ADANA(322) 457 66 54AMASYA(358) 218 20 28ANKARA(312) 363 52 58ALANYA(242) 528 37 52BURSA(224) 254 53 26ÇAYCUMA(372) 643 62 72G.ANTEP(342) 232 45 53GÖLCÜK(262) 414 28 82DENÝZLÝ(258) 372 11 66ÝSTANBUL(216) 342 18 01ÝZMÝR(232) 431 06 48ÝSKENDERUN(326) 615 73 56
KAYSERÝ(352) 222 38 83K.MARAÞ(344) 221 98 99ELBÝSTAN (344) 415 02 00KARABÜK(370) 712 13 85KARAMAN(338) 214 57 04KONYA(332) 251 83 00KARAPINAR(332) 755 21 11ILGIN(332) 882 73 64MALATYA(422) 324 34 36MERSÝN(324) 231 30 95OSMANÝYE(322) 812 78 21SAKARYA(264) 281 00 26SAMSUN(362) 431 40 99SÝNOP(368) 681 55 19SÝVAS(346) 224 21 31TOKAT(356) 212 24 63TURHAL(356) 272 41 82ZONGULDAK(378) 251 48 31
TEMSÝLCÝLÝKLER
ES-SEYYÝD OSMAN HULÛSÝ EFENDÝ VAKFI
Somuncu Baba
ES-SEYYÝD OSMAN HULÛSÝ EFENDÝ VAKFI ADINA
ÝMTÝYAZ SAHÝBÝ
A.Þemsettin ATEÞGENEL YAYIN YÖNETMENÝA.Tacettin ATEÞYAZI ÝÞLERÝNDEN MESUL MÜDÜRAv. Haki DEMÝRREKLAM ve HALKLA ÝLÝÞKÝLERMehmet UÇARALPYusuf MUTLU - Mehmet ÞENAli GENCAL - Yemliha GÖNCÜAli AYDOÐANKAPAKKudret Hamamý-DarendeFOTOÐRAFLARBekir SARITEKNÝK YAPIM
AJANS B /
Darende
Tel:615 17 55
GRAFÝK - TASARIMAslan TEKTAÞYAZIÞMA ADRESÝZaviye Mah. Hacý Hulûsi Efendi Cad. No:7144700 Darende / MALATYAe.mail: somuncubaba@somuncubaba.org.BASIM - YAYIM - DAÐITIM - PAZARLAMASomuncu Baba Basýn-Yayýn Tic.San.Ltd.Þti.RENK AYRIM - FÝLM ÇIKIÞ
Bizim Repro
(312) 231 26 72BASKI
Poyraz
Ofset
(312) 384 19 42
Dergide Yayýnlanan Yazýlardan Yazarlarý MesuldürKaynak Gösterilerek Ýktibas Edilebilir.
KÜLTÜR-EDEBÝYAT ve ARAÞTIRMA DERGÝSÝ
Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi Vakfý’nýn Yayýn OrganýdýrÝki Ayda Bir Yayýnlanýr
ISSN:1302-0803
YIL:7 SAYI:28EYLÜL - EKÝM 2000
Ahmed’in þer’ini baþa tâc edüpVârýný râhýnda hep târâc edüp Hâne-i tenden çýkýp mi’râc edüp Âþina ol ânla yâri âþinâ
Dîvân-ý Hulûsi-i Darendevî
Baþyazý
............................................... 2
Mektûbat’tan
...................................... 3
Araþtýrma
Somuncu Baba ve Neseb-i Âlisi............. 4
Kapak
Hayat Bahþeden Su ve Kudret Hamamý.6
Gezi
Özbekistan Gezisi “Taþkent”.................11
Gençlik
Gençlerimiz ve Ýnanç Ýhtiyacý................16
Basýndan
Basýndan BelgelerleEs-Seyyid O. Hulûsi Efendi................... 18
Altun Silsile
Þahý Nakþibend (K.S)...........................20
Kültür
Beni mâzur gör bu defa Ey Þanlýurfa.....24
Edebiyat
Kemal Ümmi’ninÞeyh Hamid-i Veli Mersiyesi.................32
Araþtýrma
Nakub’ül Eþraflýk-2................................34
Sempozyum
Hulûsi Efendi’nin Ýnsan Sevgisi-2..........36
Þiir
......................................................39
Tasavvuf
Ayetler ile Tasavvuf’ta “Vesile”.............40
Hatýra
