Sovyet Iktisadrmn Elestrrist t ktisa t Teorisi Dizrst : 2 Birtncl Baski

MAO ZEDUNG

SOVYET iKTlsADININ ELE$TiRiSi

Ceviren :
iZZET ALTAN

BIRIKIM YAYINLARI

8

iCiNDEKiLER

SUNU$ t\NSOZ SOVYET DERS KiTABi ~SiYASAL iKTiSATD OZERiNE NOTlAR
I. Klslm II. Krsrrn til. Krstrn IV. Klslm EK ....

7

9

87
27 66 94 105 125

5SCB'DE SOSYALiZMiN iKTISADi SORUNi...ARI OZERiNE (KASJM /1958) .. . . . . . . . ... ... STALiN'iN ~SSCB'DE SOSYAUZMiN iKTiSADi SORUNLARhNIN ELE$TiRiSi NOTlAR ...

. .... 139

.

146 163

Sovyet Iktisadtnm Ele~tirisi / Mao Zedung / Dizgj; Melin Dlzinievi / Baskt; Bahar Matbaast / Kapak: Deniz Aksekarcl / Kapak baskesr : Reyo Bastmevi / cnt: Numune MOcelllthanesl / Baskt Tarihl: Mart 1980 Birikim Yaytmcrilk Koli. $IL, Ankara Cad~ GOncer Han. 45/18; PK 538 Sirkecl-ISTANBUL

SUNU~

Bu kitap, 1960 bastannoa a~lga crkan QKP-SBKP catrsmasmm temel bir boyutuna 1$lk tutmaktadrr. «~atl~ma»mn baslanqrc Ylliarl Uiusiararasl Sosyalist Haraket alarunda yogun tartrsmatarla g8ytL Bu tartrsmalarm ve ozelllkle Turklye'de-' ki sosyalist harekette ele annan kisrmrun hangi konular ve sorunlar Ozerinde oereyan ettigi hanrlamrsa, bu kitapta ale alman konu ve soruntann sozkonusu tartrsmatann gOndaminde acrkca yer aldlglOm s5ylenemeyecegi gorOIOr. Fakat, buna -kar~lhk, -cansma-run ganel sayrinde, bu surec i~inda meydana galen olaylarm bOtUnOne baktrglmlzda, bu kitapta uzerinde durulan sorunlann aslmda tum surecl yonlendirdigi, taratlann genet tutumlarmda belirleyioi aglrhga sahip oldugu gorOIOr. $unupekAlA iler1 siirebiliriz kl, QKP'nin bOtan 1969'lu ylllar boyunca SBKP'ye yonelUlgi elestirilerin 91kl$ noktalan. Mao'nun bu kitapla Stalin'in yakla$lmma kar~lI geli~tirdigi gorO~lere, yapllgl tespitlere dayanrnaktadrr, Onsoz'de ds balirlildigi uzere Mao, bu ele$tlri ve tespitlerinden yola cikarak 1960 oncasi QHC'nde uygulanan «Bi.iyuk lIeri Atlllm»ln ekonomi politlkalanru betirlemis, aynca 1960 ortalarmdaki «BGyOkProletar KUlIGrOevrimi»ne zemin hazrrlamrstir, Mao'nun onderligindeki QKP, QHC'nde ...e-ts Stalin'in goru$!eriyle l 6zle;;tirilmi$ bir SSCB gan;:ekliginin ala~tirisina dayalr bi_r tutum Izlerken, tltuslararasr Sosyallst Hareket platformlannda SBKP'nin karsisma Stalin'j savuna!} blr kimllkle cikmakta, SSCB'ye yonelttiOi elel'}tirilerda, bu devletin, Stalin'in olOmiinden sonra onun yolunu yadslyaral( sosyaJ amperyatist/fasist hale geldigini llerl surrnektedir. 1960'11ylllar boyunca CKP'nin Ii;: ve dl$ politlkalan arasmda bu paradoks hep varolagelmi~tiro Ve e!inizdeki kitap ilkin bunu belgelemektedir,

7

Onsoz'de, dukca yeterll kadrolannda

Mao'nun

ve ele$tirdiOiStalinist biclmde ozetlenmlstlr. ba$ansrzlrgmdan

yaklasirnm sonra gelen blmkllgl

sorunsah

ol-

ve
ve

anlasrlrr

tjNSOZ

KOltOr Devrimi'nin

'Ie daha meydana geride

QKP y6netim degi~malerden soylenmetlele~-

partin in g6rO$!erinde QKP'nin yaklasimma oimaktan deviettn izladigi arasmdaki ortakca denilen

sonra bugOn QKP'nin sozkonusu dtr, GiinOmOzde lirdig. itibaren smdaki catrsrna, Statln'in canema bu iki

paradoksu potttikatar, catrsma,

Mao'nun uyarudrr. sosyalizm

bu kitapta anlayislan

olabtldlqince

1970 ortalanndan

CKP va SBKP

arabu kacuutdogrulolusMao Zedunq'un bu yazrlan, Bu tarihlerde bunun yalizme Cin'in dolu ligi yOz anaaIls kagerbir dogru sosyalist Sovyet iktisadlnlO ve bundan kararh «Qin Ele,tlris~ ad! altinda toplanan alttir. ve yol,

bOsbOtiin cikrmstrr. benimsedikleri -sosyallzm-In

Oaha da slddetlenen «sosyalizm-ln dogal geli$me

maz geregidir. tusu, surec maairu

Bu «reel-

iqinde yepyeni ozellikleriyle kalrnaz, mevcut baglann cebatan.

tek bir sosyalist reel .sosyalist goren

topiumun

engelJemekla

devletlerin kopmasma

aralarmyol acar, yolgibi, BOyOk Heri Atihm Qin Devrimi, belirgin geli~me bir hemen sonraki Sovyetler crktr, doneme Birligi'nden Ancak bu

daki blrlestlricl Mao'nun tanrn arastrran

da zaman iclnde gev~ayip oneeden genel bu arnacla olusturduqu

bu oJumsuz sonueu

ve

bunu 6nleme

g6rO/?ler ve bunun

bir biclmde baslarrustr. yolu»

1960'11 Ylliarda <;HC'nde 6zel oJarak CHC'nin tiriJerlnin yrll askm tarlht Fakat bu sonuclar, larihinin

uygulanmasl,

gidi~i degi~liremedigi

geli.'?im modelinden

kopmaya surecl

BOyOk Atrhrn

ila, sos-

gunOmOzdeki duruma

geli~ini de onleyemedi. bolOmOyle yer alan elesSosyalist onun sonuclara, hareketin oigularm sorunu ele lespiiJere

ortaya

onun bu kitapta onemli golgeJemez. smlrllilglOl, vardlgl

hakkrnda

on YI! silrecek

tarttsmatarla uygulanabilirgerek ilham genel Onlar cikanlagibi inki-

onem ve degerini
deney1eri

yoldu, Cln Komunist
Rus deneylerinin vardr. kendi elmek

Partisi'nln
Cin'deki toplumlanru

lclndakl
sosyalist analiz

bu anlasmaztrklann lnsaya

ve

yagda~ toplumsai-siyasal

merkezinde, sorunu

llzl Islgmda,
cerceveslnln tnmayablhrlz. vozurnlemeye. sorun biclmsel

Mao'nun yetmazligini

etestlrllerlnln
aciktrr olgular,

iler! sOrebitir,

Qin Komilnistleri, ve pratik lcln cox bir perspektif Sovyetler bir onernli bir biJecek celemeye tabrrun (elde Birligi. rnodeldl.

ederken,

Ama surast qallstlklarr

ki, bugOn sosyalizm ugrasma ketrlanlann Mao'nun onune vaktiyle koydugu hircm

mucadelesinl dikkatini Ictn bir tesetll

oneriler, garek

kendi

devrimlerinin hem Qin

surecl hakkrnda
incelediler. dersler BOyOk At!;lm

cek iqerigi ile amacma ve oigulardlr.

vardrrrna

onOndaki soruntar, yonelttigi ve butrnadevrimcidir

icln, c.n.) Hus Devrimini de olumsuz Devrirni'nin dagildir. Ders Ancak

hem olumlu, Dolayisryla, gormek Mao'yu

Mao, bunlan

bile sayrlarnayacak

bir «sosyallzm-de

asarnasmda, ile

Sovyet iktisat:

lecrObelerini Bunu iki Kitabl

yeniden Sovyat va

ya cahsanlardan

apayn bir yeri vardsr. Blrfkim Vaymlan

vonellrksn elestlrlsl Sosyallzmin

sasrrtrct

yaptt:

Siyasal

Stalin'in bilirdigi basmda

SSCB'de zaman yapmaya

iktlsadl ve oteki Sovyet

Sorunlarl. parti yontemlerlnl

elestirlslnl 1950'lerin

Mao,

kendisinin gibi,

onderlerinin savunmaya ilgili Qin

9airstlgl

uygulamayl btrkac lcin

bsrakrrus

ve
Sov-

bun un yerl ne gen is bir yet iktisadlnln Ian okunabiJir: 1. ligi 2. Sovyet_ modeiinin Mao'nun ileri BOyilk Ele,tirisl

secenekler ' birbirleriyle ne oldugu

d izisi

baslarnrstr,

yakrndan

parspektifne ifade et-

ve

bunun devrim

hakkmda

gorOsierinin

baslanqro

asamasi, perspektifinden gilvlO

Allllm'm

kesinlisiz

bir savunrnass,

8

9

3,

Sovyel

Siyasal

lktisaduun onderlik

Hkelerinin eltigi

ve

Rusya'daki

devrlmci

10.000 Li'llk yatronun cak bu netilen ifk

uzun bir

deneyin, ozellikle Stalin'in nacak bir ineelemesi.

Yiliann,

aynlikla
Siyasal

sonuctaIktisat: yazelesders

krsa

blr yuruyusun sadece ilk adrrrudirgirisidir,~ z diyerek, arkadaslanm
elit/er tarafrndan aglr planlanan, lhtlyaclanru sanayinin

- «uzun bir

IiAnyO-

uyarrrnstr,

gOnierde,

biirokratlarca

Bu kltaptaki
Oars Kitabl dlgl tlrisl. kltabrru hakkmda Rusy8" ymlandl. dis; d8,

parcalar suntan Iceriyor: Sovyetler'in
elestlrisl: Iktlsadi yaymlanan yin'de Mao'nun yine Ik!lsadl SSC8'de ,Sosyallzmln Sorunlarl siyasal

adh eserinin Stalin'in

bu ele~tirisine Sorunlan'nm iklisat escri

bir ek; Stalln'in Mao'nun, birlikte bir

ile Rus siyasal

asm derecede tabi krlan, iktisadi planlara sahip Rusya'dan baska sosyalist geli$me modeli yoktu. Herseye ragmen, Sovyetier 6irligi sanayllesmeye ve kolektitlestlrrneye utasrrus bir top!umdu, bunlar da yin Kove krrlarm taleplerine rnuntst onder tinin Partisi'nin tum onderlerinin ana hedelleri idi. Sovyetler'in iklnei Ofmya Sava~1 sirasmda taslzme

ele almasi dizl yorum baskrlan, Lusan

olumlu; niteliginde

<;:unkli Stalin'in yazrlmrstr. sonra

de, olumuntaslagl cesltli yaKenOyelerin-

den sonra

tamamlarup

(kUsa! ders kitabirun Rus Mao, kitabmm parti ortalanndan

karst kazandlgl

lcln, bu toplumun
yogun dusmanllgl

basansnu kanitllyordu.
sirasmda, bombalandiqr,

zafer, bircok <;:ipli Ve Arnerlkan hOkume-kusatmacapmds ve iktisat dogaldl. bes ytllrk da dunya savunma cok birinci

ve Cince 1959'daki

1950'lerln

itibaren isledi,

ABO'nce _ desteklenen sonra yin'in

Konferansi'ndan

run uygulandlgl

ve kiyilanmn uygulandlgl Sovyef/er

den, kilabm

3.basklslOl

elestlrst bir gozle ineelemelerini
temellendirdi.

blr ambargonun
politikalan ekonomlsinl lcin

blr d6nemde,
egilim yoktu, kopya

ere~tirii3ini 3. baskr tizerinde

SirJigi'ne

gostermesi Dolayrsiyla

Mao bu kitapta SOVVET MODELi Rus Devrim cadelesiRuslarm mustur. lerinin deneyinin nasu ete almrnast tarihi boyunea, noktasrrn cellskller, yegleyen Wang odak lclndekl kavrarmm gerektigi yinlilerin
$U

diyor ki; «Kurtulus'un tecrliberniz zaman yontemlerini

ilk asamalannda, tUm ulusun gormememize modelinin ragmen,

y6netme hicbir Birligi'nin artan .

plan hakkmdaki tarrnadik

d6neminde

tUmOyle yeterli Sovyel

Sovyetler

etmekten

3 Su

memnuniyetsizHk,

baska birsey yapaiit; ogesinde

usrna, <;:in KomOnist
kurulduqundan beri, Li

ParHsi partinin

«Ikl qizgi
veya bu

mu-

Odakla$lyordu; 1. K6ylUlilk Oretie! yin'de

diye adlandrrorktanmn ortodoks 1930'larda devrim

olusturrnustur, kisilerle Ming'ln,

1921'de sekilde

panasma
gucler

~iIkel sosyalist
ve proletarya kavrsrnr. Parti

bi rikl m~ 4 diktat6rlGgli

bag-m!11I 0119SO'ierde yenilgihakkmda lcln devrim-

2.
3.

teorisi

l.l-san'm, modelinJn

1940'larda 1960'larda dogasl ve

Kornunist

Kao Kang ve P'eng Ten-huai'r'lin,
tumu, Sovyet tartismalart gerektirmisti. bu rnunakasalar,

Uv Shao-ehi'nin
uygulenabilirligi ele gel(irmek gerektigi,

KOvLOLOK
«Suglir.kli bu <;:in slogan" kopya ratik etmeye Ilk plarn, tlimuyle vurqulanmasi kaynagl kanhklar temleri dirmek mek icln olarak ve -tok yuksek ile

PAHASINA Sovyetler bircok giri$Ugini

iLKEl
Birligi,

SOSYALiST bizim

BiRiKiM
1950 nasil baslanrnn ile bes YIIburokcok az besisozentesvlkbirikim

1949'a kadar ci rntrcadelenln slnln lin, dogaS! Mao ve nasu bir sekilde

iktidan

taklik

ve stralejilerinin konulan

ne otmasi Tizerinde

kitle qlzgidog-ru Statahambile ge-

yanrurrnzdir.»

Marksizm-Leninizm'in uygulanacagl yontem lcin

<;:ih'in somut ve yenifiklerine

sartlarma istekslzca

<;:inli'nin Sovyet y6ntemlerini acikca hafif g6stermektedir. dayanrnasr, sanayi Pekin'de fabrikalarda

bir espri

odaklasryordu.

<;:in'in birlncl rnallanrnn bir

ve takipcilerinin ozelhkle 1940'larda

agu sanayiye dlkkat

cok merkeztlesrnls, yogunluk!a,

mm ediyordu; (1937-1945). karst lerek ciktr, zafer

bu y6ntem kurtulus Eger

ve yenilikler verilen Mlng'in.

Yenan'da

uyqularurken
kars: bir

plan lama y6ntemleri,

ve Ilikeliei

basanh ya da

mOcadeleye baska

cekiyordu,

K6ylillGk katr

Mao sonralarr, _"yin

Oevrimi,

Stalin'in

iradesine

dusunuyordu. Bunlar.

9u<;:Iii, merkezi ve Iabrikalan Oretici icln etrnsk

lktlsadi

kazandt.,

Wang

deyisle

kurutmustu.

hiyerarsikkontrol faallyeli maddi

Slalin'in demlstlr, Fakat lisrnsnln

yontemlerini Kurtulus'tan modeli olarak

izieseydik, sonra,

<;:in Oevrimi Sovyetier

basanya Birligi'ni

ulasamazdi,» 1 sosyalist ge-

ki:;;ilik yonetim~ ler kurdular: ucretli uzmanlara verimliligini kontrol

y6nlendir-

gOvendiler.

Olnliler

ve tsssbbustenn

gordOier.

1949'da Mao. ~g~<;:miste yaptrklanrruz,

ler yaygm blr sekilde

destekiendi.

10

11

Sovyetfer Birligi bu gibi geli~meleri aktif bir sekilde destekledi. 1949'dan sonra, Oin'tn sosyallst dilnya ile lliskllerl doga! olarak elbirHginin en kolay ve en anlamlr oldugu alanlara onem verilmesini gerektirdi: Aglr sanayi, Sovyet tipi bes yllllk plamrun yonetilmeel i~in profesyoneller ve leknik elemanlar yetisUren blr egiUm sistemi; sllahh kuvveller i9inde protesyonellesmenln yayitmass, Ger~ekten, Halk Kurtulus Ordusu'nda meydana gelenler, Qin'/n kentsel alanlannda meydana gelenleri simgeliyordu, 1955'de «Subaylarm Hizmeli Hakkrnda Kararnameler»in benimsenmesi ile, Qin'li subaylar olagan bir ordunun suslerini lakmaya basladilar. Aynea, subaylar ve kayrtli personel lctn bir kademe slsteml, Onvanlar ve bir hayli tarkhlasrrus ucret duzeylerinin ortaya 91kl:?1 ile, Halk Kurtulus Ordusu, devrimci eavas suasinda blcimlenen gayn-resmi, esillik((i ve demokralik ozelllkterinl inM.r ediyordu. Bu hrzh «SovyetJe:?meye»ST:?1 muhalefet, kurtulus'tan sonraki ilk k yrllarda bile gorilniirden uzak degildi. Bir((ok kadro, Yenan'm esitllkCi gere~eginin unutulrnasmdan endlseleniyordu. Digerleri, onder uyelerden Liu shao-ch'l de dahil olmak uzere, iktlsadi gCi((lerin Pekin'deki bakanlrklarda Y08unlBsmasina ve C:n Kom(inisl Partisi'nin rolf va oioritesi lcln bir tehlike olarak gordiikleri asm merkez1 planlama aygltlna kar:;;1cikntar. Daha sonraki Ylllarda, 1950 ortatarmda bazr bakanhklar daha az biirokratik ve planlama daha az merkezt bir hale getlrilince, partl etkinligini artirdr. Fabrikalarm tsletltmeslnde lek klsillk ycnetlrn sistemterlnln yerini, parlinin mudahalesl alacaktr. Buyllk [Ieri AIII'm'la, part: krrsal alanlarda da elkinfigini buyuk ol~ude artrrdr,

lerin birbirlerine karmassk blr {lekilde bagll oldugunun OstOndeisrarla «Htcbir {lekilde, sanayl ve tanrmn, sosyalist sanayllesrne ve tanrrun sosyaHst donii$umunun iki ayn ve IIgisiz ssyler oldugunu dusunmernetlylz ve hi~bir sekilde birini vurgulaYlp, digerinl kii~umseme· meliylz.» S Fakat, ancak 1956 Nisan'mda yapugl "On Biiyiik lllskl Ozerlne- adh konusmadadu kl, Mao, Sovyetler'in koylOliik pahasma ilkel birikime dayanan modeline dogrudan-dogruya hiicum eUi. Mao, Sovyetler'ln «aglr sanayi, tanrn ve hafif sanayinin thmal edilmesi pahasma, tek yanh bir sekilde vurqulamasmr- 6 sert bi~ dille ele:;;lirdi. Aglr sanayiye lanman mutlak onceligin azaltrlmasnu lstedi. Ham sanayiye yapilan yatinmlann, bir vandan halkin gOnluk ihtiyaclarrru karsilarken. dlger yandan da aglT sanayi lcln gerekli olan «sermaye- birikimini tnztandsracaqtru savundu. Bu oneriyl ger~ekle$tirmek icln, yerel otoriteleri daha fazla insiyalifli davranmaya iUi ve Sovyeiler 8irligi'ni «hsrseyl merkezi otoritelerin elinde yogunlastrrrnakta ve yerer olorileleri bogup onlara baglmslz hareket hakkr tarurnamakla»1 elestlrdi, ldarl harcamalar krsmuya ugramall ve ulusal biirokrasinin memur saYIsl ucte iki oranmda azalnlrnah ldi. Birle{lik planlamanm ve gCi"m bir merkez altmda disiplinli olmanm gerekliligi ustunde rsrar adlyordu, fakat bu Sovyet lipi bir merkezlyetclllk uygulayan bakanhklann egemenligi ile ayru {ley degndl.
ourdu:

Dolayrstyla, Mao Sovye! modelinl kopya elmenin tehlikelert hakkmda ele,?liriferini gefi$lirmeye baelaymca, blrcok parti onderi karsi cskmadrlar. Ancak Mao'ya gore, bunlann ele$tiriJeri sorunun k5kenine lnmemlsti. Sovye! modelinin uygulanmasmln 1950'1erin baslanndaki sonuclarrru degerlendirirken, Mao, bunun ksrlarm devrimci d6nusiimii ustundekl tehlikelerine deginmeye basladr, Kent ile krr arasmdaki btlyuyen ayrrltk, diyordu Mao, kol emekcllerlnln, ozellikle koyliilerin hor g5rCilmesi gibi kokle:;;mis ahskanttklan gii~lendiriyor; bu tavir da burokralik ve etltlst onderlik yontemlerini besliyordu. Ve Mao, sehlrlarde yogunla$<'rJsinai ve leknolojik geli$meye, giderek arlan bir $ekilde ve klrlardaki devrim pahasma bagfl olmanm, Qin'i sanayile$mi$, sosyalist bir topruma donusl(irmek i~in ~ozurmesi gereken ~ellsklleri aksine keskinlestireceginden korkuyordu. Mao 1955 TemrilUzunda, :;;ehirlerde ve klrsal alanlardaki ge1i{lme-

Bu sakllde Mao, SovyeUerin k5yliillikten birikim saglama yonteminin temeline kars: crkmaya bastad]. Ruslar, k6yliileri ele ahrken «buyuk hatalar» isfemi~lerdi ve k6ylCiyu dena hafde srkrstrran- onlemler almrslardr. Birikim yonlemleri, «k6ylU!erin iirelim yapma heveslerini ciddi bir sekilde bogmustu. Tavugun daha fazla yumurtlarnastm tsttyorsunuz ve yine de onu beslemiyorsunuz; ann htztr kosmastru istJyorsunuz ve vine de onu ottatrmyorsunuz. Bu ne blclm manllktlr?,.& Mao, Qinlilerin hlcbtr ssktlde, koyliiJeri zaran odemek zorunda brrakacak bir gelisme strateilslnl izlemeyeceklerini sOyIGyordu. «in, Sialin'in 1930'larda yaptlgl gibi, artlgl kusal bolgelerden de saglayamazdr, Hem Sovyet ortodokslanmn, hem de burjuva lktlsatcrlannmsoylediklerinin aksine, «sermaye», kirsal bo!gelerde onceden oiusmus artrk kaynaklarmdan gelemezdi. QOnkO,degerli blr kii~uk «sarmays» zaten vardr, 0 halde, artlgl ksrsal bolgeterden elde etmek yerine, «in'deki hem sinal, hem de tanmsal isgucu, kendi uretkenligini buyuk 61~udearttlrmall idi. Bu yol ile, ger~ek bir sanayile{lmis sosyalisl toplum gelisebJllrdi. ls~i ve koylii ittifakl, $ehlr ve klrlann ~rkarlannm ~ab~lllaslndan dolaYI yrkllaeagma gu((lenecekti. Ve boyfece koyliilerin slrtma ozel bir yukOn blndirilmesi engellenerek, arbk uretim elde etmek i~in gu~IO,

12

13

baskth bir devlet aygltlna gerek kalmayacaktr, Mao'nun daha sonra soyledigi gibi, «'On BOyOk Iri~ki Ozerine' ile insa icln kendl y!zglmizi onermeye blr baslanqic yaptik.» 9 Mao, ayncahkh bir ssktor (ilkonce aglr sanayl ve ancak daha sonra diger sektorler) veya belirli asarnalar (ilkonce maddi geli$me ve sneak daha son-, ra toplumsal lllskller ve ideolojl) geli$m8 dO~uneesini ilk kez acikca reddediyordu, Toplumsal, slyast ve iktlsadl blrlesrneye, tam ulusun buyOk bir katkrst olmah ldl: boyleee, Yenan'da kullarulan yontemlerde oldugu glbl, klmse geride kalmayacak ve kOyuk blr azmhk, yog-uniuk pahasrna yarar saglayamayacakfl, Zaten ((e~itli b61geler arasmda, Qe$itli toplumsal Slmf ve gruplar arasmda, merkez ve b61geler aresmda, siyasi ve toplumsal alanlar arssmdakl dengesizlikler yOzOndenparealanmrs olan bir ulkey! yeniden bolebileeek herhangi bir plana, Mao slddstle kaN;1YlkIYOrdU.

geyl~ tamamlanabillrdi, Ve bu sadece ilretlci gUQlerin geli~mesin~ bagll ldL Stalinist ilretlcl gUyler teorisi, ozunde, kapitalist uretim tarznu uretlm araclartrun 6zel mulkiyeti sistemine indirgiyordu. Boylece, styas! iktidar ele geyirlldlginda ve uretim araclanrnn kamu millkiyeti kuruldugunda, siyasi ve ideolojik cephalerde sonuna kadar bir sosyalist devrimle ilgilenmeye gerek ka[mlyordu, Kalelerin ve kitlesel kampanyalann yaratrcr rolu zamam geymi~ gorOlOyordu; dOnya gorO~ lerinin yeniden sekillendlrilmesl iyln mOcadele elmek g6zardl OOiliyordu, Mao'nun Oretici gOyler leorisine satdmsr, gerilla savas, Yillan Slrasmda devrimei d6nu$um hakkmda ylkardlgl derslerden dogmu$-' tu. 10 Yenan modelinin belirgin ozellikleri iyi bilinir: kendl gUylerine dayanma, merksztlesmeden kopma, burokratizm ve elitlzme kars: uzlasmaz olma, kollektlf hedef ve disiplin, maddi olmayan tssvtkler ve killelerln loplumsal ve lktlsadl laaUyetin her yonune kanlmasi, Geli$me geni~ capta ldl: sadece secllmle bir bolOmO degil, tum sektorieri Ilerleteeek $eki[de duzenlenmi$ti. Mao, davrime! toprak raformu mOcadeleleri srrasrnda, kille yizgisi ve yeni kooperatif cahsma ili$kilerlnin geli$tirilmesi sayesinde, ki5yliilerin siyasi bllineinin yOkseldigini soylUyordu, Oretim iIi$kilerinin degi$tirl1mesi ve yenl tavrr ve likirlerin 6zendirilmesi ile, kirsal urelkenlik yukseltllmi$tL Partinin kendlsl, bu sOreein elendlsl degil, sadece bir parcasi ldl. QOnkOkendi Oyeleri de, koylOler gibi, sOrekli ve adim -adun bir donO$me sureclnln iyinde sektltenmlstl.
adim-adsm

ORETiCi GO';:LER TEORISI VE PROLETARYA DIKTATtsRLOCO
Mao Sovyet modelini k5r blr sekilde kopya elmenin tehllkelerinl g6slerlrken, bu modelin baska biT yanunO, bu modele yok baglmll olan blr yanunG de elestl riyordu: uretlcl gOyler teorlst Bu teori. Sovyetler Birligi'nde stattn'ln onderUk ettigi ysllarda olustuqu sskll ile, esas olarak, Oretim araclanrun devlet mulkiyetlnin, Oretiei giiQlerin hlzl! bOyOmesilie birlikle, komOnlzme giden yolu acacaqiru savunuyordu, Proletarya dlklalorl090, blr yandan uretlci gUylerin geli~mesini yonledirirken, btr yandan eski egemen stnrtlan baski allmda tutup, yenl duzene kars: kacirnlmaz olarak dOzenleneeek karsr-devrlmci saldmlan yenecekti, Proletarya diktatorlOgu, I~((i ve k6ylOier iy!n geryek blr demokrasi otacakb, Ozel mOiklyetin ve diger slnelll loplum blclmlerlnin ortadan kaldmmus olmasmm, turn stimuruye son verecegi savunuluyordu. Bu yenl sartlar altmda somOrO lmkansrz olaeagena gore, !$gucO hi· yerar~jsj, koleligi ve disiplinl, en yelkin kapitalist yontemlerl andrrdlg!nda bile, cahsmarun rasyonell9$tirllmesl olarak gorUJOyordu, Eskl burjuva ve feodal suutlann yok olmaar, uretici gOylenn g~ lI~mesi va kltleierin yasarn dOzeylerinin yOkselmesl lie blrllkte, smff mOcadelesinin yogunlugu azalaeak ve bu giderek yok otacakn, Eger kapitalizm ile ulualararasr mucadele olmasaydl; devielin kendisi de o<glderekBonecek,.Ii. Davlelin dl$ dO$manlara ka~. sava,mak Iyin biT ayglt olarak varllglnl sOrdOrmesine ragmen, OIke Iyinde komQnlzme

Bu tecrube, yani uretici gUylerln kirsal yasamm her y6nOnOn donu$tOrOlerek geli$tlrilmesi, Mao'nun Kurtulu~'tan sonrakl Yillarda kolektlflestlrmeyl savunmasmr dogruluyordu. B6ylece, «once makmelesme, sonra kooperatltlasme- dO~Oneesinlele$lirlyor va bunun yerine,kooperatlfle$menln, tanmm maklnelssmestnl geoebileceginl ve geymesl gerekligini savunuyordu. Teknolojik degi~lkllklerle Iz· lenllen ve giderek daha lazla desleklenen topiumsal blr donu$lim, Orelic! gUyleri ozgOrle$tirecek ve kirdakl kutupla$maYI azattacekn, Sovyet modellnin IIkel birikim leorislne baglmhhgmdan etkllenen btrcok partili onder, Mao'nun 195O'lerln baslarmda yaptlgl klrsal devrlml derlnlestlrms yBgTlsma kaf$1 !;llklyOrdU. Liu Shao-ch'l, yaterli tanmsal arac ani ve maklnelesme ofmadan yapllan kooperatlfl9$me cabalaTim "Otop!k tanmsal sosyaJizm diye ele~tirjyordu. Liu kU$ikula.. nan lek Insan deQlldi. Sovyetler Blrligi'nde olanlarl hallrlayarak, birQOk parti onder!, kollektifle$tirmeyi hlzlandlrmamn, koylli desteginln

14

15

kaybolmaslna ve llctisadi planlarrmn b610nmesine yol acacaqma Inamvordu, Mao'nun 1955 Temmuzunda dedigi gibi; Bazr yoldaslar, SovyetJer Birligi KomOnisl Partisi tarihlnde, kararsrzlrk ~eklinde nitelendikleri kooperatltleeme hareketimizi ele~ tJrmek iqin gerekqeler buldufar.., fakat bu yoldaslann, Sovyet deneyini kendi kaplumbaqa hrzryla hareket elme du~Oncelerini maskelemek i9in kulfanmalarma lzln vsrmemellylz. 11 Fakal bu tartisma, sadece kollektttlestlrmenin hlZI hakkrnda degUdi. Mao, politikalanna kar$1 yaprlan bu muhalefetin ardmda, snut mOcadelesini ve devrlmci topfumsa! d5nu~ilm yontemlerlnl surdurmeye karst cskan daha temel bir muhalefet oldugunu kavramrsti. 1953'un Hazlran aymda, Parti onderlerini uyarryordu: Sosyalizme ge91~donemt, ..o;:eli~kive mucadela i1e doludur. $imdi devrimcl mOcadelemiz, geCfmlsteki silahlr devrimci mucadelemizden daha ciddldlr, Bu, kapltallzmi ve tUm somuru sistemlerini yok etmek i<;:inyapilan bir devrimdir.» 12

gismi~ ve loplumun uretici gOCflerinin basanh ge1i~imini korurnak otmustur, dolayrsryla mOcadele yontemlerinde de buna tekabill eden bir degislklik gerekecektir,1S Tanmdaki kollektitlestlrme ve Oretim araclannm kamusal miilkiveti 1956'da tamamlamnca. liu ve -digerleri tum enerjinin uretici gGt;INi tesvik etmeye hareanmasi gerektigini vurquladslar, Bunu, Sovyet geli~me modelinden derin bir seklJde etkilenerek yaptrJar. Cunku, VIII. Partl Kongrasinin aldrgl kararla ilade edildigi sekllde, ..(Sosyalist toplumdaki) celisklnln ozunOn ileri toplumsal slstem He geri katrrus toplumsal uretici g{h;:ler arasmdaki o;:eli~ki» oldugu soylenerek, siyasl 16 ve ideolojik cephelerde sosyalist devrimin gerekliligini umursama<:Irl(lf. Dellrimci rnucadelenin uretlci gOqleri ozgr1rle~t1remeyecegine, sadece hlzlr buyume iqin gerekli olan dengeyl bozacajnna inamyortardr, Arflk yen: kcoperatlt kuruluslan ve iktisadi buyumeye uygun olan tavrrtan yaratmak lcln, kaskin smrt mGcadelesi donernleri garekll deQildi. ..ller' toplumsal slstem» zaten vardr, sadece peklstirllrnesl gerekiyordu. 1956 ve 195Tde Mao'nun kendisi de, oncaki devrlmcl donelnlerin ozeHi01 olan catkannh Sinlf mOcadelelerinin esasta sona erdlolni savunrnustu, Fakat dlger partl onderlerlnin aksine, «prolefarya ve juvazi arasrndaki strut mucadelesinin, degh;;ik siyasl gO<;:fer rasrndaki a strut mOcadeJesininve proletarya lie burjuvazl arasrnda ideolojik alandaki smrf mucadeteslnln uzun lie dolambach otacaqmda ve bazt zamanlar 90k keskin bir hale geleceginde," 17 israr ediyordu. Boylece sosya1ist toplumdakt celisklnln «llerl toplurnsal slstem» lie "ger! kalmrs iiretici gil9ler» arasmda oldugu sekllnde VIII. Parti Kongresi karanm reddetti. Mao, bunun yerine dedi kl:

Fakat Mao, ban partl onderlerinin, .boyle blr devrlmci mr1cadeleye onderlik etme yetenegi gosterme yerine, ktrdaki kille atrlrmrnrn gerislnde kaldrklanm gordO, Bazl yoldaslanrmz ayaklarr baglr bir kadm gibi sendeliyorlar, ve durmadan '90k hrzlt gidiyorsunuz' -diye slkayet ediyorlar. Gereginden tazla elestiri, uygunsuz sikayetler, sonu gelmeyen endlseter ve sayrsrz tabu yaralma-krrsal alanlardaki sosyalist harekete rehberlik etmenin yolunun bu olduguna inanryorlar,13 Mao kolektitlesttrmeyl. kitle o;:izgisi ve devrimci mOcadele gereginin devamt orarak gorOrken, bircok parti yetkilisi basanli kolektiltestlrmanln, boyle y6ntemlerin artrk gerekli olmayacagr yeni bir d6nemi ba~lalllgrm iddla ediyordu. B5ylece, Mao'nun ilke! birlkim hakkrnda «On BOyOk lIi~ki Ozerlns» de ifade elligi tavnnr desteklemeye baslarken bile, Llu Shao-ch'l ve diger parti onderleri, Cin'deki kollektifle~tirmenin aruk ..esas mOcadeJe yonteminin» «killeleri dolaysiz eylem icine cekmek» 14 olamayacagl bir noktaya ulasmis oldu!lunu $oylilyorlardl. Liu Shao-ch'inin 195Q'deki VIII, Parti Kongresi'nde soyledigi gibi: Halbuki ~imdi, devrimei nrnna ve baskr doneml ge<;:mi~tir,yenl uretlrn illsklleri kurulrnustur: mucadelemizin hedefi de de-

bur-

Sosyafist toplumdaki temel ge!i~kirer, Mfa uretim i1i~kileri ile r1retici gU91er,ustyapt ile iktisadi temel arasrndaki cellskllerdlr ... burjuva ideolojisinin arttklan, devlet organlarrnda i$lerin burokratlk bir yoldan yuriltlilmesi ve devlet kurumlanmrzrn bazi kademelerindeki aksakhklar, sosyalizmin Iktisadi temeli ile ce1i~ki halindedlr. 18 Dolayrsryla «lIeri toplurnsal slstem-de mOcadele edilmesi gereken ciddi zaynlrklar vardr. Mao ozde, burjuva ideolojisinin guCfIUvarIIgma ve i~lerin burokratik yotdan yOrCl{i:ilmesine kar~t sadece surekli smrf mr1cadelesinin savas verebileceQini savunuyordu. Oyle ise, devlet

16

17

iklidannrn ele ge9irilmesi ve Orelim araclanmn kamusal millkiyeti, sosyalizmin insasi i9in yaterli degildi. Kendi bastanna, aide edilen kazamrnlan pekisttremezterdl. Iktisadi temelin geli~imi, tek basma, devrim; ileriye g61urmek ve killelerin Oreliei guo:;lerini ozgOrle:}tirmek lcln gerekli olan tavir ve orgiilsel bicirnleri doguramazdl. Mao Elef?tiri'sinde' partili yoldeslanna, iktisadi temeli lnsa etmenln boytestne vurgulanmasrnm uzun d6nemdeki sonuclan olarak gorduklerinl dile getirmektedir. Mao'nun dedigi gibi, «Btrcok acrdan (esas olarak iiretim acismdan) Sovyetler ilerlemeye devam edlyor: fakat (iretim iIi~kileri acrsmdan, esasta ilerlemeyi durdurdular.» 19 . SovyeUer, devrlmci toplurnsal degi~ikliklere karst direnerek, iiretim ve toplumda insanlarrn arasrndaki temel lllskllerl mOmkiin oldugu kadar luzII bir sekilde donii9tOrmeye cahsrnayarak, hlcblr nilel degi~iklii'lin meydana geJmemesini saglad'iar. Oretim ili9kileri donrnustu. Kitlelerin yarallclllgrna ve insiyatiflerine gOvenmeyince, Sovyetler, sosyalist toplum ve komiinizme geo:;i:} icln gereklli olan yeni tavirlan ve orgOtsel blclmlerl geli:}t!remediler. Gercekten, diyordu Mao, SovyetJer"in iiretiel gOo:;lerteorJsinln ozunde kitrelere ve kille mOeadelesine karst duyulan korku ve giivensizlik yanyordu, Sovyet siyasal iktisat kttabtrun ve Stalin'in Sosyalizmin Iktlsadl Sorunlan'mn, ustyapi pahasrna iktisadi lemeli one cikarmast bunu gosteriyordu. Mao, bu vurgulamadan, birbirleriyle yakrndan ilgill blrcok Sovyel tavn ortaya cikanyordu: larihin yarallcllanmn killeler 01dugunu g6zardl edip, sadece planlamacrlara guvenmek; leknoloji ve uzmanllgl vurgulamak; hlyararsl ve tek ki:}ilik yonetime giivenmek; maddi tesvlklere dayanmak ve bireyin dOnya goru90nOn don09tOrUimesi II?Jne karst mullak bir ilgisizlik. Bunun sonucu ise, kitlelerden IOmiiyle yabanclla9ma, biirokratik bir aygltm dOgU9U idl.

kiyeti sagiandlktan sonra devrlm nastt siirdiirOleeekti? 1956 $ubat'rnda Kruscev'ln Stalln'a saldmsr, Mao ve diger parti onderlerlnln kafalannda boyle sorular uyamrdr, Kruscev'ln, Stalin'l degerlendirirken gOo:;lO bir teorik perspektiflen yoksun 01u9u, Cin Kornuntst Partisi tarafrndan sert bir dille elestlrllrnesine ragmen, Stallnizm'Jn teh[ike!eri yadsmmarrusn. 1956 Nisan'mda Cin Komiinist Partisi'nin verdigi ilk resmi cevapta kille clzqlsl tekrar desteklendi ve bir komuntst partlnin iktidan strasmda kitle o:;lzglsinin ihmalinin doi'lu~ raeagl tehlikeler gosterildL Biro:;ok yarn bOrokratizmle sanlrnrs olan devlet ve parti personeli, devlel mekantzrnasmr keyfi bir gekilde kullanma, kendilerlni kitlelerden ve kolleklif onderlikten yabancilastrrma, tepeden lnmecilige kacrna, parti ve devlet demokrasisfni ihlal etme lehlikeleri fie karst ka~ryadlr. 20 Arasmdaki Celi~kilerjn Dogru Ele Almrnasr-nda Mao'nun gibi, «sosyaflst iilkelerde hilkilmet ve hark arasmda celiskller vardrr.» 21 Sovyeller Blrligi, her zaman birlik ve peklstlrmeden soz ederek, toplumdeki o:;e9itli eellskllerln dogru bir sekilde cozufmeslnl ve sosyallzrnln gen~mesinj engelliyordu. Toplurnun gero:;ek sorunlarr gizli kallyordu. Ve biirokralik egemenlik lcln elveri91i bir krhf yara«Halk savunduou trlmrstt.

KOMONIST

PARTI

KAVRAMI

Mao'nun boyle burokratik yollan suctarnasr, 10m devrimei Y89amr boyunca sOrdii. Faka1-devle! lktldan ele geOiriidikten sonra, Mao, cevaplanru Sovyet devrim deneyinde buJamadlgr sorularla kaf9rfa9l1. Ornegin; bOrokratik yOntemlere ve elit ayncalrklarrna egilim b6ylesine gOo:;lOiken, parti, kit1elerle arasrndaki yakln baglarl nastl koruyacaktr? Devlet iktidan ele ge¥likten ve Oretim aractannda kamu mill-

* Sovyet

Iktisadtnln

El8ff;lrlsl

Fakat, biirokrasinin tehlikelerine dikkatleri ceken ve kille cizgisinden soz eden blrcok parli onder! olmasma ragmen, buntann ve Komiinist Parti'nin rolunun nasil kavranacaqi konusunda belirgin farkfan vardr, Llu Shao-eh'j Kiilliir Devrlrnl srrasmdaki Cin basrmnda, Mao'nun kille o:;lzglsi hakkmdaki goriil?terinin' esas ideolojik e[el?tir~ meni oJarak gosteriliyordu. Kuskusuz, liu Shao-chTnin gorii9terini 6nemli 619iide destekleyenler de vardr: gorOI?[eri, blrcok yonden, resmi Sovyet doktrinlerinde putlastmlan KomOnist Parti kavrammmm blr devarrn idi. Liu'ya gore, gerekli degil?ikliklerln ne o[dugunu, partl ve sadeee partl gorebilir ve yine sadeee parti bunlann geregini yapabilirdi. Killeler Partl'de, ·bir[e9ik, kendini dUl?unmeden davaya adayan bir orgOt gorecekli. PartIn in kit1eler hesabma dogru blr gekilde davranacagtnm nlhal guvencesi, kendini adayl~mdaki safllk ve ideo[ojik sagJam[lgr idi. Ancak Oyelerine «nasu iyi birer komOnlst clacaktan» ogretildikten sonraydr kl, parti, soruntanm o:;ozmek ioin killerere elM kin bir gekilde yardim edebilirdi. DolaYlslyla, kendinl d09unmeyen bir parti el/tlerl grubu, distan denetlme tabi olmamah Idi; hatalar partl

18

19

i9i

yollarla gibi,

yelerli

derecede kavrayrslan tabi

dOzeltilebilirdi. birkez olmayan

1957 gOzunde
partiys haline yekpare
2~

Mao'nun ml

seferber

edilip Mao.

6zendirilirse,

yeni

bicirn

ve y6ntemler sirasmda, daha zaman

dogacaktlr, d6neminde

didehem

dedigl Iarklan

«Bazilan. analize liu'ca 6ziinde,

Insanlarm,

komunlst azizler yeni

glrdiler

yordu
de

Mao'nun kendilerini

1955'de, yeniden

hlZ[1 kollektiflestirme sekillendlrecektlr,

veyayanll~

geleceklerini,

dig] gibi: geJ;sinler terdlr,»
25

«Kendi yasadiklan ve bunu yaparken aksine

mucadeleler 6grensinler, Mao, hicbir

hem kadrolar, Blfakmlz hale

partin in hicblr Mao'nun tilmayrsrrun rsran drsrnda rekir,' pratlkten vardr,

olmayacaquu,
ortodoks sadeee, olmayan gibi,

ve tek kalipkavramma ka-

k6yliiler

eyleme gelecekota-

tan cikma olacaktanru

dO~nOre

benziyoriar,.,» diyaJektik bilgi

yelkin kendini partlnin

savunulan partinin buna

KomOnisl

Parti

ne katuan, fakat nin tekelinde
kalrnaz. OncO de

egemen

devrlrn sureciblr arac oldugu. sekllndekl
siirekli oncellkle bir surecten parti elltlerlgeile bu sOreein geymesi

Liu Shaa-ch'i'nin !Gnu korumaya yerek, ontann siye. hicbir zaman ayncahktrqa yalerli

Ideolojlk devrimci iclnde g6re

rak adamayi vo parti lcl dCtzeltme' hareketrerini,
gormemistir. labi karst Parti, ar.cak ele~tirisine toplumun ve lhtlyaclarma olmadrqmdan, J;eli?kilerle CO\lro~ryside) ilk defa degindi. ise evrensel toplumdaki

ro- ,
erlparti

Ele~tJrisi'nde degildi.

soyJedigi

kitleler Ve ana

Parli, devrimei bir

surecin on-bilgisi

duyarh Mao,

olarak partinin

burokra~ iJ;indeki

«Kii}inin, yasalan bu kurala geli~ebilir;

bHmesi lcln,

.... elitlzmp. e

savasablllrdl.

gegerse

islisna teskil stmez.» 23 Bilgi, aneak partl, ancak killeierin lclnds arirse dev. ne yapumast elestirdi, gerektigini Devrimin, Kolayca de tOmOydoolaganuygulagibj,

ustunde lclndeki Shlna's temaya

cetlskllerl, giltJenmii} (S<)clallst Elestirisi'nde

tOm toplumun Upsurge tekrar edecegi sag In

rime rehberlik Ie bildiklerini lu, soyut nabi!ecek Qin'li bilecek

edebilir. boyunea, zannedenleri, ~eklinde Marksizm-Leninizm'J kavrayanlan oldugunda yoktu.

olarak g6rGyardu.

1955'de, yin

Klrlannda adh sonraki oiaeak

karrnasik bir sekilde orSosyalist Yiikselis
kitabrru Yll!erda kadar derlerken, yetklnlestlrvar ki, dive olaqan: gueleri parile kurma g091ere He larklakifle clz-

Mao, Qin Oevrim tarihi biT doklrin cevaplar, yontemlerin

hazir eevaplaria

ele a!aca{1I ve daha -nerede oportilnlstler, yoksul ve orta
26

meye' devam uyanda tinin iyindeki

Bir pratik kapitallzrnln

Ostil zor ve zahmetii devrimci!ere

btr surec
yasalar

rsrar elli.

bulunuyordu,

Ele~tirisi'nde

s6yledigi

devrimin ortaya Sosyalizm tarihin

leler gerekmi~li. tin mOcadeleler Mao, killeieri

asarnalanru kazandiracrkrnasr, tctn, Yillar sOren cetln mucadeve komOnizmin insast da aynr o[eOde eeburjuva-demokratik olarak g6rOyordu, her KomOmOcadasadece

€·Iele verip, genis, yolundan bagll gisi bir sekilde

koylO killelerini i<;:indeki sagcllarr ortodoks parti

kooperalifleri toplurnsal anlayrst siyasetin

ahkoyuvorlar.»

