P. 1
Folia Linguistica Et Litteraria 3 4

Folia Linguistica Et Litteraria 3 4

|Views: 270|Likes:
Published by marija9996143

More info:

Published by: marija9996143 on Jul 17, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/20/2013

pdf

text

original

FOLIA LINGUISTICA ET LITTERARIA: ČASOPIS ZA NAUKU O JEZIKU I

KNJIŽEVNOSTI

(3/4)

Institut za jezik i književnost Filozofski fakultet, Nikšid Univerzitet Crne Gore

FOLIA LINGUISTICA ET LITTERARIA: Časopis za nauku o jeziku i književnosti FOLIA LINGUISTICA ET LITTERARIA: Journal of Language and Literary Studies Glavni urednik / General Editor: Marija Kneževid Izdavač: Institut za jezik i književnost, Filozofski fakultet, Nikšid Publisher: Institute for Language and Literature, Faculty of Philosophy, Nikšid Uređivački odbor / Board of Editors: Rossella Abbaticchio, University of Bari Aleksandra Banjevid, University of Montenegro Nick Ceramella, University for Foreigners of Perugia Vesna Vukidevid Jankovid, University of Montenegro Ginette Katz-Roy, Pairs West University Nanterre La Défense Bernhard Kettemann, University of Graz Jelena Kneževid, University of Montenegro Radmila Lazarevid University of Montenegro Aleksandra Nikčevid Batridevid, University of Montenegro Ana Pejanovid, University of Montengero Ljiljana Pajovid Dujovid, University of Montenegr Dirk Skiba, Friedrich Schiller University of Jena Sekretar / Secretary: Mihaela Lalid, University of Montenegro Recenzenti / Reviewed by: Janko Andrijaševid, University of Montenegro Vesna Berid Đukid, University of Novi Sad Biljana Čubrovid, University of Belgrade Mirjana Daničid, University of Belgrade Boris Dudaš, University of Rijeka Dubravka Đurid, Singidunum University, Belgrade Annette Đurovid, University of Belgrade Rajka Glušica, University of Montenegro Darja Hribar, University of Maribor Aleksandra V. Jovanovid, University of Belgrade Dušan Krcunovid, University of Montenegro Biljana Mišid Ilid, University of Niš Sonja Nenezid, University of Montenegro Mark Oparin, Udmurt State University, Izhevsk Petar Penda, University of Banja Luka Marina Ragachewskaya, Minsk State Linguistic University Smilja Srdid, University of Belgrade Violeta Stojičid, University of Niš Gjovalin Shkurtaj, University of Tirana Sanja Šubarid, University of Montenegro Elida Tabaku, University of Tirana Alexey Volskiy,Russian State Pedagogical University Herzen , St. Petersburg Jelena Vujid, University of Belgrade Radojka Vukčevid, University of Belgrade

Grafički dizajn / Graphic Design: Biljana Živkovid, Studio Mouse Štampa / Printed by: ITP Kolo, Nikšid Copies: 1000 © Filozofski fakultet, Nikšid, 2011

Sadržaj / Table of Contents
Nauka o jeziku / Language Studies 7

The Dialogical Identity of Pragmatic Markers in Political Argumentation Bledar Toska _________________________________________________ 9 Prvo lice jednine u crnogorskom parlamentarnom diskursu Milica Vukovid _______________________________________________ 19 Partitativni kvantifikatori u engleskom i crnogorskom jeziku Dragana Dedovid ____________________________________________ 35 Klassifikationsproblematik der Genitivattribute im Deutschen Mihaela Lalid ________________________________________________ 43 Pristupi diskursnim oznakama u jezikoslovnoj tradiciji engleskoga govornog područja Magdalena Nigoevid __________________________________________ 57 Adverbijalni frazeologizmi sa sintagmatskom strukturom u djelima A. P. Čehova (međuslovenski prevod) Marija Paunovid _____________________________________________ 77 Prikaz teorija o usvajanju jezika i odnosu između jezika i mišljenja Nataša Jovovid ______________________________________________ 93 Tosk and Geg in the Spoken Albanian of Struga Ajten Qamili _______________________________________________ 109 Facing the Data Soliloquies – Crossing the Boundaries of Quantum Gravity Hermeneutics Miloš D. Đurid ______________________________________________ 119

Nauka o književnosti / Literary Studies Usmenost kao maska autorskog statusa (Bankonja Fra-Brne Sima Matavulja) Ljiljana Pajovid Dujovid _______________________________________ 131 Zaboravljeno putovanje – tragovi utisnuti u bajkama (II deo) Dragana Kršenkovid Brkovid ___________________________________ 139 Dve vrste lutanja u anglosaksonskoj elegiji Potukač Danko Kamčevski, Маја Milutinovid, Jelena Andrejid _______________ 161 The Aesthetic Response: The Reader in Macbeth Ismail Salami _______________________________________________ 175 Intertekstualne varijante u savremenoj makedonskoj priči: vakantna citatnost Marija Gjorgjieva Dimova _____________________________________ 191 Engaging the Cities of Exile in Modern Arabic/Palestinian Poetry Saddik M. Gohar ____________________________________________ 201 Failed Heroines: The Paradox of Female Liberation in John Nkemngong Nkengasong’s The Widow’s Might and Alobwed’Epie’s The Lady with a Beard Adamu Pangmeshi __________________________________________ 213 Narrating Trauma: Reflections on Argentine “Dirty War” Novels and Films Shonu Nangia _________________________________________ 227 Žene i književnost u esejima Virginije Woolf Nina Sirkovid _______________________________________________ 239 Die Funktion der Erzählperspektiven in Uwe Tellkamps Roman Der Eisvogel Marijana Jeleč ______________________________________________ 249 Tešidevo viđenje mita o američkom snu Milena Kostid ______________________________________________ 263

Sem Šepard – Američka porodica američki sniva (Dugo putovanje kudi) Vesna Bratid _______________________________________________ 275 Sustav i pojedinac – distopijska obilježja Don DeLillove fikcije Marko Lukid _______________________________________________ 289 Psihološko nijansiranje muških likova u romanu Ljubavnik Duklje Olga Vojičid ________________________________________________ 301 The Enlargement of Various Definitions – Parody and Its Revival Iskra Tasevska Hadji Boshkova _________________________________ 315 Derrida’s methodology Chung Chin-Yi ______________________________________________ 329

Metodika nastave stranih jezika / Foreign Language Teaching Development of Generic Competencies Through English for Specific Purposes Solzica Popovska and Danica Piršl ______________________________ 347 Vocabulary Learning Strategy Use of EFL Learners in the Republic of Macedonia in Correlation with Language Proficiency Anzela Nikolovska ___________________________________________ 357 Standardized EFL Teaching Shpresa Delija ______________________________________________ 369 The Evolution and the Expectation in the Teaching/Learning of Quality Bilingualism for Quality Education at the Tertiary Level of Education in Cameroon Ojage Nicoline Agbor Tabe ____________________________________ 379 Film u nastavi stranog jezika Budimka Uskokovid _________________________________________ 391

Različiti stručni prilozi /Miscellaneous PRIKAZI / BOOK REVIEWS Harald Vajnrih, LETA Umetnost i kritika zaborava Sandra Novkinid ____________________________________________ 405 PREVODI / TRANSLATIONS Teorija i biografija: Drugi kao Neko Adrian Frazier ______________________________________________ 413 Mod jezika: šta je to, ko je ima i kako se razvila? Marc D. Hauser, Noam Chomski, W. Tecumseh Fitch _______________ 425 INTERVJUI / INTERVIEWS “Moving Us Beyond Formulas”: An Interview with Craig S. Womack Marija Kneževid ____________________________________________ 449 ANOTIRANE BIBLIOGRAFIJE / ANNOTATED BIBLIOGRAPHIES Anotirane bibliografije naučnih radova u vezi sa temom učenja i usvajanja leksike L2 Jelena Drljevid ______________________________________________ 465

UPUTSTVO AUTORIMA _______________________________________ 479 INSTRUCTIONS FOR CONTRIBUTORS ____________________________ 480

Nauka o jeziku / Language Studies

Folia linguistica et litteraria 9
UDK 811.111:32

The Dialogical Identity of Pragmatic Markers in Political Argumentation
Bledar Toska, University of Vlora

Abstract: The purpose of this discussion is to test the hypothesis that politicians attempt to construct their own political identity in argumentation by dint of some strategic maneuvering and as a part of their verbal interaction with their audience. Pragmatic markers seem to assist in this entire communicative process. Empirical findings are based on the one-million-word Corpus of English Argumentation (CEA). The data analysis provides important illustrations, in which pragmatic markers contribute to the dialogical sphere of argumentative discourse and to the political identity construction in interpersonal communication. Key words: Dialogical Theory, Pragmatic Markers, Language and Politics, Argumentative Discourse

Research into the relation between language and politics is not new (Lakoff 12; O’Barr and O’Barr 1-3; Silberstein xiii-xiv). Various works on such connection have attracted the attention of linguists as well as scholars working in other fields, such as sociology, philosophy, psychology and so on. Obviously, the frameworks for these studies have been shaped according to the interests of these scientists, who have attempted to enlighten many of the amazing features of political language. This paper is an attempt to argue that political discourse, in particular argumentation, is dominated by the political identity construction by dint of some strategic maneuvering and as a part of politicians verbal interaction with their audience. It is thought to be a cumulative process, in which specific steps are taken until various objectives are or appear to be accomplished. Rather than analyzing the concrete individualistic aspects of politicians’ speech in argumentation, the paper aims at providing an analysis based on the Bakhtin’s theory of dialogism, which offers a multidimensional interpretation of speech and communication and seeks the duality of voices in discourse. Since such an analysis will be too broad for the scope of this paper, although very rich in elements, we wish to consider and weight the importance of only pragmatic markers. Our research and discussion has been restricted to three

12.644 0.008 0.016 0.10 Journal of Language and Literary Studies important elements: their interectional relevance.053 0. such as semantic.005 0.006 0.023 0.001. 7 % of the total subcorpus. Our analysis is based on the one-million-word Corpus of English Argumentation (CEA)1.009 0. CEA 2: 471.434 0.562 (all in all 86 texts) Total number of words in political argumentative texts.740 words and they cover 2. Total number of words in CEA: 1. (meta)pragmatic and (meta)communicative effects and political identity allocation in argumentation.niederlandistik.fuberlin.076 0.015 0. which make up about 47 % of the total corpus. Other aspects of pragmatic markers.087 0.013 0.005 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 1 Supported by the TextSTAT (Simple Text Analysis Tool) Software (http://neon.740 (all in all 29 texts) Pragmatic Markers and but if Then Believe So Well Now Yet Though However Or Promise Probably Anyway unfortunately Fortunately Nonetheless Occurrences in CEA 2 7.de/en/textstat/).007 0. The research discussed in this paper has been narrowed down to only political texts.116 0.050 816 548 411 363 252 110 78 73 65 45 41 34 30 29 26 24 % in CEA 2 1. .792 examples were found out of 471. which is composed of oral and written argumentative texts.756 2. cohesive or coherent values have been left out of this paper. This subcorpus was named CEA 2 for our convenience and the 20 most common pragmatic markers (20 occurrences and above) have been considered for our research.006 0.172 0.

b. Speaker’s own words are uttered in a dialogue with the other interlocutor and have an impact on them and within a particular dialogue. anticipates it and structures itself in the answer’s direction. “Bakhtinian Dialogical Communication and Pragmatic Markers” 228-229).703 All the instances have been considered in the light of their contribution to the three elements mentioned above. c. oriented toward a future answerword: it provokes an answer. Such is the situation in any living dialogue” (280). Bakhtin notes that “The word in living conversation is directly. Dialogue and dialogical aspects are the starting point of the interaction and not subsequent to that. their interectional relevance.If we’re not fighting and destroying this enemy in Iraq. (1) a. d. real or imaginary viewpoints and provides a myriad of interpretative discourse possibilities. As it has been stated in other papers (Toska. (meta)pragmatic and (meta)communicative effects and political identity allocation in argumentation.and they cannot be appeased. “Pragma-argumentative markers” 335-337. The principles I will mention below are central to Bakhtin’s dialogism.004 2. which illustrate the five top pragmatic markers in the table. Bakhtin insists that dialogue is at the heart of humans interacting with each other and all meaning of this interaction is relative to the relation between interlocutors. even language is seen as a dialogue. War on terrorism. The speaker’s own voice is made up of the voices of others. In this respect. out of which it is hard to be perceived. argumentation in all its layers is mostly dominated by the duality of present or absent voices. It is our attempt in this paper to show with clarity the interconnection and interdependence between dialogical nuances and pragmatic markers and their contribution to political argumentative discourse. but it still remains powerful in the dialogical sphere.792 0. and they best suit my argumentative needs in this paper. 2005) . they would not be idle. blatantly.Folia linguistica et litteraria 11 19 20 Moreover Although TOTAL 21 20 12. And one example for each element has been included in this discussion. This is an enemy without conscience.They would be plotting and killing Americans across the world and within our own borders.004 0. (George Bush. Example 1 helps us to see how the dialogic aspects are applied to political speech through pragmatic markers. To be noted is the interactional relevance of them.

constructed and based on their linguistic and metalinguistic repertoire of persuasive and manipulative strategies. consisting of a constellation of statements and directed toward obtaining the approbation of an audience" (7). although the divergences of opinions and stances dominate the core part of argumentation after all. in which he has supported and justified his and his administration choice for the war that America started and conducted in Iraq. which appears to be a way of argument progression on the issue of war. their underlying discourse structure frequently comprises an asymmetric distribution of information and knowledge with the audience. who attempt to solve divergences of opinions and contrary stances. but the speaker intends to display his position on the issues and also to make the other voice heard in his utterance. Their major role is to informationally and interactionally function in discourse by structuring and progression. which we briefly discussed in Example 1. It is interesting to see how the pragmatic markers used in (b) and (c). The cause-result relation established by and (in the meaning of so) demonstrates the speaker tentative to have an impact on his interlocutor (either present or absent. Moreover. Their speech is audience-oriented. but also pragmatic and communicative effects.12 Journal of Language and Literary Studies Mr. Bush dialogue with the interlocutors continues in (c). This is achieved by forwarding to the audience the information needed for creating the desired pragmacommunicative effects. This short passage highlights the necessity of fighting and destroying terrorists. in which different voices and positions between interlocutors could be confronted and evaluated. structure the interaction between the speaker and the audience. Our argumentation discourse examples involve not only social or political interactional value. If does not offer much in terms of meaning but it certainly creates the environment. that is and and if. it is the inclusion of both voices of the interlocutors. speakers present arguments and seek support for a disputable issue or position. Mr. In (b). . verbal activity serving to justify or refute an opinion. Grootendorst. Mr.Thus. Mr. real or imaginary) by interacting with them within the dialogical sphere of silent conversation. through and. Bush argument for his choice (war in Iraq) is not simply a justification of this decision but also a confrontation with the silent interlocutor. The semantic relation between (a) and (b) can be established even without the use of the coordinating conjunction and. Bush anticipates a reaction and a response from the interlocutor and consequently makes apparent the pragmatic meaning of it. Van Eemeren. and Kruiger have defined argumentation as "a social. Rather. Bush has delivered several speeches. It does not seem to me that the proposition in (b) is just the result for the cause stated in (a). intellectual. The interactional relevance of both and and if is displayed throughout the short structured passage.

In fact it is not a contraction per se. undoubtedly. 2008) In (a) Mr. if we kept going. c. which. should (and by syntactically structuring differently the sentence). Blair presents the audience with an imaginary situation. could have been presented as a proposition on its own right at the beginning of the passage. we took some risks for peace. which as in (a) is Mr. f. part of his meta knowledge of the audience not shared knowledge. b. I would have thought they were mad. which contradicts the previous situation. And coming to our point. in order to involve the abovementioned effects. If anyone had told me when I walked into 10 Downing Street in May 1997that before I left Ian Paisley and Martin McGuinness would be sharing power in Northern Ireland. in the end we would be able to find a solution acceptable to both sides.I admit that at times I came close to losing hope. The talking had to go on.When people told me I was crazy to be spending so much time on the issue. The second part of the passage is similar to the first but only that the argument is progressing even more. (2) a. The pragmatic effect achieved sets the environment for the speaker to metacomunicate with the audience through language and by means of the codification of the message (in proposition (c)) and the relationship between interlocutors. but a strategic move to present his belief in finding a solution to the problem. we had to keep it moving forward and prevent a vacuum developing that would have soon been filled by violence. instead of.but I knew above all else the importance of having a process.Folia linguistica et litteraria 13 Example 2 illustrates how the speaker provides information to the audience and at the same time attempt to align the asymmetric distribution of it. In (d) the performative verb I admit introduces the proposition. I believe they were worth it. which has been used strategically twice. Blair and the audience who do not necessarily share the same opinion. The presence of other positions and opinions (either in (a) or (b)) strengthen his stance. I told them I was convinced that if we worked at it. how pragmatic markers function (meta)pragmacommunicatively in the progression of the politicians” argumentative discourse. Together. This becomes even clearer in (b). Blair’s meta knowledge of the . say. (Tony Blair. d. But in (b) plays an important role in this and comprises a (+) and (-) polarization of viewpoints. e.But I never believed the problem of Northern Ireland was insoluble. The metapragmatic effect and the metacommunication effects are achieved owing to the pragmatic marker if in (c). Mr. to achieve pragmatic effect and to reply to those potential voices that seem skeptical about finding a solution to the case.

