Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more ➡
Download
Standard view
Full view
of .
Add note
Save to My Library
Sync to mobile
Look up keyword
Like this
1Activity
×
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Untitled

Untitled

Ratings: (0)|Views: 119|Likes:
Published by madafakamaker

More info:

Published by: madafakamaker on Mar 27, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See More
See less

01/18/2014

pdf

text

original

 
Różnewizjeśmierciwliteraturzeimalarstwie.Omównaprzykładachztrzechepok.Śmierćodzawszetowarzyszyłaludzkości.Niejednokrotniebyłanatchnieniemdlapoetówimalarzy,którzypróbowalizgłębićjejtajemnicę.Wtenwłaśniesposóbpowstałyprzeróżnewierzenijenatematżyciapozagrobowego.Świadomość,żeśmierćciałanieoznaczakońcawszystkiego,bnaszychprzodkówijestwciążdlanasniezwyklepocieszająca.Szczególniereligiachrześcijańskakładzieakcentnażyciepośmierci,którejestwłaściwiepodstawątegowyznania.Bógprowałdlasprawiedliwychżyciewiecznewniebie,adlagrzesznikówniekończącesiępotępieniepiekle.Życienaziemijestnatomiasttylkorodzajemprzygotowania,testu,jakikażdyznasmusiprzejść,zanimspotkasięzeStwórcąnaSądzieOstatecznym.Odpoczątkuświatciprzypisujesięmistyczneprzeżycia,któretowarzysząwostatnichchwilachżyciaczłowieka.Dlawiększościludziśmierćkojarzysięzgrozą,bólem,cierpieniem,manegatywnywydźwięk.akdlaniektórychbyłaonaucieczkąoddoczesnegoświata,przejściemdonowego,lepszegożycia.Śmierćoczywiścienierozerwalniewiążesięzgroząistrachem.Któżznasbowiemniezadrżynjegoserceprzestaniekiedyśbić,acałeciałopogrążysięwniebycie?Człowiekznaturyboierciiunikajejjakmoże.Pogrzebysąwnaszejkulturzeuroczystościamismutnymi,przygnębiającymi,sączasemzadumynadżyciemdoczesnym.Zwłoki,choćbynajlepiejzachowaneibezśladówcierpienia,budząwnasodrazęichęćucieczki.Niezależnieodwyznawanejreligiicystanuumysłuśmierćjesttematemobokktóregoniktniemożeprzejśćobojętnieponieważdotyjbardziejosobistychuczućinajgłębszychleków.Śmierćjakotematimotywwliteraturzeisztuceprzewijałasiępoprzezwszystkieepokiliterackie.Jejobraziznaczenieewoluowałyrazemzrozwojemszerokorozumianejkulturyisztuki,cozachwilęPaństwuzaprezentuję.Myślośmiercizajmowałabardzoważnemiejscewliterackimdorobkuśredniowiecza.JużwXIw.pojawiałysiętekstyokreślanemianemcontemptusmundi,wktórychukazywanabyłamarnośćrokoszyiwspaniałościdoczesnegoświatawobecnieubłaganejśmierci,któradosięgniekażdegoczka.Zainteresowanieizapotrzebowanienaliteraturętegorodzajuwynikałozespecyfikiżyciawśredniowieczu.Człowiekśredniowieczny,wporównaniuzwspółczesnym,żyłkrótko,cny,epidemiedziesiątkowałyludność.Śmierćbyłanaporządkudziennym,obcowałosięzniąnierzerwy,wartowięcbyłopoznaćprawajejdotycząceiprzygotowaćsięnaniąsamemu.WXIIIwikuzaczętoprzedstawiaćspotkaniaosóbżywychzezmarłymiorazdialog,jakipodejmujezczłowiekiemupersonifikowanaśmierć.Donajdawniejszychtekstów,któreprzedstawiałyrozmowęczłowiekaześmiercią,należyanonimowierszpodtytułemRozmowaMistrzaPolikarpazeŚmiercią.Autor,którywdialogupełnirolęnarratora,rozpoczynautwóroddwóchapostrof,zktórychwpierwszejpowierzasiebieopieceboskiejiopisujepotęgęStwórcy,wdrugiejzaśzwracasiędoludzi:„Wszytcyludzie,posłuchajcie,Okrutnośćśmircipoznajcie!–Wy,cojejnizaczniemacie,Przyskonaniująpoznacie.BądźtostaryalbomłodyŻadnynieujdzieśmiertelnejszkody”.Bohaterutworu,MistrzPolikarp,pragniespotkaćśmierć,któratakmówiosobie:„Mammocnadludźmidobremi,
 
