• Embed Doc
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
-
Parel
lie.
AlfredoAguirre
EItrasladodelacapitalFederal
enelpensamiento
argentino
EIpresentetrabajotestimoniaelestadoactualdemisinvestiqa-ciones-decaracterestrictamenteparticular-sobreeleventualtrasladode13CapitalFederaldelaRepublicaArgentina.EItratamientodeltemaimplicadesjuiciosdevalor,queconsideroadecuadoexplicitaralcomienzo:parunladoeljuiciodevalornegativoenelsentidodequeelactualasientodelasautoridadesnaciona!esenervalaplenitudargentina.Yparotrolado,eljuiciodevalorpositivoenelsentidodequeeltrasladodelasautoridadesnacionalesdesuactualasientocreacondicionesprnpi-ciasparaunamejorrealizaci6nargentina.EntiendoelconceptotrasladadodelaCapitalFederal,enunsentidolata,esdecir,comolarelocalizaci6ndeloscentrosdedecisi6nnacional,enformatotalaparcialyyaseaconcentradaenunsolopuntaadispersaendistintospuntas.Sobreestomeextendereenelcursodelaexposicion.Lainvestiqacinnanfatizaeltratamientodelternaenelultimosiglosinperjuiciodequeparadarleunamayorperspectivatemporal
S8
intsntaraincursionar
-10
massumariamenteposible-enlosricosacontecimientospreviosalaetapaescogida.Sefialolaslimitacionesdeestetrabajo,dadosucaracterdegraiico;esaslimitacion\ssonesnrnulosainvitacionesparainiciar
I
trabajosinterdisciplinariossabreelparticular.Larecoleccionde
I
datos,deiaqueelpresentetrabajoconstituyeunodesusresultados,
I
rnellevn11esbozarunaseriedeestrategiasdeinvestiqaciun:escog(una,dejandolasrestantesadispcsiciondequienesestenenaptitudI
0
noslbilidaddedesarrollarlas.
I.
Lasestrategiasalternativasdeinvestigaci6nfueronlassiguientes:
!
.3,)
Inves,tigaci6ndelternaenlosprin.cipalesce~trosdedocurnen-
j
taciondel"reametropclitanaydelmtannrdelpais.b)Investiqaciondeltemaenlosprincipalescentrosdeducurnen-tacionydelareametropolitana.c)lnvestiqaciondel
terna
enlosprincipalescentrosdeducurnen-taciondelinterior.d)lnvestiqaciondeltemaenuncentrodedocumentaci6ndelinterior.e)lnvestiqaciondeltemaenunoapocosdiariosdelinterior.f)lnvestiqaciondeltemaenlosprincipalescentrosdedccurnan-taci6ndelareametropolitanayalguncentro,tomadoalazar,delinteriorcomotestiyo.Laestrategiaescogidaluelaultima,utilizandocompletamentedocumentaci6nexistenteenlaUniversidadNacionaldeLaPlatayenelarchivodelaRegionaldeGeneralPico(aunqueestaluenteestalejosdeseraqotada).Sipuedeconstituirunaatenuacion-sinojustificaci6n-delacalidaddelosdatosrecogidosenlasfuentesconsuItadassepuedeargumentaryellaesaplicableenmuchoscasasanaloqos,10siguiente.Parunladoelrepertoriodecentrosdedocumentaci6ncuyaedici6npreliminarrealizelaSecretariadePlaneamientodelaPresidenciadelaNaci6nelanapr6ximopasado,evidencia,atravssdesulectura,queelgruesodeloscentrosselocalizaenelareametropolitana.Porelotrolavigenciadelaley
11.723,
quedisponeelenviodetodadocumentaci6nimpresaparaintegrarlasBibliotecasNacionaladelCongresoNacional,hacesuponerunaciertaccncentraciondeladocumentaci6ndisponible.SiaellaseIeagregalaubicaciondelArchivoGeneraldelaNaci6n,apreciamosqueestesintomadelcentralismoquecornbati-mas,noshafacilitadolaestrategiadeinvestiqacionescogida.Paracontinuarcannuestrodesarrollo,valelapenaplantearelinterroganteacercadelarelevanciadeltemaqueabordamos.BenjaminConstant,Alberdi,Rossi,BruhnesyVallaux,MarceloSanchezSorondo,DeMeiraPena,endiferentesenccasydesdediferentesopticashansefialadnlaimportanciaquetienelacapitaldelEstadoencuantoasiento
f
rsiconerrnanentedelasmaximasautoridadesdelmismo,desdedondesetamanelgruesodelasdecisionesquecomprometeneldestinedelEstado.Entremos,luegodelasdisquisicionesprecedentes,eneltemaensi.Creoquelagenesisdelacuesti6ncapitalargentinaestainscriptaenlaspujasheqemonicasquesostuvieronlosimperioscolonialesaspafinlyportuguesenlaAmericadelSur,queescomodecir.eneliniciodenuestravidacomosociedad.Valerecordarquelaprimera
y
segundafundaci6ndeBuenosAires,tuvieronlugaren
1536
y
1580.