2009) Mr. unlike (c) is more definite because discourse has progressed to a desired point in argumentation and because the asymmetric distribution of knowledge and information has been aligned. both in Example 1 and 2. its effect or role is greatly diminished by the presence of the parenthetical clause in (b). to me. The last statement. Political identity allocation is a third aspect that pragmatic markers display in argumentation. unbending. The performative verb I believe in(a) introduces the proposition expressed in (a) and (c) as a belief of Mr.if they were honest. Obama main concern in this extracted passage is not to argue in favour or against a certain issue. c. although it is not a case of overall generalization. Confirmation of Judge John Roberts. In (e) Mr. is the main proposition that the speaker wishes to convey . d. Their orientation has interactional relevance but also causes pragmacommunicative effects and allocates to them a certain type of identity.then. Pragmatic markers. Obama. and arguably the viewpoint of his adherers. His authoritative self appearance comes out as a dual picture. for us on this side of the aisle to go tit for tat. b. Blair presents shared knowledge with the audience and the same time dialogizes the proposition and neutralizes the effect of the proposition in (d). The uses of had to in (f) are certainly indicative of the speaker firm position and at the same time are signs of the author attempt to exclude the presence of voices in the proposition. By directing their utterance to the audience. Furthermore. which. politicians also display themselves to others. His linguistic choices intervene and thus affect the outcome of his political speech by displaying a certain identity compared to the opponents. dogmatic approach to judicial confirmation has in large part been responsible for the kind of poisonous atmosphere that exists in this Chamber regarding judicial nominations. I believe every Senator on the other side of the aisle. Example 3 illustrates such strategic move and such an expected outcome. However. but to display his authoritative self. different from that of the other interlocutor.would acknowledge that the same unyielding. and to show his position in relation to other Senators. the use of meta knowledge of the audience not shared knowledge or background information by the politician was exploited to their advantage. say. It is tempting. (Barack Obama. which would be more apparent with if. As it was shown in Example (2). mark the modifications of both propositional information and above all of the speaker’s intention and the hearer’s perception of it.14 Journal of Language and Literary Studies audience not shared knowledge. which includes the self of his political opponents. (3) a. the speaker intends to display and negotiate his position and orientation.

William O. Obama’s opinion about the other silent interlocutors. Politics and 9/11. Vern W. The strategic use of if is in good part a move to express Mr. metapragma-communicative effects and political identity allocation. Politician’s intentions and their interlocutors’ expected interpretation coexist within the same utterance or discourse and their linguistic elements appear to be dialogical in the dialogic sphere of exchanges. Bakhtin. Speech Genres and Other Late Essays. Caryl Emerson and Michael Holquist. Discourse in the Novel. Their functions are interconnected and they display a harmony of coexistence. In sum. London: Routledge. 2002. It seems that the author develops and displays a self in dialogue with others by sending and displaying his own intentions and identity as well. Lakoff.Folia linguistica et litteraria 15 to the audience. either in terms of use or in terms of pragmatization of discourse. Bibliography Bakhtin. Austin. In (d) the speaker displays his final and authoritative decision about further political actions. 1981. M. M. War of Words: Language. 1990. O’Barr (eds. which comes as a dialogic coexistence with its counterpart. Although it was attempted to illustrate each of the elements separately and to highlight their contribution to the political argumentative discourse. Then in (d) shows his progression to the decision reached and serves as a linguistic and. 1976. Mikhail. language and politics are in mutual interaction and feed on each other. 1986. Trans. Sandra.). political threatening device.st ed. O’Barr. which displayed interactional relevance. whether real or imaginary. TX: U of Texas P. The presence of different voices enriches every aspect of language use and the main purpose of this paper was to tentatively demonstrate this fact with and through pragmatic markers. Robin Tolmach. it is simultaneous and interdependent on the role of each of them. Silberstein. of course. we strongly believe that their existence and most of the work they do in the realm of the dialogical sphere. Austin and London: U of Texas P. New York: Basic. . The Hague: Mouton. Language and Politics. have to demonstrate their importance in the dialogical sphere of discourse in comparison to other lexical devices and many other issues related to their status and as part of the overall linguistic system. 1. Ed. McGee. Talking Power: The Politics of Language in Our Lives. Such a statement would have been hard to stand alone as a separate utterance. Further studies. however. and Jean F. Mikhail.

“Bakhtinian Dialogical Communication and Pragmatic Markers. Van Eemeren. Analiza e të dhënave sjell ilustrime të rëndësishme. Handbook of Argumentation Theory: A Critical Survey of Classical Backgrounds and Modern Studies. Studimet empirike janë bazuar në Korpusin e Argumentimit në Anglisht. Shënjuesit pragmatikë duket se ndihmojnë në gjithë këtë proces komunikativ. Providence: Foris. Rob Grootendorst and Tjark Kruiger. 333-348. “Pragma-argumentative markers: A Bakhtinian perspective. Ed. IDENTITETI DIALOGJIK I SHËNJUESVE PRAGMATIKË NË ARGUMENTIMIN POLITIK Synimi i këtij trajtimi është të testojë hipotezën se politikanët përpiqen të ndërtojnë identitetin e tyre politik në argumentim nëpërmjet disa manovrave strategjike dhe si pjese e ndërveprimit të tyre verbal me audiencën. Bledar. Marta Dynel. Shënjuesit Pragmatike. Ligjërimi Argumentues . Fjale kyçe: Teoria e Dialogjizmit. 1987. që përbehet prej rreth një milion fjalësh. në të cilat shënjuesit pragmatikë kontribuojnë në sferën dialogjike të ligjërimit argumentues dhe në ndërtimin e identitetit politik në komunikimin ndërvetjak.” Proceedings of the 3rd International Conference on British and American Studies. ---.”Advances in Discourse Approaches.16 Journal of Language and Literary Studies Toska. Suceava University. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing. 2009. 227-245. Gjuha dhe Politika. 2008.

formiranje grupa koje su. kategorija personalnosti. politici koja polaţe na graĎenje grupnog identiteta ili politici koja se zasniva na polarizaciji izmeĎu onih koji pripadaju grupi i koji se pozitivno samopredstavljaju i onih koji joj ne pripadaju. riječi u političkom diskursu i stvaraju istinu“ (2). Uvod Jezik nije samo ogledalo stvarnosti. Tako politički diskurs u današnjici. odnosno da su svjesni uloge personalnosti. Tako je većina glagolskih oblika u prvom licu jednine metadiskursno angaţovana. a time i značaja jezika u konstituisanju političke stvarnosti. kategorija personalnosti po definiciji Pipera i kolega (592).163. a mi / oni asimetrija. objašnjavamo upotrebu zamjenice ja i prvog lica jednine. tj.Folia linguistica et litteraria 17 UDK 811. Osim što predstavlja medij koji omogudava komunikaciju u socijalnom kontekstu. godine. Ključne riječi: prvo lice jednine. Poredeći spontani diskurs iz replika sa unaprijed pripremljenim govorima. U tom svjetlu. provjerena je politička strategija (Perovid 97). a oni uvijek loši. kao što kaže Hodžis. glagolsko lice.4’36:32(497. . Polarizacija na one koji pripadaju grupi i one koji joj ne pripadaju realizuje se kroz poseban referencejalni menadžment i niz strategija pozitivnog samopredstavljanja i negativnog predstavljanja drugih (up. primjećujemo znatne razlike koje upućuju na to da poslanici svjesno izbjegavaju upotrebu perspektive ja. Jer. „osim što opisuju istinu. kategoriše. gdje smo mi uvijek dobri. Upotreba zamjenica i određenog glagolskog lica. karakteriše i procjenjuje. Univerzitet Crne Gore Apstrakt: Upotreba pojedinih ličnih zamjenica i glagolskog lica. jezik uslovljava i način na koji se društvena realnost percipira. tj. tj. van Dijk 68). po pravilu. predstavlja jednog od neizostavnih elemenata bitisanja svakog društva – njegove političke stvarnosti. moţe da enkodira političke ideologije i time odgovori na pitanje da li se radi o politici autoriteta. jezik je i činitelj stvarnosti. a koji se negativno karakterišu. koja je obilježena „sve češdim promjenama društvenih paradigmi i političkom polarizacijom” (Ilie 879). Ovaj proces podrazumijeva grupisanje aktera. na primjeru crnogorskog parlamentarnog diskursa iz 2009.16) Prvo lice jednine u crnogorskom parlamentarnom diskursu Milica Vuković. suprotstavljene. parlamentarni diskurs. u političkom diskursu predstavlja dio procesa koji se naziva polarizacija.

U procesu polarizacije posebnu ulogu imaju zamjenice bududi da iscrtavaju mapu sociopolitičkih odnosa koji su implicitni u diskursu. tj. . što nije slučaj sa zamjenicom mi. koja pomjera odgovornost s pojedinca na grupu (Bull and Fetzer 282). odnosno suprotstavljanje prve i druge pozicije. posjeduje ogroman manipulativni potencijal. prima savjete i prihvata činjenice (Chilton and Schäffner 216). u kojoj političar stavlja u prvi plan lična dostignuda. naređuje. ali i glagola u prvom licu jednine i to na korpusu crnogorskog parlamentarnog diskursa. upotreba određene perspektive. savjetuje. bududi da se zamjenice često izostavljaju. pretjerana upotreba perspektive ja može ukazati na egocentričnost. deiktički kontekst diktira vedu polarizaciju u pravcu opozicije mi / vi. druga se izražava kroz drugo lice množine2. koja „laska“ publici. otkrivaju kako se diskursni učesnici pozicioniraju kao neko ko govori. Zamjenica i perspektiva ja u političkom diskursu enkodira autoritativnu retoriku. na podsvjesnom nivou. dok se treda realizuje kroz trede lice oba broja. Dalje. pa se zamjenica ti i drugo lice jednine gotovo ne koriste i zamijenjeni su oblicima učtivog obradanja. dok ovakav sud važi za engleski jezik. Međutim. Prva je zastupljena perspektivom prvog lica jednine i množine. Slijede detalji ovog korpusa: 2 Bududi da je politički diskurs u velikoj mjeri institucionalizovan kao oblik javnog diskursa. kategorija personalnosti. tj. za razliku od perspektive mi. godinu. čime se „lider“ asimilira u narod (Fairclough 179). Bududi da se u ovom radu bavimo žanrom debate u parlamentarnom diskursu. tj. U ovom radu ispitujemo upotrebu zamjenice ja. mehanizam koji stoji iza ovog procesa u velikoj mjeri oslanja se i na upotrebu određenog glagolskog lica. ali koja mu istovremeno tovari i breme odgovornosti (Partington 72). Korpus Korpus za ovaj rad čine zapisi sa sjednice Skupštine Crne Gore koja je bila posvedena raspravi o budžetu za 2010. U potpunosti smo preuzeli zapis s prvog dana zasijedanja i proširili korpus s još dva sata rasprave koja je održana drugog dana sjednice. bududi da govornik. tj. ograničen je normama etikecije. kakav je crnogorski. da je govornik dio publike (Halmari 266). Tako ja i mi stoje naspram vas i njih. iznosi činjenice ili kao neko ko sluša. u flektivnijim jezicima.18 Journal of Language and Literary Studies Suprotstavljene strane demo za potrebe rada nazvati pozicijama. signalizira da se publika smatra dijelom grupe govornika. Naravno. zamjenicom Vi i drugim licem množine.

analiza političkog diskursa. 7h 30 min 45 435 127 140 (predsjednik i potpredsjednici skupštine: 70. Pristup je kritički. dobijamo sljedede rezultate: 3 Preuzeto sa: http://www. U radu se bavimo pragmatičkom analizom upotrebe zamjenica i načina na koji funkcioniše sistem personalnosti. SDP: 7. specifičnije.12.2009.pdf . SNP: 10.skupstina. godinu 3 Autorizovani fonografski zapisi sa sjednice 15. Detalji korpusa Metodologija Opšti okvir za naše ispitivanje je analiza diskursa i.Folia linguistica et litteraria 19 Parlamentarnп zasijedanje Rasprava Izvor korpusa Datum Trajanje Broj riječi Broj štampanih strana Broj razmjena Učestvovalo poslanika Šesta sjednica drugog redovnog zasijedanja Rasprava o budžetu za kalendarsku 2010. DPS: 33. Kada se analizira samo upotreba zamjenica u funkciji subjekta u crnogorskoj parlamentarnoj debati.16_i%2017_12_2009_. a zatim izdvajamo sve glagolske oblike koji su u prvom licu jednine. rezultati koji se odnose na prostu učestalost zamjenica bili su indikativni za objašnjenje nekih aspekata parlamentarnog diskursa. 592). Nova: 7) 25 Tabela 1.2009. i 16. a nakon toga tabelarno prikazujemo one najfrekventnije (s preko 10 pojava) i kvalitativno analiziramo podatke iz tabele. Metodologija je sljededa: najprije izdvajamo sve pojave zamjenice ja u korpusu i komentarišemo njenu učestalost u odnosu na ostale zamjenice koristedi metode korpusne lingvistike. PZP: 13.12. u duhu kritičke analize diskursa. najizrazitije gramatikalizovana u glagolskoj kategoriji lica (Piper i dr. Upotreba zamjenice ja Iako je personalnost. pa demo se u sljededem tekstu baviti analizom upravo tih podataka. kao semantička kategorija. Na kraju ispitivanja dajemo pregled načina i vremena koja su korištena u prvom licu jednine.me/cms/site_data/AKTI%202010-1/FONOGRAFSKI%20ZAPIS%206_sj_2_red_zas_15.

normalised frequency). a takođe može upudivati i na pretjeranu egocentričnost. NF: normalizovana frekvencija (engl. Razlike su u toj mjeri evidentne da možemo govoriti o dva podžanra parlamentarne debate kao žanra. Tako naši podaci pokazuju da se zamjenica ja koristi 3. Naime. koja je čak 7. i pored korišdenja dosta standardnih fraza i ved „upakovanog“ političkog jezika.02 0. Zamjenica ja očigledno se izbjegava u parlamentarnim govorima.07% puta češda. U spontanijem govoru. Najvedu razliku u podacima zabilježili smo kod eksplicitne upotrebe zamjenice vi. pojedinačno i kolektivno. tj. pokazalo se da rasprave. što naročito dolazi do izražaja u razmjenama replika. kod kojih se pažljivo bira perspektiva. kakav je jezik replika. ukupan broj pojave riječi na hiljadu riječi korpusa. ved zasebno.59 0. tj. da eksplicitno adresira poslanika iz druge partije kojem upuduje repliku (vi). Pomenute zamjenice se u datim slučajevima koriste da se istakne autoritet i persona političara koji govori (ja).20 Journal of Language and Literary Studies Rasprava o budžetu Zamjenica u funkciji subjekta ja ti on SF 4 NF 5 118 1 19 2. izlaganja ili parlamentarni govori. tj.75% češda u replikama.61 2. no ipak vrlo blizu zamjenice mi. kao pripadnika grupe. ili uže. tj. koji su pisani da bi bili govoreni. i najčešde. a uporedni podaci za zamjenicu mi kredu se u istom pravcu.79 0. koja je na drugoj poziciji. Distribucija zamjenica u funkciji subjekta Tabela 2 pokazuje da se najviše koristi zamjenica drugog lica množine. da se zaštiti time što de govoriti iz perspektive grupe ili istakne pripadanje grupi (mi). koja se koristi za učtivo obradanje drugim poslanicima. ukupan broj pojava riječi u cijelom korpusu. Zamjenica čiju upotrebu ovdje ispitujemo nalazi se na tredem mjestu po učestalosti.41 Zamjenica u funkciji subjekta mi vi oni SF 119 127 33 NF 2. . Navođenje zamjenica ima funkciju isticanja govornika ili adresata. ukazujudi da je njena upotreba u replikama 2.72 Tabela 2.6% češde u replikama nego u raspravama. Ovo je vjerovatno iz razloga što se na taj način poslanik ne predstavlja kao dio grupe. bilo šire. Intuitivna pretpostavka da de polarizacija biti više izražena u replikama time se potvrđuje. imaju drugačije odlike od replika u crnogorskom parlamentu u ovoj kategoriji. raw frequency). dakle dvostruko. kao pojedinca. Ove zamjenice se koriste da označe govornika. više se koristi ova perspektiva i političari 4 5 SF: sirova frekvencija (engl.

