Husserl - Idea Fenomenologii

Embed Doc
Copy Link
Readcast
Collections

CommentGo Back

EDMUND HUSSERL

IDEA FENOMENOLOGII

WPROWADZENIE WYDAWCY

Znaczenie poniższych

Pięciu wykładów: Idea fenomenologii

(wprowadzenie do

Elementów fenomenologii i krytyki rozumu

)wygłoszonych

przez

Husserla w dniach od 26 IV do 5 V1907 roku ukaże się w całej pełni, gdy spróbujemyuzmysłowić sobie, w jakim momencie duchowego rozwojuHusserla powstały i jakim są punktem zwrotnym w jegomyśleniu. Oświetlenie tych spraw będzie zadaniem ni-niejszego wprowadzenia.Sześć lat po ukazaniu się

Badań logicznych

Husserl przeżywa ciężki kryzys. Wtedy też spotyka go upokorzenie:wysunięta

przez

Ministerstwo Oświaty propozycja nominacjina profesora zwyczajnego zostaje odrzucona przezUniwersytet Getyngeński. Wydaje się, że ta „kolegialna pogarda" dotknęła go bardziej, niż był skłonny przyznać.Lecz więcej niż to zewnętrzne niepowodzenie ważyzwątpienie w siebie samego, dręczące go tak mocno, iż podznakiem zapytania stawia swą egzystencję jako filozofa.Z tego zwątpienia wyrasta decyzja jasnego zdania sobiesprawy ze swej sytuacji i swego zadania.

W Zasadniczy trzon tego wykładu wydany został następnie przez UlrichaClaesgesa jako XVI tom serii

Husstrliana: Ding und Raum. Yorlesungen 1907,

Den Haag 1973.

25 IX 1906 roku Husserl pisze w swym notatniku, wktórym niekiedy zamieszczał zapiski o charakterze zbliżonymdo dziennika

2

:„Na pierwszym miejscu wymieniam ogólne zadanie, któredla siebie samego muszę rozwiązać, jeśli ma mi być wolnookreślać się mianem filozofa. Na myśli mam krytykęrozumu. Krytykę rozumu logicznego i praktycznego, wogóle rozumu wartościującego. Bez zdania sobie wogólnych zarysach sprawy z sensu, istoty, metod, głównych punktów widzenia krytyki rozumu, bez wykoncypo-wania,zaprojektowania, ustalenia i uzasadnienia jej ogólnego projektu nie mogę naprawdę i prawdziwie żyć. Dostateczniedługo znosiłem męki niejasności i rozchybo-tanego powątpiewania. Muszę się wewnętrznie umocnić. Wiem,że idzie tu o sprawy wielkie i największe, wiem, że na tym potknęli się najwięksi geniusze, i gdybym chciał się z nimi porównywać, już z góry musiałbym dać za wygraną..." (s.17 i n.). Nawiązanie do tytułu głównego dzieła Kanta nie jest przypadkiem. Husserl w tym czasie intensywnie zajmowałsię Kantem, stąd też wyrosła idea fenomenologii jakofilozofii transcendentalnej, jako transcendental-nego idealizmu, oraz idea fenomenologicznej redukcji

3

.(Tutaj trzeba zrezygnować z wnikania w różnice międzymyśleniem Kanta i Husserla, szczególnie w odniesieniudo podstawowej idei „konstytucji".)Dostęp do transcendentalnego sposobu prowadzeniarozważań daje redukcja fenomenologiczna, umożliwiaona cofnięcie się do „świadomości". W tej ostatniej

2

Notatnik znajduje się w archiwum pod sygnaturą X x 5.

3

Na ten okres przypada znajomość Husserla z Diltheyem, która miała dlańduże znaczenie. Niestety, dotychczas nie udało się odszukać listów

z

tych lat.

moJ-cmy wypatrzeć, jak konstytuują się przedmioty, i Wraz ztranscendentalnym idealizmem bowiem w centrummyślenia Husserla sytuuje się problem konstytucji przedmiotów w świadomości, albo—jak Husserl takżemówi — „rozpłynięcie się bytu w świadomości".W

Pięciu wykładach

Husserł po raz pierwszy publiczniewypowiedział idee, które miały określić całe jego późniejszemyślenie. Daje w nich zarówno jasne przedstawienie redukcjifenomenologicznej, jak i podstawowej idei konstytucji przedmiotów w świadomości.Pierwociny idei redukcji odnajdujemy już w lecie 1905roku, w tzw. „kartkach z Seefeld"

(Seefelder Bldtter

(sygnatura A II 25)) M, jednakże w porównaniu z

Pięciomawykładami

różnica jest ogromna. Podczas gdy w 1905 rokuwłaściwie można mówić raczej o pierwszym nieśmiałymdotknięciu, w

Pięciu wykładach

myśl wypowiedziana jest już wcałym swym znaczeniu, a także dostrzeżony jest związek zistotnym problemem konstytucji.Podstawowych myśli

