Read without ads and support Scribd by becoming a Scribd Premium Reader.
See Premium Plans
 
1
Kesan Agihan Zakat Dalam Membasmi Kemiskinan danKetidakseimbangan Agihan Pendapatan di Negeri Sembilan
Dr. Patmawati binti Haji IbrahimUniversiti MalayaE-mel: patma01@um.edu.myRahisam bin RamliKolej Universiti Islam MelakaE-mel: syafiqns@yahoo.com
ABSTRAK:
Tujuan utama kertas ini ialah untuk mengenal pasti kesan agihan zakat dalam membasmi kemiskinan danmengurangkan ketidakkseimbangan agihan pendapatan di kalangan asnaf fakir miskin di Negeri Sembilan.Meskipun statistik kutipan zakat di Negeri Sembilan semakin meningkat pada setiap tahun dan program- program membasmi kemiskinan giat dijalankan tetapi fenomena kemiskinan masih terus wujud. MajlisAgama Islam Negeri Sembilan (MAINS) yang bertanggungjawab menjaga hal ehwal umat Islam juga telahmenyediakan pelbagai skim bantuan untuk memastikan asnaf fakir miskin sentiasa mendapat pembelaansewajarnya. Pembuktian empirikal dilakukan ke atas 230 orang responden asnaf fakir miskin yangmenerima bantuan zakat dari MAINS. Dengan menggunakan kaedah temu bual dan borang soal selidik analisis data merangkumi profail responden, kadar kemiskinan dan agihan pendapatan telah dilakukan.Bagi memahami kemiskinan, profail responden dianalisis untuk menjelaskan latar belakang golongan yangterjebak dalam kemiskinan. Selanjutnya indeks kemiskinan iaitu kadar kemiskinan, agihan pendapatanmenggunakan keluk Lorenz dan nilai pekali Gini turut digunakan. Kajian membuktikan agihan zakat yangdilaksanakan oleh MAINS berkesan menurunkan kadar kemiskinan dan mengurangkan ketidakseimbanganagihan pendapatan. Justeru pihak MAINS perlu meningkatkan kaedah agihan dengan mensasarkangolongan yang mudah miskin, menyediakan skim khas untuk warga tua, meningkatkan kemahiran modalinsan serta bekerjasama dengan badan NGO dan institusi kebajikan lain agar menghasilkan impak yang jauh lebih baik.Kata kunci: Zakat, kemiskinan, agihan pendapatan
PENGENALAN
Salah satu objektif zakat ialah untuk merapatkan perbezaan jurang ekonomi atau pendapatandalam sesebuah masyarakat ke tahap yang paling minimum.
1
 Menurut Hailani Muji Tahir (2004) zakatmenjadi sebahagian polisi fiskal negara, boleh menjana kuasa beli masyarakat dan meningkatkan produktiviti negara. Zakat juga boleh menjamin kestabilan ekonomi dalam keadaan inflasi dan deflasi sertamampu menyelesaikan sebahagian masalah pembangunan negara.
