Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
7Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Kesar Novak,Crkva Mali Grad Na Prespanskom Jezeru

Kesar Novak,Crkva Mali Grad Na Prespanskom Jezeru

Ratings: (0)|Views: 158|Likes:
Published by sarcel

More info:

Categories:Types, Research
Published by: sarcel on Mar 05, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/01/2014

pdf

text

original

 
Bele{ke iz Bogorodi~ine crkve na Malom gradu
Sa{o Cvetkovski*
Muzej „Dr Nikola Nezlobinski“, Struga
111
UDC 726.033(497.7 Prespa
)
DOI 10.2298/ZOG1034111C
Originalan nau~ni rad
U tekstu se prou~avaju do sada nepoznati delovi `i-vopisa Bogorodi~ine crkve na Malom gradu. To su pred-stava jednog monaha koji se molitveno obra}a sv. Pet-ki, naslikan
a
naju`nom zidu naosa, kao ifreske ju`nefasade sa predstavama sv. \or|a na kowu, Bogorodice Carice na prestolu, sv. Petke i sv. Nikole. Pomenuti monahjeidentifikovansaigumanomJonom,pomenutim u ktitorskom natpisu iz 1369. godine. Kqu~ne re~i: Bogorodi~ina crkva na Malom gradu, Pre-spansko jezero, sv. Petka, monah, iguman, sv. \or|e,Ohridska arhiepiskopija, vizantijsko slikarstvo
 Notes from the Church of the Virginat the island of Mali Grad
 In this text the unknown parts of the wall paintings from theChurch of the Virgin at the island of Mali Grad 
The Great  Prespa Lake
 )
are analyzed 
:
the figure of a monk praying toSt 
.
 Paraskeve
 ,
onthesouthern wallofthenave
 ,
aswellasthe painting on the southern faüade with the depictions of St 
.
George on horseback 
 ,
the Virgin as Empress enthroned 
 ,
and the bust ot two saints
 ,
St 
.
Paraskeve and St 
.
Nicholas
.
Themonk is identified with the hegoumenos Jona
 ,
mentioned inthe donor 
’ 
 s inscription dating from
1369.
 Keywords
:
Church of the Virgin on Mali Grad 
 ,
The Great  Prespa Lake
 ,
St 
.
Paraskeve
 ,
monk 
 ,
hegoumenos
 ,
St 
.
George
 ,
 Archbishopric of Ohrid 
 ,
Byzantine painting 
Po svojoj prirodnoj konfiguraciji i geolo{komsastavu ostrvo Mali grad na Prespanskom jezeru pred-stavqa pravu prirodnu retkost i s pravom se smatra jednim od naj`ivopisnijih mesta na {irem prostoruPrespe. Pored prirodne lepote, posebnu vrednost tommalom ostrvu daje crkva Ro|ewa Presvete Bogorodice,podignuta na jugoisto~noj strani ostrva, u jednom ve-likom prirodnom useku u vidu pe}ine (sl. 1). Crkva jevi{e od jednog stole}a poznata medievisti~koj nauci,posebno otkako je krajem
XIX
veka ruski nau~nik PavelN. Miqukov prvi opisao wene freske i objavio isto- rijske natpise ispisane na wima. Pri tom se najvi{ezadr`ao na `ivopisu zapadne fasade i portretima kti-tora poku{avaju}i da preciznije utvrdi identitet ke-sara Novaka. Pored toga, Miqukov daje i podroban opisfresakaspo~etka
XVII