Parti

vurgulama,

Sovyet

gerektirecekti. gen;:ek yaratrcuan ogrenmeli idi. Hata ve aksilikler sonuclanan

rmr bir kez daha vurguluyordu

ve gelecek nedenlerinden

yrllarda

ka.... rarmm derinleijOtirmenin

birl olarakRutlanumrsn.

nist Parli onlardan lesinde devrimci kooperalil y6ntem

SimI

ortaya cikardr, devrim mOeadeleder. kornunter

bazen vahsl ve zoriu olurdu,

Ancak yenl boyle dogda korkulge9meli, boyle sobir rak

ve tavrrlarla b6yle sonuclar

yaranct

atnrmtar,

BOYOK iLERi ATILIM Mao'nun kesintisiz dogaslnl tinin lIeri bu kltaptakl Bilinen silreclnl yazrlan, yanlan Buyuk llerl Atlllm'lO ilk olarak bir anaHzi olaburada, Mao, geei?in hem parBOyuk baglaml kavradlgr ilkeozeHikleri-

crkrrustr. Rus Devrimi'nde geli?mi?ti. elde etmek Dogru kadar

SovyeUer

rnus, Cin'de runlar surec gin

Ba?aflslzllklardan icin pratiktan bilgi bir sskllde gelen ancak

rnarnah idi. «lnsanlar crkukca lclnde,

da okunabllir. devrim

arasmda

basansrzukta adim-adrm ireri 0;:09U zaman Atlflm

ker?lla~malldlrlar; basanlar sirasmda

ve sosyallst

ve komCtnisl toplumlara Bunu yaparken, saldrnlara olurnsuz karst

llarler.» 24

anaUz edilen olurlardl. ana Omeilkeleri ba~arlSlzllklafi

geni? bir $ekilde korur.

arastrrmaktadu.zr

basansizhklar, Mao, inceleyerek, saplamaya Ozelle, siyasi neyden renmeye,

aydmlattci

iclnden, Mlllm'l

hem de dismdan ve olumlu kendi

gelen temelsiz y6nlerinin Inceleme

BOyiik

meydana

Aynl zamanda,

BOyuk Atl!tm'm

komOnlerin caltsrrusn. hlcblr

pekistinlmesinl kendi

tamamlayabilecek yeni

nin . dOzeltilebllecegi yetklnlestirmeye Bu yazrlar, hakkmda lerden, Marksist catrsrr,

korunabileceqi nasu

onderlik buluslar

kafasmdan Eger bunlar eger olan

toplumsal i9lnde,

blclmler, dehem

Mao'nun

y6nlemlerini

ve iktisadi

yaratamazdr, hazlr

kadro surec

ve kltletsrin

da hassas bir bakis acts: kazandrrabilir. yasalardan veya

0; kurallardan,

geo;:melerine izin verilirse, hem de ogretmeye

09-

varsayslan
kars:

tarumlardan elktlgl

baslarnazdr,

bir parti

onderligi

tarafmdan

bu «Markslzrn-Lenlnlzm'in

her zaman

bir yontem» 28 idi.

20

21

"ieni

·

.,
ancak somut arastrrmarardan Siyasal temel sonra lktlsat ctkanlablllr. kltabma arasmdakl genel koyan yin'in komunleri yeni birimler GereeHi?ki. ve deki !iller karsuasyaratma olarak gel* niteyaMeta eslt rem oldugu Cin'In lursf kadar,
31

ilkeler,

yOzbinleree

kadror.un kadrolar, tugaylarr

ideolojisi komunlzme

icin

de bir sorun $eklinele koyve 50Sakrrna AllkoySovbir
SI-

cskten,

Mao'nun

Sta:ln'e su idi:

ve Sovyet «lktisadi

getirdigi

dogurmaktadlr,» bazi

en guelu elestlri nin somut

ile ustyap: Her zaman ortaya

bolgelerindeki ile, uretim

srcramak diyordu

anaJizinden

hareket

etmiyor.

kavram

istekleri

ve ekiplerlnin kendisine dolayr,

mulklerinl Mao,

tammlamalardan harekel yapmadan tanrmlamalar Mao, tlgl 6zgiil sorunuStalin'in teorik cozmek ve pratik jein

ediyor. Nedenleri getiriyor.» 2, Ik1isadi -bu sorunlan kendi

acrklamalar

gecirmi$lerdi. avaklarup blciminln degerlerin

Bu gibi

faaliyetlerin Komunist dbnemde llkesinl

bnu ahnmazsa, Parti'nin konmmastru

otkelerini sosyaJist degi$imi

yonelteeeklerdi. Stalin'in asm-sol

Sosyallzmln

Sorunlan'nr, keresinde

savunduqundan

irdelediginden

incelemekledir.

Toplumda etmek

yalizmln Mao, lanrun

Iktlsadl Sovyet

Sorunlan'm Siyasal

lneelemek,

bu tehlikeli

olusturulunca, mlst]. run ilk

komOnlerin Mao'nun

iclerinde anatlz

ve aralannda

Oretim ve dehaline Sorunlar!'-

karst teorik

rehberlik

saglayabilirdi. lktisat kttabmrmn ineelemeyi sosyalist iliskllerl elesttrtsinde, surdurmu$tur. mulkiyeti incelemis aceleei Buyuk dersleri Oretim arac-

gi:;limin nasu yapurnast gerektigini Bu yuzden ue b61umunde Mao'nun dikkatli en yararh odaklasrr: bulduqu

bir Ihtiyae iklisadl iktisadi

yorumlan,

Sosyallzmin

IIm'dan kazamlabJleeek 10Ierin kollektif anda temel

Sosyalizmde noktalar,

yasalann

iki tip mCilkiyeti (tUm halkrn mUlkiyeti) arasmdaki

ve 6zellikle ve bunlan komunil asarnalan Mao, meta caba

ligi, meta urettml, ve deger zrlannda tanndan lanrun faydall bir

yasaSI ile ilgilenen

bOIOmler. Stalin'in

muglak

ve hatah buldukokurnaile <;:in'de sag-

yetler BirHgi'ndekilerie" muhasebe mlstir, Tuketirn

karstlasnrrrustrr, birimi yapma daglllml

Oretim ekibi yerine sekllndekl sorunu, sosyalizmin Krsaca.

gekHde avnlrmstrr, Stalin'in Sosyalizmin komun iktlsadl Sorunlar!'nl baslarnast hareketinin

lncelen-

Mao, kadrolann

mallannrn

nedeninin,

rasmda niye «herkssten nin gerekli tedir: olduqu

yeteneqlne

gore, herkese emegi hukukunun blclrnde: farklar. tartrsma, kltabi,

kadar» ilkesisiscozmek-

hizta yayglnlai?an asrn-sol akimm (<<Komunist ruzgAr») tarunrnasuu
lamak oldugunu s6yluyordu. Mao'nun daha sonra, t.usan Konteransr'nda dedigi gibi, kadrolar; Siyasal iktisadl kavrarnanuelardi II~alan ca siyasal dogru-dOrust ogrenmemii?lerdl. ucret

baglammda

lrdetenmlstlr.

1959 Temmuz'unda,

temi, para yolu ile degi~im ve burjuva 6zellikle Mao'nun son tahlifde, muyle yeterli yetersiz dereeede tlmegin, Mao, sosyalist geQilecegini, ve sehir ile kafa

sonuctanru

uc esas farkta yansldlk!an

I$el ve koylUler, kir Sovyet tecrubeslnin,

ve

kol emegi arasmdakl getirdigi insas: Slyasal birlikte lktisat bir sosyalist

Deger, eslt degertam olarak Iazla .bir capardaha

tum yorumlannda Cln'In olduqudur. d6nemle cozemlyor. diyor

lerin degii?imi ve yapuan gerekir, iktisal

ii?e gore ust

kanunlanru

lcln olumlu cikan

bir

model

olmaya

tU·

... Ders kitaplannl Komunlerde bilmiyorlarsa

anlarnadtlarsa duzeydekl

diye

sonuclandmyor dlzlsl--nl nasil goscedigerine

kadrolar

ortaya ozel

«yen! sorunlar

bu Ii? otmaz.ee dogaslnm cikacak ve gecmek dasokbyyekapil-

Devrimin kltap

asarnasmdan

veya her asarnarun Mao,

niteliklerinin

ne olduqunu ne gibi

Mao'ya gore sosyalist ha iyi kavranrnasi, runlan rine, cozmelertnl 10ler, Mao'nun mrslardi. yeri rekbuyuk ted;r,»

lktlsadm 've geci.';; donerninin Buyuk Bazi Anum soyledigi asamasma etme icinde bolgelerdeki

tsrmiyor. surectnjn llskllerin soz

ku<;:Ok uretleilerin nastl cozUiebileeegi «turn olarak geciei birer ula.'}lldtgmda

d6nu$turulmesi ile ilgilenmi(ve dolayrsryla yerine, su-

kadrotann

ortaya

nasu ilerletilecegi, bulunablleceqi

donu~Omun

her asamasmda

saglayaeaktl. gerekfigini kornunlzm (meta

kadrolar istegine

ve bunlarrn krsrni

gecilmesi

asamalardan gecme yonundeki Mao hem

'lor. Gercekten etmektedir. gercekten yor Mao,

kitap, her bir asamarun Asamalar, asitacak slyasi

peklstirilmecinden» hedef olma

dogrudan-dogruya Bu, «meta bir ve onun sekllde

olarak

uretimini

tasflye

gOclO egilime» toplumdaki diyor: ile 6zde$tire. uretiminin gerekmeksunlan

peklstirlldiqlnde] Ruslar bu iktisedl,

kar~1 direnilmeli dogru

uretlmlnln, idl.

c.n.) sosyalist

her biri kendi iclnde rekli bir devrim sureci Mao'nun Buyuk Buyuk Proleter Atlhm

bir hedef olmaktadrr, dusuncsslnl tumuyle giden Sovyet

8u yolla, diye sonuclandmcephelerde doneminin ortasmda ilerleyen bir kenara attilar. belgeleridir: bulunurlar, getirdigi yolun

kavranmalt g6rudukleri Fakat

Ele$tiride ki,

ve ideolojik geci~

-Insanrar

meta uretirnlnt

an -bunu kapitalizm para arzmm artllfllmaSI

endlselenmektedlrler, Ve bunu aclklamak

gorllluyor

meta

elestirldekl

yazuarr,

6iQOde geli.';;mesi, hem de

KOIWr Devrimi'ne Mao'nun,

da, «yuzmilyonlarea

koYlu!Ugun dayam$masl

slrasrnda

sosyarizm

modellne

22

23

elestlrller sayabilecek derinlesti. giderek loplumun

derinlestikce, zahmelli,

sosyalizme

geyl$1n tum bir larihi oldugu

donerni

kap-

STAL!N VE RUS DEVRiMi
$ovyet den ikUsadll'lEn Ele$Urisi, blrcok Rus Devrimi ipueu !arihi verebilir. ve Stalin'in Buradaki rolOnu yeruparcalar bu Mao bunbir deDevridikyin

uzun blr milcadele

saklindek!

inane) da gidis, degerlendirmede tarihi

Lenin gibi Mao da, bu gec;:i$in onundeki artan bir $ekiJde ilgHenmeye her yonlinOn kars: Ancak Sosyalist ~gerjci direnmek hala, bu mOthis bir degi$ikliklen icln

engel ve zorluklarla dogru

basladr, Sosyalizme

gec;:mesini gerektiriyor· diye adlandlrdlgJ, savasan ve sekilde gu.;:lere Komunist Ilade etne

du. Mao bu elestlnsinde, bu degi:;ikliklere deginmekledir. Partl memektedir. anlama da eski tieilere; kileri otorite tieilere kilerini He lllskisln) geldigini burjuva

gOylsr» ve sagc(lar vazqecmoden kesin bir rnuhaletetin

oerspektltten de yararh blr sskllde okunablteceqlne
Ian Stalin'in gerlendirmesi rni'nln katli lcin dogru buna bir katkssmm, soruntan, bir incelemesi Mao'nun perspektif deneyinin Cin'de olarak yazmanustrr, verecegi

ragmen,

veya etestlrel cesltli parti bunlann uyanlar

vdojiasmr

gerc;:ek hedefi, lclnde

kari?llaii!lgl

Sovyet

yonlerlnln

aramaktadir.

bu iliSkiyi

gec;:is donsrnt ageler

suasmda Sinil mOcaderesinin
soylememektedir, hala vardir: ancak onun mali 6dul onu, parli

lncelerneslnln

irdelemekti. ic;:i tartisrnalar yaymlanmatam vardrr. olarak Fakat

de kesin bir sekilde ve feodal

Cin toplumungiderek iclnde yaneokuma kmklrFayarg1nkendlni acrkbi.itOnu DersH81kl c;:eli$kiMao've gue,: mav-

Bu yazilar mli?tIr. Cinlilerln ragmen,

KQ1Wr Devrimi
ragmen, yazilara ' bu

suasmda,
hlcbir zaman yazdlgl

daglt:lmalanna

resmT olarak

isc;:i ve koylUler ilgilendirmektedir. mevkllerine ellerinde sahip tutan

ile karsllasllrJldlgrnda Bu yazilar olanlara, cesitll

onsozde, sekllnds Stalin hlcbir

ayru zamanda, menajerlere, uzmanlara

ve tamamlanrrns genelllkle benzerJerinin derecede olarak, diyordu c;:ogll:.luk!a

olrnayablleceql Qin'de

teknisyenlere, karsi meydan hayal yerine

epey dogrudurlar; kamu lclnde Sialin'e ve delayll

ve Sovyet tscrubesi zaman gorillmedigi. saldrnlardan Stalin inaner olmustuk. lamamen alan. diger gerekli Sovyet beri. yanidi. hal-

ve ise,:ive k6ylUler ile karsl!astJ(Jldlgmda diger da gastermektedir. Kadrolann

mali 6dill ve gOe;:mevonu

hakkmda, sasrtacak Resmi Clnliler digi!1de," basklyl

degerli Stalin'i Mao,

analizler

bulunrnaktadrr. ele$t!riJkirrnak.

cabalanru kat devrime ozelllkle

cocuklan

Kru$e,:ev'in «bir

y6neltligi memnun birakmak

gma ugratmaktaidi, lasaa burokratlzm Sovyetler lamasrnda «Kruscev'in cal Lessons ve nyneallkl! liskidir

tazla pasifti!er olarak 8ir!igi'nin

ve tazla siyasi Mao'nun roluniln

havalan

vardt,

savunmuslardtr. yandan serbest

~1956'da koru-korune

karsi geli1;;en tehlike

MI~ bir smu sorunu dogasl hakkmdaki maddi Ancak,

g6rGlOyordu. biirokratlk ayncalrkh otusunda

bu yaklasrrrn, temelini Tarihi

Clan da endiselenmislik. kaldirrnak arasmda Ama onun Halk karst btr kalemde

Kap(;lgr kaldirma, stlinip aulrnasma tanrnsal onernll

dikkatli

ve dusunceyi Stalin.

ve

biirokrasinin yoksun

kanlrruyorduk.» 3:\ miras kol!ektifle:;;tlrmede ve tasizme Son

ile incelemekten

g6sterir. Phoney

1964 Temrnuzunda end Ito Historiesas o;e-

Lenin'in

davasrru ondertik hatalar

Yalanct

Kornunlzrnl

ve Onun DOnya'ya verdigi Communism ki, sdll yaz.smdadir celiski. ve karsrt muhalif yilarda

kina, sosyalist Leninist» otarak

sanayilesrnede, b1linir. Ancek bu hatalarm saprrus

ler Ozp.~ine" (On KllrusChchev's For The World) tabaka arasrndaki uzlaemaz

mGcadelede

zafere ulasrnada

eden «biiyGk bir Marksisti:;;ledigi de soy!en!r. kavrayrsinda (antagonist) kapltalist etmes! silahh kapsadlgl s6ylenmi1;;lir: SosMarksist-Lastrut rnucadekollektifresinAIYOk-

Mao, -sovvet Birligi'ndeki bir sind

Sovyetler

yirmi YII lcinde yaUst loplumdaki r: inist lesinin
~t

a$agEdakileri olmasi: karsrt

ve bu cellskl

(antagonist)

Simi rnucadelesl

yasa!anm yollar

sidir.»32 demtstlr. Cin'de
\-,'-1,

diyalekli klen sonra

BuyOk lleri Atihm'a elestlrenterin daha Aflllm'a 1962'ye yaprlan kadar sonraki altrnda

olanlara ise

karst rnucadele,

ve kapll alist ve sosyalist da Sllrecegini ulustararesr ve koyl Glerin yanh bir Birligi'ne lazla ve kitlelere
I

arasmdaki ihrnal

celisklnln

h:mdisil~i

analizinl

derinle:;;tirmeye sonueu

i1miSlir. Uk once onderliginde Mao, «devriml olarak yctcu-

lestirrneden torasyon dlrcemesl: ihmal marJlann tmfmasmm Mao'nun

gorememesi; emperyalizmin yasam sekilde

giic;:lere karsaldmsma bir

Peng

Teh-Huai,

digerlerinin olarak kavrarmru

i~yi sll"lmfJ

gGvenmeyi

ve kapitalist

BOyuk lIeri proletarya tiro Fakat

saldmlarm

tehllkesini tarim ve lek

diklatorlOgG

sflrdurrne» Devrimi'ne

yetkinle$tirecek· revizyonisl

duzeyreri ni ciddi agrr sanayiyi saldmdan once

sekllde

Partinin Ve Kullur

ie;:indeki sagcllar

elmesi

vurgulamasr; ihtiyattan

adlandrrrlmayacaklardrr.

Kadar «Kapitallst

Sovyetler

giristigi yaymas1.

kavraml gel1stiril meyeeektir.

sun 01 maSi; 1930'lardaki kapsamml bu kilapla

tasliyeler Stalin'e

slrasmda

kar~;J devrimcilerin

bas-

getirdigi

ele1;;liriler: Sovyetler

Blrligi'n-

24

25

deki sanayllesrne y6ntemlerinin k6kGne iner. Marksist bir Sovyeller Birligi tahlili saqlartar, ki mi yin gorG~Jeri He bGtGnlegebllirler; bundan geli$mekte olan Marksisl bir Sovyetler 8irHgi bulunacaklardlr.

Bu yuzden, onernll, bunlar gelecekle resbaska yin'in dssmda anlayrsma da katkida James PECK

SOVVET DERS KiTABI c<SiVASAL iKTisAT»
NOTLAR(1961 ~ 1962)

OZERiNE

L KISIM ~20/23 BOLUMLER
1.

KAP1TALtZMDEN SOSYALlZME

Kitap 327~328. sayralarda sosyalizmin kapitaUzmi «kacmilmaz olarak» asacagim ve bunu «devrimct yoldan» yapacagiru sovtuyor. Emperyalist donemde uretici gueler ile uretim iliskileri arasmdaki catisma her zamankinden dana fazla keskinlesmistir. Proleter sosya. list devrlm bir «nesnel Ihtiyactrr.» Boyle cumleler yeterltdlr ve bu sekilde yapilmahdir. «Nesnel thtiyac». Cok iyi ve halk tarafmdan kabul edilebilir. Devrimi nesnel bir Ihtivac seklinde adlandirmak, basitce, devrimin alacagi vonun bireylerin niyetlerine bagh olmadigi anlamma gelir. ister beg-en, ister begenme, gelecektir. Proletarya, «kapitalizmi yok etmek icin tum cah§anlan eevreslnde orgutleyecektir.» (Shf. 327). Dogru, fakat bu noktada iktidann ele geeirllmesl sorunu da ortaya konmahdir. «Proleter devrim, hazir iktisadi bieimler bulmayi umit edemez.» «Bosyalist iktisadm ogeleri, ozel miilkiyete dayah kapitallst bir ekonomi icinde 01gunlasamaz.. (Shf. 328). Gerc;ekten, yalruz «olgunlasa- 26

27

maz» degtl, dogamazlar bile. Kapitalist toplumiarda, kooperatif veya devletci bir ekonomi, olgunlasmak bir yana, olusturulamaz bile. Bu, btzimte; kapitalist toplurnlardaki beledi kamu girisimleri gibi seylerin sosyalist oldugunu iddia eden ve kapitalizmin banscrl yoldan sosyalizme dogru gellseceginl iddia eden revizyonistler arasindaki esas farkhr. Blmu iddia etmek, Marksizmi ciddi bir sekilde carpitmak demektir.

2. GE(:ts

D/jNEMI

Kitap soyle diyor: «Gecis d6nemi proletaryanm sivasi iktidarmm kurulmasi He baslar ve sosyalist devrimin sorumlulugunun yerine getirilmesi ile biter: Yani. komunizmtn ilk asamasi olan sosyalizmin kurulmasi.» (Shf. 328). Gecis doneminin, son tahlilde, hangi donemleri ic;erdig'i cok dikkatli incelenmelidir. Sadeee kapitalizmden sosyalizme gecls mi, yoksa arm zamanda sosyalizmden komunlzme ge<;i:}de mi icerilmektedlr? Burada Marx aruliyor : Kapitalizmden sosyalizme ..devrimei bir donusum» donemi vardir. Biz slmdi boyle bir donemdeyiz. Birkac yil Icinde balk komunlerimiz, temel ekip mtilkiyetinden temel komun mulkiyetinet. sonra da tum halk mulklyetines dogru bir donusum gerceklestlrmek zorundadir. Halk komunlertnin temel komun mulkiyetine dogru simdlden yaptlgl donusum kollektif miilkiyet olarak kalmistrr (ve henuz tUm halkin miilkiyeti degildtr.) * Gecis- doneminde «tum toplumsal Iliskiler temelden donusmus olmahdir.» Bu onerme ilke olarak dogrudur, «Tum toplumsal Iliskilervin anlarm, uretlm Illskilerini
* Parantezln

ve ustyapiyi -iktisat, siyaset ve ideolojiicerlr. GeC;i§ doneminde, «uretim guclermin, sosyalizmin zaferini garantilemek lcm gerekli olan gelismeye ulasmalarim» saglamahyiz. Diyebilirim ki, Cin'de yilda enaz 100-200 milyon ton t;elige ihtiyacmnz vardir. BU yila kadar esas basanrmz uretim guclerlnin gellsmesinl onleyen engelleri kaldirmak oldu, <;in'in sosyalizminin iiretim guclerinin gellsmesl aneak baslannstir. 19581959'un Btiyiik ileri Ahhmmdan gecmts durumdaYlz.\ 1960'a tiretimde buyuk gelfsmeler vaadeden bir YII olarak bakabiliriz.

3. PROLETER DEVRIMtN f;E$ITLt VLKELER.DEKt EVRENSEL VE OZEL NITELIKLERf

Kitap, Ekim Devrimi'nin «blr stand art olusturdugunu)) ve her ulkenin «sosyalizmi kurmak Icin kendine 6zgti biclm ve somut yontemlerl oldugunu» s6yliiyor. Bu dogru bir onermedir, 1848'de bir Komiinist Manifesto vardi. YUzonyIl sonra bir Komiinist Manifesto daha vardi: 1957'de f,';e:}itli Komiinist partiler tarafmdan yapilan Moskova duyurusu. Bu duyuru evrensel yasalar He somut ozelllklerln butunlesmesrne sesleniyordu. Ekim Devrimi'nin stand art yonlerini gostermek, proleter devriminin temel i~erigininin her tilkede aym oldugunu gostermektir. bze1likle bu noktada revizyonist-

lerden aynliyoruz,
Devrim kapita1ist uretkenlik dtizeyinin yiiksek ve proletaryamn cok oldugu Bah ulkelertnde degil de, kapitalist iiretkenUk duzeylnln gorece diisiik ve proletaryanm gorece kiiC;tik oldugu Dogu ulkercnndc (ornegtn Rusya ve <;in) basarildi, Bunun nedeni ne idi? Bu sorunun Incelenmesi gerekir. 29

icindekiler, aciklrk getirmek amaciyla ren tarafmdan konulmustur.

Ingflizce'ye cevi-

28

Proleterya ilk zaferini niye Rusya'da kazandi? Kitap bunun nedeninin «emperyalizmin tum celiskllerinln Rusya'da toplanmast» oldugunu soyluyor. Devrim tarthi, devrimin odak noktasmm Bah'dan Dogu'ya kaymakta oldugunu gostermektedlr. Onsekizinci yuzyilm sonunda, adak noktasi diinya siyaset hayatmm merkezi haline gelen Fransa idi. Ondokuzuncu yuzyihn ortalarmda ise adak noktasi, proletaryanm siyasi sahneye cikIP, Marksizmi dogurdugu Almanya'ya kaydi. Yirminci yuzyilm baslarmda odak noktast Rusya'ya kaydi ve Leninizm'i dogurdu, Marksizm'in bu geltsmesi olrnasaydr, Rus devrirni icln bir zafer sozkonusu olamazdr, Yirminci yuzyilin ortalannda ise dunya devriminin odak noktasi Qin'e kayrmstr, Soylemeye gerek yok, odak noktasmm gelecekte yine yer degistirmest kacrmlmazdir. Rus devriminin basariya ulasmasirnn bir baska nedeni ise, gents koylu kitlelerinln devrimde mutterik bir guc rolu oynamasiydt. Kitapta «Rus Proletaryasmm yoksul* koyluler ile ittifak kurdugu» soylenlyor (Shf. 328-29, 1967 baskisi) . Koyluluk arasmda cesitli katmanlar bulunur. Proletarya bunlarm arasmda yoksul koyliiluge gUvendi. Devrim baslaymca, orta koyluluk her zaman kararsizhk ictnde olur: durumu gozden gecirlp devriroin bir guce sahip olup olmadigmi, ayakta kahp kalamayacagiru, bir yarar saglayip saglamayacagmi gormek ister. Ancak orta koyluluk, durumu gorece acik bir btcimde gorunceye kadar, proletarya saflanna geemeyecektlr. Ekim devriminde boyle oldu. Toprak reformumuz, kooperatifler ve halk komunlerimizde de boyle oldu. 3 Bolsevik-Mensevik aynsmasi ideolojik, politik ve orgutsel olarak, Ekim Devriminin zater yolunu hazirla* Sadece 1969 baskismda,

dt, Bolsevikler, Menseviklere ve Ikincl EnternasyonaI revizyonizmine karst miicadele etmese idi, Ekim Devrimi hicblr zaman basarih olamazdi, Leninizm her ttirlii revizyonizm ve oportunizme karst mucadele iclnde dogdu, Ve Leninizm olmadan, Rus Devrimi zafere ulasamazdi, Kitap diyor ki, «Proleter devrimi ilk defa Rusya'da gerceklestt ve devrim oncesi Rusya'da kapitalizm, devnmtn basariya ulasmasmi saglayacak kadar gelismlsti. «Proleter devrimin zarerinin, kapitalist gellsme duzeyi \ yiiksek olan bir tilkede gerceklesmesi gerekmeyebilir. Kitap Lenin'i aktarmakta haklidir. Bugune kadar sosyalist devrtmin basanya ulastrgi iilkelerden yalmz Dogu Almanya ve Qekoslovakya'da kapitalizmin gelisme duzeyi yuksekti: diger ulkelerde gorece daha dfisfiktti. Ayflea devrim, gelisme dtizeyinin yuksek oldugu Batt devletlerinde de patlak vermedl-Lenin §oyle demistir: «Devrim, ilk once emperyaIist dtinyanm zayif halkasmda patlak vertr.» Ekim Devrimi sirasmda Rusya boyle bir zayif halka idi. Aym sey, Ekim Devrimi'nden sonra Qin it;in de gecerli idi. Hem Rusya, hem de Qin'de gorece kalabahk bir i§C;i smin ve ezilen, aCI ceken gents bir koyliiluk vardi. Ve iiIkelerin ikisi de btiytiktii,., Ancak bu yonlerden Hindistan da hemen-hemen aym durumda idi. Sorun, niye Hindistan'm Lenin ve Stalin'in gosterdigi sekilde emperyalizmin zayrt halkasim kmp, bir devrim gerceklestiremedlgtdlr. Ctinkii Hindistan bir rngiliz somurgesl idi, tek bir emperyalist devlete ait olan bir somurge idi. Hindistan He Qin arasmdaki fark bumda yatmaktadir. Qin, bircok emperyalist hiikiimetin boyundurugu altmda olan bir yari-somurge idi. Hindistan Komtinist Partisi ulkenin burjuva demokratik devriminde aktif bir rol oynayamadi ve Hindistan proletaryasimn demokratik devrimde liderli~ ete almasmi mumktin krlmadi, Ayrica Hindistan Komiinist Partisi bagrm31

30

siahktan sonra da Hindistan proletaryasmm bagimsizIlk davasmda diresemedi. t;in ve Rusya'mn tarihi tecrubest, olgun bir partinin varhgmm devrimi kazanmada cok onemli bir sart 01dugunu ispatlamaktadir. Rusya'da Bolsevlkler demokratlk. devrimde etkin bir rol oynayarak, 1905 devrimi icin burjuvazininkinden degi§ik bir program onerdtler. Program sadece can du§urme sorununa degil, ayru zamanda onderligin Mesruti Demokratik Parti'den (Constitutional Democratic Parti) kapilmasi sorununa da c;oziim getirmeyi hedefliyordu, 1911 devrimi sirasmda Qin'de haJa. bir komiinist parti yoktu. vin Komii.nist Partisi 1921'de kurulduktan sonra hemen ve biiyuk bir faaliyetle demokratik devrime katildr ve on saflarda savastr, Qin burjuvazisinin altm ~agl, devrlmlerinin canli oldugu donem 1905-1917 yrllan arasmdaydi. 1911 devriminden sonra Milliyetct Parti dii.~ii~ gostermekteydi bile. 1924'de daha ileriye yonelmek icin Komunist Parti'ye yanasmaktan baska alternatifleri yoktu. Proletarya, burjuvaziyi asmisti. Demokratik devrimin onderliglnde, proleter siyasi partisi burjuva siyasi partisini asmisti. 1927'de Qin Komumst Partisi'nin henuz olgunluga erlsmemls oldugunu sik-sik soyledlk. Esas olarak bunun anlami, burjuvazi He ittifak yaptlgl yillar sirasmda, partinin, burjuvazinin devrime ihanet etme lhtimalinl gormedigl ve gercekten buna ttimuyle hazirliksiz oldugudur, Burada (Shf. 331) kitap, kapitalizm oncesl iktisadi bicimlerin egemen oldugu utketerde sosyallst devrlmin 'tamamtanebttmesrntn nedeninin, ileri sosyalist ulkelertn yardirm oldugu gOrU§unii ifade ediyor. Sorun, eksik bir sekllde ortaya konmustur, Demokratik devrimden sonra sosyalizm yolunda yurtiyebilmemizln temel nedeni, emperyalizm, feodalizm ve burokrat kapitalizminin ik32

Esas olan etmenler, ie; etmenler idi. B-a§ariIi-sosyalist ulkelerden aldl~mlz yardimlar da onemli bir sart idi. Ancak bu, sosyalist yolu sectp secmeyeceglmlz sorununu cozebilecek bir sart degil, sosyalist yolu sectikten sonra ilerleme haddini etkileyebiIecek bir sartti. Yardimla daha hlZII ilerleyebilirdik, onsuz ise daha yavas. Yardtmla anlatmak istediglmiz, ekonomik yardimla beraber, yardim eden iilkelerin hem basanh hem de basarisrzhklarmm olumlu ve olumsuz teerubelerint yilmadan uygulamamiz.
4. "BARI~f;:IL GECI~,. SORUNU

tidanm yikmamizdrr.

330. sayfada kitap §oyle diyor: «Belirli kapitalist .iilkelerde ve eski somurgelerde, i§~i srmfrnm siyasi iktid-an banscil parlamenter yoldan ele geclrmesl pratik bir Ihtlmaldlr.» Soyleyiniz, bu «bellrlt tilkeler. hangileridir? Avrupa ve Kuzey Amerika'daki bashca iilkeler tepeden tirnaga sllahlandmlmistir. tktidan banscil yoldan ele geclrmenize bunlarm izin verecegini mi bekIiyorsunuz? Her ulkenin komiinist partisi ve devrlmcl gueleri her iki elini de hazrr tutmalidrr: biri zafere bariscrl yoldan y.la~m&!<,dlgeri de Iktldan stddet ile ele geeirmek Icln. Bunlann ikisinden de vazgectlemez. Olaylann genel egilimini du§Unii.rsek, burjuvazinin siyasi iktidardan vazgecme niyetinin olmadigim kavramak elzemdir. Bunun lctn savasacaklardrr: ve eger hayat1an t-ehlikeye duserse nlye slddete basvurmasmlar? Ekim Devriminde, bizim devrimimlzde de oldugu gibi, her iki el de haztr idi. 1917 Temmuz'undan once Lenin zaferi kazanmak ic;in banscil yontemler kullanmayi dU§UndU, ancak Temlnuz olayi, iktidarm proletaryaya banserl yoldan geeebtlme33

sinin artik mumkun _olmadigmi gosterdi, Aynea Ekim Devrimi zaterinl de, ilk once geri cekllip, tiC; ayhk askeri hasirlik yaptiktan sonra kazandi, Proletaryanm Ekim Devrimi sirasmda siyasi iktidan ele gectrmeslnden sonra, Lenin, kapitalizmi tasfiye etmek ve sosyalist donu§umii uygulamaya koymak icin «dogru yola getlrme» yontemlni kullanarak banscu yontemler yonundeki egilimini surdurdu, Ancak burjuvazi, 14 emperyalist gucoo hilelerine katilarak, karsr-devrimci silahh ayaklanmalar ve mudahaleler baslatti, Boylece Ekim Devriminin zaferinin peklstirtlebilmesl Icln, Rus partisinin onderliglnde ue; yilhk silahh miicadele verilmesi gerekti.

kin miilkiyetine

donusturduk,

~

j

r'

5. DEMOKRATIK

DEVRtMDEN SOSYALlST

DEVRIME-

BlRKAC SORUN

sonunda kitap, demokratik devrimm sosyallst devrime donusumune deginiyor, ama bu donii§umtin nasil gere;ekle§tigini acik bir §ekilde aciklamiyor. Ekim Devrimi, burjuva demokratik devrimden arta kalan gorevlerl uygunlukla yerine getiren brr' sosyalist devrimdt. Ekim Devrimi'nin zaferinden hemen sonra, topragm devletleqtirilmesi Han edildi. Ancak, burjuva demokratik devrimini toprak sorununda bir sonuea ulaqtirmak daha zaman alacakti. em, demokratik devrimin gorevlerinl Kurtulus BaVa§l sirasmda yerine getirdi. 1949'da Cin Halk Cumhuriyeti'nin kurulmasi, demokratik devrimin sonucunu ve sosyaUzme gee;li}inbaslangrcuu i§aretliyordu. Toprak reformunu tamamlamak tie; y1l daha aldi, f&kat hemen Cumhuriyet kuruldugunda -sanayi ve ul8.§lll\daki sabit kIymetlerin yUzde 80'ini te§ki1 eden- biJJ'Qlqa~.~ pitalist ~ebbUsleri miilksuzle.§tirdik ve bunlan tiim halT.;.....:.:.._, ...
!..: ~.-' -:.
I~\' ")"
"

330. sayfanm

Kurtulus SaVa§l sirasmda anti-feodal ve anti-emperyalist sloganlann yamnda anti-burokratfk sloganlar da kullandlk. Biirokratik kapitalizme karsi mucadelenin ikili bir ozelligi vardi: komprador kapitalizme 4 muhalefeti kadar demokratik devrimei bir ozellik, ayrica buy'Uk burjuvazlye muhalefeti kadar da sosyalist bir ozellik. Direnis savasmm kazarulmasmdan soma, MilliyetC;i Parti (KMT) biirokratik sermayenin ~ok biiyiik bir bolumunu Japonya, Almanya ve Italya'dan eline gecirdi. _~~rokratik sermayenin ulusal sermayeye (yam yin sermayesi) -oram 8'e 2 idi. Kurtulustan sonra tum burokratik sermayeyi mulksuzlestirdfk. B6ylece yin kapitalizminin baslica ogelerini tasfiye ettik.5 Fakat tiim tilkenin kurtulusundan sonra, «devrimin, ilk asamalarmda esas olarak bir burjuva demokratik devrimi ozelligi ta§ldlgml ve ancak daha sonra sosyalist bir devrime dogru adim adim geIi.~tiginh du.§unruek yanhs olur,

G.

$tDDET VE PROLETAltYA DIKTATORLVGV

Kitap, 333. sayfada §iddet kavrammi kullarurken daha kesin olabiIirdi. Marx ve Engels her zaman «devlet, tamrm geregt, muhalif simn baski alttnda tutmak i~in bir §iddet araeidrr» demtslerdir. Dolayisiyla hi~ bir zaman «proletarya dlktatorliigii, sOmuriieii He Hi.§k:ilerinde saf ve basit bir §ekilde §lddet kul1arunaz ve esas olarak kullanmayabilir bile» denemez. ~miiren smir, yasazm tehlikeye d6nU§tiigiinde, her zaman §iddete basvurur, Gercekten, devrimin bll§ladl~m g6riir gormez, onu §iddet ile bastmnaya -;alI§Ir. Ki35

..

I

L.1'

tap §oyle diyor: ((Tarihi tecrtibe, somuren sminn siyasi iktidan halka terk etmekte kesinlikle isteksiz oldugunu ve halkm siyasi iktidanna karst cikmak icin silahh gUI;_; kullandigim tspatlamistir.. Bu ifade, sorunu tam olarak ortaya koymamaktadir. Somuren sirunn muhalefet Icin slddet kullanmasi, sadece halkm devrimcl siyasi gueunu orgutlemesinden sonra olmaz; halkm slyasi iktidan ele geclrmek i<;in ayaklandigi andan itibaren, somurenler devrimci halki bastirmak iC;in §iddete basvurur. Devrimlmizin amaci, toplumun uretici guclerinl geli§tirmektir. Buna ulasmak Icin, Ilkonce dusmaru devinnemiz gerekir. tkinci olarak da, onun direnislnt bastirmannz gerekir. Bunu, halkm devrimci siddeti olmadan nasrl yapabilirdik? Kitap burada, proletarya diktatorlugtinun «ozune» ve i§C;i srmti He genel olarak emekci halkm sosyalist devrimdeki sorumluluklarma degtnmektedir. Ancak, dusmanm baski altmda tutulmasina ve smiflarm yeniden seklllendlrllmesine deginmedlgtnden tartisma eksik kalrmstir, Taprak agalari, biirokratIar, karsi-devrimcller ve istenmeyen ogelcr yeniden sekillendirilmelldir: aym sey kapitalist simr, kiicuk burjuvazinin yuksek katmanlari ve orta* koylliltik ieln de geeerlidir. Deneyimiz, yeniden sektllendtrmenln zor oldugunu gostermistir. Israrla tekrarlanan bir rnucadeleden gecmeyenler, hakkryla yeniden sekillendirtlememektedirler. Burjuvazinin arta kalan gticiinti ve herhangi bir etkislni tamamen yok etmek, on ya da yirmi yil, hatta yanm yuzyil alabilecektir. Komun mulkiyetinln yiirurltige kondugu kirsal bolgelerde, ozel miilkiyet devlet miilkiyetine donii§turulmustur. Tum tilke yeni sehirler ve yeni esas sanayller ile dolmustur. T!1m ulke iC;i ulasim ve Iletisim
* Sadece
19lJ9 baskrsmda.

c;agda§IR§tIrIlml~tIr. Gerc;ekten, iktisadi durum tumuyle degismlsttr ve kovlulerin diinya gorusumin tiimiiyle ve adim-adun donusmesi ilk defa zorunlu olmustur. (Kitap burada «birincil sorumluluklar-dan soz ederken, Lenln'in kelimelerini, onun ozgun amaelarmdan degi§ik
bir sekilde kutlanmaktadrr.)

Dusmanin hosuna gidecek sekllde yazmaya veya konusmaya calismak, kitleleri aldatmak ve sonuc olarak kendi sminm cehalet icinde tutarken, dusmani rahatlat/ mak demektir.

7.

PROLETARYA

DEVLETtNIN

Bl{'IMt

334. sayrada kitap, «proletarya devleti cesitl! bicimler alabtltr» diyor. Yeterince dogru; fakat halk demokrasilerindeki proletarya diktatorlukleri ile Ekim Devrimi'nden sonra Rusya'da kurulan proletarya diktatorlugii. arasmda ozde pek fark yoktur. Ayrica Sovyetler Birligi'ndeki Sovyetler iIe bizim halk komitelerimlz arasmda sadece islmde tark vardi, ikisi de temsilci mecllsJeri idi. Qin'de halk komiteleri, burjuvazinin temsilcileri olarak katilanlari da -Milliyetc;i Parti'den aynlan ternsilciler ve onemli demokrat kistler alan temsilciIericeriyordu. Bunlann hepsi Qin Komtinist Partisi'nln onderligini kabul etmisti. Bunlardan bir grup, kansikhk yarat-maya calisti ama basaramadi, (, Boylesine lcerikli bir bicim sovyetten degi§ik gorunebilir, ama Ekim Devrimi'nden sonra Sovyetlerln Mensevik sagci Sosyal Devrimci Parti'nin temsilcilerini, bir Troc;kist hizbi, bir Bukhar:in hizbi, bir Zinoviev hizbi, v.s, ic;erdigi unutulmamahdir . .ismen i§C;i ve koyluleri temsil etmelerine ragmen, bunlar burjuvazinin ortuk temsilcileri idiler. Ekim
37

36

Devrimi 'nden sonraki donem, proletaryanm, Kerenski htikUmetinden -hepsi burjuva ogeler olan- buyuk sayrda personeli kabul ettigi bir zamandr, Blzim merkezi halk hukumettmiz, Kuzey yin Halk Hukumetinin kurulusunun uzenne Insa edilmistt. Qe§itli bolumlertn turn uyeleri taban bolgelerden gelmekte idi ve temel kadrolarm ~ogunlugll Komunist Parti uyesi idi.
s, ve

IL,pITAL}ST

SANAY!

TtCARETJ

,DONniSTVRMF.

335. saytada, <;in'deki kapitalist miilkiyetin devlet mUlkiyetine degi§me surect hakkmda yanhs blr aciklama var. Kitap sadece ulusal sermayeye karst politikamizi acikliyor: burokratik sermayeye karst politikamizi (mulksttzlestirme) aciklarmyor. Burokratik kapitalist mriikiyeti kamu mlilkiyetine donusturmek icin miilksuzlestirme yonteminl sectik.

335. saytada, 2. paragrafta; kapitalizmin donusturulmest icln devlet kapitaJizminden gecme deneyi, tekil ve ozet bir tecrti.be olarak ele ahmyor; bunun evrensel onemi inkar ediliyor. Bah Avrupa ulkeleri ve Birlesik Devletlerin kapitalist gelisrne dti.zeyleri yuksekttr ve denetim mevkileri bir tekelci kapttalist azmhgmm elindedlr, Fakat buyuk sayida kiicuk ve orta kapitalist de ;rardlr. Dolayisiyla, Amerikan serrnayesinin yogun, fakat aym zamanda genisce dagllml§ oldugu soylenir. Bu ulkelerde, basanh bir devrimden sonra, supheslz teke1ci sermayenin mulksuslestinlmest gerekecektir, Arna kiicuk ve orta kapitalistier de ayru sekllde mulkeuzlesttrttecek midir? Bunlan donusturmek icin devlet kapitallzmi btctmlennden birinin benimsenmesi gerekebilir. Kuzey-Dogu'daki eyaletlerimiz kapitalist gelisme diizeyinin yUksek oldugu bOlgeJer olarak du§iinulebilir. 38

Ayrn §ey, KHmgsu (l;\anghay'daki merkezler ve eyaletin guney bolumt; dahil olmak uzere) tcin de gecerlldir. Devlet kapitalizmi bu bolgelerde ylirtiyebildi ise, kosullari bu eyaletlere benzeyen bashca ulkelerde neden yurumesin? Kuzey-Dogu eyaletlerirnizl ellerinde bulundurdukIan zaman Japonlarm y6ntemi, bashca yerli kapitalistJeri tasfiye edip, bunlarm tesebbuslerini Japon devlet tesebbuslerlne veya, bazi kereler de, tekelci kapitalist tesebbuslere cevirmek idL Ku<;;tik ve orta kapitalistler tcin ise, denetim kurabilmek amaciyla, yardrmci kumpanyalar actilar. Ulusal sermayeyi donusturmemiz tiC;asamadan gec;ti: devlet emri ile ozel imalat, ozel imalatm devlet eli He ahrn ve satimi=, (hem tekil birimlerin, hem de turn uretim komplekslerinin) devlet ve ozel kesim tarafmdan ortaklasa tslettlmesl. Her asama yontemll bir sekilde yurutuldu, Bu, uretime herhangi bir zarar gelmesint onledi: hatta donusum ilerledikce uretim de gelisti. Devlet kapitalizmi sayesinde bircok yeni tecrube kazandik; ornegtn, devlet ve ozetm ortaklasa Isletilmest asamasmdan sonra kapitalistIer icin sabit yarar uygularnak '.

9.

ORTA

KtlYLVLER

Toprak reformundan sonra, topragm hicbtr mali degeri yoktu ve koyluler «kendilertnl gostermekten» korkuyorlardi, Bir zamanlar bu durumu yetersiz bulan yoldaslar vardi. Ancak, toprak agalan ve zengtn koylU leri a§agllayan siruf mucadelesl sirasmda, koylii1iik, yokM

. Bkz. Oerde 8. not. ~ o;.n.