Pięciu wykładów

Husserl już nie porzucił, o czym świadczą zachowane rękopisy, z którychtutaj wskażemy tylko najważniejsze i pozostające z nimi w bezpośrednim związku. Z września 1907 i września 1908roku rękopisy B II l i B II 2, następnie wykład

z 1909 roku

Idea fenomenologu i jej metody

(F I 17), wykład o rozszerzonejredukcji z roku 1910/11 (F I 43), wykład

M Idzie tu o zapiski poczynione przez Husserla w czasie ferii wiosennych1905 roku w Seefeld oraz potem dołączone do nich późniejsze materiały(powstałe najpóźniej w roku 1909). Na obwolucie tego zbioru Husserlzanotował: „Nota historyczna: W kartkach z Seefeld — 1905 — znajduję już pojęcie i poprawne zastosowanie «redukcji fenomcnologicznej»". „Kartki zSeefeld" opublikowane zostały w X tomie

Husserlidna: £ur Phanamenologie desinneren Zeitbeuiufltseins (1893-1917),

Haag 1966, część B III,

s.

237-268.

Wprowadzenie wydawcy

Wprowadzenie wydawcy

o

redukcji fenomenologicznej z roku 1912 (Bil 19), a w końcurównoległy do wykładu z roku 1909 wykład

z roku 1915

Wybrane problemy fenomenologiczne

(F I 31).

W jednym z tychrękopisów (wrzesień 1907, B II 1) Husserl w następującysposób mówi o swym nowym

stanowisku w związku z

Badaniami logicznymi.„Badania logiczne

przedstawiły fenomenologie jako psy-chologię opisową (jakkolwiek ton nadawało im za-interesowanie teoriopoznawcze). Należy jednak odróżnić tę psychologię opisową, i to rozumianą jako empirycznafenomenologia, od fenomenologii transcendentalnej...To, co w mych

Badaniach logicznych

oznaczone zostało jako opisowa psychologiczna fenomenologia, dotyczy jed-nakże tylko sfery przeżyć [rozpatrywanych] co do ichefektywnej zawartości. Przeżycia są przeżyciami prze-żywających Ja, i o tyle też są one empirycznie odniesione doobiektów przyrodniczych

(Naturobjektilaten).

Dla feno-menologii jednakże, która ma być teorią poznania, dlaistotowcj nauki o poznaniu

(a priori],

odniesienie empi-ryczne pozostaje wyłączone. W ten sposób powstajefenomenologia transcendentalna, i nią właściwie byłoto, czego okruchy przedstawione zostały w

Badaniach

logicznych.

W tej transcendentalnej fenomenologii nie mamy już doczynienia z aprioryczną ontologią, z formalną logiką iformalną matematyką, z geometrią jako aprioryczną nauką o przestrzeni, z aprioryczną chronometrią i forono-mią, zaprioryczną realną ontologią jakiegokolwiek bądź rodzaju([ontologią] rzeczy, przemiany

etc.}.

Transcendentalna fenomenologia jest fenomenologią konstytuującej świadomości, tym samym zaś nie należydo niej ani jeden obiektywny aksjomat (w odniesieniu do przedmiotów, które nie są świadomością) [...]

Zainteresowanie teoriopoznawcze, transcendentalne, niekieruje się ku obiektywnemu bytowi, nie idzie tu o usta-nawianie prawd [ważnych] dla obiektywnego bytu, a tymsamym także nie o obiektywną naukę. To, co obiektywne,należy właśnie do nauk obiektywnych, i uzyskanie tego

y

czego obiektywnym naukom brak do zupełności, jest ich itylko ich sprawą. Zainteresowanie transcendentalne na-tomiast, zainteresowanie transcendentalnej fenome-nologii kieruje się ku świadomości jako świadomości,kieruje się tylko ku fenomenom, fenomenom w dwo- jakim sensie: 1) w sensie przejawu, w którym przejawiasię coś obiektywnego, 2) a z drugiej strony w sensie czegośobiektywnego rozpatrywanego tylko o tyle, o ile się właśnie w przejawach przejawia, i to rozpatrywanego„transcendentalnie", przy wyłączeniu wszelkiego empi-rycznego uznania [w bycie] [...].Rozjaśnienie tych związków zachodzących między prawdziwym bytem a poznawaniem, i w ogóle przebadanie korelacji między aktem, znaczeniem i przed-miotem jest zadaniem transcendentalnej fenomenologii (albotranscendentalnej filozofii)". (Cytowane wg oryginałurękopisu: B II 1. kartka 25a i n.).Ponieważ rękopis ten, podobnie jak

Pięć wykładów,

pochodzi z roku 1907, twierdzenie, że Husserl dopiero

w

Ideach czystej jenomenologii

przeszedł do idealizmu,

wymagałoby korekty.

Pięć wykładów

zostało wygłoszonych jako wprowadzeniedo

Wykładu o rzeczy (Dingvorlesung]

, czterogodzinnego wy-kładu w semestrze letnim 1907 roku.

Wykład o rzeczy

należydo cyklu wykładów

Elementy fenomenologii i krytyki rozumu

f

s

J, w którym Husserl próbuje uporać się z „ogólnym

Por. przypis [1] na s. 3.

Wprowadzenie wydawcy

Wprowadzenie wydawcy

of 00

Leave a Comment