Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Save to My Library
Look up keyword
Like this
19Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Metan Gazı Patlamaları

Metan Gazı Patlamaları

Ratings:

4.69

(13)
|Views: 16,012|Likes:
Published by Burak Ayan

More info:

Published by: Burak Ayan on Nov 26, 2008
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/09/2014

pdf

text

original

 
www.dersimizkimya.comwww.dersimizkimya.com1
"Çöplüklerde olu
ş
an metan gaz
ını
n olu
ş
umuve patlamas
ı
na kar
şı
al
ı
nabilecek önlemler."
METAN PATLAMALARI
Patlama; kat
ı
, s
ıvı
ve gaz halindeki yanabilir maddelerin veyabunlar 
ı
n, kar 
ışı
mlar 
ını
n yüksek
ısı
ve bas
ı
nçla birlikte, tamamen gazhalinde yanma ürünleri verecek
ş
ekilde, çok h
ı
zl
ı
olarakyanmalar 
ıdı
r. Kömür madenlerinde görülen ba
şlı
ca yan
ıcı
maddeler,kömür tozu ve metan gaz
ı
olmaktad
ı
r. Yanma ürünleri ise, yak
ı
taba
ğlı
olarak, CO, CO
2
, SO
2
, NO
x
, su buhar 
ı
vs olabilmektedir. Kömür ocaklar 
ı
nda kar 
şı
la
şı
lan hemen tüm kömür tozu patlamalar 
ı
, bir metan gaz
ı
patlamas
ı
taraf 
ı
ndan ba
ş
lat
ı
lm
ıştı
r. Bu nedenle, kömür tozu patlamalar 
ı
ve al
ı
nacak tedbirler konusunun anla
şı
labilmesi,kömür-metan patlamalar 
ı
ile ilgili hususlar 
ı
n
ı
kl
ığ
a kavu
ş
mas
ı
naba
ğlıdı
r.Genellikle, bitkisel ve hayvansal organizmalar 
ı
n, karma
şı
kkimyasal reaksiyonlar 
ı
n birbiri ard
ı
na geli
ş
ti
ğ
i bir çevre ortam
ı
nda,de
ğiş
ime maruz kalmas
ı
yla olu
ş
an kömür, ayn
ı
zamanda metangaz
ını
n olu
ş
umunu da, beraberinde getirmektedir. Kömürle
ş
meolay
ını
n ilk basamaklar 
ı
nda ortaya Ac
ı
kan gazlar 
ı
n ço
ğ
u, üzerlerindeince ve geçirgen bir örtü tabakas
ı
bulunmas
ı
nedeniyle atmosferekar 
ışmıştı
r. Sonralar 
ı
, örtü tabakas
ı
kal
ı
nl
ığını
n giderek artmas
ı
,geçirgenli
ğ
inin de azalmas
ı
na ba
ğlı
olarak, olu
ş
an gazlar 
ı
n ço
ğ
ukömür maddesi içersinde depolanm
ıştı
n Bu nedenle genç ve dü
ş
ükrankl
ı
kömürlerin (örne
ğ
in linyitler) metan içerikleri, daha ya
şlı
veyüksek rankl
ı
kömürlere (örne
ğ
in ta
ş
kömürü) nazaran daha az
 
