• Embed Doc
  • Copy Link
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
 
 Edmund Husserl 
Kryzys Europejskiego Człowieczeństwaa Filozofia
Chcę podjąć w tym wykładzie próbę obudzenia nowegozainteresowania tak szeroko dziś dyskutowanym tematemkryzysu europejskiego przez filozoficzne rozwinięcie histo-rycznej idei (albo teleologicznego sensu) europejskiegoczłowieczeństwa. Jeżeli uda mi się przy tym wykazać istotnefunkcje, jakie w ramach tego sensu winny pełnić filozofia iwyrosłe z filozofii nauki, kryzys Europy ukaże się nam wnowym świetle.Zacznijmy od nawiązania do tego, co wszyscy dobrzeznamy, do różnicy między naukową medycyną przyrodniczą a tak zwaną „ludową medycyną naturalną". Podczas gdyta ostatnia czerpie swe soki z naiwnej empirii i tradycji, toźródłem medycyny naukowej jest spożykowanie wynikównauk czysto teoretycznych, nauk o ludzkiej cielesności, awięc przede wszystkim anatomii i fizjologii. Te z koleiopierają się na naukach podstawowych wyjaśniających przyrodę najogólniej, tj. na fizyce i chemii.Przejdźmy teraz od ludzkiej cielesności do ludzkiej du-chowości, do tematu tak zwanych nauk humanistycznych.Interesują się one w sposób teoretyczny wyłącznie człowie-kiem jako osobą, jego osobowym życiem i działalnością, akorelatywnie - wytworami tej działalności. O życiu oso- bowym mówimy wtedy, gdy Ja i My wspólnie żyj ą ^hory-zoncie wspólnoty. Są to wspólnoty o rozmaitych, prostychlub bardziej złożonych postaciach, jak rodzina, naród,wspólnota ponadnarodowa. Słowo „życie" nie ma tu zna-czenia fizjologicznego, lecz oznacza życie kierujące się kucelom, dokonujące pracy w sferze ducha; jest to życie w
 
 
najszerszym sensie kulturotwórcze w jedności danej dzie- jowości. Wszystko to jest tematem różnorodnych nauk humanistycznych. Rzecz jasna, różnica między prężnymrozwojem a uwiądem albo - można i tak powiedzieć-między zdrowiem a chorobą, zachodzi również w odniesieniudo wspólnot, ludów, państw. Nie powinno zatem dziwić pytanie: dlaczego tutaj nigdy nie wykształciła się odpowiedniamedycyna naukowa, medycyna narodów i wspólnot ponadnarodowych? Narody europejskie są chore, samaEuropa, powiada się, przeżywa kryzys. Bynajmniej nie brak tu znachorów. Wręcz zalewają nas strumieniem na-iwnych i nłedowarzonych propozycji reform. Ale dlaczego tetak wspaniale rozwinięte nauki humanistyczne odmawiają tu tej służby, którą nauki przyrodnicze w swej sferze pełnią wsposób wzorowy?Kto zna ducha nowoczesnych nauk, nie będzie miałkłopotu z odpowiedzią. Wielkość nauk przyrodniczych polegana tym, że nie poprzestają na naocznej empirii, wszelki bowiem opis przyrody ma być dla nich jedynie wstępnymkrokiem do ścisłego, a ostatecznie fizykalno-chemicznegowyjaśnienia. Powiada się: nauki „tylko opisujące" wiążą nas zeskończonością otaczającego nas świata. Ścisłe matematyczne przyrodoznawstwo natomiast, dzięki swej metodzie,obejmuje nieskończoności - wraz z tym, co w nich jestrzeczywiste i realnie możliwe. To, co dane naocznie, jestdlań jedynie subiektywnie zrelatywizowa-nym zjawiskiem ichce ono w systematycznej aproksymacji badać bezwarunkowo ogólne prawa i elementy ponadsu- biektywnej („obiektywnej") przyrody. Wszelkie wstępniedane naocznie konkrety - obojętne, czy są to ludzie, czyzwierzęta, czy też ciała niebieskie - chce wyjaśniać na podstawie tego, co istnieje ostatecznie, a mianowicie indu-kując
 z 
wszystkich faktycznie danych zjawisk przyszłe mo-żliwości i prawdopodobieństwa w takim zakresie i z taką dokładnością, jakie przekraczają wszelką związaną z nao-cznością empirię. Następstwem konsekwentnego wy-kształcenia nauk ścisłych w czasach nowożytnych była pra-wdziwa rewolucja w technicznym opanowaniu przyrody.Całkiem inna, niestety, (w myśl tego zrozumiałego już dlanas ujęcia) jest sytuacja metodyczna w naukach huma-nistycznych - i to z powodów należących do istoty rzeczy.Ludzka duchowość ma przecież swą podstawę w ludzkiej
 physis,
wszelkie jednostkowe życie psychiczne ufundo-wane jest na fizycznej cielesności - a zatem także każdawspólnota ufundowana jest na fizycznych ciałach ludzi bę-dących jej członkami. Gdyby więc w odniesieniu do feno-menów humanistyki miało być możliwe rzeczywiście ścisłewyjaśnianie, a co za tym idzie, podobnie dalekosiężna praktyka naukowa jak w sferze przyrody, to humaniścimusieliby zajmować się nie tylko duchem jako takim, alerównież cofać się do jego fizycznych podstaw i korzystaćw swych wyjaśnieniach z pośrednictwa ścisłej fizyki i chemii.To jednak już w odniesieniu do pojedynczego człowieka, niemówiąc o wielkich wspólnotach historycznych, rozbija się (inie widać tu nadziei na żadną zmianę) o skomplikowanycharakter niezbędnych ścisłych badań psychofizycznych.Gdyby świat był budowlą o dwóch, by tak rzec,równouprawnionych sferach realności, przyrody i ducha, iżadna z nich nie byłaby ani metodycznie, ani rzeczowouprzywilejowana, wówczas sytuacja byłaby zupełnie inna.Ale jedynie przyrodę można traktować jako zamkniętyświat dla siebie, jedynie przyrodoznawstwo może z niezło-mną konsekwencją abstrahować od wszystkiego, co du-chowe i badać przyrodę tylko jako przyrodę. Taka konse-kwentna abstrakcja, przeprowadzona
vice versa
 po drugiejstronie, nie prowadzi wcale humanisty, zainteresowanegowyłącznie sprawami ducha, do zamkniętego w sobie, okre-ślonego jedynie przez związki czysto duchowe „świata",który mógłby być tematem czystej i uniwersalnej humani-styki jako paraleli czystego przyrodoznawstwa. Ducho-
 Edmund Husserl 
12
 Kryzys europejskiego czlowieczeństwa...
13
 
