Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
1Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Branko Petranovic Istorija Jugoslavije I 5

Branko Petranovic Istorija Jugoslavije I 5

Ratings: (0)|Views: 82 |Likes:
Published by masulerade
PARLAMENTARIZAM I NJEGOVE PROTIVUREČNOSTI

Na osnovu ustavnog određenja Kraljevine SHS kao parlamentarne monarhije, moglo je samo da se očekuje poštovanje parlamentarne prakse, u kojoj Narodna skupština proizilazi iz slobodne volje birača i predstavlja suveren organ vlasti, a vlada se obrazuje iz sastava skupštinske većine. Međutim, rešenja u Ustavu Kraljevine SHS nisu obavezivala kralja da ministre imenuje iz sastava Narodne skupštine niti da poštuje stavove skupštinske većine, čime su doprinos
PARLAMENTARIZAM I NJEGOVE PROTIVUREČNOSTI

Na osnovu ustavnog određenja Kraljevine SHS kao parlamentarne monarhije, moglo je samo da se očekuje poštovanje parlamentarne prakse, u kojoj Narodna skupština proizilazi iz slobodne volje birača i predstavlja suveren organ vlasti, a vlada se obrazuje iz sastava skupštinske većine. Međutim, rešenja u Ustavu Kraljevine SHS nisu obavezivala kralja da ministre imenuje iz sastava Narodne skupštine niti da poštuje stavove skupštinske većine, čime su doprinos

More info:

Published by: masulerade on Apr 08, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/08/2012

pdf

text

original

 
PARLAMENTARIZAM I NJEGOVE PROTIVUREČNOSTINa osnovu ustavnog određenja Kraljevine SHS kao parla-mentarne monarhije, moglo je samo da se očekuje poštovanjeparlamentarne prakse, u kojoj Narodna skupština proizilazi izslobodne volje birača i predstavlja suveren organ vlasti, a vladase obrazuje iz sastava skupštinske većine. Međutim, rešenja uUstavu Kraljevine SHS nisu obavezivala kralja da ministreimenuje iz sastava Narodne skupštine niti da poštuje stavoveskupštinske većine, čime su doprinosila obezvređivanju parla-mentarizma i njegovih institucija od prvog dana njihovog životado kraljeve diktature 1929, čineći da takva parlamentarnapraksa ostane u istoriji poznata kao prividan ili „pseudoparla-mentarizam". U periodu od 1921. do 1929. vlade su mahomsastavljene na dvoru, a ne u narodnoj skuštini. SvetozarPribićević je u svojim memoarima zabeležio da je od 1918. do1929. Narodna skuština izazvala samo dve od 23 ministarskekrize, oborivši 1920. prvu vladu Milenka Vesnića i 1926. petuvladu Nikole Uzunovića. Kao što je rušio vlade sa skupštinskomvećinom, kralj je zadržavao i one koje je nisu imale. Njegovaustavna prava na sazivanje, odnosno raspuštanje Skupštine iraspisivanje izbora olakšavala su mu arbitražu. Čim je verifika-cija mandata poslanika HRSS posle izbora 1923. ugrozilaradikale, koji su se našli bez većine u Narodnoj skupštini, kraljje situaciju razrešio raspuštanjem ovog tela, zadržavajući vla-du bez većine do narednog skupštinskog zasedanja.Kralj Aleksandar je bio protivnik jakih stranaka i snažnihpolitičkih vođa, nastojeći da drži sve niti vlasti u svojimrukama i suzi polje rada političarima. Predznak njegovogneparlamentarnog ponašanja, u vreme kada je još bio regent,predstavljalo je odbacivanje kandidature Nikole Pašića zapredsednika prve vlade Kraljevine, istaknute od stranačkihvođa decembra 1918. Koristeći se kraljevom moći i autoritetom,
 