Hatýra Fotoðraflarý ...............................43
Ekonomi
Kalite, Üretkenlik ve Kâr........................44
Araþtýrma
Tasavvuf’ta “Nokta”............................. 45
Hadis
Hadisler Iþýðýnda Tasavvuf ...................47
Tomurcuklar
Tatilde Eðlenirken Öðrenmek................48
Hanýmlara Özel
Kandiller ve Ramazan Hazýrlýklarý ........ 51
Haberler
............................................. 53
Kýzým Fatýma'ya
Haným kýzým: Sizler benim en mesut günlerimin meyvesisiniz.O günlerde sade ve külfetten uzak bir hayat yaþýyordum. Ruhumda ilahi bir rahatlýk ve güzel bir neþe hüküm sürmekteydi. Divanýmýn enseçkin þiirlerini o günlerde yazmýþtým. Sizler henüz dünyaya ayak basmamýþtýnýz. Bende henüz sevgili anne ve babamdan ayrýl-mamýþtým.Rahmetli babamdan sonra dünyaya gelen erkek evladýmýn ismi-ni Hasan koymuþtum. Babacýðýmýn ismini anma fýrsatýna sahipolduydum. Ne çare ki yavrucuk hastalandý, gözlerimin içine bakarak,gülümseyen yüzüyle cennete yürüdü. Þefkatli annemi babamdan bir gün önce kaybetmiþtim. O anne ki analar anasý, göðsü-gönlü bütünüyle þefkat ve muhabbet duygusuyla dolu olarak, bizi emzirmiþ ve kucaðýnda büyütmüþtü. Annemin neþeli bir aný idi; "Caným anne! Eniþteler evlatlardandaha sevgili olur derler. Sizde bu duygu öylemidir?" diye sormuþtum. Annem gözleri yaþararak yüzüme baktý; "yok efendi oðlum, evlatlarýnsevgisindeki farkýný göstermek uygun olmaz, ama ne yalan söyleyey-im Ahmet ilk çocuðum olduðu için daha çok severdim. Lakingördüðüm bir rüya üzerine farkýnýz yoktur. Ahmet'te genç idim, pek uyamadým. Fakat size abdestsiz süt vermedim." diyerek rüyalarýnýanlatmýþlardýr. Merhumenin vefatýnda baþýnda bulundum. Kýbleye yönelik, diz çökmüþ olarak Allah Allah diye ruhunu teslim etti.Ýþte o çok sevdiðim þefkatli annemin ahirete irtikalinden sonra en önce dünyaya gelen kýz evladým da sizdiniz. O sevgili anneminadýný size ad koymakla, sizi onun yerine koymuþtum. Þimdi kýzýmannem Fatýmam sizsiniz. Ümid ederim ki, onun kurduðu þerefli yuvalar gibi yuvan, þen ve neþeli gönlün, ýþýklý, saðlýklý ve mutluuzun ömrün, çok ve kýymetli hayýrlý evladýn, Allah'ýn isteðine uyguniþ, hareket ve samimi ibadetin olsun. Allah'ýn selamý üzerine olsun.Babanýz Hulûsi
*Günümüz Türkçe'sine çeviren Yrd. Doç. Dr. Cemil Gülseren
Ýnsan oðlu yeryüzünden varolduðu zamandan günümüze gelene kadar farkýnda olarakveya olmayarak eðitmiþ ve eðitilmiþtir. Çaðlarýn deðiþimi, geliþimi ve ilerlemesiyle eðitim seviyesinde de yükselme olmuþtur. Nüfusun artmasý ihtisaslaþmaya yönelme ve hýzlý deðiþim-ler, sistemsiz ve programsýz olan eðitim faaliyetlerini programlý ve örgün hale dönüþtürmeye zorlamýþtýr. Eðitim insaný hayatý boyunca yaþadýðý