PSIHOLOGIJA, 2004, Vol. 37 (4), 549-569 UDC 159.937.51 : 7.01 "19"
SUBJEKTIVNI DOŽIVLJAJ SLIKA KOJE PRIPADAJURAZLI
Č
ITIM SLIKARSKIM PRAVCIMA XX VEKA
Ana Radonji
ć
i Slobodan Markovi
ć
1
Laboratorija za eksperimentalnu psihologiju, Filozofski fakultet, Beograd
Prema hipotezi Lazara Trifunovi
ć
a nastanak i razvoj modernih slikarskih pravaca može se pratiti kroz tri razvojne linije. Prvu (Sezan – kubizam – neoplasticizam – suprematizam) karakteriše intenzivno bavljenje formom itendencija ka geometrizaciji. Drugu (Van Gog – ekspresionizam - apstraktniekspresionizam/ enformel) odlikuje koriš
ć
enje boje kao osnovnog sredstvaizražavanja. Tre
ć
u (Gogen – fovizam) karakteriše simboli
č
ka upotreba boje iukidanje perspektive. Istraživanje je imalo za cilj da utvrdi da li se slike koje pripadaju navedenim razvojnim linijama procenjuju kao me
đ
usobno sli
č
ne nabazi
č
nim dimenzijama subjektivnog doživljaja forme. Ove dimenzije
č
ine faktori regularnosti, pobu
đ
enosti i evaluacije i merene su instrumentom SDF 9. Ispitanici su procenjivali 15 reprodukcija, reprezentativnih za odre
đ
eni slikarski pravac, na devet bipolarnih skala procene, koji konvergiraju unavedene tri dimenzije. Prema procenama ispitanika izlagane slike su se grupisale u
č
etiri klastera: apstraktno-ekspresionisti
č
ki (visoke procene na pobu
đ
enosti, a niske na regularnosti), figuralno-ekspresionisti
č
ki (slike procenjene kao niske na evaluaciji, više na regularnosti, a niže na pobu
đ
enostiu odnosu na prethodni klaster), konstruktivisti
č
ki (visoko regularne slike, niskena pobu
đ
enosti) i realisti
č
ni (slike visoko procenjene na sve tri dimenzije). Rezultati ukazuju da je, uz formalne (stilske) karakteristike slike, klju
č
ne zadiskriminaciju tre
ć
eg od prva dva klastera (konstruktivizam vs.ekspresionizam) i sadržaj slike (apstraktan i neprepoznatljiv vs. figuralan i prepoznatljiv) važan faktor u proceni.
Klju
č
ne re
č
i
: slikarski pravci, subjektivni doživljaj, regularnost, pobu
đ
enost,evaluacija
1
Adresa za korespondenciju: aradonji@f.bg.ac.yu
Ana Radonji
ć
i Slobodan Markovi
ć
550
Herbert Rid u svojoj knjizi
Istorija moderne umetnosti
predmet istorijeumetnosti kao nau
č
ne discipline odre
đ
uje na slede
ć
i na
č
in: “Cela istorija umetnosti je istorija na
č
ina vizuelnog opažanja; razli
č
itih na
č
ina na koje
č
ovek vidi svet”(Read, 1959). Ovoj slobodnoj definiciji potrebno je dodati nekoliko pojašnjenja.Prvo, radi se o razli
č
itim na
č
inima na koji
umetnik
vidi, doživljava, predstavlja svet,odnosno, razli
č
itim umetni
č
kim interpretacijama sveta. Drugo, razli
č
ite umetni
č
keinterpretacije sveta manifestuju se u istoriji umetnosti kroz razli
č
ite umetni
č
kestilove.Prou
č
avaju
ć
i razli
č
ite slikarske stilove i pravce istorija umetnosti hronološki prati i analizira razli
č
ite na
č
ine na koje slikari predstavljaju stvarnost i izražavajusvoje doživljavanje i odnos prema svetu, sebi, umetnosti. Razli
č
iti slikarski stilovi seu istoriju umetnosti opisuju preko razli
č
itih formalnih karakteristika slike, odnosno,karakteristi
č
nog na
č
ina upotrebe boje i linije kao osnovnih izražajnih sredstava.Linijom i bojom slikar rešava niz razli
č
itih problema slike: perspektivu, odnos figurei pozadine, karakteristike forme, odnos svetlih i tamnih površina i sl.Ridova definicija predmeta istorije umetnosti, može nam pomo
ć
i uformulisanju problema koje je predmet ovog istraživanja. Naime, po analogiji saistorijom umetnosti koja se bavi na
č
inima na koje
umetnik vidi svet
tj. predstavljasvoje vi
đ
enje sveta, nas
ć
e u ovom radu zanimati na
č
in na koji
posmatra
č
umetni
č
kog dela vidi da umetnik vidi svet
, odnosno na
č
in na koji posmatra
č
percipirai doživljava umetnost.
