Welcome to Scribd, the world's digital library. Read, publish, and share books and documents. See more
Download
Standard view
Full view
of .
Look up keyword
Like this
5Activity
0 of .
Results for:
No results containing your search query
P. 1
E Drejta ne IT

E Drejta ne IT

Ratings: (0)|Views: 352|Likes:
Published by Emin M. Krasniqi

More info:

Published by: Emin M. Krasniqi on Jul 04, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/17/2015

pdf

text

original

 
Pronesia intelektuale(PI
)eshte termi qepershkruanidete,shpikjet,teknologjite,punimet artistike,muziken dhe letersine,te cilat jane :fillimisht te pakuptueshme kur krijohen,por qe behen mevlere,kur formohen si produkte
1
Pronesia intelektuale eshteaplikimikomercial i mendimeve imagjinare, per tezgjidhurnje s:fide artistike ose teknike,ajo nuk eshte produkt nevetvete,por njeidespeci:fike prapa tij,menyra sesiajoshprehet, emertohet, pershkruhet. Pronesia intelektuale njedh nga bazat erisivene njohurite ekzistuese.Ajoeshterezultati permiresimit krijues mbiate s;fareka funksionuar mire ne te kaluaren,oseishprehjevete reja krijuese te ideve dhe koncepteve te vjetra.Pronesia intelektuale eshtenjekoncept i vjeter.
Termi i referohet gjeresisht per krijimet e mendjes njerezore.Drejtat e pronesise intelektuale te mbrojtur interesat ekrijuesve duke u dhene atyre te drejtat e pronesise mbi krijimet e tyre.
Dy degetepronesise intelektuale:
Pronesise Industriale dhe Copyright
. Prones intelektualezakonishtndahet ne dy dege, dmth te pronesiseindustriale, te cilat ne pergjithesi mbron shpikje, dhe te drejtene autorit, ecila mbronvepratletrare dhe artistike.Pronesise industriale merr njesere formash. Ketoperfshijne patentat perte mbrojtur shpikje,dhedizenjot industriale,tecilat jane krijimet estetike percaktimin e paraqitjen e produkteve industriale. Pronesise industrialegjithashtumbulon market tregtare,shenjat e sherbimit, layout-harton eqarqeve te integruara,emratdhe emertimet tregtare, si dhetreguesitgjeografike,dhe mbrojtje kunder konkurrences se pandershme.Copyrightlidhet me krijimet artistike, te tilla si libra, muzike, piktura dhe skulptura,filmadhe teknologji me hazevepravete tillasi programet kompjuterikedhe bazave te te dhenaveelektronike.Neshumicenegjuheve evropiane tjeter pervec;anglishtes,te drejteneautoriteshteinjohursi tedrejtate autorit.Ndryshengambrojtjae shpikjeve,ligji mbronte drejten e autorit vetem neformen e shprehjes seideve,e joidete etyre. Qe mbrojtje pershpikjet i jep te drejten monopol perte shfiytezuar njeide,njembrojtje te tille eshtee shkurter nekohezgjatje,zakonishtrreth 20vjet. 
Ligji Venecian
i vitit 1474, shpesh eshte referenca,per sa i perket perqasjes sistematike fillestare ne mbrojtjen eshpikjeve prej nje lloj forme patente,nderkohe qe percakton nje te drejte ekskluzive te nje individi, duke eliminuar per here te pare, interesin publik.ne vi tin 1967,kur u themelua OrganizataBoteroreepronesise intelektual WIPO , e cila menyre aktiveu
perpoq te
promovonte termin.
Traktatet e para nderkombetare
te pronesise intelektuale: i Parisit dhe i Bernes. Ne gjysmen e dyte te shekullitXIX,te miratdhepunetoret qe kalonin kufijte nacionale, sollennjevale globalizmi per fuqite industriale. Megjithese ishinnxjerreligjeperpatenten,ne disavende filloi te ndihejkerkesaper mbrojtjen nderkombetare te shpikjeve. Ne fakt,ekzibicionistet e
~~zuan
te ndiqnin ekspoziten nderkombetare te shpikesveneVjene, ne vitin 1873 sepse ataishin fiksuar q e idete e tyre do te vidheshindhedo te shfrytezoheshin komercialisht ne vendet e tjera. Ky incidentrezultoi nelindjene konventes se Parisitpermbrojtjen e Pronesise Industriale, ne vitin 1883 traktatiipare kryesor nderkombetar, i krijuar per tendihmuarindividet e nje vendi te siguronin
mbroj~en
nevende te tjeraperkrijimet e tyre intelektuale. Nje mbrojtje e tille mori formen e te drejtavetePronesise Industriale,ne formen e patentave, makinave dhe dizenjove industriale.Ne mes te shekullit te XIX-te,autore te mirenjohur po shikonin qe veprat e tyre po prodhoheshin eshiteshin ilegalisht nevendete tjera, dhe per to,atanuk mermin ndonje te ardhur. Me qellim qe teeliminonin ketepraktike autori frances Victor Hygo organizoi nje grup
"'\ 
.......
autoresh neLidhjenNderkombetare te Letersise,per te vendosur nje forme te thjeshte te mbrojtjes nderkombetare te puneve te tyre. Me 1886,per te siguruar hazen per njohje tendersjelle te se drejtes seautoritmidisvendevetendryshme,nje tjeter traktatnderkombetar i pronesise intelektuale ishte krijuar,
K~
eDeme-s,
per
mbroj
puneve letrare dhe artistike.Thelbi i te dy
konvent~
ishte parimi
i
trajtimitombetar d.m.th "mbrojtjeenjejte midis
ven~sve
dhe te huajve".
Elemente te pronesise intelektuale
Pronesia intelektuale perbehet prej nje marie elementesh dhe konceptesh, tecilat, te marra se bashku perbejne pronesineintelektuale. Elementetesaj,mbulojne aspekte te fushave te ndryshme te jetes, shkences,teknologjise etj,duke perfaqesuar nje tufe te drejtash pert'i krijuarekskluzivitet mbajtesit te tyre. Disa prej elementeve te pronesise intelektuale jane:
e drej!a e autorit, te drejtat morale, treguesit gjeografike, tedrejtat e dizenjove industriale, patentat, veshjet tregtare, markat
.
E Drejta eAutorit
E drejta e autorit mbron punetorigjinalete autoresise, te :fiksuar ne nje medium teprekshem teshprehjes,si dheshumepune te tjera
 