39

sunugu onurlu, serveti utanc verici gorrneye basladi, Bu, yoksul koylulerin zengin koyluleri devlrdiglni ve kasabalarda egemenltklerlni kurdugunu gosteren iyi bir isaretti. 339. sayfada deniliyor ki, zengin k6yltilerden almrp, yoksul koylulere verilen toprak, devlet tarafmdan mulksuzlestlrtlmis ve sonra parsellenmis olan toprakti. Bu, soruna saItanatm hediyesi imis gibi bakiyor, smif mucadelesini ve kitle sererberligtntn harekete ge~iriIdigini unutuyor; sag sapmaci bir gorO§ acisi, Blzim yaklasinumiz, kuctik k6yltilere dayanmak, orta koylulerin cogunlugu He (a§agl orta koyluluk) birlesmek ve topragi, toprak agasi smittan ele gecirmekti. Parti onder rolii oynadlgl haide her i§i kitlelerin yerine kendislnin yapmasma ve boylece kitleleri partinin ikame etmesine karst idi. Gercekten (partinin, c.n.) somut pratigt «yoksulIan, duydugu acilardan ogrenmek icln ziyaret etmek». eylemci ogeten ozendlrmek, kok salip toparlanmak, c;ekirdekleri pekistirmek, acilann dile gelmesini saglamak ve smif saflanm 6rgiitlemek idi -bunlarm hepsinin hedefi siruf mucadeleslnin aC;lga ctkmasi (unfolding) idi. Kitapta «orta k6yliiler, kasabalarda esas ogeler haline geldl» deniyor. Bu yetersiz bir iddia. Orta koyluler esas gorulur, onlar tannlastmhr, kizdirmaktan kacimlrrsa, eskiden yoksul olan koyltiler kendilerini unutulmus hissedeceklerdir. Ka~mllmaz olarak, bu, orta koyklerin kirsal alanlarda onderng! ele gecirmelerine yol acacaktrr.
Kitap, orta koylulerin analizini yaprmyor, Biz, yuksek ve alcak-orta k6yIUler arasmda aymm yapariz, Aynca bu kategoriler iclnde de yeni He eskiyi -yeniyi daha fazla yegleyerek-s- blrbirlnden ayirmz. Kampanya ustune kampanyamn verdigt deneyler yoksul koylulerin, yeni 3.§agl orta koyluler ve eski a§agl orta k6ylii40

Ierin siyasi ta virlarmm goreli olarak iyi oldugunu gostermistir. Halk komimlerine sanlanlar bunlardir. Yukan orta koyluler ile varhkh orta koyluler arasmda komunleri destekleyen bir grup oldugu gibi, bunlara kar§l cikan bir grup da vardir. Hopei eyaletinden gelen belgelere gore, uretim ekiplerinin toplam sayisi 40.000'i geemektedir. BunJarm % 50'si komtinleri kosulsuz benimsemis, 70 35'j belli konularda itiraz veya §uphelerle kabul etmistir: % 15'i, ya karsi cikmaktadir, ya da komunler hakkmda ciddi supheleri vardir, Bu son grubun muhalefetinin nedeni, ekiplerin onderligfnln varlIkh orta koylulerin, hatta istenmeyen ogelerin eline gecmis 01masidir. tki yol arasmdaki mucadeledeki bu egitim sirrecinde, eger tartrsma bu ekipler arasmda ilerleyecekse, onderliklerin degistirtlmest gerekecektir. Ctinkli tanmsal onderligin kimin elinde oldugu konusu, gellsmelerin y6nOnii btiytik olC;tide etkHemektedir. 340. sayfada kitap soyle diyor: «Esasen, orta koyltililgtin ikili bir ozelligi vardir.» Bu sorunun da somut analizi gerekmektedir. Yoksul, asagi-orta, yukan-orta ve varhkh orta koyluler bir anlamda i§C;i,fakat baska bir anlamda ozel mulk sahibidirler. Ozel miilk sahipleri olarak, gorus acilari (Iscllerinkine, c.n.) benzemez. Yoksul ve asagi-orta koyluler, yari-ozel miilk sahipleri olarak betimlenebilir ve g6rti§ acrlari gorece kolaylikla degi§tiril ebilir. Buna karsihk, yukari-orta ve varhkli koyltilerin ozel mulkiyetci gori.i§ aeisidaha fazla pekismistlr ve buniar kooperatinesmeye surekli direnmislerdlr.
10. t!)(:t-K()YLU lTl'lFAKI

340. sayfadaki ilc;tincti ve dorduncu paragraflar l§l,;i~k6ylii ittifakmm oneml ile ilgileniyor, ancak ittifakin gelismesi ve pekisrnesi icin ne yapilmast gerekttgmt 41

irdelemeyl

Ihmal ediyor. Kitap yine, k6yliilerin,

ki.i<;iik

ureticilerin donusumunti hizlandirmasi gerektigmden soz edtyor, ancak bu surecin nasil baslattlacagim, d6~ij_sumiin her asamasmda ne gibi ~eli§kilerin bulunabile~egini ve bunlarm nasil cozulebilecegini tartismiyor, Ve kltap, tum surecin yol ve taktiklerini de tartisrmyor. Bizim i§t;;i-koylii ittifaklmlz simdlden iki asamadan ge~mi§ durumdadir. Bunlarm ilkinin temelinde toprak devrimi, ikincislnln ise kooperatif hareketi vardi, KODperatiflesme yUrtirliigekonmasaydl, koyluluk ka.t;;ll~.l~maz olarak kutuplasacak ve isci-koylu Ittitaki pekistirilemeyecekti. sonuc olarak, «ozel imalatm devlet eli He ahm ve satimi»> polttlkasr da diresemeyecektl. Bunun nedeni, bu polltikamn ancak kooperatiflesme temelinde korunabilecegi ve tumuyle islerlik kazanabilecegi Idi. Bugiin, i.~~i-k6ylii Itttfakirmz bir sonraki adnm atmah, kendini makinelesme temelinde kurmalidir. QUnkU makinelesmemis bir kooperatif ve komiin hareketi, yine ittifakm pektsttrilernemesi anlarmna gelecektir, Kooperatifleri hlUa halk komtmleri haline getirmemiz gerekmektedir, HtH§. komun ekibi temel mulkiyetini, komun temel mulkiyetl haline: bunu da devlet mulkiyeti haline donu§tiirmemiz gerekmektedir. Devlet mtilkiyeti ile makinelesrne butunlesince i§r;i-k6ylu ittifakllll gercek bir sekilde pekisttrmeye baslayablleceglz, ve suphesiz i§r;iler He koyluler arasmdaki Iarklar adim-adim YOk edilecektir.
n. AYDINLARIN DONV$TVRt)LMEst

Sadece burjuva aydmlari degil, i§r;i veya koylu kokenli aydmlar da donusum Icine girmelidirler; bunlar burjuvazinin cok y6nlii etkisi altmda kalnuslardrr. Sonatsal ve edebi cevrelerden olan ve yazar olduktan sonra sosyallzmtn baslrca muhaliflerinden bid haline gelen Liu Shao-t'ang buna 6rnektir. Aydmlar, genel dunya goruslerim, genellikle bilgiyi nasil algrladiklan ile bellrlerler. Bilgi ozel midir, yoksa toplumun mall midir? Kimileri bilgiyi, dogru fiat verildiginde satilan, aksi halde satilmayan ozel bir mal seklinde g6rtirler. Partinin, «iceridekllere 6nderlik edemeyecek» bir «disaridaki» (yabanci) oldugunu soyleyenler, yalmzca «uzman» olup, «kizrl» 9 olmayanlar b6yledir. Sinema Ile ugrasanlar partinin sinernaya onderlik edemeyeceglnl iddia ediyortar, Muzik veya bale ile ugrasanlar, partinin burada onderlik oneremeyecegini s6ylUyorlar. Atom ilrniyJe ugrasanlar da aynt seyl soyluyorlar. Yani hepsl, partinin hiebir yere 6nderlik -edemeyecegini soyluyor, Tum sosyalist devrim ve insa donernlnde, aydmlarm yeniden sekillendirilmesi cok 6nemli blr konudur, ~liphesiz bu sorunu kucumsemek ve burjuva ' ogelere tavlz verir bir tavir takmmak cok yanhs olur.

~u.nku

341. sayfa

tumuyle

i§r;i ve koyliilerin

kendi aydm-

Yine 341. saytada, gecls ekonomisindeki temel ceIiskinin kapitalizm ve sosyalizm arasmdaki celiskl 01dugu soyleniyor. Dogru. Ancak, bu boltim sadece mucadeleyi baslatmaktan ve iktisadi yasamm her sahasmda kimin gallp cikacagim g6rmekten bahsediyor. Bunun hie; bir taran tamam degtldir. Biz soyle derdik: Eksiksiz bir sosyalist devrim tiC; cephede; siyaset, iktisat ve ideoIoji cephelerinde ilerlemelidir. Kitap blzim, tesebbuslertn Idareslne ve devlete katihmlarirn gerceklestirmek amaciyla burjuva 6geleri it;;i~ mizde topladrginuzi soyluyor. Aym sey, 357. sayfada tek43

tannin yettsttrilmest ve sosyalist Insanm burjuva aydmIanni icermesl sorunlarma aynlrms. Ancak kitap, aydmlann donusttmtlmesl sorununa egflrneyt ihmal etrnls.

rar ediliyor. * Fakat biz, burjuva tigelerin yeniden §ekilIendirilmesinin sorumlulugu ustunde israr ederiz. Onlara, yasam seklllermi, genel dunya gtiru§lerini ve aym zamanda belli konulardaki bakis acilarmi degtstlrmelert icin yardrm ederiz. Halbuki kitap, yeniden sekillendlrmeden hie; bahsetmiyor.
12. SANAVILR$ME ARASINDAKf lLE ILI$KI TARIMSAL KOOPERATfFLE$ME

11mudahale olmamasma ragmen sosyaIizmi kurabllmislerdir.» Aynca, «bu tilkelerde sosyalist donusumun bir iC;; savas smavmdan gecmeden gerceklestig!» iddia ediliyor. Bu iilkelerde iC;; savasm uluslararasr bir savas seklinde verildiglni, i§ savasla uluslararasi savasm birlikte verildlginl soylemek daha dogru olurdu, Bu tilkelerin gericileri KIZll Ordu tarafmdan ezilip gecllmislerdlr. Bu ulkelerde i§ savasm olmadigiru soylemek, yalrnzca, ozii yadsiyan bicimclllk olurdu. Kitap, devrimden sonra, Dogu Avrupa tilkelerindeki «meclisler halkm c.ikarlanmn genisce temsil edildigl araclar haline geldi» diyor. Gercekte, bu meclisler eski burjuva meclislerinden tumuyle farklI idi, yalmzca isimde benzerlik tasiyordu, Kurtulus'un ilk donemlerlndeki Siyasl Darusma Konferansl'nuz, isimde, Milliyetci donemdeki Siyasi Damsma Konferansmdan farksizdi. Mi11iyetcilerle yaptIglmlz miizakereler sirasmda biz konferansa karst ilgisizdik, ama Qankay-!}ek cok ilgileniyordu. Kurtulustan sonra, onlarm yattasim alip i.Uke capmda, geclci halk meclisi islevl goren yin Halkmm Siyasi Danisrna Konferansml oturuma cagirdik. Kitap Cin'ln «devrimci miicadele siirecinde halkm birlesik demokratik cephesini kurdugunu» soyltiyor (Shf: 357). Niye «devrimci savas» degll de, sadece «devrimci mucadele»? 1927'den Ulke capmda zafere kadar, 22 yil boyunca uzun ve kesintisiz bir savas verdik. Bundan once de, 1911 burjuva devrirni He baslayan, 15 YIIIlk baska bir savas donemi vardi. Ernperyalistlerin gudiimiindeki savas agalarmm savaslari da unutulmamahdir. Boylece 1911'den Amerika'ya Karsi Dlrenis Savasi ve Kore'ye Yardima kadar, Qin'de 40 yll boyunca siirekli savas verildigl soylenebilir -devrimci ve kar§l- devrimci savaslar.: Ve partimiz, kuruldugundan beri otuz yll savaslara katildr veya bunlara 6nderlik etti. 45

Kitap sosyalist sanayilesmeyl, tarimsal kooperatifJesmenin on sarti olarak goruyor, Bu goru§, kollektitIestlrmenin temelde 1930 He 1932 arasmda gerceklesttrtldigi Sovyetler Birligi'ndeki dururna hie; uymamaktadir. o zaman onlar simdl bizde bulunan trakttirden daha tazlasma sahip olmuslarsa da, ustunds makinelesmts tanm yapilan tum ekilebilir topragm rniktan ytiede 20,3' un altmda idi. Kollektif'lestirmenin tek belirleyicisi rnakine olmadigmdan, sanayilesme kollektirlestlrmcnfn tin sarti degildir. Dogu Avrupa'daki sosyalist ulkelerde tarimsal kolektiflestirme 90k yavas tamamlandi ve bunun en onemli nedeni toprak reformundan sonra demirin haJft sicakken islenmemest, bir sure gee; kahnmasi idi. Bizim bazi eski temel bolgelerimlzde de, kayIUltigun bir bolumu reform ile yetinmlsler ve daha tazla ilerlemek istememislerdl. Bu durum, san ayil esmenin var olup, olmadigma hlcbir sekilde bagh deglldt.
13. SAVA$ VE DEVRIM

352-354. sayfalarda §itli halk demokrasileri,
* 1967 baskisma

deniyor

ki, Dogu Avrupa'da ce«ne ie; savas, ne de distan silah-

g0re, 341. sayfa.

44

Btiytik bir devrimin yolu i<;savastan gecrnelidtr. Bu btr yasadir. Ve savasm nimetlerini gormeyip sadece zararlanru gormek tek yanli bir bakis acisrdrr, Tek yanII bir §ekilde savasm yikicihgmdan sozetmenin halk devrimine bir yaran yoktur.

gitmekle kalmadi, iiretici guclerinin gelisme haddi bile BatI'nmkileri gecti, Yine, kapitalist ufkelerin gelisme tarihinde oldugu gibi, Yirminci yuzyilm baslarmda Arnerika'mn ingiltere'ye, daha sonra Almanya'nm lngiltere'ye yetlsmesi gibi, geri kalmis ulkeler de daha ileri iilkelere yetismektedlr.

14. OERtKALMIl;t

VLKELERDE
15.

DEVRlM DAHA MI ZORDUR?

BUYCK OLCEKLt TEMELt MLDIR?

SANAYI SOSYALlST

DONC~CIt!VN

Ce§itli Batt iilkelerinde herhangi bir devrimi veya insa hareketini tamamlamarun onunde buyuk bir engel vardir: yani burjuvazlnin zehiri 0 kadar gii<;lildur ki, her ko§eye siznustir, Bizim burjuvazimlzin sadece 3 nesillik bir gecmisi varken, ingiltere ve Fransa'dakilerin 250-300 yillik bir gelislm tarihi vardir ve bunlann Ideolojisi ve yasam tarsi (modus operandi) toplumIanrun her yontinu ve katmamru etkilemistir, Boylelikle ingiItere i§C;isimn KomUnist Partinin degil t§<;iPartisinin izinden gitmektedir. Lenin der ki, «bir tilke ne kadar geri olursa, kapitalizmden sosyalizme ger;i§ 0 kadar guc olur.» Bugtin bu iddia dogru gortinmemektedir. Aslmda, ekonomi ne kadar geri olursa ge~i§ 0 kadar daha az zordur, r;tinkii halk ne kadar yoksul olursa devrimi 0 kadar r;ok ister. Bati'nm kapitalist iilkelerinde istihdam ve ucret diize.. yi gorece daha yuksektir. 0 ulkelerdeki i§r;iler burjuvaziden derin bir sektlde etkilendiklerinden, sosyalist donii§iimii tamamIamak 0 kadar kolay olmasa gerekir. Aynca, maklnelesme derecesi yiiksek oldugundan, b8.§8.nil bir devrimden soma bashca sonin maklnelesmek degU, balk! donusturmek olacaktir. Qin ve Rusya gibi d~lu iilkeler geri kalrms ve yoksuldu. Fakat, §imdi sadece toplumsal sistemleri BatI'dakiIerden ~ok daha ileri
46

364. sayfada * kitap §oyle diyor: «sosyalist insa yolunda ytiruyen Ulkeler, (ekonominin sosyalist don~iimuntin temeli olan) buyuk sanayinin gelisiminl luzlandirmak icln, kapitalist yonetimin devrim sonrasi etkilerini mumkun oldugunca <;abuk tasfiye etme gorevtyle karsi karsiyadir.» BuyOk sanayinin ekonominin sosyalist donusumunun temeli oidugunu iddia etmek yeterli degildtr. Tilm devrlmci tarih, yeni urettci gii~lerin tam geli§mesinin, geri kalmis uretlm ili§kilerini donfujttirmenin onkosulu olmadigim gosterir. Bizim devrimimiz, 'devrim yararma yeni kamuoyu olusturmaya yonelik Marksist-Leninist propaganda ile basladi. Aynca, eski tiretim ili§kilerini yikmak ancak gerfkalmis bir fist yapiyi devrim sirasinda devirdikten sonra mfunktin oldu. .Eski uretim i1i§kileri yikildiktan sonra yenileri kuruldu. Ve bunlar yeni toplumsal uretiei gur;lerin gelismesi ir;in yolu ar;tl. Buna dayanarak, toplu~l uretic! ~~leri b~yuk' ()l~ekte geli§tirmek i~in teknololik devrimt yiiIitrluge koyabildik. Ayru zamanda, hA.la. fuetim ili§kilerini ve ideolojlk donu§ttirmeye devam etmemiz gerekiyordu. Bu ders kltabi sadece madill onkD§Ullara hitap edl• 1967 baskisma gore, 349. say/a.

47

yor; ustyapr, yani devlet, felsefe ve bilimin simfsal osellikleri He nadiren ilgileniyor. tktisatta incelemenin asil nesnesi urettm ili§kileridir. Yine de, siyasal iktisat ve tarihi materyalist bakis acisi yakm akrabadrrlar. Ustyapi sorunu yadsmirsa, iktisadi temel ve uretim ilisktlen sorunlarr ile acik bir sekilde ugrasmak guclesir,

16.

SOSYALtST YOLDA yURUMENIN BIRtctK OZELU!i1 HAKKINDA LENIN'IN TARTI$MASI

Sayfa 375'de Lenin'den bir b61Um aktanltyor. tyi bir sekilde ifade edilmls ve bizim cahsma yontemlerimtzl savunmada cok yardimci olacaktir, «Halkm bilinc diizeyi ve, su ya da bu plant gerceklestirmek lcin g6sterdikleri cabalar. sosya1izme dogru aldtklan yolun i:izelliklerinde mutlaka yansiyacaktir.» Bizim «siyasetin onceligt» dediglmiz de tamamen cevremlzdekl biline duzeyini yiikseltmeye y6neliktir. Biiyiik Ileri Atihm, tamamen f(§U ya da bu plam gerceklestirmedeki cephee dir.
SANAytLE$ME BADDI ~OK ONEMLl BIR SORUNDUR

ia biiyiidi.i. ~anghay'm kurtulusundan sonra geeen 11 yrl ictnde. 500 Milyonu kapitalistler tarafmdan olmak uzere 2,2 Milyar Qin dolan» yatmm yapildi, :;;anghay'da yanm Milyondan fazla i§C;i ardt; simdi de disariya transv fer edilen yuzblnlercesint saymazsak, sehirde 1 Milyondan fazla i§C;ivar. Bu, 6nceki i§9i nurusunun sadece iki kati. Bunu, isgucunun muthls bir sekilde fazlala§tlgl bazt yeni sehirlerle karsilastmrsak, sinai temelin eksik oldugu bolgelerde hiz sorununun cok daha onemli oldugunu aeikhkla gi:irebiliriz. Burada kitap, sadece siyasi sartlann yuksek bir hiz gerektirdlginl s6ylUyor ve sosyalist slstemin kendisinin yUksek bir hiza ulasip ulasamayacagim aciklarmyor, Bu tek yanlidir. Sadece bir ihtiyac varsa ve yetkinlik yoksa, si:iyleyiniz, bu yiiksek hiza nasil ulasacaktir?v

18. KOCUR, ORTA VE B(1YtJK TE$EBBtJSLERi BIRLtKTE TE$vlK EDEREK yUKSEK BIR SANAYtLE$ME

HADDINE ULA$ALIM

17.

Kitap, «Bovyetler Birligi'nde sanayllesme haddi, cok onemli bir sorundur» diyor. Bu, slmdl Cln lcin de cok onemli bir sorundur. Aslmda, sanayi ne kadar geri olursa, bu sorun 0 kadar hassas olur, Bu yalmzca ulkeden iilkeye degtl, aym Ulke Ictnde bolgeden b61geye de dogrudur. Ornegln: Kuzeydogu eyaletleri ve §anghay'da gorece saglam bir temel vardi ve dolayisiyla bu bi:ilgeIerde devlet yatmmlan daha yavas buyudii.· Ozgful SInai temelin zaYlf oldugu ve gelismenln acilen gerekli 01dugu baska bolgelerde devlet yatmmlan biiyiik bir hiz48

Kitap 381. sayfada, kucuk ve orta olcekteki tesebbiislerimizin vaygrn gelismesine deginlyor, fakat yerli ve yabancr. kucuk ve orta tesebbuslerl birlikte tesvik etme felsefemizi dogru bir sekilde yansrtmiyor, Kitap, «teknolojik ekonominin mutlak geriligt, nurusun hacmi ve ciddi istihdam sorunlan yuzunden, kucuk ve orta olcekIi tesebbuslerln vaygm bir sekilde gellsmesinl kararlastrrdignmzi» soyluyor, Fakat sorun hicblr sekilde, teknolojik yas, nurus hacmi veya istlhdarru yiikseltme ihtiyacmda yatmamaktadir. Buyuk tesebbuslerin rehberligi altmda kucuk ve orta tesebbuslerl geltstlrtyoruz; esas olarak yiiksek sanayilesme haddine ulasmak ama-

49

ciyla yabancmm rehberltgi altinda, mumkun lerde yerli yontemler ediniyoruz.

alan yer-

19.

IKt TVR SOSY.4.LIST MtJL,KIYET
BIRLtKTE V AROLABtLla MI?

UZUN

nONEMoDE

386. sayfada §oyle deniyar: ((Herhangi bir zaman dilimi ictnde. sasyalist bir devlet ve sosyalist Insa iki de.. gi§ik temel Uzerine kurulamaz. Yani bunlar, hem en bUyUk ve en birlesik temel olan sosyaUst sanayi temelinde, hem de dagrmk ve geri olan kucuk meta ekonomisi temelinde kurulamaz.» Dogal olarak bu nokta dogrudur, vebiz bu mantigr su sonuea ulasmak iizere gelistiriyoruz; Sosyalist devlet ve sosyalist Insa, herhangi bir uzun donem icln iki degi§ik miHkiyet temeli olan tum halkm mUlkiyeti temelinde ve de kolektif miilkiyet temelinde kurulamaz. sovyetler'Birligi'nde ,iki tur miilkiyetin birlikte varoldugu donem .;ok uzun surmttstur, TOm halkm mulkiyeti ile kolektif mtilkiyet arasmdaki celiskiler gercekte i§~i ve koyluler arasmdaki ~eli§kilerdir. Kitap boyle .;eli§kileri gi:iremiyor. . Aym sekllde, tum halkm mtilkiyeti ile kolektiflerin mUlkiyetinin bfrlfkteliglnln uzamasi Uretiei guclerln geIismealne gtttlkce daha az uyarli olacaktir: ve koylu tuketiminin, tanmsal uretrmtn veya sanayinm sUrekli artan hammadde lhtiyaclartm karsuayamayacaktrr. Bu Ihtlyaclart karsilamak il;in, bu iki mUlkiyet tarzt arasmdak.i ~eli§kiyi ~ozmemiz, kolektiflerin mtilkiyetini tum halk mtilklyetlne di:inU~tUrmemiz, tanm ve sanayide bOliirunez bir ulus i~in, tum halkm mUlkiyetine dayah, tiretim ve dagiuma yonelik, btrlesik bir plan yapmanuz gerekmektedir.

Uretict gucler He Ureti'm ili§kiIeri arasmdaki c;eli§kiler, kendilerini kesintisiz bir sekilde cozerler. firetici guclere bir kere uygun alan illskiler, bir sure sonra bu uygunlugu kaybedeceklerdir. Cin'de, ge1i§mi§kooperatltleri orgutlemeyi bitirdikten sonra, her ozel bucak ve her ilde, hem buyuk, hem de kUC;Uk irimlerin varligr sob runu belirdi. Sosyalist toplumda emege, meta Uretimine, deger yasasi ve benzerlerine gore dagtlimm blctmsel kategorileri Uretici guclerln taleplerine uyarhdir. Fakat gelisme surdukce, bu btcnnsel kategorilerin artik uyarh olmayacaklan gun mutlaka gelecektir. Boyle bir zamanda, bu kategoriler uretici gucler tarafmdan yrkilacaktrr: yasamlan sona erecektir, Sosyalist toplumda olfunstiz ve degismez kategorilerin olduguna rm tnanacagiz? Diger tum kategoriIer, tarihi (dolayisiyla goreli) olurken, bunlarm aksine emege ve kolektif miilkiyete gore dagillm gibi kategorilerin olumsuz olduguna mi inanacaglz?

20. TARlMlN

SOSYAUST

nONtl$tlMV

YALNIZCA

MAKINELE$MEYE

BAOLI OLAMAZ

392. sayfada «makine ve traktor istasyonlan tarimda sosyalist dontisumu saglamak Icin onemlt araclardir,» deniyor. Kitap,rnakinelerin donusum i~in ne kadar onemli oldugunu vurgulayip duruyor. Aneak, koyli1lU@n bilinci yukseltilmemisse, ideoloji donU~tUrUlmemlsse ve sadece makinelere dayamhyorsa, bunun ne yaran olabilir? tkl yol arasmdaki, yani kapltalizm ve sosyaUzm arasmdaki mUeadele, halkm doni.i§tUrUlmesi ve yeniden egltilmesl; ein'in bashca sorunIan bunlardJr.
51

50

Kitap 395. sayfada, gene1 kolektlflestirmenin ilk asamalannm g6revleri yerlne getlrillrken, dusman zengin k6yli.ilere karst mucadele sorununun ortaya cikacagInl soyluyor, Bu kuskusuz dogrudur, Aneak, kooperatiflerin kurulmasmdan sonra kirsal b6lgelerdeki sartlan anlahrken, ne varhkli katmanlar sorununu ele alnus, ne de devlet kolektifler ve bireyler arasmdaki veya btriklm ve tiiketim arasmdakl v.b. gibi ~eli§kilere13 deginmis. 402. sayfa soyle diyor: «Tanmsal kooperatif hareketinin yukselme sartlan altmda, orta k6yli.ililgiln gents kitleleri bir daha kaypaklasmayacaktir.» Bu fazlaea genet Bugun zengin orta koylulugun blr bolumu kaypaklasmaktadir ve bu gelecekte de boyle olacaktir.

21.

StlZDE

TAM PEKt::;TiRME

(Full

Consolidation)

407.. sayfada, « •.• kolektif clttlik sisteminl tam amen pekistirdi» deniyor. "Tam pekistirme» -insam rahatsiz edecek bir deyim. Herhangi bit seyin pekistirilmesi goreHdir. Nasil «tam» olabilir? Ya insanhgin baslangicmdan beri kimse olmese idi ve herkes «tamamen pekistirllmis» olsaydi? Bu ne bicim bir di.inya olurdu! Evrende ve dimyarmzda hersey durmadan dogar, gelisir ve oWr. Bunlann hicblri, hicbir zaman «tamamen pekismernlstir». Bir ipekboceglnin yasarmm ele alahm. Bu hem sonunda yasammi yltirmeli, hem de bundan once yasarm s11resince dart asamadan gecmelidir. Yumurta, tirtil, pupa, kelebek olur ve (geride bircok yumurta brraktigma gore) eskl 6zii yeni OZhaline gelir. Bu nitel bir adimdir, Dogal oIarak, yumurtadan ttrtrla, tirtrldan pupaya, pupadan kelebege geclsler de yalmzca nicel deglsiklikler almaktan otedir. Bunlarda nitel donusum de vardir, ama krsmt nitel donU§um. Bir insan da. yasamdan oliime

dogru ilerlerken r;e§itli devrelerden gecer; cocukluk, ergenlik, genclik, orta yaslihk ve yaslilik. insanlar ic;in, vasamdan olume nlcel bir surec vardrr, fakat aym zamanda kisml nitel degisikltkler surecinden de gecilir, Insan bedeninin kinde hucreler surekli bolunmekte, eskiler olup yak olmakta, yenileri meydana geJip buyumektedir. olumoe, onceki nicel degi§ikliklerin ve bunJar sirasinda olusan ktsmi nltel degi§ildiklerin sonucu olan bi.itun bir nitel degislklik vardir, Nicel ve nttel de. gi~ik1ikler, karsrtlarm birligidir. Nice! degtsiklikler icinde kismi niteI degisiklikler vardir. Nicel deglsikliklerin icinde nitel deglsikllklerin olmadtgt soylenemez. Nitel degisiklikler lcinde de nice! degi~ikJikler vardir. Ve nitel degislklikler Icinde nicel degisikliklerln olmadigi soylenemez. Herhangi bir uzun degi§im sureci icinde ozne, nlhai nitel degi§iklige girmeden once, kesintisiz nicel degi§ikIiklerden ve btrcok kisml nitel degisikliklerden geemelidir. Ancak nihai nitel degislklik, kismi nitel degi§iklik ve bircok nicel degisiklik olmadan meydana gelemez. Ornegtn: belli donatim ve bUytikltigu alan bir fabrika, bir bolumunun makine ve teslsatmm yenilestirtldlgi her defada nltel olarak degi§H:lig'e ugrar, Disi ve buyuklugil degismese de i~i degi~ll'. Bir asker bolUgti. de bundan Iarkh degildlr. Bir savas verdikten ve duzinelerle adam kaybettikten soma, kayrplarmm yerine, yUz askerlik bir bolugun, gecmesi gerekir. Siirekli kavga ve yeniden takviye -boluk, kesintisiz kismi nitel degistkltklerden boyle gecer. Sonue; olarak, boluk gellsmeye ve kendini saglamlastirmaya devam eder. Can Kay-fJek'in ezilmesi, nicel degisiklikler yoluyIa meydana gelen nitel bit degfsiklikti. Ornegin: ordusunu ve siyasi gucunu bolum b6lUm yoketmek ieln ucbucuk yilhk bir sure gerekti. Ve bu nicel degislklik iclnde nitel 53

52

degisiklik

gorulur,

Kurtulus

Savasi

blrkae

asamadan

gecti ve her asama bir oncekinden nitel olarak degi§ikti.
Bireysel ekonomiden kollektif ekonomiye donusum, nitel bir donusum surecl idi. Ulkemizde, bu surec musterek yardim ektplen, baslangic (early-stage) kooperatitJeri, ileri kooperatifler ve halk komUnlerinden meydana . gelmlsti. Boylesine c1egi§ik kismi nitel degislkllk asamalari bireysel ekonomiden kollektif bir ekonomi meydana cikardi. Ulkemizde simdiki sosyalist ekonomi, iki degistk kamu mulkiyeti biC;imi yoluyla orgutlenmfstir, Wm halkm mulkiyeti ve kollektif mulkiyet. Bu sosyalist ekonominin kendine has bir dogusu ve gellsimi olmustur. Bu degisiklik surecinin bittlgine ve bizim «bu iki mtilkiyet bicimi her zaman icin tam olarak pektstirilmeye devam edecektir». diyeceglmlze kim lnamr? «Emege gore daglhm)) , «meta uretiml» ve «deger yasasu gibi sosyatist topluma ait f'ormiillerin sonsuza dek yasayacagma kim inanir? olum ve donusum degil de, sadece degum ve geItsmenln olduguna: 'bu tormullertn di~er formilller gtbt tarlhi olmadigma kim inamr? Sosyalizm komi.inizme donusum yapmahdir, 0 zaman sosyalist asamanm bazi ogeleri zorunlu olarak yok olacaktir. Ve komilnizm doneminde de kesintisiz gellsme olacaktir. Komilnizm de birkac deglslk asamadan gecmest gerekebllir, Bir kere komuntzme ulasilinca hiebir seyln degismeyecegtni, her seyin «tam pekismis» deYam edecegint; sadece nice} degisikllk olacagrm, hieblr zaman krsmi nitel degi§iklik olmayacagrm nasil soyleyebiliriz? ~eyler, bir asamamn dtgerme YOl acmasi ve keslntisizce ilerlemesiile gelisir. Aneak her tekil devrenin bir «smm» vardrr, DiyeIim ki, hergun saat d6rtten baslayip, yedi veya sekize kadar okuyoruz. Simr budur. Ideolojik

yeniden sektllendlrmeye gelince, bu uzun vadeli bir gorevdir. Ancak, her ideo!ojik kampanya kendi sonucuna ulasir, yani bir smm vardir. Ideolojik cephede kesintisiz . nicel deglsiklikler ve kismi nitel degi§ikliklerden ge9tigimiz zaman, kapitalist ideolojinin etkilerinden tumuyle 6zg11r olacagmuz gun gelecektir. 0 zaman ideolojik yeniden bit;imlendirmenin nicel degisfklikleri bitmls olacaktrr, ancak sadece yeni nitelikte nice! degi~ikliklerle takip edilmek uzere, Sosyalist insamn da kendi smm vardir. Hesap tutmaliyiz. ornegm: sinai urunlerin topIam uretime oram ne olacaktir, ne kadar celik uretilecektir, halkm yasam seviyesi ne kadar ylikseltilebilir v.b.? Aneak, sosvallst insanm bir smm vardir demek, bir sonraki adirm atmak istemiyoruz, komunizme gecmek istemiyoruz anlamma gelmez. Kapitalizmden sosyalizme donusumu iki asamaya aYlrabiliriz: biri kapitalizmden azgeli§ml§ sosyaHzm diye adlandtrablleceglmiz sosyaIizme; 6teki de sosyalizrnden komUnizme, yenl gorece azgelismis sosya!izmden gorece gellsmis sosyallzme: yani komtinlzme. lkinci d6nem birinciden daha uzun zaman bile alabilir. Ancak, bir kere bu asamadan gecildiginde, maddi uretim ve ruhi zenginlik son derece yeterli olacaktir. Halkm komunist bilinei bir hayli yukseltilrnis olacak ve halk komuntzmln en ytiksek asamasma ginneye hazrr olacakhr. 409. sayfada, sosyalist uretim bit;imlerinin saglam bir sekilde kurulmasmdan sonra, uretlmin ~urmad~n ve hizh bir sekllde genisleyecegl soylenlyor. UretkenlIk haddi durmadan yukselecek. Kitap durmadan veya kesintisiz deyimlerini defalarca kullamyor, ancak sadece nicel donti§umlerden sozetmek ieln. Ktsml nitel deg;§iklikten az s6z ediliyor. 55

54

22.

!'lA·VA~ VE BARIS

408. sayfada, kapitalist toplumlarda «bir fazla uretim krizi kacmilmaz olarak geleeek ve Issizllgin artrnasma neden olacaktir.» deniyor. Bu, savasm dogum sancilandir, Marksist iktisat ilkelerinin birdenbire etklsiz kalacagma, kapitalist kurumlarm hid§. varoldugu bir dunyada savasm tumuyle ortadan kaldmlabilecegine inanmak zordur. Gi.intimtizde savasi tamamen ortadan kaldirma ihtimalinin ortaya C;lktIgl soylenebllir mi? Bu gorus Markslzm deglldir, bu goruste smu analizl yoktur ve burjuvazi He proleteryanm egemenlikleri alhndaki sartlar B.c;lkra ayirt edilmemistir. smrnan ortadan kaldirrnadan savasi ortadan kaldirabillr, misiniz? Bir diinya savasmm verilip verllmeyeceginl kararlastiracak olanlar bizler deglliz. Bir savasmazhk anlasmasi lmzalansa da, savas ihtimali varolacaktrr. Emperyalizm savasmak isteyince, hlcbir anlasma gozonunde bulundurulmayacaktir, Ve eger savas gelirse, atom si!ahlarmm mi, yoksa hidrojen sllahlarmm mi kullanilaeagl baska bir sorundur. Kimyasal silahlar varolmalarina ragmen, savas sirasmda kullamlmarmslardi: onunde sonunda gelenekseI silahlar kullamlmisti. iki kamp arasmda savas olmasa bile, kapitalist dunya ieinde savas verilmeyeceglne dair garanti yoktur. Emperyalizm, emp;:..ryalizm ile savasabilir. EmperyaJ.ist bir ulkenin burjuvazisi kendi proletaryasi Ile savasabllir. Emperyalizm simdi bile somurge ve yan -sornurgeye karst savas veriyor. Sava§, simf celtsktsinin bir bieimidir. Fakat smrtlar ancak savas yolu Ile ortadan kaldmlacaktir, Savas kesin olarak aneak, suutlar ortadan kaldmlarak yokedilebilir, Devrimei savas surdurulmeden simrlar ortadan kaldmlamaz. Simflart YOk et.meden, savas si56

tahlarirun ortadan kaldmlabilecegine tnanrmyorus. Bll mumkun degildir, Simfli toplumlarm tarihinde, her siruf veya devlet «guc mevklsi» ile ilgllenir. Boyle mevkileri elde etmek, tarihin kacimlmaz egtlimi olmustur. Silahh zor, bir srrunn gercek gucunun gori.i.numii.di.ir. SImf karsitligr oldukca, silahh gucler de olacaktrr, Dogal olarak biz, savas arzu etmiyoruz. Baris arzu edlyoruz. Niikleer savasi durdurmak ve iki kamp arasmda ,~ar.311Ikil saldirmazlik paktma erismek Icin her turlu cabayi gostermeyl yegleriz, On veya yirmi yilhk bans elde etmek icin bile cabalamayi cok onceden savunmustuk. Bu arzuyu gerr;ekle§tirebilirsek, bu hem tum sosyalist kampm, hem de Qin'in sosyalist msasmm yara-

rma olacaktir,
409. sayfada, Sovyetler Birligi'nin artik kapitalizm tarafmdan kusatilmadigt soyleniyor. Bu konusma tarZI, halki uyusturma riskini dogurur, Tabli ki simdiki durum, sadece bir tek sosyalist iilkenin var oldugu zamandan GOY.: egi§mi§ti:r. ::?imdi Sovyetler Birligi'nin d batismda Dogu Avrupa'nm cesitli sosyalist iilkeleri vardrr. Sovyetler Birligi'nin dogusunda; SosyaIist Cin, Kore, Mogolistan ve Vietnam Glkeleri vardrr. Ancak, giidiimli.i fiizelerin gozleri yoktur ve binlerce veya onbinlerce kilometre uzaktaki hedefleri vurabilirler. Sosyalist kampm cevresinde, Sovyet.ler Birligi ve diger sosyalist ulkelere dOgTU hederlendtrtlmls Amerikan askeri usler yayilrmstrr. Sovyetler Birligi'nin artik fuze cemberl i9in~ de bulunmadrgi soylenebllir mi?

23. BIRLIK

TOPLUMSAL

GELt$MENIN

'Tlc.

cncr

MVnnR?

Sayfa 413 ve 417'de, sosyalizmin «birligin dayamsmast» ill sagladigi ve «kaya gibi sert» oldugu soyleni57

yor. Birlik

«toplumsal

gelismenin

Itici

gUCU,) dur,

de-

nivor ~ Bu Hade, sosyalist toplumdaki celiskileri ve celisklnin toplumsal gelismenin itici giicu oldugunu degil, sadece dayamsmanm birllgini gormektedir, Bir kere boyle denildi mi, celiskinin evrenselligi yasasi Inkar edilmil], diyalektigin yasalari askiya almnus olur. geUl]ki 01madan hareket olmaz ve toplum her zaman hareket yoluyla gelisir. Celil]kiJer, sosyalizm gag-mda da toplumsal gelismenin itlci gucu olarak kahr, i§te birlik olmadigmdandir ki, birlik icin sorumluluk, bunun icin mucadele etmenin gerekliligl vardir, Eger her zaman yuzde yuz birlik olsaydi, birlik icin calismayi surdurmenin gerekliligi nasil acrklanabilirdi?

nasil beklenebilir? Halk arasmda cesitll gruplar vardir, Kurulw~ ve tesebbuslerin kimin kontrolunde oldugu, halkm haklanm garanti altma alma sorununu mut-

his etkiler. Eger yonetimde Marksist-Leninistler varsa, buyuk cogunlugun haklan garanti altma ahnnustir. Eger sagcilar veya sag: oportunistler yonetimde ise, bu kurulus ve tesebbusler nitel bir degi§iklige ugrayabilir ve halkm bunlarla ilgili haklan garanti altma ahnamaz. Ozetle, halk ustyaplYl idare etme hakkma sahip olmahdir. Halkm haklanmn, halkin sadece bir bolumunun devleti yonetecegt, halkm emek haklarim, egttim haklanru, sosyal sigorta, v.b.tnl sadece belirli kisilerin idaresinde kullanacagi anlarmna geldigini dusunmemeltvia

25. Ko".Jtj:-.iZl\fE csors U. SOSYALIzMOE EiUEI1iN UAKLARI

BIR DE\,RlM MlntR?

emegin kullandigr haklar hakkmda blr tartisma var: takat, emegin devleti, cesitli tesebbusleri ve kulturu y6netme hakki hakkinda hlcbir tartisma yok. Aslmda bu sosyalizmde emegtn en buyuk, en temel hakkidir: ve bu hak olmadan cahsma, egttlm, tatil yapma, v.b. hakkr da yoktur.

414. saytada,

Sosyalist demokrasinin

en onemli meselesi sudur:

emegin, cesitli karsit gucleri ve bunlann etkilerini kontrol etme hakki var rmdir? Ornegln; gazete, dergi, yaym merkezleri, sinema gibi seylert kim kontrol .ediyor? Bu, haklar sorununun bir pareasrdir. Kim elestlriyor? Eg'er bunlar (bir azmhk olan) sag oporttinistlerin elinde ise, biiyiik ilerl atihm isteyen iilke capmdaki buyuk ~ogunluk kendisini bu haklardan yoksun birakilrms bulacakhr. Eger slnema Qung 'I'ien-p'elt- gibi kistlerin elinde olursa, halkm kendi haklanm bu sektorde kullarunalan 58

417. saytada §oyle deniyor: «Sosyalizmde, cikarlan komunizmle celisen blr sirur veya toplumsal grup 01madigmdan, komiinizme gecis bir toplumsal devrim olmadan meydana gelecek.» Komiinizme gec;;i§ tabll ki bir simnn oburunu devirmesi meselesi degildir, Ancak bu, bir toplumsal devrim olmayacagi anlamma gelmez, c;;unkti bir tur uretim ili§'kilerinin bir digerinln yerlne gecmesi nitel bir adun, yeni bir devrimdir, Qin'deki donusumlerin -bireysel ekonomiden kollektlf ekonornlye ve kollektif ekonomiden kamu ekonomlsine -ikisi de iiretim iltskilerlnde birer devrimdir, Dolayisiyla sosyalizmin «emege gore dagrhmsmdan komunizmin «ihtiyaca gore dagrhmnma geC;;i§,tiretim illskilerlnde bir denim olarak adlandmlmahdrr. Dogal olarak «ihtlyaca gore dagilnn» derece-derece gerceklestirilmelfdir. Belki temel maddeler yeterince arzedilebilince bu mallarla boyle bir dagrlnm gerceklestlrme-

59

ye, ve bu pratigt uretlci guclertn daha fazla gelismesi temelinde dlger mallara da yaymaya baslayabilirlz. Halk komunlerimlzin gelismesini dusunebllirlz. 'I'emel ekip mulkiyetini, temel komun mutktyetine clonusturunce halkm bir bolumunun itiraz etmesi muhtemel miydi, degil miycli? Bu incelemeye deger bir sorundur. Eu degl§ikligi gerceklestirmede belirleyici- bir kosul, komune ait ekonominin gelirinin kcmunun toplam gelirtninin yansmdan fazla olmasi ldl. Temel kornun rniilkiyeti sistemini gerceklestirmek, genellikle komun uyelerinin crkarina uygundur. Boylece, bi.iyiik c;;ogunluktan bir itiraz gelmemesi gerektigini hesapladik. Aneak donusum anmda ozgun ekip kadrolarmm (sayisi, e.n.) artik bu kosullarda goreli olarak azaltilarmvordu Onlar bu deg·i§iklige itiraz eder miydi? •. Sosya.list toplumda smular ortadan kaldmlabilecegi halde, gelisme surect ieinde varolan kurumlasmadan hosnut olan ve bunlari degistlrmek lstemeyen «miiktesep h~k gruplari» * He belli sorunlarm dogacagi mutlakhr. Ornegin, emege gore dagilim yiirulukte ise, fazla i§e verilen daha yuksek ucretten yararlanacaklardir: «ihtiyaca gore dagihm» a donusme zarnam gelince, veni durumdan hie de memnun olmayabilirler. Yeni bir sistem kurm.ak Icin eskisinin bir kismnun yikilmasi gerekir. Yaratma hicblr zaman yikimsiz olmaz. Eger yikrm gerekli lse, bunun bazi muhalefetler doguracagi mutlakhr. 9u insan denen hayvan gercekten garip. Insanlar biraz ustunluk ele gecirmeye gorsunler, hemen havalar takrmyorlar.v.... bunu gormezlikten gelmek tehlikeli olacaktir,
• .:Vested interest groups." Belli haklar edinrnis brup!ar anlammda.

