Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
19Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Dostojewski Fiodor - Zbrodnia i Kara

Dostojewski Fiodor - Zbrodnia i Kara

Ratings:

4.6

(10)
|Views: 16,888|Likes:
Published by izabela

More info:

Published by: izabela on Nov 23, 2008
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/11/2013

pdf

text

original

 
Fiodor DostojewskiZbrodnia i karaPowieść w sześciu częściach z epilogiemFenomen DostojewskiegoStawiając w centrum swoich zainteresowań człowieka, jego aspiracje iniepokoje, literatura, zwłaszcza ta wielka literatura, może niejednokrotniewcześniej i trafniej aniżeli dociekania nauk humanistycznych wykrywać to, conurtuje ludzkie serca i umysły, sygnalizować narastanie nowych konfliktów czykształtowanie się nowych postaw i nowych form stosunków między ludźmi. Tymwłaśnie charakteryzuje się twórczość Fiodora Dostojewskiego, autora m.in.powieści Zbrodnia i kara (1866), Idiota (1868), Biesy (1872), Młodzik (1875) iBracia Karamazow (1879-1880).W swoich poszukiwaniach etyczno-artystycznych Dostojew-ski genialniewyprzedza ledwie zarysowujące się wówczas antynomie gwałtownielaicyzującej się świadomości. I te właśnie sprzeczności wyznaczają specyficznąproblematykę jego powieści. Przy czym niepokoi pisarza nie tyle erozjaświadomości religijnej, co ewentualne konsekwencje emancypacji człowieka,który odrzuciwszy „ideał Chrystusa", żyje na własne ryzyko i odpowiedzialnośćzgodnie z samooczywistą — dla pisarza — dewizą: jeśli Boga nie ma, wszystkowolno.Upływ czasu złagodził, ale bynajmniej nie wygasił namiętności towarzyszącychsporom wokół osobowości i twórczości Dostojewskiego. Ten wybitny pisarz imyśliciel dla jednychpozostał „okrutnym talentem", apologetą cierpiętnictwa i prorokiemanimowanym wielką tradycją patrystyczną, dla innych— fanatykiem wolności, szowinistą wielkoruskim, a nawet prekursoremfaszyzmu. Tak czy inaczej mroczny i drapieżny świat kreowany przezDostojewskiego — przeciążony i zagęszczony nad wszelką miarę czasu iprzestrzeni — wciąż fascynuje historyków literatury, filozofów, psychologów iteologów, i to różnej proweniencji. A więc czerpali z tego źródła m.in.immoralista Fryderyk Nietzsche, psychoanalitycy od Zygmunta Freuda poEricha Fromma, idol symbolistów rosyjskich Władimir Sołowjow, prawosławnymistyk Nikołaj Bierdia-jew i egzystencjalista bezbożny Jean-Paul Sartre, a takżekatolicki personalista Henri de Lubac. O zasięgu zaś dyskusji Dostojewskiego zeświatem literatury niechaj świadczą te, przykładowo tu wybrane nazwiska: weFrancji — Guil-laume Apollinaire, Andre Gide, Marcel Proust, Julien Green,Frangois Mauriac, Andre Malraux, Albert Camus; w Niemczech — ThomasMann, Heinrich Boli; w Anglii — Joseph Conrad, James Joyce, Yirginia Woolf iAldous Huxley; w Norwegii — Henrik Ibsen i Knut Hamsun; w Szwecji — AugustStrindberg; w USA — Theodore Dreiser, Francis Scott Fitzgerald, WilliamFaulkner i Henry Miller; we Włoszech— Alberto Moravia.
 