drejta e autorit i siguron zoterues1t te saj te drejtatekskluztvepert1 nprodhuar dhe shpemdare materialin ose per ta perdorurose shfaqur ate publikisht,megjithese nje numeriufizuar riprodhimesh te punes se mbrojtur mund te lejohet te behet prej te tjereve per qellime te ndryshme.Punet me tedrejte autori, mund te regjistrohen nezyrate te drejtes seautorit.S
.
h
..
u
.
m
--
e
- -
v
-
e
_
n
_
de
_
ofrojne
mbr~jtje
te se dreitesse
autorit pa
regjistrim,ndersa te tjerat ofrojne pak ose aspak 
~
mbrojtje, sidomos per puneteshtetasve te huaj. Nepjesen mete madhe tevendevetebotes,kohezgjatjae pranueshme pershumepune esedrejtesse autorit,eshte gjithe
 
 jetae autoritplus 50 ose 70 vjet
.
E drejta e autorit pergjithesisht mbaron nefundtevititte fundit, sesa ne daten ekzaktetevdekjes seautorit.Edrejta e autorit eshte e drejta eksk luziveekopjimit te njeveprekrijues e ose _Rer te lejuar dike te beje dicka tetille.E drejta e autorit mbi njeveprerIinde automatikisht ne momentin e krijimit te vepres origjinaleose te prejardhur.
Pse te mbrojme te drejten e autorit
E drejta e autorit dhetedrejtat e lidhura me te jane thelbesore per krijimtarinenjerezore,duke u dhene ne kete menyre nxitje krijuesvene formen enjohjes dheshperblimevetedrejtaekonomike. Sipas ketijsistemi tedrejtash krijuesit janetesigururar qeveprat etyre mund te shpemdahen pa frikenekopjimit te paautorizuar dhe piraterise.Kjoeshteper te ndihmuar rritjen e aksesit dhe perte shijuar kenaqesine ekultures, njokurive dhe argetimeve ne te gjithe boten
 