stole}a(1607),Stra{nogsudanazapadnoj fasadi crkve i kompozicije Ro|ewa Bogoro-dice, koja je naslikana u luneti iznad zapadnih vrata.
1
Nakon toga, tridesetih godina
XX
veka crkvu de-taqno snima Antonin Stranski i iznosi neka svoja za-pa`awa o `ivopisu, a posebno o freskama zapadne fa-sade i portretima ktitora.
2
Pojedini albanski istra`iva~i bavili su se po-drobnijektitorskimnatpisima,
3
slikanimprogramomiikonografijom.
4
Vredna fotografska dokumentacijaStranskog poslu`ila je kao osnova za studiju VojislavaJ. \uri}a o stilu fresaka i pitawu wihove atribucije jednojzografskojradionicikojajevi{eod dvedecenije radila na prostorima izme|u Prespe, Kor~e i Kostura.
5
Freske Malog grada prou~avane su i u okviru studijaumetnosti srpske vlastele u doba Nemawi}a.
6
Iako su prethodni istra`iva~i relativno dobroprou~ili slikani program i ikonografiju fresaka,
7
po- jedinisegmentisu,ipak,ostalinedovoqnoistra`eniisamim tim nedovoqno poznati nauci. Na{a istra`i-vawa bi}e usmerena ka nepoznatoj predstavi monaha na-slikanoj pored figure sv. Petke u naosu crkve, kao inedovoqno poznatom `ivopisu ju`ne fasade.
8
*
cvetkovskisaso
@
gmail
.
com
1
P. N. Miläkov,
Hristianskià drevnosti Zapadnoè Makedo-nii
, Izvestià Russkogo arheologi~eskogo instituta v Konstantino-pole
IV
(1899) 69–72.
2
A
.
Stransky
,
 RemarquessurlapeintureduMoyen
-
 AgeenBulgarieen Gr 
e
ce et en Albanie
, Izvestià na Bãlgarskià arheologi~eski in-stitut
IX
(1935) 41–43,
fig
. 5–8.
3
Th
.
Popa
,
Disa mbishrime t 
kishave t 
sh
n M 
ris
n
Maligrad dhe t 
Ristozit n
Mborje
,
Biletini Universtetit shtetetor t
e
Tiran
e
s
,
ser 
.
Shkencat shoqerore
2 (1959) 257–258;
Idem
,
Mbishkrime t 
kishave n
 shqip
ri
,
Tiran
e
1998, 150–151,
No
. 287–288.
4
D
.
Dhamo
,
L
e
 glise de Notre
-
 Dame
a
Maligrad 
,
Studia albanicaI/2
(1964) 109–119.
5
V. J. \uri},
Mali Grad — Sv. Atanasije u Kosturu — Borje
,Zograf 6 (1975) 31–49.
6
I. M. \or|evi},
Zidno slikarstvo srpske vlastele u doba Nemawi}a
, Beograd 1994, 62, 150–151, 176–178.
7
Ovom prilikom vaqa se podsetiti da se prou~avawem iko-nografije pojedinih kompozicija bavio jo{
G
.
Millet
,
Recherches sur 
iconographie de l 
e
vangile
,
Paris
1916, 273, 275 (Ulazak u Jerusalim);406, 409–410,
fig
. 435 (Raspe}e); 532,
fig
. 576 (Mironosice na Hri-stovomgrobu).Nedavno suucrkvi SveteBogorodice identifikovaniportreti sv. Klimenta Ohridskog i sv. Elefterija,
cf 
. D. Barxi-eva-Trajkovska, G. Angeli~in-@ura,
Pretstavite na sv. Kliment isv. Elefterij vo crkvata Sv. Bogorodica, Mali Grad, Prespa–R. Albanija
, Kulturno nasledstvo 28–29 (2002–2003) 121–126, sl. 2–3.
8
InovijiradoviofreskamanaMalomgradunisudonelinoveishode i uglavnom se pozivaju na rezultate prethodnih istra`iva~a,
cf 
.
P
.
Thomo
,
Byzantine Monuments on Great Prespa
,
in
:
Byzantine Mace-
 
