Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
2Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Żydowska Apokalipsa ELiasza

Żydowska Apokalipsa ELiasza

Ratings: (0)|Views: 71|Likes:
Published by blusior

More info:

Published by: blusior on Feb 10, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/15/2012

pdf

text

original

 
123
Anna Ku
ś
mirek 
Uniwersytet Kardyna
ł
a Stefana Wyszy
ń
skiego w Warszawie
1. TRADYCJE APOKALIPTYCZNEZWI
Ą 
ZANE Z PROROKIEM ELIASZEMPosta
ć
Eliasza odgrywa
ł
a specyficzn
ą 
rol
ę
w staro
ż
ytnej literaturze
ż
ydowskiej, szczególnie w:
 Ksi
ę
 gach Machabejskich
i
 Ksi
ę
dze M 
ą 
dro
 ś
ciSyracha
. Z czasem sta
ł
a si
ę
jedn
ą 
z g
ł
ównych postaci, obok Moj
ż
eszai Henocha, której ponowne przyj
ś
cie jest oczekiwane. Z jego imieniem
łą 
-czone s
ą 
te
ż
ksi
ę
gi apokaliptyczne, zarówno
ż
ydowskie, jak i chrze
ś
cija
ń
-skie. Prorok Eliasz w kontek 
ś
cie ko
ń
ca
ś
wiata pojawia si
ę
ź
niej wielo-krotnie w folklorze i sztuce
ż
ydowskiej.Prorok Eliasz z Tiszbe w Gileadzie to posta
ć
, która dzia
ł
a
ł
a za czasówizraelskiego króla Achaba (IX p.n.e.) i jego
ż
ony Jezabel. Opisy jego dzia-
ł
alno
ś
ci tradycja przekaza
ł
a w 1 i 2 Ksi
ę
dze Królewskiej. Ksi
ę
gi te zawie-raj
ą 
opisy cudów Eliasza w Sarepcie Sydo
ń
skiej (rozmno
ż
enie zapasówoliwy i m
ą 
ki, wskrzeszenie syna wdowy – 1 Krl 17,1), wyst
ą 
 pienie w obro-nie w
ł
asno
ś
ci prywatnej (epizod zwi
ą 
zany z winnic
ą 
Nabota) a przedewszystkim walk 
ę
proroka z kap
ł
anami kultu Baala i Asztarte (ofiara naKarmelu, gdzie Eliasz odnosi zwyci
ę
stwo nad kap
ł
anami fenickimi – 1 Krl18,1n).
Ś
cigany nast
ę
 pnie przez Jezabel posila si
ę
cudownym pokarmemi doznaje teofanii na górze Horeb (1 Krl 19,1n). W przekazie tym Eliasz jest ukazany jako na
ś
laduj
ą 
cy gesty Moj
ż
esza, wracaj
ą 
cego na Synaj, np.sprowadza ogie
ń
z nieba (2 Krl 1,9-10), wyznacza swego zast
ę
 pc
ę
i znikaw tajemniczy sposób (1 Krl 17,1 – 2 Krl 2,11). W
ł
a
ś
nie w tych opisach
 SEFER ELIJAHU – 
 
Ż
YDOWSKA
 APOKALIPSA ELIASZA
WPROWADZENIE I PRZEK 
Ł
AD
Studia Judaica
7: 2004 nr 1(13) s. 123-137
 