26. «CIN'DE KESKIN SINIF MtJCADELESt flDtNMEYE GEREK YOKTUR.. tDDtASI

BtCIMLERt

419. sayfada

bir yanlislik

var. Ekim Devrimi'nden

sonra Rus burjuvazisi iilke ekonomisinin eiddi zararlara ugradigim gordu ve proletaryanm durumu degistlremeyeceglne, siyasi iktidanm koruyaeak giicii olmadigma
karar verdi. Yalmzca harekete gecmekle bile proletaryanm slyasi iktidanm devirebileceklerini zannettiler. Bu noktada silahh direnis gosterdiler veboylece Rus proletaryasrm, burjuvazinin mulkiinii mulksuzlestlrmek iizere siddetli adimlar atmaya zorladilar, 0 zaman, her iki simfin da fa~Ia tecriibesi yoktu. . Cin'de simf miicadelesinin keskin olmadrgmi soyIemek, gercekci olmamak demektir. Yeterinee zorlu idi! Tam yinniiki yil savastik. Sava§ vererek burjuvazinin Milliyetc;;i Parti'sini devirdik ve tom kapitalist ekonominin yiizde seksenlni olusturan biirokratik sermayeyi mulksuzlestfrdtk. Ulusal sermayenin geriye kalan yuzde yirmisini yeniden sekillendirmek i<;;inbanscrl yontemIer kullanabilmemiz aneak boyle mumkun oldu. Yenlden sekillendirme surecinde de haJa HUe; a leyhtarhk» , «bes aleyhtarlik» kampanyalarngibi cetln mucadeleJerden gecmemlz gerekti, Sayfa 420, burjuva sinai ve ticari tesebbuslerinin yeniden seklllendirllmesini yanlis betimliyor. Kurtulusta.n soma, ulusal burjuvazi sosyalist yeniden-sekillendirme yolundan gitmeye zorlannusti. Qan Kay-Sek'i devirmis, burokratlk scrmayeyl mulksuzlestirmis, toprak reformunu tamamlarms, «uc aleyhtarlik» ve «bes aleyhtarhk» kampanyalarim lera etmts ve kooperatifleri i§leyen bir gerceklik haline getirmistik. Pazarlari ta basmdan beri kontrol ettik. Bu donusumler dizisl ulusal burjuvazlyt adim-adim yeniden-sekillendirmeyl kabul

60

61

etmeye zorladi. Ancak, dig·er bir bakis ac ismd an, ortak program c;e§itli ekonomlk cikarlara firsat tarunacagim kayda bagladi. Bu, kapltallstlerin rnumkun olan karlarr elde etmek tcln cabalamalanm sagladi. Bundan baska anayasa, onlara oy ve yasama hakki tamdi, Biitiin bunlar, burjuvazinin yentden-sekilendirmeyi kabul ederek bir toplumsal mevkide tutunabileceklerini ve de kiiItiir ve ekonomide belirli bir rol oynayabiIeceklerini anIaroalanna yardim etti. Birlesik devlet-ozel tesebbuslerde, kapitalistlerin tesebbus uzerinde gercek yonetim haklan yoktur. Ke~ sin olarak, uretlm kapitalistler ve kamu temsilcileri tarafmdan birlikte yonetilmemektedir. «Sermayenin ernegi somurmesi suurlandmlnusnr» da denemez. Bu somuru, gercekte azaltilrmstir. Kitap, sozunu ettigimlz birlesik tesebbuslerin yiizde yetmisbes sosyalist oldugu dtisuncesini unutmusa benziyor. Tabii §imdi bunIar yiizde doksan veya daha fazia sosyalisttir. Kapitalist sanayi ve ticaretin yeruden-sekillendlrilmesi temelde tamamlannustir. Ancak, kapitalistler nrsatuu bulsalar bize tereddutsttz saldmrlar. 1957'de sagm saldmsim geri puskurttuk.v 1959'da partideki temsilcileri aracrhgi Ile bize yeniden bir saldm dtizenledilef.18 Ulusal kapitalistlere karst politikanuz, onlari yanmnza ahp, sonra da etraflarim cevrelemektir, Kitap, Lenin'in devlet kapitallzmi «smif rnticadelesini baska bir bicimde devam etttrir» seklindeki sOziinu kullamyor. Bu dogrudur. (Shf. 421)
21. SOSYAL!ZMIN IN$ASI lClN GEREKLl ZAMAN

belirleyici bir zafer kazandrgirmzi soylemeyi tercih ederiz. Aym zamanda, on veya onbes yil Icinde Qin'i gucIti bir sosyalist devlet haline getirmeyi istedtglmiz soyleniyor. t§te bu konuda anlasryoruz! Eu, ikinci bes ytl11kplandan sonra, 1972'ye kadar iki bes yilhk pJandan daha gecmemiz gerekecek demektir. (Veya, programm iki veya U(: yil onune gecmek istiyorsak, 1969'a kadar). Sanayi ve tanrm cagdaslastirmarun yamnda ulusal savunmayt da cagdasiastirmarmz gerekir ..Bizimki gibi bir iilkede sosyalizmin insasrm tamamlamak cok zor bir istiro Sosya1ist insada «erken» den sozetmemeltylz.
28. YENiDEN SANAYlLE$ME VE SOSYALlsT OONU$()M ARASINOAKt tr.tsxr UZERtNE

423. sayfada, sanayilesmenln gerceklesmesinden cok once mulkiyet slstemlnde yapilan reformun, Qin'in ozel kosullarmdan dogan bir durum oldugu s6yleniyor. Bu bir hatadir. Qin gibi Dogu Avrupa da «glii,;-lii oss ya1ist kampm varugmdan ve Sovyetler Birligi gibi gellsmis, sanayilesmts bir iilkenin yardimlarmdan yararIandi.» Sorun sudur: neden Dogu Avrupa iilkeleri, mulkiyet sistemindeki sosyalist dontisumu (tanmi icerecek sekilde), sanayilesmenln bir gerceklik haline gelmesinden once tamamlayamamisur= Tekrar sanayilesme ve
*
Bkz. 1967 baskisr 23. BolUm, I. Paragraf 423. sayfada $oyle diyor:. «Cin'in ozel sartlarinda (sosyalist sanayilesrne bir gerceklik haline gelmeden once) gUo;lUsosyaltst kampin varli~ ve Sovyetler BirliiH gibi cok gellsmis sinal bir iilkenin yardmu sayesinde mtilkiyet sistemlndeki reform (tarmu Ieerecek sekilde) zafere ulastr.» Bu bir hatadir .• Giit;lU Sosyalist bir kampm varhj!1 ve sovvetter Blrligi gibi o;ok geltsmls sinai bir iilkenin yardrrmsna Cin kadar Dogu Avrupa iilkeleri de maliktUer. (Bu iilkeler, c.n.) Miilkiyet sisternindeki donii~UmU (tarim I icerecek sektlde) sanaytlesmenln bir gerceklik haline gelmeslnden once niye tamam. layamaml,lardJr?

423. sayfada, sosyalist devrimi siyasi ve ideolojik cephede, 1957'de «tamamladigmuz» soyleniyor.n Biz,

62

63

sosyalist dontisiim arasmdaki illsklye donersek, gercek sudur ki, Sovyetler Birligt'nln kendisinde mtilkiyet sorunu sanayllesmenln bir gerceklik haline gelmesinden once cozulmtistti. Aym sekilde dtinya tarihi acismdan, burjuva devrimleri ve burjuva uluslarm kurulusu, Sanayi Devriminden sonra degtl, once gelmislerdir, Burjuvazi gercek gucunu toplamak iein propaganda yurutmeden once ustyapiyi degistlrdl ve devlet mekanizmasrru ele gecirdl. Ancak bundan sonra uretim Iliskilerinde buyuk deglslklikler meydana getirebildiler. Uretim Ilisklleri halledild.ikten ve (burjuvazi, c.n.) dogru yone girdlkten sonradir ki, trreticl guclerin gelismesl ictn yol acilnus otdu. Kuskusuz, uretim illskllerlndeki devrlm tiretiei gti<;lerin belli bir dereceye kadar gelismesl ile olmustur; aneak uretici guclerdekl esas gelisme, uretim illskllerindeki degi§ikliklerden sonra gelir. Kapitalizmin gellsme tarihini dusunelim. 11k once basit koordinasyon geldi, bunlar da sonradan elsanatlart atelyeleri haline geldiler. Bu srrada kapitalist .t1retim iliskileri zaten seklllenlyordu; ancak atelyeler makinesiz uretim yapiyordu. Bu tip kapitalist uretim, teknolojik ilerleme Ihtiyaciru dogurdu, makinelerin kullarurm Icin kosullan olusturdu. Ingiltere'de sanayi devrimi (18. yy. sonlan ve 19. yy. baslari), ancak burjuva devriminden, yanr 17. yy.'dan sonra tarnamlandi. Almanya, Fransa. Amerika ve Japonya'nm herbiri, kendine ozgu yollarla, kapitalist sanayinin buyuk gelislmlnden once, ustyapi ve uretim iliskilerinde deglsikllklerden gecti. Once kamuoyunu siyasi iktidart ele gecirmek icin hazirlamadan, mulkiyet sorununun cozulemeyecegi ve tiretiei guclerm gelismesini yayginlastirmaya girisilemeyecegi genel bir kuraldir. Burjuva devrimi He proletar-

ya devrimi

arasinda belirli farklar olmasma ragmen (proletarya devrlminden once sosyalist uretlm Iliskile-

ri yoktu, oysa ki kapitalist uretim iliskileri feodal toplumun bagrmda gellsmeye baslanusti bile), temelde birbirlerme benzerler.

64

65

II. KISIM -

24/29 BOLtJ:MLER

29.

SOSYALtST VRETfM tLf$KtLERl GVCI,ER ARASINDAKI CELt$Kj

VI'

VRt:Tlcl

ler halkm mUlkiyeti aItmdaki Uretim illskilerindedlr. Emek siirecinde insanlararasi iliskller ve dagrhm Iliskilerine gelince, bunlann durmaksizm gelistlrilmest daha da gereklidir. Bu alanlarda temelin ne oldugunu soy~ lemek zordur. Emek sureclndeki insan Iliskllert hakkmda daha cok §ey yazilmalidir; ornegin, liderligtn daha esltllkct tavirlar takinmasr, belli kural ve yerlesmls pratiklerin degi§tirilmesi, «iki katilim» (i§<;inin yonetlme, yonetimin uretken emege katilmasi) , «uc bllesim» (kadro, i§<;i ve teknisyenlerin cabalaruun bilesfrnl) , v.b. hakkinda. ilkel komunlerin kamu mtilkiyeti uzun bir zaman surdu, fakat bu sure iclnde insanlarm birbirleri ile Illsklleri bircok degi§iklige ugradi ve bunlann hepsi uretlm surecinde oldu.

433. sayfa,

sadece

Uretim

Ierin «musterek lslevleni

tartisiyor,

kHere deginmiyor. Uretim mOlkiyetini, insanlarm uretim surecindeki illskllertni ve dagrlim sistemini icerir. Deyim yermdeyse, mtilkiyet sistemlndeki devrim temeldir. Ornegin, kolektif miilklyetten halkm miilkiyetine gec;i§ ile tum halk ekonominin tamamma bolunmeksizin sahlp olduktan sonra, bu sekttde sahip olunan tum tesebbusler icln halkin mutkiyeti kesinlikle uzun bir sure gecerli olacagr halde, geriye onemli sorunlar kalacaktrr. Merkezi-yerel (seklinde, e.n.) bolunmus bir otorite mi etkin olmahdir? Hangl te~ebHl$ler, kimin taratmdan yonctilmelldir? .1~58'de bazi temel insa birimlerinde, sermaye yatmmi icm sabit bir sorumluluk sistemi yururlukte idl. sonue olarak, bu birimlere buyuk bir heves geldi. Merkez, kendi insiyatifine gtivenemeyince, tesebbtis veya yerel ogelerin hevesini serb est birakmahdir. Boyle bir heves bogulursa uretim lcln zararh olur. o halde goruyoruz ki, ~ozQ1mesi gereken celiskl-

iliskileri ve uretici gucaralanndaki cellsili~ki1eri, uretim araclannm

31), KOLEKTtF GE(;lS

MVLKfYET'I'EN

HALK

MtJl.KtYETINE

U:A4;INILIHAZDJR

Kitap 435. sayrada sadece, iki mi.i.lkiyet bicimlnln varhgmm nesnel olarak kacrrnlrnaz oldugunu soyluyor. Fakat kolektlf mtilkiyetten halk mi.i.lkiyetine gec;i§in de nesnel olarak kacmilmaz oldugunu soylemiyor. Bu; iilkemizin bazi b6lgelerinde slmdi gozlemlenebllen, kaemilmaz, nesnel bir surectir. Hopei eyaletlndeki Cheng An ilinden gelen verilere gore smai urunler yetlstiren komiinler basan ile Ilerlemektedir, birikim duzeylerl ~Iv 45'e ulasmistir,» ve halkm yasam dtizeyi yiiksektir. Bu durum gellsmeye devam ederse, kolektif miUkiyetin halk mUlkiyeti haline gelmesine izin vermeyip, celi§kiyi cozemezsek, koyliilugfin yasam dtizeyi i§<;ininkini asacak, bu da hem sinai, hem tanmsal gellsmenin

zaranna olacaktir.
438. saytada

§oyle deniyor: 67

«devlet yonetiml

altm-

66

daki tesebbusler temelde kooperatiflerden farkh degildirIer ... Ikl kamu mulkiyeti bicimi vardir ... kutsal ve ihlal edilemeyecek olanlar.» Gercekten de kapitalizmde kolektif miilkiyet He halk mi.ilkiyeti arasmda bir fark yoktur, ama sosyalist ekonomi Icinde bu fark cok onemlidir. Kitap, kutsal ve ihlal edilemeyecek seklinde iki mulkiyet bictminden bahsediyor. Dtisman guclerden sozedilince boyle denilebilir; ama kamu miilkiyeti sureemden sozedilince yanhs olur. Hicblr seye deglsmez gozti ile bakilamaz, Tum halkm mulkiyetinin de bir degi~me sureci vardir. . .. Uzun yillar sonra, halk komunlerinin mulkiyeti tum halkm miilkiyetine donusunce, tum ulke, bolunmez bir tum halk mulklyetl slsteml haline gelecek. Bu, iiretim guclerinin gelismeslnt buyuk olcude mahmuzlayacak. Bir su;e tcin bu, sosyalist bir tum halk mii.lkiyeti sistemi halinde kalacak, ve ancak bir sure sonra komiinist bir turn halk miHkiyeti sistemi haline gelecek. Boylece, halk mi.ilkiyetinin kendisi emege gore dagrhmdan, ihtiyaca gore dagilima gececek.

31. BIR£YSEL MtJLK

439. sayfa, «Bir baska bolumu de ttiketim mallanolusturur,» Bu ifade tarzi, insanlan, «tuketlm mallan» sekllnde smirIandmlan mallann, i§~ilere kendi bireysel miilkleri seklinde dagrtrlacagmi dusunmeye gotiirtir. Bu dogru degildir. Ttiketim mallarinm bir boWmti bireysel miilkJerdir, bir boltimti ise kamu mtilktidiir; ornegin, ktilttirel ve egitsel Imkanlar, hastaneler, spor Imkanlan, parklar, v.b. Kuskusuz bunlar her iscinin kullanmasi iclndir, fakat ozel mtilk degildirler.
dir, ( ... ) bu, i.$~ilerin bireysel miilklerini '68

440. saytada; i§ geliri ile tasarruf, konut, ev esyaIan, bireysel tuketlm mallari ve diger basit gereclerin birUkte Ylgmla§t1gml goruyoruz. Bu yetersizdir; ~tinkti tasarruf, konut, v.b.'nin hepsi emekcl halkm gelirinden ttiretilmektedir. Bir stirU yerde kitap sadece bireysel tuketimden sozedlyor, kamu rerahi, kultur, saglik, v.b, toplumsal ttiketiminden hi~ bahsetmiyor. Bu tek tarafhdir. Kirsal yorelerlmlzdeki konutlar gerektigi gibi olmaktan \;-ok uzaktir, Kirsal mesken sartlamu dtizenli bir sekilde gellstirmeliyiz. * Konut yapimmda, ozellikle sehirlerde, esas olarak bireysel gucler degil, ko1ektif toplumsal gti~ler kullamlrnalrdrr. Sosyalist toplum ortak cabalara girismezse, sonunda nasil bir sosyaltzm ortaya cikar? Kimileri maddi tesviklerln sosyalizmi kapitalizmden daha cok ilgllendtrdigtnt soyluyor, Boyle konusmalar en basitinden cirkmdtr. Burada kitap, kolektif c;iftliklerin urettlgi varhgm yardimci ugras kadar bireysel miilkii de ieerdiglni soylUyor. Eger bu yardimcr ugraslan kamu mulklyetine donusturmeyi beceremezsek koyluler sonuna dek koylti kalacaklardrr, Venti bir toplumsal sistem, verili bir zaman dilimi iclnde pekistirilmelidlr. Ancak peklstirmenin bir smm olmalidir. Eger stirekli devam ederse, sisteml yansitan ideoloji esnekligini kaybedecek ve halkm, dti§iincelerini yeni gelismelere uyarlayamamasma neden olacaktir. Aym saytada, bireysel ve ortak eikarlann butunlestirilmesine deginiliyor. ~oyle diyor: «Butunlesme su yontemle gerceklesir; toplumun uyesi, bireysel maddi cikar ilkesi yerine getirilecek sekllde, emeginin nlceligt ve niteligine gore tazmin edilecektir.» Burada kitap, hlebtr
• sadece 1969baskismda.

69

kayrt, koymaksizm, bireysel cikan on siraya koyuyor. Bu, bireysel maddi cikar ilkesinin tek yanh bir sekilde ele almmasidir.

441. saytada, «bireysel cikarlar He kamu cikarlan karsit degtldlr ve adim-adim ~ozUlebUir.»)deniyor. Bu bosuns soylenmts, hlcblr §ey cozmuyor. Bizimki gibi bir iilkede halk arasmdaki celiskiler birkae senede bir dtizeItilmezse, hlcbtr zaman ~ozUlmeyeceklerdir.

32. SOSYALlsT CELI~KlDlR

TOPLUMDA GELt$MENtN

rrtcr

GVcV

443. sayfanm 5. paragran,

sosyaIist toplumda ure-

likle gormuyor, Onu takip eden paragraf akla uygun, ancak sosyaIizmde tiretlcl guclerin gelismeslnl engeIIeyebilecek alan sadece insan iliskilerlnln bazt yonlert ve bazi ekonomiyi y6nlendirme bicimleri degil, aym zamanda mulkiyet sisteminin kendisine ait soruntandir. (Yani iki
mulkiyet tarzi) ..

tici gucler He uretim iliskilerl arasmdakt l,;eU§kinin varligmi kabul ediyor ve bu cellskinin cozulmeslnden sozediyor. Fakat kitap celiskllerln itici gug oldugunu kesin-

Ondan sonraki paragrafta bakis acisi cok supheli. «Sosyalizmde celiskller uzlasmaz degildir.» diyor. Bu tum celiskilerln uzlasmaz oldugunu beIirten diyalektik yasalari ile bagdasrmyor. Uzla§lr bir celiski nerede varolmus ki? Bir kismi karst t (antagonistic), * bir kisrm ise karsit degtldir: ancak uzlasmaz ve uzlasrr celiskiler olacagt dU§iiniilmemelidir.
*
Celi~kiyi

8osyalizmde* savas olmayabllir, ancak mucadele vardir, halk gruplan arasmdaki mucadeleler: bir sirunn obiirunii devlrdigi bir devrim olmayabilir, ama yine de blr devrim vardir. Sosyalizmden komiinizme gects devrimcidlr. Komiinizmin bir devresinden digertne gegi§ de oyle, Bunun oteslnde teknolojik ve kiiltiirel devrim vardir, Komiinizm kuskusuz bircok asama ve devrimden gececektir, Burada kitap, I,;eli§kileri dogru bir zamanda 1,;6zmek Icln kitlelerin «olumlu eylemuine giivenmekten sozedlvor, «olumtu eylem» karmasik mucadeleleri icermeliydi. «Soayalizmde zamam gecmis iktisadi ilisklleri korumayi enerjik bir sekilde planiayan bir siruf yoktur.» Dogru, fakat sosyalist toplumda muhafazakar kat manlar ve «muktesep hak gruplari» gibi bir sey vardrr. Kafa ve kol emegt, sehir ve kir, i§C;i ve koylU arasmdaki farklar hihl si.i.rmektedir. Bunlar karsit celiskiler oimamaIarma ragmen mucadelesiz cozulemezler, Kadrolarimizm cocuklari bezgtnlige neden oluyor. Yasam ve toplum tecrtibeleri eksik, buna karsilik havalan yerinde ve tazlasi He bUyi.i.kIi.i.kuygusuna sahipd ler. Bunlara annelerine, babalarma ve gecmisln sehltlerine degil, butunuyle kendilerine guvenmelerl ogretilmelidir. SosyaIist toplumda, her zaman ilerici ve gerici insanar; (bir yanda, c.n.) kolektif cabaya sikr-sikiya sadik, caliskan ve icten, nesell, canli olanlar, (diger yanda da, e.n.) tin ve servet, kislsel cikar ve kendisi icin hareket edenler, duygusuz ve umutsuzlar var olacaktir, 80s· yalist gelisme stirecinin her asamasmda gerici tiretim tliskileri ve toplumsal kurumlan korumak isteyen grup• 1967 baskisiru hazrrlayan,
olabilecegtn! s5yliiyor.

contradiction karsihgi, olarak kullamyoruz - ~.n.

kar~lthgl Ise antal"onism karslhiJ_

Mao'nun -kornttnizmsde

demek Istemls

70

71

larm olacagi muhakkaktIr. Blr siiru sorunda varhkI1 orta koylulerin kendi bakrsaetlan vardir, KendiIerini yeni gelismelere uyarlayamiyorlar: ve Kuantung tarimsal bolgesinin varhkh koyliileri He Sekiz Kelimelik Anayasan konusunda yapilan tartismalarm kamtladigr gibl, baziIan boyle gelismelere karst direniyorlar. 453. sayfadanm son paragran, «elestiri ve ozelestiri sosyalist toplumun gelismeslnde iticl guclerdir.» diyor. Mesele bu degil, ttici gucler r;eli§kilerdir, ele§tiri ve ozelestiri eeltskilerl cozmek icln yontemlerdlr. sunset

33. RiLGtNIN

»IYALEKTIK

446. sayfanm tklnci paragrafl, miilkiyetin kamulastmlmasi sirasmda «halkm kendi toplumunun iktisadi Iliskilerlnin etendisi haline gelecegtnt» ve «bu yasalan tam ve bilincli bir sekilde ele ahp tatbik edebllecegiru» soyluyor. Bunun bir surecten gecmeyi gerektlrdtgl gozlemlenmelidir. Yasalarm anlasrlmasi, bun Ian once bir azmhgm anlamasi ile baslar, sonra cogunlugun bilgisi haline gelir. Cehaletten bilgiye gitmek icin, bir pratik ve inceleme surecinden gecilmesi gerekir. Baslangreta kimsenin bilgisi yoktur. On bilgi hlcbir zaman varolmamistrr. insanlar sonuclar eide etmek lcin pratikten geemeli, sorunlar C;lkttkga basarisizhkla karsilasmahdirlar: bilgi ancak boyle bir surec iginde, adim-adim ilerler. §eylerin ve olaylann evrensel gellsme yasalanru bilmek istiyorsamz, pratik siirecinden gecmell, Marksist-Leninist bir tavir edinmeli, basari ve basarisizhklart karsilastirmah, siirekli pratige geclrip incelemell, blreok basari ve basansrzhktan gecmelisiniz. Bundan da ote, titiz bir arastirma yaptlmahdrr, 1nsanm kendi bilgisini yasalarla adrm-adim tutarh kilmasrrun baska yolu yoktur. y~

nilgiyi degil de sadece zaferi gorenler ic;in yasalari bilmek mumkun olmayacktrr, «Bu yasalan tam ve bilincli bir sekilde ele alrp, tatbik etmek» kolay degildir. 446. sayfada kitap, Engels' ~ den bir ahnti yapiyor: «ancak 0 anda tam bilincli oz, tarihi yaratmaya baslayabilir. tlk defa olarak, buytik oleude ve giderek daha da biiyiik olc;;iide,insanlar lstedikleri etkiIeri yaratabilirler.» «Baslayabilir» ve «giderek daha da buyiik OlC;;iide)), gorell olarak dogru. Kitap goriiniim ve oz arasmdaki celiskileri goremiyor. Oz her zaman gorunumun arkasmda yatar ve ancak gortinum yoluyla kesfedilebilir. Kitap kisinin yasaIan bilmesi icin bir surecten gecmesi gerektig! dusuncesini ifade etmiyor. Oneil de bu kurala bir istisna te§kil etmez.
3t. SENDiKALAR VE TEK tiNDERLIK SISTEMi

Kitap 452. sayrada sendikalarm gorevinden sozederken, bunlarm birincil gorevlnin iiretimi gelistirmek oldugunu soylemiyor, siyasi egitimi giic;lendirme yollanm tartisrmyor, sadece retahi fazlaca vurguluyor. Kitap bastan sona «uretiml tek onder sistemf iIkesine gore yonetmekten soz ediyor. Kapitalist iilkelerdeki tum tesebbusler bu ilkeyi yiirtirliige koyarlar. SosyaIist ve kapitalist tesebbtislerln y6netimini duzenleyen ilkeler arasmda temel bir aymm olmah, Oin'de, fabrika onderllgt sorumlulugunu partinin rehberligme tabi kilarak, kendi yontemlerlmizl kapitalist yonetimden kesin olarak ayrrabildlk.

72

73

35. TEMEL ILKE

VE YASALARDAN

BA$LAMAK,

36.

lLERI DVZEYDEKI DENEYfMLER (:ABA GOSTERMEDEN POPVLERLE$TtRlLEBtLtR Mt:

MARKS 1ST BIR yONTEM

DEGlLDIR

ikinei boltimden itibaren bir suru yasa olusturulmus, Kapital'de kapitalist ekonominin analizi gorunumlerle baslar, ozli arayrp bulur ve aneak bundan sonra gorunumu aciklamak tcin ozii kullamr; ve bu yontem yoluyla etkin ozet ve taslaklar olusturur, Ancak kitap, bir analiz takip etmiyor. Kitabm tertibi bir diizenden yoksun. Her zaman yasa, ilke, kural ve tanimlamalardan hareket ediyor; Marksizrn-Leninizm'in her zaman karst ~lktIgl bir yontem." lIke ve yasalann eikileri analiz editmeli ve derinlemesine bir inceiemeye tabi tutulmalidir. lIke ve yasalar ancak bun dan sonra tiiretilebilir. Insan bilgisl, herzaman, ilkonce gorunumlerle karsilasir, Bundan hareket edilerek, ilke ve yasalar ararup bulunur. Kitap tersini yapiyor, Yontemi tumden gelimsel, anaHUk degtl, Formel mantiga gore, «Butun insanlar olecek. Bay Chang bir insandrr, 0 haIde, Bay Chang'da olecek.» Bu, tum insanlarm olecegt onculunden turetilen bir sonuc, Bu, tiimden gelimsel yontemdir, Kitap, her sorun iein bir takim tarumlamalar getirlyor, daha sonra bunlari esas onculler olarak alip, muhakemeslni yurutuyor; ve esas onculun, sorunu arastirmanm sonucu 01masi gerektigtnl anlayamiyor. like ve yasalar, ancak somut arastirma yapildiktan sonra meydana cikarilabilir ve kamtlanabilir.

461. sayfanm 2. paragrafI §oyle diyor: (Ulusat' 8OSyaUst ekonomide bilimin en son gelismelert, teknik buluslar ve ileri diizeydeki deneyimler hie zorluk cekmeden popiilerle§tirilebilirler.» Bunun boyle olmasi hie;;: e d gerekmez. Sosyalist toplumda, haUL, bilimsel arastirma kuruiustanm denetleyen ve yeni gelismelert engelleyen «akademt agalan» vardrr, Bilimdeki en son gellsmelerin, hie;;: orluk eekmeden populerle§:tirilememesinin nez deni budur. Bu sektlde bir ifade, sosyaIist toplumda celi§kilerin varoldugunu tanimayi ozde ihmal eder, Ne zaman ortaya yeni bir §ey ciksa, belki insanlarm ona alismarms olduklanndan, veya anlayamadiklanndan, veya belli bir grubun cikarlariyla e;;:eli§tiginden.kacmilmaz olarak engellerle karsilasir. Ornegtn; btzim yakm ekme ve derin surme pratiklerimizin kendi iclnde ve kendine ozgti simf ozelligi yoktur, buna ragmen belli bir grubun muhaleret ve dlrenisine ugracuar. Kuskusuz, sosyalist toplumda bu gibi engelleyici sartlar, kapitalist toplumlardakilerden temeiden farkhdir.
PLAN LAMA

31.

.. Kitabln Ingilfzce cevirtsinde yontembillm (methodology) kullamlrms olmasma ragmen, burada yontem kelimesinin daha uygun olacagtrn dii~Undiik - c.n.

465. saytada Engels'den bir ahnti yapihyor : ((805yalizmde. toplumsal uretrmt onceden hasmannns bir plana gore yurutmek mumkun olacaktrr.» Bu dogru. Kapitalist toplumda ulusal ekonomideki dengeye ekonomik krizler yoluyla ulasrlrr. Bosyalist toplumda dengeyi, planlama yoluyla bir gerceklik haline getirme Imkam vardir, Ancak bu imkan yuzunden, gerekli oranlarm bilgisini bir surec Icinde edtnecegtmis Inkar etmeyeUm. 75

74

Burada kitap «kendtligtndenciltk ve tnrakuu» yapsmlar (laissez faire), uretim araclarmm kamusal mUlkiyeti ile bagdasmaz» diyor. Ancak, sosyalist toplumda kendiliginctencilik ve otrakuu» yapsmlar'm varolmadigi dusunulmemelidtr. Yasalar hakkmdaki bilgimiz bir anda mukemmel olamaz, Gergek i§ bize, belli bir donemde, 'bir takim insanlarm veya ayn bir grubun bir plaru 01· dugunu gosterlr. Belli bir grub un plarunm yasalarla bagdasip bagdasamayacagim hig kimse soyleyemez, Ku§ku· suz, bazilari bagdasacak veya temelde bagdasacak, bazilan ise bagdasamayacak veya temelde bagdasamayacak. Oranlar hakkmdaki bilginin bir surec (basan ve basansizhklann karsilastmlmasr, dolambacli bir gellsme sureci) gerektirmeyecegini dusunmek metafizik bir bakis acrsidrr. Ozgurluk, ihtiyacm tarunmasrdtr, ancak L1J.ti· yacm bir bakrsta farkma varilamaz, Diinyanm dogal ermislerl ycktur, sosyaJist topluma ulasinca da herkes taler kesilemez. Siyasal iktisat hakklndaki bu kitap, neden daha once yaymlanmadi? Yaymlanmasmdan sonra neden surekli degi§iklige ugradi? 1Jstelik bunun nedeni gecmlste bilginin eksik olusu, simdi bile eksik kall§! degil midir? Blzim deneyimlerimizi ele alahm, Baslangicta sosyalizml nasil calistiracagmuzi anlayamadik: pratikten gecerek, adim-adim biraz anlamaya basladik, Ama bu da yeterli degil, yeterli oldugunu dusunursek, yapacak i§ kalmadi demektir! ' 466. sayfada, sosyalizmin en onemli 6zel1iklerinden birinin «gerekli oramn blllncll, diizenli bir sekllde korunmasi» oldugu soyleniyor. Bu, hem bir sorumluluk, hem de yerine getirilmesi gu~ bir taleptir. Stalin bile, Sovyetler Blrllgi'ndekl planlann, yasalann taleplerini yansittigmm dusuntemeyecegtni soylemistt, «Gerekli oramn duzenli bir sekllde korunmasi» ay· 76

dengesizIiklerin duzenli bir §ekiIde ortaya eikmasidrr, 9iinkii, gerek1i orana ulasilamaymca, bunu sag-lama sorurnlulugu kendisini daha fazla belli eder. Sosyalist ekonominin gelisme siireclnde dengesizliklerin duzenli bir sekilde ortaya erkmasi, oranhlIk ve anlayrshl1ga sanlarak herseyi dengelememizi gerektirir. Ornegin; ekonomi gelistikce, her tarafta teknik personel ve kadro eksikllgt hissedildl ve Ihtiyaclarla arz arasmda bir (,'eli§ki dogdu, Bu lse bizi mahmuzladr ve bu «;eIis.kiyi cozrnek uzere daha fazla 01;:111 isletrnemlzl, daha fazla kadro egitmemtz! sagladi. Dengesizlik ve orantrsizuklarm ortaya cikmasmdan sonradir ki insanlar nesnel yasalan daha iyi kavrarlar, Planlamada muhasebe tutulmazsa, herseyl kendi basma birakirsak veya herseyin bir aptalm anlayacagi kadar basit olmasmda fazla israr edersek y6ntemlerimiz basanh olmayacak ve oranlihk bozulacaktir. Plan, ideolojik bir bicimdir. tdeoloji, gercekliklerin bir yansimasrdrr, aym zamanda gercekliklert etkiler. Gecmis planlanrmz kiyilarnruzda hicbir sanayinin kurulmayacagrru kayda baglamisti ve 1957'ye kadar oralarda hicbir insa yoktu. Yedi sene harcadik, Esas insa, ancak 1958'den sonra basladi. ~u son iki yilda btiyiik gellsmeler gorduk. Boylece, plan gibi ideolojik bicimlerln ekonomik gelisme ve gellsme haddi ustunde buyiik etkilerl olur.

ru zamanda

38. URETIM ARA()LARININ Btil'tlMEsl; TARIM UESTEKLENMESt

URETIMININ

jjNCELtKLl BtRLtKTE

VE SANAV'NIN

4613.sayfada, tiretim araelan yumesl sorunu ele almiyor. 77

tiretiminin i:incelikli bu-

Uretim araclarmin tiretlminln oncenkn buyumesi, genlsleyen yeniden-uretlm icln tum toplumlarda ortak olan Iktisadi bir kuraldir, Kapitalist toplumda ilretim araclarrmn ilretimine onceuk tanmmaz ise genlsleyen yeniden-iiretim olamaz. Stalin donemlnde agrr sanaylnin onceliklt geltsmesine ozel agiruk verilmesinden dolayi, planlarda tarim ihmal edilmlsti. Ge~en yillarda Dogu Avrupa'mn da benzer sorunlan oldu. Bizim yaklasrrmmiz, agir sanayinin oncelikIi gelismesrnt, tarim ve sanayinin birlikte desteklenmesinin (aym zamanda kendine has cncelikli yonlerl olan diger musterek programlarm da) sarti haline getirmek oldu. TarIm kazanclari olmazsa, cok az sorun cozuleblllr, 1960'da yururluge girmesine ragmen, tanm ve sanayinin birlikte desteklenmestni onermemlzm iistiinden simdi 4 yil gectl. Tarimi ne kac1ar onemsedlgtmtz, tanma ayirdrgnmz cellk maddelerin miktarmda ifadesini bulur. 1959'da sadece 590.000 ton ayirdik, ancak bu YII (sulama tesisleri de dahil 01mak uzere) 1,3 milyon ton ayirdik. i§te bu, tarim ve sanayinin, gercek birlikte desteklenmesidir. Burada kitap, 1925 He 1958 arasmda Sovyetler Birligi'nde tuketim mallarmm 16.5 kerelik bir artrs gcsterdigtnden, uretim araclan iiretiminin ise 103 kere arttigmdan soz ediyor. Sorun, 103: 15.6 oranirun agrr* sanayinin gelismesine yararh olup olmadigidrr. Aglr sanayinin hIZ11gelismestni istiyorsak, herkes insiyatif gostermeli ve sevkint korumahdir. Ve bunu istiyorsak, tarim ve sanayinin birlikte desteklenmesini mumkun kilmalrviz. Hafif ve aglr sanayi tcln de ayni sekilde, ~ Eger tarim, hafif sanayi ve agrr sanayinin aym zamanda ve yuksek bir hiz ile gelismeslni mtimktin kilarsak, aglr sanayintn gelismeslyle birlikte halkm geclmintn
~ Yatruz 1967 baskrsmda

de uygun bir sektlde ytikselmesini garanti edebiliriz. Bizim deneyimlerimiz kadar SovyetIer Birllgl'nin deneyimleri de, tanmm gelisrnemesmin, hafif sanayinin gelismemesinin agrr sanayie zararh olaoagim karutIar.

39.•

DAI"iILIM BELfRLEylcIDtR.»

HATALI

BIR

GORtJS

Kitap 20. b61iimde soyle diyor: «Devlet yonetimmdeki sanayide yukselmenin on sarti, sosyalist uretimtn gellsmesl sirasmda, iscilerin bireysel maddi cikarlanna duydukian i!giyi kullanmak olmustur.» 21. bolUmde. «Ulusal sanayilesme mticadelesinde onemli bir gorevi yerine getirmek tern, emege gore dagihm yasasrm kullanarak (j,<;c;ininbireysel cikan ile sosyalist uretimin 9karlarim blrlestiren bir yasa) ekonomik muhasebeyi tilmiiyle uygulaym.» diyor. 25. bolumde: «Sosyalist sistemin hedefleri, lscilerin urettrnl arttmnak icln cetln cabalar harcamayt candan istemesine neden olur ve maddi cikardan dolayt personeli, kendi emeklerinin urunJeri He ilgilcnmeye iter. Bu, sosyalist i.iretimin gellsmesl icin onemli bir itici giir,t"Ur.)) «Bireysel maddi ctkara duyulan ilgi» den bu sekilde bir mutlaklik yaratmanm, artan bir bireycilik tehIikesine yol acmasi kacmi lmazdir, 452. sayfada, emege gore dagihm, dum iscllerln, maddi yarardan dolayi iiretimin artirilmasi iein duzenlenen planlann uygulamasrna ilgl gostermelerine neden olur, bu yuzden sosyalist uretlmln belirleyici itici guclerinden biridtr.» deniyor. tnsan, (IEgel' sosyalist iiretimin yoniinti, sosyallzmin temel iktisadi yasalari belirliyorsa, bireysel maddi cikarm iiretimin itiei bir gucu oldugu iddiasma nasil varrlabilir?» diye sormaktan kendini ' alarruyor. Tiiketim mal1armm dagihrmm belirleyici bir itici gtic olarak ele almak, dagilum belirleyici gorrnek 79

78

hatasma dusmektir. Gotha Proqramuun Eiesiirisiruie Marx, «Dagihm herseyden once uretim araclarmin daglhrrn olmalidrr: Uretim araclari kimin elindedir? Belirleyici soru budur. TUketim mallarmm dagiummi, iiretim araclarrmn dagilum beltrler.» demistir. Tiiketim mallanmn dagihmun belirleyici itici giig olarak gormek, Marx'm dogru gorU§unu carpitmaktadir ve ciddi bir teorik vanhstir.

411. S!YASETIN EGEl\I"NLtGt

'VE MADDI TE$VIK

araciyrms gibi, bireysel maddi yaran tartisiyor. Bu, bircok iktisat i§~isi ve tinder personelin ruht durumunun ve poUtik-ideolojik cahsmayi vurgulamarun Ihmal edilmesinin yansimasidrr, Bu durumda, maddi tesvlklere gUvenmekten baska secenek yoktur. C!Herkesten yetenegine gore, herkes emeglne gore» slogarurun ilk yansr, en buyuk cabanm uretime harcanmasi gerektlg; anlamina gelir. Slogamn ilk yarisim aymp, tek yanlI bir sekilde, sadece maddi tesvlkten bahsetmek neden? Maddi tesvtkler Icln boylest bir propaganda kapitalizmi yenilmez kIlacak!

452. sayfanm 2. paragrafma gore, partl orgutunun yen, yerel iktisadi organlardan sonra geliyor: bu sommcudur, merkezi hukumetin dolaysiz yonettmi altmda, onderler haline gelir. Bu bOlgelerde, yerel parti orgutlert siyasi onderligt ele gecirernezler, tum olumlu gtiglerl yeterince seferber etmelerine imkan yoktur. Kitap 457. sayfada, kitlelerin yaratici eylemlerini kabul etmeslne ragmen, yine de «Komunist lnsayi hizlandrrmanm en onemli sartlarmdan birt, kitlelerin, ulusal iktisadi geltsme planlanru tamamlamak ve bunlari asmak icm verilen miicadeleye katilmalaridir.» diyor. Aynca, 477. sayfa, {(Ciftlik personelinin insiyatifi, tanmm gelistirilmesinde belirleyici bir etmendlr.» diyor. Kitle mticadelesini «onemli bir etmen» olarak gormek, kitlelerin tarihin yaraticilarr oldugu ilkesine acikca itaat etmektir. Hicbir durumda, tarih, kitlelerin yerine planlamacilann yarattlg,. birsey olarak gorntemez. Kitap hemen sonra su noktayi vurguluyor, «Baslangl'-; oIarak, maddi tesvlkleri kullanmahyiz.» Bu sanki, kitlelerin yaratici eyleminin maddi yararlarla telkin edilmesi gerekir, gibi bir anlam tasiyor. Kitap, her nrsatta, Insanlan bos umitlerle cezbetmenin cekici bir

41. DENGE VE DENGESlzLtK

432. sayfada 1. paragrat hatah, Kapitalist teknolojinin gellsmesi bazi yonlerden dengeli, bazi yonlerden dengesizdir. ASl!onemli nokta, teknolojik gelismede denge ve dengesizlig;n, kapitalizm ve sosyalizmde farkh oidugudur, Sosyalizmde denge ve dengesizlik vardir, ornegln: Kurtulusun ilk doneminde, jeolojik projelerde cahsan 200'U ancak asan Isclmis vardi ve beklentilerimiz ulusal ekonominin gellsme Ihtiyaclart ile bagdasmaktan uzakti. Birkac yilhk yogun eabalardan sonra, yenl dengesizllkler dogunca, durum hemen-hemen diizeltllmistj, ~u anda Cin'de mtithis bir kol i§C;isl yogunlugu vardir, bu durum tiretimi gelistirme ve emek Uretkenligini arttirmamn gerektirdikIeri He bagdasmamaktadir, BUyiik bir teknolojik devrim baslatmak ve bu dengesizug! cozmek, bu yuzden gereklidir. Yeni bir teknik kesimin her ortaya cikismda, teknolojik gellsimtn dengeslzligt kacmilmaz olarak dikkatleri cekecek hale gelecektir. Ornegln; simdi daha ilen teknoloji He ugrasiyorua ve birgok seytn uyumsualugunun bilincindeyiz. Ancak bu Sqyyet Kita-

80

81

br, yalmz kapitalizmdeki bir miktar dengeyi reddetmekIe kalmiyor, sosyalizmdeki bir miktar dengeslzllg! de

reddediyor. Hem teknolojt, hem de ekonomi boyle gellsir. Kitap, sosyalist uretimin gelismesinln dalgah ilerleyi§ini tammiyor gibi gorunuyor ve sosyalist ekonominin gelislminden kusursuz, ini§Siz~lkl§SlZ, dtimdiiz bir dogruymus gibi soz ediyor. Bu dil§ilniilemeyeck blrsey. HiC;bir gelisme dogrusu duz degildlr. Ya dalgalI, ya da sarmaldrr, Bizim gunliik .yah§Il1alamllizm bile boyle bir kahbi var. <;ah§IDaya baslamadan once baska birsey yapanz. Daha sonra birkac saat dinlenmemiz gerekir. oece-gundiiz demeden, durmadan c;alI§amaytz. Bir gun cok C;a11§lrsak, ertesi gun daha az eansabthrz. Bundan da ote hergun, aym yaratici gucle cahsamayiz. Butiin bunlar dalgah sekillerdlr. Denge, dengesialige gorelidir. Dengesizlik olmadan denge olmaz. Her§eyin gelismesl dengesizllklerle nitelenmtsttr. Dengenin talep edilmesinin nedeni budur, Denge ve dengesizlik arasmdaki c;eli§ki, cesitli bolge ve kesimlerin her bolumiinde, durmadan beliren, durmadan cozulen bir sekilde vardir. Birinci yil i.yin bir plan bulundugu zaman, ertesi yil iC;inde bir tane bulunmahdir. YIlhk bir plan, ceyrek YIIIIk bir plaru, 0 da ayhk bir plam gerektirir. 12 aym her birinde denge ile dengesizlik arasmdaki c;eli§kiler C;oztilmelidir. Yeni dengesizliklerin yeniden meydana gelmesi, bilhassa bu gerekce, bizi planlan surekll gozden gecirmeye zorlamahdir.

Ancak kitap, c;e§itli sorunlann ara§tmlmasmda diyalektik yontemi uygulayamarm§. Ulusal e~o~ominin planh oranh geli§lllesinin yasalanna ayrilan bolum epey uzun, ancak denge ve dengesizlik arasmdaki c;eli§kiye hi(_; deginilmemi§. Sosyalist toplumun ulusal ekonorru_smm planli, oran82

11bir gelismesl olabilir, bu da dengesizllklerin ·dlizenlenmesini mumkun kilar, Ancak dengesizlik ortadan kalkmaz. «Dengesizllk seylerin dogasmdadir». 6zel miilkiyet yok edlldiglnden, ekonominin planh orgutlenmesl mumkiln oldu. Giderek, bu da bircok gorell donemsel= denge yaratmak Icin dengesizligin nesnel yasalanm bilincli olarak kontrol etmeyi ve kullanmayi mumkun kildi. Eger iiretici gucler one gecerse, uretim ilisklleri uretiei gttclerte uyum saglayamaz, ustyapi da ilretim i1i§kileriyle uyum saglayamaz, Bu noktada, Uretici guclerle uyum saglamalan i<;in ustyapi ve uretlm i1i§kilerinin de~ gi§tirilmesi gerekeeektir. Kimileri, uretim ili§kileri ve ustyapi arasmda, uretim Ilisklleri ile ilretici gucler arasinda dengeye yalruzca g6reli olarak ulasilabtlecegtni soyluyor, ned en olarak da, iiretici guclerin her zaman ilerlemekte oldugunu, boylece dengeslzligin her zaman sozkonusu oldugunu getiriyorlar. Denge ve dengesizlik bir celiskinin iki ucudur, bunlardan dengesizlik mutlak, denge g6relidir. Bu boyle olmasaydi; ne ustyapi, ne uretim ili§ki1e-ri,ne de uretici gueler gellsmezdi, toslasirlardi. Denge, g6reli, dengesizlik mutlaktir. Bu, sosyalist toplum icln gecerli olduguna mandigim evrensel bir yasadir, <;eli§ki ve miieadele mutlaktIr; birlik, ittifak ve dayamsma gecici, dolayisiyla da gorelldir, Planlama i1e ulasilan c;e§itli dengeler don emsel , geelcl, sarth; dolayisiyla gorelidir, sartsiz, sonsuz bir denge durumunu kim du§leyebi1ir? Sosyalizmin Iktisadi sorunlarim arastirmak icin, ilretiei gucler, uretim ili§kileri ve ustyapi arasindaki denge ve dengesizlikleri rehber oIarak kullanmarruz gerekir. Siyasal iktisadm esas inceleme konusu urettm ili§kilerdir. Ancak, iiretim Iliskilerlni acik bir sekllde Ince• sadeee 1969 baskismda,

83

leyebllmek tcin, uretlcl gucleri ve ustyapmm urettm illskileri ilzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini de birllkte incelemek gerekir. Kitap devlete degmtyor ama hiebir zaman bunu dertnlemesine incelemlyor. Bu bir Ihmaldir. KU1jkusuz siyasal iktisadi cahsma surectnde, tiretiei guclerin ve ustyapmm tncelenmesl, gereginden faz: Ia gellstirllmemelidir. Uretim ili§kilerinin mcelenmest fazla ileri giderse teknoloji ve dogal bilimler haline gelir. ustyapmm incelenmesl fazla Ileri giderse. ulusaldevlet teorisi, simt mucadelesi teorisi haline gelir. Sosyalizm (Marksizm'in tiC;ogesinden biri) ba§ltgl altmd~ suntan Incelerlz: simf mucadelesi teorlleri, devlet teorlleri, devrim ve parti teorllerl, ve bundan baska askeri strateji ve taktikler, v.b, Dunyada analiz edilemeyecek sey yoktur. Ancak sartlar degi§ir, ozler de oyle, Blrcok temel kategori ve yasa =-omegln zrtlarm birligi- uygulanabiIir. Eger sorunlan bu sekilde incelersek, sorunlan bu sekllde cozumlersek, sa~lam, butunluklu bir dunya g6rii.§ii ve metodoloji sahibi olacagrz.

""2. «MADDI

TE!;'vIKLr:n~

486. sayra soyle diyor: «sosyaust asamada emek henuz toplumun tum bireylerinin yasammda esas ihtiyae haline gelmemistir, bu yuzden emegin maddi olarak tesvik edilmesinin buytik bir onemi vardir.» Burada «turn bireyler» asm geneldir. Lenin, toplumun bir bireyi idi. Onun emegl, yasarrunm «esas ihtiyaci» haline gelmemis miydi? 486. sayfa su noktayi getiriyor: sosyalist toplumda iki tur birey vardir; g6revlerini baghhkla yerine getiren c;ogunluk ve gorevleri hakkmda durust olmayan azmhk.

