/  6
 
Quelquespistesderéflexionsurlefrançaisécritdesélèvesvaldôtainsàpartirdela4
e
épreuve:commentvaloriserleparcoursbilingue?
ClaudeSpringer,universitédeProvence,Franceaquestiondela«bilittéracie»,c’est‐à‐direlacompétenceàlireetàécriredansdeuxlangues(Lüdi&Py,2003),estunequestionsensiblepourlesystèmebilinguevaldôtain.Lesélèvesvaldôtainsparviennent‐ilsàunbonniveaud’écritenfrançaisetenitalien?Questionredoutablepourtoutsystèmeéducatif!Deplus,l’écritacadémiquedefind’étudesdusecondairesupérieurconstitueunecompétencedifficileàmaitriserparunegrandemajoritéd’élève.Espérerdanscesconditionsunebonnemaitrisedel’écritendeuxlanguesestunvraipari.Cenestpaslambitiondecetterapideréflexionderépondrescientifiquementàcettequestion.Jemelimiteraiàdonnerquelquesélémentsenm’appuyantsurleprojetderecherche‐actionoriginalencoursdanslecadredel’évaluationdela4
e
épreuvedelanguefrançaiseàl’examend’ÉtatenValléed’Aoste.
Unprojetambitieuxetcomplexe:relierla4
e
épreuveauCECRpourvaliderdescompétencesenfrançais
J’aieul’honneurd’êtresollicitéen2004/05parlaSurintendancedelaValléed'AostepouraccompagnerceprojetpilotéparGabriellaVernetto.J’avaisétéauparavantsollicitéparl’AmbassadedeFranceàRomeentantqu’expertafinderelierauCECRl’attestationdefrançaisdélivréeauxélèvesdesécolesbilingueseteuropéennesitaliennes.Leprojet(Vernetto,2007)estbienplusambitieuxpuisqu’ilconcernel’examend’Étatetparconséquentl’enseignementetl’évaluationdansunedisciplinescolaire.Untelprojetnepeutseconcevoirsanslesenseignants.C’estdoncunlongprocessusderecherche‐actionquis’estmisenplace(avecl’appuideWilmaTonetta).Laméthodologiequenousavonssuivies’appuiesurle
ManuelpourrelierlesexamensauCECR
.Maisceluiciestgénéral,ilnedonneaucuneindicationsurl’adaptationcessaireaucontextescolaireetauxformatsd’épreuvesdéfinisparl’inspection.Évaluerunexamendefraaisdecycleterminalvaaudelàdelévaluationduneépreuvedeproductionécritecommunicativeenfrançaislangueétrangère.Deplus,nousnenoussituonspasnonplusdansn’importequelcontexteéducatif,maisdansunsystèmebilinguequiimpliquequel’onsouhaitepouvoirreconnaitreetvaliderdescompétencesbilinguesavancées.Desprogrèssignificatifsontétéréalisésenpeudetempsgrâceàlaqualitédesenseignantsetleurvolontéd’allerdel’avant,celaapermisetpermetd’avanceravecréalisme.Leprojetatrèsvitesoulevéuncertainnombredequestions.Existe‐t‐ilauVDA(Valed’Aoste)desélèvesdontlacompétenceseraitencored’unniveau«butant»,c’est‐à‐direA1/A2?Touslesélèvesrelèvent‐ilsduniveausupérieurC1/C2?Lesdiscussionsaveclesenseignants,l’analysedespremières
L
 
copiesd’examen,ontpermisdeconclurequ’ilestpeuprobablequelesélèves,àlafindelascolarité,stagnentauniveauA1/A2.Laquestionrelativeàl’excellenceestplusdélicate.Lesgrillesutiliséesjusqu’iciparlesenseignantspermettenteneffetdedonnerunenoteralesur15.Commedanstoutclassement,onobtientunemajoritéd’élèvesautourdelamoyennearithmétique.L’approcheparcompétencesduCECRchangefondamentalementl’évaluation.L’objectifestdevalider4profilsdecompétence.Maiscommentdéfinircesprofilsàl’écrit?CommentdistinguerunB2d’unC1?Qu’est‐cequiseraitleplusfréquentauVDA?LeB2ouleC1?EnvisagerC1àl’écritneserait‐ilpasensoilesigned’uneussiteparfaitedusystèmed’enseignement,ussitequeseulunsystèmebilinguepeutenvisagerpourlaL2?Ilestégalementimportantdenoterqueleformatd’épreuve(dissertation,analyselittéraire,analyseproduction–voirTonetta,2005)constitueungenrediscursifacadémiqueexigeantquisupposeunniveauinitialB1.L’existencemêmedela4
e
épreuveestlapreuvequel’onestimelélèvebilinguevaldôtaincapabledaccomplirunetâcheacadémiquecognitivementcomplexe.Lescompétencesliéesàcegenred’écritsontmultiples:
 
compétenced’analyse:l’élèvemontrequ’il/elleacomprislecontexte(sujet/questions/documents);
 
compétenceliéeàladiscipline:l’élèvemontrequ’il/ellemaitriselesconnaissancesetméthodesrequises;
 
