Welcome to Scribd. Sign in or start your free trial to enjoy unlimited e-books, audiobooks & documents.Find out more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Hoe Echt is Het Dorp Dat Wereld Heet

Hoe Echt is Het Dorp Dat Wereld Heet

Ratings: (0)|Views: 417|Likes:
Published by Ritske Dankert

More info:

Published by: Ritske Dankert on Mar 13, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/29/2013

pdf

text

original

 
Hoe echt is het dorp dat wereld heet? 
De postmoderne mediawerkelijkheid
Ritske DankertDoor de globalisering is de wereld een dorp geworden, zo lees je regelmatig in de krant.Via diezelfde krant en andere media zoals televisie en internet komt die wereld bij ons inde huiskamer. Hoe belangrijk de verschillende media zijn blijkt wel uit de tijd die we eraan besteden. De gemiddelde Nederlander kijkt meer dan 3 uur televisie per dag. Datlijkt op het eerste gezicht nog mee te vallen. Een dag heeft immers 24 uur. Als we erechter van uitgaan dat iedereen ongeveer 10 uur per dag kwijt is aan slapen en eten zoudat betekenen dat de gemiddelde Nederlander elk jaar van januari tot eind maart fulltimevoor de televisie zit, alvorens toe te komen aan zaken als werken, winkelen en hetonderhouden van sociale contacten. En dan laten we andere media zoals internet en dekrant nog buiten beschouwing. De beelden die de media bij ons in de huiskamer brengenzijn dus een belangrijk middel om op de hoogte te blijven van alles wat er in het 'dorp'gebeurt. Toch kun je vraagtekens zetten bij deze informatie. Hoe echt is het dorp datwereld heet? En leven we in Groningen in een ander werelddorp dan in Berlijn,Washington of Bagdad?Met behulp van de visies op media van twee postmoderne filosofen wil ik proberenantwoorden op dit soort vragen te vinden. Fredric Jameson en Jean Baudrillard zijn defilosofen die daarbij in dit essay centraal staan. Jameson en Baudrillard geloven beide datwe in onze cultuur te maken met postmoderne media. Zij hebben beide hun eigenbegrippenkader ontwikkeld om de postmoderne conditie van onze cultuur te beschrijven.Allereerst zal ik dan ook ingaan op deze begrippen. Vervolgens zal ik aangeven hoe debeide filosofen deze begrippen gebruiken bij hun beschrijving van de cultuur. Hetomgaan met media speelt daarbij uiteraard een belangrijke rol. Nadat ik heb beschrevenin welke mate de visies van Jameson en Baudrillard elkaar aanvullen dan weltegenspreken zal ik aangeven wat beide filosofen eigenlijk vinden van een cultuur zoalsdie er in hun eigen beschrijving uitziet. Tot slot zal ik aangeven in hoeverre de in deeerste alinea opgeworpen vragen met behulp van de filosofie van Jameson en Baudrillardkunnen worden beantwoord.
Nabootsing en tekstualiteit van de postmoderne cultuur
Fredric Jameson stelt in zijn artikel
Postmodernism and Consumer Society 
(1983) dat hetconcept van postmodernisme niet algemeen geaccepteerd en begrepen wordt. Met zijnartikel wil Jameson dan ook een beschrijving geven van hoe het concept vanpostmodernisme de 'inner truth' van de cultuur laat zien (Jameson 1983:113). Hijbeperkt zich daarbij tot de twee, volgens hem, belangrijkste praktijken: pastiche enschizofrenie. Deze twee praktijken laten volgens Jameson de postmoderne ervaring vanplaats en tijd goed zien.
Pastiche
is de eerste van deze praktijken. In het Nederlands kan
 pastiche
als nabootsingworden vertaald. Nabootsing wordt nogal eens verward met parodie. Jameson betoogtechter dat er een essentieel verschil tussen de beide begrippen is. Waar parodie altijdeen imitatie is van iets wat werkelijk bestaat, is er bij nabootsing weliswaar sprake vaneen imitatie, maar deze is niet op iets werkelijks terug te voeren. Nabootsing mist eenonderliggende bedoeling, het satirische, het hilarische of het gevoel dat iets werkelijkswordt bespot of uitvergroot (Jameson 1983:114). Allemaal zaken die de parodie welheeft.De reden dat nabootsing in de postmoderne cultuur alle ruimte krijgt is de verdwijningvan het individu. Het oude individu of het individualistische concept is "dood" (Jameson1983: 115). Daar waar het concept van individualiteit voorheen samenhing met demoderne esthetiek, is het nu uit het debat verdwenen. Met het individualisme is daarmee
 
ook het modernisme ten einde. Volgens het poststructuralisme, een meer radicaleopvatting, was het individualisme zelfs een mythe en heeft het nooit daadwerkelijkbestaan. Jameson kiest niet tussen de meer gematigde en de poststructuralistischeopvattingen, maar geeft wel aan dat het individualistische subject niet (meer) bestaat.Het individu kan daarom ook niet meer aan de basis staan van de (moderne) kunst. Hetis, zo redeneert Jameson, nu dus niet meer mogelijk om iets nieuws te doen. Uniciteitwordt ingeruild voor het
imiteren
van oude stijlen en combinaties daarvan. Deze vormvan imiteren is wat Jameson aanduidt als een
 pastiche
.Als voorbeeld van nabootsing neemt Jameson de nostalgische film. Daarbij neemt hij hetgenre breder dan alleen de historische film, die de gebeurtenissen van een bepaaldtijdvak in de geschiedenis laat zien. Een nostalgische film is volgens Jameson vooral eenfilm die tracht kijkers de sentimenten van vervlogen tijden opnieuw te laten beleven. Alsvoorbeeld noemt hij
Star Wars
. Het is duidelijk dat dit geen nostalgische film in enge zinis. Het is geen film over een geschiedenis die werkelijk heeft plaatsgevonden. Welprobeert
Star 
 
Wars
te voorzien in de behoefte om weer terug te gaan naar hetzaterdagmiddaggevoel van de generaties die zijn opgegroeid in de jaren '30 t/m '50 vande vorige eeuw. De Buck Roger type series die toen te zien waren, zaten op dezelfdemanier in elkaar.
Star Wars
vindt deze manier van televisie maken opnieuw uit. Dewerkelijkheid van onze geschiedenis is bij nostalgische films arbitrair, en lijkt zelfs buitenbeeld te blijven. Het enige wat overblijft zijn onze eigen 'pop images' en stereotypen vande geschiedenis (Jameson 1983:116).De tweede praktijk die Jameson als belangrijk kenmerk van de postmoderne cultuur zietis de manier van omgaan met tijd: tekstualiteit. Jameson beschrijft de tekstualiteit metbehulp van de conceptie van schizofrenie zoals ontwikkeld door de Fransman JacquesLacan. Hij wil daarmee natuurlijk niet zeggen dat postmoderne kunstenaars schizofreenzouden zijn, maar gebruikt schizofrenie slechts om zijn standpunt over de tekstualiteitvan de postmoderne cultuur duidelijk te maken. Schizofrenie, zo meent Jameson op basisvan het werk van Lacan, is de handicap die ervoor zorgt dat een kind niet volledig kandeelnemen aan de wereld van taal en spraak (Jameson 1983:118). Dit idee houdt hij inhet achterhoofd bij beschrijven van Lacan's model.Een teken, woord of tekst kan, in het structuralistische model van Lacan, gezien wordenals de relatie tussen het materiële object (het geluid of de tekst van een woord: signifier)en de betekenis (signified). Lacan omschrijft schizofrenie als het falen van de relatietussen een signifier en een signified. De menselijke ervaring ziet hij bovendien als eeneffect van taal. Wanneer er in de relatie tussen signifiers en signified iets mis gaatontstaat een gefragmenteerde ervaring. Schizofrene ervaring is dus geïsoleerd van tijd.Juist omdat schizofrene mensen ervaring gefragmenteerd beleven, beleven zij dieervaring extra intens. Waar we ervaringen normaal gesproken beleven in een grotergeheel van relaties tussen verleden, heden en toekomst, worden de ervaringen nu losvan dit geheel van relaties beleefd.Volgens Jameson is het fenomeen van een ontbrekende relatie tussen signifier ensignified ook op de postmoderne cultuur van toepassing. Hij laat dit zien aan de hand vanhet gedicht 'China' van Bob Perelman. Hoewel Jameson erkent dat er wel eenonderliggende betekenis aan het gedicht als geheel kan worden verbonden, stelt hij weldat de materiële woorden in het gedicht geen relatie met een betekenis hebben(Jameson 1983:122). Een nog beter voorbeeld is wellicht de Nederlandse zanger
Spinvis
.In zijn liedjes worden woorden gebruikt die helemaal nergens naar verwijzen. Jamesonstelt tot slot dat er in de postmoderne cultuur sprake is van vals realisme. Woorden enbeelden hebben geen relatie meer met een betekenis, maar verwijzen slechts naarandere woorden en beelden.
 
Los van de fysieke realiteit
Jean Baudrillard bekijkt de postmoderne cultuur met behulp van zijn eigen begrippen.Een van de belangrijkste begrippen in het werk van Baudrillard is hyperrealiteit. In zijnartikel
The ecstasy of communication
(1983) gaat hij ook op de inhoud van dit begrip in.Volgens Baudrillard is in de moderne cultuur het echte dagelijks leven vervangen dooreen netwerk van communicatie. Waar de mens voorheen zelf er op uit ging, wordt hij of zij nu in de eigen huiskamer bestookt met informatie via allerlei media. VolgensBaudrillard zitten we in die huiskamer geïsoleerd in soevereiniteit. We kunnen nietontsnappen aan informatie, maar kunnen wel tot op zekere hoogte bepalen welkeinformatie er binnen komt en uitgaat. Doordat we de echte wereld slechts via de mediabeleven ontstaat er een hyperrealiteit. Het begrip hyperrealiteit wil zeggen dat we levenin een kopie van de fysieke werkelijkheid. Deze werkelijkheid is in de hyperrealiteitvervangen door datgene wat we via de media in onze huiskamer krijgen te zien. Deoorlog in Irak
is
wat je er van meekrijgt op tv, in de krant en via internet. Maar dehyperrealiteit van de media hoeft niet overeen te komen met de fysieke werkelijkheid inIrak zelf. CNN liet tijdens de Golfoorlog in het begin van de jaren '90 vooral filmpjes vanprecisiebombardementen zien. Later bleek dat een groot deel van de zogenaamde'intelligente' bommen hun doel had gemist en slachtoffers had gemaakt. Baudrillard wilmet zulke voorbeelden aantonen dat de beeldcultuur de fysieke werkelijkheid heeftvervangen. We zijn terechtgekomen in een hyperrealiteit.In de hyperrealiteit wordt de mens een subject die vanuit de huiskamer allerleinetwerken bedient. Je bent niet meer echt actief, maar alle activiteit vindt plaats in dehersenen. Ten tweede wordt de scheiding tussen publiek en privé in de hyperrealiteitopgeheven. Het publieke leven dringt via allerlei media de huiskamer in, en aan deandere kant is het privé-domein niet langer heilig (Baudrillard 1983). Een programma als
De Bevalling
van SBS6 is hier een duidelijk voorbeeld van.Door deze processen beleven we de hyperrealiteit op een minder intense manier dan datwe de fysieke werkelijkheid zouden beleven. Ook zijn er geen geheimen en onontdektewerelden meer, waardoor het leven minder avontuurlijk wordt. Of zoals Baudrillard hetzelf zegt: "The one is no longer a spectacle, the other no longer a secret" (Baudrillard1983:130). Een derde verschijnsel is het ontstaan van een nieuw soort obsceniteit.Hiermee bedoelt Baudrillard niet de traditionele opvatting over obsceniteit, maar eennieuwe vorm: de obsceniteit van het veel te zichtbare. Alle geheimen, ruimtes en scènesworden zichtbaar door informatie (Baudrillard 1983:131).
Aanvulling of uitsluiting?
Zowel Fredric Jameson als Jean Baudrillard gebruiken hun eigen begrippen om grip tekrijgen op de postmoderne cultuur. Nabootsing en tekstualiteit zijn belangrijke begrippenbij Jameson. Hyperrealiteit komt bij Baudrillard steeds weer naar voren.De beide filosofen delen de analyse dat de postmoderne cultuur niet meer verbonden ismet de fysieke werkelijkheid. Jameson geeft aan dat de woorden en beelden van dekunst en de media niet meer naar een fysieke werkelijkheid verwijzen. Baudrillard is nogiets radicaler als hij zegt dat de media een hyperrealiteit creëert die de fysiekewerkelijkheid heeft vervangen.Wat betreft de manier waarop we ervaringen ondergaan verschillen de auteurs vanmening. Daar waar Jameson een vergelijking maakt met schizofrenie, waarbij ervaringenintens worden beleefd, denkt Baudrillard dat ervaringen juist minder intens beleefdworden doordat enerzijds de hyperrealiteit op afstand wordt beleefd, en anderzijds er inde hyperrealiteit geen nieuwe, onbekende zaken voor verassingen kunnen zorgen.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->