Estasfundaciones,aetashumanosalfin,buscaban"unapuertadelatierra",detacilcomunicaci6ncanlametr6poli.LacrecienteimportanciadeBuenosAires(desde
1617
asientodelasautoridadescolnniales)ibaternan-docomonucieodecisional,indujoalimperioportuqussenBrasil,atrasladarsucapitalen
1763
aRt'odeJaneirodesdeBahia,dondeestabadesde
1560,
elingrediente"Brasil"accrnpafiodesdesusinicioseldesarrollodelacuesti6ncapitalargentina.Casicoinciden-tementecanlasInvasionesInglesas,WilliamPitt,alasazonembaja-daringlesenRt'odeJaneiro,proporuaen
1808
eltrasladodelacapitalbrasilefiaalcentrodelterritorio.YaenlaAsambleadelAna
XIII
-BuenosAiresconsus
233
devida-eracuestionadacomocapitalpardostendencias:purunladolasinstruccionesconquesapresentaronlosdiputadosartiguistas,estableclanquelacapitaldebrainstalarsefueradeBuenosAires.CaberecordarquelosmismosfueronrechazadosylasinstruccionesnoIIegaronatratarseparelotro,enelproyectoconstitucional,propuestoparlaSociedadPatri6tica-integradapornumerososamigosdeSanMartin-deciaensuarHcuio
78°:
"EstablecerlaCapitaldelaRepublicaenunlugarigualmentedistantedelos
L
E:
i
34.PARTICIPAR
 
extremosdelestado..."ParaquieneseltrasladodelaCapitalFederaltienecateqonadebandera,constituyeunleg(tim
0
orgu
110
conocerlaopiniondelPadredelaPatriasobreelparticular.SeinterrogabaSanMartJ'nencartaaGodoyCruz,trascriptaenlasObrasCompletasdeMitre,volumenV,paqina252,edicionde1940:"iNosanamasconve-nientetrasplantarlaCapitalaotropunto,cortandoporestemediolasjustasquejasdelasprovincias?".DurantelapresidenciadeRivadaviasesancionounaleycuyoarticulosextoestablecia:"CorrespondealaCapitaldelEstado,todoelterritorioquesecomprendeentreelpueblodelasConchas(hoyTigre)yeldeEnsenada,yentreelR(odelaPlatayeldelasConchas(Reconquista)hastaelpuentelIamadodelMarquez,ydesdeeste,tirandounaI(neaparalelaalR
(0
delaPlata,hastadarconeldeSantiago...'',Estaleyfuesancionadael4demarzode1826por25votoscontra14,contandoseentrelosopositoresaCastro,Vidal,ManuelMoreno,JoseVicenteElena,DeanFunes,JuanJosePaso,JuanIgnacioGorriti,VicenteLopez,DiegoZaba-leta,MarianodeSarrateayJuanRam6nBalcaree.OuizaarrojealgunaluzadicionalsobreestaetapadelacuestionunparratodelacartaqueSarmientoenviodesdeNuevaYorkadonNarcisoAlcobendas,el25deenerode1866,yquefueratranscriptacompletaenelN°2delaRevistaAtlanticadeBuenosAiresde1911,(aunqueparcialmenteadelantadaenlatesisdeAlvarezPradode1906).DecraelGranSanjuaninosobreelparticular:"Cuesti6ncapitalluelaquetrajolaseparaciondeMontevideo(guerraconelBrasil)...cuesticncapitaltueladesrnembracinndeParaguay.._lacuestioncapitalIorzoaRivadaviaarenunciar..."EIperiotiode1829a1851,luesintetizadoporEzequielOrtega-actualDecanodelaFaeultaddeHumanidadesdelaUniversidadNacionaldeLaPlata-en1943,delasiguientemanera:"Desde1929a1851BuenosAiresluelaCapitaldehecho.PeroalmodoquedeseabaRosas,sinnacionalizarlaeraelpuntaobligadodelcomercioydelasotrasactividadescaracteristicasdeesepen'odo:lainfluenciapreponderantedelgobernador,laobligadadeleqacinnensusmanosdelasrelacionesexterioresdenotanentoncesmuybienlasorientacionesadoptadasquesedenuncianenlacelebrecartadeQuirogaaRosasde1834.EIomnipotentehombredegobiernoquesehabraopuestoalproyectodeRivadaviaquelesionabasusintereses,peroellanotueobstaculoparaquesiguiendolatrayectoriadelosheehos-puestaasuservicioexclusivo-,aunquealegandootrasfinalidadesbiendiferentes,condensaraenlaCiudaddelPlata,lacentralizaciunirresistiblequedeellaernanaha".Nuevamente,laproteicacartadeSarmientoaAlcobendasnosproporcionaideasquecirculaban(aunqueparandarivelesantaqonicos)enesaepoca:"...1845,cambiaideasenMontevideocanFlorencioVarela,yomeinclinabaparentonces,aCordoba,parrazonesquehanperdidohoytodovalor.__1850,Arqiropolis(Mart(nGarcia)aparecioentoncescomounpuentehechadosabreelabismoyqueefreciamediasdecornunicacionentre__."'',..losbandosencarnizados.__ideasulegitimarepresentacionnosolorespectodelasprovinciassinodelParaguayydelosorientales,sabrelabasefederal,unicaposibledeunionqueadrnitiranelParaguayyMontevideo_..