PARLAMENTARIZAM I NJEGOVE PROTIVUREČNOSTI
133
veliki uticaj u političkom životu zadobijala je tzv. dvorskakamarila. Neposredno ili preko nje, kralj se mešao u životpojedinih stranaka, stvarajući u njima svoja uporišta, naročitomeđu radikalima i demokratima. Sredinom dvadesetih godinakraljevu produženu ruku su među demokratima činili KoštaKumanudi i Vojislav Marinković. U vojsci se kralj, budućinjen zapovednik, oslanjao na tajnu organizaciju „Bela ruka", ko-joj se na čelu nalazio general Petar Zivković, komandant kra-ljeve garde, s generalima Josifom Kostićem, DragutinomOkanovičem, Đurom Đokićem, Petrom Mišićem i drugima.Ministri su pretvoreni u obične sprovodnike kraljeve politikei izvršioce njegove lične volje. Momčilo Ninčić, jedno vremeministar spoljnih poslova, spominjao se kao najviši kraljev či-novnik u ovom važnom resoru, inače ljubomorno čuvanom zapredstavnike srpske buržoazije, izuzme li se poverenje koje jenakratko, posle ujedinjenja i u toku Mirovne konferencije, biloiskazano Anti Trumbiću njegovim imenovanjem za šefa diplo-matije u nekoliko prvih vlada.Izdvojeni položaj kralja u ustavnom sistemu i njegovanadređenost ostalim ustavnim činiocima — uz političke borbe unerazvijenoj društvenoj sredini, uzdrmanoj socijalnim sukobi-ma i nacionalnim podelama — pogodovali su koncentraciji vla-sti u njegovim rukama, na osnovu ili mimo ustavnih propisa,eksproprijacijom prava drugih nosilaca odlučivanja.Kralj Aleksandar je uticao na politički život oslanjajući sei na strane sile, naročito na Francusku i Čehoslovačku, kao i nafinansijske krugove u zemlji i van nje.Regent je, neposredno posle ujedinjenja, davanjem migaSvetozaru Pribićeviću, uticao da se ne stvori jedinstven srpskipolitički front udruživanjem radikala i demokrata u jednustranku — jer bi taj snažni politički blok mogao da ograničinjegovu moć — ne obazirući se na njihovu privrženost monarhi-ji i centralističko-unitarističkom programu. Njegovom nastoja-nju naruku su išle i težnje vodstva Radikalne stranke da sačuvasvoju individualnost i tradiciju, a na drugoj strani rezerveHrvatsko-srpske koalicije u Demokratskoj stranci da ova spa-janjem s radikalima ne ugrozi svoju jugoslovensku orijentaci-ju. Aleksadar je znao da s političke scene potisne Nikolu Pašića— snažnog mada već starog radikalskog vođu, istovremeno inesposobnog da se suprotstavi vladaru — ali se nije ustručavaoda mu ponovo ukaže poverenje i dovede ga na političko poprište
 
 j- J- U KRALJEVINA JUGOSLAVIJA
kada su to tražili interesi monarhije i srpske buržoazije. Kaoradikalski vođi, naizmenično je primenjivao metod prinude ipsihološkog omekšavanja, u zavisnosti od toga šta je smatraokorisnijim u određenom trenutku. Hrvatsku opoziciju je plašiovestom propagandom o amputaciji Hrvatske, političkim savezi-ma srpske buržoazije s vrhovima slovenačkog i muslimanskoggrađanstva, te s hrvatskim disidentima, povratkom Habsburgo-vaca (čega se sam pribojavao), vojnim pritiskom i pooštrava-njem policijskog režima.Vojska, sa srpskim generalitetom, čija je funkcija bilaodbrana granica i teritorijalnog integriteta, proširivana je sveviše na zaštitu unutrašnjeg poretka, predstavljajući
ultima ratio
za kralja i režim u svim spoljnim ili unutrašnjim krizama, kaošto je pokazalo zavođenje diktature 1929.Kraljevo ponašanje određivali su interesi srpske buržoazije,jer je dinastija bila njen vrh i najistaknutiji predstavnik srpskepolitičke prevlasti. Najviša vojna i politička sfera vlasti bila jerezervisana za predstavnike srpske buržoazije. Nesrpski funk-cioneri u vladi i drugim najvišim upravnim institucijama služilisu da ovima obezbede njihovo jugoslovensko obeležje ili „legiti-maciju opštedržavnosti". Od 39 vlada, koliko ih se smenilo uKraljevini, najveći broj, 30, obrazovali su radikali, na koje sekralj najradije oslanjao, s tim što su oni zadržavali većinu i uostalim vladama, sem u onima koje su sastavili predstavniciDemokratske stranke. Radikali su u vladi Antona Korošca,obrazovanoj posle skupštinskog atentata i uoči proglašenjadiktature, držali gotovo ceo kabinet. Predstavnici srpske bur-žoazije nalazili su se na položajima oblasnih, okružnih i sreskihnačelnika, s pripadnicima drugih naroda koji su podržavalicentralističko-unitaristički režim.Zbog opšte društvene i političke nestabilnosti u Kraljevini,nijedna skupština izabrana u periodu 1921—1929. nije ispunilačetvorogodišnji mandat. Na učestalim izborima (1923, 1925. i1927) buržoazija nije pro vera vala volju biračkog tela, većpokušavala da učvrsti svoju vladavinu, ugroženu nacionalnimsukobima i borbom suparničkih stranaka oko mandata zaobrazovanje vlade i oko raspodele ministarskih položaja. Raspi-sivanje prevremnih izbora nalagali su i različiti pristupi vlada-jućih snaga rešavanju akutnih nacionalnih i političkih pitanja.Društvena nestabilnost ogledala se i u čestoj smeni vlada.Za vreme vladinih kriza Narodna skupština je radila samo

You're Reading a Free Preview

Download
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->