High Quality
Open the downloaded document, and select print from the file menu (PDF reader required).
ISANG PAMANA NG DIGMA
* Lumabas sa
Liwayway, 25 Nobyembre 1968 “
T
here you are now, Benjie, junior!”
Natunghan ni Linda ang maliit, malambot na katawa ngaaniming buwang sanggol na iyon na sumayad sa kanyangmga kamay. Humagod ang kanyang tingin sa mukha nito: samga matang hintakot na nakatutok sa kanya, na parang maypinipigal na pag-iyak. Sa mga labing nakalapat nang mahigpit.Sa kabuuang tila hindi sa isang musmos kundi sa isang taongmay kinikipil na sakit at takot at paghihimagsik. Isang simbolong digmaan? Naisip niya.
Parang sa pamamagitan ng
instinct
Lin, ay nakikilalanila ang panganib na lagi na ay nakaakbay sa bawa’t nilikhasa bansang ito! Hindi mo kailangang sabihin sa kanila nahuwag silang iiyak pagka’t may nagdaraang kaaway; hindi mosasabihin ito sa isang sanggol, Lin! Pero alam nila, alam nila! Nasa malilikot na mga mata nila. Nasa kanilang katahimikankahit sila ay nagugutom, na parang gaya ng lahat ay may sapat nang isip ay hinihintuang saglit ng hininga sa bawa’t papalapit na kaluskos ng kaaway!
Nakagat ni Linda ang kanyang labi. Parang ngayonlamang ganap na gumagawa ng puwang sa kanyangkamalayan ang liham ni Ben.
“That’s your mama now, Benjie,”
nakangiting patuloyna pagkausap ng nurse sa bata, at marahan itong tinapik sapigi.
“Be a good boy!” Lin, sana’y maunawaan mo. Sana’y napakalaki ng puso mo para ako’y mapatawad at matanggap mo siya! Hindi ko sasabihin sa iyong ako’y naging mapusok lang na kasi lang ay nangungulila ako sa’yo; hindi napakatibay na dahilan iyan! Aaminin ko sa’yo: iniibig ko si Su-Li. Marahil nga ay ibang bahagi lamang ng puso ko ang pinaglagyan ko para sa kanya, pagka’t narito pa rin ang puwang para sa iyo, pero iniibig kosiya! Alam kong masakit para sa iyo Lin!
“D-dadalhin ko na siya, Miss Cruz!” Pinilit niyangbuksan ang kanyang bibig. Upang mapawi ang gunita ngliham ni Ben. May katal sa kanyang tinig.Tumango ang nurse at sila’y inihatid sa pinto. Nurse,siya, Lin…Araw-araw, gabi-gabi, ang Vietnam ay buhay sakanyang isipan. Laging naroon sa bawa’t sandaling siya aygising. Minsan ay kahit sa panaginip. Laging bahagi ngkanyang mga dasal. Ang digmaan. Ang mga katawang walangawing pinatitilapon at pinagpipira-piraso ng mga bomba. Angmga tahanang nilalamon ng apoy. Ang lagim na ayawhumiwalay sa katahimikan ng gabi. Ang anino ng Kamatayanna walang pagod na gumagala sa kahabaan at kadiliman ngmga lansangan.Gayong dati ay makalilibong beses na mahalaga sakanya ang matapos ang kanyang mga gawain kaysasumulyap sa pahayagan upang makabalita tungkol saVietnam!
Pagka’t naroon si Ben, kasama sa batalyon ng Philcag.Isa sa mga inhinyerong ipinadala ng Pilipinas sa bansangiyon.“Ayokong pumunta ka roon, Ben!” Natatandaan niyaang sariling mahigpit na tumututol nang si Ben ay nagbabalakpa lamang na umaplay. “Kahit na doble pa ng kinikita mo ritoang kikitain mo ro’n… ayoko!”“Hindi ‘yong kikitain lang, Lin,” pabuntunghiningangsabi ni Ben. “Siguro’y gusto ko ring makatulong! G-gusto koring Makita ang isang mukha ng buhay… ang pangit na mukhang buhay! Gusto ko ring… maibigay ang maliit na bahagi ngsarili ko sa kapwa. A, sasabihin mo sigurong kahibangan lang,Lin… pero gusto ko! Gusto ko.”Gusto mo lang makalayo sa akin, nasa isip niya. Kasi’ywala tayong anak! Ngunit iyon ay hindi niya sinabi. Umiyaklamang siya.At sapul nang araw na iyong ituntong ni Ben ang mgapaa sa paliparan ay nagsimula nang gumawa ng puwang sakanya ang Vietnam. Isang puwang na namuno sa lungkot atpangungulila at paghihimagsik. Bakit kailangang magpatayanang mga tao dahil sa iba-ibang layunin at ilayo ang isangmahal sa kapwa mahal?