124
nale
ż
y szuka
ć
korzeni pó
ź
niejszych tradycji
ż
ydowskich zwi
ą 
zanychz Eliaszem, który uratowa
ł
naród izraelski od utraty wiary w jednego Boga.Jest on przedstawiany jako wzór proroka ludowego i przyrównywany doMoj
ż
esza. Podobnie jest, je
ś
li chodzi o
ś
mier 
ć
Eliasza. Otacza j
ą 
podob-na tajemnica, jak 
ś
mier 
ć
Moj
ż
esza na górze Nebo. Relacja o wzi
ę
ciu pro-roka Eliasza do nieba na wozie ognistym (2 Krl 2,11) jest motywem, któryszczególnie zawa
ż
y
ł
na pó
ź
niejszym rozwoju tradycji
ż
ydowskich mi-stycznych, a tak 
ż
e apokaliptycznych. Powsta
ł
o m.in. przekonanie,
ż
e po-wróci on kiedy
ś
, aby og
ł
osi
ć
„Dzie
ń
Pa
ń
ski”, które wyra
ź
nie wida
ć
w tek-
ś
cie proroka Malachiasza: „Oto Ja po
ś
l
ę
wam proroka Eliasza, zanim przyjdzie wielki i straszny dzie
ń
Pana. I zwróci serca ojców ku synom,a serca synów ku ojcom, abym, gdy przyjd
ę
, nie ob
ł
o
ż
y
ł
ziemi kl
ą 
tw
ą 
(Ml 3,23–24, por. teksty nowotestamentowe Mt 11,14; Mk 9,11n;
Ł
1,16n).W Ksi
ę
gach Machabejskich (powsta
ł
ych ok. 120 p.n.e.), przekazuj
ą 
-cych opis powstania Machabeuszy, prorok Eliasz zostaje opisany przez przywódc
ę
Matatiasza, jako ten, kto „w nagrod
ę
za swoj
ą 
wielk 
ą 
gorliwo
ść
o Prawo zosta
ł
zabrany do nieba” (1 Mch 2,58). Nast
ę
 pnie spotykamy in-formacje o pojawieniu si
ę
proroka w momencie, kiedy
ś
wi
ą 
tynia, po zde-wastowaniu przez Syryjczyków, zosta
ł
a odrestaurowana „a kamienie z
ł
o-
ż
yli na oznaczonym miejscu na
ś
wi
ą 
tynnej górze, na tak d
ł
ugo, a
ż
si
ę
uka
ż
e prorok i nimi rozporz
ą 
dzi” (1 Mch 4,46). Podobnie wymieniona jest po-sta
ć
proroka, kiedy Mattatiasz syn Szymona jest wyznaczony na jego spad-kobierc
ę
: „...
Ż
ydzi i kap
ł
ani postanowili, i
ż
Szymon b
ę
dzie ich w
ł
adc
ą 
i arcykap
ł
anem na wieki, tak d
ł
ugo, a
ż
powstanie wiarogodny prorok” (1Mch 14,41). W tradycji
ż
ydowskiej fragmenty te odnosz
ą 
si
ę
do powrotuEliasza, który b
ę
dzie oczekiwany przed zbawieniem narodów. Posta
ć
i dzia
ł
alno
ść
proroka Eliasza zosta
ł
a przedstawiona szeroko w swego ro-dzaju poetycznej wizji historii Izraela napisanej przez autora Ksi
ę
gi M
ą 
-dro
ś
ci Syracha (ok. 150 przed Chr.). Pojawiaj
ą 
si
ę
w niej motywy i obra-zy, które wesz
ł
y na stale do opisów literatury apokaliptycznej.2.
 APOKALIPSA ELIASZA
Rozwój tradycji zwi
ą 
zanych z prorokiem Eliaszem wp
ł
yn
ął
tak 
ż
e na powstanie literatury apokaliptycznej przypisywanej Eliaszowi. Na tematistnienia
 Apokalipsy Eliasza
dowiadujemy si
ę
z
Stichometrii Nikifora,
chrze
ś
cija
ń
skiej listy ksi
ą 
g biblijnych i apokryfów, datowanej na po
ł
ow
ę
ANNA KU
Ś
MIREK 
 
125
VI w., która podaje tak 
ą 
informacj
ę
: „proroka Eliasza, 316 stichoi”.
1
Po-dobne referencje mo
ż
na odnale
źć
w innej wczesnochrze
ś
cija
ń
skiej li
ś
ciezwanej
 List 
ą 
60 ksi
ą 
 g 
, która wymienia tak 
ż
e
 Apokalips
ę
Eliasza
.Zachowa
ł
y si
ę
dwie wersje
 Apokalipsy Eliasza
: chrze
ś
cija
ń
ska, zna-na z fragmentów koptyjskich i cytatów greckich, oraz
ż
ydowska zwana
Sefer Elijahu
(
 Ksi
ę
 ga Eliasza
)
 