t
r
Losveintinueveafiostranscurridosentre1853y1882,sonprodigosenacontecimientossabrelacuestioncapitalargentina,solounseminariointensivodanaunaideaacabadadesumaqnitud.Partanto,enelmarcodeestaexposicicn,solopuedoatinaraespigarenlamonumentalobradecincotomosy3719paqinasqueArturoB.Carranzapublicaraentre1926y1932,rscnpilacionqueofreee,aunalosinvestigadores,unmaterialsuceptibledemultiplesinterpretaciones,Delamasadedatos,extraeremosamododeejemploysintesis
10
siguiente:sepronunciarona
favor
delaciudaddeBuenosAires:LospresidentesUrquizayMitre,elvicepresidentePaz,Zapata,
PARTICIPAR35
 
I(
,-->
Lavaisse,Huergo,Gorostiaqa,Gutierrez,IliasColodredo,
Campillo
Ferre,Aguirre,Orono,Avellaneda,DelaPlaza,Ortiz,
l.equizamon
AraozIbarguren,Mallea,Jofre.
Se
pronunciaronafavordeotraslocalizaciones(no
necesar
ia-mentelamisma]Aisina,DelCarril,Elizalde,Zaballos,Pelleqrini,RufinodeElizalde,FlorencioVarela,Tejedor,JuanJoseMontesdeGca,VelezSarfield,LuisVelez,JuanS.Fernandez,Varcalde,Villada,TeranQuinteros,Pifievro,Araoz,Granel,Argento,Igarza-hal,Echaque,Quintana,Funes,Gallo,DelaVega,RUlzdelosLlanos,SanRoman,DelCampo.SonmemorableslasrnudanzasdeopinionafavoraencontradecapitalizarBuenosAiresde:AchavalRodriguez,JoseHernandez,JuanBautistaAlberdi,Sarmiento,MarmolyBenjaminVillafane(padre),AntesdesancionarselaConstitucionde1853Alberdisubtitulabauntrabajosuyo:
"Tndo
gobiernonacionales
irnposihle
canlaCapitalenBuenosAires";suultimolibraen1881estabadestinadoademostrarla
consolidacion
delaRepublicaArgentinaconsucapitalenBuenosAires.Ensucartade1866aAlcobendasescribeSarmiento:"Aharaveaustednuevoselementosqueentraneneldebate,..lavidaargentinaahara,amasbiensusangre
refluver
iosarriba,el
corazunesta
enel
rnisrno
Parana...elGeneralMitredeberecordarquealgunavezIellarnelaatencionsabreestepuntacomoelquelaGeograflaPollticaylaprevisiondelporvenirparaestablecerlacapital,entoncesestabaen
la
BajadadelParana"yagregabaluego:
"Ya
vepues,querazones
teoricas
ypracticasnofaltanparaunameditada
V
tranquila
traslacion
delacapital..."Peseaestaopinionyotrasernitidasendiferentesoportunidades,siendoPresidentedela
Nacicn
vetodos
leves
quedeclarabanCapitalalocalidadesdelInterior.SepropusieroncomolugaresparaCapital:Parana,SanNicolasdelosArroyos,SanFernando,VillaFraileMuerto.CiudaddeSantaFe,Rosario,Cordobaciudad,sabre
al
trayectodelferrocarrildeRosarioaCordoba,VillaMarla,ciudadnuevasabreelmargendelRIOTercero,LasPiedras,VillaConstitucion,unpuntoentrelos,arroyosdelMedioyPavon.Entre1853
V
1880surgieron34iniciativastendientesasolucio-narla
cuestion.
