Read without ads and support Scribd by becoming a Scribd Premium Reader.
See Premium Plans
 
Značaj predmeta ratarstvo
Osnov poljoprivredne proizvodnje je zelena biljka koja energiju sunca i neorgansku materiju pretvara u organsku materiju koja služi kao osnovni izvor hrane i energije za ljude, životinje imikroorganizme. Biljke su neophodna karika u lanacu kruženja materije.U poljoprivrednoj proizvodnji, ratarstvo je vodeće kako po količini proizvedene korisneorganske materije, tako i po površinama. U svetu se godišnje proizvede oko 5 milijardi t organskematerije što predstavlja osnov života na našoj planeti. Od 14.9 mlrd ha kopna koje čini 1/3 ukupne površine Zemlje, samo 4.5 mlrd ha tj. oko 1/3 je poljoprivredno zemljište. Sva zemljišta se ne moguekonomično obrađivati (hladni, suvi, visoki ili tereni pod nagibom, plitka, siromašna, podvodna ilizemljšta nepovoljne teksture, itd.).
Poljoprivredno zemljište
čine:
Obradive površine, Pašnjaci iLivade
 
i Bare, trstici i ribnjaci
, tj. one površine koje čovek koristi za biljnu proizvodnju uz obradu ili bez nje.
 
Od toga samo 1.4 mlrd ha tj. oko 1/3 su oranice, odnosno od ukupne površine kopna oranice čineoko 11 %.
Obradivo zemljište
čine:
Oranice, Voćnaci i vinogradi
tj. ono poljporivredno zemljište kojese redovno ili povremeno obrađuje.
Oranice
su one površine koje čovek redovno obrađuje i po praviluore. Na oranicama se gaje
ratarske, povrtarske i njivske krmne biljke.
 Naša zemlja ima 5,105.000 ha poljoprivrednog zemljišta (bez AP Kosova) oko 66 %, od čegasu 3,318.400 ha oranice ili 43%, višegodišnji zasadi 4% i 19 % livade i pašnjaci. U Vojvodini je1,781.000 ha poljoprivrednog zemljišta ili 82%, od čega su oranice 1,574.400 ha ili 74%, višegodišnjizasadi 1% I pašnjaci I livade 7 %Bez obzira na ogromnu produkciju današnjem svetu nedostaje hrana. Danas od gladi umire višeljudi nego od svih bolesti, saobraćajnih nesreća i lokalnih ratova. Hrana je osnov egzistencije i zato jehumanija od medicine koja samo “ispravlje greške prirode”. Ilustrativna je izreka da: “Greške lekarazemlja pokriva, dok greške agronoma zemlja otkriva”. Hrana je takođe, osnov sigurnosti, slobode idobrog života. Smatra se da čovek bez hrane nakon 24h postaje agresivan, nakon 48 h je spreman dakrade a nakon 72 h i da se tuče, to jest zaboravlja sve moralne principe i bori se za opstanak kao životinja.Razmak između rata i mira je svega nekoliko dana bez hrane. Životni standard jednog društva zavisi odtoga koliki deo stanovništva se bavi poljoprivredom, dok se ostali deo može posvetiti nadgradnji. Urazvijenim zemljama to je (USA, GB, D, F) oko 2-3%, u nerazvijenim zemljama 70-90%, dok je u našojzemlji udeo poljoprivrednog stanovništava 23.5%. Oko 20% stanovništva sveta se razbacuje hranom(razvijene države), a oko 25% gladuje.Zbog neusklađene proizvodnje hrane i porasta populacije sve je veći nedostatak hrane. Procenjujese da je na Zemlji početkom nove ere bilo 250 miliona stanovnikana i sve do početka XVII veka taj brojse nije bitnije menjao, ali se u narednih 300 godina povećao 6 puta. Od 1900. godine godišnji prirast je biood oko 1% do približno 2% krajem šezdesetih (manja smrtnost novoređenčadi, duži životni vek). PremaFAO u proseku je u 1995-97. godini u svetu bilo 5.8 mlrd stanovnika, za 2000. se predviđa 6.5, a 2030.godini 8 mlrd. Najveći broj i porast stanovnika je u nerazvijenom – tropskom delu izeđu 30
o
SGŠ i 30
o
JGŠ (Azija, Afrika i Latinska Amerika). U tom delu je oko 70 % populacije i samo ¼ proizvodnjezrnastih useva jer se njaproduktivnija zemljišta gde se ugalvnom gaje žitarice nalaze od 30-50
o
severne i južne polulopte. Prema Maltus-ovoj teoriji iz XIX veka moguć porast proizvdnje hrane je aritmetičkom progresijom (1,2,3,4), a ljudske polpulacije geometriskom (2,4,8,16).Povećanje proizvodnje je moguće povećanjem obradivih površina što je ograničeno i to samo uAustraliji, Africi i L. Amerika ili meliorativnim merama postojećeg neproduktivnog zemljišta, stim daistovremeno u razvijenom delu dolazi do smanjenja obradivih površina (naselja, putevi, deponije, erozija).Druga mogućnost je povećanje prinosa po jedinici površine tj. intenzifikacija. Glavne poluge su:
stvaranje novih genotipova
(sorata i hibrida) koji će biti produktivnijih i otporniji na nepovoljne uslove, bolesti i štetočine i davati bolji kvalitet ili
uvođenje novih biljnih vrsta
u proizvodnju, intenzivna
hemizacija
(mineralna đubriva, pesticidi: herbicidi, fungicidi, insekticidi),
navodnjavanje
i
poljoprivredna mehanizacija
ili proizvodnja organske materije u hidroponima, od algi,mikroorganizama…i druge inovacije. Kao što Maltus nije mogao ovo predvideti tako ni mi ne možemo predvideti šta će se novo uvesti u poljoprivredu. Iako su svetski resursi ograničeni granice ljudskekreativnosti ne postoje.
 