nemojte Vi mene da kritikujete ako ja kao poslanik imam određenu primjedbu na to što radi gospodin Lukšid… Sigurno da bi propozicija iz primjera 1 bila slabija da je iskaz glasio: „Mislim da ste pomogli….19% 5 0..jed.mn. Prvo lice jednine Razmotridemo podatke iz tabele 3. bankarski sektor… (2) KONJEVID: …Znači. Zamjenica ja seobično koristi u kolokacijama s glagolima vjerovanja i mišljenja. i to u sadašnjem vremenu.05% Tabela 3. tačno je to. koji se odnose na upotrebu glagolskog lica u crnogorskom parlamentu: Rasprava o budžetu Lični glagolski oblici sa animatnim subjektom u: 2570 100% 1. u kojem je najčešda funkcija ovih izraza ograđivanje od odgovornosti i ublažavanje iskaza. pa potpuniju predstavu o tome kako funkcioniše personalnost u crnogorskom parlamentu možemo imati tek nakon pregleda upotrebe glagolskog lica. 699 27. zamjenice se često i ne navode. gospodine Lukšidu. 3.51% 531 20.mn.Folia linguistica et litteraria 21 zapravo otkrivaju svoje pravo lice: lice pojedinca koji manipuliše kada se u unaprijed pripremljenim govorima predstavlja kao jedan od nas. 1. koristedi verba sentiendi. tj. a zamjenicom vi naglašava se i persona primaoca poruke. Međutim.” Upotrebom zamjenica namjerno se ističu govorno lice i adresat radi pomeranja fokusa rečenice (Piper i dr. koji bi mnogo slabije zvučao da je formulacija bila „nemojte da me kritikujete. l. Distribucija glagolskih oblika sa animatnim subjektom u kategoriji lice . 2.jed. u parlamentarnom diskursu i političkom diskursu uopšte. 3. 1006). ove fraze se koriste i u svrhu isticanja autoriteta političara (Simon-Vanderbergen 1997).mn. 2. Isto važi i za primjer broj 2.jed.38% 887 34. koje u propoziciju unose modalno značenje.66% 207 8.” Sintagmom ja mislim ističe se autoritet političara da donosi određene sudove.19% 241 9.l.l. da je Vlada pomogla. pri čemu nastaju fraze tipa ja mislim.l.l. ja vjerujem i sl. Za razliku od opšteg jezika. ja smatram.l. u crnogorskom jeziku. Prisustvo zamjenice u ovim frazama pojačava značenje i ističe govornika: (1) ŽIVKOVID: … Ja mislim da ste Vi.

ovo je uglavnom karakteristika izlaganja. Tabela 2 je. ako ostanete pri zaključcima na kraju rasprave gdje tražite da Skupština Crne Gore zaduži Ministarstvo da se analizira politika zarada u lokalnoj samoupravi i kod imenovanih lica. Ono što se najprije primjeduje je da se dobar dio ličnih glagolskih oblika prvog lica jednine upotrebljava metadiskursno. Direktno pomenute zamjenice u funkciji subjekta odlika su konfrontacionih djelova debate. a da je oponiranje u drugom planu. Važan podatak iz tabele 3 je da perspektiva prvog lica jednine bilježi zastupljenost od skoro 30%. to ste istina dosta kratko diskutovali. dakle. a ja dodajem. mnogo veda zastupljenost zamjenice vi. koju u procesu polarizacije označavamo kao prvu poziciju. te da se. Čak 26. ako smijem.Vi i Vaš kolega Damir Šehovid. Međutim.500 do 2. Ovo znači da je više „pozitivne“ nego „negativne“ kampanje u parlamentu. reprezentativna uglavnom za one djelove debate u kojima je polarizacija više izražena. tj. uočavamo da se distribucija zamjenica ne poklapa u potpunosti s distribucijom glagolskog lica. podaci u tabelama nisu u suprotnosti. u kojem su izlaganja dobila mnogo vedu minutažu u odnosu na replike. zbog čega rezultati u potpunosti ne odgovaraju rezultatima iz tabele 3.6% ovih oblika (186 od ukupno 699) učestvuje u ovim frazama. Metadiskurs ovdje definišemo u najužem smislu. bavidu se dijelom vaših diskusija. dok je situacija nešto drugačija u razmjenama replika. dakle mislimo na ona jezička sredstva koja direktno komenatarišu tekst. odnosno sredstva koja učestvuju u njegovoj organizaciji i koja pomažu da se isti jasnije prenese i interpretira. Da se nadovežem na predlog zaključaka koje ste podnijeli. stvaraju potencijalne fiskalne rizike za budžetsku predvidljivost. kao što se može vidjeti u primjeru 3: (3) DAMJANOVID: Kolega Konjevidu. Kao što smo vidjeli. To du početi. citatom Izvještaja Svjetske banke oko ocjene javne potrošnje i finansijske odgovornosti i u pregledu javnih finansija gdje se kaže da autonomne vladine agencije. a naravno obradanjem i potpredsjedniku Vlade. kako smo vidjeli.22 Journal of Language and Literary Studies Ako ove podatke uporedimo s podacima u tabeli 2. obično replike. Metadiskurs obično služi za strukturiranje. javna preduzeda. i lokalne samouprave. u crnogorskom parlamentu u oko 60% slučajeva govori iz perspektive prvog lica.000€ u lokalnim samoupravama enormne i da . Složidemo se da su plate od po 1. Vjerujemo da je tabela glagolskih oblika sa animatnim subjektom reprezentativnija za cjelokupni korpus. koji se tiče rada regulatornih agencija. ja se nedu baviti dijelom diskusije koja se dotiče direktno budžeta. koje smo odložili za razmatranje na Odboru i koje demo vjerovatno imati. ako se dodaju rezultati koji se odnose na perspektivu mi. u kojima je. da se politička stvarnost prevashodno gradi na autoritetu pojedinca i grupnom identitetu.

kod Agencije za elektronske komunikacije to je nekoliko miliona evra.000 evra ušteda iz ranijih godina. Replika je dalje podijeljena na dva dijela metadiskursnim konstrukcijama (to du početi citatom i drugo što hodu da kažem). imate plate direktora od oko 3.000 evra. novca ima. da se nadovežem. navešdu primjer Barske plovidbe. a to je opravdanje koje dolazi od agencija. mnogo vede. Ovdje želim da ministru uputim pitanje. Elektroprivreda itd. navešdu . I nede tih šest. da ne idem dalje. budu u ponekim agencijama. Drugo što hodu da kažem je da imate takođe. a ne da. sedam miliona nede mnogo pomodi. Kod Agencije za nadzor osiguranja to je 400. ovo govorim iz jednog sistemskog razloga. Tu imamo prostora da razgovaramo. onda oni imaju problem sa operaterima. replika počinje metadiskursnim objašnjenjem šta de biti sadržaj replike (bavidu se …). sa onima od kojih napladuju naknade. Ako govorimo o agencijama. Ja se slažem da su naknade i ovako male i da moramo nadi prostora i više naknada da naplatimo. tj.000 evra. u smislu da omogudavaju strukturiranje teksta i doprinose njegovoj koherenciji (da dodam. a i matični odbor Skupštine treba da pomogne ministru. sedam miliona da spasi sistem. nede tih šest.400. kažem da se ove stvari rješavaju na sistemski način. Da to riješimo na način da te plate budu na nivou plata poslanika ili plata vladinih ministara. U toj agenciji direktor ima platu 3. Dobro bi bilo da to građani znaju. a ujedno kolega Šehovid de nešto redi u pola minuta. Ove fraze često služe i kao diskursni markeri. Gospodin Srđa Božovid je na prethodnoj sjednici kada smo govorili o zaradama predložio jedno sistemsko rješenje da se na zakonski način riješi pitanje zarada članova Savjeta i onih koji upravljaju agencijama. i od Pro-montea i Mtela. što strukturira ostatak izlaganja i služi da privuče pažnju publike. Ali. ako mi sami sebi ne pomognemo jednom opreznom budžetskom politikom. Dakle. treba da zavede red u politici zarada. jer moraju da umanjuju te naknade. da recimo kod Komisije od hartije od vrijednosti ima oko milion evra ili 1. Ukoliko mi krenemo u skradivanje njihovih troškova ili eliminaciju nepotrebnih troškova. ovdje du da iskoristim prisustvo pet predstavnika regulatornih agencija. a i Vama da uputim pitanje – mi danas razgovaramo o radu agencija. onda bih htio da kažem da što se tiče agencija.500 evra. U ovom primjeru. Mi smo danas ustanovili u raspravi na Odboru. situacije da u pojedinim javnim preduzedima ili akcionarskim društvima gdje ima država vedinsko vlasništvo. Neka to građani znaju. to je Jugopetrol. Ono što takođe hodu na kraju preostalog vremena za komentar kažem da imamo problema.Folia linguistica et litteraria 23 zaista ministar finansija. a čini mi se da smo jednu agenciju propustili da analiziramo i mene čudi zašto ta agencija nije na tapetu.

Neki od najzastupljenijih glagola u prvom licu jednine upravo su upotrijebljeni u metadiskursnoj funkciji (kazati. privuku pažnju publike i „kupuju“ vrijeme kada spontano izlažu. koja sumira sve ovakve glagolske oblike s frekvencijom od deset i više pojava: Aktivni glagolski oblik u prvom licu jednine Mislim Zahvaljujem Smatram kažem (26) sam kazao (2) slažem se (22) složio bih se (2) molim (19) bih molio (2) sam molio (2) imam/nemam (18) sam imao (2) bih imao (1) rekao sam (11) rekao bih (3) redi du (3) du redi (1) vidim (14) sam vidio (2) SF 84 35 28 28 24 23 NF 1. Primijetili smo da se metadiskursno strukturiranje uglavnom koristi u replikama.46 18 0. ono što takođe hodu na kraju preostalog vremena za komentar kažem). Naime. Jedan broj fraza u ovom diskursu služi i da se dobije na vremenu dok se ne osmisli adekvatan odgovor (npr.40 16 0. a strukturiranje koje smo ved pomenuli omogudava jasnije shvatanje poruke govornika.24 Journal of Language and Literary Studies primjer. Skup ovih fraza je ograničen.62 0. služe da iskristališu poentu izlaganja. pomenuti). Smatramo da ova karakteristika nije tipična samo za politički diskurs. da kažem). mi danas razgovaramo o. fraze tipa ovo govorim iz razloga. pri čemu gotove fraze kao one iz primjera uveliko pomažu poslaniku da organizuje svoj govor.51 21 0.53 0.35 . ved da je to generalno odlika izlaganja koja pripadaju formalnom registru. govoriti.77 0. podsjetiti. kao što se može vidjeti u tabeli 5. redi.85 0.62 0. najvjerovatnije iz razloga što su replike spontana izlaganja. želim da uputim pitanje. Najbitnija funkcija metadiskursnih fraza je da pojasne značenje. što znači da govornici raspolažu određenim brojem sredstava koja im omogudavaju da strukturiraju i pojašnjavaju značenje koje prenose dok govore.

među glagolima u tabeli 5. tako da njihovom upotrebom poslanici ustvari potvrđuju svoj autoritet i status.26 0. Naime. čije konkordance otkrivaju da se on nalazi u kolokacijama koje se često takođe metadiskursno upotrebljavaju: 6 U situacijama gdje je to kopulativni. odnosno ističu svoje retoričke sposobnosti. ali njihovom upotrebom postiže se drugi cilj.07% Ukupno od 699 oblika) Tabela 5. Ovaj podatak nam govori da poslanici ne pokazuju naročitu kreativnost u svojim izlaganjima.26 0. Klišei ovog tipa ne privlače pažnju gledalaca.Folia linguistica et litteraria 25 Vjerujem podsjetim (7) podsjetidu (7) du podsjetiti (1) Moram znam govorim (9) sam govorio (3) 6 sam (11) jesam (1) cijenim izvinjavam se pomenuo sam 6 pominjem 3 pomenuo bih 1 15 15 12 12 12 12 10 10 10 0.22 385 (55. Osim metadiskursnih fraza o kojima smo prethodno govorili. našao se i modalni glagoli morati.22 0. navedene standardne fraze odlika su javnog diskursa koji obično ima prestiž kao određeni standard kome se teži. a ne pomodni glagol.33 0.33 0. .22 0. tj.26 0. akumuliraju simbolički kapital (Bourdieu). ved da u velikoj mjeri koriste gotove i standardne forme.26 0. Učestalost aktivnih glagolskih oblika u prvom licu jednine Ono što tabela 5 otkriva jeste da preko 50% glagola u prvom licu jednine čine navedenih 18 glagola.

i ovaj se čin u drugim prilikama sistematski izbjegava iz razloga što bi umanjivao poziciju i autoritet poslanika koji govori. što znači da se govorni čin priznanja u političkom diskursu ostvaruje rijetko i samo u uslovima obligacije. koji se inače u korpusu javlja samo u ova četiri slučaja.26 Journal of Language and Literary Studies Prikaz 1. okolišanje i ustupanje se sistematski izbjegavaju. koji ovdje izražava obligaciju. a ograđivanje. gdje je potvrđivanje ili oponiranje određenim pozicijama eksplicitno izraženo kroz fraze slažem se i ne slažem se. Kada je riječ o govornim činovima. Podsjetiti funkcioniše uglavnom metadiskursno. pregled upotrebe . pa ne iznenađuje što je ovaj govorni čin rijedak. Govorni čin izvinjenja koji se ostvaruje pomodu performativnog glagola izvinjavati se koristi se gotovo isključivo da se poslanik izvini što je prekoračio dozvoljeni vremenski okvir i to u obradanju predsjedniku Skupštine. Čin slaganja i neslaganja koji se izražava kroz performativni glagol slagati se pripada standardnom debatnom vokabularu. Konkordance glagolskog oblika moram Metadiskursna fraza nosi jače značenje ukoliko joj prethodi modalni glagol morati. mora da su i sl. zbog čega je asertivnost glavna odlika rasprave (reprezentativi su najčešdi govorni činovi). izvinjavati se. Svaki čin priznanja slabi poziciju i autoritet političara. Interesantan podatak je da je tredina kolokacija ovog modalnog glagola s glagolom priznati. što bi bilo iluzorno za očekivati. moliti). Fraza zahvaljujem se je standardna prilikom otvaranja ili zatvaranja izlaganja političara. može se zaključiti da debata nema za cilj ubjeđivanje protivničke strane. Na prvi pogled onda iznenađuje što se na listi glagola našao i glagol moliti. Bududi da su činovi priznanja i izvinjenja rijetkost u parlamentarnom diskursu. a isto kao i čin priznavanja. ali nije i obavezujuda. Međutim. zahvaljivati se. kojim se ostvaruje govorni čin molbe. bududi da se epistemičko u crnogorskom jeziku i ne može izraziti ličnim oblicima. a koja pretpostavlja umanjenje vlastitog autoriteta i priznavanje tuđeg. u tabeli 5 u prvom licu jednine našao se značajan broj performativnih glagola (podsjetiti. ved joj je jedina svrha odmjeravanje snaga pred biračima koji prate zasijedanje. ved samo bezličnim (mora da je.). slagati se. Svi ovi oblici imaju deontičko značenje.