Kur nje person krijon njeveperletrare, muzikore, shkencore apoartistike,
ai / 
ajo eshtetitullari i asaj vepre dhe eeshte i / elire per tevendosurmbi destinacioninapo fatine perdorimit te saj.
Ai
person (i quajtur krijuesi oseautoritosetitullarii te drejave) mund te kontrollojefatin.evepres. Meqenese,ngaligjidhe konventat,vepra eshte embrojtur ngaedrejta e autorit qe nga momentiikrijimitdhenuk ka nevoje per formalitete si kusht I asaj mbro jtjeje.E drejta e autorit eshte mbrojtja ligjore e shtrire te titullari i te drejtave ne nje veper origjinale qe
ai
ka krijuar. Ajoperbehet nga 2 grupe kryesore te drejtash: te drejtat ekonomike dhe te drejtat morale. .
Te drejtat ekonomike
 ,
 jane te drejtat e riprodhimit, transmetimit, performances publike,pershtatjes, perkthimit,recitimit ne public, shfqajes publike, shperndarjes e keshtu me radhe.
Te drejtat morale ,
 
perfshijne te drejtat e autorit per te kundershtuar ndonje shtremberim,gjymtim apomodifikim/ndryshim tjeter qe mund ti behet vepres se tij qe mund te demtoje nderin apo reputacionin e tij.
Kuptimi i autoresis
Au tor i vepres eshte 9do person fizik ose nje grup personash fizike, me emrin e te cilit/vevepra eshte shfaqur per here te pare ne publik, me perjashtim te rastit kur vertetohet se autoresia i perket nje ose disapersonave fizike, te tjere nga ata qe kane emrat ne veper.
Cilat te drejta parashikon e drejta e autorit
Krijuesit origjinale te veprave te mbrojtura me te drejten e autorit, dhetrashegimtareve te tyre, kane te drejta te caktuara themelore. Ata mbajne te drejten ekskluzive per perdorimose te autorizojne te tjeret per te perdorur vepren mbi kushte dhe marreveshje te rena dakord. Krijuesi i vepres mundte ndaloje ose te autorizoje:Riprodhimin e saj ne forma te ndryshme,te tilla si publikimet e shtypura ose regjistrimine tingujve; performancen e tij publike,si ne nje drame ose veper muzikore; regjistrimet e tij, per shembull, ne formene kompakt disqeve,kasetat ose videokaseta; transmetimet e saj me ane te radios, kabell ose satelit; perkthimet negjuhe te tjera, ose pershtatja e saj, te tilla si nje novele ne skene.
Mbrojtja e te drejtave te lidhura me te drejten e autorit
Duke pasur parasysh te drejtat e parashikuara nga edrejta e autorit te aplikuara per autoret, "te drejtat e lidhura", gjithashtu te njohura edhe si "te drejta fqinje" kane tebejne me kategori te tjera te pronareve te te drejtave,domethene, artisteve interpretues e ekzekutues, prodhuesve tefonogrameve dhe te organizatave transmetuese. Te drejtat e lidhura jane te drejta qe i perkasin interpetuesve,prodhuesve te fonogramit,dhe organizatave transmetuese ne lidhje me interpretimet e tyre,fonogramet dhetrasmetimet respektive.
ldete, metodat apo konceptet mbrojtja e tyre nga e drejta e autorit
 E drejta e autorit 
shtrihet vetem tek shprehjet dhe jo tek idete,procedurat, metodat e veprimit ose konceptet matematikore si te tilla. Organizatattransmetuese jane te mbrojtura si mbajtes te te drejtave te lidhura sipas Konventes Nderkombetare perMbrojtjen e Interpretuesve. Nje karakter mund te jete i mbrojtur sipas te drejtes se autorit nese eshte nje shprehjeorgjinale e nje autori. Artikujt tregtare te tilla si lodrat, lojrat interaktive, librat dhe veshjet duke perfshire karakteretgjithashtu mund te jene te mbrojtura nga te drejtat e pronesise intelektuale ne rrethana te caktuara, kryesisht e drejtae autorit dhe tregtimi I markave, se bashku me fushat e tjera te ligjit.Shtrohet pyetja se a munt te jet nje emer,titull, slogan apo logo e mbrojtur nga e drejta e autorit. Ne rrethanat mete shumta e drejta e autorit nuk i mbron emrat. Edrejta e autorit mund ose mund te mos jete ne dispozicion per titujt,sloganet dhe logot, ne varesi te faktit nese atopermbajne a}.ltoresi te mjaftueshme.
Copyright
Per qellime te mbrojtjes se drejtes se autorit,termi
"veprat letrar edhe artistike
", kuptohetper te perfshire c;:do veper origjinale e autoresise, pavaresisht nga meritat e tij letrare dhe artistike
 