Nastanak, razvoj i podela ratarstva
Čovek se počeo baviti ratarstvom u mlađem kamonom dobu (neolitu) oko 8000 godina pre noveere, sa osnivanjem stalnih naselja. Gajenjem biljka se prekida dotadašnja sakupljačka privreda inomadsko stočarstvo, čime čovek postaje manje zavisan od slobodne prirode i ima više vremena zarazvoj svoje duhovnosti.Ratarstvo kao naučna disciplina je relativno mlada. Začetak je bio u XIV veku u Engleskoj(Rotamsted), a priznata je tekpočetkom XX veka. 1834 u Alzasu je osnovana I eksperimentalna poljoprivredna stanica.Ratarstvo kao nauka se deli na dve grane:
Opšte ratarstvo
– izučava opšte principe ratarstva, tj. sistem gajenja useva (agrotehnika) iagroekološke uslove (agroekologija) za njihovo uspevanje. Ovo se izučava u načelu ne vezujući se zaodređenu biljnu vrstu.
Posebno ratarstvo
– primenjuje principe opšteg ratarstva na pojedinačne njivske biljke te uz pomoć drugih naučnih disciplina ( meteorologije, botanike, agrohemije, pedologije) I sopstvenihistraživanja razrađuje tehnologiju gajenja ratarskih useva za dati region. Ono je vrlo slično Povrtarstvu(povrtarske biljke) i Krmnom bilju.
Opšte ratarstvo
1.1.
AGROTEHNIKA
Agrotehnika potiče od reči ager=polje i tehnos=veština. Cilj agrotehnike je prilagođavanjevegetacionih činioca zahtevima gajenih biljaka radi dobijanja visokih i stabilnih prinosa dobrogkvaliteta uz zadovoljavajuću rentabilnost i očuvanje plodnosti zemljišta. Pošto agrotehnika zavisi odekoloških faktora i gajene biljne vrste (pa čak i sorte) ovde ćemo govoriti samo o njenim opštim iglavnim principima. Agrotehnika za pojedine ratarske biljne vrste i određeni region izučava se uPosebnom ratarstvu.Agrotehnika u užem smislu obuhvata:
obradu zemljišta, đubrenje, setvu
(razmnižavanjegenerativnim organima: plod ili seme)
ili sadnju
(razmnožavanje vegetativnim organima: krtole,lukovice, reznice, rasad, sadnice itd.),
negu i zaštitu
(od korova, štetočina i bilesti). Sve agrotehničkemere koje se planski i po određenom redosledu sprovode kod jednog useva čine proizvodni process, načingajenja ili tehnologiju proizvodnje tog useva u jednom regionu.
1.1.1.
OBRADA ZEMLJIŠTA
Obrada zemljišta je mehanički zahvat čoveka u pedosveru primenom različitih oruđa.Sobzirom da se obrada mora prilagođavati prema zemljištu, klimi, predusevu, narednom usevu,nivou proizvodnje, tehničkoj opremljenosti i dr., kao i to da utiče na gotovo sve osobine zemljišta ona jevrlo kompleksna.
 Razlozi i ciljevi obrade zemljišta
Obrada je preduslov antropogenizacije, tj stvaranje kulturnog zemljišta - ornice i njenog redovnogiskorišćavanja.Pitanje je kako divlje biljke uspevaju bez obrade: 1) Većina divljih biljaka ima jači koren kojidobro prodire i kroz zbijeno zemljište. 2) Divlje biljke su otpornije na nepovoljne uslove i daju manji prinos. 3)Divlje biljke imaju veđu reproduktivnu moć-daju veći broj semena koje se lakše rasejava. 4)Gajenne biljke su se kroz vekove prilagodile na obrašeno zemljište i daju znatno veće prinose. One semogu gajiti i pri redukovanoj obradi, ali bez brige čoveka ne bi opstale.Opšti cilj obrade zemljišta je stvaranje optimalnih uslova u zemljištu za porast gajenih biljke koji
 