Hrvatska je. pri čemu joj prethodi. ja mislim. s tim što. cijenim). 1997. on se malo šali pošto ja često pominjem ANB… (5) KRIVOKAPID: …Imamo čitavih. smatram. Naši zaključci idu u prilog ovoj tezi. Razmotridemo nekoliko primjera: (4) ŽIVKOVID: …Nije imao. godine radila samo jednom.. Kad je u pitanju poreski kapacitet.. analize Simon-Vanderbergenove (Simon-Vanderbergen. Nije Budžet sveto pismo koje ne možemo mijenjati… U navedenim primjerima. da to ispravimo zajedno.Folia linguistica et litteraria 27 oblika molim pokazuje da se njime izražava govorni čin koji najčešde izvode predsjednik i potpredsjednici Skupštine. kao što smo istakli. Ova fraza je umetnuta u rečenici. ja mislim. nalazi se na mjestu gdje se to ne bi očekivalo. Ova pozicija fraze je sasvim drugačija od one gdje (ja) mislim izražava autoritet: (8) SEKULID: …Mislim da bi to bilo mnogo bolje nego da to mi radimo amandmanski. 13 poreskih propisa koji su razmatrani dugo. fraza (ja) mislim služi za ograđivanje i ima značenje možda. imali ste skoro predloge. Kolega Živkovid ima repliku jer je spomenut. 2001) pokazale su da ekvivalenti fraze ja mislim u engleskom i holandskom jeziku u diskursu parlamenta i politike uopšte mnogo češde služe za isticanje autoriteta govornika nego za ograđivanje od odgovornosti. . mogude je. vjerujem. 18 sati. u nekoliko koraka na samom matičnom Odboru za finansije… (7) KONJEVID: …Kod rasprave o rebalansu smo govorili da je Crna Gora stvarno bila jedna od rijetkih zemalja u regionu koja je svoj rebalans tokom 2009. mislim. Autoritet poslanika jača i njegova ličnost se ističe zahvaljujudi glagolima mišljenja i vjerovanja upotrijebljenim u prvom licu jednine (mislim. Kao što smo ranije vidjeli. Kolega Konjevid je danas sijao imena okolo. ja mislim. Ja zaista nemam ništa protiv. gospodine predsjedniče. radila dva ili tri puta. znam. Osnovni način na koji se mogu razlikovati ova dva prilično različita značenja iste fraze je na osnovu fonoloških karakteristika i mjesta fraze u rečenici. kolega Konjevid namjeru da me uvrijedi. poreska osnova ili poreska baza. koja kaže da u političkom diskursu pomenuta fraza služi za pojačavanje epistemičke sigurnosti. kada dodjeljuju riječ poslanicima (molim poslanika X da uzme riječ). vjerovatno. očigledno parlamentarno neiskustvo… (6) ŽUGID: …Počedu od ovog što ste posljednje saopštili. (Prekid). nekoliko puta. tj. gdje je ovaj oblik samo konvencionalna fraza za izražavanje učtivosti koja se toliko često koristi da je izgubila pravo značenje molbe. a onda i slijedi pauza. značenje biva pojačano kada je prisutna zamjenica. vidim. Ovi nalazi su u skladu s rezultatitima do kojih je došla Fecer (391).

Diskurs koji polarizuje učesnike gradi i veoma polarizovanu političku stvarnost Crne Gore. za crnogorski parlament smo za sada zaključili da važi isticanje autoriteta. jer rekao bih da na neki način optužujete veliki dio građana koji rade u državnoj upravi… (10) VUKSANOVID: …Mislim da ta praksa treba da bude i u narednom periodu vrlo značajna.Mislim da ovdje nema dileme da je crnogorska ekonomija pokazala vitalnost i da su se politike koje smo vodili u godinama pokazale ispravnim… U navedenim primjerima. da li je to 23% ili je to 35%. Zaključujemo da je priroda crnogorske parlamentarne debate uglavnom konfrontaciona i da je polarizacija diskursnih učesnika između kojih postoji stalna borba njena osnovna karakteristika. ali čini nam se da je proces polarizacije nešto izraženiji u Crnoj Gori. u ovom kontekstu fraza ja mislim izražava upravo ovakvo značenje. Pošto je makromodalnost crnogorskog parlamentarnog diskursa u tonu sigurnosti i samouvjerenosti.” Obično ima inicijalnu poziciju i pradena je subordinatorom da iza kojeg mora uslijediti neki zavisni sadržaj. pitanje je važnosti procenta da li je to 27%. da se na jedan kvalitetan način izvršiti opsluživanje svih budžetskih korisnika i smatram ga potpuno prilagođenim situaciji u kojoj se nalazi crnogorska ekonomija. i to vrlo značajna u pripremanju Nacrta budžeta u kojem bismo učestvovali svi. Mislim da je mnogo važnije da li privreda može da servisira svoj dug… (12) LUKŠID:.. izvinjenja. pojedinačnog i grupnog. Dakle.28 Journal of Language and Literary Studies (9) KONJEVID: …Mislim da Vam je konstrukcija koju ste iznijeli potpuno netačna. a ne za ograđivanje). i izbjegavanje sredstava koja bi umanjila simbolički kapital ili ograđivala od odgovornosti (izbjegavanje činova molbe. Oblik smatram praktično je sinoniman sa oblikom mislim u funkciji isticanja autoriteta poslanika da donosi određene sudove i ističe stavove: (13) PINJATIS: …Smatram da je ovaj budžet održiv. Zahvaljujem. a koje bi izostale u slučaju da se ističe samo neko vjerovanje od kojeg se posla-nik ograđuje i na čijem bi mjestu bili ublaživači i ograđivači (engl. hedging devices). Da se zaista radi o isticanju autoriteta vidi se i iz fraza i riječi koje su u primjerima podvučene i koje su obično u funkciji intenzifikatora. priznavanja i korišdenje fraza za isticanje autoriteta. Vjerovatno da je ovo tipično za politički diskurs u svijetu uopšte. od ministarstava do određenih odbora. fraza (ja) mislim nije umetnuta i njena interpretacija je „moje je (čvrsto) mišljenje. koji bi mogli da proprate… (11) BULAJID: …Na kraju krajeva. kakvih je velika vedina u našem korpusu. ..

on jednu priču priča ovdje nama. gdje se obično kombinuje as dativom: (17) LABUDOVID: … Ali. Obliku znam najčešde prethodi negacija: Prikaz 2. takođe ja ne vidim da treba bježati ni od smanjivanja budžeta u kranjem slučaju ukoliko bi to vodilo smanjivanju cijena koje pladaju krajnji potrošači… (16) ŽIVKOVID: …Ne vjerujem da dete vi ostvariti jer se prvim rebalansom ovo biti prepolovljeno. činovi vjerovanja i nevjerovanja igraju jednako važnu ulogu u parlamentarnom diskursu. Oblik vidim je češdi u ustaljenim frazama vidijeti prostor. ako nedu da vjerujem vama i nedu da vjerujem onima koji svaki dan kukaju kako je crnogorska privreda u kolapsu. ja du da vjerujem gospodinu ministru. jer ne radi ništa.Folia linguistica et litteraria 29 (14) MILID: …Gospodine Žugidu. Konkordance oblika znam Iznenađuje što fraza (ja) ne znam u političkom diskursu takođe izražava autoritet političara: . Ne slažem se u odnosu na strukturu o kojoj Vi govorite i smatram da je koncipiranje prihodne strane budžeta u ovom slučaju nastavilo kontinuitet onoga što su radile i prethodne vlade… Oblici vidim i vjerujem se takođe mogu koristiti u značenju mislim i smatram. vidjeti način i vidjeti problem. ali drugu tamo gdje su oni pred kojima ne smije da govori ništa drugo bez onako kako jeste… Bududi da se poslanici stalno optužuju za iznošenje „neistina“ i „netačnosti“ (eufemizmi za riječ laž. slažem se da je prihodna strana budžeta potcijenjena. evo. Doduše. a oblik vjerujem je mnogo češdi u značenju uzdati se. koja je zabranjena poslovnikom). ali makar nemojte dirati ovo sa sjevera…. mada je takva upotreba rjeđa: (15) LUKŠID: …Ali.

bududi da izražava „izrazito epistemičko značenje kada je upotrebljen samostalno kao futur I leksičkih glagola. Hvala. Ovako kada nema nikoga.72% 5. jer to nije uobičajeno u prikazima sistema načina i vremena u gramatikama regionalnih jezika. morali da obezbijedite da šefovi poslaničkih klubova obezbijede prisustvo poslanika makar iz pozicije. perfekat i futur I.30 Journal of Language and Literary Studies (18) BULAJID: …Pravo da vam kažem ne znam čemu služi ovoliki državni aparat i činovnici… (19) RADUNOVID: …mislim da biste na Kolegijumu. U ovakvim situacijama. iako ima i jakih argumenata da je futur I zapravo način. koji je odlika retoričkog stila samo jednog poslanika (Sekulida). Tabela 5 nam je takođe nagovijestila da se u diskursu parlamentarnih debata uglavnom koristi prezent. ne znamkome pričamo. kada se njime pokazuje najviši stepen opredeljenosti govornika/subjekta prema istinitosti propozicije iskazane leksičkim glagolom“ (Trbojevid-Miloševid 141).29% Sadašnji potencijal: Ukupno 699 100% Tabela 6. od drugih načina u upotrebi je jedino sadašnji potencijal. Ranije smo primijetili da je diskurs pojedinih političara više ili manje konfrontacioni. ali oni ne odlučuju o ovome. Gotovo nevjerovatno zvuči podatak da se u prvom licu jednine isključivo koriste samo tri glagolska vremena: prezent. s pozicije svog autoriteta da iznosi evaluacije. Poslednji oblik iz tabele 5 je oblik cijenim. gospodine predsjedavajudi. ističudi da on. Ovakve konstrukcije su tipično pradene ironijom i karakteristične su za crnogorski jezik. poslanik skrede pažnju na apsurdnost određenih situacija i argumentacije. kako je to prikazano u najvedem broju gramatika. što se može vidjeti u tabeli 6: Prvo lice jednine Vremena : Prezent Perfekat Futur I Načini: 8 7 524 91 47 37 74. ne vidi njihovu logičnost. Pored indikativa. Aktivni glagolski oblici u prvom licu jednine 7 Indikativ nismo izdvojili kao poseban način. . građanima Crne Gore. Naravno. jer to je način da čuju što mi mislimo o svemu ovome i da možda u nekom dijelu koriguju svoje mišljenje. a sada primjedujemo da svaki idiolekt pokazuje preferencije prema određenim frazama koje organizuju izlaganje. 8 Futur I smo predstavili kao glagolsko vrijeme.01% 6.96% 13.

bududi da se rasprava uglavnom svodi na razmjenu mišljenja i znanja kroz kognitivne glagole i glagole percepcije koji se inače uglavnom upotrebljavaju u prezentu. odnosno s prve pozicije. U parlamentu dominira prezent. taj sistem počiva na samo tri glagolska vremena. ali s dozom ograđivanja. Iz nekog razloga. pri čemu gotove fraze uveliko pomažu poslaniku da organizuje ono što govori. Ovo znači da je više „pozitivne“ nego „negativne“ kampanje u parlamentu. podsjetidu. ali se njihovom upotrebom postiže drugi cilj. Ovi podaci pokazuju da su poslanici kada govore u prvom licu uglavnom usredsređeni na predmet rasprave i da manje ističu svoja prošla djela i iznose obedanja. odgovorio sam. Najbitnija funkcija metadiskursnih fraza je organizovanje diskursa i pojašnjavanje značenja. poslanici i nisu previše kreativni. futura II i potencijala prošlog. pluskvamperfekta. bududi da označavaju stanja. navešdu i sl. Klišei ne privlače pažnju gledalaca. što bi još jednom uputilo na činjenicu da su oni najprije okrenuti jedni drugima. i to u pravcu osiromašenja sistema glagolskih vremena. a da tek onda raspravu doživljavaju kao obradanje građanima. privuku pažnju publike i „kupuju“ vrijeme kada spontano izlažu. Istu funkciju. što je vjerovatno razlog za njihovu manju učestalost.Folia linguistica et litteraria 31 U prvom licu jednine u korpusu ne možemo nadi nijedan primjer imperfekta. dodao bih i sl. kao i glagoli saopštavanja. Broj ovih fraza je ograničen. koji su uglavnom u zastupljeni u metadiskursnim frazama. I perfekat i futur se uglavnom metadiskursno koriste (govorio sam. Zaključili smo da se u prvom licu najčešde koriste glagoli vjerovanja i mišljenja. Zaključak U crnogorskom parlamentu. rasprava u parlamentu nije direktno obradanje građanima. a bududi da javni diskurs ima prestiž i da ga mnogi doživljavaju kao standard. tj. Primijetili smo da se metadiskursno strukturiranje uglavnom koristi u replikama. napomenudu.). aorista. Dakle.). rekli bismo da ovakav sistem glagolskih oblika nije tipičan samo za parlamentarni diskurs ved za javni diskurs u Crnoj Gori uopšte. vjerovatno da de ovaj sistem uticati na dalji razvoj jezika. u oko 60% slučajeva govori se iz perspektive prvog lica jednine i množine. jer u velikoj mjeri koriste gotove i standardne forme. ima i oblik potencijala sadašnjeg (rekao bih. Iako je futur čest u političkom diskursu i to kod govornih činova obedanja. rekao sam. ne bih komentarisao. navjerovatnije iz razloga što su replike spontana izlaganja. da se politička stvarnost prevashodno gradi na autoritetu pojedinica i grupnom identitetu. što znači da govornici raspolažu određenim brojem jezičkih sredstava koja im omogudavaju da strukturiraju i pojašnjavaju značenje koje prenose dok govore. navedene standardne fraze odlika su javnog diskursa koji ima . Naime. iznosio sam. Međutim. čiji je dominantan glagolski oblik prezent.

and Christina Schäffner. Fetzer. čime akumuliraju simbolički kapital. 1990. Simon-Vandenbergen. The Logic of Practice. “Meanings of I think: a study based on parallel corpora. Partington. Sintaksa savremenog srpskog jezika. Ilie. 2003. tekstovima koji su pisani da bi bili govoreni. Helena. U spontanijem govoru. Podgorica: CID/ISJ. “Analytical perspectives on parliamentary andextra-parliamentary discourses” in Journal of Pragmatics 42.32 Journal of Language and Literary Studies prestiž kao određeni standard kome se teži. poslanici mogu manje da kontrolišu izbor perspektive i otkrivaju svoje pravo lice. Chilton. Language and Power. I Answer It by Simply Inviting You to Look at the Evidence: The Strategic Use of Pronouns in Political Interviews. Ed. 1989.” Quarterly Newsletter of the Contrastive Grammar Research Group of the University of Gent 10 (1997). 206-230.”Discourse as Social Interaction – Discourse Studies: A MultidisciplinaryIntroduction – Volume 2. Peter. koriste čak 3. Teun van Dijk. “And I Think That Is a Very Straightforward Way of Dealing with It: The Communicative Function of Cognitive Verbs in Political Discourse. Beograd: SANU. Upotreba zamjenice ja i prvog lica množine enkodira autoritativnu retoriku koja ističe pojedinca i može da ukaže na egocentričnost.” Journal of Language and Politics 7. Perovid. Fairclough. političari u unaprijed pripremljenom diskursu. Alan.” Colorado Research in Linguistics 21. “On the Language of the Clinton-Dole Presidential Campaign Debates: General Tendencies and Successful Strategies. Paul. Jezik u akciji.6 puta manje ove perspektive nego kada spontano izlažu u razmjenama replika. 2009. tako da njihovom upotrebom poslanici ustvari potvrđuju svoj autoritet i status. Slavica. Svjesni ove činjenice.1 (2008): 1-12. “Well.” Journal of Language and Politics 7. C. Literatura Bourdieu. Adam. 2005. “The Dialogic Emergence of ‘Truth’ in Politics: reproduction and Subversion of the ‘War on Terror’ Discourse. Norman. Anita. New York: Longman. Hodges. (2010): 879-884.” Journal of Language and Social Psychology 27. The Linguistics of Political Argument. et al. “Discourse and Politics. . Fetzer. Standford: Stanford UP. Anita and Bull.2 (2008): 247-270.2 (2008): 271-289. Piper. Anne.4 (2008): 384-396. P. Pierre. London: Routledge. Beogradska knjiga i Matica srpska. tj. London-Thousand Oaks-New Delhi: Sage. Halmari.4. 1997.

suggesting that MPs consciously avoid the use of the I-perspective. “The Functions of I Think in Political Discourse. sud. Modalnost. that they are aware of the significance of personality and the role that language plays in the creation of political reality. person of the verb. Thus. Teun. the first person singular verbs are prevailingly used as metadiscourse. i. personality. .1 (2001). which has been prepared in advance. parliamentary discourse. i. 41-63.be/index.Folia linguistica et litteraria 33 http://www. “War Rhetoric of a Little Ally. 31 July 2010. we conclude that there are considerable differences between the two. Anne. Key words: first person singular. Ivana. van Dijk.” International Journal of Applied Linguistics 10.1 (2005): 65-92.e. politics of group identity or politics based on the polarisation of the positively self-presented in-group and the negatively presented out-group.Beograd: Filološki fakultet.php?id=20&type=content. Political implicatures of Aznar’s Legitimization of the War in Iraq.”Journal of Language and Politics 4. Comparing the spontaneous discourse of rebuttals with that of parliamentary speeches. may encode a political ideology and answer the question of whether it is personality-driven politics. iskaz: epistemička modalnost u engleskom i srpskom jeziku.e. With this in mind. Simon-Vandernbergen. Trbojevid-Miloševid.contragram. FIRST PERSON SINGULAR IN MONTENEGRIN PARLIAMENTARY DISCOURSE The use of certain personal pronouns and the person of the verb. 2004.ugent. we explain the use of the pronoun I and the verbs in the first person singular on a corpus of the budget debate conducted in the Parliament of Montenegro in 2009.

