Welcome to Scribd. Sign in or start your free trial to enjoy unlimited e-books, audiobooks & documents.Find out more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
2Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
Bülent Öztürk, Kuruluşundan Bizans Devri Sonuna Kadar Tios Antik Kenti [The ancient city of Tios], Arkeoloji Sanat 128 (2008) 63-78

Bülent Öztürk, Kuruluşundan Bizans Devri Sonuna Kadar Tios Antik Kenti [The ancient city of Tios], Arkeoloji Sanat 128 (2008) 63-78

Ratings: (0)|Views: 92|Likes:
Published by Bülent Öztürk
The ancient city of Tios from its establishment to the end of the Byzantine Period
The ancient city of Tios from its establishment to the end of the Byzantine Period

More info:

Categories:Types, Research, History
Published by: Bülent Öztürk on May 19, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/05/2012

pdf

text

original

 
63
KURULUŞUNDAN BİZANS DEVRİ SONUNA KADAR
TIOS ANTİK KENTİ
BÜLENT ÖZTÜRK*
* Klasik filolog, Doktora öğrencisi, Marmara Üniversitesi, Eskiçağ Tarihi Anabilim Dalı. bul.oztrk@gmail.com
Zusammenfassung
Die an der Westküste des Schwarzen Meeres im Landkreis Çaycuma der Provinz Zonguldak liegende antikeStadt Tios wurde in der 2. Hälfte des 7. Jahrhunderts v. Chr. durch einen Priester namens Tios an derMündung des antiken Flusses Billaios (= heute Filyos) als eine Kolonie der Stadt Miletos gegründet. Sie wirdin den antiken Quellen mit unterschiedlichen Namen als Tios, Tieion, Teion und Tion genannt. Währendder hellenistischen Zeit unterstand sie der Herrschaft verschiedener regionaler Königreiche. Die römischeHerrschaft über die Stadt Tios begann im Jahre 70 v. Chr. Aus den kaiserzeitlichen Inschriften und Münzen geht hervor, dass die Kaiser und Statthalter Wert auf den Aufstieg der Stadt legten. In der byzantinischenZeit war Tios eine bischöfliche Residenz, was aus den Bischofsnamen auf den Bleisiegeln ersichtlich ist.
Schlüsselwörter:
Tios, Tieion, Teion, Billaios, Filyos, Zonguldak, Bithynien, Paphlagonien,Schwarzes Meer, hellenistische Zeit, Rom, Byzanz, Bischof, Inschrift, Münze, Bleisiegel.
Abstract
The ancient site of Tios (modern Filyos) lies at the mouth of the river Billaios (Filyos Çayı), towards thewestern end of the southern Black Sea coast, in Zonguldak province. In ancient sources the city is spelt invarious ways, including Tios, Tieion, Teion and Tion. In the second half of the seventh century BC the citywas founded as a Milesian colony by the priest named Tios. It was dependent to various kingdoms through-out the Hellenistic period and the city fell under Roman control in AD 70. In the Roman Imperial period, itis understood from inscriptions and coins that Roman emperors and proconsuls encouraged the developmentof the city. In the Byzantine period the city was a bishopric and we find the names of bishops of Tios on leadseals.
Key words:
Tios, Tieion, Teion, Tion, Billaios, Filyos, Zonguldak, Bithynia, Paphlagonia, Black Sea,Hellenistic, Roman, Byzantine, bishop, inscription, coin, lead seal.
Özet
Batı Karadeniz kıyısında Zonguldak İli Çaycuma İlçesinde bulunan Tios Antik Kenti, antik Billaios Irma- ğı’nın (=bugünkü Filyos Çayı) hemen ağzında M.Ö. VII. yüzyılın ikinci yarısında, Tios adında bir rahip ta-rafından bir Miletos kolonisi olarak kurulmuştur. Antik kaynaklarda kentin adı; Tios, Tieion, Teion ve Ti-on olmak üzere farklı isimler altında telaffuz edilmiştir. Kent, Hellenistik Devir boyunca çeşitli bölge kral-lıklarının hâkimiyeti altında kalmıştır. Kent üzerindeki Roma hâkimiyeti ise, M.Ö. 70’te başlamıştır. Yazıt-lardan ve sikkelerden Roma İmparatorluk Devri’nde, Roma imparatorları ile valilerinin kentin kalkınma-sına önem verdikleri anlaşılmaktadır. Kent, Bizans Devri’nde ise piskoposluk merkezi hâline gelmiştir; ziraTioslu piskoposların isimlerini kurşun mühürler üzerinde görebilmekteyiz.
Anahtar kelimeler:
Tios, Tieion, Teion, Billaios, Filyos, Zonguldak, Bithynia, Paphlagonia, Karade-niz, Hellenistik, Roma, Bizans, piskopos, yazıt, sikke, kurşun mühür.
 