Bu dogru bir §ekilde analiz edilmls. Fakat bu sonuneu grubu kazanmak istiyorsak yalmzca maddi tesvike guvenmemeliyiz. Billnclerinl yukseltmek ic;in onlari elestirmemiz ve egltmerniz gerekir. Kitabm bu bolumunde, goreli olarak caliskan ve olumlu iscllerden soz ediliyor. E§it §artlar altmda, daha fazla uretecek olanlar bunlardir, A91k~a bir i§9~~il1_sall§kan ve hevesli olup olmadigim, teknik'veya kulturel uzmanlasma duzey; degU, styasi bilinci belirler. Tekni~ ve kulturel uzmanlasma duzeylert yiiksek olan kimileri yine de ne cahskan, ne de gayret1idir; diizeyleri daha dusuk clan bazilan oldukca cahskan ve gayretlidr. Bunun ncdeni, ilk grubun dusuk, sonuncunun yiiksek siyasi bilincinde yatar. Kitap, emegln maddi tesvlkinin «iiretlmde artrslar .'~agIadlgml)) ve bunun «iiretimin gelismesini kamcilayan belirleyici etmenlerden biri» oldugunu soyluyor, Ancak, maddi tesvik her yil clegi§meyebilir. Halk boyle bir tesvike her gun, ay veya yrl gerek duymayabilir. Te§viklerin azaltildrgi zor gunlerde kistler cahsmayi siirdtirebiImeIidir, hem de daha gayretli ve yogun olarak, Kitap, maddi tesvikleri tek tarafli bir mutlakbk haline getirince, bHincin yukseltilmeslne gerekli onemi vermeyi ihmal ediyor ve aym ilcret dtizeyindeki klsllerin emekIeri arasmdaki farklarm nedenlertnt aciklayamiyor, Ornegin; 5. derecde» bir grup gayet iyi, bir digeri kotu, bir ii~iincti de geneJde iyi gidebilir. Onlann mantigma gore, boyle farklann maddi -te§vikleriu aym olmasma ragmen meydana gelmesi aciklanamayaek bir olgudur. Maddi tesvlgtn onemi kabul edilse bile, bu hlcbtr zaman tek bir ilke olamaz. Her zaman bir ilke daha vardrr, yeni siyasi ideolojiden kaynaklanan ruhi esinlenme, Aynca. maddi tesvlk sadece blreysel crkar olarak Irdelenemez. Aym zamanda, bireysel cikarm tabi olmasi ge85

84

rektlgi kolektif yarar, geclci yararlann tabi olmasi gerektigi uzun vadeli cikarlar ve kismi yararlann tabi 01mast gerektlgi tumlin yarari vardir. «Emegtn maddi tesviki, sosyalist rekabet» adh kisrmda, rekabetJe iIgili iyi yazilmis blrkac bolum var. Eksik olan, siyasetin irdelenmesi! ilk olarak, insanlan oldurecek kadar cahstrrmayin. Ikinci olarak, saghklarmi bozmaym, hatta bunu adimadim guclendirrneye calism. Bu ikisi temel noktalar. Oburlerine gelince, gerceklestirilebflirse miikernrnel, yoksa yine de iyi! Insanlarm biraz bilince sahip olmalanm istiyoruz. Kitap, sanki geleeek nesillerin ve gelecegin iizerinde hie; durmuyor, sadece maddi tesvlkler uzermde duruyor, surekli maddl tesvik yolundan yurtiyor ve sanki sihirli bir degnekmis gibi, bunu hemen bireysel tesvik ilkesine donduruyor, Bireysel C;lkarlarm, tum halkm cikarlan karsilandlgI zaman karsilanacagrm soylemlyorlar. Uzerinde durduklaribireysel yarar, gereekte miyop bir bireycilik. kapitalizme karsi proleter simf miicadelesi verUen don emden gelen ve kendini sosyalist Insa d6neminde de gosteren ekonomist bir egilimdir.,Burjuva devrimleri doneminde, bircok burjuva devrimcileri kendi simrtan ve srmflarmm gelecekteki nesileri Icin kahramanca fedakarhklarda bulundular; fakat bunu kesin olarak bireyseI cikarlan icin yapinadIlar. Temel bolgelerde oldugumuz zaman, ozgiir (plyasamn denetiminde olmayan) bir arz sistemimiz vardl.23 0 zamanlar halk daha cetindi ve ayricahkh muamele gormek icln herhangi bir ceklsme yoktu. Kurtulustan sonra bir ucret slstemlmiz oldu ve dereeelerde anlastik, fakat sorunlartmiz sadece kat-kat fazlalasti. Blrcok insan srk-sik mevki Icm mucadele etti ve bircok iknada bulunmamiz gerekti. 86

Partimiz 20 yil hie; yumusamadan savas verdi. Uzun bir sure, piyasa denetiminde olmayan bir arz sistemlnl isler kildik. Ku~kusuz 0 donemde temel bolgelerdeki tum toplum bu sistemi uygularmyordu, Aneak i<; savas doneminde bu sistomt uygulayanlar yuzbinlere yukseldi ve en aZI onbinleri buluyordu, Japonya'ya KaT§1Direni§ Savasi'nda sayi yine bir milyonun ustunden birkac miIyona nrladr, Ta Kurtulu§un ilk donemine kadar halkumz cok calisarak ve kahramanca savasarak esitlikc! bir yasam surdu: sadece devrimci ruhun esinlemesine dayanarak, maddi tesviklere hie bagh 01road an. te; savasm ikinci doneminin sonunda -daha once ve daha sonra zaferler kazanmamiza ragmenbir yenilgiye ugradik. Olaylarm bu sekilde gelismesi He maddi te§vikimizin olun olmamasi arasmda bag yoktu. Siyasi ve asked cizgimlzln dogru olup olmamasi ile bagi vardi. Bu tarihi: deneyler, sosyalist insanm sorunlarrm C;ozmede90k onemUdir. 26. b6li.imde soyle deniyor: «Sosyalist tesebbuslerde maddi cikarlan yuzunden kendi i§Ierinin sonuclari He ilgiIenen isciler, sosyalist iiretimi geltsttrmede itici gucIerdlr.» (Shf. 482)

27. bolumde §oyle deniyor: «vasirh emek goreli olarak yuksek oduucndtrtlir.Bu, i§9ilerin ktilturel ve teknik diizeylerini yukseltmelerlni tesvtk eder, bu da kafa ve kol emegi arasmdaki rarkm azalmasina neden olur.»
(Shf. 501-503)

Buradaki 6nemIi nokta, vasith emegin yiiksek odullendirilmesinin, vasifsiz i§c;ileri, vasrfli i§e;ikatmanlanna girmek uzere, duzeylerini siirekli yiikseItmeye mahmuzIadigtdir. Bu, kiiltUreI ve teknolojik diizeylerini, daha fazla para kazanmak icin yukselttller demektir. Sosyalist blr toplumda, kiiltiir ve teknoloji c;aII§mak ic;in okula giren her kist, daha yuksek ucret ieln degil, sosyalist
87

insa, smailesme, halka hizmet, kolektif cikar it;in cahstigrm kabul etmelidir. 28. bolum, ((Emege gore dagihm, uretimm gelismesini saglayan en biiyUk guctur,» diyor (Shf. 526). Bu sayIanm sonunda, sosyalizmde Ucretlerin dUzenli yukseldiginl acikladiktan sonra, bu kitabm degistlrilmemls Ut;UncU baskisi, «sosyaltzmin kapitalizme temeldeki UstUnlUgu kesin oIarak buradadir,» diyecek kadar ilert gidiyor. :;Iimdi, sosyalizmin temelde ucretlerin diizenli yukseldlglnden dolayi kapitaJizmden iistiin oldugunu soylemek yanhstir. Ucretler, tiiketim mallarmm dagihmidir, Uretim araelanrun dagihrru olmazsa, iiretiIen mallarm, tiiketim mallarmm dagihrru olamaz. Sonun .. cusu, ilkinin dogrulanmasidrr.

mitesi rehberliginde fabrika bas sorumlulugu sistemm. degil de 'tekil onderlik' ststemint yi.iri.irliige koyuyor?» Siyasetin zaYlfladlgt zamanlardir ki, maddi te§.v:l,k..:: lerdeu"so-zeimekteu"iJa-§kabir secenek yoktur. Kitap, bu .nedenden _dolayi, ((t§t;ilerin maddi cikarlan yuzunden kendi emeklerinin sonuclan ile derinden ilgilenmeleri ilkesini tiimQyle yiiriirliige koymak, sosyallst uretlmi gitgide anlamak ve yiikseltmek Icin temel gii':W.diin) diyerek devam ediyor.
U. YILDlRUI PROGRAMLAR, HIZLANDmILMI$

If,

43.

SOSYAUST JLI$KILER

TE$ERBOSLEBDE JNSANI.ARARA81

500. sayta, «sosyallzmde iktisadi onderlerin Itibari, kitlelerin bunlara duydugu guvene baglidir.» diyor. Bu gercekten iyi ifade edilmts. Ancak, bu hedefe ulasmak ugras gerektirecek. Bizim deneyimimize gore" kadrolar gosterisl bir yana brrakip kendilerini i§l,;ilerle blr tutmazlarsa, i§9iler her zarnan rabrikayi kendilerininmis gibi degil, kadrolarm fabrikasr Imls gibi goreceklerdir. «Evln efendisi» tavn, i§9ileri i§ disiplinini bilincli bir §ekilde goztemlemeye isteksiz kilar. Sosyalizmde iscller He tesebbtisun onderlert arasmda yapici bir isblrliglnln, Ustiinde caba harcamak gerekmeden, kendiliginden ortaya cikacagmi du§Unmeyiniz. Eger, hem kol i§t;ileri, hem de .tesebbus onderleri birlesik bir iiretim kolektifinin iiyeleri ise, 0 zaman «SOSA yalist tesebbiisler, niye kolektif rehberligt, yanl parti ko88

505. sayfa soyle diyor: «Hizlandmlmts i§ olgusunu ortadan kaldmmz. Dretimi resmi yazilara gore, iyi dengelenmls blr sekllde yurutunuz.» Degi§tiriImemh_; 3. baskida bu cumle soyle diyor: (('YIldlrlm programlara' kar§1 mucadele vermeli ve onceden kararlastmlmis programlara gore iyi dengelenmls bir sekilde eahsmahyiz.» Yildmrn programlan ve hizlandmlmts i§in bu sekilde keslnkes reddi fazla mutlak. YlIdmm programIan tiimuyle reddedemey.z. BUlllarm kullamlmasi veya kullanilmamasi zitlann bir!igidir, Dogada hafif esintiler ve seyrek vagmurta r vardir ve de kuvvetIi ruzgarla, siddetll yagmurtar vardir, Yddmrn programlann kullammi gorunur ve kaybolur, dalga gibi. iJretimdekl teknolojik devrimde yIldmm prog .. ramI ann gereklillgi stirekli artar. Tanmda mevsimlerle gogtis gogiise savasmahyiz. Dranun bir dorugu olmah. Yildmm programlan reddetmek, gereekte dorugu reddetmektir. Sovyetler Birligi, Birleslk Devletler'e yetismek istiyor. Biz, Sovyetler'in diizeyine, onlann harcadigi zamandan daha az bir zamanda ulasmak istiyoruz. Bu bir e;e§it yildmm programdir.
8{1

Sosyalist rekabet, geri kalmism ilerdekine yetismesi demektir. Bu aneak yildmm programlar yoluyla mumkundur, fiIkeler arasmda oldugu kadar bireyIer, birimler tesebbtisler arasmdaki Iliskilerln hepsi de rekabetcldir, Eger ilerdekilere yetismek isteniyorsa, bunu yildinm programlarsiz basarrnak eide deglldir. Devrim veya insa idari emirlerle yiirii till urse (ornegin, idari emirJerle toprak reformunu gerceklestirmek veya kooperatiner orgutlemek) uretimde dusme olmasi kacrmlmazdrr; kitlelerin seferber edilmemls olacagmdan dolayidir bu, yildmm programlar yuzunden degu.

45.

DF:Ctm

YASASI

VE

PL:\.NLAMA

521. sayfada dogru olan kucuk baskin bir bolum var; elestirel ve sorunlan blrlestiren bir bolum. Deger yasasi, planlamanm bir araci oIarak hizmet ediyor. Iyl. Ancak deger yasasi, plan!amanm esas temeli olmamalidir. Buyiik atihmi deger yasasmm gereklert temelinde degil, sosyalizmin temel Iktisadi yasalari ve tiretimi genisletme Ihtlyaci temellerinde gerceklestirdik. Eger hersey dar bir sekilde deger yasasi bakis acismdan gozlenlrse, Ilerl Atilim'm kaybedilenlere degmediginm soylenmesl ve gecen senenin demir ve celik iiretme c;abaJanmn bosa harcanmrs emek olarak yargilanmasr gerekirdi. Uretilen yerel celik nicel ve nitel olarak diif,iiiktli ve devletin bircok kayip vermesi gerekiyordu. Iktisadi sonuclari onemli degildi, v.b, KIsmi vadeli gorus, kampanyanm bir kayip oldugudur; ancak, bastanbasa uzun vadeli gorU§ ise kampanyanm cok degerli olduO-udur. Ciinkii tiim bir iktisadi lnsayi miimkiin kilmistrr. t:> .• Tum tilkede demir ve eelikte yeni atrlimlar yapilmis ve bircok sinai merkez kurulmustu. Bu, adrmimizi daha 90

sagladi. 1959 kismda 75 milyondan fazla insan ulke eapmda sulama tesisierinde cahsiyordu, TemeI sulama tesislert sorununu cozmek Icin iki tane buyuk olcekte kampanya orgutleme yonteml uygulanabilirdi. Bir, iki veya tiC; yrl soz konusu oldugunda, bu kadar emek icin harcanan tahilm degerl dogal olarak cok yUksekti. Aneak, daha uzu~ vadeli acidan bakarsak, kampanya tahil tiretimini epeyce arttirabllr, canlandrrabilir, tanmsal tiretimi ve dolayrsiyla metal arm birim kazane basma degerint istikrara kavusturabilir, Sonra butun bunlar halkm tahil ihtiyacmi karsilamaya yonelir. Tanm ve haHf sanayinin siirekli gelismesi, aglf sanayi Icin daha Iazla birikim saglar, Bu da uzun d6nemde halkrn yararmadir, Koyluler ve tum i.Uke halki, devletin ne yaptigrm, para kazamhp kazamlmadigim gordukce karst cikmayip, destekleyeceklerdir. Koylulerin kendi iclerinden sanayiyi destekleme slogam one surulmustur, I§te bu bir kanittir. Lenin gibi Stalin de «Sosyalist insa dcneminde koyluluk devlete vergi odemelldir.» demlstir. Cln'deki koylulerin btiytik c;ogunlugu, oIumIu bir tavirla «vergi gonderiyor». Sadece varllkll ve orta halli koyluler -koyIiiliigUn yUzde 15 kadan=- arasmda hosnutsuzluk vardir, Tum Buytik Atrhm ve Halk Komtinleri kavramma karst uluyorlar, 6zetle; planlara, fiatlardan oncelik tanmz. Tabii ki fiyatlan 6nemsememezlik edemeyiz. Birkac YII once canli domuzlarm ahrn riyatrm yiikselttik ve bunun domuz yetistiricillgine olumlu etkisi oldu. Fakat bugunku buyuk olcekte, ulke capmdakl domuz yeti§tiriciligi Icin asil guvendigimlz sey planlamadir, 521. sayta, kolektif c;iftliklerin pazarlannda fiyaUarna sorununa deginiyor. Onlarm kolektif ~iftlik pazarIan fazla ozgurdur. Bu pazarlarda fiyatlan duzenlemek
91

biiyiik atmamizi

icm sadece devletin iktisadi gucunu kullanmak yeterli degildir. Onderlik ve denetim de gereklidir. Birinci asamada, pazarlanmizda fiyatlar hukurnet taranndan, belirlt sirurlar icinde tutulmustu. B6ylece kucuk ozgurluklerin buyuk ozgurlukler haline gelmesi onlenmlsti,

parca basma ucretm yaygm bir sekilde kullarulmasim istedikIerini soyluyorlar. Burada bir C;eli§ki var, Biz, saat basi sistemi ve de odullendirmeyl yiirtirliige 'koyduk. Ornegln, son iki yildakl yilsonu «ileri atiurn» odiilleri. Hiiktimet ve egitim i§.;ileri dismda, tum memur ve isciler, degi§en, ve 0 birimlerde cahsan memur ve i§e;ilerin kendilertnce belirlenen miktarlarda yilsonu ileri atihm odiilleri aldrlar,

522. sayfasoyle diyor: «Deger yasasma egemen 01marmzm sayesinde, yasamn kapitalizme yi.lkledigi tiretim anarstsi veya toplumsal ernek-gucunun sarrlyati S08yalist bir ekonomlde gorutmez.» Bu, deger yasasmm etkilerini abartiyor, Sosyalist toplumda bunalimlarm meydana gelmemesinin esas nedeni miilkiyet sistemidir: Yani sosyalizmln temel yasalari, uretim ve dagihmm ulusal planlamasr, rekabet veya anarstntn olmaytsi, v.b., yoksa deger yasasma egemen olmamiz degil. Soylemeye bile gerek yok; kapitalizmin iktisadi bunahmlari da mulkiyet sistemi lle belirlenir.

4. FtYATLAR

HAKKINDA

IKt SORUN

46.

VCRET

BI(;IMJ,E{{!

530. sayfada ucret blcimlerl tartisihrken, parca oa~l ucretin esas, saat basi iicretin ise tamamlayici olarak ele almmasi savunuluyor. Biz tam tersini yapiyoruz. Parga basma ticretin tek yanli bir sekilde vurgulanmasmm gene; ile yash, giit;lu ile gucsuz emekeiler arasmda celiskiler dogurmasi kacimlmazdir ve i§C;iler arasmda «buyiik bahgi yakalamak» pslkolojisi yaratacaktrr. Bu, kclektif hederin degtl. bireysel gelirin birincil kaygi olmasma neden olur. Pares basi iicret sisteminin teknolojik yenilikleri ve maklnelesrneyl onlediglne dair veriler bile vardir. Kitap, parca basma i.i.cretin otomasyona uygun 01madigmi kabul ediyor. Bir taraftan otomasyonu cok gelistlrmek istediklerini soyluyorlar; diger taraftan
92

tncelemeye deger iki tane sorun var. mallarmm ttyatlanmasi. Kitap ((8osyalizm otedenberi, tuketim mallan fiyatlarmm, tum halkm yaranna dusurulmesl polltikasiru uygulamaktadir,» diyor. Bizim yaklasirmrruz, gene} olarak fiyatlarm ne yUkselmesme, ne de alcalmasma izin vermeden, bunlan dengede tutmaktir. Ucret dtizeylerimizin dusuk olmalarma ragmen, evrensel lstlhdam, dusuk fiyat ve kiralar, memur ve i!Jc;ilerimizin yasam dtizeylerini yeterince yuksek tuttu. Son tahlilde fiyatlarm surekli dusurulmesinin ml, yoksa bunlarm, ne dusurtilmesl, ne de yukseltilmesinin mi tercih edilecegi incelemeye deger bir sorundur. Diger sorun, agir ve hafif sanayi urunlerinin fiyattanmasi ile ilgili. Goreli olarak, ilkinin fiyatlan dusuk, ikincisinin ise yiiksektir. Biz tersini yapryoruz, Neden? Son tahlilde hangisinin daha iyl bir Vol oldugu- incelemeye deger bir sorundur.
Ilki, tuketim

93

III. KISIM -

30/34 BC>LOl\[LER

-18.

YABANCI VE YERLININ;
BtRLtKTE

BUY{)K. ORTA VE KUc:OCUN

DESTEKLENMESt

547. sayfa, insa fonlarmm dagrtilmasma karst C;1kiyor. Eger hicblrintn zamanmda tamamlanamayacagiTIl dusunerek, cok fazla esas projeye gtrlsilmemesl gerektiginl kastediyorlarsa, 0 zaman kuskusuz aym fikirdeyiz. Ancak, esas insa sirasmda kiic;uk ve orta olcekli projelere karst etkilmasi gerektigt sonucuna vanyorlarsa, 0 zaman aynt fikirde deglliz. Qin'de yeni esas sanayi merkezleri, 1958'de cok sayida gellsen orta ve kuc;uk 01c;ekteki tesebbusler temelinde kurulmustur. Qelik ve demir sanayilerindeki ilk anlasmalara gore, gelecek sekiz yit Icinde yirmidokuz buyuk, yaklasik yuz orta ve ve birkac yuz kiic;uk olcekte merkezin Insasi tamamlanacaktrr, Orta ve kuc;uk olcektekilerin demir ve c;elik: sanayileri iizerinde daha slmdiden biiyiik etkileri 01mustur, 1959 soz konusu oldugunda, ulke capmda ham demir uretim! 20 rnilyon tonu gecmistir, bunun yansi orta ve kiiC;tik olc;ekteki tesebbuslerde uretilmlstlr, GeIecekte de orta ve ktic;iik olcekl; tesebbusler, demir ve ceUk sanayilerinin gelismesl acismdan btiytik onem ta§lyacaklardlr. Blreok kuC;tik tesebbus orta tesebbus Ita94

line gelecek, bircok orta ise btiytik; geride kalnus olanlar ilerleyecek, yerel olanlar yabancIlara benzeyecek, gellsmenln nesnel yasasi budur. ileri bir teknoloji benimseyecegtz, fakat bu bir sure i<;in geri teknotojinin gerekllllginl Inkar edemez. Tarihin baslangicmdan beri, devrimci savaslan hep silahIan eksik olanlar kazandi, silahlarda avantajlI olanlar kaybetti. 1e; savas, Japonya'ya Kar§l Direni§ Sava§l ve Kurtulus Savasi sirasmda, iilke eapmda siyasi gucumuz ve e;agda§la§hnlml§ askeri teehlzatmuz yoktu. Eger en c;agda~ silahlara sahip olunmayinca savasilarmyorsa, bu kendi kendini sllahsrztandirma He estir. Kitabm anlattigt sekilde (Shf. 420) cok yonlu bir makinelesmeyi 20. yuzyilda gereeklestirme Istegtmiz ha12. tamamlanmamrs gorunuyor; herhalde 30. yUzyt.lda da oyle olacak, Gelecekte, yetersiz maktnelesmeden dolayi, kismi makinelesme ve yerli araclanrmzm gelistirilmesi cagrisi yapacagiz. f;iimdilik genel otomasyonu geciktiriyoruz. Makinele§me tartisilmah, ancak bir oran duygusu ile. Eger makinelesme ve otomasyon fazla buyutulurse halkm krsmi maklnelesmeyi ve yerli yontemlerte urettm yapmayi hor gormesl kacmilmaz olacaktir. Gec;mi§te herkes yeni teknoloji, yeni makine, buyuk-olcek, ytiksek standart lstedig! zaman boyle sapmalanrmz vardi: yerli olan, orta veya kuctik olan hor goriiliiyorduo Bu egilimi, yerli ve yabanciyi, biiytik ve orta ve kiiC;iigii birlikte tesvik ettikten sonra yendik. :;Iu anda tanrmn kimyasallasmasim onermedik. Bunun bir nedeni, onumuzdekt birkac; yil Iclnde fazla gubre iiretmeyi beklememizdir (Ve elimizdeki az miktarda gubre de smai tahIllarda yogun bir sekllde kullamlmaktadir). Bir baska neden ise, eger kimyasal maddelere yonelirsek, herkesin bunda odaklasip domuz yeti§tiri~ ciUgini ihmal edecegtdlr, tnorganlk giibre de gerekli95

dir, ancak bunlar organiklerle blrlestlrilmelldir; tek b~ lanna topragi sertlestlrlrler. Kitap, her kesimde yeni tekniklerin benimsenmesinden soz ediyor. Ancak bunu yapmak kolay deglldir. Her zaman adim-adim bir geltsme siireci izlenmelidir. Bundan baska, bazi yeni makineler kullamlmaya baslandigmda bile, eskilerden bircogu kallr. Kitap, yeni tesebbusler insa ederken ve techizati yenilerken, varolan makine ve mekanik techizau akilci bir sektlde ve son haddine kadar kullamma sokulmalidir, derken dogru soyluyor (Shf. 427). Gelecekte Isler farklt olmayacak. HBilyiibve «yabanci-ya gelince, bunlarm ustunde «yenl buyume Icm kendimize guvenmeliyiz» ruhu ile cahsmahyiz. 1958'de batil inanelardan kurtulmak ve kendi bilegimlze gilvenmek hakkmda sloganlar attIk. 01gr'.1ar, kendi basmnza cahsmanm tumuyle mumkun oldugunu gostertyor. Oecmlste geri ulkeler, i1eri kapitalis t ulkelere yetismek Icin yeni tekniklerin uygulanmasma gilveniyordu. Sovyetler BirIigi de kapitalist UIkelere yetlsmek icin, aynt sekllde, iter! teknolojinin uygulanmasina guventyor, Biz de ayrnsmi yapmahyiz ve yapabiliriz.
MI?

49. HAXc-tSI

ONCE; TRAKTOR

MO, KOOPERATIF

·563. say£a ~6yle diyor: d928'de bastan basa koIektlflestirmenin baslangtcmda, ilkbahar tahil b6lgelerinin yuzde 99'u tahta ve atIa cekilen sabanlarla siiruluyordu.» Bu oIgu, kitabm «traktorler kooperatiflerden once gelmelldtr» Iddiasim curutuyor. Aym sayfada, «sosyalist uretim Ilskileri, tanmsal uretim guclerinln gellsmesi ve tarrmsal teknolojinin ilerlemesi tcin gents bir alan acti,» deniliyor. Bu dogrudur.
96

Ilkonce uretim Iliskilerl degi§tirilmeUdir ve ancak ondan sonra iiretim gucleri genis bir sekilde gellstirllebilir. Bu kural evrenseldir. Dogu Avrupa'nm bazi tilkelerinde kooperatifler fazla faal bir sekilde orgutlenmemislerdi, bunlar bugun bile tamamlanmamis bir sekllde ·durmaktadlr. Bunun esas nedeni yeterince traktore sahlp olmamalari degjI (gorece bizden cok daha fazla traktorten vardi) , toprak reform1anmn yukaridan asagiya bir kraliyet bagl§l gibi inmesi idi. Toprak kotalarla mulksuzlestlrtlmistd. (Bazi iilkelerde 100 hektardan daha kueuk ctrtltklerde mulksuzlestlrmeye gidilmemlsti) . Mulksuzlestirme i§i yurutmenln emri ile yapilmisti: ve toprak reformundan sonra, demiri sieakken dovmek yerine, bes veya alti yihn fazla blrsey yapmadan gecmesme lzin verildL Biz tam tersini yaptik. Biz bir kitle clzgisl> yururluge koyduk; toprak agasl sminna karst siruf mucadelesl vermeleri, bunlarm topragiru adam basma bolusturerek dagitmalari icln YOksul ve asagr-orta koyluleri ayaklandirdik. (Bu kirsal bolgelerde buyuk bir devrimdi). Hemen sonra, bunu karsihkh yardim ve kooperatif hareketleri takip etti. Ve bu noktadan itibaren, adrm-adim ilerleyerek, koyluleri sosyalizm yoluna goturduk, Kitlesel bir parti ve ordumuz vardi, Gtielerimiz giineye gidince, her' eyalete, eyalet, b61ge, il ve bucak diizeylerinde cahsmalar yapmak uzere kadro mtifrezeleri yerlestlrildi. Giic;lerimiz vanr varmaz koylere derin bir sekllde stzar, «yoksullan, acilarmdan ogrenmek iizere ziyaret eder,» «kok sahp butun ogeleri toparlar», yoksul ve asagi-orta koylulerln aktif ogelerinl orgutlerdi.
50. tKl HEDEF; BtJytJK VE KAMVSAL

Sovyetler

Blrligi'ndeki

.kolektlr (!iftlikler iki kere
97

birlesmeye ugradi. Birl~ince, ctrtllklerin sayisi once 250.000'den 93.000'in ustunde bir sayiya, daha sonra ise yaklasik 70.000'e indi. Kuskusuz, geIecekte de tekrar birlesip genlsleyeceklerdfr, Kitap §oyle diyor (Shf. 568): «Kolektif c;iftliklerdeki uretim Illskllerini guclendirmeli, gellstirmeli ve kolektif cirtllklerin icinde kamuca kullamlacak tiretim tesebbusleri orgutlemeliyiz, Aslmda burada anlatilanlar ile bizim kendi yontemlerimiz arasmda blrcok benzerllk var, onlar sadece baska sekilde ifade ediyorlar. Gelecekte yaklasimlan bizim gibl olsa bile, komiui terimini kullanacaklan §iipheli. trade ve terminolojideki degisikllkler, onemlt bir sorunu da icermektedir: yani bir kitle ctzgisinin yuriirliige konup konmadigr, KUf)kusuz,SovyetIer Blrligl'nln biiyUk oleektekl kolektif cittliklerl aile ve nufus yonunden bizimkilere ilerde de benzemeyebilir; cunku onlarm tarimsal nUfusu dagrmk ve topraklarmm alam da buyuktur. Ancak, bu nedenden dolayi kolektif c;iftliklerinin daha fazla gentslemelerine gerek kalmadigrm kim soyleyebillr? Sinkiang ve Chi'Inghal gibi yerlerde, cok topraga az insan dU5?mesine ragmen, komiinlerin hala buyumesl gereklidir. GUney eyaletlerdeki bazi iller de (ornegtn Kuzey Fukien) benzer kosullar altmdadirlar ve bunlann buyuk komunlerl vardir, Komiinleri buyutmek 6nemIi bir meseledir. Nicel dcg!'}iklikler, kacmrlmaz olarak nitel deglsikliklere yol agar, bu degi.~iklikleri tesvik eder. Halk komunlerimlz iyi bir ornekttr. -«BuyUk ve kamusal!» ilk6nce «Buytik!» geJiyorbu «Kamusale m .diizeyini yukseltecek. Bu, nicel degi§ikIikler kismi nitel degi§ikliklere yo! acar anlamma gelir,
J)

51. MADDI CIKARIN
NEDENI NEDIR?

VURGULANMASlNIN

TEMEf,

Kolektif ~iftlik sistemi hakkmdaki bolumde, surekIi bir sekilde bireysel maddi cikarlar tartisihyor (811f. 565, 571, v.b.). Maddi cikarin b6ylesine ozel bir sekllde vurgulanmasmm bir nedeni var, Stalin doneminde kolektif cikar fazla vurgulanmisti; bireysel kazanc ihmal edilmlsti. Kamu fazla vurgulanmis, ozel az vurgulanrmsti, ~imdi ise karst uctalar, maddi te§vigi fazla vurguluyorlar, kolektif yaran ihmal ediyorlar. Eger bu surecte israr ederlerse, suphesis yine karsrt tarafta bulacaklar kendilerinL (,Kamusal)), «Ozel» He ilisklltdir: ve ozel, kamusal He Iliskllidir, bir zrtlann birligi. Biri digeri olmadan olamaz. Biz her zaman kamusal ve 6zelin birlikte dU§unulmesinden soz ettik, ve tumuyle biri ya da 6bUrii diye blrsey olmadigi, ama kamusalm ozelden once geldigi noktasim cok onceleri vurgularmstik, Bireysel, kolektifin bir parcasidrr. Kolektif cikar ilerlerse, bireyin hissesi de bunu takip ederek artacaktir, ttau», her zaman icin, tum seylerln ozelligtdir. Ku§kusuz, ikilik C;e§itlisomut bicimlerde tezahUr eder, boyIeee seylerln ozellikleri degi§ir. KalttIm ve degtsinim zrtlann blrliglnin ikililigidir. ilki degilde sadece sonuncusu (degtsmlm) olsaydi, bir sonraki nesil, bir oncekinden tumuyle Iarkli olurdu, Pirine , artik onu ptrtne yapan §ey olmazdr; k6pekler de, insanlar da oyle. Tutucu yanm iyi, olumlu bir Islevi olabilir. Yasayan seylere, .... kesintisiz degi§ikligin ortasmda, gee,;icibir degismeslik ve denge verebilir. Boylece, geli§tirilroi§ pirinc hala pirine olur. Ancak degi§inimsiz kahtrm, iIerlemenin olmayacagr anlamma gelirdi ve gelisme dururdu. 99

98

52. EYLEMi HALK YAPAR

ra 3 YJ.Idaha harcamayi planhyorlar. ne, eyleroi halkm yaptigrm gosterlr,
53.

Bfitiin bunlar yi-

577. sayfa soyte diyor: «Kolektif I¥iftlikler, diferan-

siyel rantm duzenlenmesi icm dogal ve iktisadi sartlan hazirlar.» Diferansiyel rant, tiimiiyle nesnel sartlar tarafmdan belirlenmez. Aslmda, sorun hall an eylemine baghdrr, Ornegin; Hopei eyaletinde, Pekin-Hankow demiryolunun kenarmda bir cok maktnelesmis kuyu var; ancak Tientsin-Pukow demiryolunda, bunlardan cok az var. Dogal sartlar birbirine benziyor, tletlsim aym derecede kullamsli, ancak topragm duzeltilmesi hlcbir zaman her yerde ayru degil. Bir yerin duzeltilmeyi kabul etmesinin (veya kabul etmemesinin) nedenleri oIabilir veya degisen tarihi nedenier olabllir. Ancak herseye ragmen esas nokta, eylemi yapanm halk oldugudur. Hazir konuya girmisken sunu da soyleyelim; f}anghay'm bazi dis bucaklannda dogru durust domuz yetistirllebiltyor, digerlerinde tse yetisttrtlemlyor. Ch'ung Ming bucagmda, onceleri, belirIi dogal sartlarm, ornegin buyuk sayidaki gollerin, domuz yetlstlrmeye uygun olmadigi du§iinUlmu§til. Ancak halk, zorluklara karst duydugu korkuyu athktan ve yetlstlricilik isine olumlu bir tavir takmdiktan sonra, yine bu dogal sartlarm, engel teskil etmek bir yana, yarar sagladlg,. anlasildi. Aslmda, sorun topragt derin surmek, iyi bahcrvanhk yapmak, makinelesmek veya kooperatirlesmek de olsa, eylemi halk yapar. Ch'ang P'ing'in bucagi olan Pekin, her zaman sel ve kurakhk belalarma ugrarmstir, Aneak, Ming mezarlarmdaki su deposunun insasmdan sonra durumlar degi§ti. Bu yine, eylemi halkm yaptigim gostermez mi? Hunan'da San nehri evcillestirmek amaciyla yapilan boru hatlanru tamamlamak i.;;in, 1959 ve 1960'dan son100

ULA~IM VE TtCARET

Ula.§lm ve paketIeme kullamm degertni arttirmaz, fakat degeri arttmr. Kullamlan emek, toplumsal gerekli emegm bir pareasrdrr, Qiinkii ulasim ve paketIerne olmasiydr; ilretim surect tamamlanamazdi, tiiketim asamasma girilemezdi, ve yarattlan kullamm degerlnin gerceklesttg! soylenernezdt, Komfuii ele alahm; eevher kazildiktan sonra derniryolu, gemi veya kamyonIa musteriye tasmmayip, 91kanldlgl yerde birakilrrsa kullamm degeri gerceklesemez, 585. sayfa, onlarda iki tane tiearet sistemlnin bulundugunu gosterlyor: devletce yuruttilen sistem ve kooperatif sistem. Buna ek olarak, «duzenlemeye tabi 01mayan pazarlar» da var; yani kolektif 9iftlik pazarlan. Bizim yalmz bir sistemimiz var. Kooperatif tiearet ile devletce yuruttilen tieareti btrlesttrdtk ve sistem §imdi isletilmest kolay gortmttyor, Her taraftan pek cok tasarrur saghyor, 587. sayfa, ticaretin kamusal denetiminden sOz ediyor. Biz bunun icin esas oIarak partinin rehberligine giiveuiyoruz. Siyasetin onceligl, kitIelerin denetimini sagtar. Tieari i§9ilerin emegt toplumsal olarak gereklidir; ve onsuz uretlm tiiketim He sonuclanamaz (hem ilretken tuketim, hem de bireysel tilketim). '
54.

TARIM VB SANAYlNtN

BlRLlKTE

DESTEKLENHE81

lik

523. sayfa, i.iretim araclarmm artttnlrnasma oncetanmmasi yasasuu irdeliyor. Kitabm degt§tirilrnemi§ 101

3. baskisi, burada ozellfkle suna deglniyor: «( ttretim araclarmm arttmlmasma oncelik tarunmasi, sanayinin tanmdan daha hlZ11gellsecegl anlamma gellr.i «(Tanmdan daha hlZ11kalkman sanayl», uygun bir sekilde ortaya konulmahdir, Sanayi uygunsuzluga varacak kadar vurgulanamaz, aksi halde kesinlikle zorluk-, lar ortaya eikar, Lianoning'i ele alahm, Blrcok sanayisi olan bu eyaletin, toplam niifusun iic;te biri kadar kent nurusu vardJr. Buradakiler gecmisde, aym zamanda tanmm gtiC;ltibir sekilde gellsmeslni saglamadan, sanayiye oncelik tammaya C;all§nu§lardl. Sonw;ta ise, eyaletin tannu kentsel pazarlarm talul, et ve sebze arzim sagtamayi garanti edemedi ve bunlarm hep baska eyaletlerden tasmmasi gerekti. Burada onemll nokta sudur: tarimsal emek btiyiik zorlamalar altmdadir ve gerekli makinelere yeterince sahip degildlr. Bu, iiretiroin gellsmesine simrlar koymaktadir, buyume gorece yavas olmaktadir, ~unu anlamayi becerememlstik ki, Kuzeydogu gibi yerlerde, ozellikle Liaoning'de tannu siki tutmak gerekli idi. Goriildiigti gibi, sadece sanayinin siki tutulmasi vurgulanamaz. Biz, tarun ve sanayinin -aglr sanayinin gelismesine oncelik tamyarakbirlikte gelismesi gerektlgine inamyoruz. «Birlikte desteklemei deyimi,' buyumede oncelik tammayi veya sanaylnin tanmdan daha hizh gelismesini inkar etmez. Ayru zamanda, «birlikte destekleme», gucumuzun esit bir sekilde kullamlmasi da degildir. ornegtn, bu yll yaklasik 14 milyon ton celik madde tiretebtlecegtrnizl hesapladik; bunun yiizde 10'u tanmsal teknolojik donusum ve sulama tesislerinin insasma aynlacak. Kalan yiizde 90'1, esas olarak, agrr sanayi, iletislm araclarr ve ulasim insasmda kullamiacak. Bu yilm sartlarmda, bu tarim ve sanayinin birlikte desteklenmesidir. Bu, agir sanayinin oncelikll gellsmesine 102

veya sanayinin* ivmeli gellsmesine zararh olmayacaktir. Polonya'da 30 milyon insan, buna karsihk yalmzca 480.000 domuz var. :;;u anda et arslari kotii sekllde zorlaruyor. Polonya bugun bile tanmsal gelismeyi giindeme getlrmemls goriiniiyor. 624. sayfa, ((Degi.~ikzarnanlarda, geri kalmis olan tanm, hafif sanayi ve besin sanayinin gelismelerinin hizlandmlmasi gerekir.» diyor. lyi ve giizel, ancak tarim ve hafif sanayideki gerlligin yarattigi dengesizlik ve uyumsuzluklann sadece «kismi dengesizlik ve uyumsuzluklar» oldugu iddia edilemez. BunIar, biitiinliigiin sorunlandir. 625. sayfa, «Ne zaman olursa olsun, a~r ve hafif sanayi arasmda dogru oraru korumak it:,;in,sermayenin akilci bir sekilde tahsis edllmesi gereklr,» diyor. Bu paragraf tanm ve sanaylden degll, sadece aglr ve hafif sanayiden bahsediyor.
55.. BlRJKIMIN STAN,DARTLARI

Bu, Polonya'da onemli bir sorun haline geldi. Gomulka, baslangicta maddi tesvlkleri vurguladi. i§~i1erin iicretlerini yiikseltti, fakat bilinclerini yiikseltmeyi ihmal etti; sonue olarak i§t:,;ilersadece daha fazla para kazanmayi dii§tindtiler ve islerme dogru bir ruh hali He yaklasmadilar. Ucretlerdeki artislar iiretkenlikteki artislari gecti, ticretler sermayeyi yiyip bitiriyordu. Bu baski bugiin onlan maddi tesviklere karsi cikmaya ve ruhi esinlemeyi savunmaya zorladi. Gomulka «para halkin akhm satm alamaz» bile demistlr,
• 1967 baskismda, tarim

103

Madill tesviklerln asm derecede vurgulanmasi hep karsitina yo} aeiyora benziyor. Bir suru -;ek yazmak, yti.ksek iieretli katmam dogal olarak mutlu kllar; fakat genis i§~i ve koylU kitIeleri ~ek1erini paraya cevirmek Istedtklerinde bunu yapamadiklanm gortmce, «ruhi» ogeleri tesvlk etmeye yonelmeye zorlanmak stirpris deg11dir, 631. sayfada soylendlgine gore, SovyetIer Birl.igi'ndeki sermaye birikimi, ulusal gelinn dortte birine ulasmaktadir. Cin'deki rakamlar §oyle idi: 1957'de % 27, 1958'de % 36, 1959'da % 42. Gelecekte de % 30'un ustiinde blr rakami diizenli bir sekllde korumak miimkiin olacak gibi gortinmektedlr. Esas sorun, uretimdekl biiyiik gellsmede yatmaktadir. 'Oretim artarsa ve birikimdeki yiizdeler biraz yiikselirse, aneak 0 zaman halkm gecimi sonunda diizeltilebilir. Tasarruf etmek ve biiyiik miktarda maIzeme ve varhk biriktirmek, bizim diizenli sorumlulugumuzdur. Bunun sadeee kotii sartlarda yaprlmasi gerektigini diisunmek yanhs olurdu, Zorluklar azaldigmda tasarruf ve birikime gerek duyulmayacagma inanmak zordur.

IV. KISIM - 35, BOLitMDEN SONUCA KADAR

56. KOMtlNIST DEVLET

639. sayfa §oyle diyor: ((Komiinizmin yUksek 8.§8Jll8.lannda devlet gereksiz hale gelecek ve giderek yok olacak.» Bu yine de, bazi uluslararsi sartlan ongerektirecektir. Eger devlet aygrti senin degil de bir baskasmm elinde ise, bu tehlikelidir. 640. sayta, komiinizmin kurulmasmdan sonra bile, emperyalist iilkeler varoldukca, devletin gerekli 01maya devam edeceglni soyluyor. Bu tavir dQJlrudur, Hemen sonra kitap, «Fakat boyle bir devletin d~asl ve biclmlnt, komilnist sistemin ozel nitelikIeri belirleyecektir.» dlyor, Bu ciimlenin anlasilmasi ZOt. Devletin dogast, kal'§lt gii~leri baskl altmda tutmak: i~in bir ayglt olu§udur. Boyle blr islev illke Icinde artak gerekli olmasa bile, d1§ kar§tt gii~let aeismdan devletin baskict degasl degi§meyecektir. Devletin bicfml denen §ey; sUahh kuvvetter, cezaevleri, tutuklamalar, idamlar, v.b.'den ba§ka bir anlama gelmez. Emperyalizm varoldugu siirece, komiinizme Ula§lldl~ zaman bu biclmde ne gibi d~likler olacak:? 105

104

51. KOMtJ'NtZME

GEe'S

lerdeki

iiretim

lILcikileIi, kirsal bOlgelerdeki

iiretici

gilt;-

641. sayfa diyor ki, «Sosyalist toplumda kal'§It (antagonist) smrflar yoktur,» fakat «karsit simrlann tslerl hala vardir.. Sosyalizmden komunlzme gec;i§ bir toplumsal devrim ile gerceklesttrllmeyebilir. Sadece sunu soyleyebtllriz: bir sminn digerini devlrdigt bir toplumsal devrim gerekli olmayacaktrr: fakat yeni uretim ili§kilerinin ve yeni toplumsal kurumlann eskilerini asaeagl bir toplumsal devrim meydana gelecektir. Burada kitap sunu Win ederek devam ediyor: «Km~kusuz bu, toplum komiinizme giden yolda gellstikce, ie; cellskilerini cozmeye gerek duymayacaktrr anlamma gelmez.r Bu Han sadece raslansal. Kitapta celiskllerin tamndigi yerler olmasina ragmen, bu sadece raslansal oluyor, Bu kitabm eksik bir yonu, meseleleri aeiklarken ~eli§kilerln analizinden hareket edilmemesidir. Bir bilim dab olarak siyasal iktisat, analizlerine celiskilerle baslamahdir . Komunist topluma ulasildigmda, emegin dislplininin simdlkinden bile daha kati olmasi gerekcektir, ~iinkil yuksek otomasyon diizeyi, halkm emek ve davrams-

larmm daha hatasiz olmasnu gerektirecektir. ~imdilik, komunist toplumdan a§agl ve yukan 01mak iizere iki asamaya aynlmis olarak soz ediyoruz. Marx ve cevresi, toplumsal gelismenln 0 zamanki sartlanna dayanarak boyle ongorduler, Yukari asamaya girdikten sonra, komunist toplum yeni bir asamaya ulasacak ve §uphesiz yeni hedef ve gorevler kendilerini gostereeekler.
58.

KOLEKTtF

MtlLKtYETlN

GELECEKTEKt

GELlf:lMESI

650. sayfa diyor ki, «kolektlt 106

-;iftIik ve kooperatit-

lerin §imdiki diizey ve ihtiyaclarma tiimiiyJe uygunluk gostermektedirler.» Bunun gercekten dogru olup olmadignn merak ediyorum. Bir Sovyet makalesi, KIZlI Ekim adli kolektif ~iftligi tarutrrken §oyle diyor: «Birlesmeden once, bazi t;iftliklerin yonettlmesi bircok yonden zordu. Soma sorunlar cozuldu.» Makale, t;iftligin nutusunun 10 bin ki§i oldugunu ve aneak ii~bin ki§iIik bir konu projesi planlandigim soyluyor, Bu, c;iftligin slmdikl bicimmm, liretici guclerln gelismeslne arhk tumuyle uygun olmadigrru Ima ediyor. Aym bolum, «Her ttirlu cabayi kooperatifleri ve kolektif t;iftlik millkiyeti sisteminl daha da gelistlrmeye ve guclendlrmeye yoneltmeliylz,» diyor. Eger gelisme gerekli ise, bir surecten gectlmelldtr. 0 halde niye «tum cabalan guclendirmeye yoneltellm?» Sosyalist ilretim Iliskileri, toplumsal sistemIer, -tabii ki bunlan pekistirmekten soz edilmelidir, aneak onlan yikma derecesine varacak kadar degil! Kitap, katedHeeek yoldan muglak bir sekilde soz ediyor, fakat somut onlemlerden soz etmeye vardigr anda acikhgrm tumden k;wbediyor. Bircok aeidan (esas olarak urettm acismdan) SovyetIer tlerlemeye devam edlyor, aneak ilretim Iliskilerl aeismdan, esasta, ilerlemeyi durdurdular. Kitap, kolektif mtilkiyetten tum halkm bolunmez miilkiyetine gecmenin gerekli oldugunu soyluyor, Fakat bizim bakis acmnza gore, ilkonce kolektif millkiyeti tum halkm sosyalist mtilkiyetine cevirmek gerekmektedir; yani tarunsal iiretim araclanru tumuyle devlet mtilkiyetine gecirmek ve koyluleri tiimiiyle devlet icin iicret kar§lllgz -;alu~mak mere aym tarzda sozlesmls i§t;iler haline cevirmek, §imdi, iilke capmda, her t;inli koylii-

107

nun ortalama 85* Yuan'hk bir yilhk geliri vardir, Geleeekte bu miktar 150 Yuan'a ulasmca ve i§c;;ilerin cogunluguna odeme komiin tarafmdan yapilmca, komtin mtilkiyetinin temelde isletdlebilmesl mumkun olacaktir. Bu sekilde devlet mtilkiyetine dogru bir sonraki admu atmak kolay olmahdir,

59. KENT VE KIR ARASINDAKt

FARKIN YOK EDlLMESI

651. sayfadakl son paragratm kirsal insa hakkInda iyi bir tavn var, Kent ile kir arasmdaki tarki (kitap «temel fark» diyor) yok etmek istediklerine gore, kitap niye bu (/§ehirlerin lslevlerlnln azaltilmast degildir», seklinde bir nokta Ileri siiruyor? Gelecekte sehtrlertn oyle biiyiik olmasi gerekmeyebilir. Biiyiik sehtrlerin ahalisi kirsal bolgelere dagrtrlrnahdir. Kii.~iik sehlrler kunnak, niikleer savas durumunda gorece bir avantajdir.

flO.