W obiegowych — i nie tylko — interpretacjach twórczości Dostojewskiegochętnie sięgano do jego biografii, niekiedy też pochopnie wpisując w niąperypetie i sądy powieściowych bohaterów. Warto więc pokrótce przypomniećzmienne koleje losu twórcy Zbrodni i kary.Fiodor Dostojewski przyszedł na świat 30 października 1821 roku jako jedno zośmiorga dzieci Michaiła Dostojewskiego, lekarza ordynującego w MaryjskimSzpitalu dla ubogich na przedmieściu Moskwy. Tu też jako dziecko zetknął sięze światem nędzy i występku, krzywdy i poniżenia. W domu również się nieprzelewało. Ojciec, człowiek o trudnym usposobieniu, apodyktyczny i drażliwy,lubił zaglądać do kieliszka.iviaiK.a, lYiana z aomu iMeczajew, niewiele miała do powiedzenia, ale to jejwłaśnie zawdzięcza Dostojewski chłopięce rozmiłowanie się w literaturze. Krąg jego młodzieńczych lektur to historyczne romanse Waltera Scotta, „powieścigrozy" Ann Radcliffe oraz utwory Honoriusza Balzaka i E.T.A. Hoffmana, zliteratury ojczystej zaś — Nikołaj Karamzin, Wasilij Żukow-ski i oczywiścieuwielbiany Aleksander Puszkin. W roku 1837— po śmierci matki — ojciec umieścił syna w szkole w Sankt--Petersburgu dla uzupełnienia edukacji. W latach 1838-1843 Dostojewskistudiował w Głównej Szkole Inżynierskiej, którą ukończył z patentem inżyniera iw stopniu podporucznika. Podjął służbę, ale już w roku następnym podał się dodymisji, by poświęcić się wyłącznie pracy literackiej.Debiutował w roku 1846 powieścią epistolarną Biedni ludzie, której tematembyła nieodwzajemniona miłość drobnego kancelisty do ubogiej panny. Powieśćzostała entuzjastycznie przyjęta w kręgu wielce wówczas wpływowej „szkołynaturalnej" (Wissarion Bieliński, Nikołaj Niekrasow). Młodego debiutantapasowano na następcę wielkiego Nikołaja Gogola i kontynuatora jego „dramyurzędniczej".Wkrótce jednak Dostojewski odchodzi od socjologizmu „szkoły naturalnej" kuromantycznemu psychologizmowi, zauroczony problematyką buntu jednostkiprzeciwko represyw-nym konwencjom społecznym u Fryderyka Schillera, Johanna W. Goethego, George'a G.N. Byrona i Michaiła Lermontowa. Jużbohater opowiadania Sobowtór (1846), kancelista Goladkin („ambitnaszmata"), cierpi na typowo romantyczną przypadłość: rozdwojenie jaźni.Dalszym krokiem Dostojewskiego na tej drodze — ku współczesnej proziepsychologicznej — były granicząca z horrorem nowela Gospodyni (1847), wktórej zły staruch Murin zawładnął jaźnią pięknej młódki Katarzyny, orazopowieść sentymentalna Białe noce (1848), będąca subtelną psychologicznąanalizą kondycji duchowej rosyjskiego inteligenta (Marzyciel), który w brakumożliwości sensownego działania ucieka w romantyczną „krainę marzeń".AKcja małycn nocy toczy się współcześnie, a czasy, o Kiorycn mowa, byływyjątkowo ponure dla inteligencji rosyjskiej. Car Mikołaj I, który odziedziczył poswym ojcu, Pawle I, chorobliwą podejrzliwość oraz zamiłowanie do regulaminówi musztry, rozbudował ponad wszelką miarę aparat administracyjny i systempolicyjny, zaraz na początku swego panowania powołując osławiony III OddziałKancelarii Osobistej Jego Cesarskiej Mości, do którego zadań należały nadzórnad prawomyślnością obywateli, inwigilacja cudzoziemców i innowierców, jakrównież cenzura. Teraz, w okresie burzliwej Wiosny Ludów, system inwigilacji irepresji w Rosji jeszcze się zaostrzył.
 