SAVREMENI SLIKARSKI PRAVCI
Osnovni problem ovog istraživanja jeste utvr
đ
ivanje na
č
ina na koji posmatra
č
doživljava umetni
č
ka dela koja pripadaju razli
č
itim pravcima u istoriji umetnosti. Neposredna inspiracija za istraživanje bila je studiozna analiza nastanka i razvojaglavnih slikarskih pravaca prve polovine XX veka koje, u svojoj knjizi
Slikarski pravci XX veka
izlaže Lazar Trifunovi
ć
, jedan od naših najistaknutijih poznavalacamoderne umetnosti. Objašnjavaju
ć
i razvoj glavnih pravaca u modernom slikarstvu,Trifunovi
ć
iznosi hipotezu da se njihovi koreni mogu prona
ć
i u delima tri klju
č
naslikara post-impresionizma: Gogena, Sezana i Van Goga, te da se razvoj slikarstva u prvoj polovini XX veka može pratiti kroz slede
ć
e tri razvojne “linije”:
1) Sezan – kubizam – neoplasticizam – suprematizam
, za koju jekarakteristi
č
no intenzivno bavljenje formom i tendencija ka geometrizaciji,2)
Van Gog – ekspresionizam - apstraktni ekspresionizam /enformel,
za koju jekarakteristi
č
no koriš
ć
enje boje kao osnovnog sredstva izražavanja.3)
Gogen - fovizam
, za koju je karakteristi
č
na simboli
č
ka upotreba
č
iste boje iukidanje tre
ć
e dimenzije.
Subjektivni doživljaj slika koje pripadaju razli
č
itim slikarskim pravcima XX veka
551
Sezan (Cézanne), Van Gog (van Gogh) i Gogen (Gauguin) su potekli izimpresionizma, pravca koji prvi u istoriji zapadnog slikarstva prekida sa tradicijom“objektivnog”, podražavaju
ć
eg, mimeti
č
kog predstavljanja stvarnosti u slikarstvu.Umesto toga, impresionisti, a kasnije i njihovi sledbenici, teže da kroz sliku izrazesvoj subjektivni doživljaj stvarnosti, da je predstave prelomljenu kroz li
č
nuumetni
č
ku prizmu. Da bi izrazili svoj nepostojan i promenljiv
č
ulni utisak o svetu,impresionisti se služe novom slikarskom tehinikom: kratkim potezima nanose na platno mrlje
č
iste boje, svetlosnim kontrastima deformišu oblike, rasta
č
u irazobli
č
uju forme. U svojim slikama oni nagoveštavaju tendenciju dekonstukcije predmeta, zajedni
č
ku za ve
ć
inu slikarskih pravaca prve polovine XX veka.
Sezan - kubizam - neoplasticizam - suprematizam
Prvu grupu, koju Trifunovi
ć
razlikuje,
č
ine slikarski pravci na koje je presudanuticaj imalo stvaralaštvo Sezana. Njihova zajedni
č
ka karakteristika jestenaglašavanje strukturalnog, konstruktivnog aspekta slike, odnosno, tendencija postepene transformacije formi putem geometrizacije.Sezan nastavlja proces dekonstrukcije predmeta koji su zapo
č
eli impresionisti,ali na druga
č
iji na
č
in. On pokušava da rekonstruiše stvarnost predstavljaju
ć
i je pomo
ć
u osnovnih geometrijskih oblika - kupe, lopte i valjka, odri
č
u
ć
i setradicionalne perspektive, nastoje
ć
i da predmet istovremeno prikaže iz više razli
č
itihuglova,
č
ime se on deformiše, krivi, rasteže i skuplja.Direktno inspirisani Sezanom, kubisti nastavljaju da se bave formom nageometrijski na
č
in, zanemaruju
ć
i klasi
č
nu perspektivu; geometrijska strukturacijaslike osnovna je karakteristika njihovih dela. Pikaso (Picasso), Brak (Braque) i Gris(Gris) sistematski i metodi
č
no menjaju i izobli
č
uju predmet, prikazuju
ć
i ga kao skup
faseta
– geometrijskih površina oštrih uglova, istovremeno iz mnoštva razli
č
itih perspektiva. Oblici iz stvarnost tako bivaju izlomljeni, deformisani i ponekadtransformisani do neprepoznatljivosti. U po
č
etnoj fazi kubizma (analiti
č
ki kubizam),uloga boje je gotovo zanemarena: kubisti
č
ke slike su monohromatska geometrijska poigravanja formama i kompozicijom.Kubizam dalje inspiriše razvoj apstraktnog konstruktivizma, koji se ostvaruje u potpunosti u delima Mondrijana (Mondrian) i Maljevi
č
a. Osniva
č
neoplasticizma,Pit Mondrijan, preuzima analiti
č
ki metod kubista i u svojim delima se tako
đ
e bavidekonstrukcijom predmeta, ali na nešto druga
č
iji na
č
in. On teži da simplifikuje i“pre
č
isti” po
č
etni motiv iz stvarnosti, liši ga svega idiosinkrati
č
nog, da bi izrazioono što je u njemu opšte i univerzalno. U svom stvarala
č
kom procesu, on polazi odmotiva iz prirode, predstavljaju
ć
i ga jasno i gotovo realisti
č
no, a zatim ga u nizuslika, postepenim redukcijama, uproš
ć
avanjima, transformacijama, pretvara u jakomlinijom ome
đ
ene oblike nalik geometrijskim figurama, u kojima je forma predmeta još uvek prepoznatljiva. Daljom redukcijom Mondrijan dolazi do potpuneapstrakcije: uravnoteženih kompozicija horizontalnih i vertikalnih traka, pravilnih
Search History:
Result 00 of 00
00 results for result for
p.
Subjektivni dozivljaj slika koje pripadaju razlicitim slikarskim pravcima XX veka
Ana Radonjić i Slobodan Marković1
Laboratorija za eksperimentalnu psihologiju, Filozofski fakultet, Beograd
Laboratorija za eksperimentalnu psihologiju, Filozofski fakultet, Beograd
4.6K
Reads
12
Readcasts
107
Embed Views
Get Scribd Mobile
To get Scribd mobile enter your number and we'll send you a link to the Scribd app for iPhone & Android.We've sent a link to the Scribd app. If you didn't receive it, try again.
We'll never share your phone number.
Recommended
More From This User
Notes
Load more