(:E$lTLl

SOSYALIST

ULKELERtN SORUNU

IKTfSADt

BIB.

StSTEM: KURMALARI

659. sayfada §oyle diyor: ((Her ulke, kendi insan gueli ve maddi kaynaklanm, kendisi ictn en elveri§Ii dogal ve iktisadi sartlan, ve uretim tecrUbesiyle kadrolara sahip kesimleri gellstlrmek icln yogunlR§tlI'Rbilir. Bu tilkeler1n, di~er tilkelerin sunabilecegl mallan ilret~ mesi gerekmez.» Bu iyi bir fikir degil. Biz bunu kendi eyaletlerimize bile onermtyoruz. Biz bir~ok yonden yetkin bir §ekilde
• 1967 baskismda 65

gellsmeyi savunuyoruz ve diger eyaletIerin sunabilecegi mallarm iiretilmesinin gerekli olmayacagmi dU§iinmiiyoruz. Biz, degi§ik eyaletlerin, btitline zarar vermemek kayd; ile, bircok uretim kolunu tumuyle gelistdrmesini istiyoruz. Avrupa'nm avantajlarmdan biri, ulkelerln bagimsiz olmalandir. Her biri kendini bir eylem kumesine adanustir, b1..1 a Avrupa ekonomisinin gorece hizd It gellsmesini saglamistir. Qin, Chin'in zamanmdan berl, birliglni uzun bir sure koruyan esas bir gUC;; haline gelmlstir, Kusurlarmdan biri, bilrokratizm idi; bunun bogucu denetimi altmda yerel bolgeler bagimsis gelisemediler. Ve herkes buna ayak uydurunca Ikttsadi gelisme cok yavas oidu. ~imdi durum tumuyle Iarkhdir, Kurmak fsterligimiz birlik iclnde, herbir eyalet bagimsiz olacaktir. Bu, gorece bir birlik ve gorece bir bagrmsizhktir. Eyaletler merkezi otoritenin kararlarma tabi olup, onlarm denetimini kabul etmekle beraber, kendi sorunlarmi ~ozerken bagimsizdirlar. Diger taraftan, merkezin onemli konular hakkmdaki kararlari, merkez ile eyaletler arasmdaki gorusmeler yoluyla ortak almir. ornegin, Lusen Konferansr'nm kararlari boyle idi.2s Bu kararlar yalmzca tum ulkenin degtl, aym .samanda ~e§itli eyaletlerln ihtiyaclarma da uygunluk gostertyerlardi. Sag oportiinizme yerel olarak degtl de, yalmzca merkez tarafmdan karst cikilmasr gerektlgini kim - iddia edebilir? Biz eyaletlerin kcndilerini tumuyle, iilke capmda ve iilke yararma birleslk bir plana tabi olan bir eylemler dizisine adamalanm savunuyoruz. Hammadde ve pazarlar varsa ve gerekli maddeler bulunabiliyor, satislar yerel olarak yaptlabiliyorsa, yapilabilecek hersey son haddine kadar yapilmahdrr, Onceleri eyaletIerin ge1i§lllesinden sonra btrtakrm sanaytlertn, smat maHan (ornegin, ~anghay gibi bir yerden) buyuk bir Ihtimalle Istenmeyeceginl du§unmu§tilk. :;;imdi Ise durumun boy109

108

Ie olmadigi goruluyor, :;;anghay slmdiden daha fazIa, daha btiyiik olceklerde, daha kaliteli ve daha mukemmel tiretime dogru gelismeyl onerdi, Hala yapacak isleri var! Kitabm neden her tilkenin kendisi icin en taslasmi yapmasmi degil de, diger ulkelerin arz edebilecegl malIan uretmemeslni savundugunu merak ediyorum. Dogru yontem, gercekten ve uygun olarak yapilamayacaklar haric, her ulkenin, btiyiimek Icln kendi giieii.ne gtivenmesinin bir araci olarak kendisi lcln en razlasmi ii.retmesi, mumkun oldugu kadar bagrmsiz cahsmasi, baskalarma bagrmh olmamayi ilke edinmesidir. Herseyden once tarun mii.mkii.n oldugu kadar iyi yapilmahdir. En tehlikelisi, dlger ulke ve eyaletlcre besin yOnunden bagimh olmaktir. Bazi iilkeler 0 kadar kucuktur ki, tam da kitabm dedigi gibi, «T'iim smai kesimleri gelisttrmek iktisadi olarak akilci olmaz, bu 0 iilkelerin kaldrramayacaklari giic-

zeki, bazisi aptal bir diizine cocugu 01ursa, bunlar nasrl esttlenebillr? Bu Bukharin'in denge teoiisidir. Ne ce§itli sosyalist ulkelerln iktisadi gelismesi, ne bir ulke icindekt eyaletlerin iktisadi gelismesi, ne de bir eyaletin leindeki illerin iktisadi gelismesi dengede degildlr. Kuantung eyaletindeki halk sagiIgml ele alalim: Fo shan sehri ve Chihlo komiinii iyi bir i§ yapti. Bunun sonueu olarak Fo shan, eyaletin tiimiiyle dengede degildir. Chihlo Shaokuan ile dengede degildir, Dengesizliklere karsr olmak yanhstrr,

62. NIDAl SORUN BIR SISTEM SORUNUDUR

ltikte bir i§ olur.» Bu durumda, tabii ki, iiIke zorlamalara gitmemelidir. Az niifuslu bazi eyaletIeiimizde ---Ch' lnghal veya Ninghsiakaydedilir bir gelisme gostermek cok zor olurdu,

Sayfa 668, sosyalist borclarm emperyalist borclardan farkh oldugunu soyluyor. Bu, olgularla bagdasiyor. Sosyalist ulkeler herzaman kapitalist olanlara yeglenlr. Bu iIkeyi anhyoruz. Nihai sorun bir sistem, kurumlasma sorunudur. Bir Ulkenin nereye yonelecegint sistemler belirler. SosyaJist sistemler, sosyalist Ulkelerin emperyalist ulkelere her zaman muhalif otacagmi ye odunlerin herzaman geclci olacagmi belirler,

61. «;E~tTLt

SOSYALtST HI?

tlLKELERIN

GELt$MESI

83. ntJNl'ADAKt tLI$KILER

JKI tKTfSADI

SfSTEM ARASINDAKI

E~ITLENEBtLlR

Sayfa 660'da 3. paragraf soyle diyor, II... \!e§itli SOS~ yalist iilkelerin toplam iktisadi ve kiiltiirel gellsme duzeylerinin adim-adrm esitlenmest.» Bu ulkelerln mifuSU, kaynaklari ve tarih sartlan aym degtldlr. Bazilarrnm devrimi daha ileri, bazIlarmmki daha geri kalmistir. Bunlar nasil esltlenebllirler? Eger bir babanm baZIS! uzun, bazisi kisa, basisr buyuk, baaisi kuetik, bazisi
110

658. sayfa, (IIki dunya sistemi arasmdaki rekabet» den sOzediyor. SSCB'de Sosyalizmin lktisadi Sorunlan'nda Stalin de iki diinya pazan hakkmda tartismalar onermisti. Kitap burada sadece iki sistem arasmdaki bansC;11ekabeti ve «banscil bir sekllde gelisen» iktisadi ili§r kiler kurmayi vurguluyor. Bu, gercekte varolan iki diinya pazanm, blrleslk bir diinya pazan ic;indeki ik1 111

iktisadi slstem haline getiriyor. Stalin'in gorustinden hir adim geri 'gidilmis, Aslmda iki iktisadi sistem arasmda yalnizca rekabet degll, aym zamanda cetin, genis kapsamh bir mticadele vardir: kitabm belirtmekte uzak kaldig; bir mticadele.

tWo

STALtN'IN

ELE$TlRtsl

Stalin'in SSCB'de Sosyalizmin lktiead; Sorunlari, dtger eserleri glbt hatah iddlalari icermektedlr. Aneak, 681. sayfada sozu gecen lki suclama ikna edici degildlr. Suelamalardan biri, Stalin'in suna tnandrgim iddia ediyor: (Meta dolasmu §imdiden ilretici guclerin gelismesine bir engel teskll ediyor gorunmektedlr. Urunlerin tarim ve sanayi arasmda dolaysiz degisimlne adim-adim gecmek, §imdiden gerek1i hale gelmistir.» Bu kitapta Stalin, iki tiir mtilkiyet sistemi varoldukca, meta ilretimi de varolur, demistir. Stalin demistir ki, kolektif cittliklerdeki isletmelerde, iiretim aracIan (toprak, techizat, v.s.) devlete ait olmalarma ragmen, uretilen mallarm tumu (devlete degil, c.n.) aynayri kolektiflere aittir. Bunun nedeni, kolektiflerdeki emegm (aym tohumlarda oldugu gibi) kolektiflere ait olmasi ve ayrica, devletin kolektiflere siirekli kullanim iein verdigi topragm, kolektif tarafindan, sanki kendi oz rnulkiyetl imls gibi kontrol edilmesidir. Bu sartlar altmda, vkolektif c;iftlikler, karsiligmda kendilerine gerekli olan metalan elde etmeyi umit ederek, kendi urettiklerini yalmzea meta blciminde dolasrma sokmaktadirlar, §u anda, kolektif .-;iftlikler alim ve satim yolu ile degi§imden baska iktisadi Illskilere girmeyeceklerdtr.» Stalin, meta tiretiminin, otuz yil once Lenin'in meta 112

dolasmuru gelistirmek icin herttirlu cabayi harcama cagris; yapbgl zamana kadar gerekli olduguna inanarak, Sovyetler Blrligt'nds 0 zaman one suruten ve meta uretiminl yoketmeyi savunan goru§u elestirmlsti. Kitap, Stalin'in metal an amnda yoketmeyi savunur goriindiigtinii soyluyor. Bu dogmlanmasi zor olan bir iddia. Meta degi§im sorununa gellnce, bu yalmzea bir hipotezdi. Zira 0, «Bu sistemi acilen i1erletmek gerekli degtldlr; buna senirlerde iiretilen mallarm birikim diizeyine gore karar verllmelidir,»: bile demistir, Bir baska suclama ise, Stalin'in, deger yasasmm uretim alanmdaki, tizellikle uretlm araclannm uretimindeki isleytslnt kiit;i.i.msedigiIddiasidrr. HOeger yasaSI, sosya1ist iiretim aIanmda dusenleytci bir rol oynamaz. Bu rolu, planlanrms oranh gelisme yasasi ve devIetce planlanan ekonomi yerine getirir.» Kitabm one si.irdiigu bu iddia, aslmda Stalin'in kendi Iddiasidrr, Kitap iiretim araelanmn meta oldugunu soyliiyorsa da, vine de ilk olarak bunlann tiim halkm miilkiyeti kategorisinde oldugunu soyJeme1iydi. ti"retim araclarmm ahmp satrlmasi hicblr sekllde mi.Ukiyetin-niteligint degi§tirmez. Ikinci olarak kitap, deger yasasuun iiretim alanmda ve dolasim siirecinde degi§ik islevler gordiigunu kabul etmeJiydi. Bu iddialarm hlcbiri Stalin'in1!:ilerIe celtsmez. Stalin He Kruscev arasmdaki gercek bir fark, Stalin'in kolektif c;iftliklere traktor, v.b. gibi tiretim araclarmin satilmasma karst cikmasma ragmen, Krul:jcev'Irrbunlan satmasidir. .
65. KtTABIN GENEL BAKI~ A(:ISI

Bu kitapta hie; Marksizm-Leninizm olmadigim diisunmeytnis. yunku Marksist-Leninist olan bircok gorii§ icermektedlr, Diger taraftan, ttimiiyle Marksist-Leninist 113

oldugunu da du§unmeyiniz, cunktt sapan bircok goru§u de icermektedir. Aneak bu kitabm temelde olumsuz oldugu seklinde bir sonuc cikarmaya hazir degiliz. Kitap, sosyalist ekonomlnin somurucii bir azmligm kar hesaplarina degll, tum halka hizmet ettiglni soyluyor, Kitapta tartisrlan sosyalizmin temel iktisadi yasalarmm tumuyle hatali oldugu soylenemez, Ve bu yasalar, kitabm esas konusudur, Bundan baska kitap; planlama, oranlilik, yuksek gelisme haddi, v.b.'ni acikhyor ve bu acilardan haHl sosyalist ve Marksisttir. Aneak, bir kez planlama ve oranliligm dogrulugu kabul edilince, bunlann nasit ger.;ekle§tirilecegi baska bir konu. Her birlmizin kendi yaklasmnmrz var. Yine de, kitapta hatah alan belirli temel tartismalar da var. «Blyasetdn oncelllgi» ve «kitle cizgisl» vur-gulanmamis., «Iki ayak ustunde yurumek» hakkmda bir tartisma yak ve bireysel maddi cikarlar tek yanli bir sekilde vurgulanmis, Maddi tesvik duyurulari yapihyor ve bireycilik cok fazla goze carpryor. Kitap, sosyalist ekonomiyi incelerken, celiskilerden hareket etmiyor. Gert:_;;ekte, e celisklnin evrenselligi kan bul edHiyor, ne de toplumsaI gellsmenin itici gucunun toplumsal celiskiler oldugu. Dogru olan, kendi toplumlarmda * smn mucadelesinln, yani sosyalizm He kapitalizmin kalmhlan arasmda miicadelenln hila silrdugudiir. Toplumlarmda li<; tip mUlkiyet vardir: tum halktn mulkiyeti, kolektif mulkiyet ve bireysel mulkiyet, Kuskusuz, boyle bir bireysel miilkiyet, koylulerin yasarmmn tumuyle blreysel mlilkiyete dayah oldugu kolektiflestirmeden onceki donemm bireysel mlilkiyetine benzememektedir. :?imdi, esas otarak kolektif miilkiyete, ama aym zamanda da bireysel miilkiyete dayali iken, bir ayaklan sandalda, digerl ise hala karadadir. Eger
* 1967 baskrsmda,
sosyalist toplumda, ~eklinde ge(;iyor.

li~ tip mtilkiyet varsa, cellskl ve mucadele de olacaktrr, Aneak kitapta bunun tartrsmasi yak. Kitle hareketinin ozendirtlmesi yak. Komilnizmin on sarti olarak sosyalizmdeki kolektif miilkiyetin sosyalizmdeki kamu mulkiyetine donusumu: ve tum toplumun da, tum halkin btilunmez tasarrufuna donu§umu belirtiImiyor. Ki tap, bir mlilkiyet slstemmtn bir digerlne don li~mesi, bir iiretim Iliskilerl turunun, bir digerine donusmesi kavramlari yerine, «tekrar illskiye girmek,» «uygun!uk gostermek. gibi muglak terimler kullamyor, Kitap, bu acilardan, ciddi hata ve yanlislar yapmis ve Marksizm-Leninizm'den kismi olarak sapmisur. Kitap iyi yazrlmamis; ne ikna edlci, ne de surukleyici. Ne tiretirn Illskilerl He tiretici gucler arasmdakl cellsklntn somut analizinden hareket ediyor, ne de iktisadi temel ile ustyapi arasmdaki cellsklnin somut analizinden. Sarular sorarken ve bu sorulari arastmrken, hep genel kavram ve tammlamalardan hareket ediyor. Nedenlerl ortaya koyan aciklamalar yapmadan tanimlamalar veriyor. Ashnda, tarumlama anallsin sonucu 01malidir, baslangic noktasi degil. Kitap, hlcbir dayanak gostermeden bir yasaIar dizisi veriyor; kestedilmeyen ve somut tarih geltsimin analizi ile ispatlanmayan yasalar. Yasalar kendi kendilerini aciklayamazlar. Eger somut tarihi gelisimden, somut surecten baslanmazsa, yasalar a9lkliga kavusturulamaz. . Kitap, sorunlara ustaca yaklasrmyor, konuya tam olarak hakim degtl. Tartisilan konular acik bir sekilde belirlenmemis. Kuskusuz, ikna edici degll, hatta sikici ve mantrksrz, forme! mantiktan bile yoksun. Degi§ik yazarlar tarafmdan yazilnus gibi bir hali var; herblri bir bolum yazmis gibi -birlikten yoksun bir Isbolumu, Bir ders kitabmdan olmasi gereken sistematik bir siralama yok. Bundan da ote, yontemi tanunlamalardan

114

115

baslamak;

bir iktisat

sozliigii gibi okunuyor.

Yazarlar

pasif, bircok yerde birbirleriyle celistyorlar: son bolumler onceki bolumlere uymuyor. Kooperatif i§boliimii ve kolektif yazarhk kul1amlabi1ecek yontemlerden. sadece biridir. En iyi yontem ise, bir onderin birkae yardimci He yazmasidir. Marks ve cevresi bu sekilde yazrmsti, bunlarm eserleri butunluklti idi ve kesin sistematik bir
sekilde bilimseldi,

Yazarken, ancak elestirllen bir hedef varsa sonuc verici olacaktir. Kitabm soyleyecek birtakrm dogru seyleri olmasma ragmen, vanlis oldugu dii..~tinulen goruslerin elestlrisini yapnnyor. Bu, okumayi siktcilastmyor, Bin;;ok yerde insana sanki btr devrimci degll de, bir skolastik konusuyor gibi geliyor, Iktisadi pratigl anlamayan bir iktisatci gercek bir uzman olamaz, Kitap sanki soyle bir durumu yansrtiyor: Bir tarafta sadece pratik Isler yapip, kavram ve yasalardan yoksun olduklarmdan genellestirme yetisine sahip olmayanlar; bir tarafta da pratik tecrubeden yoksun olup, teori He ugrasanlar. Bu iki tip huttinlesttrtlememis; yani teori ve pratik buttinlestjrtlememis. Kitap, yazarlarmm diyalektik bir yonteme sahip olmadigmi gosterlyor. Iktisatla ilgili bir kitap yazmak icln felsefi dusunulmelidir. Filozoflar yaziya katkIda bulunmahdrrtar, yoksa yeterli bir kitap meydana getirmek miimkiin olmayacaktir. Eu kitabm ilk baskisi 1955 baslarmda ortaya cikti. Fakat temel taslak daha once hazirlanrmsa benziyor ve Stalin'in 0 zaman hazirladigi taslak pek aydmlatrcr olmamtsa benzlyor, §imdi Sovyetler Eirligi'nde bu kitabin hazirlanis sekline karst cikanlar var. G. Kozlov bu kitabi elestiren «Sosyalist Siyasal Iktisat Egitimi tl,;in Bilimsel Bir Inheyecan 116

celeme Sureei)) ad! altmda bir makale yazdi. Gorii.~leri sorunun koktme kadar inmektedir. Kitabm yontemsel hatalanru gosteriyor Tiesosyalist iiretim sUrecinin analizinden kaynaklanan yasalarm aciklanmasnu istiyor. Kitabm yapisi hakkmda da onerilerde bulunuyor. Kozlov ve dtgerlerlnln elestirileri karsismda, 80vyetler Birtigi'nde, karsrt yaklasimh baska bir kitabm meydana getlrifmesr mumkundur. Ka.t§lthk herzaman iyiye yonellktir, Insan bu kitabr blr kere okuyarak, yontem ve bakI§ acisiru kavnyor, Ancak bu derinlemesine bir arastirma sayilmaz, Gelecekte yapilacak en iyi §ey, konuIan ve Iddlalari esas alip, titiz bir arastirma yaparak, bir takim notlan bir araya getirmek ve kitaptaki gorU§lerden farkh gorii§ler savunan makale, kitap ve raporlar, v.b.'ni gozden gecirmek olacaktrr, Tartl§lll8.1l konular hakkmda karsrt gOrU§lerin fikirleri ahnmahdir, Meseleleri aydmlatmak Icm enaz iki tarann gOrU§leri kavranmahdir. Yanlis dustmceleri el€§tirmeli ve bunlara karsi ~.lkmahyiz. Ancak ayru zamanda, btittin dogru seyleri de korumahyiz, Hem cesaret, hem de dikkat gereklidir. Ne olursa olsun, sosyalist siyasal iktisat konusunu i§lemi§ olmalan genel olarak onemli bir seydir, Ne kadar sorun icerlrse icerstn, kitap, en azmdan bizi tartisilacak malzeme He donatiyor, bu da bizi daba fazla arastirmaya yoneltmtstir,
68.

SlYASAL lKT1SAT VZEIUNE BIR· KITAI' NA81L YAZlLIR'l

lIke olarak, kitap miilkiyet sisteminden hareket edebilir. Ancak daha da iyi bir yol vardir, Kapitalist ekonomiyi incelerken, Marks da esas olark iiretim arac117

larmm kapitalizmdeki miilkiyetini inceledi; iiretim araclanmn dagrhmlarmm, metalarm dagillmml nasil belirledigini arastirdi. Kapitalist toplurnda, tiretimin toplumsalhgi He miilkiyetin ozel niteligt bas cellskidir. lI!Iarks, meta ile basladi ve giderek metal arm (seyler arasmdaki Illskt) arkasmda gizlenen insanlar arasmdaki iliskileri aciga cikardi, Sosyalist toplumda da metalann ikililigi haIR. siirmektedir; yine de tiretim aracIarmm kamu miilkiyetinin kurulmus olmasi ve emekgucunun artik bir meta olmamasi nedeni He, metalarm sosyalizmdeki iki1iligi, kapitalizmdeki ikililik ile aym degildir. lnsanlann arasmdaki illskller, artik meta Illskilerinin arkasinda giz1i .degtldir. Dolayisiyla, sosvalist ekonomi, Marks'rn yontemi aynen taklit edilip, metalarin ikilillginden baslayarak incelenirse, ters etki yaPIP. sorunlan kanstirablhr, anlasrlmasi daha gii.; seyler haline getirebilir. Siyasal iktisat, uretim Iliskilerini incelemeyi hedefler. Stalin'in de gordiigti gibi, tiretim iliskileri tiC;ogeyl Icerir; miilkiyet, emek surecinde insanlar arasmdaki illskller ve metalarm dagihrm. Kendimlze ait bir siyasal iktisat kltabi yazdi gIIDlZda, biz de mii.lkiyet sisteminden baslayabiliriz. ilk once, uretim araclan uzerindeki mtilkiyetin ozelden kamu miilkiyetine donusturulmesini; burokrat sermayenln ozel miilkiyetini ve kapitalist miilkiyet sisternlnl tum halkm sosyalist mulkiyetine nasil cevlrdigimizi; toprak agalanmn ozel toprak miilkiyetini ilk once nasrl tek-tek k6yliilerin 6zel mulkiyetine, sonra da sosyalizmdeki kolektif mtilkiyete donu§tiirdiigumtizu betimleriz. Ancak bunlan yaptiktan sonradir ki, sosyalizmdekl iki miilkiyet tarzmm arasmdaki ~eli§kiyi ve sosyalizmdeki kolektif miilkiyetin nasII komi.inizmdeki halk mUlkiyetine gececeginl betimleyebiliriz. Ayru zamanda, halk mlilkiyetinin kendisi118

nin nasil degi§tigini betimlemellyiz: kadrolarm a§a~ diizeylere transferi sistemi, degi§ik duzeylerce yonetim, tesebbuslerin 6zerklik hakki, v.b. Halkm millkiyetinde olmak acismdan benzer olmalarma ragmen, tesebbusIertmtz, farklI sekillerde yonetttmektedtrler: Kimileri merkezin bolumleri tarafmdan; digerlerl eyaletIer, beledlyeler veya ozerk bolgeler tarafmdan; baskalari ozel yerel bucaklar veya iller tarafmdan. KO:q1Un taratmdan islettlen kimi tesebbusler, yan-halk, yan-kolektif miilkiyet altmdadir, Ancak, ister yerel, ister merkez tarafmdan y6netilsinler, tesebbuslerin tUmii birlesik 011derlik altmdadir ve 6zgiil 6zerk haklar tasarruf ederler. Uretken emek sureslnde insanlar arasmdaki iliskiler sorununa d6nersek, kitap bu alanda hic;bir arastrrma veya analiz yapmadigmdan, «yoldasca i§birligi ve karstIikh yardimlasma» gibi yorumlardabulunmadan ote, elle tutulur sorunlari kavramayi tumuyle ihmal etmlstiro Miilkiyet sistemi sorununu ~ozdukten sonra, .;oziilecek en onemlt sorun y6netimdir -gerek tum halkm, gerek kolektiflerin mtilkiyetindeki tesebbtislerin nasil y6netildigi. Bu, verilmis millkiyet .sistemindekl insanlararasi iliskller sorunu ile ayrudir; blrcok makaleye konu olabilecek bir sorun. BeIirli bir zaman dilimi icinde mii.lkiyet slstemlnde meydana gelebilecek deglsikltkler herzaman simrhdrr: ancak ii.retken emek 'surecinde insanlar arasmdaki Iliskiler, tam tersine, durmaksizm bir degtsim iclnde olabilirler. TUm halk mUlkiyetindeki tesebbuslerin y6netimine gelince, bunlar hakkmda bir dizi yaklasim benimsedik: yogun onderlik ve kitle hareketinin bir bilesiml; parti onderlerl, cahsan kitleler ve teknik personelin bileslmleri; uretime katrlan .kadrolar; yonetime katilan i§.;Her; siirek~i degi§en mantiksra kurallar ve kurumsal pratikler. Metalann dagrlnmna gelince, kitabm §imdiki yak119

lasmu tumden degi§tirilip bastan yazilmandir. Zorlu, <;etin mucadele, gentsleyen yeniden-uretim, komtinizmin gelecektekl beklentileri; vurgulanmasi gereken bunlardir, bireysel madill 'i1kar degil! Kitlelerin yoneltilecegi hedef, «bir es, bir koy evi, bir otomobil, bir piyano, bir televizyon» deglldir, Bu, kendine hizmet yoludur, topluma degtl, «On bin fersahlIk gezi durdugun yerden baslar.sFakat .tnsan gelecegi dli§Unmeden sadece ayakJanna bakarsa, 0 zaman soru sudur: Devrimci heyeean ve gayretten geriye ne kalnustir?"
67. OZE ULA$MAK terN GOaVNTVLER NASIL

INCELENMELIDIR?

Bir sorunu incelemeye hissedebildigt goruntulerden giderek arkalannda yatan oz nel §ey ve olgularm yapilan
tilmalidrr.

ilkonce insanlarm
baslamlmahdir,

gorup

bu yoldan

arastmlmah, ve celiskilert

sonra da nesortaya cikar-

Icsavas ve Japonya'ya Kar§l Direnls SaVa§l sirasmda, savas sorunlarim ineelememiz, goruntaterden basIadi, Dusman biiyi:ik ve gtiC;lu,btz kiiC;tikve zayirtik, Bu, o zaman, herkesin gorebildigi en acik goriintti idi. Sorunlan inceleyip c;ozen; ktiC;tik ve zayif tarafm,bilyi:ik ve giiC;lu dil§mani nasil yenebileceginl ineelemek icm goruntulerden hareket eden bizdik, KiiC;ilk ve zayif 01mamtza ragmen kitle desteglne sahip oldugumuzu ve dil§manm bilyi:ik ve gi.iI;lil olmasma ragmen, bazt 001gelerde giiC;lti saldmlara acik olabileceklermt belirttik. Dti§mamn birkae yUzbin, bizim ise birkac; onbin adama sahip oldugumuz ic;savR§ donemlni ele alahm, Stratejik olarak, dusman gilc;lu ve saldirgan, biz ise zaYIf ve savunmada idik. Ancak bize saldirmak tcm, gtielerinl
• 1967 baskismda; .Ge:d io;ln geriye ne kadar enerft kalmistrr?»

120

ilk once kollara, kollan da tekrar miifrezelere bolmeleri gerekiyordu. Genellikle, digerleri hala manevra yaparken, bir bolti.k gu~lU bir noktaya saldmrdi, 0 zaman birka~ onbin ki§iyi bir kola saldirmak iizere yogunlastmrdik: hatta bir diger grup, manevra yapan dusman birliklerin saptmrken, goclerimizin cogunlugunu dft§man kolunun tek bir noktasim ele gecirmek uzere yogunlastmrdik, Bu yolla, 0 belli noktada usttinlugu ele geelrirdik. Boylece dusman kut,;,uk ve zayit, biz bUytik ve gUI;~ lu hale gelmistik, Bir baska nokta ise, bir yere vardikIarmda kosullarm onlara yabanci oldugu idi; bu gibi durumlarda kitleler onlari desteklemezdi ve boylece dusman grubunu tiimiiyle yok ederdik. Ideolojl, genel olarak, olgularin hareketlerinln izinde sistematikleslr. Bunun nedeni dusunce ve anlayislarm, maddi hareketIerin yansimalari olusudur. Yasalar, olguJann hareketlerinde tekrar-tekrar gorunen, kaza eseri olmayan seylerdir. Bir seyin yasa ve dolayrsiyla anlasilrr bir nesne haline gelmesi, ancak tekrar tekrar gorunmesinden sonra olur. Ornegin, kapitalizmin bunahmlan yaklasik on yilda bir meydan geliyordu. Buniar tekrar tekrar meydana gelince, kapitalist toplumdaki iktisadi bunalimlann yasalanm anlamanuz mumkun oldu. Toprak reformunda,' topragt emek-gueu yerine nufusa gore dagitmahydik, Aneak bunu, birkac kez deneyimden gectikten sonra anlayabildik. tkinei ic;savasm' son doneminde, «sol» maceraci yoldaslar, topragm kt§i basma dagrtilmasmi dogru bulmayarak, emekguctme gore dagitilmasnu savunduIar. Onlarm go~une gore, topragm nutusa gore dagulIID bile snufsaJ bakl§ aeismdan, ,kesinlikli deglldl; kltlelerln ba.kI.§aeismdan ise yeterinee kesinlikli degtldi. Onlann slogam su idi; 'toprak agasma toprak yok, zengin koyliiye fakir toprak, dlgerlertntn tumune ise emek-giietine gore toprak. Olguiar bu yakla§lill1ll yanII§ oldugunu kanrtladi. 121

Topra~l nasil dagrtmanuz gerektigini, ancak tekrar tekrar tecrubelerden gectikten sonra aeikuga kavusturabildik. Marksizm, mantik He tarihin bagdasmasim gerekttrir, Dtisunce, nesnel varolusun yansimasidir, Mantik tarihten ge1ir. Bu kitapta bir malzeme bollugu var, fakat buna ragmen analiz yok, mantik yok, yasalar anlasrlrr degtl: kisaca kitap yetersiz. Fakat malzemeyoklugu da yetersizlik dogururdu, 0 zamanda, tarih degil, sadece mantik gorulurdu, Kitabm hatalari iste tam buradadrr,

Qin kapitalizminin gellsim tarihini yazmak, hayati onem tasrmaktadir. Eger tarih inceleyenler degi§ik toplumlan, degi§ik tarihi t;a~lan incelemezlerse, elbette iyi, anlasilabilir tarih cahsmalan meydana getiremezler, Degisik toplumlari incelemek, bu toplumlan yoneten ozel yasalarr bulmak demektir. azel yasalar bir kez aciklanmts ve acikhga kavusmus olunca, toplumlarm genel yasalanru bilmek kolay olacaktir. Genel oIam, bircok ozelin incelernesinden cikarsamak gerekir. Eger ozel yasalar yeterince kavranamazsa, gene! oIanlar da kavranamazlar. Ornegin, hayvanlan yoneten yasalan incelerken, omurgahlari, omurgasizlan, v.b.'ni yoneten yasalari ayn-ayn ineelemek gerekir.
68. FELSEFE, ONt!MCZDEKI stYASl
HtZMET ETMEUnlR

GOREVLERE

Herhangi bir felsefe 0 zamanki gorevlerinln hizmetindedir. Kapitalist felsefenin islevl budur. Ve her ulusun, her eagm, 0 gii.nkil siyasi gorevleri iein yeni teori ii.reten yeni teorisyenleri vardir, lngiltere'de, Bacon ' ve Hobbes gibi burjuva materyalistleri ortaya ciktr: sonra 18. yy. Fransasmda Ansiklopedieiler gibi materyalistler ortaya C;lktl; Almanya ve Rusya burjuvazflerlntn de ken122

di materyalistleri vardi, Bunlarm tii.mii, burjuva sminrun siyasi Islerine hizmet eden burjuva materyalistIeri idi. Kuskusuz, lngiIiz veya burjuva materyalizminin varIIgl, Fransiz burjuva materyalizmini gereksiz kilmadi; lngiliz ve FranSlZ burjuva materyalizml de Alman ve Rus materyalizmini gereksiz kilmadr, Proletarya srmnmn Marksist felsefesi, gunun siyasi gorevlerine hizmet etme He daha hayati blr sekilde ilgilenir. Marks, Lenin ve Stalin>l<~in il,;in gerekli okumalardir. Ilkonce bu gelir. Ancak, herhangi bir ulkenin komii.nistIeri ve herhangi bir tilkenin proleter felsefi cevreleri yeni teorHer yaratmalI, yeni eserler yazmall, onlerindekl siyasi gorevlere hizmet etmek lcln kendi teorisyenlerini uretmelidlrler, Bir ulus hiebir zaman sadece eskiye gii.venemez. Lenin'in iki Taktik ve diger yapitlan okunmadan, sadece Marks ve Engels okunarak, 1905 ve sonrasmda dogan yeni sorunlar cozulemezdi. Sadece 1907'nin Materyalizm l'e Ampirio-Kritisizm'ine sahip olmak, Ekim Devrimi oncesi ve sonrasi ortaya cikan yeni meseleleri cozmeye yetmezdi. 0 zarnamn lhtiyaclarnu karsilarnak icln, Lenin Emperualizm, Devlet ve Devrim ve dlger eserleri yazdi, Lenln'den sonra, Leninizmin Ilkeleri ve t.eninizmin Sorunlarrtu. yazmak, gericilerle ugrasmak ve Leninizmi korurnak icin Stalin gerekli idi. tkinci 19savasm sonunda ve Japonya'ya karst Direnis Savasmm basmda Praiik Uzerine ve Qeligki Uzerine'yi yazdik. Zamamn lhtlyaclanm karsilamak ictn yazilmalarr gerekli
idi,

Sosyallzm donemtne girdigimiz su anda, yeni bir sorunlar dizisi ortaya ciknustir. Yeni ihtiyaclan karstlayamaz, yeni eserleri yazmaz, yeni teoriye bicim vermezsek, olmayacak!
.. 1967 baskrsinda ClkarIldl.

123

EK

Iclnde gecebiliriz, Daha sonraki bes yrl ieinde, smai sistemi pratik bir gerceklik haline getirme gorevini tamamlayabillriz. Uzun donemde, smai-tanmsal bir ulus olarak tamnmayi bekliyoruz. '" 100 milyon tonluk cellk iiretsek de bu boyle olacak. Eger kisi basma cellk uretimimlz Buyuk Britanya'mnkini gececek olsa idi, enaz 350 miIyon ton celik uretmemlz gerekecekti! Bir ulkeyi secip, onunla rekabet etmenin ozel bir onerni vardir, Her zaman Inglltere'ye yetismekten bah-

ow

1. (ltN'IN SANAYILEIjIME SORVNLARI

Sovyetler Birligl'nln birinci bes yllhk plarurun tamamlanmasmdan sonra, tum bUyiik sinal iiretimin degeri, tum sinai ve tanmsal iiretimin degerinin ytizde yetmis'I olunca, hemen sanayllesmenin bir gereeklik haIine geldigint ilan ettiler. Biz de boyle bir dilzeye ulasabilirdik, ama ulasrrus olsak bile sanayinin bir gerceklik haline geldlgint soylemezdik, zira hizla tanmla ugrasan 500 mityonun ustunde koylumuz vardir. Eger SInai tiretim yUzde yetmls olunca sanayilestdgimlzi iddia edersek, yalmzca uIusal.ekonomimizin gercek sartlanm yansitmamakla kalmaz, bit gevseklik havasi bile yaratabtlitdik. . Sekizinci ulusal Halk Kongresinin ilk genel toplantismda, ikinci bes yilhk planda sosyalist sanayllesme tcm saglam bir temelin kurulmasi gerektlgtnl soyledtk. Aynca, yaklasik onbes yil i~inde bi.itunIe§mi§ bir smat sistem kuracagimm da soyledlk. Bu iki cnmle biraz 41eIiskilidir, 41unku tam olarak. donatilrms bir sinai sistem

.sediyoruz, 11k admurmz, temel urun uretimi acismdan yetismek, bir sonraki Ise kis! basina uretim aeismdan yettsmektir. Gemi ve motorlu arae yaprmmda bu U\keden hilla cok gerideyiz. Dna butun yonlerden yetismeye cahsmahyiz. Japonya gibi kUC;Uk bir ulkenin bile 4 milyon tonluk Head gemicilik kapasitesi val'. Bizimki
gibi buyuk bir iilkenin kendi mall an mizi tasiyacak Kadar bile gemicillgi olmamasi ozur kabul etmez. 1949'da 90.000 veya daha fazla makine aleti takimmuz vardr, 1959'da bu sayi 490.000'e yilkseldi. 1957'de Japonya'rnn 600.000 takimi vardi. Makine aletlerinin savisr, sinai gelisim diizeyinin onemli bir gostergesidlr. Son arastrrmalara gore, I?anghay'da, makineles-

nus emek, yan makinelesmis

emek ve el emeglnin her

birj (top!am ernegtn, e.n.) i.i<;te birini ofusturmaktadrr. Bundan kolayca gorulecegi ·gibi, maklnelesme duzeyimtz haJa cok du§iikttir.

olmadan, sosyalist sanayllesme icln «saglam bir temelDe
sahip oJmaktan nasil soa edebilirz? l§lerin §imdiki hali

sovyeuer Birligi'nde emegin uretkenllgi, Birlesik Devletler'inkini heniiz gecmedi. Biz daha bile gerideyiz. Ni.'Lfusumuzun cok bilyiik olmasma ragmen, emek uretkenligimiz
, 1:)1)7 baskrsind«

baskalarmmki
"., sma,

He karstlastmlmayacak
olarak tanmrnayacagrz.»

ka-

ile, temel sinai urunlertn

tiretiminde
124

tngiltere'yi

U!; yJ.1

bir ulus

125

dar dusuktur. 1960'dan sonra daha onue Y11icin yogun bir sekilde cahsmannz gerekecek.

%.

TOPLUMSAL

MEVKl - VE BIREYSEL

KAPASITE

488. saytada, sosyalist toplumda kisinin mevkisinin sadece emek ve bireysel kapasite ile belirlendigi s6yleniyor. Bunun boyle olmasi gerekmez. Keskin zekali insanlar, hep toplumun daha asagi mevkilerindeki ins anlarm arasmdan gelmektedir. Bunlar baskalari taranndan hor gorulmekte ve hakarete ugramaktadirlar, ayrica henuz toydurlar. Sosyalist toplum bir istisna degildir, Eski toplumda, ezilenlerin kiiltiir duzeyleri daha di.isiiktii ancak bunlar biraz daha fazla keskin zekih idiler; e~enlerin ise daha yiiksek kiilttir duzeyleri vardi, aneak kafalan biraz daha yavas calisrrdi. Bugiin de bu teh.1ike biraz surmektedir, Sosyalist toplumun ytik- . sek iieretli katmanlannm kUltiirel bilgileri biraz daha yuksek, fakat a§agl katmanlarla karsilastigmda biraz daha atII alma egflimi gostertyorlar. Dolayisiyla, kadrolanrmem ogullan ve kizlart, kadro olmayanlarm cocuklanyla tam olarak kiyaslanmiyor. KiigUk fabrikalardan blrcok eser ve yeni buluslar gelmistir. Daha biiyiik fabrikalar, daha ustun techizata, daha yeni teknolojiye sahip olabilyorlar: ve Iste bu yiizden oralarda cahsanlar <;ogu kez onemli klsilermis gibi davranmakta, varolan durumla yetinmekte ve gayretli bir sekilde ilerlemeye ve atrlrmlar yapmaya cahsmamaktadirlar. Qogu kez bunlarm yaraticihklan, daha kueuk fabrikalarda cahsanlarmkl i1e kiyaslanarnamaktadrr. Yakm gecmiste, Ch'angchov'da bir tekstil degirmeninde, i§<;iIer tezgahlarm verimliligini arttiran araclar yarattilar. Bu, pamuk biikiimiiniin, tekstil dokuma126

smm, basim ve boyamanm dengeli bir yetkinlige ulasmalanria yardnn edecektir. Bu yeni teknik ~anghay veya Tientstin'den degtl, Ch'angchov dlye kU<;iik bir verden geldi. Bilgi talihsizliklerden gecilerek kazamlir. Ch'u Yuen gorevinde kalsaydr, yazrtlari varolmazdr.i Aneak mevkisini kaybedip «emek iera etmesi Icin asagrya dogru transter» edilmesinden sonra topluma yaklasablldi ve Li Sao gibi guzel bir edebi eser yaratabildi. Ve ancak bircok devlet tarafmdan reddedildikten sonra Konfic;yiis de dontip kendini calisrnalarma verdi. Bir Verden bir yere goC; edip, emek-guclerini satmayi dusleyen bir issizIer grubunu seterber etti. Fakat hie kimse onlari kabul etmiyordu. YaptIklan her keresinde bosa cikinea, slmdi Kasideler Kiiain dive bilinen turkulerini derlemekten ve Bahar ve Giiz dive bilinen tarihi malzemeyi siraya koymaktan baska secenegt kalmamistr,
'I'arihi olarak, ileri seylerin bircogu ileri Ulkelerden degi1, gorece geri kalmis iilkelerden gelmistir, Marksizm, zamanm gorece gelismis iilkelerinden -tngiltere, Fransa- degil, kapitalist geltsme diizeyi ortalarda alan AImanva'da ortaya ciknustrr. Bunun bir nedeni vardir. Aym sekllde, bilimsel buluslarm da kiiltiir ve egitim diizeyleri yuksek olanlardan dogmasi gerekmez. f?u anda hie birsey kestetmemls olan iiniversite profesorleri vardir. Kuskusuz, bunu bir muhendts He bir i~<;i arasmdaki rarki reddetmek icln soylemlyoruz, Miihendis istemedtgimtzt soylemtyoruz. Fakat burada gercek bir sorun vardir, Tari.hi olarak, genellikle kiiltiir diizeyi alcak oIan, kiiltiir dtizeyi iistiin olam yenmistir. Icsavas srrasinda, <;e§itIi seviyelerdeki kumandanlarnmzm kiiItiir diizeyleri, iilkemizdeki veya dis ulkelerdekt asked akademilerde egitim gormii§ olan Komintang 127

subaylarmkinden daha diisiik idi. Aricak yine de onlarr yendik. Insan arlit hayvan hep su sapmayi gosterir: Baskalartru kih;;iik gormek. Kii~iiciik bir i§ basarmis olanlar, henuz basanya ulasmasi gereken kisllerl kueuk goruyorlar. Biiyiik gucler, zengin uluslar, kii.;iik ve yoksul ulusIan kucuk goruyorlar. Tarihi olarak, Batrlt uluslar RWiya'vi kucuk gordtuer. Qin haJa benzer bir durumdadir. Bunun bir nedeni var; zira biz hala biiyiik blr sey degiliz; b6ylesine bUyUk bir iilke, b6ylesine az celik. Boylesine okuma-yazma bilmeyis. Insanlarm bizi kucuk gormesi lsimize yaravabilir! Blzi cabalamaya, ileriye dogru atilunlar yapmaya itecektlr.

tu, boylece parti ve kitIelerin seferber edilmesini istedi. Daha sonra, bu yolla birkac yarar elde edilince, kitleJere daha az dayandi. Lenin, «Gercek demokratik merkeziyetcllik, yerel yaraticihgm ve insiyatif ruhunun genel hedeflerine ulasmasim saglayan tiirlU ttirlu yollarm, blctm ve yi:intemlerin engelsiz gellsmesint gerektlrir,» demlstlr (Shf. 454). lyi demis. Kitleler yollan yaratabiIir. Kitleler Rusya'daki Sovyetler'i yarattilar. Ve yine kitleler, halk komiinlerimizi yarattilar, ...

-L

SOVYETLER

BIRLtOl

VE

{,:IN: GELI$tM NOKTA

StJRECINDE

KAR$ILA$TIRILACAK

BIRKA{,:

s.

