Samenvatting ‘Vitaliteit in processen van collectief leren’

Jos Castelijns, Bob Koster & Marjan VermeulenLectoraat Kantelende KennisDatum: 4 september 2008-09-04Pag: 1

Samenvatting

Onderzoeksvraag

Met het lectoraatsonderzoek willen we inzicht verwerven in collectieve processen van kenniscreëren in basisscholen en lerarenopleidingen. In deze processen worden de lerendenverondersteld een actief aandeel te hebben. Door kennis te creëren veranderen zij hun eigencontext. Onze centrale onderzoeksvraag luidt: Hoe verloopt het proces van kennis creëren,zowel van lerenden, als van organisaties als tussen organisaties?

Kennisbegrip

Ons kennisbegrip is gebaseerd op de aanname dat er weliswaar een objectievewerkelijkheid buiten ons kán bestaan, maar dat wij die onmogelijk kunnen kennen. Onzegeest construeert een beeld van de werkelijkheid en dat beeld is per definitie subjectief. Wijstellen ons op het standpunt dat de context waar we deel van uitmaken voor een belangrijkdeel de functionaliteit van onze kennis bepaalt. Kennis is noch waar, noch onwaar maar gegeven een bepaalde context meer of minder functioneel. Kennis definiëren we alseffectieve interactie tussen mensen en hun (sociale) context.

Kennis creëren

Kennis kan op verschillende manieren gecreëerd worden. Die wijzen van kennis creërenduiden we aan met de term modi van kennis creëren. We onderscheiden modus-1 (dewetenschappelijke manier), modus 2 (kennis creëren om de eigen context te veranderen) enmodus-3 (kennis creëren om zin te geven aan de eigen ervaring). De modi van kenniscreëren geven min of meer extreme oriëntaties weer die in theorie kunnen wordenonderscheiden. Wij staan op het standpunt dat kennis creëren altijd een combinatie vanmodus-1, modus-2 en modus-3 processen vraagt. De functionaliteit van de combinatie wordtbepaald door de behoeften van de betrokkenen enerzijds en van de sociale context waar zijdeel van uitmaken anderzijds en is voortdurend aan verandering onderhevig.

Collectieve processen

Collectief kennis creëren is een sociaal proces waarbij individuen hun verschillendeperspectieven verbinden tot een gemeenschappelijk perspectief. Hoewel kennis creëren ookeen impliciet karakter kan hebben (denk aan socialisatie), beperken wij ons in ons onderzoektot de expliciete varianten. Wij gebruiken de termen collectief kennis creëren, collectief leren,collectief onderzoeken en collectief organiseren om één en hetzelfde proces aan te duiden.

Dialoog

Het verbinden van perspectieven vraagt om een specifieke wijze van interacteren. Weduiden die aan met de term dialoog. Dialoog vindt plaats doordat mensen over hunervaringen conceptualiseren en met elkaar spreken. Voorwaarden voor dialoog zijngelijkwaardigheid, voldoende variëteit in perspectieven, een streven naar verbondenheid en communicatie.Dialoog biedt mensen de mogelijkheid om andere betekenissen aan hun ervaringentoe te kennen. Daardoor heeft dialoog de potentie om veranderingen teweeg tebrengen, zowel bij henzelf als in de context.

Vitaliteit

Collectief kennis creëren veronderstelt dat het collectief in beweging is: er is sprake vanvitaliteit. Vitaliteit betekent letterlijk levenskracht; het begrip suggereert ontwikkeling, groei,verandering en leren. Vitaliteit is zichtbaar wanneer mensen en hun context effectief interacteren. Door kennis te creëren brengen zowel individuen als collectief hun potenties tot