.

tako i u crnogorskom jeziku. izdvojili smo nebrojive imenice koje su od posebnog značaja za naš rad. U radovima koji se tiču kategorije brojivosti imenica pominju se i partitivni 9 termin iz engleskog jezika (noun phrase) koji podrazumijeva ono što naši lingvisti nazivaju imenskom sintagmom . Key words: partitivni kvantifikatori. Ovaj rad bavi se opisom i analizom partitivnih kvantifikatora u engleskom jeziku i njima odgovarajudih oblika u crnogorskom jeziku. odnosno imenice u partitivnoj funkciji. kako u engleskom. Takođe. Naime.111:811. nebrojive imenice. U imeničkoj frazi9a glass of water.4(497. Polazeći od kategorije brojivosti i činjenice da neke imenice nije moguće numerički kvantifikovati. ne srede se mnogo radova o jezičkoj kvantifikaciji uopšte. ali opet se pominje samo neznatan broj njih i nije dato gotovo nikakvo njihovo objašnjenje. ali ne i neke dublje analize o njima. odnosno čaša vode. a saznanja i zaključci do kojih smo došli su zatim prenijeti na crnogorski jezik. Dosadašnja istraživanja uglavnom su se odnosila na njihovo pominjanje. u literaturi o srpskohrvatskom i crnogorskom jeziku. kategorija brojivosti. dok crnogorski jezik koristi imenicu u genitivu jednine. U rječnicima engleskog jezika često su partitivni kvantifikatori izdvojeni kao primjer leksičkih kolokacija. Partitivnim kvantifikatorima.163. prvenstveno u gramatikama engleskog jezika. imenice glass i čaša predstavljaju primjere partitivnih kvantifikatora ova dva jezika. Partitivne konstrukcije engleskog jezika zahtijevaju obaveznu upotrebu prepozicije of. partitivni kvantifikatori. numerička kvantifikacija. izdvojimo i kvantifikujemo nebrojive imenice.Folia linguistica et litteraria 35 UDK 811. kao jednog od načina kvantifikacije. pa ni o partitivnim kvantifikatorima.16) Partitativni kvantifikatori u engleskom i crnogorskom jeziku Dragana Dedović. Analiza ja vršena na partitivnim kvantifikatorima engleskog jezika. nije posvedeno dovoljno pažnje u dosadašnjoj lingvističkoj literaturi. Univerzitet Crne Gore Apstrakt: U ovom radu pokušaćemo da produbimo dosadašnja saznanja o partitivnim kvantifikatorima i da ukazemo na značaj koji partitivni kvantifikatori imaju u opštoj lingvističkoj teoriji. su jezička sredstva koja nam omogućuju da individualizujemo.

voda je čaša vode i čitav niz čaša vode. ne dolazi uvijek do poklapanja obilježja broja u ova dva jezika. Postoji li ijedan razlog zašto se peas i noodles razlikuju od rice i flour u gramatičkoj formi i ponašanju?“10 Kao odgovor na ovo pitanje ona navodi nekoliko razloga kao što su veličina (zrno graška je vede od zrna riže). Naime. Is there any reason why peas and noodles differ from rice and flour in grammatical form and behaviour?“ . bez dubljeg zalaženja u ovaj problem. kao i kako to učiniti kada nam jezik. okean“ (Stevanovid. dok je olive brojiva jer se jede u komadima). Za ovaj rad od posebnog su značaja nebrojive imenice. u našem je jeziku riječ informacija brojiva. more. u našem jeziku imenica luk je nebrojiva. pijesak. Ako gradivne imenice nisu brojive. način konzumiranja ili uobičajeni oblici pripremanja određene vrste hrane (garlic je nebrojiva imenica jer se obično isjecka i tako koristi kao dodatak jelima. Osnovna pozicija sa koje smo krenuli u analizu bila je određivanje samog pojma „partitivni kvantifikatori“ i njihovo poimanje u teorijskoj lingvistici. dok je u engleskom riječ information nebrojiva. ali ne i činjenica zašto je to tako. zbira ili mnoštva. „Gradivne imenice uvijek istim oblikom jednine imenuju svaki dio materije. dok je njen ekvivalent u engleskom jeziku brojiv (onion / onions). Na primjer. (501) Consider first pairs such as rice versus peas or flour versus noodles. ili su to apstraktni pojmovi koji najčešde nisu brojivi. brašno. Ovdje demo samo napomenuti. dakle one koje je nemogude odrediti po broju. i to da ne iznenađuje činjenica da dolazi do nepoklapanja u vezi brojivosti imenica u dva jezika. ali oni nisu lingvistički analizirani sa svih aspekata. voda je takođe rijeka. neke riječi koje su u crnogorskom jeziku brojive u engleskom su nebrojive i obrnuto.36 Journal of Language and Literary Studies kvantifikatori kao jezička kategorija.). Za naš rad značajne su gradivne i apstraktne imenice koje nemaju oblik množine. jedna kap. dok su druge nebrojive iako posjeduju gotovo iste osobine. itd. dakle nešto što se označava kao neuobličena masa i što je nemogude odrediti po broju (voda. Partitivni kvantifikatori su definisani kao leksičko-semantička kategorija koja je u funkciji izdvajanja pojedinačnog ili dijela neke materije. postavlja se pitanje da li je mogude izbrojati materiju koju one predstavljaju. Iako se podjela na brojive i nebrojive imenice može primijeniti i na engleski i na crnogorski jezik. kada nije jasno ni unutar jednog jezika zašto su neke imenice brojive. a posebno mjesto partitivni kvantifikatori nalaze u izrazima sa nebrojivim imenicama jer služe kvantifikovanju materije ili apstraktnih pojmova koje nije mogude na drugi način količinski odrediti. 10 Wierzbicka. Nebrojive imenice ne iskazuju razliku jednina / množina zato što imenuju materiju. Vježbicka (Wierzbicka) u svojoj knjizi The Semantics of Grammar (501)u poglavlju koje je nazvala Oats and Wheat govori o ovom problemu i daje niz zanimljivih primjera: „Razmotrimo prvo parove kao što su rice prema peas ili flour prema noodles. 1991: 185). ma u koliko se čestica ili dijelova ona javljala: voda je npr.

a za druge se kaže da u vedoj mjeri imaju numeričke vrijednosti. Iako je npr. da partikularizujemo (termin uvela Ivideva. 1980). Partitivni kvantifikatori su uglavnom lekseme iz roda imenica. Leksička kvanti- . Kvantifikatori. voda. Upravo su partitivni kvantifikatori. uz referencijalnost. Sve njih mogude je kvantifikovati pomodu partitivne konstrukcije (partitive construction). u različitim jezicima vrši se na različite načine. jezička sredstva koja nam omoguduju da izbrojimo nebrojivo. a drop of water [count noun] [noncount noun] U crnogorskom jeziku ova partitivna konstrukcija sastoji se od brojive imenice i nebrojive imenice u genitivu jednine: ______________ ______________________________ primjer: kap vode [brojiva imenica] [nebrojiva imenica u genitivu jednine] Kvantifikacija.g. sve imenice. Kvantifikatori predstavljaju funkcionalno-semantičku kategoriju za koju je karakteristično obilježje neodređenog kvantiteta i u smislu količine i u smislu broja. tako i nebrojive. podložne su kvantifikaciji. da izdvojimo. uvijek voda. Dakle. Kvantifikacija je. kada o njoj govorimo mi imamo potrebu da je izdvojimo iz tog mnoštva. kao što smo ved rekli. druga od dvije osnovne odlike imeničke fraze koja je od primarnog značaja za njeno funkcionisanje. prepozicije of i nebrojive imenice: (det)____________ of _____________ e. (Đorđevid 641) Partitivna kvantifikacija. odnosno brojno određivanje imenica. kako brojive. da iz neuobličene i neodređene mase izdvojimo dio koji nam je u određenoj situaciji potreban. leksičke je prirode. odnosno imenice u partitivnoj funkciji. Vedina jezika ima gramatičku kategoriju broja (razlikovanje jednine i množine imenica). dodiruju se sa determinatorima i pridjevima. ali osim ove kategorije svi jezici imaju i razne vrste kvantifikatora koji imenicama omogudavaju kvantifikaciju. kao vrsta riječi. Kvantifikacija u imeničkoj frazi obuhvata kvantifikatore koji eksplicitno ili implicitno sadrže ideju broja. Partitivna konstrukcija je u engleskom jeziku imenička fraza koja se tipično sastoji od brojive imenice. da individualizujemo. voda o kojoj govorimo. namede da izbrojimo nešto što nije brojivo. koja je predmet našeg rada.Folia linguistica et litteraria 37 odnosno situacija. Nekim oblicima kvantifikatora se pripisuje više determinativni karakter. da je to upravo „ta voda”. odnosno na koju mislimo. da je nekako odredimo. taj „dio vode”.

s tim da i takva kvantifikacija ipak ostaje (brojno) neodređena (npr. iako prva imenica u ovakvim sklopovima služi kao kvantifikator i nema svoju primarnu funkciju imenovanja. upravni član. Parče hleba je na stolu. Prihvativši mišljenje vedine lingvista da su partititivni kvantifikatori upravni članovi imeničke fraze u sintaksičkoj analizi. Postoje različita tumačenja koja od dvije imenice je glavni. odnosno pseudo-partitivnih imeničkih fraza problem predstavlja određivanje glavnog dijela. pa bi prema tome gallon bio upravni član u primjeru: A gallon of the wine is in the kitchen. Leksički kvantifikatori iza kojih dolazi genitiv množine ponašaju se isto kao brojevi (npr. Dva parčeta hleba su na stolu. N1 of the N2 (object) U prilog tome da je imenica u funkciji kvantifikatora upravni član partitivne imeničke fraze je i njeno slaganje sa predikatom: A piece of bread is on the table. moramo redi i to da oni najčešde semantički to nisu.mnogo. Međutim. I u engleskom i u crnogorskom jeziku partitivni kvantifikatori su brojive imenice koje predstavljaju glavni dio. malo. Džekendof (123) govoredi o partitivnoj strukturi kaže da je ona (of the N2) objekat N1. pojedinačno izdvajanje. iz prostog razloga što sadržaj nebrojivih imenica nije brojiv (npr.38 Journal of Language and Literary Studies fikacija. upravni član partitivne imeničke fraze. Pri sintaksičkoj analizi partitivnih. je neodređena. a u engleskom jeziku obavezna je upotreba prepozicije of. Two pieces of bread are on the table.). u ovakvoj sintaksičkoj vezi zavisni član je u genitivu. kvantifikovanje. mnoštva i njegovo opredmedivanje. Partitivni kvantifikatori su leksičko-semantička i funkcionalno-sintaksička kategorija koja služi izdvajanju nekog dijela ili količine materije ili zbira. upravnog člana imeničke fraze s obzirom da ove konstrukcije sadrže dvije imenice. malo soli i sl. npr. ali nije tako kada je riječ o partitivnim kvantifikatorima uz nebrojive imenice. puno ljudi. vedina lingvista je smatra glavnim upravnim članom partitivne imeničke fraze. pa zapravo služi za kvantitativnu konkretizaciju množine ili jednine nebrojivih imenica. svaki. puno ljudi prema deset ljudi). . mnoštvo i sl. U našem jeziku. On objašnjava da objekat stoji odmah nakon upravnog člana imeničke fraze. Nebrojive imenice su u genitivu jednine i u takvim spojevima brojevi se ne mogu upotrebljavati umjesto leksičkih kvantifikatora. mnoštvo problema. malosoli prema *deset soli).

Kod nebrojivih imenica koje imenuju materiju ili neki apstraktni pojam kriterijum jednina / množina nije mogude primjeniti prije svega zbog značenja samih imenica: one označavaju nešto što nije mogude izdvojiti kao posebno.Folia linguistica et litteraria 39 We drank a bottle of wine. s tim što je u našem jeziku moguda (mada rijetko) sufiksacija. a u engleskom jeziku ta imenica je u “of” frazi. pa se ona javlja samo u sporadičnim slučajevima. Kverk i autori (131) navode a piece of. Naš jezik zapostavlja ovu mogudnost. U našem jeziku tipični primjer opštih partitivnih kvantifikatora bio bi kvantifikator komad (nekada je možda bolji prevod parče pogotovo uz imenice koje označavaju hranu)koji se može upotrebiti uz veliki broj imenica. Formalno oni su zavisna i komplementarna komponenta u izrazu jer su semantički nedefinisani ako ih u izrazu posmatramo samostalno. a sa sintaksičkog aspekta oni predstavljaju upravnu. a u engleskom jeziku to je svakako konstrukcija a piece of što nam potvrđuju primjeri u kojima nalazimo ovaj partitivni kvantifikator: a piece of bread a piece of cheese a piece of glass komad (parče) hleba komad (parče) sira komad stakla Mjerni partitivni kvantifikatori su ona vrsta partitivnih kvantifikatora koja vrše izdvajanje dijela iz nekakvog mnoštva kao cijeline u jedinicama mjere. Oni su semantički najneutralniji i imaju vrlo širok distribucioni potencijal. Sufiks –ka u riječima slamka i travka služi određivanju pojedinačnog. S . a bit of i an item of kao opšte partitivne kvantifikatore. tipični i opšti. Popili smo flašu vina. pa se zbog toga i nazivaju opštim. a način je imenička fraza u kojoj je partitivni kvantifikator-opredmedivač gramatički nezavisna imenica. Oni jedino uz druge imenice sa kojima čine semantičku cjelinu stiču potpunu semantičku validnost. Partitivni kvantifikatori su leksičke prirode – brojive imenice i u engleskom i u crnogorskom jeziku. dakle u funkciji je partitivnog kvantifikatora. A ipak način korišdenja tih materija i potreba da se one izdvoje zahtjeva jezičko sredstvo i način. Opšti partitivni kvantifikatori su one imenice koje mogu da odrede količinu vedeg broja nebrojivih imenica. a imenica koja označava materiju-opredmedivano je u genitivu jednine u crnogorskom jeziku. Kverk (Quirk) i autori u svojoj gramatici A Comprehensive Grammar of the English Language (130) govore o tri podvrste partitivnih konstrukcija koje nazivaju mjerni. Odlika svih partitivnih kvantifikatora je leksička nepotpunost. nadređenu komponentu. dok je drugi slovenski jezici mnogo više koriste. To sredstvo je imenica u funkciji partitivnog kvantifikatora.

što znači da postoji mogudnost stvaranja novih primjera. Ova grupa partitivnih kvantifikatora je najbrojnija i pripada otvorenoj klasi kvantifikatora. kao što im i samo ime kaže. tipično koristimo uz određene imenice. Dakle. Gotovo je zanemarljiv broj onih tipičnih partitivnih kvantifikatora koje možemo koristiti samo uz jednu imenicu. ali smo naglasak i cio rad . kao što im i naziv kaže.40 Journal of Language and Literary Studies obzirom da te jedinice mjere mogu biti zvanično verifikovane ili ne. i veoma su širokog opsega i distribucije. oni su određene i opšteprihvadene mjere koje se ne mogu slobodno mijenjati i koji nam govore o određenoj količini materije uz koju stoje: a kilo of sugar a liter of oil a meter of cloth kilo šedera litar ulja metar tkanine Partitivni kvantifikatori nekonvencionalnih jedinica mjere nisu zvanično kodifikovane jedinice. analiza partitivnih kvantifikatora pokazala je da i engleski i crnogorski jezik koriste imenice koje svojim semantičkim sadržajem. niti svaka imenica ima samo jedan tipični partitivni kvantifikator: a bale of hay a cloud of dust a cube of ice a fall of snow stog sijena oblak prašine kocka leda -- Zaključak Kao što se iz primjera može vidjeti. na različite načine. postižu kvantifikaciju. Njih smatramo otvorenom klasom kvantifikatora: a bag of wheat a bowl of salad a bucket of water vreda pšenice činija salate kanta vode Tipični partitivni kvantifikatori su oni kvantifikatori koji. Partitivne konstrukcije mogu se koristiti i uz brojive i uz nebrojive imenice. To su imenice koje označavaju nazive za predmete kojima se zahvata ili obuhvata dio materije ili nekog mnoštva. mjerne partitivne kvantifikatore možemo podijeliti na: kvantifikatore konvencionalnih i nekonvencionalnih jedinica mjere. Mjerni partitivni kvantifikatori konvencionalnih jedinica mjere pripadaju zatvorenoj klasi kvantifikatora jer ih je određen broj i zvanično su verifikovani.