2
Meskipun dari sudut teori agihan zakat berjaya mengeluarkan seseorang untuk membangunkan negara tetapi masih ramai yang memerlukan bantuan kebajikan.Secara umumnya prestasi kutipan zakat di setiap negeri memanglah ia sesuatu yang amatmembanggakan kerana berlaku peningkatan pada setiap tahun. Kesedaran orang ramai, peningkatan taraf ekonomi dan usaha padu daripada pengurusan zakat adalah antara faktor-faktor yang dikatakan penyumbang kepada peningkatan prestasi kutipan zakat.Statistik kutipan zakat Negeri Sembilan menunjukkan peningkatan yang positif pada setiap tahun.Buktinya pada tahun 2008 hasil kutipan zakat ialah RM33.8 juta berbanding RM26.6 juta pada tahun 2007meningkat sebanyak 27 peratus (Pusat Zakat Negeri Sembilan 2008). Dengan pertambahan dana ini makamenjadi tanggungjawab yang besar adalah memastikan proses agihan zakat akan memberi impak yang besar kepada semua asnaf. Keutamaan agihan yang diberikan kepada asnaf fakir dan miskin oleh BahagianZakat MAINS juga membuktikan bahawa golongan ini sememangnya sangat memerlukan bantuan zakatdemi menjalani kehidupan seperti manusia yang lain. Namun begitu, bagaimana ianya diagihkan dan
 
2
adakah agihan tersebut benar-benar memberi kesan dalam meningkatkan kualiti hidup mereka masih perludikaji.MAINS tertakluk kepada Enakmen Pentadbiran Agama Islam (Negeri Sembilan) tahun 2003
3
 bertanggungjawab untuk menjaga dan mengawasi perkara-perkara yang ada hubungan dengan agama Islam bagi memelihara kesucian agama dan memberi perkhidmatan kepada seluruh rakyat Islam NegeriSembilan. Institusi Baitul Mal pula dimaksudkan sebagai kumpulan wang ditubuhkan di bawah seksyen 81Enakmen Pentadbiran Agama Islam (Negeri Sembilan) 2003
4
.Unit ini bertanggungjawab mentadbir hartaMAINS meliputi urusan zakat, wakaf dan sumber am. Di bawah unit baitul mal terdiri daripada 3 bahagianiaitu bahagian zakat, bahagian khidmat pengurusan dan bahagian kewangan
5
.Bagi urusan kutipan zakatMAINS telah menubuhkan anak syarikat (MAINS Zakat Sdn. Bhd.) yang dikendalikan oleh Pusat Zakat Negeri Sembilan (PZNS)
6
. Manakala urusan agihan adalah di bawah tanggungjawab Bahagian Zakat yangdiketuai oleh seorang Pegawai Zakat
7
.Sehingga Disember 2008, MAINS telah berjaya mengagihkan sebanyak RM37,334,224.43 berbanding RM32,106,157.49 pada tahun 2007. Jumlah ini memperlihatkan peningkatan 16.28% atauRM5,228,066.94. Jika dilihat kepada trend perbelanjaan atau agihan zakat mengalami kenaikan yang agak memberangsangkan ekoran dasar MAINS untuk mengagihkan kutipan semaksimum yang mungkin agar  para penerima bantuan asnaf terbela (Buletin MAINS 2009).Masalah kemiskinan dilihat sebagai fenomena yang merujuk kepada kekurangan danketidakseimbangan agihan pendapatan. Keadaan ini memerlukan satu polisi yang efektif menggabungkankeseluruhan insitusi sosial yang bertanggungjawab dalam usaha membasmi kemiskinan.
8
Di dalam ajaranIslam juga menuntut agar usaha membasmi kemiskinan menjadi tugas kepada seluruh individu, kerajaanmahupun swasta. Inovasi menjadi agenda utama kerajaan dengan melakukan
total innovation
 bagimembawa negara ke tahap lebih maju. Justeru strategi mengutamakan kesejahteraan rakyat dengan penekanan pembasmian kemiskinan dan meningkatkan pendapatan masih menjadi keutamaan dalam Bajet2010.
KAJIAN LEPAS
Perbincangan pertama di Malaysia mengenai kemiskinan telah dilakukan oleh Za’ba (1923).
9
 Beliaumenghuraikan keadaan kemiskinan di kalangan orang Melayu, punca dan penyelesaian memperbaikimasalah ini. Manakala kajian lanjut tentang definisi, pengukuran dan sebab-sebab kemiskinan ialah UngkuAziz (1975)
10
mengemukakan tiga sebab utama kemiskinan di kalangan orang Melayu iaitu pengabaian pemerintah, daya pengeluaran yang rendah dan eksploitasi.Berkenaan dengan tahap kejayaan usaha-usaha membasmi kemiskinan, menurut MuhammadSyukri Salleh et.al (2000) meskipun banyak kes membasmi kemiskinan dapat dikurangkan tetapi ianyatidak berjaya dihapuskan secara total. Malah kemiskinan terus wujud dan usaha-usaha mengatasinya punterus menerus dilaksanakan. Beliau telah memberi dimensi baru kemiskinan dari sudut perspektif Islam,iaitu dengan meningkatkan aspek kerohanian atau jiwa seseorang maka akan memberi kesan terhadapusaha membasmi kemiskinan.