toplum içersinde ve kendi þahsý açýsýndan hede- fine göre yetiþmesini ruh ve beden saðlýðýný muhafaza etmeyi temin eder. Eðitim ruhu ve karak-teri þekillendirdiði gibi fert ve milletlerin de deðerlerinin yücelmesine katkýda bulunur. Bir mil-letin yaþayýþ ve düþünüþe ait bütün görevlerini tarihi seyir içerisinde nesillerden nesillere aktararak ve geliþtirerek sürdürdüðü en büyük çalýþmalar, eðitim çalýþmalarýdýr. Eðitim,nesiller arasýndaki anlayýþ yakýnlýðýný ve ahengi koruyarak, tarih boyunca milli þuurun devamýný ve geliþmesini saðlamayý hedef alýr. Fertlerin içinde yaþadýðý cemiyete ahenkleintibak etmesini, cemiyetlerinde refah içerisinde bekasýný saðlayan çalýþmalara eðitim çalýþ-malarý denir. Kültür ve medeniyet ilerledikçe insanlarýn öðrenmek zorunda kaldýklarý bilgilerde hýzla artmaktadýr. Bu hýzlý ilerleme ve geliþmeye ayak uydurabilmek için eðitimciler eðitim pro- gramlarýný ileriye yönelik ve günlük problemleri de bu meyanda çözebilecek program yapmak zorunda kalmaktadýrlar. Ancak bu hýzlý ilerlemeye her zaman ayak uyduramayan eðitim pro- gramýnýn zamanýn gerisinde kalmasý eðitim faaliyetini güçleþtirmektedir. Ýlk zamanlarda az olan bilgileri, az olan nüfusa ana-babalar veya yaþlýlar ampirik olarak öðretiyorlardý. Ancak nüfusun ve bilgilerin çoðalmasý, özellikle ihtisaslaþmasýnýn artmasý öðretmene, okula ve yaygýn eðitim yerine, örgün öðretime olan ihtiyacý artýrmýþtýr. Milletler için her zaman en önemli mesele hiç þüphesiz eðitimdir. Ve bu eðitimin gayesi de çaðý anlayan geçmiþle gelecek arasýnda iyi bir köprü olabilen nesli yetiþtirmek olmalýdýr.Çünkü bir toplumun uzun süreli yaþamasý o toplumdaki ailelerin çocuklarýna verdikleri deðer-lere ve ahlakî karaktere baðlýdýr. Ahlakî karakter bakýmýndan aile içi eðitimin deðeri çok büyük-tür. Çocukta ahlâkî geliþmeyi ailesi, arkadaþlarý, oyunlarý dinî eðitimi ve benzeri faktörler yön-lendirir. Bu çevre, çocuðun ilk ahlakî modelinin temelini meydana getirir. Ailenin yaþadýðý ve benimsediði ahlakî ilkeler çok kere çocuk tarafýndan da benimsenir. Temeli sevgiye, güvene, þefkate dayanma zorunluluðu olan aile yuvasý çocuk için ilk tecrübî laboratuar niteliðindedir. Dengesi bozulmamýþ bir aile yuvasý çocuk eðitimi için en elveriþli bir ortamdýr. Çocuk ilktasavvurlarýný, alýþkanlýklarýný ideallerini, ruhî hayatýnýn ana imajlarýný bu ocakta alýr. Ýdeal bir eðitimi önce aile ocaðýndan sonrada teþekküllü kurumlardan yani ilk okuldan baþlayýp üniversite seviyesine kadar devam ettirmek insanlarý kültür, medeniyet ve sair alan-larda üstün kýldýðý gibi, eðitim görmüþ fertlerin oluþturduðu toplumlarda içtimaî olarak yük- selir ve hedefe