ZOGRAF 34 (2010) ‰111–124Š
112
* * *U prvoj zoni ju`nog zida, u blizini oltarske pre-grade, naslikana je stoje}a figura sv. Petke s krstom udesnoj ruci i levom povijenom u laktu, sa otvorenimdlanom ka posmatra~u (sl. 2). Kraj wenih nogu, ispodsamog prozorskog otvora, naslikan je monah izdu`enoglica, povijenog nosa i kra}e zaobqene crne brade, kakose molitveno obra}a svetiteqki, u sme|oj mantiji i sakukulom na glavi (sl. 3). U nekoliko redova, kraj wegoveglave bio je ispisan natpis, sada potpuno izgreban, takoda nekoliko sa~uvanih slova ne govore ni{ta o wegovomsadr`aju, odnosno signaturi koja bi otkrivala iden-titet predstavqenog monaha.Predstava ovog monaha zaslu`uje svu pa`wu nesamo zbog celovitijeg sagledavawa slikanog programa`ivopisa crkve nego i zbog retkosti takvih predstavakoje se u pojedinim slu~ajevima odnose na li~nosti kti-tora ili pak na li~nosti koje su na odre|eni na~inu~estvovale u tom ktitorskom poduhvatu i usled togadobile pravo da budu naslikane na freskama u crkvi.Upravozbogtoga,prvapomisaokojasename}ejesteda figura monaha predstavqa nekada{weg igumana, je- romonaha Jonu, koji se spomiwe u ktitorskom natpisu.
9
Pored toga, neki ista`iva~i su smatrali da je igumanJonaimaoudelaiuobnovicrkvepodkesaromNovakom.
10
Me|utim, ovo primamqivo mi{qewe ne nalazi adekvat-nu potvrdu u ktitorskom natpisu, gde je pomenuto samowegovo ime, bez indicije da je on na bilo koji na~inu~estvovao u ktitorskom poduhvatu izgradwe i `ivo-pisawa crkve.Za bli`e odre|ivawe identiteta monaha sa Maloggrada, mo`e poslu`iti nekoliko primera ktitorskihnatpisaiz
XIV
vekaukojimasepomiwuimenaigumanaiwihova zasluga u izgradwi i `ivopisawu crkve a da supri tome wihovi portreti naslikani u crkvi.Vi{e ktitorskih natpisa u kojima se pomiwe iiguman manastira sa~uvano je u vladarskim i vlaste-oskim crkvama. Kao jedan od najranijih primera iz
XIV
stole}a navodimo onaj iz Kraqeve crkve u Studenici,gdeseuktitorskomnatpisupomiweimeigumanaiarhi-mandrita Jovana, koji je œi trudom i brigomŒ pomogaozidawe pomenutog hrama. No i pored tih zasluga, arhi-mandrit Jovan nije dobi
o
portret u slikanom programucrkve.
11
U ktitorskim natpisima iz crkve Svetog \or|a uStarom Nagori~inu pomiwu se iguman Antonije, iz vre-
Sl. 1. Pogled na ostrvo Mali
 rad i crkvu Sv. Bogorodice
 Fig 
. 1.
The island of Mali Grad and the Church of the Virgin
donia
:
art 
 ,
architecture
 ,
music and hagiography
.
Papers from the Mel- bourne Conference
,
July
1995,
ed
.
J
.
Burke
,
.
Scott
,
Melbourne
2001,104–106, 216–223,
fig
. 232–250; G. Angeli~in-@ura,
Pe{ternitecrkvi vo Ohridsko-prespanskiot region
, Struga 2004, 144–157.
9
Ktitorski natpis objavili su: Miläkov,
op
.
cit
., 69; I.Ivanov,
Bãlgarski starini izã Makedonià
, Sofià 1931, 59;
Stransky
,
op
.
cit 
.,. 42;
Popa
,
op
.
cit 
., 257–258. Najpotpunije ~itawe natpisadonosi V. J. \uri} (
op
.
cit 
., 31–32, n. 1).
10
\or|evi},
op
.
cit 
., 152.
11
Q. Kova~evi},
Stari srpski zapisi i natpisi
,
I
, Beograd1902, 20, br. 46; G. Babi},
Kraqeva crkva u Studenici
, Beograd 1987,21–22.
 