Enoncede
esosaries,
1860,1862,1866,1867,1868,1869,1871,1872,1873,1875y1880lamisrnaasumemayoresproporciones.Lasleyesreferentesalafijaciondelpuntoparacapitalfueronnueve,quecorrespondenalos
afios:
1853
(des
Ieves).
1858,1862,1869,1871,1873
V
1880.En
la
CiudaddeBuenosAireslaprirnera,lacuartaylaultima;enRosariolasde1868,1869
V
1873,vetadasporelPoderEjecutivo,
V
lade1871,enlasinmediacionesdeVillaMarlaaVillaNueva,vetadas
tarnbien
parelPonprFiprutivnHastaaqu
110
extractadodelaobradeCarranza.Sabrelosacontecimientosqueculminaroncanla
federalizacinn
deBuenosAires,haymuchoescritoydicho.Losprocedimientosempleadosenlaemergencianoterminandeagradaralanalista.Enla
busqueda
dealgunaargumentaci6nquelegitimeeseproceso-queCruzensustesisde1896calificara"canunaausenciadelogica
absoluta't-:
mepareceajustadalaopiniondeCarlosF.Melo,ensutesisde1897:"Perodebahacernotarqueenmediadelaagonladelfederalismo...hayunespectaculoqueaplacalascondenacionesdeljuicioparcial
V
sanayendulzalaamarguraqueseapoderadel
coraznn.
Esel
espectaculo
delsentimientoseparatista..."Lalederalizaci6ndeBuenosAirestuvodosconsecuencias
inrne-
diatas:la
tundacion
deLaPlataen1882
V
la
incorporaclcn
delos
rnunicipios
deFloresyBelgranoalDistritoFederalen1887.
Sequnhipotesis
arriesgadasporSommarivaySalvadoresenla
decade
deltreinta,lafundaci6ndeLaPlataconllevabala
intancion
deunaalternativaparatransformarlaencapitaldela
Nacion.
Hastaelmomenta(recientementesehaabiertoalosinvestigadoreselarchivodeDardoRocha)nopasadeuna
suposicion
fundada.LacuriosaesqueLaPlatase
localize
dentrodeloslimitesasignadosalDistritoFederalenlasleyesde1826y1853.Parotraparteladecisionsobreellugar,Rochala
tome.
contralaslocalizacionespropuestasparlos
tecnicos
convocadosalelecto.Sinperjuiciodevolversabreeltema,apartirdesutundacionLaPlatasetransform6enunnuevo"ingrediente"alacuesti6nquenosocupa.PesealosdeseosdeRocadedaralacapitalizaciondeBuenosAirespar
"definitive"solucion
del"problemasecular"como
10
calificaraAvellaneda,elarreglodel80seconstituiraenunpuntadeinflexi6napartirdelcual,habrlandeformularseenadelantecuestionamientosaladecisionadoptada.Eraprevisiblequeloshombresquesehablanopuestoalatederalizaclon,continuarfanhaciendolo
V
encontraranseguidores.EIanaproximopasadoelDr.RaulReyBalmaceda=tambienestudiosodeestacuestion-meformulabalasiguientepreguntai.Cuandoseiniciaexpllcitamenteelcuestionamientoala
capitatiza-
ciondeBuenosAires?Lasinvestigacionesqueresponderlanaesteinterroganteaunnosehanrealizado.Amlentenderdoshipotssispodrlanindicarelcamino:alacuestionseplantaedurantelosdebatesdelaLeydeTerritoriosNacionalesen18840cuandosetuvoconocimientoqueBrasil,luegodeundebatequesereactivaraen1888,cuandolafundaciondelaRepublica,decidieradarstatusconstitucionala
10
quehayesBrasilia,en1891.Laciertoesqueapartirde1896sevienendesplegandounaseriedeiniciativasquepasoaenumerarsucintamente.
E
bace
or
evecevpr
ha
inelgilvaprsodese;ur
m
haEltodEexraqlenpc
AI
teurseesredEprprdiraenA(
~
dE
I
or
,
lu
I
I
su
I
cafuco
I
la
i
V
~
in
i
I
I
Nt
II:
Sj,
-
;i
I
tal
I
de
!l':
la
I
na
I
..
i
~
.
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...