w j
ę
zyku hebrajskim.
2
Mi
ę
dzy obiema apo-kalipsami zachodz
ą 
pewne paralele, zarówno co do tre
ś
ci, jak i czasu po-wstania.
3
Prawdopodobnie obie apokalipsy, zachowana w wersji koptyj-skiej i ta w j
ę
zyku hebrajskim, wywodz
ą 
si
ę
ze wspólnego
ż
ydowskiego
ź
ród
ł
a. Uczeni przyjmuj
ą 
jednak,
ż
e
ż
adne z tych pism nie reprezentujewiernie pierwotnej
ż
ydowskiej ksi
ę
gi zwi
ą 
zanej z imieniem Eliasza.
4
Koptyjska
 Apokalipsa Eliasza
 jest d
ł
u
ż
sza i zawiera bogatszy mate-ria
ł
. G
ł
ównym jej przes
ł
aniem jest zach
ę
ta do postu i modlitwy oraz opi-sy wydarze
ń
zwi
ą 
zanych z przyj
ś
ciem Antychrysta oraz Mesjasza. Autor  przedstawia w swym dziele kolejno takie sceny, jak: pojawienie si
ę
Anty-chrysta, m
ę
cze
ń
stwo Tabity, Eliasza, Henocha i 60 sprawiedliwych, upa-dek Antychrysta, tysi
ą 
cletnie królestwo Mesjasza.Wa
ż
nym elementem w koptyjskiej
 Apokalipsie Eliasza
jest wzmian-ka o powtórnym przyj
ś
ciu Eliasza i Henocha, którzy zostan
ą 
zabici, ichcia
ł
a b
ę
d
ą 
pochowane, ale po trzech i pó
ł
dnia zmartwychwstan
ą 
i pojawi
ą 
si
ę
bezpo
ś
rednio przed paruzj
ą 
Mesjasza, by zabi
ć
syna grzechu. W aktual-
SEFER ELIJAHU – 
 
Ż
YDOWSKA
 APOKALIPSA ELIASZA
1
Dwa
ł
aci
ń
skie dokumenty powo
ł
uj
ą 
si
ę
równie
ż
na
 Apokalips
ę
Eliasza
, jeden z nichukazuje opis tortur w piekle (zob. D. de Bruyne, „Revue Benedictine” 1908, s. 149–160.Podobne objawienie ukazuje Elijah R. Joszua b. Lewi w:
Chronicles of Jerahmeel 
(red.M. Gaster, 1899, s. 34nn). Por.
 Encyclopaedia Judaica
, Jerusalem 1972, vol. 3, kol. 179.
2
Wed
ł
ug staro
ż
ytnych
ś
wiadectw z
 Apokalipsy Eliasza
pochodzi cytat z 1 Kor 2,9(Orygenes,
 Komentarz do Mateusza 27,9
)
.
Podobne uwagi czyni
ą 
inni Ojcowie Ko
ś
cio
ł
a, poza Hieronimem, który by
ł
wiekim przeciwnikiem wszystkich ksi
ą 
g apokryficznych (
 Epi- stula LVII [ad Pammachium],
9). Ten sam wiersz jest cytowany we
Wniebowst 
ą 
 pieniu Iza- jasza
11,34, okre
ś
lany jako z 1 Koryntian i prawdopodobnie niezale
ż
nie u Pseudo-Fi-lona (
 Antiquitatum biblicarum liber 
26,13), Klemensa Aleksandryjskiego (
 Pro-trepticus
10:94) i innych. W podobny sposób niektóre staro
ż
ytne
ś
wiadectwa przypisuj
ą 
po-chodzenie z tego
ź
ród
ł
a cytatowi w Ef 5,14. Por. E. Schürer,
Geschichte des jüdischenVolkes im Zeitalter Jesu Christi
, Leipzig 1909, Bd. 3, s. 361nn.
3
Koptyjska wersja doczeka
ł
a si
ę
kilku edycji, po raz pierwszy zosta
ł
a opublikowana przez G. Seindorffa w 1899 r. Zob. G. Steindorff,
 Die Apokalypse des Elias, eine unbe-kannte Apokalypse und Bruchstücke der Sophonias-Apokalypse,
Leipzig 1899, niemieckiet
ł
umaczenie
 Apokalipsy Eliasza
dokonane przez P. Riesslera,
 Apocalypse des Elias
, w:
 Altjüdisches Schrifttum außerhalb der Bibel 
, Heidelberg 1928, 6. Ausg. 1988, s. 114-125.
4
S. M
ę
dala,
Wprowadzenie do literatury mi
ę
dzytestamentalnej
, Kraków 1994,s. 143.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->