KtTl.El.f:RE

GtJVENMI-:K

Lenin iyi dernis: <,Sosyalizm gU<;lii, ruhlu ve yaraticidir: halk kitlelerinln kendi eseridir.» Bizim kitle cizg;imiz b6yledir. Bu Leninizm ile bagdasmaz rmv Bu cuml€yi aktardiktan sonra kitap soyle diyor: «Genis emekct kitleler uretrmin yonetimine, devlet kuruluslarmm faallyetlerlne ve iilkenin toplumsal yasammm tUm kesimlerinin onderllgine giderek artan bir sekilde, dolaysiz ve aktif olarak katilmaktadirlar.» (Shf. 332). Bu da iyi soylenmis. Aneak, soylemek ve yapmak baska baska seylerdir. Ve bunu yapmak hie de kolay degildir. SBKP Merkez Komitesi, 1928'de soyle bir karar aIdi: «Ancak parti ve i§gi-koylii kitleleri son haddine kadar seterber edlldigl zaman, kapitalist i.ilkelere yetlsme ve onlari teknik ve iktisadi olarak gecme gi:irevini yerine geurebllecegiz.» Bu cok iyi soylenmls, Ve bizim slmdt yapmakta oldugumuz da tam olarak budur. 0 donemde Stalin'in kitlelerden baska guvenebilecegi birsey yok128

Kitap 422. sayrada Lenin'i aktanyor; «E~er devlet iktidan i§C;;i imnmn elinde ise, komiinizme gectsl devs let kapitalizmi yolu He yapmak mtimktlndUr.» Bu iyi soylenmis. Lenin cetin bir i§l,;i idi. Ekim Devrimi'nden sonra, proJetaryamn ekonomiyi yonetme tecIiibesi 01madigim bildiglnden, devlet kapitaJizminin yol ve araeIanm kullanarak, proletaryanm bu alandaki yetisini gelistirmek istedi. Rus burjuvazisi ise, proletaryanm 0 zamanki gucunu kucumsedt. Lenin'in one surdUgu sartIan reddederek, islert yavaslattnar ve yikici faaliyetlerde bulundular. Sonuc;; olarak proletaryayr, kendi mii1klerini ele gecirmeye Itttler, Devlet kapitalizmi bundan dolayi gellsemedi. l-;sava§ doneml sirasmda Rusya'mn sorunlan gercekten cok bUyiiktti. Tanm yikmtilar lclnde idi. Ticari baglantilar kopmustu. tletiljim ve ulasrm nerede ise cahsmiyordu. Hammaddeler tedarik edilemiyor, miilksiizle§tirilmi§ olan bir-;ok fabrika calismaya baslayanuyorduo Bu duruma gercek cevaplar bul~dlklarmdan, ki:iy-

129

lulert, artik tahillariru satmaya zorlamaktan baska seceneklert kalmamisti. Ashnda bu, koylulerin emeklerinin meyvelerine, karsiligtru odemeden el koymarun araci idi, koylulerin vanm-yogunu yaglamak anlamma gelen blr yontem - saghkli bir pratik degtl, Ancak tcsavas bittigi zaman, bu sistemin yerini tahIl vergisi
aldi,

edildi.

ten sonradir ki, zengin koylulere karsi harekete geetiler ve zengin k6yliileri yoketme ve bastan-basa kolektlflesmeyt gereeklesttrme sloganlanm haykirdilar, * Ya biz? Biz degi§ik bir sekilde hareket ettik ve zengin key1U ekonomisi aslinda toprak rerormu kadar erken yok

Eizim icsavasmuz onlarmkinden cok daha uzun surdu. ,22 yil boyunca, temel bolgelerde, kamu tahihru satm aldik. Koyluluge karsi stratejimiz dogru Idi ve savas sirasmda onlara epey guvendlk, Yinni iki yll boyunca, temel bOlgelerdeki siyasi gucumuzu gelistirdik ve bu b6lgelerin ekonomisini yonetmek icln tecrube birikimi sagfadik. TUm ii.lkenin ozgurluge kavusmasmdan sonra ekonominin tekrar saghga kavusmasi Isini tuzla tarnamlayabilmek lcin, ekonomiyi ycinetecek kadrolari egittik ve koylultik He ittitak kurduk. Bundan hemen sonra, kitIe cizgtslni ytiriirltige koyduk; yani birinci bes yrllik plan lle insaya baslar- . ken. bir yandan da esas cabayi sosyallst devrime harcadik. Sosyalist donusumu gerceklestmrken, kapitalistlerle ugrasmak icin koyluluk He birlikte eahstak, Ancak Lenin bir zamanlar, kuc;uk burjuvazinin kendtligfndenciligi Ile basa eikmamn araclarmdan biri olmak uzere kapitalizmi devlet kapitalizroine c;evirme umitlertyle, kapitalistlerle bile g6rti§melere tahammlil edebilecegtni soylemlstl. Degi§ik tarihi sartlarda, degi§ik politikaJar ortaya cikar, Yeni tkttsat Politikast donemlnde, SovyetIer Blrligi'nin zengin koylulere kar§l politikasi kisith idi, .;;unkU onlarm tahilma Ihtlyaclan vardi. KurtulU§'tan sonraki ilk asamalarda, bizim ulusal burjuvaziye ka~l politikanuz da buns benziyordu. OnIar, ancak kolektif ~ift1iklen ve devlet ~ftlikleri 400 milyon pood talul iirettik-

Sovyetler Blrllgi'ndeki kooperatiflesme hareketinde, «tarim, baslangieta yiiklii blr fiyat odedi.» (Shf. 397). Blrcok Dogu Avrupa iilkesinin kooperatirtesme konusu hakkmda endrsetenmesmtn ve btiyuk orgutlenmererden

kacmmasmm nedeni bu olmu§tur. Bir kez baslayinca da

bizim iiretimimizi ise dusurmedi, aksine bir hayU arttrrdi. Baslangtcta bireoklan endisell idi. ~imdi bizden yana gecenlerm sayisi yavasca artiyor.
crzor
SVRECI

yavas ilerlediler. Kooperatifler

5.

GENEL

BtR

OLU$TURMA

VE

PEKI~TIRME

Gecen iki yrl iclnde buyuk bir deney yuruttuk. Kurtulu§'un ilk asamalarmda, tum ulusun ekonomisim y6netebilecek deneyimimiz yoktu. DolaYlSlylabirinci bes yJlhk plan doneminde, hlcbir zaman tiimiiyle memnun olmamamiza ragmen, Sovyetler Birligi'nin yontem*
«Several QUestion, Concerning Soviet Land Policy» (Sovyet Toprak POlitikas.~Hakkmda Birkac Sorun) - Arahk/1922) adh yazlslllda. Stalin ~oyle dedi: d927'de zengin kiiyliller, 800 mllyon pood'dan fazla tahil ilretttler, bunun 130 milyonu kirsal de~i~im yoiu lie satildi, Bu, kU.;Umseyemeyecegimiz mUthl$ bir gii.;tiir. Soyieyiniz, kolektif ve devlet .;lftlikierlmlz 0 zaman ne kadar iiretmi$lerdi? 30 milyonu meta tahllJ olan 80 milyon pood... Boylece Stalin suna karar verdi: «Bu sartlar aitmda, zengin koylulere azimle saldrramaY1Z.' Ve devam etti Stalin: ~:;;imdi onlara saldiracak kadar yeterli ,"?addi temelimiz var.» Zira, kolektif ve devIet .;iftlikleri 1929'da. 130 mllvonu meta tahih olmak uzere, 400 mllyondan fazla tiretml$lerdi. (J. Stalin, BUtiin Eserleri, C. 12, Shf. 142 - tngilizce)

130

131

lerini kopya etmekten baska bir§ey yapamadik. 1955'~e (yilm sonunda ve bir sonraki yilm ilkbahannda), «uc donli§Um))2\i temelde tamamladiktan sonra, otuzdan fazla kadroya damstik. Bu tartismalarm sonucunda sunIan onerdik: «on Buyuk ili§kh) ve «Daha fazla! Daha hrzli! Daha iyiJ Daha ekonomik!». 0 zamanlar, Stalin'in Qarbk Rusya'smm yilda 4 milyon ton ~elik tirettig,ini belirten 1949 seeim konusmasmi okumustuk. 1940 da bu rakam 18 milyona ulasrmsti, Eger 1921'den beri hesap edilirse, 20 yilda 14 milyonluk bir artist Ve tum bu surede sosyaUst olduklanm dusununt Biz biraz daha iyisini, biraz daha hizhsmi yapamaz rmydik? Bundan sonra ise «iki yontem» sorununu ortaya koyduk ~e a~m zamanda tarimsal gelisim icin kirk maddehk bir program hazrrladrk>. 0 zamanlar baska bir onle~ onerilmemlstl. 1956'daki ileri atihmdan sonra, maceraci girlsimlere karsi muhalefet* dogdu, Burjuva sagcilan bizi kuy-, rugumuzdan yakalayip, sosyalist insamn tamamlanmasim olumsuzlastirmak Iein vahslce saldrrdilar. 1957 Haziran'mdaki Ulusal Halk Kongresi'nde Ba§bakan Cu En Lay'rn raporu sagcllara gert carpti. Aym yilm Eyliil'tinde Merkez Komitesinin Genet Kurulu, «Daha tazlat D~ha hrzh: Daha iyi! Daha ekonomlkli gibi sloganIan. kirk maddelik genel prograrru, toplumun gelismeyt desteklemesi.v v.b.'ni tekrar ortaya koydu, Ekim'de Moskova'da, «Daha fazla! Daha lnzh! Daha iyi! Daha ekonomik!» hakkmdaki bir Halkui Gilnw'gil basyasisrm yeniden gozden geeirdlk, Boylece kism, buyuk olcekte sulama tesisleri kurmak icin Ulke capmda bir kitle hareketi baslattik. 1958'de, tlkonce Nanning'de, sonra da Chengtu'da
* Sadece 1967 baskismda •• 1967 baskisrnda, «Buyuk lleri Atrlrm»

toplantilar oldu. Cesur ilerlemelere karst eikanlan elestirerek, sorunlannuzi destik. Cesur ilerlemelere karst daha fazla muhalefete izin vermemeyi kararlastirdik. Sosyalist insa icln genel bir ctzgi onerdik. Nenning topIantrsi olmasa idi, genel bir clzgiye ulasamazdik, MaYIs'da, Merkez Komitesi'nin bir temsiicisi * Sekizinci U1usal Halk Kongresi 2. Kuruluna bir rapor okudu, Ve meclis, genel cizgiy! resmi olarak kabul etti. Aneak bu cizgt henuz pekistirilmemisti, dolayisiyla merkez ve yerel bolgeler-erasmdaki otorlte paylasimi He ilgili somut onlemler aldik. Peitcihe'da celik iiretimini iki katma cikarmayi onerdik, demir ve celikte kitle hareketi elde ettik; Batih gazetelerin arka bahce ~eligi diye adlandirdIg!. Aym zamanda halk komunlerini baslatnk, BunJar kimilerini rahatsiz etti, kimilerini ise kizdirdi. ~ansmarmzda hatalar ortaya cikti. Yernek Icin odeme yapmaymca, kendimizi tahil ve temel olmayan gida maddeleri krizi iclnde bulduk. Ultra-komUnist bir ruzgar esiyordu. Gimliik Ihtiyaclarm belli bir yuzdesi?" arzedilemiyordu. Peitaiho'da 1959 yili icln celik uretiml 30 milyon ton olarak belirlenmisti, Wuchang toplantisi bunu 20 milyona indirdi. ~anghay toplantisr 16.5 milyona indirdi. Haziran ayi icinde tekrar 13 milyona tn-. dirildL Tum bunlar, bizimle aym gorti§te olmayanlar tarafmdan ele gecirildi. Fakat Merkez Komitesi «sol-a karsi cikarken, itirazlanm ortaya koymadt. Bunu iki Ch'engehov Konteransi'nda Wuchang KonferansI'nda Pekin veya :;;anghay Konteransr'nda da yapmadilar, Muhalefetin «sol» u YOk etmesine ve hedeflerin guclendtrilmesine kadar beklediler. «Solna karst muhalefetin devam etmesi, saga karst muhalefeti gerektirdi. Lusan Kon• 1967 baskismda, •• 1967 baskisinda, Liu

%

Shac-ch!i 12

132

133

feransl'nda saga karst muhalefete Ihttyacnmz varken «sol. a karst ciktilar.s Biittin bunlar, bizim dunyarrnzda islerin hie de bariscil olmadigmi ve genei ctzgintn kesinlikle pekistirllmedigtni gosterlr. Zorlu bir zigzaglar donemi ve Lusan KonferansI'ndan gecmis oldugumuz su anda, gene} ~izgi goreli olarak pekistlrtlmistir, Ancak «hersey u~liller halinde gelir», dolaytsiyla belki de uctmcti bir zigzaglar dfinemine hasirlanmamiz gerekmektedir. Eger oyle ise, clzginin daha da fazla pekisttrllecegtni umabiliriz. Chekiang EyaJet Komitesi'nin verdigi bilgilere gore, «esitIestirme» veya (dark gozetilmeden yapilan mulk transferi» bazi komiinlerde yakm zaman ieinde tekrar ortaya cikrrns. Ultra-komunist ruzgar hilla yeniden ortaya
cikabilir.

den oldu. Aslmda, bu devrimi Lusan KonferaUSl ileri gotUrdii ve bu eok keskin bir devrimdi. Lusan'dakl sag oportunlst cizgiyi yenmemis olsa idik, cok kotii olurdu.
ll. EMPERYALtST (JELt.<;iKILER VE ULUSLARIN DIGER ARALARtNDAKI

SORUNLAR

Polonya ve Macaristan'daki olaylar, 1956'da «cesur llerlemelere» karst kampanya zigzaglarmm olusturdugu bir zamanda meydana geldL Ondan sonra, butun diinya Sovyetler Birligi'ne karst cikti. 1959 zigzaglan SIrasmda da diinya bize karsi ~lktl. Biri 1957'de, digeri ise Lusan'da gerceklesen iki diizeltme hareketi ve anti-sag kampanyalar yoluyla bur[uva ideolojisinin ve diger burjuva kalmtilarmm etkilerini bastanbasa bir elestiriye tabi tuttuk; boyleee kitlelerin bu tehlikeden kurtulmalarmi sagladik. Aym zamanda, bircok bos inaner da yiktik, su Ma Anshan Demir'i ve Qelik Kurulusu" dahil olmak iizeres. Gecmlste, sosyalist devrimi nasil baslatacagmnzr bilmiyorduk. Kooperatifler ve kamu-ozel birlesik yonetimden sonra, sorunun cozuleceglni zannediyorduk. Burjuva sagcilannm vahsi saldmlan, sosyalist devr1mi siyasi ve ideolojik bir cfzgl olarak ortaya koymamiza ne• 1967 baslci sma v;;nlemh

not: «Onemti bir Sovyet degirmeninde otoriter an tma

Emperyalistler arasi miicadeleler onemsenmelidir. Lenin ve Stalin de, bunu onemsediler ve devrimin dolayli yedek giicii diye adlandirdilar. Cin, devrimci te• mel bi:iIgeleri yiiriitmekte bu avantajlI durumdan yararIandi, Gecmiste, komprador simtlar ve toprak agalannm cesitlt kanatlan arasmda celiskiler vardi. Bu yerli celisktlerln ozunde emperyalistIer arasi celiskiler yatiyordu. 'Emperyalistlerin arasmdaki bu celiskiler yiiziinden, belli bir zamanda, dusmanm tumu degll, sadece bir b610mii biziml esavasrrdi - kuskusuz, bu cellskilerl dogru durust kullandtgrmiz surece, Bundan baska, bu celiskiler sayesinde dinlenmek ve yeniden orgutlenmek icin vakit buluyorduk. EmperyaUstler arasi celisktler, Ekim Devrimi'nin pektstlrllmeslnin onemli nedenlerinden biri idi. Ondort ulke miidahale etmek icln guclerini yollarmstr. Ama bu guclerden hicbiri fazla degildi. Bundan da ote, bu ulketerin amaclan esgudumlestlrilmemlsti. Rile pesinde kosuyorlardr, Kore sa vasi sirasmda Amerikahlarm amacJan, mii.ttefiklerinin amaclarma uymuyordu. Savas, en biiyuk Olc;ekte verilmedi. Me Amerika kendi yonimu belirleyebildi, ne de Fransa ve Ingiltere 0 kadar istekli Idiler. Kapitalist, toplumda Ikinci Diinya Bavasi'ndan beri gi:iriilen bunalimlar, Marks'm ya§adlgl gunlerin bunahmlarmdan Iarkhdir. 0 zaman bunahmlar genel olarak, her yedi, sekiz veya on yilda bir basgosteriyordu. 135

134

Iklncl

Dunya

SaV3.§I'nm sonundan

1959'a kadar

gecen

8.

N(}FUS·

ondort Yll sirasmda, tic tane bunalim basgosterdi, Birinci Dunya Savasr'ndan sonra, devrimin Rusya haricinde heryerde yenik dusmesinden dolayi, kapitatizm henuz nisbi bir dengeye sahipti. Bugun ise, ulus-

Iararasi gorunum cok daha gerilimlidir.

0 zamanlar,

tngiltere ve Fransa'nm keyifleri yerinde idi; ulusal burjuvaziler Sovyetler Bi:I::ligi'nden hie korkmuyorlardi. Almanya'nm elindeki somurgelerin ele geeirllmeslnden baska, tum emperyalist sornurgeci sistem hala oldugu gibi duruyordu. Ikincl Diinya savasi'ndan yenik cikan emperyalistierden iiC;ii c;oktii. 1ngiltere ve Fransa zayrtIadi ve coziilmeye basladi, Sosyalist devrim onu askin iilkede zarere ulasmisti. Somtirgeci sistem parcalaruyorduo Kapitalist diinya, Birinci Dtinya savasmdan soma 'sahip oldugu nisbi dengeyi artikbir kez daha bulama-yacaktI.
7. c;:tN'tN SANAYJ DEVRIMI NEDEN (,OK HIZLI

GELl$EBILlR?

Batih burjuva kamuoyunda {(Vin'in, sinai gelisimi en hish olan Ulkelerden biri» oldugunu belirtenler var. (ABD diplomatik politikasi hakkmdaki ABD Conlon raporu buna deginlyor) Sinai devrimini tamamlarms oIan cok ulke vardir. TU.m oncekl ulusal smai devrimlerle kar§lla§tInldIgl zaman, t;in bunlann arasmdan en hrshsi olmayi vaad ediyor. Peki, neden? Esas nedenlerden biri, sosyalist devrimi epey tam yapmts olmamizdir. Burjuvaziye kar§l devrimimizi eksiksiz tarnamladik, tum burjuva etkilenni yok etmek Icin elimizden gelen herseyi yaptik. BO§ Inanclan yiktik ve kitlelerin kurtulusunu, butun bolgelerde, bastan-basa kazanmalarmi sagladlk. 136

Asm nOfus sorununu yok ederken, basetrnemlz gereken esas sorun kirsal nufustur. Bunun c;oztimli Ise, uretimde muthls bir gelisim gerektirmektedir. ';in'de 500 milyonun ustunde insan tarimla ugrasmaktadir. Biitiin yil boyunca c;alI§malanna ragmen, karmlarrm doyuracak kadar bile yiyememektedirler. Bu, aklm alamayacagi bir durumdur. Amerika'da tarunsal nutus, toplam ntifusun ancak yiizde onucunu teskil eder ve her kisinin ortalma 2.000 kattis tahili vardir. Bizim 0 \ kadar tahilumz yoktur. Kirsal nufusu azaltmak i~in ne yapacagiz? Eger §ehirlere akin etmelerini istemiyorsak, kirsal kesimde bir suru sanayi kurmahyiz ki, koyluler bulunduklan yerde i§C;i olabilsinler, Bu onemll bir politika sorununu ortaya cikariyor: Kusal yasam sartlarmm sehirdekllerin altma dusmeslni onlemek mi istiyoruz, ikisini kabaca aym diizeyde mi tutmak istiyoruz, yoksa kirsal yasam sartlanrn sehlrdekllerden biraz ytiksek mi tutmak istiyoruz? Her komunun Kendi Iktisadi merkezl, Kendi aydmlarim yetistirmek icin kendine ait yuksek duzeylerde okullan olmasi gerekir. Asm kirsal nufus sorununu dogru ve gercek bir sekilde cozmenln baska yolu yoktur.

• Eu belum

sadece

1967 baskisrnda

vardir,

137

SSCS'OE SOSYALIZMiN iKTISAOt SORUNLARI OZER!NE (KASIM/1958)1

Eyalet ve bolgelerdeki komiteler bu kitabi incelemelidir. Gecmiste herkes bu kitabi derin bir izlenim edinmeden okudu. Kitap, Qin'deki gereek kosullar baglammda incelenmelidir. 11k tie; bolumde, belki Stalin'in kendisinin yeterince acik bir sekilde ortaya koymadigi yerler olmasma ragmen, dogru ve onem verilmeye deger bircok sey var. Ornegin; birinci bolumde, nesnel yasalar ve ekonominin nasil planlanacagi hakkmda Stalin cok az sey soyluyor; veya belki de ana gore Bovyet ekonomisinin planlarnasi nesnel egemen ilkeleri gercekten yansitiyordu. Aglr sanayi, hafii sanayi ve tarim sorununa gelince, Sovyetler Birligi son ikisine yeterince onem vermedi ve sonuc olarak kayiplara ugradi, Bundan baska, halkm kisa ve uzun vadeli crkarlarrm blrlestirmede basanh olamadilar, Esas olarak, tek ayak ustunde yuruduler. Planlamayi karsilastirahm: sonunda «planh oranli gellsmeeyl hangimiz daha iyi uyguladi? Bir baska nokta daha: Stalin sadece teknoloji ve teknik kadroyu vurguladi. Teknoloji ve kadrodan bas-

ka blrsey istemedi; slyaset yak, kitleler yak. Bu da tek ayak ustunde yiiriimektir! Ayrica sanayide, hafif sanayiye degil de, agir sanayiye onem verirken de tek ayak 139

ustunde yuruyorlar, Bundan da ate, agir sanayi kesimleri arasmdaki cellskilerin esas yonlerini de belirlemediter. Qeligin temel, makinenin de yurek ve ruh 0]dugunu iddia ederek, aglr sanayinin 6nemini buyuttuler. Bizim tavnmiz ise soyledir: tanmm kilit sektoru tahtl, sanayininki ise celiktir: ve eger celtk kilit sektor oIarak kabul edllirse, 0 zaman hammadde bir kez elde cdtltnce, makine sanayisi de ardmdan gelecektir. Stalin birinci bolumde sorular soruyor; nesnel egemen ilkeleri oneriyor, ancak yeterli cevaplar bularmyor. Stalin 2. bolumde metalan, 3. boliimde ise deger yasasmi tartrsiyor. !fade edilen goruslerin bircoguna nispeten katiliyorum. trrenmt iki eSBSkesime b61mek ve uretim araclarmm meta olmadrgim soylemek incelemeye deger noktalardir. Gin tanmmda henuz meta 01masi gereken bircok uretirn araci var, Ekteki iiI,;mektuptan sonuncusunun" ttimuyle yanlis oldugu g6rU§ii~de~ yim. Tanmsal maklneleri koyluluge vermede bunlara guventlemeyecegl, bunlarm makineleri geri vermeyecegt Inaner ifade edUiyor. Stalin, bir yandan iiretim araclarrmn devletin miilkiyetinde oldugunu soyluyor. Diger yandan ise, koylulertn onu satin alacak guclerl olmadigmr soyluyor, Aslmda, Stalin kendisini aldatmaktadir. Devlet, k6yliiliigii cok siki, hie esnek oImayan bir sekilde kontrol etti. Stalin iki gecis icin uygun olan yoI ve araclan bulamadi, bu onu sikan bir mesele. Kapitalizmden kalan meta bieimlni hala korumamtz gerekir. Degeri y6neten meta degi§imi yasalannm, iiretimimizde dtizenleyici bir rolu yoktur. Bu rol, planlama, planlamamn izindeki bUyUk ileri atilim ve siyasetin aIiceligi He yerine getirilir. Stalin sadece iiretim Iliskilerinden soz ediyor; ustyapidan ve ustyapi He ik* lktisadi
Cevap, Sorunlar icinde A.V. San ina ve V.G. Venzher Yoldaslara

tisadi temel arasindaki ili§kiden SOZ etmiyor. Qm'de kadrolar urettme katihr; b~~iler yonetime katrhr. Eski kanun ve diizenlemeleri bir yana birakarak, kadrolari islah olmalan Icin daha a§agl diizeylere gondermek; tum bunlar ustyapi ve ideoloji ile ilgilidir. Stalin siyasete degil, sadece ekonomiye deglnlyor. 91kar gozetmeyen emekten soz edebilir, fakat aslmda bir saatlik fazla emek bile .;ok gorulmektedir, Kendi cikanm dusunmemek yoktur. Halkin rolu, emekcintn rolil, bunlara deglnilmiyor. Komunist hareket olmasa idi, komunizme geC;i§i dtislemek zor olurdu. «Herkes benim Icin, ben herkes lcm.» Bu olmaz. Sonu.;ta hersey bireye bagtamyor. Kimi1eri, bunu Marx'm soylediginl soyluyor. Eger soylemis ise, bunun propagandasim yapmayahm. ((Herkes benim icin,» herbir kimse benim ieln, birey icin anlamma gelir. «Ben herkes Icin.» iyi ama, kac kisi Icln olabilirsin ki? Burjuva hukuku, burjuva yasasi ve egitimi seklin-

de kendini gosterir, Biz, burjuva hukuku ideolojisinin bir parcasmi, Lordvari pozlart, u~ stili (burokratlk, sekter ve oznel) ve bes havayi (isguzar, kibirli, soguk, musrif ve asm) yoketmek istiyoruz. Fakat meta dolasimr ve meta biclmi, deger yasasi, burjuva kategorileri olmalarma ragmen, acele He yikilamezlar. Unutmaym, burjuva hukuku ideolojisini tiimden yoketmek icln propaganda yurutse idik, akilci bir tavir olmazdi, Sosyalist toplumda, kapitalizmin taranru tutan ve bunu savunan bir azmhk -toprak agalan, zengin koyliiler ve sagctlar-s- vardir, Ancak biiyUk cogunluk komUnizme gecmeyi diisunmektedir. Ama bu adim adim yaprlmahdrr. Cennete bir adimda varamazsimz. Halk komunlerlnl ele alahm; bunIar, bir taraftan kendine yeterli iiretimi, diger taraftan meta degi§imini gellstirmelidirler. Meta deg'i§imini ve deter yasasim, urettmt 141

140

geltstirmenin ve gec;i§i kolaylastirmanm yararma araeIar oIarak kullamyoruz. Meta urettminin cok az gellsnll§ oldugu bir tilkeylz. Gec;en yil 3,7 trilyon kattilik besin tahih urettlk. Bu saymm yaklasik 800 veya 900 milyar kattisi meta seklinde tahIl idi. TahIldan baska, pamuk ve kenevir gibi sinai urunler de azgellsmtstir. Bu yuzden, gelisme surecintn bir (meta) asamasi olmalidrr. Bu durumda, hAhl yemek icln para almmayan bircok il vardir, ama buniar ucretlert odeyememektedirler. Hopei'de boyle tiC;il vardtr; bir tane de iicret OdeyebiJen il vardir, ama fazla degll: tiC;ya da bes Yuan. Yani besin tahIlmdan baska satrlabilecek seyler! gelistfrmek icin uretimi haJA gellstlrmemlz gerekmektedir. Sian Tarim Konferansmda bu konu ile yeterince ilgilenilme-: mlstlr, Toparlarsak, ticaretin azgelismls oldugu bir ulusuz, fakat bircok yonden de sosyalizme girmis bulunuyoruz. Burjuva hukukunun bir kismmi yok etDieIiyiz, fakat meta uretlml ve degi§im henuz kalmahdrr. l?imdi komunizm ne kadar cabuk gelirse 0 kadar iyi olur, seklinde bir duyguya egtltm var. Ger;i§i sadece tiC;veya bes yrl iclnde yapabilecegtmizi onerenler var. Fan'm iii :;;angtung'da, dort yihn biraz yavas olacagi soylenmi§ti. Bugun iktisattan hoslanmayan bazi ikttsatcrlar vardir; biri Yaroshenko.* ~imdi ve gelecekte bir zamana kadar komtinler ic;in tahsisat ve tasimayi genisletmemlz gerekecektir. Meta tiretimini de genisletmemlz gerekecektir. Yoksa ne ticretleri odeyebilecegiz, ne de Ya§3.IDl ustun bir dtizeye ulastirabllecegtz, Kimi yoldaslarnmz, meta ve meta tiretimi ile karsilastiklart zaman, hergtin burjuva kurallanm yJkmak istiyorlar; ornegtn iicretIerin, derecelerin, v.b. hur arz sistemine zararh oldugu• lIdisadi Sorunlar i<;inde, Stalin'in ikinci mektubunu yazdJih kimse,

nu soyliiyorlar. Buniar bir yanhs anlayis iC;indedirler. 1953'de hur arz sistemini, bir ucret sistemine donustttrduk.> Bu yaklasim temelde dogru idi. Geriye bir adim atmarmz gerekiyordu. Ancak bir sorun vardi: Derecelendirme sorununda da geriye bir adim attIk. Sonunda, bu mesele hakkmda bir orke dogdu, Bir dUzeltme doneminden sonra, dereceler arasmdaki farklar azaltildr, Derece sistemi, bir baba-ogul, bir kedi-fare i1i§kisidir. Buna gun be gun saldmlmahdir. Kadrolan daha a§agl diizeylere gondermek, deneysel alanlari yurutmeks - derece sistemini degi§tirrnek icin yollar bunlardir: yoksa btiyiik atihmlar olmaz! Kapitalistier, kentsel halk komunlerine girip, personel olarak hizmet edebilirler. Fakat kapitalist etiketi ustlerinde kalmalidir. Sosyalizm ve komunizm acismdan, sosyalizmin Insasi ne demektir? Ikl noktayi ortaya koyuyoruz; 1. Sosyalizmin insasmm yogun belirtisi, sosyalist, tam kapsamh kamu mUlkiyetini* gerceklestirmekttr, 2. Sosyalizmi lnsa etmek, kolektif komun mulkiyetini kamu miilkiyetine cevlrmek demektir. Kimi yoldaslar, sanki komtinler tumuyle kamu mulkiyetinde imis gibi, iki miilkiyet tarn arasmda eizg! cekmeyi kabul etmiyor. Bu tarzlardan biri, Anshen Demir ve Qelik t§leri'nde oldugu gibi, kamu mulklyetidir; digeri Ise, biiyiik kolektif komun miilkiyetidir. Bunu donU§turmezsek sosyalist insarun yaran ne olurdu? Stalin tiC;sarttan bahsederek, aradaki C;izgiyi.;izdi. Bu ul:; temel sart akla uygundur ve §oyle ozetlenebfltr: Toplumsal uretimt arttIrmak; Metalann degI§iminden iiriinlerin deiP§imine, degi§im degerinden kullarum degerine geernek.
• Bu, Cin'deki tUm halkm rnUlkiyeti He l:I;>;de~tlr.
4

142

143

Yukanda degtnilen bu iki nokta hakkmda biz Cinliler : 1. ttretimi genisletip arttirmaya cahsryoruz: bunun Icin aglr sanayinin gellsmeslne oncelik tamyarak, sanayi ve tanmi birlikte destekliyoruz, 2. Ktic;tik kolektif mulkiyeti kamu mtilkiyetine, bunu da tam kapsamh kamu miilkiyetine donti~ttiIii-

yoruz.

MiiIkiyet tarzlari arasmdaki bu farkian gormeyenler, kamu mlilkiyetine slmdiden ulastigmnzt savunacaklardir. Bu yanhstir. Stalin bu tiC;sarti onerdigtnde, kiilttirden soz ediyordu; tum halkm bedensel gelislml ve eg'itimi. Bunun lcin dart sart onerdl : Gun basma 6 saat is, Teknik egitimt i§ ile birlestirmek. c. Konut sartlarmi duzeltmek, d. ttcretleri yukseltmek,
h.

1. Toplumun iiretim araclarr tUm halka ait olur, 2. Topiumun iirettikleri tiim halka ait olur. Halk. komununtin ozelligi; sanayi, tarim, ordu, egitim ve ticaretin toplumsal yapmnz He butunlesecegi temel dUzey olusudur. ~u anda komiinler, temel duzey-. deki yonetim orgutleridir. Ordu, ozellikle emperyalistIerden gelecek yabanci tehlikeler He ugrasir. Komiin, sosyalist miilkiyetten (slmdiki) taro kapsamli kamu miilkiyetine ve tam kapsamli kamu miilkiyetinden komiinist mtilkiyete gecisler Ictn en iyi orgutsel bicimdir. Gelecekte, gecisler tamamlandigr zaman, komiin, komiinist toplumun temel mekanizmasi olacaktIr.

a.

Ozellikle, Ucretleri ytikseItmek ve fiyatlan dusurrnek, burada yardimci oIur; fakat siyasi sartlar oneritmemis. TUm bu sartlar, temelde, iiretimi arttirmak Icindir, Uretim bir kez bollasmca, kolektif miilkiyeti kamu mtilkiyetine donusturmek sorununu cozmek daha kolay olacaktir. ttretimi arttirmak icin, «Daha fazla! Daha hizh! Daha iyi! Daha ekonomik!» e ihtiyacnmz var. Ve bunun Icin, siyasetin oncellglne, dart birlikte te§vige, duzeltme kampanyalanna yonelmemiz ve burjuva hukuku ideolojisini yikmarmz gerekir. Bunlara halk komiinlerini ekleyiniz ve «Daha fazla! Daha hizh! Daha iyi! Daha ekonomikt» e ulasmak daha da kolaylasacakhr. Tam kapsamh kamu miilkiyetinin sonuclan nelerdir? iki tane; 144 145

STALiN'IN 88CB'DE SOSYALiZMIN IKTISADf SORUNLARI'NIN ELE$TIRISi

stalin'in kitabi, basmdan sonuna kadar, ustyap; hakkmda hicblr sey soylemiyor. Kitap insanlarla ilgili degil; insanlan degil, esyalan gozonunde bulun-

duruyor. TUketim mallari icin onerilen arz sistemi, iktisadi gellsmeyi hislandmr rm? En azmdan buna deginmi§ olmah idi. Meta uretimlnin var olmasi rm daha iyi, yoksa olmamast rm? Herkes bunu incelemeli. stalin'in son mektubundaki * gorU§ ar;lSl hemen hemen ttimUyle yanhstir. Temel yanhs, koyliiliige karst duyulan gUvensizliktir. Birinci, ikinci ve iir;iincii bolumlerin bazi kisrmlari dogru: diger krsimlari ise daha aeik olabiIirdi. ornegtn, planli ekonomi hakkmdaki tartisma eksik. Sovyet ekonomisfnln gelisme haddi, kapitalistlerinkinden daha yilksek degildir. Ne hafif sanayi ve a~r sanyi, ne de tanm He sanayi arasmdaki Iliskller yeterince aciklanmrs. Ciddi kayrplara ugramisa benziyorlar. Uzun ve kisa vadeli cikarlar arasmdaki ili§ki, ustun bir gelisme
* A.V. Sallina
ve V.G.

gostermedt, Onlar tek ayak, biz ise iki ayak usttmde yiiriiyoruz. Onlar, teknoiojinin, kadrolarm, herseyi beIirledlgine inamyorlar; herzaman «kizrl-dan degil ((UZmanlarudan, kitlelerden degtl, kadrolardan soz ediyoriar. Aglr endustrl konusunda, -;eIigi temel, makineyi kalp ve i-; organIar, komuru de besin seklinde niteleyerek, bas -;eli§kiyi goremediler..; Bizim Icin, eelik kilit sektordur, bas celiskidir. Tanmdaki kilit sektor iseA_, besin tahillaridrr. Digerleri orantih olarak gelislr, Birinci bolumde yasalari kavramaktan soz ediyor, fakat bir yontem onermiyor. Meta iiretimi ve deger yasasi uzerlne, bizim de katildigimiz birkac gorti§ var, Fakat aym zamanda birkac sorun da var. Meta uretlmini sadece geclm araclan ile snurlandirmak biraz §iiphe uyandmyor. U~iincii mektubun temel bakis acisi koyluye duyulan giivensizlik. Aslmda, Stalin kolektif mulkiyetten kamu miilkiyetine gecls icin bir yol bulmamistrr, Biz meta uretimi ve degi§im btclmlerlnt surduruyoruz; bu arada deger yasasimn yamnda planlarna ve siyasetin onceligtnden de soz etmeliyiz. Ustyapidan, siyasetten, halkm rolunden degtl de, sadece uretlm Iliskilerlnden bahsediyorlar! Komiinist bir hareket 01madan komiinizme ulasilamaz. *
1. Bu yoldaslar .". dog-ada, ya da toplumdaki

surecleri yansitan ve insan iradesinden bagimsiz olarak olusan blllmsel yasalarIa; hUkiimetIer tarafmdan yapilan, insan iradesinin iiriinii olan ve yalmzca hukuksal bir guce sahip bulunan yasalan gosle goruliir bir bir;imde karistmyorparagraf

* Bu ilk dort
yorum

Venzher

yoldaslara

cevap.

elestirel bir sekilde yazmm tlimii hakkmda ~imdi ise belirli kisimlari elestiren bir yorum dizlsi gelmekte, Her yorurndan once, Stalin'in Qzgtin metni verilmekte. Metinler, J, Stalin, Son YazJ..lar, Sol Yaymlarr'ndan ahnrmstir. yaplyor.

146

147

Jar. Ancak, bunlan kanstirmaya
tur. (Shf. 62)

hakknmz

yok-

1. Bu ilke temelde dogru, fakat iki tane hata var: birinclsi, partinin ve kitlelerin billncli faaliyeti yeterince aeiga cikarilmamis; iklnclsl, hiikiimetin kararlarmm dogru olmalarmm nedeninin, sadece bunlarm isci sminnm iradesinden cikrrus olmalan degtl, aym zamanda nesnel iktisadi yasalarm zorunluluklanm baghlikla .yansrtmalan oldugunu aciklayamarms. Bu yuzden, metin yeterince anlasihr degil. " 2. Eger gelisme yasalaruu bilseler bile, insanlarm uzertnde etkide bulunmakta gercekten gii~siiz olduklari astronomik, jeolojik ve bun lara benzer daha bazi dallardaki surecler bir yana brrakihrsa ... (Shf. 62)
yl

dogal, yabanci ve egemenlik altma ahci yasaIan olarak dikilen yasalan, bundan boyle insanlar taraftndan ama bir bilincle uygulanan ve bu yoldan egemenlik alma almmis yasalardir. (Shf. 6~5) ,
4. Ozgiirliik, halk arafmdan kavranan gerekli bir nesnel yasadIr. Boyle bir yasa halka karst durur, ondan ozgiirdiir. Fakat, halk onu kavradigi andan itibaren, onu kontrol edebilir. 5. Sovyet iktidannm ozel rolii iki olgu He aeiklanabilir: birincisi, Sovyet iktidan, eski devrimlerde oldugu gibi, bir somuru biclmi yerine bir baska somuru bicimint koymak degtl, her somuriiyU tasfiye etmek gorevindeydl: ikinci olarak da, tilkelede sosyalist ekonominin haztr filizleri 01madigt tcin, ekonominin yeni sosya1ist bicimlerini, denebilir ki, «ciplak bir alan» iizerinde yaratmak zorundaydi, (Shf. 65) 5. Sosyalizmin iktisadi yasalanrun kaciml mazhgl; bunun incelenmesi gerekir, Ch'engtu KonferansI'nda genel progrannrmzm (Daha fazlal Daha hrshl Daha iyi! Daha ekonomik 1 Ut; birlikte tesvtk ve kitle .;izgisi) basanh olup olamayacagmi gormemiz gerektigini soylemlstim.t Bu, blrkae, hatta on ytl geemeden gorulemez. Bir zamanlar kimilerlnin kusku He baktl~ devrim yasalanrun dogrulugu artik karutlanrmstir, t;tinkti du§man yenilmistir, SosyaUst Insa basanh olabilir mi? Halkm h:11:1 bu konuda kuskulari vardir. Bizim pratigimiz ein'in iktisadi yasalarma uygun mudur? BU incelenmeli. Benim gorti§iime gore, pratigmlz uygun ise, iyi sonuelar alacagrs.

2. Bu tartrsma yanhstir. insan bilgisinin ve dogadonustiirme yetenegtnin SlUUI yoktur. Stalin bu soBugun

runlan bir gelistjn sureci ieinde diistinemedi. yapilamayan, geleeekte yapilabllecektir.

3. Ekonomik gelismenin yasalan, ekonomi po1itik yasalan Icin -ister kapitalist donem, ister sosyalist donem soakonusu olsunaym §eyi soylemek gerekir. Burada da, doga bilimlerinde 01dugu gibi, ekonomik gelismenin yasalan, insan iradesinden bagrmsiz olarak etkilerini surduren ve ekonomik gellsme siirecini yansitan nesnel yasalardir. (Shf. 64)

3. Ekonomiyi nasIl planlayacagiz? tanma gereglnden az onem veriliyor.

Hafif sanayi ve

4. Engels bunun lcin diyor ki: (Kendi oz toplumsal pratiklerinin simdiye degtn, karsilarmda
148

149

6. Bu (yeni sosyalist ekonomik bi~imlerin «ciplak bir alan» uzerinde yaratilmasi) gii-; ve karmasik bir gorevdi. (Shf. 65)

planlanmmn bu ekonomik yasarun gereklerini tam olarak yansittignu soyleyemeyis, (Shf. 67),
,

Sosyalist ekonomik blctmlertnt yaratma He ilgili olarak elimizde Sovyetler Birligi ornegi var. Ve bu onlardan biraz daha basanh olmamiz icm bir neden 01mahdir, Eger hersey yikihrsa, bu Qin Marksizmi'nin yurumeyeceglnl gosterecektlr, Gorevlerin giil,;lUgUneve karmasikhgma ge1ince, durum Sovyetler Birligi'nin kar§lla§tIgl durumlardan farkh degildir.
6.

7. Deniyor ki, ulusal ekonomimizin uyumlu (orantili) gelismesi zorunlulugu, Sovyet iktidanna, varolan ekonomik yasalari kaldmp yerine ventlerini koyma yetkisini vermektedir, Bu tamamen yanhstir. Bizim yillik planlanmizt ve bes yillik ptanlarrrmzi, ulusal ekonominin uyumlu (orantili) gelismesl nesnel ekonomik yasasi ile
kanstrrmamahdir. 7.

Meselenin om burada yatiyor. geIismesi yasasi, bizim planlama kurumlarimiza toplumsal uretimi dogru bir biclmde planlama olanaklanm saglamaktadir. Ancak olanak He gen;eklik birbirine karistmtmamandir. Bunlar birbirinden ayn §eylerdir. Bu olanag; gereekllk haline donii§tiirmek i~in, bu ekonomi yasasmi incelemek, ona egemen olmak gerekmektedir; onu tumuyle bilerek uygulamayi ogrenmek gerekmektedlr; bu yasanm gereksinmelerini tam olarak yansitan planlar diizenlemek gerekmektedir. Bizim ylllIk planlarmuzm ve bes yillik

8. Bu demektir kl, ulusal ekonominin uyumlu

8. Bu bolurnun en oncmll noktasi, nesnel planli oranh gelistm yasasi Ile planlamayi birbirine kanstirmamiz gerektigtdlr. Ge~mi§te biz de planlar uyguladik, '" fakat bunlar SIk sik nrtmalara sebep oldu. Qok fazlal <;ok az! En iyi yolun hangisi olduguna emin 01madan , korler gibi bir stiril yere carptik. Ancak dolambacli derslerden, egri btigrii yollardan geetikten, herkesin cevaplar bulmak il,;in kafasim patlatmasmdan sonradir ki, §imdi yiiriirliige koyacagmuz kirk maddelik tarim prograrmrmza ulasabildik. ~imdi de yeni bir kirk maddeUk program daha hazirlamaya calrsryoruz. tJ~ yilhk cetin mucadeleden sonra daha da geU§ecegiz; derinlemesine ve yeterince tartistiktan sonra tekrar devamedecegtz. Sanayi He sekiz sene ugrasmamiza ragmen, t;eligin kilit sektor olmasi gerektiginl kavrayamadik, Bu, sanayideki cellskinln esas yonii idi. Bir blrcllik (monism) idi. Biiyiik, orta ve kU~Uk arasmda temel dayanak olarak kabul ettigimiz buyuk, merkez ve b01geler arasmdaki ise merkezdir. Bir I,;eli§kinin iki yiiziiniin bir tanesi esastrr. Sekiz yilda onemll seyler basardik, Bimunla beraber, iiretim planlarnamrzm ttimiiyle dogru oldugu, nesnel yasalan tam olarak yansitng; s6ylenemez. Planlama, partinin tumu tarafmdan sadece planlama komitesi veya iktisat komltesl tarafmdan degil, 'tum diizeyler taratmdan yapilmaktadir; herkes katilmaktadrr. Bu bolumde, Stalin teorik olarak hakhdrr, Fakat henuz ne iyice aynntih bir analiz var, ne de net bir aciklamarun baslangici, Sovyetler ne biiyiik, orta ve kii~iik veya merkez ve bolgeler arasmda bir aymm yaptilar: ne de tanm ve sanayiyi birlikte desteklediler. OnIar hicblr zaman iki ayak iistiinde yiiriimediler. Onlann kural ve yonetmelikieri halki topallastirdi. Fa.kat biz

150

151

de kendi durumumuzu yeterince inceleyip kavramadik, dolayisiyla bizim planlarinuz da nesne1 yasalan tumuyIe yansitmadi. 9. Engels'in formulunu tahlil edelim. Bu tormul, toplum tarafmdan biitiin tiretim araclarmm rm, ya da yalnizca bir kismmm nu ele geclrilmil} oldugunu; yani butun tiretim araclarmm mr, ya da yalmzca bir kismmm mi halkm miilkiyeti altma girdigini belirtmediglnden, onu tiimuyle acik ve beHrgin saymayiz. Demek ki, Engels'in bu formiUiinu iki bil,;imde anlamak mumkundur. (Shf. 70)

9. Bu analiz onemli noktalara degtnmektet Sorun, iiretim araclarim ikiye bolmektir. oretim araclarmm meta olmadigi soyleniyor, bu incelemeye deger,
10. SosyaUst Rejimde Meta Uretimi Uzerine adh bolumde, Stalin metalarm varhgmm sartlarrm anlasihr bir bicimde sergtlememistir. tki tur miilkiyetin varhgl, meta iiretiminin onculudur. Fakat, meta uretimi onunde sonunda iiretim gucleri ile de ilgilidir. Bu yiizden meta iiretiminin, tiimtiyle toplumsallastmlrms kamu mtilkiyetinde bile, basi bolgelerde i§lerligi olacaktrr.