Cambridge: MIT.“ Beograd: Južnoslovenski filolog XXXVI (1980):112. Jackendoff. 1985. Piper. 1987. Leech. Beograd: Naučna knjiga. oni ne imenuju ved određuju količinu. M. ali su oni preuzeli funkciju koja nije tipična za imenice. M. Linguistic Semantics. W. Cambridge: CUP. M. Beograd: Naučna knjiga. Langacker. Dakle. Literatura Cruse. Foundations of Cognitive Grammar. Lyons. Kontrastivna gramatika imeničke grupe. Langacker. Stevanovid. G. G. Svartvik. London: Longman. PARTITIVE QUANTIFIER IN ENGLISH AND MONTENEGRIN This paper analyzes partitive quantifiers and tries to deepen the linguistic understanding of partitive quantifiers. Foundations of Cognitive Grammar. Descriptive Application. The Semantics of Grammar. R. Syntax: A Study of Phrase Structure Grammar. Oxford: OUP. S. te da postoji velika sličnost u sredstvima i načinu korišdenja partitivnih kvantifikatora u ova dva jezika. 1977. 1986. J.Folia linguistica et litteraria 41 usresredili na nebrojive imenice kojima je ovo jedini način kvantifikacije. 1988. može se zaključiti da su partitivni kvantifikatori imenice koje određenim semantičkim svojstvima mogu imati kvantifikatorsku funkciju i da su oni veoma prisutna lingvistička kategorija i u engleskom i u crnogorskom jeziku. Meaning in Language: An Introduction to Semantics and Pragmatics. Semantics. 1991. R. II.. jer u konstrukcijama s nebrojivim imenicama partitivni kvantifikatori imaju poseban značaj. Beograd: Naučna knjiga.”Naučni sastanak slavista u Vukove dane. Đorđevid. Stevanovid. Engleski i srpskohrvatski jezik. California: Stanford UP. W. London: Penguin Books. Stanford. 1986. Leech and J. A.Theoretical Prerequisites. The Study of Meaning. Stanford. 1995. Savremeni srpskohrvatski jezik (II). Ivid. California: Stanford UP. Amsterdam: John Benjamins. “O tipovima kvantifikatora u srpskohrvatskom jeziku. Partitivni kvantifikatori su imenice. Wierzbicka. R.I. „O partikularizatorima. Quirk. Vol. A. R. 2004. Savremeni srpskohrvatski jezik (I). 1981. Greenbaum. as well as to draw attention to the .Vol. P. A Comprehensive Grammar of the English Language. 1989. R. 11 (1981): 99-100.

we have focused on uncount nouns which are of utmost importance for our study. itemize and quantify uncount nouns. Key words: partitive quantifiers. numerical quantification. uncount nouns . Taking the category of countability as the starting point and the fact that some nouns cannot be numerically quantified. the findings and conclusions are transferred to the Montenegrin language. partitive quantifiers are linguistic devices by which we individualize. applying the method of contrastive analysis. countability. English partitive constructions require preposition of while the Montenegrin partitive constructions require singular noun in genitive case. Namely. The analysis is based on the linguistic corpus of the English language and.42 Journal of Language and Literary Studies significance of the notion of partitive quantifiers for general linguistic theory.

Allgemeines zum Genitivattribut Der Genitiv als morphologischer Kasus dient vor allem der Kennzeichnung des Attributs eines Substantivs (das Auto meines Bruders). semantische Klassifikation. Univerzitet Crne Gore Abstract: Den Gegenstand des vorliegenden Aufsatzes bildet die Darstellung der semantischen und morphosyntaktischen Besonderheiten des Genitivattributs im Deutschen und die damit in Verbindung stehende Klassifikationsproblematik. Das Genitivattribut ist ein Gliedteil. Der attributive Genitiv hat jedoch im heutigen Deutsch im Vergleich zu den anderen Genitivfunktionen in der Häufigkeit der Verwendung den eindeutigen Vorrang (Hentschel/Weydt 153). Dazu gehört zum Beispiel: Der Versuch einer Einschüchterung des Großteils der Bevölkerung Hannovers . Im Deutschen können komplexe Attributskonstruktionen vorkommen (Eisenberg 242). kann der Genitiv auch die Funktion des Objektes sowie die adverbiale und prädikative Funktion übernehmen (Bußmann 246).112.Folia linguistica et litteraria 43 UDK 811. Den Genitivattributen werden sehr unterschiedliche Interpretationen zugeschrieben. Genitivattribut. Jedes Substantiv kann ein Genitivattribut zu sich nehmen. um die possessive Bedeutung zum Ausdruck zu bringen. Genitivattribute nehmen in der traditionellen Grammatikschreibung einen wichtigen Platz ein. 1. Neben der attributiven Verwendung. In vielen Sprachen der Welt wird der Genitiv am häufigsten eingesetzt.2’36 Klassifikationsproblematik der Genitivattribute im Deutschen Mihaela Lalić. morphosyntaktische Klassifikation. die im Rahmen dieses Aufsatzes anhand von zahlreichen Beispielen veranschaulicht werden. die eine Kritik an der Klassifikation der Genitivattribute rechtfertigt. Schlüsselwörter: Genitiv. während sie innerhalb der neueren linguistischen Forschung kaum Beachtung gefunden haben. Dabei wird begründet. warum die vorhandene Klassifizierung der Genitivattribute einer Problematik unterliegt. also den Genitiv regieren. das die Form einer Nominalphrase im Genitiv hat. Nominalphrase.

In pränominaler Position sind im heutigen Deutsch nur noch Genitivattribute mit Eigennamen möglich. Die zwei aufeinander folgenden Präpositionalattribute beziehen sich im Gegensatz zu den Genitivattributen nicht immer auf dasselbe Substantiv. Diese Genitivattribute werden auch "sächsische Genitive" genannt. Erst in Kombination mit präpositionalen Attributen ergeben sich mögliche Ambiguitäten (Eroms 281). Im Deutschen gibt es mehrere endozentrische Konstruktionen. aber bei keiner wird von dieser Eigenschaft häufiger Gebrauch gemacht als beim Genitivattribut. die Brücke über den Kanal. dass auch viele Attribute zum selben Substantiv stehen können.44 Journal of Language and Literary Studies Hier kann man sehen. aber nicht *das /*ein Egons Auto . die Brücke über den Kanal. die sich in Buchholz befindet. Dazu ein Beispiel: Der Schlüssel des Schlosses aus Gold. der Schlüssel des goldenen Schlosses 2. Ein Präpositionalattribut dagegen kann sowohl ein Genitivattribut als auch ein anderes Präpositionalattribut "überbrücken" und sich auf ein weit entferntes Substantiv beziehen. gelesen/verstanden werden. der sich in Buchholz befindet. diese wiederum eine usw. Trotz der Komplexität der Attributskonstruktionen bereiten sie keine Verständnisschwierigkeiten. dass die NP als übergeordnete Konstituente eine weitere NP enthält. Das hängt damit zusammen. So kann der Satz "Die Brücke über den Kanal in Buchholz" als 1. Sie alternieren in dieser Position mit Artikeln und schließen sich damit gegenseitig aus. Das charakteristische Merkmal solcher Konstruktionen ist die prinzipiell unbegrenzte Hinzufügbarkeit eines Ausdrucks einer bestimmten Kategorie. Konstruktionen dieser Art nennt man endozentrisch oder rekursiv. dass das Genitivattribut im Gegensatz zu dem präpositionalen Attribut dem Kernsubstantiv adjazent ist und immer das nächststehende Substantiv modifiziert (Eisenberg 246). der goldene Schlüssel des Schlosses. Bei den Genitivattributen entstehen keine solchen mehrdeutigen Konstruktionen. Was die Position der Genitivattribute anbetrifft. Zum Beispiel: Egons Auto. Hier bieten sich zwei Lesarten an: 1. Damit ist auch die Möglichkeit gegeben. 2. kann davon ausgegangen werden. Konstruktionen dieser Art sind syntaktisch mehrdeutig und ihnen entsprechen zwei Konstituentenstrukturen. also fast immer ohne Artikel. dass sie in der Regel postnominal realisiert werden.

Da drüben steht ein Auto der Stadtreinigung. Dazu wiederum ein Beispiel: Der Pfarrer gedachte Bürgermeister Epprechts verstorbenen Bruders. kann innerhalb einer komplexen Nominalphrase jede TeilNominalphrase. Das Auto gehört der Stadtreinigung. sonst endungslos (Johannes‘ Freundin). Zum Beispiel: das Auto Egons. Der Papst ist das Oberhaupt der römischen Kirche. Diese Aussage lässt sich durch die beiden folgenden Beispiele belegen (Eisenberg 243): 1. Das heißt. Semantische Funktion Genitivphrasen sind in der Regel (mit wenigen Ausnahmen) restriktiv zu verstehen.Folia linguistica et litteraria 45 Der pränominale Genitiv von Eigennamen wird für alle Genera mit -s gebildet (Peters Antrag / Renates Geburtstag / Deutschlands Außenpolitik). Das Auto gehört deiner Tochter. Im ersten Beispiel ist erkennbar. 2. Denn die Klasse der Autos ist größer als die der Autos der Stadtreinigung. auch ein Genitivattribut aufweisen. Zum Beispiel: Der Pfarrer gedachte des verstorbenen Bruders von Bürgermeister Epprecht. Derartige Häufungen von Genitiven werden im gesprochenen Deutsch gemieden. eine Genitivphrase sollte kein vorangestelltes Genitivattribut haben. . Wie oben angedeutet. Das postnominale Genitivattribut kennt keine Beschränkungen in Bezug auf die kategoriale Füllung. dass das Genitivattribut eine Teilklasse ausgrenzt. Da drüben steht ein Auto. Hier wird der possessive Genitiv meist durch eine von-Phrase ersetzt. Bei s Auslaut einer betonten Silbe auch mit -ens (Hansens Freundin). Dazu das folgende Beispiel: Die Ablehnung der Beförderung weiterer Mitglieder des Ingenieurkreises des Zentralbereichs Forschung und Technik der Firma. 2. Dazu ein Beispiel: So ein Vorwurf trifft den Papst nicht. Es folgt unmittelbar auf das Kernnomen und alterniert mit dem postnominalen Adjektivattribut. Das Genitivattribut mit nicht restriktiver Lesart ist eher eine Ausnahme. Da drüben fährt das Auto deiner Tochter. Da drüben fährt ein Auto.

. Diese unterschiedlichen Klassifikationen schreiben dem Genitiv eine Fülle von Interpretationsmöglichkeiten zu. Dies hängt damit zusammen. gegenüber Papst nicht eingeschränkt sein. dass das Substantiv "Hebung".46 Journal of Language and Literary Studies So ein Vorwurf trifft den Papst der römischen Kirche nicht. Klassifikation der Genitivattribute Zur Beschreibung der Bedeutung des Genitivattributs verfügen Grammatiken über verschiedene Einteilungen der Genitivattribute. obwohl vom transitiven Verb "heben" abgeleitet. denn "Papst" bezeichnet eine Klasse mit genau einem Element. 3. Während die Aussage Pauls Duldung dieses Vorfalls grammatisch ist. Viele der Nominalphrasen sind aber lexikalisiert und ihre Umwandlung in einen Satz ist nicht immer möglich. Zwischen Genitivattributen und Sätzen bestehen vor allem semantische Beziehungen (Eisenberg 251). "Duldung" und "Hebung" beide auf transitive Verben zurückzuführen. Hier grenzt das Genitivattribut keine Teilklasse aus. dass die Nominalphrase kein Finitum hat. gilt Pauls Hebung dieses Kartoffelsacks als ungrammatisch. Genitivattribute werden grundsätzlich nach der semantischen und morphosyntaktischen Klassifikation unterschieden. Wegen Karls Befragung des Kanzlers Von dieser nominalen Paraphrasierung wird vor allem im Nominalstil Gebrauch gemacht. ein grammatisches und semantisches Eigenleben entwickelt hat. Zum Beispiel: Karls Beförderung freut mich. Dass Karl befördert wird. verhalten sich aber als Substantive anders. Die meisten Nebensätze lassen sich in eine Nominalphrase umwandeln (mit der Zufügung einer Präposition). vs. Diese beiden Konstruktionen weisen keinen Bedeutungsunterschied auf. Der größte Unterschied liegt darin. dass Nominalphrasen auf die Sätze zurückzuführen sind. So kann "Papst der römischen Kirche" hinsichtlich der Extension. Beispiel: Weil Karl den Kanzler befragt vs. freut mich. So sind bspw. des Begriffsumfanges. In der Transformationsgrammatik herrschte die Annahme. wenn ihr Kern ein deverbales oder deadjektivisches Substantiv ist.

1. Er drückt eine Zugehörigkeit im weitesten Sinn aus und nicht nur einen Besitz im wörtlichen Sinn. So bedeutet Das Werk des Dichters. die sich auch ihrerseits weiter subklassifizieren lassen. explikativen. Hier steht das Produkt im Genitiv. Im Allgemeinen wird zwischen possessiven. dass der Dichter das Werk geschaffen hat.1. während der Genitiv des Produkts das Verhältnis des Geschaffen-Seins zum Ausdruck bringt: Der Dichter des Werkes. Als besonderes Charakteristikum des possessiven Genitivs wird auf die Teilvon-Relation verwiesen (Eisenberg 249). Wenn der Genitiv zum . dass bei dem Genitivus auctoris ein Verhältnis des Schaffens im Vordergrund steht. Zum Beispiel: Das Auto meines Onkels (mein Onkel besitzt ein Auto) Das Nest der Amsel (die Amsel hat ein Nest). die mit dem Genitivattribut transportiert wird. 3.1. wohingegen beim Genitivus auctoris der Produzent die Genitivform hat. Zum Beispiel: Das Dach des Hauses / der Kopf des Angeklagten Der possessive Genitiv wird in manchen Grammatiken mit dem Genitivus auctoris und dem Genitiv des Produkts zusammengefasst. qualitativen und partitiven Genitiven unterschieden.Folia linguistica et litteraria 47 3.1. Die semantische Klassifikation Zur Beschreibung der Bedeutung. verfügen Grammatiken über verschiedene semantische Klassifikationen. 3. Der explikative Genitiv Der explikative Genitiv (Genitivus explicativus) fügt einem allgemeineren Begriff einen speziellen hinzu (DUDEN 838).2. Diese Klassifikationen basieren auf semantischen Kategorien und schreiben dem Genitivattribut verschiedene Interpretationsmöglichkeiten zu. Der possessive Genitiv Der possessive Genitiv (Genitivus possessivus) wird als der Kernbereich des Genitivattributs angesehen. Zum Beispiel: Genitivus auctoris: ein Frühwerk des Meisters Genitiv des Produkts: der Komponist dieser Sinfonien Heibig (1989) argumentiert.

aus der das Kernsubstantiv einen Teil ausgliedert. . wird auch von einem Definitionsgenitiv (Genitivus definitivus) gesprochen.1. Konkurrenzformen des explikativen Genitivs stellen explikative Appositionen dar. Die Rückkehr (spezieller Begriff) war eine Möglichkeit (allgemeiner Begriff). → Der Faschismus ist wie die Nacht. Dies lässt sich an folgenden Beispielen veranschaulichen: (Allgemein üblich): Ein Mann mittleren Alters trat herein. 3. Die Nacht des Faschismus senkte sich über Mitteleuropa. Ein Kilo reifer Erdbeeren kostet 4 Euro. (Gehoben. Der partitive Genitiv Der partitive Genitiv (Genitivus partitivus) nennt eine Menge oder Substanz. Sie haben 10 Tonnen japanischen Stahls verkauft. metaphorischen Genitiv wie beispielsweise in den folgenden Formulierungen: Ich spürte einen Strahl der Hoffnung. Der qualitative Genitiv Der qualitative Genitiv (Genitivus qualitatis) steht für eine Eigenschaft oder Qualität von etwas.48 Journal of Language and Literary Studies Bezugssubstantiv in einem ähnlichen Verhältnis wie die Bezeichnung der Art zur Bezeichnung der Gattung in Begriffsdefinitionen steht. Beispiel: Er erläuterte das Rechtsmittel des Einspruchs. sonst kommt er in festen Wendungen vor.4. Durch den explikativen Genitiv kann auch ein Vergleich zum Ausdruck gebracht werden. (Gehoben): Ein Mensch guten Willens kann das lösen.1.3. Zum Beispiel: Die Hälfte des Kuchens war schon weggegessen. (Daneben): Ein Mensch mit gutem Willen kann das lösen. Zum Beispiel: Mich beschäftigt das Rätsel des Urknalls vs. veraltend): Er reichte ihr einen Becher edlen Goldes. → Die Hoffnung ist wie ein Strahl. 3. Der Einspruch (spezieller Begriff) ist ein Rechtsmittel (allgemeiner Begriff) sowie Die Möglichkeit der Rückkehr bestand nach wie vor. Mich beschäftigt das Rätsel Urknall. Er ist vor allem in gehobener Sprache anzutreffen. (Heute üblicher): Er reichte ihr einen Becher aus edlem Gold. Hier spricht man von dem sog.