ulaþýrlar. Nesillerin eðitilmesi, gönüllerin olgunlaþmasý, insanlarýn kemâl vas- fýný yakalayabilmesi muhakkak surette bir emeðin, bir rahle-i tedrisden geçmenin tezahürüdür. Bazen okul bazen aile bazen ise hayatýn seyri istikametinde cemiyeti ayakta tutan büyükinsanlarýn sosyal açýdan bir mektep kabul edeceðimiz sohbetleri, yaþantýlarý en güzel bir biçimde bizlere örnek teþkil etmektedir. Darende'nin eðitimi konusunda her sahada okullar yap-týran, ilçe fakülte açýlmasý için gayret gösteren, adýna yurtlar ve eðitim müesseseleri kurulan Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi'yi milli eðitimimize ve insanlarýmýzýn yetiþmesine vermiþ olduðu önemi bir kez daha idrak ediyoruz. Aslýnda onun eðitim hizmetleri kadar önemli olanve etkisini muhafaza eden sosyal kiþiliði, insan severliði, birlik ve beraberlik duygusuna verdiði önem, memlekete hizmet anlayýþý; onda vücut bulan manevi kimliðin ve kâmil kiþiliðin en bariz göstergesidir. Her haliyle insanlara hizmet eden örnek olan, hayýrda yarýþan yüce þahsiyetlerintoplumumuzu ayakta tutan mümtaz kiþiler olduðu bir hakikattir. Anlamak, anlamaya çalýþ-mak, idrak etmek ve müdrik olmak bir kabiliyet ve nasip iþidir. Hisseyâb olanlara selamlar...
Fertten CemiyeteEðitim
Somuncu Baba
B
aþyazý
Eylül-Ekim 2000
2
Fertten CemiyeteEðitim
Yayýn Heyeti
M
ektûbat-ý
H
ulûsi-i
D
arendevi’den
Somuncu Baba
M
ektûbat’tan
Eylül-Ekim 2000
3
II- DARENDE KOLU ÝLE ÝLGÝLÝ YENÝ BELGELER1.Somuncu Baba Temettuat Kayýtlarý
Temettuat Defterleri 1840'lý yýllarda veTanzimat'ýn cari olduðu yerlerde yapýlantahrirleri kap-samaktadýr. Kiþilerin sahip olduðu tüm mal varlýklarýnýmüfredatýyla kaydeden defterler, Osmanlý taþrasýnýn enayrýntýlý bilgilerini bizlere sunmakta ve Osmanlý taþrasý-na iliþkin tahlilî çalýþmalar için, önemli istatistiki verilerikapsamaktadýr. Dolayýsýyla ilgili bölgenin sosyo-ekonomik profilinin çýkarýlmasý noktasýnda özgün bilgi-leri ihtiva etmekte ve bir fotoðraf sunmaktadýr.Temettuat Defterleri adýyla Osmanlý Arþivi'ndebulunan ve araþtýrmacýlara birkaç yýldan beri ancaksunulabilen bu defterler, 1840'lý yýllarda yapýlan genelbir tahririn sonuçlarýdýr. Týpký, Fatih. II. Bayezit, I.Selim ve Kanunu döneminde oluþturulan Tapu TahrirDefterleri gibi bir mantýk ve gerekçelerle hazýrlanmýþtýr.Tahrir Defterleri ilgili bölgenin genel vergi yüküne ýþýktutarken, Temettuat Defterleri daha modern biranlayýþla düzenlenmiþtir. Tahrir Defterleri'ne göre dahamodern bir tasarýma sahip olan Temettuat Defterleri,hane halkýnýn mevcut menkul ve gayrý menkullerini, yýl-lýk kazancýný, mesleðini, iþletmelerin büyüklüðünü ver-mesi açýsýndan Tapu Tahrir Defterleri'nden daha