Cvetkovski S.:
Bele{ke iz Bogorodi~ine crkve na Malom gradu
113
mena obnove crkve, kao i iguman Venijamin, u ~ije suvreme zavr{eni slikarski radovi, ali ni wihovi por-treti nisu naslikani u crkvi.
12
Ne{to kasnije, ime prvog igumana De~ana, Arse-nija, ispisano je na ktitorskom natpisu u crkvi ma-nastira De~ana, gde je navedeno da se on trudio okoposlova na podizawu Spasovog hrama. Upravo zbog ovihzasluga i brige koju je vodio o manastiru, iguman Ar-senije je u crkvi naslikan dva puta. Jednom u oltaru,kako se molitveno obra}a svom patronu sv. Arseniju, adrugiputupripraticrkve,kakosemolitvenoobra}asv.Savi i arhiepiskopu Joanikiju.
13
Pored wega, u okviru slikanog programa crkveHrista Pantokratora bi}e naslikan i drugi iguman ma-nastira De~ana, Danilo, koga iz segmenta otvorenih ne-besa blagosiqa Hristos.
14
U manastiru Matei~, zadu`bini carice Jelene ikraqa Uro{a, neposredno uz ktitorsku kompoziciju, na-slikan je iguman Makarije.
15
Ne mo`e se sa sigurno{}utvrditi da je wegovo ime bilo pomenuto u ktitorskomnatpisu jer on nije sa~uvan, no Makarijev portret je iznekih razloga ipak dobio ugledno mestou slikanom pro-gramu kao pandan ktitorskoj kompoziciji.Pored navedenih primera, zanimqiv materijalpru`aju i vlasteoske zadu`bine
XIV
veka. U crkvi Bla-gove{tewa manastira Dobruna (oko 1343. godine) u kti-torskom natpisu se pomiwe i iguman Jefrosim.
16
We-govo ime, kao prvog molebnika svetog hrama, bilo je
Sl. 2. Sv. Petka i neidentifikovani monah, crkva Sv. Bogorodice na Malom gradu, ju`ni zid, 1369
 Fig 
. 2.
St 
.
Paraskeve and an unknown monk 
 ,
the Church of theVirgin on Mali Grad 
 ,
the south wall 
 , 1369Sl. 3. Sv. Petka i neidentifikovani monah, crkva Sv. Bogorodice na Malom gradu, ju`ni zid, 1369(crte`
. Cvetkovi
k
 )
 Fig 
. 3.
St 
.
Paraskeve and an unknown monk 
 ,
the Church of theVirgin on Mali Grad 
 ,
the south wall 
 , 1369
drawing Dj
.
Cvetkovi}
 )
12
Kova~evi},
op
.
cit 
.,
19, 21, br. 41, 51; B. Todi},
Staro Na-gori~ino
, Beograd 1993, 26–27.
13
G. Suboti},
Prilog hronologiji de~anskog zidnog slikar-stva
, ZRVI 20 (1981) 113, 116–117, 126–127, n. 53, crt. 1, 3; I.
M
.\or|evi},
Predstava Stefana De~anskog uz oltarsku pregradu u De~anima
, Saop{tewa
XV
(1983) 37–42, sl. 2 (=
idem
,
Studije srpskesredwovekovne umetnosti
, Beograd 2008, 402–405, sl. 51); B. V. Po-povi},
Program `ivopisa u oltarskom prostoru
,
in
:
Zidno sli-karstvo manastira De~ana, Gra|a i studije
, Beograd 1995, 96; D.Vojvodi},
Portreti vladara, crkvenih dostojanstvenika i plemi}a u naosu i priprati,
in
:
Zidno slikarstvo manastira De~ana
,276–277, 285, sl. 18; B. Todi},
M
. ^anak-Medi},
Manastir De~ani
,Beograd 2005, 19–20, 443–444, 446, sl. 363 .
14
Vojvodi},
op
.
cit 
., 276–277, sl. 13; Todi}, ^anak-Medi},
op
.
cit 
., 26, sl. 14.
15
S. Cvetkovski,
Za ktitorskata kompozicija od Matej~e
,Jubileen Zbornik na Filozofski fakultet 23 (49), Skopje 1996,525–536; E. Dimitrova,
Manastir Matej~e
, Skopje 2003, 187–188.
16
Z. Kajmakovi},
Zidno slikarstvo u Bosni i Hercegovini
,Sarajevo 1971, 102–107, 314–315. Autor imeigumana ~ita kao Jefrem,
cf 
.
ibidem
, 102; \or|evi},
op
.
cit 
., 143–145.

Activity (7)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
amadgearu liked this
Radosveta Kirova liked this
hrissimov liked this
amadgearu liked this
bratranec liked this

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->