Die Meute bellt. Die Zerstörung Karthagos vs. So kommt logischerweise der Objektsgenitiv vor allem bei Substantiven vor.2.1.2. 3. Aus diesen Beispielen ist ersichtlich. ob das Subjekt ein Agens ist oder nicht. Der Objektsgenitiv Der Objektsgenitiv (Genitivus obiectivus) bezieht sich in aller Regel auf das direkte Objekt des zugrunde liegenden Verbs. Es sind der Subjektsgenitiv und der Objektsgenitiv.Folia linguistica et litteraria 49 Auch der Partitivgenitiv steht in Konkurrenz mit den partitiven Appositionen. die von denjenigen Verben abgeleitet sind. 3. die von transitiven Verben abgeleitet sind. Jemand zerstört Karthago.2. Die morphosyntaktische Klassifikation Neben dieser semantischen Klassifikation der Genitivattribute lassen sich zwei weitere Teilrelationen des Genitivattributs nennen. die von einem Adjektiv abgeleitet sind). Zum Beispiel: Das Bellen der Meute vs. Der Verfasser dieser Zeilen vs. die kein direktes Objekt regieren. Bei der Umformung des regierenden Substantivs in ein Verb wird es zum Subjekt. (Apposition) 3. . Jemand verfasst diese Zeilen. Zur Unterscheidung zwischen Subjektivus und Objektivus bringt Eisenberg (250) folgendes Argument: Der Subjektsgenitiv kommt in der Regel bei deverbalen Substantiven vor. dass sich der Subjektsgenitiv auf das grammatische Subjekt bezieht – unabhängig davon. Beispiel: Er stärkte sich mit einer Tasse heißen Kaffees. Die Welt entsteht.2. Der Subjektsgenitiv Der Subjektsgenitiv (Genitivus subiectivus) tritt bei deverbalen oder deadjektivischen Substantiven auf. und bei den deadjektivischen Substantiven (Substantive. Die Entstehung der Welt vs. (Genitiv) Erstzärkte sich mit einer Tasse heißem Kaffee. Diese werden im Unterschied zu den oben genannten Genitivattributen mehr auf morphosyntaktische als auf semantische Fakten bezogen.

Leitung.50 Journal of Language and Literary Studies Beispiele dafür sind: Die Hilfe des Roten Kreuzes Die Mündung der Mosel Die Höhe des Turmes Eisenberg verweist aber darauf.” Ob ein Subjektivus oder Objektivus vorliegt. so ist dann dieses Geni-tivattribut kein Subjektivus. Erscheint aber eine durch-Phrase neben einem Genitivattribut. Karl ist der Schreiber dieses Briefes. Kritik an der Klassifizierung der Genitivattribute Die genannte Klassifizierung der Genitivattribute ist rein beschreibend. dass eine Nichtunttischeidbarkeit von Subjektivus und Objektivus bei Ableitungen von transitiven Verben auftreten kann. Karl schreibt diesen Brief vs. Das gilt etwa für: Regierung. Die Unterscheidung von Subjektivus und Objektivus ist außerdem klar. wie vollständig die genannte Liste von . sondern ein Objektivus. Begleitung. während das Subjekt über andere Möglichkeiten der Kodierung verfügt. Die Tatsache aber. wenn es in einem Ausdruck neben dem pränominalen Genitiv noch einen postnominalen Genitiv gibt. können uns in vielen Fällen auch die verschiedenen Nominalisierungstypen sagen. So sagt man beispielsweise nicht “sämtlicher Journalisten Befragung des Kanzlers” sondern “die Befragung des Kanzlers durch sämtliche Journalisten. Zum Beispiel: Karls Befragung des Kanzlers. Beobachtung. ln solchen Fällen ist der sächsische Genitiv immer ein Subjektivus. weil der sächsische Genitiv nur für Eigennamen verwendet wird. Zum Beispiel im Falle von Agensnominalisierungen von deverbalen Substantiven auf – er. dass das direkte Objekt vorrangig als Genitivattribut auftritt. macht die Unterscheidung zwischen Subjektivus und Objektivus in schwierigen Fällen leichter. Dabei ist nicht einmal genau bekannt. Gründung. Das Genitivattribut der Agensnominalisierungen ist nie ein Subjektivus. 4. Erfindung. weil die nominalisierte Form (in diesem Fall der Schreiber) bereits semantisch das Subjekt des zugrunde liegenden Verbs inkorporiert. Das Präpositionalattribut mit "durch" ist deshalb notwendig.

erweist sich nur eine Interpretation als wahrscheinlich. Ist aber von Prinz Charles die Rede. Der Ausdruck “Das Bild des Prinzen” kann demzufolge auch als Genitivus auctoris verstanden werden. das der Mannheimer Kunsthalle gehört. das Wissen über den normalen oder wahrscheinlichen Zustand der Welt. Es gibt aber zahlreiche Einwände gegen eine solche Vorgehensweise. Wie mit derartigen Interpretationsschwierigkeiten der Genitivattribute umzugehen ist. Ballweg (157) hat dies in seinem Aufsatz Eine einheitliche Interpretation des attributiven Genitivs mithilfe zahlreicher Beispiele zu belegen versucht. l997. eine große Rolle. die im Besitz von Picasso waren. hat Ballweg anhand einiger Beispiele zu skizzieren versucht. wie z. auf der anderen Seite indes ist diese Konstruktion interpretierbar als ein Bild. muss man dazu wissen. Normalerweise wird man annehmen. So fällt im Beispielsatz "Ich sammle Picassos Bilder" den meisten sofort eine Genitivus auctoris-Interpretation ein.B.Folia linguistica et litteraria 51 Attributen ist. Genitive zu klassifizieren. denn die Interpretation sollte immer an den jeweiligen Kontext. dass Prinz Charles ein Hobbymaler ist. Als Begründung für die bereits genannten Klassifizierungen der Genitivattribute werden vor allem die verschiedenen Möglichkeiten der Paraphrasierung herangezogen. Wenn wir aber das jeweilige Kontextwissen heranziehen. Im Zusammenhang mit der Kontextabhängigkeit spielen außersprachliche Faktoren. Auf der einen Seite würde man die NP “Ein Bild der Mannheimer Kunsthalle” als ein Objekt interpretieren. So ist es beispielsweise wahrscheinlicher. Die Genitivus auctoris-Interpretation ist aber nicht die einzig mögliche Interpretation. dass die vorgeschlagenen Interpretationsvarianten der Genitivattribute bei weitem nicht ausreichen. Hier können z. das die Mannheimer Kunsthalle darstellt. Der Autor dieses Ansatzes spricht in diesem . Es ist aber auch eine Possessivus-Interpretation möglich. Dieser Satz ist ohne viel Nachdenken und ohne das jeweilige Kontextwissen zweideutig zu verstehen. 2028). Dieses allgemeine Weltwissen kann aber durch spezielles Kontextwissen überschrieben werden (Zifonun et. als dass er es selbst gemalt hat. dann können natürlich auch Picasso darstellende Porträts gemeint sein. dass ein Bild des Präsidenten diesen darstellt. welche die verschiedenen Interpretationen verdeutlichen sollen und deren Möglichkeit als Kriterium für das Vorliegen eines der Genitive dienen soll.al. Sein Ausgangssatz lautet: Der Deutschland-Kalender zeigt heute ein Bild der Mannheimer Kunsthalle. dass das Bild eines Prinzen ein Porträt dieses Prinzen ist. der sich auf große Maler zeigende Darstellungen spezialisiert hat. Es wird aus diesem Beispiel klar. gebunden sein. In diesem Fall hätten wir eine Objektivus-Interpretation. in dem der Satz geäußert wird. Bilder gemeint sein. Wenn derselbe Satz beispielsweise von einem Sammler geäußert wird.B.

Historische Gebäude sind beliebte Motive für Kalenderbilder. Bilder der Kunsthalle zunächst als Bilder. zu interpretieren. Angesichts all dieser Feststellungen ist man berechtigt. um so zu der korrekten Interpretation dieser Aussage zu gelangen. die die Kunsthalle darstellt. mit deren Hilfe wir eine auf den ersten Blick zweideutige Aussage rekonstruieren können. wie im vorherigen Beispiel: 1. Dazu zählen Äußerungen wie z. Diese Räsonnements schlagen sich in folgenden Aussagen nieder. Der Deutschland-Kalender ist ein Fotokalender und kein Kunstkalender. 3. aus dem Fotolabor treten und fragt ihn: Wie sind die Bilder der Ausstellung? Der zweite Kontext sieht ungefähr so aus: Der Chefredakteur des “Mannheimer Morgen” sieht den Feuilletonchef. Die Mannheimer Kunsthalle ist ein historisches Jugendstilgebäude.: Wie sind die Bilder der Ausstellung? Der erste Kontext sieht ungefähr so aus: Der Chefredakteur des “Mannheimer Morgen” sieht den Fotografen. Zunächst einmal kommt hier das allgemeine Kontextwissen zur Geltung. Ein weiteres Beispiel: Einige Bilder der Mannheimer Kunsthalle sind Millionen wert. Räsonnements. den er zur Eröffnung einer Ausstellung geschickt hat. Die Mannheimer Kunsthalle ist ein historisches Jugendstilgebäude. 2. 3. den er zur Eröffnung einer Ausstellung geschickt hat. abends im Foyer des Theaters und fragt ihn: Wie sind die Bilder der Ausstellung? . ist man berechtigt. Wenn man die genannten Räsonnements berücksichtigt. 2. In diesem Gebäude ist eine bedeutende Kunstsammlung ausgestellt. 1. zu interpretieren und nicht als ein Bild aus der Kunstsammlung der Mannheimer Kunsthalle. Bilder bilden oft Gebäude ab und historische Gebäude sind beliebte Motive. Gemälde in Kunstsammlungen sind eher Millionen wert als Bilder von historischen Gebäuden. Bild der Kunsthalle zunächst als Fotografie.B. die zur Sammlung in der Kunsthalle gehören.52 Journal of Language and Literary Studies Zusammenhang von den sog. In diesem Gebäude ist eine bedeutende Kunstsammlung ausgestellt. Ballweg zeigt auch anhand von zahlreichen Beispielen. dass die gleiche Äußerung in verschiedenen Äußerungskontexten auch unterschiedlich interpretiert werden kann.

denen keine ThetaRolle zugewiesen wird. eine solche Klassifizierung so weit zu modifizieren. können auch pronominal realisiert sein und haben eine Präpositionalgruppe als Genitiväquivalent. Zu den funktionalen Genitiven. denen eine ThetaRolle zugewiesen wird. Deswegen versuchte er. denen keine Theta-Rolle zugewiesen wird. zählen: a) Genitivus partitivus b) Genitivus explicativus Dieser Art der Genitivattribute wird keine Theta-Rolle zugewiesen. Genitivus partitivus und Genitivus explicativus verhalten sich strukturell gleich. dass in einem Fall die Theta-Rolle auf ein verbales Theta-Raster zurückzuführen ist und im anderen auf ein Nomen. thematische Genitive). mit Hilfe der morphologischen und syntaktischen Kriterien die Menge der Klassen der Genitivattribute möglichst zu minimieren. dass sie vor allem inhaltliche Beschreibungen darstellen. Thematische Genitive (Genitivus thematicus) lassen sich durch ein Possessivum ersetzen. Ihm zufolge liegt das Problem mit solchen Klassifikationen der Genitivattribute darin. Als Folge der Anwendung dieses Kriteriums unterschied er zwischen zwei Arten von Genitivattributen: 1. dass sich der Redakteur im ersten Kontext für die Fotografien von der Vernissage interessiert. im zweiten Kontext jedoch für die ausgestellten Kunstwerke. Der einzige Unterschied könnte darin bestehen. Dabei hat er sich vor allem auf das Kriterium der (Nicht)Ersetzbarkeit des Genitivattributs durch ein Possessivpronomen gestützt.Folia linguistica et litteraria 53 Es ist klar. dass sich die aufgezählten Genitive syntaktisch nicht voneinander unterscheiden. funktionale Genitive). indem er auch morphologische und syntaktische Eigenschaften der Genitivattribute als Kriterien für die Klassifizierung herangezogen hat. 2. Sein Anliegen war es außerdem. Attributive Genitive (sog. Zu dieser Genitivgruppe gehören (Lindauer 210): a) Genitivus possessivus b) Genitivus auctoris c) Genitivus subiectivus d) Genitivus obiectivus Lindauer argumentiert. Attributive Genitive (sog. Der Genitivus explicativus lässt . Mit der Klassifikationsproblematik der Genitivattribute hat sich auch Lindauer (1995) beschäftigt. Deshalb können sie Lindauer zufolge nicht pränominal erscheinen oder durch ein Possessivpronomen ersetzt werden.

Fazit Aus den genannten Beispielen und anhand der auf ihrer Grundlage formulierten Argumentation ist klar geworden. Durch die semantische und morphosyntaktische Klassifikation wird den Genitivattributen eine Fülle von festgelegten Interpretationen zugeschrieben. . Ed. Stuttgart: Kröner. Lexikon der Sprachwissenschaft. Peter. Außerdem ist es nach wie vor offen. Grundriss der deutschen Grammatik. Grammatik der deutschen Gegenwartssprache. Explikationseigenschaften von dem Genitivus partitivus unterscheiden. Band 2: Der Satz. Gerhard und Joachim Buscha. Bußmann. Duden.54 Journal of Language and Literary Studies sich allerdings aufgrund seiner Prädikations-bzw. Tübingen: Stauffenburg. Leipzig: Verlag Enzyklopädie. 1986. 153-166. Syntax der deutschen Sprache. " Die Kasus im Deutschen. Ihm wird zwar eine Theta-Rolle zugewiesen und er weist daher Ähnlichkeit mit der Gruppe der thematischen Genitivattribute auf. Berlin-New York: de Gruyter."Linguistische Berichte 164 (1996): 283-314. Form und Inhalt."Eine einheitliche Interpretation des attributiven Genitivs. Peter. 2000. dass durch die starre Klassifizierung die Variabilität der alternativen Interpretationsmöglichkeiten der Genitivattribute eingeengt ist. Joachim. Eroms. unklar. 1998. "Die Steuerung der Flexion in der DP. Marcel Vuillaume. Es bleibt auch. Deutsche Grammatik. 2005. dass der Versuch einer Klassifizierung der Genitivattribute immer wieder scheitert. wie die "gemischten" Lesarten zu interpretieren sind. Das ist insbesondere darauf zurückzuführen. Einen Sonderfall bei der Lindauers Klassifikation stellt der Genitivus qualitatis dar. Eisenberg. Hadumod. Gallmann. 2004. abgesehen von der nicht immer zuverlässigen Paraphrasenmethode. Literatur Ballweg. auf welche Weise die jeweils richtige Genitivinterpretation zu ermitteln ist. ohne dass der jeweilige außersprachliche Kontext sowie das spezielle Kontextwissen berücksichtigt werden. Ein Handbuch für den Ausländerunterricht. 5. 2002. Hans-Werner. Helbig. Im Gegensatz zu ihr nimmt er genauso wie Genitivus partitivus und Genitivus explicativus keine Argumentposition ein. Stuttgart-Weimer: Metzler. Mannheim: Dudenverlag.

. morfosintaktička klasifikacija. Ključne reči: genitiv. semantička klasifikacija. dok su u novijim lingvističkim istraživanjima zapostavljeni. PROBLEMI KLASIFIKACIJE GENITIVSKIH ATRIBUTA U NEMAČKOM JEZIKU Predmet ovog rada predstavlja prikaz semantičkih i morfosintaktičkih specifičnosti genitivskih atributa i problema u vezi sa njihovom klasifikacijom. Eine morphosyntaktische Untersuchung zum deutschen DP/NP-System. Njima se pripisuju veoma različite interpretacije. 1997. Thomas. Zifonun. Genitivattribute. Gisela et al. BerlinNew York: de Gruyter. Lindauer. Handbuch der deutschen Grammatik. Opis genitivskih atributa zauzima veoma važno mesto u tradicionalnoj gramatici. 2003.Folia linguistica et litteraria 55 Hentschel. koje de u okviru ovog rada biti predstavljene na osnovu mnogobrojnih primera. Band 3. Grammatik der deutschen Sprache. Berlin/New York: de Gruyter. genitivski atribut. Tübingen: Niemeyer. nominalna fraza. Elke und Harald Weydt. 1995. Cilj rada je da se obrazloži zašto su dosadašnji pokušaji klasifikacije genitivskih atributa neuspeli i zašto je kritika postojedih klasifikacija opravdana.