se ostvaruje preko sledećih efekata.1. Obrada svojim mehaničkim dejstvom inicira odvijanje fizičkih, hemijskih i bioloških procesa uzemljištu. Uz uticaj spoljnih sila (padavine, temperature, vazduh i dr.), pri njihovom povoljnommeđusobnom odnosu, oživljava rad mikroorganizama što dovodi do brže mineralizacija organskematerije, stvara se više CO
2
koji učestvuje u aktiviranju hraniva, što sve dovodi do prelaskanepristupačnih u biljci pristupačna hraniva. Uz prisustvo dovoljnih količina koloidnih čestica, koagulatorai humusa stvaraju se uslovi za formiranje stabilne sitno mrvičaste strukture zemljišta, reguliše se vodni,vazdušni i toplotni ređim zemljišta, odnosno dolazi do
biološke zrelosti zemljišta
- tj njegove spremnostiza gajenje narednih useva. Međutim, neblagovremena, nekvalitetna, kao i obrada suviše vlažnog ili suvogzemljišta ne stvara preduslove za odvijanje ovih korisnih procesa, nego dovodi do pogoršanja svihosobina zemljišta.2. Odnos biljke i zemljišta se uspostavlja najpre u sloju zemljišta gde seme biljke klija (setvenisloj obrade), a zatim u sloju ukorenjavanjea biljke (korenski sloj obrade). Znači cilj obrade je pripremazemljišta za unos semena i kasnije lakše ukorenjavanje biljaka.3. Brže i veće upijanje i zadržavanje vode u zemljištu obezbeđujući gejene biljke sa vodom kadaime je najpotrebnija. Takođe je smanjeno isušivanje suvih ili optimalno vlažnih zemljišta i brže sušenjemokrih, čime se smanjuju štete od suše i preobilne kiše.4. Bolja aeracija i razmena gasova između zemljišta i atmosvere.5. Uništavanje korova, prouzrokovača bolest i štetočina6. Unošenje đubriva u zonu korena i zaoravanje žetvenih ostataka koji se u zemljištu bržemineralizuju-razgrašuju od neorganskog-mineralnog oblika.7 Nedostaci obrade. Pojačana erozija (spiranje) zemljišta vodom ili vertom. Brži gubitak humusa- zbog aktivnijih mikrobioloških procesa u zemljištu. Kvarenje strukture zemljišta - zbog gaženjamašinama, a takoše i zbog smanjenja sadržaja humusa, koji je vrlo značajan za stvaranje stabilnihstrukturnih agregata. Veliki utrošak vremena - posebno je to izraženo u jesen. Obrada zemljišta tražiodgovarajuća oruđa (ručna, zaprežna ili mašinska obrada) i njihovo održavanje i veliko ulaganje rada ienergije. U nas se prema proceni od ukupne energije u biljnoj proizvodnji na obradu troši 38-42 %.
 Mehaničko dejstvo obrade
 Najvažniji mehanički efekti koji se postižu obradom zemljišta su: prevrtaje, drobljenje, mešanje,rastresanje, sabijanje, ravnanje, prekidanje životne aktivnosti biljka.Istovremena pojava većeg broja navedenih efekata i njihova izraženost je u zavisnosti od upotrebljenogoruđa za obradu.1.
Prevrtanje
je najizraženije kod ploga, gde se plastica (brazda) okreće za 135
o
tako da donjideo plastice dolazi na površinu, a gornji deo se zaorava. Ovim se strukturni donji sloj bogat hrnivimaizbacuje na površinu, a površinski koji je zbijen i nestrukturan zbog gaženja i dejstva padavina i iz koga su pod uticajem ocedne vode ispirane koloidne čestice i hrniva zaorava u dubinu. Prevrtanje je nephodno izbog zaoravanja semena i plitkih rizoma korova, odnosno busena lucerke i trava na veću dubinu gde ne postoje uslovi za klijanje i dalji razvoj. Takođe je neophodno kod unošenja organskih đubriva i većekoličine biljnih ostataka.Prevrtanje zemljišta ima i određene nedostatke. Prevrtanjem se troši znatno više energije nego pri obradizemljišta do iste dubine bez prevrtanja, a takoše je potrebno i više energije da se takvo zmljište kasnije površinski pripremi. Prevrtanjem se značajno povećava isušivanje obrađenog zemljišta. Prevrtanjemzemljišta, posebno ako je ono suviše suvo, dolazi do razaranja strukturnih agregata, stvaraju se velikegrudve i zemljište se rasprašuje. Prevrtanjem se na površinu može izneti donji neplodni sloj (zdravica) ilištetne soli.2.
Rastresanje
je međusobno udaljavanje čestica zemljišta, čime se povećava ukupna poroznosta smanjuje zapreminska masa zemljišta. Najizraženije kod razrivača, kultivatora. Posle obrade vremenomdolazi do sleganja i zbijanja zemljišta usled padvina, sopstvene težine zemljišta i gaženja raznim oruđima.Teža i vlažnija zemljišta su naročito osetljiva na zbijanje, zato je potrebno smanjiti broj prohoda naročitou prolećnoj predsetvenoj pripremi. Rastresanjem zemljišta se utiče na lakše upijanje i veću akumulacijuvode, bolja je aeracija, lakše je ukorenjavanje biljke, a povećanjem udela vazduha u zemljištu ono se bržesuši i zagreva što je posebno značajno u proleće zbog ranije setve.
Search
Search History:
Searching...
Result 00 of 00
00 results for result for
  • p.
    • Notes
    Load more