ldete ne punenuk duhet te jete origjinal,por forma e shprehjes duhet te jete n je krijim origjinal te autorit. Konventa e Bemes per Mbrojtjen e Veprave Letrare dhe Artistike (neni 2) thote:
"Veprat letrar edhe artistike ''Shprehja duhet t e perfthije te gjitha te prodhimit ne fushen letrar e,shkencore dheartistike ,·t;do gje mund te jete menyra apo formaete shprehurit t esaj" ...
Konventa vazhdon_.ne listen shembujt e meposhtem te punimeve te tilla: libra, pamflete dheshkrimet e tjera; leksione, adresa, predikime; vepra dramatike ose dramatico-muzikore;veprat koreografike dhe entertainments ne shfaqje memec;kompozimet muzikore, me ose pa fjale; veprat kinematografike te cilat janeasimiluar vepra e shprehur nga nje proces analog me kinematografine; veprat e,duke pikture, arkitekture,skulpture
 
gdhendje, dhe litografi; vepra fotografike, te cilat jane asimiluar vepra e shprehur nga nje proces analog mefotografine; veprat e artit te aplikuar, ilustrime, harta, plane, skica dhe vepra tredimensionale ne lidhje me,gjeografise, te topografise, arkitektures dhe shkences;"Perkthimet,pershtatjet, aranzhmanet e muzikes dhe ndryshimet e tjera te nje vepre letrare dhe artistike, te cilat duhet te mbrohen si vepra origjinale, pa cenuar te drejtene autorit ne vepren origjinale, koleksionet e veprave letrare dhe artistike,si enciklopedi dhe antologji te cilat, pershkak te zgjedhjes dhe rregullimin e permbajtjes se tyre,perbejne krijime intelektuale, duhet te mbrohen si te tilla,pa cenuar te drejten e autorit ne secilen prej veprave qe jane pjese e koleksioneve te tilla.Programet kompjuterike jane nje shembull i mire i nje lloj pune qe nuk eshte perfshire ne listen ne Konventen e Bernes dhe jane te mbrojturane haze te Traktatit WIPO Copyright (1996).Edhe Prodhimet Multimedia Nderkohe qe asnje perkufizim tepranueshme ligjore eshte zhvilluar, ka nje konsensus se kombinimi i tekstit te shendosha dhe imazhet ne nje formatdixhital, i cili eshte here i kapshem nga nje program kompjuterik, misheron nje shprehje origjinale e autoresise temjaftueshme per te justifikuar mbrojtjen e prodhimeve multimediale nen ombrellen e autorit.
Te
drejtat e mbrojtura intelektuale
Tipari me i rendesishem i cdo lloj te pasurise eshte qe pronari vepren e vetkriuese mund ta
perdor
ate vetem personalisht,pra,si te doje,dhe se askush tjeter nuk mund ligjshmerisht ta perdorin ate krimtari pa autorizimin e
tij kjo
eshte njellojprivatsiepersonale. Te drejtat e dhena sipas ligjeve kombetare te pronarit te drejtesseautorit ne nje veper e mbrojtur janezakonisht te drejta ekskluzive per te autorizuar nje pale tetrete per te perdorur,subjekt tepunoje per tedrejtatenjohura ligjerisht dhe interesat e te ljereve.Ka dy lloje te drejtat sipas autorit.
Te 
 drejtat ekonomike
te lejoje qe pronari te drejtat per shperblim financiar njedhin ngaperdorimi
i
veprave te tij nga te tjeret.
Te 
 drejtat morale
te autorit te lejoje per te ndermarre veprime te caktuara perte ruajtur lidhjen personale midis tij dhe punojnesve. Shumica e te drejtave te autorit thuhet se autori ose te drejtatpronari ka te drejte te autorizoje ose per te parandaluar akte te caktuara ne lidhje me nje pune. Pronari drejtat epunes mund te ndaloje ose me autorizim tabejne riprodhimin e saj ne forme te ndryshme,te tilla si botime te shtypura apo regjistrime zanore;shperndrujen e kopjeve; performancen e tij publike; transmetimin e tij ose komunikime te tjera per publikun; perkthimin e tij ne gjuhe te tjera; pershtatja e tij, te tilla si nje roman ne nje skenar.Riprodhimi, shpemdarjen dhe te drejtave te ngjashme qe jan pjese e kesaj qeshtje. Nje tjeter e drejte e cila eshtearritur te njohjet gjithnje e me gjere, dhe eshte perfshire ne Traktatin Copyright-WIPO, eshte e drejta qe te autorizojeqiradhenien e kopjeve te kategorive te caktuara te veprave, Kjo u be e nevojshme per te parandaluarahuzimin e te drejtes se pronarit te drejten eautoritper riprodhimin kurpetparimetteknologjike here te lehte per klientet me qira per kopjeeveprave te tilla. Se fundi, disa ligje te drejten e autorit te perfshije nje te drejte te kontrollojne importimine kopjeve si nje mjet per te parandaluar erozionineparimit te drejtesseautorit territorialitin, qe eshte, interesat e ligjshme ekonomike te pronarite drejta e autoritdo te rrezikoheshin ne qofte se ai nuk mund te ushtrojne te drejtat eriprodhimit dheshpemdarjenne haza territoriale.Njeshfaqje puhlike, E drejtaetransmetimitSip as Konventes se Bernes, autoret kane te drejten ekskluzive per te autorizuar puhlikun, qe transmetimin e performances dhekomunikimit te veprave te tyre ne publik. Opinionet ndryshojne si ne te cilat te drejta duhet te aplikohen per ketoaktivitet. E drejta e autorit WIPO Traktati (WCT) (neni 8) sqaron se ajo duhet te mhulohet nga nje e drejteekskluzive, te cilat Traktati i pershkruan si te drejten e autorit per te autorizuar per te here punimet e tyre nedispozicion te puhlikut
Pronesia dhe bartja e ushtrimi i Copyright
Pronari i autorit ne nje pune eshte ne pergjithesi, te pakten neshkalletepare, personi I cili krijoi te punes, dmth autori i vepres. Por kjo nuk eshte gjithmone rasti. KonventesseBemes (neni 14 )permhanrregullatper percaktimine
prones~se
fillestare te te drejtave ne veprat kinematografike.Ligjete shume vendevete siguroje setedrejtatepronarit fillestar ne nje veper mund te transferoje te gjitha te drejtatekonomikete nje pale te trete.Tedrejtat morale, duke qene personale te autorit, nuk mund te transferohen
 
Autoretmund te shese te drejtat perveprate tyre ndaj individeveapokompanive me te mira negjendjetetregutte punimeve,nekemhim te pageses. Keto pagesajane hereshpesh varennga perdorimi aktual te punes,dhe jane te referuara me passihonorare.Transferet eautorit mund temarrenje nga dy format
: detyra dhe licencave
.Sipas nje detyre, pronari i te drejtave te transfertave tedrejte te autorizojneose te ndalojneveprimetecaktuarate huluara nga nje, disa osetegjitha te drejtat sipasautorit.Njedetyreeshtenje transferimise drejtes se prones. Pra,nesete gjitha te drejtat janetecaktuar, personi tecilitte drejtat jane caktuarte hehet pronari i ri iautorit. Nedisa vende, nje detyrete drejtesse autoritnuk eshteligjerishtemundur, dhe vetem licencimi
eshte
elejuar.Licencimitdo te thotese pronari ite drejtesseautorit mhan pronesine,porautorizonnjepalete tretepertekryer aktetecaktuarate mhuluarangate drejtat e tij ekonomike,ne pergjithesipernje periudhe tecaktuarkohe dhe per nje qellimspecifik.Pershemhull,autoriinjeromani mund te jape nje licence per nje hotues te heje dhe te shperndajekopje te vepres setij.Licencat mundte jeteekskluzive, ku pronari i autorit nuk eshte dakord qe te autorizoje ydo parti tjeter per kryeijen e akteve te licencuar ose jo-ekskluzive,

Activity (5)

You've already reviewed this. Edit your review.
1 thousand reads
1 hundred reads
Emin Neziraj liked this
Zeliha Mallaku liked this
Zeliha Mallaku liked this

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->