üstünözellikleri taþýmaktadýr.Temettuat Defterleri'nin, klasik dönemde yapýlantahrirler sonucu oluþan defterlere kýyasla þu farklý özel-likleri ayrýca dikkat çekmektedir. Tahrir Defterlerimesela bir köyün, vergi mükelleflerini ve bu mükelle-flerden tahsil edilmesi gereken toplam vergi miktarýný vebu toplam verginin hangi kalemlerden oluþtuðunu verirken, Temettuat Defterleri vergi mükellefinin adýný, vergiye esas olan gelir kaynaðýný, kaynaðýn yýllýk gelirini ve bu gelire göre tarh edilen vergiyi vermektedir. Birbakýma tahrirlerde en küçük vergi birimi köy veyamezra olurken, Temettuat Defterleri bunu þahýs planýnaayrýntýlý bir þekilde indirmiþtir. Yani Tahrir Defterleri'ndeher bir vergi mükellefinin ödemekle yükümlü olduðu vergi bile verilmezken, Temettuat Defterleri her bir þah-sýn gelir kaynaðýný, bu kaynaktan elde edilen yýllýkkazancý ve bu kazanç üzerinden alýnmasý gereken vergiyi bizlere sunmaktadýr. Ayrýca zirai kaynaklarýndýþýnda gelire sahip kiþilerin bu artý gelirlerini ve bu gelirüzerine tarh edilen vergiyi de açýklamaktadýr.Defterler, her bir þahsýn tüm mâmelekini müfre-datýyla vermektedir. Kiþilerin ekili ve nadasa býrakýlanarazisi, bu arazinin miktarýný ve nevini (dutluk, cehrîlik vs.), yýllýk gelirini ve vergisini, bütün hayvanlarýnýnmüfredatýný ve yýllýk gelirini, dükkan, deðirmen gibi gelirkaynaklarýný ve yýllýk vergilerini, ticari, sýnai ve hizmetgelirlerini tek tek açýklamaktadýr.Hane esasý üzerine yapýlan bu sayýmlarda yer alanbilgiler nihai olarak üç grubta toplanabilir;1.Menkul ve gayri menkul servet.2.Gelirler.3.Vergi ödemeleri.
13
Ýþte 1840'lý yýllara ait Darende TemettuatDefterlerinde Somuncu Baba ailesine de ciddi biçimdeyer verilmiþtir. Somuncu Babanýn torunlarýnýn oturduðuHýdýrlýk Mahallesi kayýtlarýnýn baþýnda, bizim baþýndanberi ýsrarla üzerinde durduðumuz þu gerçekler tekrar-lanmaktadýr:Darende Kazasý Mahallelerinden HýdýrlýkMahallesi ahalisinden olup ellerinde avarýz vergisinetabi arazi ev emlaklarý bulunmayan ve þimdiye kadarPadiþahýn Hatt-ý Hümayunu ile bütün vergiden muaf tutulan ve kendilerinden vergi alýnmasý gerekmeyen,adý geçen mahallede medfun bulunun Kutbu'l-arifin,Ðavsu'l-vasýlin Þeyh Hamid-i Veli Hazretlerinin sahi-h'un-neseb evlatlarý, her açýdan merhamet ve inayetelayýktýrlar. Özellikle Atik Valide Sultan Vakýflarýndanaldýklarý tahsisatla geçindikleri ve bunlarýn 36 hanedenibaret olduðu aþaðýdaki þekilde beyan edilmiþtir.Burada bizim dikkatle üzerinde durduðumuzhusus, Þecerede yer alan Feryadi Þeyh Hasan'ýn oðluÞeyh Seyyid Mustafa'nýn da bu 36 hane arasýnda yeralmasýdýr. Hülasa þeceremizdeki bilgiler, bu belgesayesinde tashih edilmiþ bulunmaktadýr.