Alewięcejnadezłemi”.Śmierćdlaludzizłychstajesięgroźniejsza,bardziejokrutna,stanowiwstępdoniekończącegięcierpienia.WRozmowieMistrzaPolikarpazeŚmiercią,śmierćmaróżneoblicza.Posiadacecygroźnejwładczyniijestrównocześniemistrzem,nawetkaznodzieją,gdyobjaśniaPolikarpowiróżnekwestieteologiczneiegzystencjalne.Alejestteżkatem:jejpomysłemsąwymyślnetorturyispecjalnerodzajeśmierciprzewidzianedlaludziwystępnych.WrozmowiezPolikarpemśmierćtłumaczy,żeotrzymałaodBogazadanieiterazwykonujenależącądoniejpraozpoczynataniec,wktórymjejpartneramistająsięwszyscyludzie.Taniecśmierci,słynnyDancemacabretomotywwspólnydlawszystkichśredniowiecznychutworów,wktórychpodjętotematśmierci.Taalegoriamauzmysłowićludziomwzajemnąrównośćwgodziniezakończeniażycywołaćlękiskruchę.WRozmowieMistrzaPolikarpazeŚmiercią,postaćŚmiercijestjeszczeoywanajakopostaćmartwejkobietywstanierozkładu–obladejskórzeiżółtychpoliczkach,oiniętajedyniechustą.Niemanosaiwarg,zoczupłyniejejkrew,wdłonidzierżykosę.Niecopóźniejnastałewejdziedoliteraturyisztukimotywszkieletu,okrytegostrzępemmaterii,bądźnagiego,wywijającegokosą.RozmowaMistrzaPolikarpazeŚmierciąjestutworemgroteskowym-dochodzidozderzeniasięzesobądwóchprzeciwnychkategoriiestetycznych,tj.tragizmikomizm.Tematjestpoważny,ponieważkażdegoczłowieka/istotębezwzględnieczekaśmierć,bezwzględunatojaieprowadzi,oczywiściemożetobyćśmierćgodnalubprzebiegającawmęczarniach,aleniemadniejucieczki.Rzeczą,któraintrygowałaizarazemprzerażaławszystkichludzibyłpowódśmci–właśniewtymceluMistrzPolikarpchciałspotkaćsięześmiercią.Mistrztoktośwyksztdoświadczony,posiadającyogromnąwiedzę,awobliczutakiejsytuacjiokazujesię,żejegowiedzaniesięgaażtakdaleko.Wczasachśredniowieczaistniałoprzekonanie,żeśmierćczłowiekauzależnionajestodtego,jkżył.Ludzieprawiiuczciwipowinnizatemumieraćlekko–zaśludzieźliiwystępni–wmękcierpieniu.Odnosisiętom.in.dotytułowegobohateraPieśnioRolandzie.ŚmierćRolandanapoluwalkiprzedstawionazostałaprzezautorawsposóbniezwyklepatetyczny.Sammomentumieraniapokazanyjestniejakokrótkachwila,leczwypełnionywielomagestamiizachowaniamibohateraskomplikowanyrytuał.Ostatnimomentjegożycianabierawymiarusymbolicznego:„Biegnierycerzpędemnaszczytgóry,położyłsięnazielonejmurawiewarządoziemi.Podsiebiekładzieswójmieczirób.KuHiszpaniiobróciłtwarz.”Biegnaszczytgórymabyćostatecznymznakiemzdobycianieśmiertelnejsławy;wostatniejchwiliżyciaRolandpniesięporazostatniwzwyż,byspojrzećnaświatipodbitykrajztejperspektywy.Położeniesięnamurawieoznaczagodneiświadomezakończenieżycia,koniecsłużbyojczyźnieiswojemurycerskiemupowołaniu.NatomiastzwrócenietwarzywstronęHiszpaniistanowisymbolicznygestoznaczającyświadomośćtego,żezostałodokonaewielkiedzieło,dlaktóregowartoumrzeć.Rolandumierazprzeświadczeniem,żezasłużyłnawienie,wypełniłbowiemswójrycerskiobowiązekdokońca.Gdybohaterumiera,„BógzsyłamusoAniołaCherubinaiświętegoMichałaopiekuna,aznimiprzyszedłiświętyGabriel.Niosądurabiegodoraju.”RównieżwDziejachTristanaiIzoldyśmierćjestwyidealizowana,uświęcona.Tristanumieranaskutekran,aleprawdziwąprzyczynąjegośmiercistajesiętęsknotazaukochaną.ZaśIzoldaumiera,gdywidzimartwegoTristana.WDziejachTristanaiIzoldyśmierćzostałaprzedstawionacałkowicieodmiennieniżwomawianychutworachśredniowiecza.Jestonadobrodziejką,wybawieniem,aconajważniejszewprowadzakochankówwobszarzaświatów,gdziebędąmolisiępołączyć,wyzwalaodziemskichprawiograniczeń.WDziejachTristanaiIzoldynierozdziela,alełączy,awtensposóbzostajewliteraturzeprzedstawionaporazpierwszy.Widocznymznakiem,żekochankowiepołączylisięwzaświatachjestsymbolicznygłóg,któryobydwiemogiły.Zagadnienieśmierciiproblemodpowiedzialnościzaniegodziweżyciewiążesięzideąascezy.iterackimiprzykładamispokojnegooczekiwanianaśmierćsążywotyświętych,legendyomęczennch.Drogędozbawieniapoprzezubóstwo,prostotęipokoręwskazujeautorLegendyośw.Ale
 
ksym.Aleksywdniuślubuopuściłmajętnychrodzicówiżonę,postanawiającżyćwascezie.Korjałmużny,czasspędzającnamodlitwie.Polatachwracadorodzinnegodomu,gdzienierozpoznanyspędzacałelata,mieszkającpodschodamiwskrajnymubóstwie.PośmierciAleksegomająmiejsceniezwykłewydarzenia:dzwonysamedzwonią,cozwracapowszechnąuwagę.NiewinnedzieckoprowadziprocesjęzpapieżemikardynałemdodomuEufamiana,ojcaAleksego.TamodnajdujązmarłegoAleksego,trzymającegowrękuzwiniętąkartkępapieru,którątylkojieudajesięwyjąć.Wtedyzebranidowiadująsię,kimbyłżebrak.Częstospotykanywliteraturześredniowiecznejmotywśmiercimiałsłużyćpodkreśleniuznikomokruchościżycia,przypominaćojegodoczesnościorazodpowiedzialnościzażycieziemskieprzedtrybunałempozaziemskim,surowymibezwzględnym,przedktórymtylkosprawiedliwimoglistanąćbezobaw.Jestonapotęgą,wobecktórejwszyscyludzie,niezależnieodpochodzenia,swegomajątkuczystanowiskastająsięsobierówni,atymsamymukazujemarnośćiprzemijalnośćdoczesnegożycia.Jesttozarazemwyraźnenawiązaniedośredniowiecznegomotywumementomori.Tojednakrównieżsiłauwalniającaczłowiekaodwszystkiego,coziemskie,przenoszącgowinnywymiar,pozwalającaodczućszczęściezaświatów.IotymtakżepamiętająTwórcycznychtekstów,którychtematemjestśmierć.Śmierćtorównieżczęstymotywwepoceromantyzmu.Częstośmierćbyładlaromantykówucieczkąerpieniem.Równieczęstospotykanybyłtzw.weltschmerz,czylibólistnienia,charakteryzującysięskrajnympesymizmem,brakiemwiarywsensludzkiegoistnieniaorazwrażeniemabsurdalnościżycia;torównieżpróbaucieczkiwmiłośćztragicznymzakończeniem.Niejednokrotniebyłtorównieżpewnegorodzajurmantycznygest,swegorodzajumodanaumieraniemłodo.Samobójstwobyłonajlepszymlekarstwemnabólspowodowanynieszczęśliwąmiłością.Doskonałymprzykładem„śmierciromantycznej”jestWerter–bohaterutworuJohannaWolfgangaGoethego,pt.:CierpieniamłodegoWertera.Powieśćwspecyficznysposóbukazujenam,jakmłodyczłowiekpostanowiłporadzićsobiezogromnymimęczarniami,któreprzeżywał.Podejmujedecyzjeosamobójstwie,ponieważjestwybawieniemodmękiniespełnionejmiłości.ZasprawąmiłosnejaferybohaterpostanawiawyjechaćdomałegomiasteczkaWaldheim,wktórymmazamiarodszukaćszczęściawsamotności,odsuwającsięodspołeczeństwa.PoczątkowoWertujefilozoficznerozmyślanianatematludzi,wśródktórychnieznajdujezrozumieniaorazprzyrody.Nicniezwiastujewielkichuczuciowychwzniesień.Jednakwszystkozmieniasię,gdypoznajeonLottę,któraokazujesięową„boskąkochanką”,bliźniacząduszą,takjprzezromantyków.JednakmiłośćmiędzyLottąaWerteremjestuczuciem,któreodpierwszejcwiliniemożemiećszczęśliwegozakończenia,zgóryjestskazanenaporażkę.Wyidealizowanapzgłównegobohateradziewczynajestzaręczonazinnymmężczyznąipozostajemuwierna.Uczuciecałkowiciewypełniasercemłodzieńcaizmieniajegoświat.Zczasemstajesiędlaniegoobsesjąidestrukcyjniewpływanajegopsychikę.Nękanyniemożnościąspełnieniaswoichpragniekonujetragicznegowyboru–popełniasamobójstwo.LottadopierowobliczuzakończeniaznajomościzWerterem,rozumieileznaczyjegoobecnośćwjejżyciu.DecydujesięjednakzrezygnowaćztychuczućdladobramałżeństwazAlbertem,któregoszanujeiceni.Głównybohaterutworu,Werter,popełniasamobójstwo.Kierujenimnieszczęśliwamiłośćdokobiktórajestdlaniegonieosiągalna.Przyczynąsamobójstwastajesięrównieżnadmiernawrażliwozuciowośćmężczyzny.Rozpamiętującudrękęmiłości,popadawapatięizaczynamyślećoodebranOgarniagocorazwiększypesymizmizniechęceniedowszystkiego.Czujesięrównieżwyobcowanyiniezrozumianyprzezludzi.Towszystkoskładasięnajegoostatecznąitragicznąwskutkachdecyzję.ŚmierćdlaWerterajestwybawieniemodcierpieniaidręczącegogoniepokoju.Umierawnadziei,żepośmierciLotty,ichduszeodnajdąsięipołącząuczuciem,któreżycianiebyłoimdane.PostaćWeterastałasięinspiracjądlainnychtwórców,aleniestetyrównieżdlamłodychludziypodwpływemtzw.„gorączkiwerterycznej”wpostępowaniubohateraznaleźliwskazówkę,jakrasobiezproblemamiżyciowymi.BezmyślnienaśladowaliWertera,propagującmodęnałatweżegnanesięzeświatempoprzezsamobójstwo.

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->