compétencetextuelle:l’élèvemontrequ’il/elleestcapabledeprésenteruntexteorganiséetarticulé;
 
compétenceargumentative:lélèveestcapabledeconstruireundéveloppementargumentatifthématiséetpersonnel;
 
compétencetalinguistique:l’élèvemontrequ’il/ellemaintientuncertaindegdecontrôleetqu’ildisposedesressourceslinguistiquesadéquates.End’autrestermes,l’élèvedoitrechercherdesinformationspertinentes,développeruneinterprétation–fairedesinférences–pouraboutiràunprojetd’écritquivarelierlesinformationsrecueilliesàsesconnaissancesgénéralesainsiqu’enlittératureetdoncprendreunecertainedistancecritique.L’élèvebilinguevaldôtainvamenercesopérationscomplexesavecsonpertoirebi/plurilingue,unepartiedesabasedeconnaissancesgénérales,sacomphensiondumonde,étantenitalien,enfrançais,etpourcertainsenfrancoprovençal.
Processusacquisitionnelseteffetsspécifiquesdelabillitératievaldôtain
Nousavonsinsistésurlacomplexitédel’écritpourla4
e
épreuve.Ils’agitmaintenantdedonnerquelquesexemplesconcretsdelafourchetteB1/C2(
 pourdesraisonsdeplacejeneprésentepasiciC2
).L’analysedequelquesextraitspermettraparallèlementdemontrerdeseffetspossiblesdurépertoirebilinguevaldôtain,commentlesélèvesprofitentdela«dynamiqueplurilingue»(expressionproposéeparD.Coste).
 
LeCECRouvredesperspectivesintéressantespourrendrecomptedesprocessusacquisitionnels.EnnousappuyantsurlesdifférentesgrillesduCECR,nousavonspuaboutiràunconsensuspourdéfinirlescontoursdesprofils.Ainsi,leprofilB1peutsegloserdelamanièresuivante:«L’élèvedémontreunniveausatisfaisantdecompréhensiondestextessourcesqu’ilutilisedemanrejuxtaposéesansvéritableingration.Ilreprendgénéralementdespassagessanssignalerqu’ils’agitd’unecitation.Letexteestarticudemanièresimple;ilestcomphensible,mes’ilcomportedesexpressionsobscures,deserreurssystématiquesetdescalquesdel’italien.»Exempled’écrit(lycéetechnique):
Dèsleurnaissancecettesdeuxformesd’expressionontbeaucoupchangéeslesmodesetlesidéesdespersonnes,surtoutlamusique,plusaccesibleetimmediate.Onpeutvoirecommedansl’histoirecenteuneinnovationmusicaleacorrespondupresquetoujoursàuneopposition,àuntentatifderévolution.Parexemple,lamusiquerocknaissedanslesannées50‐60,quandlesjeunescherchaientlaliberté,ens’opposandàlasociétédutempsetlamusiqueétaitvuecommemoyendeproteste;oulamusiquepunk,qu’ilnaissedanslesannées70pourdémontrerl’oppositionanverstousettout.
Cetextraitmontreunearticulationsimplemaissommetouteefficace:phrasesbienlimitéesquisesuivent;présencedemarqueursdudiscoursquisoulignentunepenséeendéveloppement(dèsleurnaissance,onpeutvoir,parexemple);desphrasesquipeuventdémontrerdéjàunecertainecomplexité(subordination:ens’opposand,qu’ilnaisse,pourmontrer).Cetextraitpasseraittoutàfaitbienàl’oral,iln’apasleformalismedel’écrit.Latypicitéitalienneseretrouveçaet«onpeutvoirecommedansl’histoire»,«lamusiquerocknaissedanslesannées50‐60».L’exemplesuivant(lycéeprofessionnel),situéauniveauB1+,maisassezproched’unniveauB2,montreunenormalisationdel’écrit‐beaucoupd’élèvesfrançaisdelycéeprofessionnelneparviennentpasàcettemaitrise.
Unaspectimportantqu’ondoitconsidérerquandonadopteunenfantestl’âge:eneffetl’adoptiond’unprésente,danslamajoridescas,moinsdeprobmesquel’adoptiond’ungarçonde15ans,parexemple.Sansdoute,unenfantadoptéaurauneviedifférenteparrapportàcellesdesautres,maisnoncessairementmauvaise.Lesfamillesquiaccueillentlesenfantsprennentcemomentcommeunebénédictionetilsluidonneronttoutl’amourpossible.Selonmoi,l’adoptionestunélémenttrèsimportant,surtoutdanslasociétédesnosjours.
Onvoiticiuneévolutionforteauniveaududiscours,lesconnecteurscharpententlemessage(eneffet,parexemple,sansdoute,et).Ilyaunebellefluidité,unecapacitéànuancer,brefunfilargumentatifévidentquirelèveduniveauB2.Àtitreindicatif,leCIEPpourleDELFB1acceptel’exemplesuivant:

Share & Embed

More from this user

Add a Comment

Characters: ...