14
HÜVEDarende Kazasý mahâllatýndan Hýdýrlýk nammahallesi ahalisinden olub yedlerinde mal-i Avarýzamerbut arazi ve emlakleri olmayan ve þimdiye kadarBa-Hatt-ý Humayun muaf ve müsellem olarak bir vecih-
Eylül-Ekim 2000
Somuncu Baba
Araþtýrma
5
Eylül-Ekim 2000
Somuncu Baba
A
raþtýrma
4
SOMUNCU BABA VE NESEB-Ý ALÝSÝ ÝLE ALAKALI YENÝ ARÞÝV BELGELERÝ
Prof.Dr. Ahmet AKGÜNDÜZ
DÝPNOTLAR
13Akgündüz, Ahmed/Öztürk, Said, Yozgat Temettuat Defterleri, c. I,Mukaddime.14Baþbakanlýk Osmanlý Arþivi, Temettuat Defterleri, No: 13221, sh.26-34.
Devam Edecek
le tekalif-i þahane alýnmasý lazým gelmeyen mahalle-imezburada vaki defin-i hak-i ýtýrnak olan Kutbu'l-arifin,Ðavsu'l-vasýlin ve bedirka-i rah-i yakin eþ- ÞeyhHamid -i Veli kuddise sýrrýhu 'l- celi hazretlerinin sahi-hu'n-neseb evladlarý ezher cihet þayan-ý inayet ve mer-hamet olduklarý ve ale'l-husus Atik Valide Sultan Aliyyetü'þ-þan Hazeratlarýnýn Evkafý'ndan evladiyet vemeþrutiyet vechile nail olduklarý sýla ve vazife-i saire ileteayyüþ ve temettu etmekte olan zirde muharrer otuzaltý adet hane ahalilerinin bi-la virgü defter-i temet-tuatlarýdýr ki, zikr-i ati beyan olunur.Hane : 1; Numro : 1Ba-Hatt-ý Humayun tekalif-i hazret-i þahanedenmuaf ve müsellem olduðu iþ bu mahalle þerh verildi.Mahalle-i mezbur sakinlerinden AbdulhamidEfendi-zade Þeyh Abdulkadir Efendinin emlak-i temet-tuatýBaðçe 1Saðmal keçiCanib-i vakf-ý þerifden nailOlduðuDönem :1 Re's :2Ðuruþ : 8Guruþ : 56.5Mecmuundan bir senede temettuatý ðuruþ:64.5Bu dahiHane:2; Numro:2Mahelle-i mezburdan Hamid Efendizade ÞeyhMuhammed Saim'in emlak-ý temettuatýBaðçeSaðmal inekVakf- þerifdenDönüm 1Re's 1HasýlatGuruþ 20Guruþ 56.5Bir senede temettuatý76.5Bu dahiHane:3; Numro: 3Mahalle-i mezburdan Hamid efendi-zade ÞeyhOsman'ýn emlak ve temettuatýBaðçeVakf-ý þerifden hasýl temettuatýKatý 1Ðuruþ 56.5Bu dahiHane:4; Numro ; 4Mahalle-i mezburdan Hamid efendi zadeÞeyh Bekir'in emlak-ý temettuatýBaðceVakf-ý þerifden temettuatýKata 1Ðuruþ 56.5Bu dahiHane:5; Numro;5Mahalle-i mezburdan Sadýk Efendi-zadeMüderrisin Hasan Efendi ve biraderi Þeyh SeydiEfendi'nin temettuatlarýBaðçeVakf-ý þerifden hasýlolan temettuatýKýta: 1Ðuruþ : 500Bu dahiHane:6; Numro; 6Mahalle-i mezburdan Þeyh Mahmud-zade Þeyh Hafýz Abullah'ýn emlak-i temettuatýBaðçe Saðmal keçiKýta : 1Re's : 3Ðuruþ : 12Bir senede temettuatýÐuruþ : 012350 merkumun vakf-ý mezburdan temettuatý362 Vakf-ý þerifden hasýl olan temettuatý Vakfýþerifden hasýl olan temettuatý
of 00
Www.somuncubaba.net 2000 009 0028
790 Reads
Info and Rating
| Category: | Uncategorized. |
| Rating: | |
| Upload Date: | 02/18/2009 |
| Copyright: | Attribution Non-commercial |
| Tags: |
Leave a Comment