Kariera pisarska Dostojewskiego została brutalnie przerwana przezaresztowanie wiosną 1849 roku. Powodem było uczęszczanie na towarzyskie„piątki" u Michaiła Butaszewicza--Pietraszewskiego, podczas których żywo dyskutowano na tematy filozoficzne,ekonomiczne, społeczne, m.in. o socjalizmie francuskim (Etienne Cabet,Charles Fourier, Pierre Proudhon). Pociągnięto wówczas do odpowiedzialności123 osoby. Osadzony w Twierdzy Pietropawłowskiej Dostojewski powielomiesięcznym śledztwie został — w grupie 21 osób — skazany na karęśmierci przez rozstrzelanie. Reskrypt Mikołaja I o złagodzeniu wyrokówodczytano skazańcom dopiero na miejscu kaźni, gdy pierwszą trójkę spośródnich przywiązano już do słupów (Dostojewski był w drugiej trójce). Ostatecznieskazano pisarza na 4 lata katorgi, a potem wcielenie do wojska w stopniuszeregowca.Katorgę odbywał Dostojewski w Omsku, służbę zaś w Semi-pałatyńsku. W roku1857 poślubił z wielkiej miłości Marię Isajewą, był to jednak związek wyjątkowonieudany (pewne cechy Marii odziedziczyła Katarzyna, żona Marmieładowa wZbrodni i karze). W 1859 roku, już za panowania Aleksandra II, Dostojewskiuzyskał zwolnienie z wojska i z końcem roku — po 10 latach — powrócił dostołecznego Sankt--Petersburga.8Swoje doświadczenia i przemyślenia z czasów katorgi zawarł weWspomnieniach z domu umarłych (1861-1862). Jest tam wiele znakomitych,zaiste dantejskich scen. Nas wszakże interesują tu szczególnie dwaspostrzeżenia pisarza. Otóż na podstawie obserwacji społeczności katorżniczejdoszedł on do wniosku, że psychika człowieka nie poddaje się racjonalnejanalizie, a zatem nie jest również możliwa jakakolwiek terapia. To po pierwsze.Po wtóre zaś, przewija się tu myśl o duchowym prymacie ludu i pokorze jakowyjątkowej właściwości narodu rosyjskiego. Myśl ta legła u podstawmesjanizmu narodowego pisarza.Zafascynowany reformami cara Aleksandra II — jak wielu wówczas w Rosji — woparciu o neosłowianofilską historiozofię i własną, oryginalną, żeby niepowiedzieć kuriozalną, historiografię Dostojewski sformułował wizjonerskiprogram dla Rosji, zwany poczwiennictwem (od roś. poczwa — gleba, tu zaśprzenośnie — lud). Program ten zakładał rychłe moralne odrodzenie się Rosjina gruncie prawosławia, a pod jej braterskim przewodem całejSłowiańszczyzny, w perspektywie zaś „ludzkości europejskiej". Z czasem teżnastąpiło zbliżenie pisarza, zapatrzonego w swą utopijną wizję, z wojowniczympanslawizmem arcyreakcyjnego publicysty i wydawcy Michai-ła Katkowa orazimperialną ideologią wszechpotężnego Konstantego Pobiedonoscewa, w latach1880-1905 nadprokurato-ra Najświętszego Synodu Cerkwi. To przynajmniej poczęści tłumaczy bezpardonową krytykę katolicyzmu, oskarżanego przez pisarzao spowodowanie powstania rewolucyjnego socjalizmu z jego rewindykacyjnymiprogramami oraz nieodstępnie mu towarzyszącym ateizmem. W tymkontekście również sytuował i oceniał Dostojewski narodowowyzwoleńczeaspiracje Polaków. Jego powieściowi „Polaczkowie" to z reguły typy marne,fanfaroni i hipokryci.Przekonanie o szczególnym dziejowym posłannictwie Rosji łączył Dostojewskize zdecydowanie negatywnym stosunkiem do Zachodu (choć z czasem

Activity (19)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
1 thousand reads
Monika Rembisz liked this
kold_t liked this
orchideus liked this
Beata Gendek liked this
lisowski18 liked this
Janosik1969 liked this
maargolka liked this
Bartosz Lach liked this

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->