Mababantad ka sa dugo at sa lahat ng uri ng lagim,ngunit walang bakal na puso. Lin! Naririto ang isang lalaking malupit na nakita kong buong pangingipuspos na yumakap sakatawa ng isang batang halos ay pinaghiwa-hiwalay ng
handgrenade,
na siya mismo ang naghagis! At ako, Lin, ay maraming ulit na ring umiiyak!
At ang Vietnam ay isang larawang unti-untingnagkahugis sa kanyang isipan. Isang buhay na larawan nalagging may dalang hapdi sa kanyang kalooban.Ngunit sa isang paraan siya tuwirang nagtamo ngsugat. Sa isang liham ni Ben na punung-puno ng paghingi ngpang-unawa at patawad.
Isa siyang Vietnamese na nagngangalang Su-Li. Hindi siya maganda, ngunit siya’y kahanga-hanga. Matapang siyasa buhay, pagka’t siya’y hindi pinaging mapait ng digmaan.Kahit ito ang kumuha ng buhay ng kanyang mga magulang at kapatid. Kahit ito ang nagwasak ng kanilang tahanan at ng lahat ng magagandang itinayo ng tahanang iyon, kasama ang kanyang mga pangarap! Dakila siya, Lin, kahit ang mgakaaway ng kanyang bansa ay buong poagsuyong nilalanggasan niya ang mga sugat! Ang lahat ng kirot na dulot ng digma ay pinilit niyang pawiin sa katamisan ng paglulungkod. A, sa digmaan ay hindi pulos kapangitan lang ang makikita mo, Lin; narito rin ang lahat ng maganda…
May naantig sa kanyang puso, gaya ng lhat ng liham niBen, ngunit ang bahaign iyon na naantig ay nadaig na poot nakasabay ding nag-alpas.
Patay na siya, Lin. Ganito ang buhay rito: ngayon ay makikita mo ang tao nang buo, ganap; at mamaya ay nakabulagta na siya.May anak kami, Lin!
Ang huling bahagi ng liham ay napauunawa,lumuluhog…
Nasa isang orphanage si Juniro, Lin. Sa isang ampunan ng mga batang iniwan ng kanilang ama nanagsibalik sa sariling bayan. Lin, hindi ko magagawang ibilang siya sa mga batang iyon: hindi ko magagawang saktan siyakahit na napakamusmos pa niya para masaktan! Tatanggapin mo siya, di ba Lin? Kahit na para sa akin,kundi para sa kanya bilang isang sanggol. Dadalhin siya sa’yong
Red Cross.Matindi ang pagkalunos na naramdaman niya.
Sananga ay kung isang sanggol lamang siya na napulot ko sadaan, Ben! Mas magiging madali pa sa akin na tanggapinsiya, dahil hindi niya magiging kaakbay ang lahat ng alaala ng babaing iyon!
Nasuklam siya kay Ben, isinumpa niya si Ben sakanyang sarili. A, hindi niya matatanggap ang batang iyon!Hindi niya tatanggapin ang batang iyon, sabi niya sasarili. Hanggang sa dumating ang unang liham sa kanya ngRed Cross na nagsasaayos ng pagdadala sa kanya kayBenjamin Junior mula sa Vietnam. Susulat siya, tatanggi siya.Gumawa siya ng sulat kay Ben na tuwirang naghahayag ngkanyang pagtanggi, at ng katapusan sa kanila ng lahat.
Huwag mo nang asawang may mababalikan ka pang asawarito!
Gumawa rin siya ng sulat para sa Red Cross. Ngunit angdalawang lihiam ay hindi na nakarating sa mailbox. Naunahansiya ng pagdating ng isang telegramang buong ingat nanagsasabi sa kanya na si Ben ay napatay sa Hanoi.Iniyuko niya ang ulo sa sanggol sa kanyang kamay.Nahihilam sa luha ang kanyang mga mata. Nakatingin pa rinito sa kanya, kinikilala siya, parang tinatanong kung siya aykaibigan. At naalala niyang muli ang bahaging iyon ng liham niBen:
Parang sa pamamagitan ng instinct, Lin, ay alam nilaang panganib na lagi na ay nakaakbay sa bawa’t nilikha sabansang ito!
Ngumiti siya sa sanggol, at masuyong nilaro nghintuturo niya ang bata nito, ang pagitan ng bibig at anghintuturo niya ay kinuyom ng maliit na palad nito, mahigpit, atsiya ay nginitian. At napahid ang lungkot na parang nasa mgamatang iyon.Nagtama ang mga mata nila ni Miss Cruz, at sila’ynagkapalitan ng ngiti.Alam niya ngayon na si Ben ay narito pa rin, buhay;maaring hindi sa katawan kundi sa kaluluwa. At ang hapdi ngmga gunita ng Vietnam at ni Su-Li ay banayad na lamang salikopd ng kaluwalhatiang nadarama niyang umaahon sakanyang dibdib.
Add a Comment
kulitsungitleft a comment