MAŁA ENCYKLOPEDIA KULTURY ANTYCZNEJ
Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa 1990Wydanie VJednotomowe wydanie Małej encyklopedii kultury antycznej oparte zostało na wydaniu dwutomowym (tom I wyd. w 1958 r., tom II w 1962 r.), podjętym i-opracowanym z inicjatywy i pod redakcją Kazimierza Kumanieckiego, Kazimierza Michałowskiego i Lidii Winniczuk. W wydaniu jednotomowym (1966 r.)wprowadzono zmiany i uwagi, które postulowali recenzenci, a mianowicie: w zakresie wojskowości, realiów życia codziennego, malarstwa - Zbigniew Borkowski, wzakresie prawa - Cezary Kunderewicz, literatura greckiej - Jerzy Łanowski, sztuki antycznej - Elżbieta Makowiecka, filozofii - Władysław Seńko, literatury rzymskiej -Irena Kazik-Zawadzka, historii Grecji i Rzymu - Tadeusz Zawadzki. Ponadto hasła tomu drugiego dostosowano do uwag recenzentki tego tomu, Lidii Winniczuk.Jedną z poważniejszych zmian, których dokonano w wydaniu jednotomowym, jest zmniejszenie ilości haseł wskutek usunięcia szeregu drobnych artykułów z dziedzinyzeźby, malarstwa a także literatury i historii. Artykuły te, dotyczące prawie nieznanych imion, nie miały żadnego znaczenia dla odbiorców Encyklopedii, stanowiąc tymsamym zbyteczny balast. Usunięcie tego typu informacji pozwoliło na powiększenie objętości artykułów wymagających rozszerzenia.W zasadzie nie uzupełniano materiału Encyklopedii nowymi hasłami poza nielicznymi, których wprowadzenie było konieczne. Rozszerzono natomiast siatkę odnośników i odsyłaczy, uwzględniając różnorodne formy pisowni imion i nazw.Zakres i zasięg Encyklopedii pozostał więc ten sam. Znajdzie w niej czytelnik materiały dotyczące geografii i etnografii, historii politycznej, kultury materialnej, historiiiteratury, nauki i myśli filozoficznej, historii sztuki, prawa, mitologii i religii starożytnej Grecji i Rzymu starożytnego. Zasięg czasowy określają, z jednej stronyajdawniejsze dzieje ludów zamieszkujących wybrzeża Morza Śródziemnego, z drugiej - wiek V nowej ery, tradycyjnie uznawany za końcowy ery starożytnej. Zasięgterytorialny ograniczono w zasadzie do świata śródziemnomorskiego, wykraczając na Wschód, na Północ i na Południe tylko wtedy, gdy staje się to konieczne dlapełniejszego obrazu kultury grecko-rzymskiej i dziejów grecko-rzymskiego oręża. Znajdą więc czytelnicy obok wiadomości dotyczących ludów zamieszkujących Grecję Italię również informacje o tym, co wiedzieli starożytni o ludach słowiańskich, germańskich i celtyckich zamieszkujących w starożytności Europę wschodnią iśrodkową, Bałkany, Galię i Brytanię, o ludach Małej Azji i Bliskiego Wschodu, o mieszkańcach Egiptu, Etiopii i północnych wybrzeży Afryki.Pewna część materiału Encyklopedii wykracza poza te ramy. Są to wiadomości poświęcone recepcji antyku grecko-rzymskiego w literaturze i nauce polskiej. Podanowięc - w wyborze - wiadomości biograficzne o pisarzach i poetach polsko-łacińskich6 WStęPepoki humanizmu oraz o twórcach filologii klasycznej w Polsce i tłumaczach dzieł starożytnych.Wreszcie nieliczną grupę stanowią artykuły poświęcone pisarzom bizantyńskim i wczesnośredniowiecznym, których dzieła stanowią źródłowe przyczynki do wiedzy ostarożytności.
Treść Encyklopedii uzupełnia wybór najbardziej znanych łacińskich i greckich przysłów i sentencji.Scharakteryzowany powyżej materiał został ujęty w hasłach ułożonych w porządku alfabetycznym. Przyjęto tu zasadę grupowania haseł wielowyrazowych podpierwszym wyrazem, np.:omoteci non liquet non multa... non omnis... non plus ultra NonaeW wielu przypadkach po wyrazie hasłowym następuje część ujęta w nawias. Zawiera ona objaśnienia etymologiczne albo oryginalną lub uboczną formę imienia.Niektóre hasła obejmują objaśnienia kilku znaczeń. Dla oddzielenia ich ujęto poszczególne artykuły w punkty oznaczone kolejną numeracją, w hasłach biograficznychposzczególne biogramy ułożono w kolejności chronologicznej. W przypadku homonimów geograficzno-osobowych podano oddzielnie hasło geograficzne i oddzielnieosobowe (np. Nili, Nil2).Stosowany do oznaczania informacji z zakresu mitologii kwalifikator skrótowy mit. odnosi się do punktu, który poprzedza. Używany na początku artykułu odnosi się dowszystkich punktów.Hasła mogą wystąpić w trojakiej formie: spolszczonej, oryginalnej lub w transkrypcji.. Formy spolszczonej użyto przy imionach, nazwach i terminach przyswojonychęzykowi polskiemu (Cezar, Cyceron, Meander, Teodozjusz, obol, mina), zastosowano przy tym odsyłacze od form oryginalnych lub transkrybowanych. W innychprzypadkach hasła występują w formie oryginalnej (łacińskie) lub transkrybowanej (greckie). Przyjęto następujące zasady transkrypcji alfabetu greckiego:1) dwugłoski ai, ei, 01 są transkrybowane przez aj, ej, oj.2) nagłosowe i występujące przed samogłoską jest również transkrybowane przez j.3) samogłoski T), <n są transkrybowane (poza wyrazem hasłowym) przez e, ó.4) spółgłoski (,, t,, q> są transkrybowane przez z, ks, f. W wyrazach i nazwach greckich oznaczone zostały miejsca akcentu znakiem nad akcentowaną samogłoską.WYKAZ SKRÓTÓWarab. - arabskiarchit. - architekturacelt. - celtyckidemin. - deininutivum, zdrobnialedom. - domyślniedop. - dopełniaczdosł. - dosłownieegip. - egipskifen. - fenickifranc. - francuskigema. - germański
gr. - greckigram. - gramatyczny.mn. - liczba mnoga.p. - liczba pojedynczatac. - łaciński.in. - między innymied. - medium, strona -medialnait. - mitologia, mityczny.e. - nasze) eryiem. - niemiecki.p.m. - nad poziomem morzaok. - okołoosk. - oskijskip.n.e. - przed naszą erą pocz. - początek poi. - polskipot. - połowapor. - porównaj. - rok syr. - syryjskitur. - tureckiurn. - umarłur. - urodzonyw. - wiek wg - wedługwł., włos. - włoskizob. - zobacz.A