Batı Karadeniz kıyısında; Zonguldak İli,Çaycuma İlçesi, Filyos Beldesi’nde bulunanTios Antik Kenti; Bithynia Bölgesi’ni, Paph-lagonia Bölgesi’nden ayırdığı belirtilen vekentin hemen doğusunda denize dökülen Antik Billaios Irmağı’nın
1
(= Filyos Çayı) ağ-zında kurulmuştur (
Harita 1
).
2
 Antik kay-naklarda bazen Bithynia, bazen Paphlagoniabazen de bir Pontos kenti olarak nitelendi-rilen bu yerleşimin antik adı “Tios” (=
T¤ow
),“Tieion” (=
T¤eion
), “Teion” (=
TÆÛon
) ve Ti-on (=
T¤on
) olmak üzere dört farklı şekildeanılmaktadır:
3
Kentten ilk kez bahseden Skylaks (M.Ö. V.yüzyıl) ve sonrasında Strabon (M.Ö. 69 –M.S. 14), kent adının “
Tieion
” olduğunubelirtirler.
4
Tios
” adını kullanan RomaDevri antik yazarlarından Aelianus (M.S.
ca
.175 – 235), kenti Herakleia ve Amastris ilebirlikte, Pontos kentleri arasında gösterir-ken;
5
 Athenaios (M.S. II. yüzyıl sonu – M.S.III. yüzyıl başı), “Pontos kenti” ve “Miletoskolonisi” olarak tasvir etmiştir.
6
M.S. II. yüz-yılda yaşamış olan Tralleisli Phlegon ise birisim listesinde, “Pontos ve Bithynia’danbirkent” olarak nitelendirdiği Tios’un
ethni-kon
’unu
Tianos
(=
TianÒw
) ve
Tiane
(=
Ti-anÆ
)
7
olarak vermektedir.
8
 Ammianus Mar-
64
cellinus (M.S.
ca
. 322 – 400), adını diğerPontos ve Paphlagonia kentleri arasına yer-leştirdiği kentin, diğer bölge kentleri gibi,kökenini Hellenler’in aktivitelerinden aldı-ğını belirtirken;
9
 Arrianos (M.S. II. yüzyıl)burayı, “Hellenler’in Ion kökenli kenti” ve“Miletoslular’ın kolonisi” olarak nitelendir-miştir.
10
M.S. VI. yüzyıl edebiyatçılarındanByzantionlu Stephanos da, “Pontos’unPaphlagonia kenti” olarak zikrettiği yerleşi-min
ethnikon
’unun
Tianos
(=
TianÒw
) oldu-ğunu ifade etmiş, ayrıca
Tianeus
(=
Tiane-Êw
) formunun kullanıldığını da belirtmiş-tir.
11
Konstantinos Porphyrogennitos (M.S.905-959) eserinin farklı bölümlerinde Tiosve Tieion formunu kullanmakla kalmamış,
Harita 1: Paphlagonia Haritası, BARRINGTON 2000: 85.Resim 1
:
Ön yüzünde, kentin kurucusu olarak kabul edilenRahip Tios, arka yüzünde ise Dionysos’un görüldüğü Tiossikkesi, Rec. Gén. “Tius”, Pl. VI 17.
 