 
wość animalna, duchowość ludzkich i zwierzęcych „dusz",do której odsyła wszelka inna duchowość, ufundowana jestw każdym przypadku przyczynowo w ciałach fizycznych.Dlatego też jest zrozumiałe, że humanista, zainteresowanywyłącznie sprawami ducha jako takimi, nie wychodzi pozaopisy, poza historię ducha, i pozostaje całkowicie związany znaocznymi skończonościami. Widać to na każdym przykładzie. Historyk np. nie może zajmować się antyczną Grecją, nie uwzględniając jej geografii fizycznej, nie może badać starogreckiej architektury, pomijając stronę fizyczną  budowli itd. Wydaje się to zupełnie jasne.Ale czy cały manifestujący się w tym wywodzie sposóbmyślenia nie opiera się na fatalnych przesądach i czy sam przez swe oddziaływanie nie ponosi współodpowiedzialnościza chorobę Europy? Rzeczywiście, jestem o tym prze-konany, a zarazem mam nadzieję wykazać, że tu równieżleży istotne źródło owej pozornej oczywistości, z jaką współczesny naukowiec przeczy możliwości zbudowania podstaw ogólnej, samodzielnej i nie odwołującej się doinnych dziedzin nauki o duchu, i nawet nie próbuje wdawaćsię na ten temat w dyskusję.Ze względu na nasz problem Europy musimy zająć siętymi sprawami nieco bliżej i obnażyć korzenie powyższej, na pierwszy rzut oka tak jasnej argumentacji. Z pewnością historyk, badacz kultury, badacz każdej sfery ducha, wśródswych fenomenów znajduje również fizyczną przyrodę, wnaszym przykładzie przyrodę antycznej Grecji. Ale ta przyroda nie jest przyrodą w sensie nauk przyrodniczych,lecz tym, co starożytni Grecy uważali za przyrodę, tym, co jako otaczający ich świat stanowiło ich naturalną rzeczy-wistość. Mówiąc pełniej: historyczny świat otaczający Gre-ków nie jest światem obiektywnym w naszym sensie, leczich „przedstawieniem świata", tj. ogółem tego, co subiek-tywnie dla nich istniało, wraz ze wszystkim, co uznawali zarzeczywiste, łącznie z bogami, demonami itp.
 Edmund Husserl 
14
 Kryzys europejskiego człowieczeństwa...
15
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...