11. Sonue; olarak, Engels, kapitallzmln ve uretimin yogunlasmasnun yalruzca sanayide degil, ayru zamanda tanmda da, tilkenin bilWn uretlm araclanrun kamulastmlmasma ve bunlarm halla.n mulklyetine gecmesme olanak saglayacak oll,;tide gelismis bulundugu tilkeJerden sOz etmektedir. Boylece Engels, bu ulkelerde bilWn iiretim araclarmm toplumsallastmlmasma paralel olarak meta tiretirn.inin de kaldmlmasi gerektigi kamsmdadrr, Bu, kuskusuz, tamamen dogrudur. (Shf. 70)· 152

11. Stalin, Engels'in rorrmnunu dogru bir sekilde tahlil etmtsttr, §imdiki halde meta uretimini :tasfiye etme yontinde giil,;lii bir egilm var. insanlar meta tiretimini gordukleri an -bunn kapitalizmle -ozde§le§trrerek- endiselenmektedlrler. Ancak goriiluyor ki, yuzlerce rnilyon koyluntm dayamsmasrm saglamak Icin, them meta uretiminin buy>ilk bir tn~ude geltsmesl, hem de para arzmm arttmlmasi gerekmektedtr, Bu. ytizlerce milyon koylunun dayamsmasi igin oldugu kadar, yiizbinlerce kadronun ideolojisi ie;in de bir sorun dogurmaktadir, I?imdi, iiretim araclarmm sadece bir kmnna sahibiz. Fakat oyle gorunuyor ki, kticiik ve orta tireticileri tecrit ederek tum halkm mtilldyetini hemen i1~n etmek istiyenler var, Fakat bu miilkiyetin kategorisini belirtmeyi Ihmal ediyotlar! Komtin mfilkiyeti mi, yoksa il miilkiyeti mi olacak? Metayi ve meta iiretimini bu sekilde, sadece kamu mtilkiyeti Hin ederek yok etmek, koyliiltigu soymak demektir, 1955'jn sonunda, Istibsal ve satin alma Ile 90 milyar kattilik tahihnuz oldu, bize de az dert cikmadr. Herkes besinden, aileler hep birlesfk satm almadan soz ediyordu. Fakat onunde sonunda bu, bir satin alma idi; tahsisat degtl, Aneak bunu 83 milyar kattilik tahila indirmeye karar verdikten sonradir ki, bunahm asaldi. Tnsanlann tum bunlan neden b.u kadar cabuk unuttuklanm anlayarmyorum. 12. Burada, Buyuk Britanya'run ulusal ekonomisinde dl§ ticaretin dey paymm tngiltere i~in onemini bir yana birakiyorum. Bence bu, aneak dl§ ticaret konusunu inceledikten sonradir ki, proletaryarun iktidara· gelmesinln ve biltiln urettm araclannm ulusallastmlmasimn ertesi gununde, Biiyuk Britanya'mn meta iiretiminin yazgis; konusunda karara vanlabilir. (Shf. 70-71) 153

12. YazgI, meta tiretiminin mesine baglIdir.

tasfiye edilip edilme-

13. Ama karsirmza §u soru eikmaktadir:

§u, ya da bu

-

16. c) Kiit;uk ve orta bireysel iireticilere

gelince, onlari tedrieen iiretim kooperatlflerinde, yani buyiik tanmsal i§letmeler olan kolhozlarda toplamah;

Ulkede ve ozellikle bizim iilkemizde, kosullar proletaryanm iktidara gecmesme ve kapitalizmin devrHmesine elverisli tse; eger kapitalizm, sanayide, tiretim araclarim, bunlara elkonulmasmin ve topluma devredilmesinin mumkun oldugu noktaya kadar yogunla§hrrm§sa, ancak, kapltalizmin luzlt gelismesine karsm, tanm, luilA tarim uretictlertnln mtilkten teendinin miimktin gorunmedigt olt;ude kiir;fik ve orta miilk sahibi iiretieiler arasmda parcalanmis durumdaysa, proletarya ve onun partisi ne yapmahdirv.,; (Bu) koyliiltigu uzun bir sure proletaryamn dusmanlari safma iter. (Bhf. 71-72) OzetIe, meta iiretimini ytineten ilke kavranmanusti. Qinli tktisatcilar aneak kitap okuyacak kadar Marksist-Leninist'tirler. Iktisadi pratikle karsilastrklannda, Marksizm-Leilinizm tekHyor. DU§uneeleri kansiyor, Eger hatalar yaparsak koylUlUgti dusman safJanna Itecegtz,
13.

17. d) Btittin olanaklarla sanayi gelfstlrilmell ve kolhozlara modern bir teknik temel, butun iiretimin teknik temeli saglanmah, yani onIan bol sayida traktor ve birinci simr ve makinelerle donatmah; 18. e) Kent He kmn, sanayi He tanrmn ekonomik Ittifakim saglamak amaciyla, bir sure i~in meta iiretimini (satm alma ve satI§ yoluyla degislmt) surdurmeli, bunu, =-koyluler ic;in- kent He ekonomik illskilerln iek kabul edilebilir biciml olarak saymah ve Sovyet ticaretlnl, deviet ticaretini, ve kooperatif ve kolhozcu ticareti son una kadar gellstlrmeli, ticari dolasimdan herturden kapitalisti tasfiye etmeli. Sosyalist kurulusumuzun tarihi, Lenin'in C;izdigi bu gellsme yolunun tamamen dogru oldugunu ortaya erkarnustir. (Shf. 72-3) 19. Kuskusuz, azcok kalabahk kiiC;iik ve orta iireticilerden olusan bir smin olan butun kapitalist iilkeler ictn bu geltsme yolu, sosyalizmin zaferi icln tek olabilir ve akla-uygun yoldur. (Shf. 73) 14. Bu bolumdekl anaJiz dogru, Cin'deki sartlan ele alahm, Gelisme var. Buradakl bes nokta da dogru. 15. musal burjuvaziye kars; politkamiz: 155 miilklerini, .bedelinl Odeyerek geri almak oldu.

14. Lenin'in yamtt kisaca §oyle ozetlenebilir: a) Ikttdan ele gecirmeye elverisli kosullar kacmlmamah, proletarya, .kapltalizmin milyonlarca kiit;iik ve orta bireysel iireticiyi ifl€tsa surukleyecegt giinii beklemeden iktidan almahdir; 15. b) Sanayide uretim araclarim kamulastirmaIi ve onlan btitful halka verme1i; 154

Halk komtinlerini hep daha buyuk olcekte geJi.§tiriyoruz.
16. 17.

20. Bu cumle blraz abartilrms. Fakat meta uretiminln yalruzca kapitalist bir kurum olmadigi dogru, ~ 21. Merkez Komitesi'nin ikinci oturumu, meta iiretiminin kullarurru, simrlandmlmast ve donusiimti hakkmda politikalar onerdi. 22.

Bizim §imdi yaptigumz

da tamannyla bu.

18. Meta iiretimini hie; istemeyenler var, fakat bunlar yanhs dusunuyorlar. Meta uretlmlnl, kendisi Lenin'den o~enmi§ olan Stalin'den ogrenmeliyiz. Lenin, en vogun faaUyetin, ticaretin gelismesine ayrilmasim soylemistl. Biz, en yogun faaUyetin sanayi, tarim ve ticarete ayrilmasim soylemeyi tercih ediyoruz. Sorunun ·Ozti koyluluk meselesinde yatmaktadir, Koyliiltigu i§~ cilerden daha bilincli goren kisiler var. Biz, bu bes maddeyi ya gerceklestirdlk, ya da gerceklestirme surecindeyiz. Komtinler taratmdan Isletilen sanayi veya sanayi ve tanmm birlikte desteklenmesi gibi alanlarm rlaha da gelistirtlmelerl gerekir. 19. Lenin de aym seyi soyledi.

Bu kosul Gin'de tam anlamiyla

yururluktedir.

20. Meta Uretirnini kendi kendine yeterli, ekonomik cevreden bagnnsiz sayamayiz. Meta iiretimi, kapitalist uretlmden daha eskidir. Kolelik duzeninde de vardi ve ona hizmet ediyordu; kapitalist iiretimin gelisinin basi kosullanru hazirlamakla birlikte, kapitalizme goturmedi. 21. E~er meta uretiminln bizde, kapitalist kosultar altmda sahip oldugu smirsiz ve diinya 01cusundekl gelismesl yoksa; 22. Bizde, iiretim araclaruun toplumsal miilkiyeti, ucretliligin ve somuru sisterninin tasfiyesi kadar kesin ekonomik kosullar sayesinde siki bir cerceve i~ne almmissa; 23. Neden meta iiretimi, ayru sekilde, bir sure icln bizim sosyalist toplumumuza, kapitalizme gottirmeksizin hizmet edemesin? (Shf. '74)
156

23. Bu nokta tamarruyla dog-rudur. Bizde artik boyle durum ve sartlar yok. Metalardan korkanlar var. tsusnasia olarak hepsi, kapitalistlerin tasfiyesinden sonra meta uretiminin buyuk olcude genisletmenin mesru oldugunu anlamadan, kapitalizmden korkuyortar. Meta iiretiminde h§Ja geriyiz; Brezilya ve Hindistan'm arkasmdan geliyoruz. Meta urettmi tek basma bir olgu degtldir. Meta tiretiminin yer aldigi sartlara bakm: Kapitalizm veya sosyaIizm. Meta uretimi kapitalist sartlar icinde kapitalist, sosyalist sartlar tcinde ise sosyalisttir. Meta iiretimi eski cagtardan beri vardir, Alim ve satun, tarihln Shang (eticaret») diye adlandirdigi hanedanm zamamnda basladi, Shang hanedarumn son krah olan Chou sivil ve asked konularda cok yetenekli idi, Ch'in'lns ilk Imparatoru ve Ts'ao Ts'aQ3 He birlikte bir alcaga donustu, Bu yanltstir. «Kitaba korii korune Inanacagrmrza, hie; kitabrmiz' olmasin.» KapitaIist toplumda, toplumsal kurum sayrlabilecek hicblr kurum yoktur; yine de kapitalist toplumda i§~ smin ve sosyallst ideoloji vardir. Sorun, meta uretiminin sosyalist iiretimin ilerlemesi icin faydah bir arac olup olmadigidir. Bu kadrolar arasmda tartisilabtltr,

24. Diyorlar ki, trlkemlzde uretim araelanmn toplumsal mtilkiyeti kurulduktan sonra ve ucretlilik He somurunun tasfiye olunmasmdan sonra, meta iiretiminin arhk anlami yoktur ve .
157

bu yiizden tasfiye (Shf. 74)

edilmesi

gerekmektedir.

biclme nasil donii§ecegi) baska bir sorundur ve ayn olarak incelenmesi gerekir. (Shf. 76)
26. Stalin (kolektif rnillkiyetten kamu millkiyetine nasil gecilecegl hakkmda) bir yontem veya uygun bir formulasyon bulamadigmdan sorundan kaeimyor.

24. ({ thkemiz» yerine ((Qin)) dersek, daha da merak uyandmci oluyor.

25. Bugiinkii durumda, bizde, sosyalist iiretimin baslica iki bicimi bulunmaktadrr: devletIn; yani tum halkin ve kolhozlarm, ki kolhozlara butun halkin ortak oldugu soylenemez, (Shf.
74)

25. «Bugunku» keIimesi 1952 yrhru ima ediyor, yani devrimden otuz yil sonrasi. Bizim devrimimizden sonra ise yalmz dokuz yll gectl, Bashca iki bicimden soz ediliyor. Komiinlerde yalmzca toprak ve makineler degil; aym zamanda emek, tohumlar ve diger iiretim araclari da komiiniin mulkiyetindedir. Urun de 6yle. Fakat Qinli koylulertn 6yle harikulade ilerlemis oldugunu zannetmeyiniz. Honan's daki Hsiuwu Hinde parti sekreteri, kamu mi.ilkiyetirun Han edilmesinden ve ozgiir arz sisteminin kurumlasmasmdan sonra, sel veya klthk d6nemlerinde devletin iicret odeyip odemeyecegi ile ilgileniyordu. Aynca, zengin hasat zamanlarmda devletin hem i.icret Odememesi, hem de kamuya ait tahIla el koymasmi da istiyordu. Boylece hasat ister basarih olsun, ister basariSlZ, k6yltiler zararh cikacakti. Bu, koylulere duyulan Ugiyi gosterlyor. Marksistler bu sorunlara egtlmelldtr. Meta iiretimi tam olarak gelistirilmell, fakat bu en azmdan onbes yil ve sabir gerektirecek. Onlarca yrl savas.tik. §imdi, Tayvan'm kurtulusunu ve sosyalist dusenin iyi gitmesint beklemek i~in yine sabirh olmarmz gerekiyor. Erken zaferler beklemeyiniz! 26. (tki temel mtilkiyet biciminln sonunda 158 bir

27. Sonuc olarak, bizim meta iiretimimiz geU§iguzel bir meta uretim deglldtr: kapitalisti bulunmayan, esasta (devlet, kolhoz, kooperatifler gibi) ortak sosyalist iireticilerin mall olan metalarla ilgilenen ve etki alam kisisel tuketim maddeleri ile simrh bulunan, kuskusuz hlcbir sekilde kapitalist bir iiretime d6nu§emeyecek olan ve kredi «para ekonomist» i1e birlikte sosyalist uretimin gellsmestne ve peklsmesine yardimci olmak Icln kurulan ozel turden bir meta iiretimidir. (Shf. 76) 27. Bu «etki alam» kislse! tiiketim He simrh degildir. Bazt uretim araclan da meta sekllnde srmflandmlmalidrr, Eger tarim iiriinleri metalardan olusmusken, sanayi urunleri de metalardan olusmazsa degi§im nasil yapIlacak? Eger «ulkemiz» kelimesininyerini «<;;!in)) ahrsa, paragraft okumak daha da Ilginc oluyor. Qin'de sadece tuketim mallari degil, aym zamanda tanmsal iiretim araclan da arz edilmeli. Stalin k6yliilere hlcbir zaman uretim araclan satmadi, Kruscev bunu degi:r tirdi. 28. (Baskan Mao, kltabm orjina1inin 13. saytasim §6yle yorumladi) : Sosyalizm ve komunizm arasmdaki ~izgi He kolektif ve kamu mUlkiyeti arasmdaki eizgiyi belirleme islerini birbirlerine karistrrmayahm. Kolektif mlilkiyet, hedefleri i§C;i-k6yliiittifakllll peklstlrmek ve uretrmt gelistlrmek olan meta iiretimi sorunu159

nu ortaya cikarmaktadrr. Bugun koylulerin komuntzminin sanh oldugunu soyleyenler var. Kirlara yaptIkIan bir geziden sonra, koylulugtin muhtesem, iscilerden daha ileride ve cennete girmek uzere olduklanru dusunuyorlar, Bu, yuzeydeki oigudur. Koyltilerin gereekten komunist bir ruha sahip olup olmadiklarim gormemiz gerekecek; aynca komun mulkiyetlnt, ve bununla birUkte tiiketim ve gecim araclarmm ne dereceye kadar komtinal-kelektif mtilkiyete ait oldugunu incelememiz gerekecek.
29. Dahasi var; Marks'm kapltalizmin tahliIini yaptIgl Kapital'cten aktanlan -ve yapay olarak bizim sosyalist t~~i1erimize yakistmlan->baska bazi kavramlardan da vazgeernek gerektigi kazusmdayim ... Marks'm burada tamamen kapltalist tliskllere uygun gelen kavramlar (kategori1er) kullanmasi dogaldir, * (Shf. 7677)' 30. Ancak, i§«;isminnm

29. ,_

Ozellikle, sanayi sektoriindeki tiretim araelari,

30. Meta urettmi -kl\rllhk icin degll, koylultik, tanrn-sanayt ittifakl ve iiretimin geltsmesi ic;in- buyUk olc;ude gelistirtlmeltdtr, 31. Ozellikle duzeltme (lslah) hareketinden sonra. Dtizeltme ve anti-sage; kampanyalardan sonra emekgiicii artik meta olmaktan cikrmstir. Arhk dolarm degil, halkm hizmetinde Idi, Emek gucu sorunu, emek gucunun meta olmasi sona ermedikce c;oztilemeyecektiro 32. Deger yasasmm bizde, sosyalist rejimde varolup olmadrgi ve etkide bulunup bulunmadigr bazen sorulmaktadir, (Shf. 78)

Deger yasasmm dtisenleytct bir rolu yoktur. Bu rolti, planlama ve siyasetin onceligi yerine getirir.
32. 33. Deger yasasnun sosyalist uretimimizde duzenleyici bir rol oynamadigr dogrudur, (Bhf. 78) 33. Toplumumuzda, deger yasasmm diizenleyici, yam belirleyici bir rolu yoktur. Uretimi plan belirler;

iktidardan ve iiretim araclarmdan yoksun -olmasi §oyle kalsm, tersine. iktidan elinde bulundurdugu ve iiretim araelanna sahip oldugu gunumuzde bu kavramIan kullanmak gariplikten de fazla olur, (Shf.
77)

ornegtn, domuzculuk ve celikte deger kanununu lanmayiz, planlamaya guventrta

kul-

31. Meta olarak emek-gucu ve i§c;ilerin «ucretlilig!» uzerine sozler, bizim rejimimizde epeyce anlamsiz g6riilmektedir; sanki iiretim araclanna sahip alan i§Ci simfr, kendi kendini guclendiriyor ve kendi kendine emek-gucunu satiyormus gibi. (Shf. 77)
•(.) flu eumlc, Stalin'in eserinin «Sol Yaymlan»ndan cikan t;evirisi.n' .. (kategortler) kullandrgi anlasih r'» seklinde Tilrk<;eye cevrltmtstil'. Metnin tngilizcesi He knr~lJa~hrd~tJnll;,;da bu .;evlrinln yen!J~

oldugunu gorduk. -C.n.

160 161

NOTLAR
tlNSOZ 1. Mao Tsetung, «Talks at the Chengtu Conference, Talks of Marc. 10, 1956.», Chairman l\1a-o Talks to the People: Talks and Letters 1956 -1971 icinde, ed. Stuart Schram (New York; Pantheon, 1974), s: 102 (Yaymlanmaml~ Yazrlar, May Yay mlart, 1971, s: 5~) 2. Mao Tsetung, Selected Works of Mao 'fsetung. Vol. IV (Peking: Foreign Languages Press, 1965), pp. 422 ve 374, 3. Mao Tsetung, Sovyet lktisadl'll!n Ele~tlrlsi, s, 131-132. 4. ~tlkel SosyaUst Birtkim» Evgeny Preobrazhensky tarafmdan kullanllan bir deyfmdl, fakat Stalin'in politikasml uygun olarak betimler. Paul Sweezy'nin deyiml, kultarnrru ve kendi analizl io;in bkz. «Theory and Practice in the Mao Period» Monthly Re\'!ew 28, no. 9 (Subat 197'1): 1-12. Sweezy'nin Sovyetlcr Birli~Wndeki, tlretlci guo;ler teorisinin aciklamast, bu i.insoze esin knynagl 01mustur, 5. Mao Tsetung, «On the Question of Agriculturul Co-operatlon.. Selected Readings from the WGrks of A[ao Tsetung (Peking; Foreign Languages Press, Hl71, s: 40~. 6. Mao Tsetung, «On the Ten Major Helation£hips, .Peking R~vlew 20, no. 1 (OCI1.1;:1. 11177): 11. Bu konusrnanm cesitlt resmt olmayan cevtrilert uzun sure kullanilmrs olmasma ragmen, bu cevirt lIk

21. Mao Ts(:!tun~, «On the Correct Handling of Contradictions Among the People,» s. 434. 22. Mao Tsetung, «1\ Dialectical Approach to Inner-Party Uriity,» S('lccted Works of Marl Tschmg' kinde, Vol. V. (Peking: Forei<1::n Languages Press, 1977), s, 515. 23. Mao Tsetung, S<:lvyet lktlsadUllll Elcljtirisi, s. 73. 24. A.g.y., s, 72. 25. Mao Tsetung, "On the Question or Agricultural Cooperation,» p. 390. Zf>. 1\1:1.0 Tsetung, Sael",![s, Upsurge in China's Countryside (Peking: Foreign Languages Press, 1957), s. 159. 21. Kesinfisiz Devrim temasimn geli~jmi it;in bkz. Viktor Nee ve ,;~mcs Peck, China's Uninterrupted Revolution (New York: Pantheon, 1975) 23. Mao Tsctung, Sovyct lkti.~;:dlDm Elcljtiri:;i, s: 74. m. A.g.e., s: 114. 30. Mao Tsetung, «Speech at the Lushr!.fl Conference,» Schram, Chirman Mao Talks Icinde, pp. 135 - 36. (Y.::.ymlatlrnarn:;l Yazrlar, s:
r./))

resmi

olarndtr.

~1. I\';:ao Tsetung, Sovyet Ikttsadunn Ele~tirisi, 5: 153. 32. «On Khrushchev's Phoney Communism and Its Historical Lessons for the World: Comment on the Open Letter of the Centr-al Committee of the crsu (No.9)., Peking Review 7 It;inde, no. 29 (Teru-

rnuz

17, 1964)

7. a.g.e, s ; 16 8, a.g.e, s: 15 9. Muo Tsetung, «Talk;; at the Chengtu Conference.» s: 101 (yuy,,,,Ianmamis YazIlar, s: 52). 10. John G. Gurley, China's Economy and the Alanist Strategy (Hew York: Montly Review Press, 1&76) 1927'den 1919'a kadar M<lo'nun iktisot Stratejislnin olusumunun dej,;erli bir analizini yapar. 11. Mao 'I'setung, «On the Question of Agricultural Co-operation,» s: 407. 12. Mao Tsetung, «Refute Right Deviationist Views that Depart from the General Line,» Select...,d W,.rlts of Man Tsetung, Vol. V. «Peking; Chinese Language Press, 1977). Cineeden cevrtlmistlr. 13. Mao Tsetung; «On the Question of Agricultural Co-operation,"

:53. Mtto Tsetung, «Talks nt Chengtu: On the Problem of Stalin,~ Schram, Chainnan Mao Talks f~!nde, s, 101. (Yaymlanmaml;l Yazilar, s: 52)

ROVYET DIms KITABI «slYASAL lKTlSAT.
1. Cin'in

UZERINE NOTLAR

s:

3$,

14. Lit! Shao-chi, «The Political Report of the Central Committee of the Communist Party of China to the Eighth National Congress of the Par ty,» Eight Natior.al Congress of Ihe Conmnmist P<:r'y of China. icinde, Vol. 1, Documents (Peking': Forei!6n Languages Press, 1956) s, 82. 15. a.g.y, 16, .Resoiution of the Eighth National Congress of tile Communist Party of China, «Eighth National Congress of the Communl<;:t Perty Iclrrde, s. 116. 17. Mao Tsetung, .On the Correct Handling of Contradictions Among the People,» Selected Readings From the Works of l\I~o TsetuJlg io;inde, s. 463. 18. A.g.e., pp, 4J3 - 44, (Teori ve Pratik, Sol Yayrnlarr S: 85 - 67. 19. Mao Tsetung, Sovyet tktisadillin Ele~tirbl, s: 107. 20. Chinese Communist Party, The Historical Experience of the Dictatorship of the Proletariat (Peking: Foreign Languages Press,

1959)

-

krrsal kesimlnde, uc tune kolektif mUlkiyet dOzeyl vardir. En kuo;uk birim, i.lretim ekibi, genellikle onbes ile ctuzbes arast aileden meydana geltr, Ekip, ternel mUlkiyet ve tiretim birimidir, uzerinde <:;ali~tlgl topraga, blrkae yUk hayvamna ve dovme ve kirrna maklnelert gibi kucuk tarim araclarma sahiptlr. Blr sonraki birim, Urdim tUgOYI, bcs ile onbes ekipten olusur, Tugaylar, traktor ve sulama Lechiwtl gtbi, ekiplertn satm aJamayacagl kadar pahah V(' ctktn bir ~e!,ilde kullanamayacagr kadar biiyuk uretlm araciarme sahlptrr. Tuguy, (ekilen, c.n.) tepeler] taracalama gibi Islerl de ustlenir ; ekip bunlarr yapamayaeak kadar kii0;t1lttiir. NGfusu birkac binden ellibine kadar olan komUn Ise on He otuz tugaydan meydana gelir. Komiinler, Tugaylarm arasinda koordinasyonu sa~lamaktan baska, tugaylarm idare edeme~~ece~i kadar btlyilk olan Sinai tesebbuslere ve projelere -bUyUk sulama proieler! gibisahiptirler ve bunlarr isletlrter, 2. Ce$itli kolektU mulktyet biclmleri, biitun olarak ele ahnmea, tum halkm mulkiyetlnden farkhdirlar. Kolektif mUlkiyet, ilretlm araelar101O, toplam niifusun bh' kestminln mUlkiyetinde cldugunu ifade eder. Ister ekip, ister tugay, Ister komiin olsun, bu kesim temelde iiretimi yiinetlr ve islettr. Kolektif bir sekllde sahlp olunan birlrnin tiriinU, vergiler harte olmak mere, onu Ureten birime attttr. Birim, iiriinUn bir b61iimUnii yeniden - Uretim ve yatrrsm it;in, kalamm da i~!;i gelirlert {em kullamr. DIger taraftan, tUm halkm mUlkiyeU 1se, toplumun bit kesiminin degil, tUmUniin mUlkiyetini Hade eder, Bu r;e~it tesebbtlsler,

162

163

3.

4. J.

6.

7.

dolaysiz olarak merkezi planlama ve orgiitlenmeye tabidirlcr. -arlinler tum topluma aUt!r ve tUm halkm mliHdyeti altmdakt birimler sisteminde thtlyaca gore dai,htllabilirier. Bu !;e~itli uretim birimleri birlesik bir muhasebe birimi gibi ele all ljII:l1g mdan, tekit iiretim bh-imtnin kilr veya zararlarr ne birimdeki yatu'!rnl etkiler, ne de i~~ilerin gelirini. 1973'de, turn halkm mtilkiyetlndeki sanayi, toplarn sabit serverin ylizdc 97'sine, sanayi lie ugl'a~an halkm yuzde 63'iine vc toplarn sma i ciktmm yilzde 86'sma ulasiyordu. KolektH mulkiyet aitmdak! sanayi, sabit serve tin yuzde 3'unii, sinai i~giici.inHn yih:de 36,2'!;ini ve toplam Ur(timin yuzde 14'Unti kaphyordu. Bin,?sel el zenaatIan ise, diger yiizde 8'1 olusturuyordu. Ttcare tte, perakende satislarm yUzde 92,5'i tum halkm mOlklyetinde idi; kolektif bir 'i~kllde sahlp olunan birtmler, toplam perakende satislarm yuzde 7,3'linli olusturuyordu, Dig-er taraftan, tanmda uretlrn araclarrmn yiizde 30 lie 90'1 h&IJ kolektif mulkiyet altmda idi. Toprak reformu harekeu ozelltkle, 1949 He 1952 arasmdakl Kurtulus sonrasi toprak rerormu karnpanyasim irna elmektedir. Tarirnsal urettcl kooperatiiJerillin biiyiik bir kismi 1955'te ve 1956'nm baslarmda, kolektlrlestirrnenln doruga eri$ti[,i zamanlarda kuruldu, Halk komunleri Cin'In tumunde 1958 gUzUnde, Bliyuk Ilert Aulun'm ilk asamalarmda ol'gutiendL Komprador kapitalizmi, Cin'de yabanci ~lkarlflra hizmet eden CiuIi lerln .,;alj~!lg] yabanci Henri kuruluslari ima etmektedir. Mao'nun burokratik sermavontn onerni ve 0 zamanlarda on::. karsi uygu lariacak politiknlar h akkrndakl tartrsmalari Icin, bI'L ~Simdild Dururn ve Glkcvlerimb." 25 Arahl; 1947, ve "Gin Komurust Partisi Ycdlnci Merkez Kurulu'nun Ikinci Genel TOlllantlsina Rapor» 5 Mart 1979, Secrne Eserler , cilt-4 (Aydmhk Yay inlari), Shf. 171 w 185 ve 388 - 404. Burada Mao, Chang Po-chtm ve La Lung-chi'nin faaliyetlevini kastcdiyor. 1957 yazrnda Chang, <;ogunlukla cesitlt demokratik parttlerden olusan Gin Halkmm Darusma Konferansl'na daha fazla gUr, verilmestnl onerdl, Btl birim, t;KFnin egemcnllgin-;l~ki Ulusal Halk Kongresl'ntn iisliinde veto giicime sahip bir ~Ust meclis» ~ek1inde hizmet edecekti. Lo, 1950 ba~lal'lndaki kar~1 devrimcilerc> Iqlr~l kampanyalarda haksIz munmele gordUJtIerini iddia ettiiH <lemokratlk insanlal'a yap!lan uygulamalarJ incelemek i.,;in, bil' «di.izeltme lwmitE'ieri» dizisi on~rdi. «Sablt fuiz», Cin Komunht PartIsI'nin UlUE,,1 burjuvaziyi osatm nlma. 3tr;l.tejislnin ozgiil bir boliimiiydU. Kurtulu~tan sonra, bunlara kaql uygulanan politika birka.,; a~amadan ge~L Birlncl a~,,rna; devletin, imalat ve i~lemleme i~in ozel te~ebbUslerle birli1;:te lsmariamada bulunmasl, bu te~ebbiis!el' tarafmdun UreUlen iiriinlerin birle"ik blr ~ekilde sahn allllmasl ve dagltJlmasl idl. 1932'de uygulanan ozel sanayi it;inde dUzeltme kampanyasmdan sonra, «karlan d6rt paya bolme. ~ekIl))de Ikinci a~ama yti1'iirltigE' girtH. Nisbeten e~it olan dort puy $Unlal'dl: a) Devlete odenen ve1'giler, b) t~.,;l refah fonuna yapilan katkllar, c) Te~ebbUso. geli~tirme fonlan, d) KapltalisUer i.,;in kllr. O<;Uncii a~aroa. iIkonee bireysel te~bbiislerde ve sonra da tUm ticarette. birle~ik devlet-ozel millkiyetiIiin y-uriirlii(ie girmesi idt.

Eu «devlet I;apitalizminln en yiiksek a~amasunda, kapitalisUerin [(,-,lid, birtm i-;!nde yaptJklart isler icin elde e.ttIkleri gellrden ve «sa bit faiz» den olusurdu, Sabit faiz, tek tek flrmalarm Yllhk ,kaT veya zararlarr gozetilmeksizin, her YII te$ebbiisieri.n s.ervetle_rml,n degerlnin, yuzde 5'i orarunda hcsaplanacak :,e .YI1'm! Yl11.'-!;:Irir siire io;,:in odenecekti. Sabit falz odemelert, Killtiir Devrimi sirasmda sona ercli. 3_ Birl(>~ik s<:lw!lllm ve arz pol ifikasr, davletin baz: Uriinleri sabit flyathda sat-n almasi, boylece ozel piyasayr ve bu mallarda spek(i1a~yona yol acan sartlarr yok etmesi :mJamma gelirdi. Tahll. ycmeidik y~d~ ve yag I,;lk;mlan bitkUerin birlesik satlllaliml. ,:e arzt, 1954 Ma1't'mda ortaya crkti. Pamuk ve pamuklu kumas rem ise, bu poltttka 1954 Eyliil'unde gereeklesti. Biriesik sa11l1al!m ve arz sisteminde mallar ue kategorlve aYfJh~: (1959 ·Nisan'lml<ln itibaren 38 uriinii iceren) btrinct ka.tego.rlye glren ma'll ar devlet ~irketlerinde sault fiyatlarla satihr. Ikinci katf!go1'iye gi~en mallar (),959 Nlsan'lndan tttbaren 293 iirun). si}~~e~me kmclinde u]C'.r,llan kotnla1'fl gore devlete satihr. hotaustil iil'etlrn de devlete salrlabf lir ; ama suhlmayabilir de. 'O<;iincii kategortye giren mallar (birincl ve ikinc! kategorilerde i~erllmeyenler) hiHa plyasaya satrlabifir. . .v. 9. ~Klzil ve uzman», sosyalist toplumun tnsasinda zrtlarrn bu'hglnt betlmler. Klzllhk. isin slysri ve ideolojik yonJerinl ima eder ; uzmanhk ise, teknik yonlerini. lldsi de her i~ln gerekli yonleri~ir. Fakat, her c'Oli~k!nin b!r esas yonii olmasi gerekti~1 dii~iincesl~e uygun olarak Mao, -Ideolof ilc ve siyasl Istn, iktisndl. -ye teknik I~Icr in P.'anmtisi ...ruhu» oldugunu savunmustur, Dlger tar'lfhm, ktzrl'hk uzmanhi(i dl~lnyacak Ol~iide vurgularursa, zrtlarm birliih yrkrlacak ve sosyalizrni insa etmek g.orevi imkansiztnsacektir. , HI. 1949 M<lrt'mda Cin Kornunlst Partisl, 23 parti ve grubu temsit eden Halkm Siyasi Danrsma Konteransr'm orgiltlemeye basladi. 1947 Eyliil'iinde Halklll Siyasi Damsma Konfer-ansl'nm Hazrrhk Komitesi toplanti ve Ortak Prograrm, yeni hilkumetln hedeffcr lnin bildirisini ve i~;:1 smmru Cumhuriyetin onderi haline getiren Merkezi Halk Cumhuriyeti'nin Organil, Kanunu'nu kabul etti. Btmdan sonra, ilk olarak 19:54'de toplanan Ulusal Halk Kongrcsi, Gin'in U7.un dtinemde egemen ol<1n ulusal y~sal orgalll olarak ku1'uldu. 11. Eir Cin dolar! (Ywm) 0,53 ABD dolanna e~degerdir (Nisan/1977). Yuan'm degel'i, yirrol YII i<;in, a~a~l yukan 0.50 ABD dolarmda s"bit kaldl; de~i~iklikler, esas olClrak, ABD dolarmdaki devaliias:vonlarm sonucunda meydana geldi. 12. Mao burada, muhtemelen, biiyiik tleri Ahltm slrasmda kendisinin edindigi tecriibelerini ima etrnektedir. Mao, 1958 KaslIIl'mda \Vushang'da, benzer bir hatay!, yani kapusiteyi degil de sadece ihUyacl dU$ilnme hataslllI, 1958 AgustOS'unda Peitaiho Konferansl'nda (Biiyuk Ahhm'm en ~evkIl, en heyecanh d6nemj) i~lemi~ oldugunu kabul ettl. 13, Bu onemli o;eliskilerin formU!asyonu, Mao'nun Nisan 1956'da verdlgl «On BilyUk tIi~ki Ozerlne» adll s6ylevlnde bulunmaktadlr. 14. Kar~llJkh yardlm ekipleri, kolektif tanmsal 6rgiltlenmenin ilk bi~imlerlndendi. Bunlann temelln!, Cin'in bolgelerlnde uygula· nan, koylillil~n geleneksel mevsimsel emek payla~lmI faaliyeti te~kU ederdi ve bu ekipler 1950'lerde yaygm bir ~kiIde kurul-

164

165

mustu. 1955'd~ Cin'in k6ylU ailelertnin yakfasrk yilzde 60'1 karsihkh yardlm ekiplcrtnde yer ahyordu, 1955'de bu ekiplertn yerini basit Tanmsal Uretici Kooperatifier (TUK) almisti. Her TUK'te birkae karsilikl; yardim ekibi vardi; toprak ve diger sermaye mallarr 6zel miilkiyet altinda olmayi siirdurdu, ancalc diger kaynaklar ot-taklastu-ilmistr ve ortak karartarla hazrrlanan Ylllik plan lara gore kullamhyorlardi. Fakat, 1956 Hazrran'r He birlik te, koylli ail,flerinin yUzde 63'ii toprak, emek ve uretim araclarirun ortnl;:ia~11't'lldlgl daha btiyUk, daha Heri TUK'lcre geo;:ti. 1:>. Cheng 'l'ien-p'ei 1951)'lerde bir film elestirmenl idi; daha soma. 1957'd" anti-partt, antl-sosyalist akimda yer aldt. 16. ~Ot; aleyhtaruk» (Sanfan) kampanyasi, kuzeydoguda 1951 Agustos'unda, iilke capmda da 1!152 Ocak'inda basladi ; biro;ogu Milliyetr,i rejirnden kalan devlet msmurlarr .arasindaki ciiriimUsltik, tsrat ve bUrekratizme kaT.51 yoniendiriJdi. «Be~ aleyhtarhk» (Wufan) kampanyasi iS0. ulusal burjuvaz iye karst vonlendirtldt. Ozgtil odak noktalari, rusvetin, devle t mahrun o;alinmasmm, vergi kacirmarun, devletin iktisadi su-laruun calmmasmm, hukumet s{\zIesmelor!ni yuri.irltige koyarlcen xlmmete gecirmenin yok edilrnesi idi. 17. Mao bura-Ia, 1957 baharmda diliz!enme ve mucadele etrne» doneminde, «Halk Arasmdaki Celfskiferjn DOgTU Ele Almmasi Uzerine» adh soylevlni verdiktcn az sonra, Cin Korniiriist Partist'ne sagd'lIl gelen elestlrflerl Ima ediyor. 18. 1959 'I'emmuzunda Lusan Konteransr'nda, 0 zamankl Savunma Bakarn P'ang Teh-huai onderligindeki bazr partt liderlerl, Biiyuk Ilert Atrlim ve bunun ondertiglni «kucuk burjuva fanatisizmi» :;<ekHnde ele~tirdiler. Biiyiik tleri Atrhm'm varardan cok daha fazla zarara yol ao;-hglnI lddia ediyorIardt. Plenum konferansmda verilen 6nemli bir mtieadele sonunda, P'eng ve dH!er sagcilar. parti ve htlkurnetteki sorumluluk mevkllerini kaybettiler. 19. Kitapta tine surulen, ideolojik ve siyasi ecphelerdekt devrimin 1957'de sona crdigi seklindelci lddla, 1956'daki Sekizind Parti Kongresi Kararma benzemektedir, Yani, Qin'deki esas eeltstk artik burjuvazi ve proletarva arasmda degil, ileri iiretim lli~kjJeri (devrimin «scna erdigi» ideolojik ve slvast cepheler) ve geri kalnus ilretici gUl;ler arasindaydi. 20. Mao'nun burada sozUnii ettiiH yiizde 45'lik birikim haddt, ornek olabilecek geli$mi~ bir durumu g6stermek io;in kullaOlian, lstisnai dcrecede yiiksek olan bir birikim haddidir. Mao, BGyUk tleri AtIhm slrasmda, koyliilerin iiretim ~evklni klfacak a~lrl birikim hlzlarma kal'arh bir sekllde karsl I;lkml~tI. Genel bir kural ola~ rak, tanmsal iiretim io;in ~oyle bi!' ayrlsma emretU: vergller (y~z(Ie 7); uretim masraflan (ytizde 20); birikim(:,'iizde 18); kitlelere (Iajtllun (yO zde 55). 21. Biiytlk lIeri AtIhm suasmda yaYllfln Tanm kin Seki1; Maddellk Ferman; suya, gilbreye, topral:a (baklm), tohum (8eo;me), ekimde (yakmhk), bitkilere (korumak), arao;Iara ve ekim alam yonetimine dikkat e(lilmesini duyuruyordu. 22. Mao burada, Cin'de sim(li yUriirlUkte olan sekiz derecellk ilcret sisteminln be~inci dereeeslni Ima ediyor. 23. Kadrolara, Kurtulus Savasl sll'asmda, yapilan Ise gore degll, ibtiyaca gore mal veriliyordu. Bu mallar, deiU~ime dayah herhan-

gl bir plyasa mekanizmasl yoluyla deiHl, do!aY,sl~ olarak k~l~~~ mm 10;in da1jltll,yordu. Fakat bu sar-tlar' altmda illtlya<;:, !:ok dtisuk dtizeylel:de tarnmlamvordu". _ ... 24. Kitle o;izgisi, GKP'nin utasmaya .. o;all~hgl .~nde~·h.k yonetimldlr. Mao'nun bu konuda klasik formulasyonu soyledir': Partlmizin biitfin pratik .;ah~malarmda doi$ru t:inderlik, .kitlelerden kitlelere> i\kesine uygun olr;ta.k zOIvundadlI'. Bunun anlami sudur: KltleJerln fikirlenm (daglnlk ve sistemle,;,memi~ flkirleri) almak ve onlart derli-top~u ha: I" getirmek (onlan Ineeleyerek, derli-tophl ve sistemlt flldrler haline getirmek), ondan sonra yeniden kUtel.ere gitmek ve kltleler bunlart, kendi fikirleri olarak benll~seyene, onlara sikr sikrya sarilana ve onlari eyleme dontisttirene dek bu fikirleri yaymak, nc;ldama~ .Vf> bu 11kirlerin dogrulu~unu bfzzat kitlelerin e~lemi ieinde sm~mak. Sonra kltlelerin flkirlerini ahp, bir kez daha derhtoplu hale getirmelt; yeniden kltlelere gitmek ve b6!.lece bu fikirlcrin sebatla uygulanmasim saglamak. Ve boylece fikirlerln her keresinde daha dog'J:'u, daha canh ve daha zengtn blr hale geldiiU sonsuz bir helezon Io;imle bunu blr daha, bir daha tekl'arlamak. "OndcrUk Yontcmlel"ine tli~Kin BaZI Mesc)f'ler,» 1 Haziran IM·3, Seo;me F.serler cilt-3, Shf. 130 - 13!, (Aydrnh k Yaymhm). 25. Mao yine, P'eng Teh-huai He o;eli~kisinin 6n<= I;lkhgl TemmU7AgU.'ltos 1959 Lu~an Konfer::lnsl'm ima edlyor. F. K 1. Ch'u Yuan; Chov doneminin, M.O. tJo;tineu yuzYll baslarmda yassrrus olan bir arlstokrat idi. Saraydan kovulduktan s,!nra, 1.1 Sao'vu -anluYl~li yi;neticiyi araytst simgeleyen alegcrik bll' eseryazdi. Bundan sonra, ii.ziintiiden kondinl bogdu. .. ,. :!. «tk dijn~\,,,tim"; tarrm, 07.el sanayi ve el sanatlari uret)mlnd",ld d{\nn~ijmIeri iron etmektedlr. 3. Kirk maddelik program; Mao tarafmdnn desteklenen blr ta~J1;nsuI r.(>Ii~im plam ldi. (Frogramdakl -?n.) K~rk ~~d~e, CI~ in ~m~~le~mesiui finanse etmek Iein gerekh olan Ilk birtkiml saglamak 1001n,yabanct pazar lur yer-ine , tarimsal iiretim ve yerIi tarimsal nazara d3yamlmasl gerektiglnl savunuyordu. Maddeler, aym znm~nda, Uretici guo;lerin daha fazla geU~meEinin ve kooperat!lle~menin artmasmm ~arh olarak, Uretim ili~kilerlntn deiti~mesmi savunuyordu. Koyliilerln biiyiik bir o;ogunlugu, bu sUre.; I.;in<ie gelirini arhracakb. 4 1V!"o'nun belirttii:ll gibi, 1958 KaSlm'md'ln, 1959'un ba~larma k~dar bir toplantl dil.i~i yapltdl. Bu toplantJlarda, Biiyiik Abhm'm ha~ talan ele~tirndi VIOl bunlan dUzeltm~k io;in .;aba harcandl. Fakat, hatalar elestirildikten ve dUzeltrneier yaplldlktan SDnra, 1959 Temmuz'unda, sagcllar Btiyiik Abhm ve bunu destekleyen on(leTlij!e kar~l, Mao'nun oportiinist olarak niteledi~i bir saldm ba~lathlar. Sagel ele~Uri1erin Mao tarafmdan bu sekilde kavrandl~l, Lu~an Konferansl'nda verdigi s6ylevlerin ba~hklarmda yanSlr: ~S3gCI Oportiini~t!er $imdl Niye Saldlnya Ge(,"iyorlar?~ ve .,Makineli TUrek!er, Havan Topla!'l ve Ba~ka $eylen (saldlrlmn antagonist nUeligini yanslbyor), 5. Ma Anshan Demir ve Gellk Talimatnamesi; Sovyet Magnitogorsk Demir ve CeUk Madenierinin otoriter talimatnamesini Ima etmek-

166

167

tedir. 1;1n'in en gell~mi~ demir ve ~e"ik madeni olan Ashan Ma~ deni, 1950'lerde bu talimatnameyl benimsedL 1958'e kadar, bu talimatnameye kimse karst crkmadi. BiiyUk !Jeri Atrhm sirasmda, tek kisinln yonelimi ve teknolojinin underHgi sekltndeki ~Ma-An. llkelcrine, merkezi ondertige verilen bir raporla karsi ~lklldl, 1960 Mart'mda, Mao'nun katrlmasi He yeni blr Anshan 'I'allmatnamesi yazrldr, Be" ilkeyi iceriyordu: a) Siyasetin unceligi; b) Parti (}nderligini gi.l~lendirme; c) Etkin kitle hareketler! baslatmak; d) dkl katrlrm, bir reform ve U~ btlesirn» i kurma (kadrolarm iiret~ ken emege, i~~ilerin yonetime katrlmasi; mantiksrz ve eski kurallarm reforma tabi tutulmasi; i~~i, kudro ve teknisyenler arasinda ishirligi); ve e) Teknik buluslar ve teknik devrim i~in son hizla Ilerleme. Mao'nun yen! Anshan Talimatnamesinin yaylll~ Ianmasi ve gerceklestlrtlmest 1960 Mart'mda tasdik olmasma ragmen, duyurusu aneak Kiiltlir Devriml sirasmda genls sekilde yaplldl. a, 1 kattr, yaklasrk yarrrn kilodur. SSCB'DE SOSYALlZMiN tKTtSADI SORllNI.ARI tJZERJ:NE 1, Bu belgenin 1967 basktsmdaki tarih 19i59'dur.1969 baskrsmdakl [se 19~'dir. 1959 Kasrmmda Ch'eng-chou (Chengzhou) KonferallSl olrnarnrstir, fakat 1958'de bir tane vardtr, BeIge bliyiik bir Ihtlmalle bu oncek! tarlhe alttir, 2. 1953'de kurulan ueret slstemi, ozellikle kisa vadeli bireysel tesviklerl vurguladi, Ayhk ucret 139'dnn 390'3 kadar degisen sekiz d"rece iieret baremi sistemi kuruldu." 1956'da, Oeret baremi sistern! kaldirrldi, yerlne ucret sistemi getirildi, fakat sekiz-derece yaprsi ddisthilrnedi. :~.Deneysel alaniarda, aClk tohumlama, erken tohumlama, derin sa~ ban silrUmU v.s, glbl yeni ve Bed teknlklerln gelistirllmesine calisildi, Eller (ireUm! arttirmada basarrh olurlarsa, bu teknikler tum Cln'de yaygmlastlrJiaeakti. O'retlmi ve b6yleee toplam ticret fo~ nunu artrrarak, deneysel alan kavrarru, uzmanlarm k6yWIerdcn ogro:mebileceklerini gostererek, dereeeli tieret sistemlnln ideolojik temelinin zayitlamasma yardlm edebUaeekti. STALIN'IN SSCB'DE SOSYALIZMIN tKTISADI SORUNLARININ ELE$TlRlsl 1. Mao, burada, 1954 sonundaki aSLrI tahil ahmmdan, ve bunun sonucu, tahrl aetklarmdan sozediyor, Daha sonralarr, devlet satm ahmlarr i~in konulan kotada, 7·milyon kattilfk bir azalma yuplldl ve kirsal kesimin gerilhnl hafifletildL TUm bunlar, 1955 Ilkbaharmda oldu, C;:in'in krrsal kesimindekl kolektlflesme dereeesinin s(Jrekli y(Jkseldlgi 1955 sonunda degit. 2, tIk imparator Ch'ln Shih Huang Ti (Qin Shi Hu angdl), M,O. 230 ve 231 arasmda komsu devletleri zapdeden ve Cin'i blrlestlren Ch'in devletinin krahydt. Onun baskanligt altmda, feOdal sistem kuruldu, a8irlik ve 0l~(J ve madenl para standartlasnrrldi. Legalist felsefe Ch'in'in felsefi temeliydi. Uk imparator M.O. 213'de, tOm faydael olrnayan, «YlklCl~edebiyab yakmasiyla hatrrlamr. 3. Ts'ao Ts'ao (Cao Cao) iinlU hlr general ve Han Hanedanhgmm son elclsiydl (MS 25 ~ 220), Han'm dU~mesi ile sonuclanan ve (l~ kralhk dlye adlandmtan b6liinmii" imparatorluk di:lnem1ni aeen savaslarda 6nemli rol oynadt.
(-J De.!!i$ik bOlgelerde yapJian benzer i~, e"it S&YJ,da bareml elde Is edecektf, takat ill baremlerinin de~erl. h61gesel ya~am maliyeUeri~

ne Il"l,re deii~cekti.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful