• Embed Doc
  • Readcast
  • Collections
  • CommentGo Back
Download
 
¿Cómocambiarhaciasociedadessostenibles?Reflexionessobrebiomímesis
y
autolimitación
1
JORGERIECHMANN
2UniversidaddeBarcelona
RESUMEN.
Vivimosdentrodesistemassocioeconámicoshumanos
demasiadograndes
enrelaciónconlabiosferaqueloscontiene,porunaparte;ysistemas
maladaptados,
sistemashumanosqueencajanmalenlosecosistemasnaturales.Elproblemadeescalareclamaunmovimientode
autolimitación
porpartedelassociedadeshumanas,quepodríamosconcebir(enrminosdeeconomíapolítica)bajolaideade
gestiónglobalde
la
demanda;
elproblemadeestructuraexigeunareconstruccióndelatecnosferadeacuerdoconprincipiosde
biomímesis.
ABSTRACT.
Weliveinsocio-economicalsystemswhicharetoolargeinrelationtothebiospherewhichcontainsthem,ontheonehand,and
on
theother,weliveinbadlyadaptedsystems,thatis,humansystemsnotwellfittedintothenaturalecosystems.Thescaleproblemcallsforamovetowardself-limitationbyhumansocieties,which(interms
of
politicaleconomy)couldbethought
of
asglobal
demand
management;thestructuralproblemdemandsareconstruction
of
thetechnosphereaccordingtobiomimicryprincipIes.
¡
ArtículobasadoenlaconferenciainauguraldelIVCongresoNacionaldeEstudiantesy
L i ~
cenciadosenCienciasAmbientales,Almería,
21
deoctubrede2004.
2
JorgeRiechmann(Madrid,1962)espoeta,ensayistayprofesortitulardefilosoamoralenlaUniversidaddeBarcelona;actualmentetrabajacomodirector(enfunciones)delObservatoriodelaSostenibilidadenEspa(consedeenlaUniversidaddeAlcaládeHenares).
Es
sociodelaSociedadEspoladeAgriculturaEcológica(SEAE),miembr0delConsejodeGreenpeaceEspañayafiliadoaEcologistasenAcción.
Ha
traducidoextensamenteapoetascomoReCharydramaturgoscornoHeinerMüller.Entresusúltimasobraspublicadasdestacanlosensayosdetemaecológico
Necesitar,desear,vivir.Sobrenecesidades,desarrollohumano,crecimientoeconómico
y
sustentabilidad
(Madrid,LosLibrosdelaCatarata,1998),
Todotieneunmite
(Madrid,Debate,2001),
CuidarlaT(t)ierra
(Barcelona,Icaria,2003)y
Transgénicos:elhaz
y
elens
(Madrid,LosLibros
dela
Catarata,2004);latraducciónde
Indagaciónde
la
base
y
de
la
cima
de
ReChar(Madrid,Árdora,1999),porlaqueobtuvoelpremiodetraducciónStendhal2000;losvolúmenesdereflexnsobrepoética
Cancionesallendelohumano
(Madrid,Hiperión,1998)y
Unamoradaenelaire
(Barcelona,LibrosdelViejoTopo,2003);asícomolospoemarios
Eldíaquedejédeleer
EL
PAÍS(Madrid,
H i ~
perión,1997),
Muroconinscripciones
(Barcelona,DVD,2000),
Desandarloandado
(Madrid,Hiperión,2001),
Poemadeunoquepasa
(Valladolid,FundaciónJorgeGuillén,2003),
Un
zumbidocercano
(Madrid,Calambur,2003)y
Ancianoyaynonatotodaa
(Tegueste,Eds.ElBailedelSol,2004).Enlosúltimosaños,haidoformulandolavertienteéticadesufilosoaecosocialistaenuna«trilogíadelaautocontención»quecomponenlosvolúmenes
Un
mundovulnerable
(Madrid,Los
18EGORíA!32(2005)
pp.
95-118
95
 
JorgeRiechmann
Cuatrorasgosbásicos
de
nuestrasituación
Llevo
algúntiempo
3
intentadodesarrollarunanálisisdelacuestiónsostenibilidad/desarrollososteniblequepartedelassiguientescuatropremisas(orasgossicosdenuestrasituaciónactual):
1.
Hemos«llenado»elmundo,satundoloenrminosdeespacioecológico(comonoshahecho
ver
eleconomistaecológicoHerman
E.
Dalydesdehacesdedosdecenios).
2.
Nuestratecnosferaesmaldiseñada,yporeso
-como
nosenseñóelbiólogo
Barry
Commonerhacesdetreinta
años-
sehalla«enguerra»conlabiosfera.
3.
Además,somosterriblementeineficientesennuestrousodelasmateriasprimasylaenera(comohanmostrado,entreotros,losesposos
L o ~
vinsyEmstUlrichvonWeizsackeren
Factor4).
4.
Porúltimo,nuestropoderososistemaciencia-cnica(queahorapodemoscabalmentellamartecnociencia,talycomoinsisteJavierEchevera)andademasiadodescontrolado.Decadaunodeesosrasgospuedededucirse
~ n
unsentidomuylaxodeltérmino
deducción-
unimportanteprincipioparalareconstrucción
e c o ~
gicadelossistemashumanos,estoes,paraavanzarhaciasociedadesecológicamentesostenibles:Hemos«llenado»elmundo-principio
de
gestngeneralizadadelademandaNuestratecnosferaestámaldiseñada-principiodebiomímesisoecomímesisSomosterriblementeineficientes-principiodeecoeficienciaNuestrapoderosatecnocienciaandademasiadodescontrolada-prin-cipiodeprecauciónAestas.alturasdelosdebatessobresostenibilidad,losdosúltimosprincipios
-ecoeficiencia
y
precaución-
deberíanresultamosfamiliares;encambio,losdosprimerosresultanmenosconocidos,
y
porellocentraestearculoenambos.Peroantesdeiraelloseñaladosproblemas:
LibrosdelaCatarata,2000),
Todoslosanimalessomoshermanos
(UniversidaddeGranada,2003)
y
GentequenoquiereviajaraMarte
(Madrid,LosLibrosdelaCatarata,2004).
3
Remitoami«trilogíadelaautocontenc:
Un
mundovulnerable
(Madrid,LosLibrosdelaCatarata,2000),
Todoslosanimalessomoshermanos
(UniversidaddeGranada,2003)
y
GentequenoquiereviajaraMarte
(Madrid,LosLibrosdelaCatarata,2004).
96
18EGORíN32(2005)
 
¿Cómocambiarhaciasociedadessostenibles?Reflexionessobrebiomímesis
y
autolimitación
(A)Hacefaltaprácticahumanabasadaenloscuatroprincipiosparaavanzarhaciasociedadesecológicamentesostenibles,pero,deloscuatro,
sóloelprincipiodeecoeficienciaencajadeformasomenos«natural»conladimicadelcapitalismo.
Ésaeslarandeque«desarrollosostenible»
-que,
comosabemos,esunconceptosobrecuyocontenidoexistenintensascontroversias
4 ~
seaentendidoporlasempresas,yengeneralporlasautoridadesblicas,demaneramuyreductiva,enrminosdeecoeficiencia,ydecasinadamás.(B)Esoscuatroprincipiosbastarían
~ c r e o ~
paraorientarhacialapacificaciónnuestrasrelacionesconlanaturaleza,
peronoparalograrunaciudadhumanahabitable.
Unasociedadpodríaponerenpcticaloscuatroprincipios,ymantener,sinembargo,gradosextremosdedesigualdadsocialodeopresiónsobrelasmujeres.Podríanexistirsociedadesecológicamentesustentablesquefuesenalmismotiempoecofascistasy/oecomachistas
5.
Poresosabemosque,almenosdesdelosvaloresemancipatoriosdelaizquierda,tenemosquedefenderademásunfuerte
principiodeigualdadso-
cial
(omejor,la
viejabuenatríada
dela
GranRevolución
de1789:
libertad
+
igualdad
+
fraternidadosolidaridad,
todosellosadecuadamentecorregidosporlamiradafeministasobrelarealidad).Nonosbastaconunasociedadecológicamentesustentable:deseamosunasociedad
ecoso-cialista
6
Traeracolaciónlatríadadevalores
liberté,égalité,fraternité
supone
r e ~
conocerlasupremaimportanciadela
cuestióndelaalteridad:
ennuestrarelaciónconelotrosejueganlosasuntosético-poticosssicosdetodos(enellohaninsistidoconlucidezEmmanuelLevinasyZygmuntBauman),sobretodocuandotenemospresentequenosetratasolamentedelotro
h u ~
mano,
sinotambndelotroanima!7.Sobrecomunidades
de
vecinos
en
bloques
de
viviendas
Duranteelsiglo
xx
tuvolugarunacontecimientodecisivo,cuyasconsecuenciasestamosnlejos
de
haberasimilado.Lahumanidad,quedurantemileniosviviódentrodeloqueenrminosecogicospuededescribirse
4
Cuestiónqueabordé,
en
sumomento,en«Desarrollosostenible:laluchaporlainterpretaciól,enJorgeRiechmannyotros:
De
laeconom(aalaecolog(a,
Madrid,Trotta,1995.
5
Nuncamecansaréderecomendarlalecturadedoslibrosimportantes:CarlAmery,
Ausch-witz,¿comienzaelsigloXXI?Hitler
COmo
precursor,
Madrid,Tumer-FCE,2002.YSusanGeorge,
El
informeLugano,
Barcelona,Icaria,2001.
6
LoqueentiendoporellocomencéaponerloporescritoenunlibroescritoamediasconPacoFemándezBueyypublicadoen1996:FranciscoFemándezBueyyJorgeRiechmann,
Nitribunos.Ideas
y
materialesparaunprogramaecosocialista,
Madrid,SigloXXI,1996.
7
JorgeRiechmann,
Todoslosanimalessomoshermanos,
UniversidaddeGranada,2003.
ISEGORiN32(2005)
97
of 00

Leave a Comment

You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...
You must be to leave a comment.
Submit
Characters: ...