11
Dalam masalah pembangunan sesebuah negara yang sedang membangun, Hassan Haji Ali (2003)menyatakan kemiskinan dan agihan pendapatan merupakan kunci kepada kewujudan situasi tersebut.Tambahan pula kepesatan kadar pertumbuhan ekonomi tidak banyak memberi faedah kepada golonganmiskin. Ini akan mewujudkan jurang ketidakseimbangan agihan pendapatan.
12
Berhubung dengan fenomena kemiskinan, mengikut Mahmood Zuhdi Abdul Majid (2003), Islamtidak melihat isu tersebut sebagai sesuatu yang remeh dan dipandang ringan malah menjadi objektif  pengagihan zakat membantu pihak yang memerlukan dan memperkukuhkan jaminan sosial.
13
Malah AziziChe Seman et.al (2004) menyatakan bahawa zakat sebagai salah satu bentuk agihan semula pendapatanyang diberi keutamaan dalam teori ekonomi Islam
14
. Sepertimana dinyatakan oleh Mahmood Zuhdi AbdulMajid, Abdul Rahim Abdul Rahman (2007) turut berpandangan bahawa zakat berfungsi menjagakebajikan sosial Abdul Rahim Abdul Rahmanmengatakan zakat merupakan sebahagian daripada sistemsosial dalam memberikan hak daripada golongan kaya kepada golongan miskin. Zakat juga merupakanmekanisma dalam pengagihan kekayaan, yang boleh mengurangkan jurang antara golongan kaya danmiskin. Dari sudut teori zakat sepatutnya dapat meningkatkan kuasa membeli golongan miskin,meningkatkan kemajuan pembangunan ekonomi melalui perbelanjaan dan permintaan pengguna.
15
 
3
 Namun begitu bagi Hairunnizam Wahid et.al (2004) menyatakan kajian-kajian mengenai zakatsebelum ini lebih menumpukan aspek bagaimana mahu meningkatkan kutipan dan juga kaedah yang berkesan untuk mengagihkannya. Tetapi kajian untuk melihat kesan bantuan zakat masih terbatas kepadaunsur pendapatan sahaja. Oleh itu kajian perlu dilakasanakan untuk melihat kesan zakat dalam aspek meningkatkan kualiti hidup asnaf fakir miskin.
16
 Mohd Amim Othman(2004) menyenaraikan lima faktor utama yang menyebabkan seseorangindividu tergolong di dalam golongan berpendapatan rendah dan miskin ialah peribadi individu, saiz ahlikeluarga yang besar, persekitaran individu, dasar-dasar kerajaan yang mempengaruhi pendapatan dankebajikan dan dasar politik bagi negara yang memegang
 staus quo
akan cuba mengekalkan kewujudangolongan ini. 
17
Manakala kajian Ab. Halim Tamuri et.al (2005), mendapati bahawa program-program pendidikan merupakan elemen yang paling penting dilihat boleh mengubah hidup golongan fakir miskin kearah kehidupan yang lebih baik.
18
 Kajian oleh Abdul Rahim Abdul Rahman (2007) menunjukkan bahawa keberkesanan institusizakat untuk menjadi institusi utama dalam sistem kewangan Islam di Malaysia antaranya memerlukanadanya ukuran kadar harta zakat perniagaan, penyelarasan amalan perakaunan zakat dan pembangunansistem ukuran zakat. kuasa politik di Malaysia. Beliau juga mengukur jumlah asnaf yang menerima agihanzakat yang telah berjaya dikeluarkan dari garisan kemiskinan(had kifayah)
19
.Kadar kemiskinan turut berpunca daripada aspek pengurusan zakat yang tidak cekap seperti pengiraan, daya produktiviti yang rendah dan kadar agihan yang terlalu kecil. Hasil kajian Mujaini Tarimin(1988) pula mendapati ada kemiskinan boleh berlaku akibat daripada aspek pengiraan zakat yang salah.Kajian ini menemui bahawa prinsip pengiraan jumlah nisab padi yang salah hanya akan menambah bebanan kepada golongan petani. Disebabkan itu juga ianya akan menambah bilangan isi rumah yang hidupdalam kemiskinan. Ini berpunca kerana kos pengeluaran yang dibelanjakan oleh petani tidak ditolak daripada kiraan nisab. Kajian ini membuktikan kadar kemiskinan juga adakala berpunca daripada aspek  pengurusan kutipan zakat yang tidak bertepatan dengan objektif zakat sebagai mekanisma membasmikemiskinan.
20
Abdul Aziz Muhammad (1986) antara lain kajian beliau telah membuktikan bahawa agihan zakat berperanan untuk membasmi kemiskinan, instrument agihan pendapatan dan kekayaan dalam Islam.
 21
Selain itu kajian mengenai agihan zakat berkesan untuk membasmi kemiskinan juga telah dilakukan olehGeoffrey A. Jehle
22
 di mana kajiannya membuktikan secara empirikal tentang pencapaian kesan agihanzakat dalam mengukur ketakseimbangan pendapatan di Pakistan. Data yang diambil dari tahun1987 hingga1988. Beliau menggunakan AKS indeks untuk mengukur sama ada zakat berjaya mengurangkanketakseimbangan pendapatan atau pun tidak. Hasil kajian mendapati bahawa sememangnya agihan zakatyang telah diberi kepada asnaf telah berjaya mengurangkan ketakseimbangan pendapatan di Pakistan.Paimuzi Yahya (1996) dalam kajiannya menumpukan skop berkaitan agihan zakat mempunyai peranan besar untuk membasmi kemiskinan. Masalah kajian ini ialah kadar agihan antara asnaf tidak seimbang dan ada asnaf hanya mencukupi sahaja. Kajian ini mencadagkan agar tumpuan harus diutamakankepada asnaf fakir miskin dan mempelbagaikan bentuk agihan. Agihan zakat mesti berdasarkan had kifayahdengan memberi bantuan pakaian, makan minum, tempat tinggal yang secukupnya.
23
Ismail Sirageldin (2000) mengkaji tentang Ellimination of Poverty: Challenges and IslamicStrategies menyatakan masalah kemiskinan merupakan satu fenomena yang begitu kompleks dan meliputike seluruh negara. Justeru ia sangat memerlukan strategi yang sangat efektif dalam meningkatkan pembangunan dan membasmi kemiskinan. Membasmi kemiskinan adalah cabaran dalam pembangunanmasyarakat. Oleh kerana itu institusi zakat perlu dilihat sebagai satu komponen utama dalam komitmensesuatu masyarakat. Membasmi kemiskinan juga perlu didokong dengan prinsip pembangunan ekonomidan produktiviti ekuiti.
24
Kajian ekonomi zakat juga dilakukan oleh Patmawati Ibrahim (2008)
 
di Selangor dan FuadahJohari (2003)
2526
di Melaka menunjukkan zakat berkesan dalam mengurangkan jurang ketakseimbanganagihan pendapatan dan seterusnya mengatasi masalah kemiskinan. Indeks kemiskinan berdasarkan Keluk Lorenz, Koefesien Gini dan indeks Atkinson menunjukkan sumbangan positif agihan zakat di negeritersebut.
Search
Search History:
Searching...
Result 00 of 00
00 results for result for
  • p.
    • Notes
    Load more