ayrıca üçüncü bir form olarak
Teion
’u dabunların yanına eklemiştir.
12
Claudius Ptole-maios (M.S.
ca
. 83-161), kenti bir “Pontus vePaphlagonia kenti” olarak belirtmiş ve adınıda
Tion
olarak dile getirmiştir.
13
Roma Dev-ri yazıtlarında kentin adı, Teios (=
Te¤ow
)
14
;
ethnikon
’u Tianos (=
TianÒw
)
15
veTeianos (=
TeianÒw
)
16
;
Hellenistik ve Roma Devri’ne ta-rihlenen sikke ile ağırlıklarında
ethnikon
’uTIANΩN veya TEIANΩN; Bizans Devri mü-hürlerinde ise kentin adının Tios ve
ethni-kon
’unun gene Tianos (=
TianÒw
) olduğu gö-rülmektedir. Kent, günümüzde kullanılan
“Filyos”
adını ise, yerleşimin hemen doğu-sunda bir ırmak olan Billaios’tan ses değişimiyoluyla almaktadır.
17
Büyük Kolonizasyon Dönemi’nde (M.Ö.750-550) Karadeniz kıyısında kurulmuşMiletos kolonilerinden biri olarak gösterilenkentin, ona adını veren Tios adında Miletos-lu bir rahip
18
(Resim 1) tarafından kuruldu-ğu dile getirilmekte;
19
buna dayanarak da,Miletoslular tarafından kolonize edildiği za-man sözü edilen rahibin,
oikistes
olarak bukolonistlerin başında bulunduğu düşünül-mektedir.
20
Byzantionlu Stephanos ise;Bithynialı Demosthenes’in, kentin kurucusuolarak Pataros
21
adlı bir kişiyi gösterdiğiniifade etmektedir.
22
 Ayrıca; Tanrı Dionysosda, Tios’un
ktistes
’i olarak kentin Domiti-anus, Traianus ve Marcus Aurelius dönem-lerine ait sikkelerinde görülmektedir (Resim2, 3).
23
Strabon; söz konsu yerleşimi, hak-kında söylenecek önemli bir şeyi olmayanbir
pol¤xnion
(=
 polikhnion
[= kasaba]) ola-rak tasvir etmekte, bununla birlikte Perga-monlu Attalos Kral Ailesi’nin kurucusu Phi-letairos’u (M.Ö. 283-263) da “Tioslu bir ki-şi” (=
énØr TianÒw
) olarak tanımlamaktadır(Resim 4).
24
Ona göre, burada Mariandynlerülkesinden gelen ve Parthenios Irmağı’nakadar uzanan kıyıda yaşayan Kaukonlar
25
bulunmaktaydı (bkz. Harita 1).
26
Elimizdeki kaynakların yetersizliği nedeniy-le kentin siyasi tarihini M.Ö. IV. yüzyılınsonlarından itibaren kesinleştirebilmekte-yiz. Bu dönem öncesine ilişkin olarak kenttarihi hakkında öğrenebildiğimiz, ancak ke-sin olmayan tek olay ise, Athenianos’un an-lattığına göre, Büyük Kyros’un (M.Ö. 559-529), arkadaşı Kyzikoslu Pytharkhos’a yedikent hediye ettiği ve Tios’un da bu kentler-den biri olduğudur.
27
RUGE 1936: 857-858, metinsel tamamlamadan ve Tios dışın-daki diğer kentlerin Troas ve Phrygia bölge-lerinde bulunmasından yola çıkarak bu bil-giyi oldukça şüpheli bulmaktadır.
28
Herakleia Pontika Tiranı Dionysios’un M.Ö.303 yılındaki ölümüyle birlikte, karısı veBüyük İskender’in savaştığı Dareios’un er-kek kardeşi Oksyathros’un kızı olan Kraliçe Amastris yönetimin başına gelmiş oldu. An-cak, bu dönemde Trakya Kralı Lysimakhos,Herakleia surlarına dayanınca, Kraliçe Amastris de çareyi, onunla evlenmekte bul-du; fakat bu evlilik kısa sürdü ve M.Ö. 300yılında Lysimakhos, I. Ptolemaios Soter ile I.Berenike’nin kızları olan II. Arsinoe (doğ.
ca.
M.Ö. 316) ile evlenmek için Kraliçe Amastris’ten ayrıldı. Kraliçe Amastris, budönemde kendi adını taşıyan Amastris ken-tini, Tios ile birlikte Sesamos (Bartın/Amas-ra), Kytoron (Kastamonu/Cide) ve Krom-na’yı (Bartın/Kurucaşile) birleştirip kurmuş
65
Resim 3
:
Ön yüzünde Marcus Aurelius, arka yüzünde iseDiony-sos Ktistes’in görüldüğü Tios sikkesi, Rec. Gén. “Tius”, Pl. CVIII 11.Resim 2: Ön yüzünde Traianus, arka yüzünde iseDionysosKtistes’in görüldüğü Tios sikkesi, Rec. Gén. “Tius”, Pl. CVII 2.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->