olmaktad
ı
r. Yap
ı
lan tahmini hesaplara göre, 1 ton kömür maddesini
 
www.dersimizkimya.comwww.dersimizkimya.com2
olu
ş
turan kömürle
ş
me olay
ı
s
ı
ras
ı
nda 2300 m
3
'e kadar muhtelif gazlar aç
ığ
a ç
ı
kmaktad
ı
r (Patching, 1970). Kömür maddesi içindeCO
2
, N
2
ve baz
ı
soy gazlar da bulunmas
ı
na kar 
şı
n, toplam gaz
ı
n%90-98'ni metan olu
ş
turmaktad
ı
r. Bu yüzden, kömür madencili
ğ
indegrizu ve metan deyimleri özde
ş
le
ş
mi
ş
olarak kullan
ılı
r.Metan
ı
n kömür içersinde depolanmas
ı
; k
ırı
k, çatlak ve ultra-mikroskobik gözeneklere ait yüzeyler taraf 
ı
ndan adsorbe ve k
ırı
k,çatlak ve bo
ş
luklarda serbest gaz olarak absorbe edilmesi
ş
eklindegerçekle
ş
mektedir. Serbest gaz molekülleri ile adsorbe edilenler aras
ı
nda denge bas
ı
nc
ı
na ba
ğlı
olarak, sürekli bir yerde
ğiş
tirmesözkonusudur. De
ğiş
ik Amerikal
ı
kömürlerinde yap
ı
lan ara
ştı
rmalaragöre 2 MN/m
2
'lik gaz bas
ı
nc
ı
nda, kömür taraf 
ı
ndan adsorbe edilenmetan miktar 
ı
, serbest metan gaz
ı
miktar 
ı
na göre 10 kat fazlaolmaktad
ı
r (Bielicki,1972) . Bu durum, 200 m
2
/gr'a kadar ç
ı
kabilen,kömür iç yüzey alan
ını
n büyüklü
ğ
ü ile aç
ı
klanmaktad
ı
r (Patching ,1970 ).Yukar 
ı
da belirtildi
ğ
i gibi, kömür damarlar 
ı
ve çevre kayaçlar 
ı
içinde depolanan metan gaz
ı
, belli bir denge bas
ı
nc
ı
nda sakl
ı
tutulur. Fakat, madencilik faaliyetler sonucunda olu
ş
an, k
ırı
k veçatlaklar nedeniyle bu denge bozulur ve metan gaz
ını
n madenatmosferine do
ğ
ru emisyonu ba
ş
lar. Metan emisyonu iki a
ş
amadageli
ş
ir; birinci a
ş
amada, adsorbe metan moleküllerininkonsantrasyon fark
ı
nedeniyle, en yak
ı
n k
ırı
k ve çatla
ğ
a "molekülselyay
ılımı
", ikinci a
ş
amada ise, serbest gaz
ı
n k
ırı
k ve çatlaklar 
 
www.dersimizkimya.comwww.dersimizkimya.com3
boyunca maden atmosferine, bas
ı
nç fark
ı
nedeniyle "ak
ışı
" sözkonusudur.Metan gaz
ını
n hava ile yapt
ığı
ve "grizu" olarak adland
ırı
lan,kar 
ışı
mdaki oran
ını
n %5-15'i patlay
ıcı
özelliktedir. En
ş
iddetlipatlama, ortamdaki oksijenin tamamen kullan
ı
ld
ığı
, %9.5 metankonsantrasyonunda olmaktad
ı
r. Metan
ı
n yanma
ısısı
,
ısı
kayna
ğı
naba
ğlı
olarak 650-750°C aras
ı
nda de
ğiş
mekte, patlamadan sonraçevrede
ısı
1800-2500
o
C'ye ç
ı
kmaktad
ı
r. Patlamadan sonra ortam
ı
nbas
ı
nc
ı
9 kat art
ış
göstermekte, bu nedenle de, ardarda gelenpatlamalarda ikincil patlama bölgesi daha büyük hasara
ramaktad
ı
r (Durucan,1986).Metan gaz
ını
n alt patlama s
ınırı
olarak %5 verilse de, madenhavas
ı
nda metan
ı
n bu konsantrasyona ula
ş
mas
ı
na hiç bir zamanizin verilmez. Örne
ğ
in, Türk Maden Emniyet Nizamnamesine göre;herhangi bir üretim bölgesi hava dönü
ş
yolunda metankonsantrasyonu %1'i, uzun ayakta veya ayak dönü
ş
yolunda %1.5'u
mamal
ıdı
r. Ocak genel havas
ı
nda metan konsantrasyonu %2oldu
ğ
unda ise, ocak terk edilmelidir (
İş
gücü E
ğ
itim, 1976 ).Yeralt
ı
kömür madencili
ğ
inde, metan emisyonunun kontrolalt
ı
na al
ı
nmas
ı
nda kullan
ı
lan yöntemler; havadaki a
şırı
metanbirikiminin havaland
ı
rma ile azalt
ı
lmas
ı
ve metan drenaj
ı
uygulamas
ı
olmaktad
ı
r. Havaland
ı
rma yönteminde, metan
 
konsantrasyonunun yasal limitler alt
ı
nda tutulabilmesi için, bilinçli bir 

Activity (19)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 hundred reads
1 thousand reads
larantalya liked this
Serkan Naz liked this
Lica Emil liked this
Selçuk Yalçın liked this
Uğur Dal liked this
ayebykalemdar liked this
Ahmet Ertürk liked this
Demirhan Demir liked this

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->