.

iako ne ulazi u podrobniju analizu istih i ne predlaže naziv kojim bi ih obuhvatio i označio.111’367. Posebno se prikazuje Deborah Schiffrin i njezin pristup koji se zasniva na odnosima koherencije u diskursu. gramatičko-pragmatički pristup Bruca Frasera. a s obzirom na tradiciju proučavanja govornog jezika te brojna istraživanja jezika antropološke i sociološke orijentacije. pragmatički pristup. engleska diskursna oznaka well upuduje na temu o kojoj su sugovornici ved razgovarali.Folia linguistica et litteraria 57 UDK 811. definicijski i klasifikacijski problemi različitih pristupa diskursnim oznakama. Levinson navodi važnost proučavanja ovih jezičnih elemenata. Sveučilište u Splitu Apstrakt: U ovom se radu opisuju pristupi proučavanju diskursnih oznaka u jezikoslovnoj tradiciji engleskoga govornog područja. teorija relevantnosti Uvod U lingvističkoj se literaturi smatra da je osnovna funkcija diskursnih oznaka upozoravanje na raznovrsnost strukture diskursa i signaliziranje strukturnog ustrojstva diskursa. On smatra da postoje mnoge riječi i izrazi . Donosi se presjek dosadašnjih pravaca istraţivanja. Jedan od prvih spomena ovih jezičnih jedinica nalazimo kod Labova i Fanshela (156). kao i terminološki. Diskursne su oznake relativno nov fenomen svjetske lingvističke misli i ne iznenađuje njihovo pojavljivanje upravo na području sociolingvističkih i pragmatičkih studija američkih lingvista.7 Pristupi diskursnim oznakama u jezikoslovnoj tradiciji engleskoga govornog područja Magdalena Nigoević. Ključne riječi: diskursne oznake. načela teorije relevantnosti Dana Sperbera i Diedre Wilson. Studije nastale na engleskom govornom području svakako su najvažnije. diskursni pristup. etnometodološke studije i sl. Prema autorima. odnosno pristup diskursnim konektorima na postavkama teorije relevantnosti u radovima Diane Blakemore. U svom glasovitom djelu Pragmatics (1983). najbrojnije i uspostavili su temelje proučavanju tih jezičnih elemenata u drugim jezicima. a kada se nalazi u inicijalnom položaju odnosi se na nenaznačenu temu od zajedničkog interesa. ObraĎuju se pitanja i problemi vezani uz definiranje diskursnih oznaka autora koji su postavili teorijske okvire za bavljenje diskursnim oznakama.

te velikom broju bibliografskih jedinica kojima su oni predmetom. Unatoč velikom interesu koje zadnjih desetljeda vlada među lingvistima diljem svijeta. contest markers (Zeevat 2006). linguistic markers (Knott i Sanders 1998). učinili veliki napor u pokušaju definiranja i klasificiranja tih jezičnih elementa te uvelike utjecali na sva istraživanja koja su uslijedila nakon njih. sentence connectives (Hallidey i Hasan 1976). svatko na svoj način. Stoga demo u nastavku detaljnije opisati. after all i dr. Nekolicina autora engleskoga govornog područja. pragmatic expressions (Overstreet 2005). pragmatic devices (Vandle Kopple 1985). (Levinson 1983. discourse markers (Schiffrin 1987). so. actually. između ostalih. all in all. 29) donosi dvadeset dva engleska naziva ovih jezičnih elemenata. therefore.Dedaid i Miškovid-Lukovid 2010). odgovor na ili nastavak nekog dijela prethodnog diskursa. text relation markers (Roulet 2006). discourse operators (Redeker 1991). connectives (Rossari 2006). fillers (Fox Tree 2006). Fraserovu klasifikaciju pragmatičkog značenja. proširenjem teorijskih okvira itd. navest demo neke od najčešde korištenih naziva za označavanje tih jezičnih elementa: action markers (Enkvist 1972). phatic connectives (Bazzanella 1990). well. . hedges (Ziv 1998). collateral signals (Fox Tree 2006). pragmatic particles (Östman 1995). discourse particles (Hansen 1998. 87-88) Jezikoslovci različitih profila pokušavaju objasniti posebnosti diskursnih oznaka uspostavljanjem definicija. Ovaj popis sadržava samo one nazive s kojima smo se susretali u nama dostupnim studijama na engleskom jeziku i zorno ukazuje na složenost i razlike u pristupima određenju i proučavanju ovih jezičnih elemenata. svojim su studijama. besides. definicije pa čak i naziva diskursnih oznaka. još uvijek postoje znatne razlike u poimanju opsega. određenjem funkcionalnog opsega jedinica. modal particles (Waltereit 2001). however. cue phrases (Knott i Sanders 1998). Brinton 1996). ove riječi označavaju kako je izričaj u kojemu se one nalaze. in conclusion. gambits (Keller 1979). pragmatic markers (Fraser 1990. višefunkcionalnih modela. conjunctive expressions/ conjunctive elements (Halliday i Hasan 1976). podjele.pragmatic operators (Ariel 1994). Schiffrinin pristup koji se zasniva na odnosima kohe-rencije u diskursu. teoriju rele-vantnosti Sperbera i Wilsonove te Blakemorina semantička ograničenja implikatura. anyway. linkers (Hopper i Traugott 2003). Prema autoru. discourse connectives (Blakemore 1987). Tek od sredine 80-ih godina prošloga stoljeda pojavila se potreba za sustavnim istraživanjima diskursnih oznaka. Primjera radi. to the contrary.58 Journal of Language and Literary Studies koji upuduju na odnos između nekog izričaja i prethodnog diskursa i navodi za primjer riječi poput but. still. discourse-deictic items (Levinson 1983). pragmatic connectives (van Dijk 1979). Brinton (1996.

prije svega. B: Oh? ↑ (b) A: I think the party’s called for six o”clock. biti interpretiran kao “zahvala” (b): (a) A: I think the party’s called for six o”clock. Objavila je veliki broj znanstvenih članaka i knjiga na području lingvistike diskursa i sociolingvistike.Folia linguistica et litteraria 59 Funkcionalistički pristup DeborahSchiffrin Deborah Schiffrin. Varijacijska analiza počiva na tezi da je varijacija važan dio uobičajenoga jezičnog ponašanja i da često pokazuje snažnu vezu sa socijalnim varijablama te se kvantitativnom analizom utvrđuju jezični i društveni faktori koji utječu na varijaciju u jezičnom ponašanju. izgovoren silaznom intonacijom. U knjizi Discourse Markers (1987) autorica proučava na koji način diskursne oznake pridonose ostvarivanju diskursne koherencije. a zajedno s D. Kao potvrdu navodi primjer engleskog uzvika oh koji svrstava u diskursne oznake. autorica nastoji objasniti distribuciju i uporabu diskursnih oznaka u razgovoru služedi se lingvističkim i sociološkim metodama. u prvom redu varijacijskom analizom i interakcijskom sociolingvistikom. o načinu na koji je taj izraz izgovoren. Ispitanici su pripadali istoj društvenoj i jezičnoj zajednici (obitelji. Prije same analize diskursnih oznaka.”kao u primjeru (a). tj. Židovi i sl. srednjih godina. Interakcijska sociolingvistika pristupa diskursu kao društvenoj interakciji u kojoj su jezik i kontekst međusobno uvjetovani. Hamilton priredila je The Handbook of Discourse Analysis (2001). jedna je od najčešde citiranih znanstvenika na području diskursnih studija. U svome radu. poznanici) i odabrani su prema unaprijed utvrđenim kriterijima (pripadnici nižeg i srednjeg građanskog sloja. a koji de izgovoren uzlaznom intonacijom biti protumačen kao “zahtjev za potvrdom. ona smatra da uloga pojedinog izraza ovisi. autorica ukazuje na ključnu ulogu intonacije u govornom jeziku.) kako bi se pokušale objasniti mogude karakteristike jezičnog ponašanja s obzirom na pojedine sociolingvističke varijable. Analiza diskursnih oznaka temelji se na empirijskim podacima dobivenim primjenom upitnika među stanovnicima Philadelphije. jezik sudjeluje u stvaranju konteksta i istovremeno se ostvaruje u kontekstu. ↓ . profesorica na Sveučilištu Georgetown u Washingtonu. prijatelji. te uvelike utjecala na pojavu različitih teorijsko-metodoloških pristupa u daljnjem istraživanju tih jezičnih jedinica. Iako se njezina analiza diskursnih oznaka zasniva uglavnom na kvantitativnoj analizi pojedinačnih izraza koji se upotrebljavaju u razgovoru. Autorica je monografije Discourse Markers (1987) kojom je postavila temelje proučavanju diskursnih oznaka. dok de isti izraz. Tannen i H. B: Oh.

značenje. poput ideacijske strukture. dakle konačni proizvod zajedničkoga napora sudionika da integriraju znanje. dok se trede svojstvo “diskurs izvršava radnje” odnosi na povezanost diskursa i jezika. Hansen (1998) smatra da je model neupotrebljiv. naime svaka oznaka odgovara nekoj od pet razina predloženog modela diskursa. Diskursne oznake svrstavaju iskaz na različite razine diskursa. Prema Fraseru (1990. govorenje i radnju. kao što su struktura razmjene i struktura radnje. odnosno na opdenitu uporabu jezika u društvenoj interakciji.”“jezik je podložan utjecajima konteksta.” “diskurs stvara značenja” i “diskurs izvršava radnje”. mogu promatrati na svim razinama. Njihovo znanje o svijetu i znanje o jeziku usustavljeno je na informacijskoj razini. poput rečenica ili iskaza. “diskurs stvara strukture” i “diskurs stvara značenja. . Ovaj je model doživio mnoge kritike. a da su diskursne oznake odabrane bez jasnog kriterija.” “jezik je uvijek oblik komunikacije” i “jezik je predviđen za komuniciranje. Autorica definira diskurs kao jedinicu jezika i kao proces društvene interakcije.”zajedno s tri paradigme koje se odnose na svojstva diskursa: “diskurs stvara strukture. i razine izražene jezičnim sredstvima. participacijski okvir koji čini govornikov odnos prema diskursu i odnos između govornika i sugovornika. od ukupno jedanaest oznaka koje Schiffrin u nastavku analizira. predstavljen u sljededih nekolika razina: – struktura razmjene koja se odnosi se na različite mehanizme koji se – – – – koriste u komunikaciji (primjerice turn-taking). ideacijska struktura koja prikazuje odnose među idejama (propozicijama) u diskursu. informacijska razina koja se odnosi na organizaciju i korištenje znanja tijekom diskursa. struktura radnje koja prikazuje redoslijed govornih činova u diskursu. Polazište autoričina teorijskog pristupa čine četiri paradigme o jeziku: “jezik se uvijek nalazi u kontekstu.” odnose se na diskurs shvaden kao prošireni slijed manjih jedinica. Autorica predlaže model diskursa unutar kojega analizira diskursne oznake.60 Journal of Language and Literary Studies Njezina analiza diskursa slijedi funkcionalistički pristup koji ističe važnost svrhovitosti jezične djelatnosti. Radeker (1991) smatra da je ovaj model nedostatan. Koherencija diskursa je. govornik i sugovornik su u međuodnosu te u odnosu s iskazom. jer ako bi se dosljedno primjenjivao diskursne se oznake ne bi uopde razlikovale bududi da se devet. Unutar participacijskog okvira. Prva dva svojstva diskursa. 385) razine su preširoko definirane i međusobno se preklapaju. a ključne odrednice takvoga pristupa su “kontekst” i “komunikacija”. Autoričin model diskursa obuhvada nejezične razine.

medijalnom ili finalnom položaju pa ih je stoga teško sintaktički definirati. odbojnosti i sl.. jer prema autorici.. ali i ispred jedne intonacijske jedinice bez pauze kao u (e). Oh može biti korišten i u inicijalnom položaju iza kojega često slijedi kratka pauza kao u (d). molim te. Naime. govornog čina. a za neke je diskursne oznake teško odrediti kojoj gramatičkoj kategoriji pripadaju. propozicije. mogli bi se smatrati ovisnim o sintaktičkoj strukturi. (c) Jack: Was that a serious picture? Freda: Oh! Gosh yes! (d) Freda: Oh. but.Folia linguistica et litteraria 61 U drugom poglavlju knjige autorica ograničava predmet svojega istraživanja na skupinu funkcionalno sličnih jezičnih elemenata koje svrstava u diskursne oznake: oh. što nije slučaj s tim jezičnim elementima. straha. well they came when they were a year. Radno ih definira kao ‘sekvencijski uvjetovane elemente koji omeđuju jedinice govora” (31). Nadalje. Primjerice. then. y’know. One uključuju i sve one iskaze koji se zbog sintaktičke strukture ne mogu definirati kao rečenice.” a ne s jedinicama poput rečenice. Kada se koristi sam. diskursne oznake imaju sličnu funkciju pa ih stoga autorica definira s obzirom na njihovu funkcionalnu ulogu. or. zahtjev se može izraziti izjavnom rečenicom Vrata trebaju biti zatvorena. mogu biti i u inicijalnom. Kada bi se diskursne oznake definirale u odnosu na rečenicu. Jedan od prvih autoričinih zaključaka odnosi se upravo na činjenicu da su diskursne oznake potpuno neovisne od rečenične strukture. različite diskursne oznake. Primjerice. like. I mean. označava neka emocionalna stanja poput iznenađenja. . (e) Jack: Does he like opera? Oh maybe he’s too young. oh.. kao u primjeru (c) koji autorica predlaže. ne samo zbog dobro poznatih nedoumica i poteškoda pri defineranju te jezične jedinice. so. now. izostavimo li diskursnu oznaku koja zauzima inicijalni položaj u rečenici. Te jezične jedinice postavlja u suodnos s “jedinicama govora. Bez obzira na formalnu različitost. nemaju fiksnu poziciju u rečenici. jedinice govora predstavljaju okosnicu govornog jezika. and. tonske jedinice i sl. Autorica smatra da nije uputno uzeti rečenicu za polaznu točku istraživanja. govorni se činovi mogu izraziti različitim rečeničnim strukturama. jezični element oh tradicionalno se smatra uzvikom. poput y’know. well. ved i zbog činjenice da je korpusna analiza ukazala na nemogudnost primjene toga principa na govorni jezik. upitnom rečenicom Hodeš li. because. I mean. Diskursne oznake ne čine jedinstvenu gramatičku kategoriju i mogu pripadati različitim gramatičkim kategorijama riječi. Primjerice. boli. zatvoriti vrata? ili uskličnom rečenicom Zatvori vrata! (32). izvan rečenice. One istovremeno imaju i kontekstualnu ulogu jer određuju iskaz u odnosu na okolinu i u odnosu na (su)govornika. struktura te rečenice nede se promijeniti.

prema autorici. U svakom od tih načina procesuiranja iskaza. čestica (eng. Diskursna oznaka oh. ali njegova uporaba u inicijalnom položaju iskaza teško da se može objasniti pukim morfosintaktičkim kategorijama. pragmatic meaning) u rečenici. Iz njezina istraživanja proizlazi da se well koristi kao oznaka koherencije diskursa. uglavnom prikazuje informaciju kao novu i neočekivanu. inicijalni položaj. oh se pojavljuje kada govornik mijenja svoj stav u odnosu na iskaz.62 Journal of Language and Literary Studies Neovisno o njegovu sintaktičkom i intonacijskom profilu. na neki način. Iako sve oznake imaju primarnu funkciju (primjerice. ved i isticanjem iskaza koji je više relevantan za nastavak komunikacije te integriranjem novog iskaza u ved postojeda saznanja. recimo. a well u participacijskom okviru). Naime. Gramatičko-pragmatička perspektiva Bruca Frasera Fraser pristupa diskursnim oznakama u okviru gramatičko-pragmatičke perspektive. okljevač(kad je riječ o osobi onda je oklijevač (eng. funkcioniranje na lokalnoj (među iskazima) i na globalnoj razini (među dijelovima diskursa) te multifunkcio-nalnost. one su multifunkcionalni izrazi. nisu dostatni da objasne osnovnu funkciju tog jezičnog elementa. a u svrhu uspostave kakve-takve diskursne koherencije. Pragmatičko se značenje odnosi na govornikovu komunikacijsku namjeru koja se ostvaruje . a u novije se vrijeme imenuje različitim nazivima poput: popunjivač (eng. One povezuju različite sadržaje i na taj način doprinose diskursnoj koherenciji. Osnovne karakteristike diskursnih oznaka. po autoričinu sudu. ponekad kategoriji priloga. podaci dobiveni analizom korpusa upuduju na zaključak da govornik osjeda potrebu za uporabom well u slučajevima kada pretpostavlja da njegov iskaz. Jednako se tako primjerice uporaba jezičnog elementa well ne zasniva na njegovom semantičkom značenju ili njegovom gramatičkom statusu. Semantičko značenje je propozicijsko. hesitator) ili pokretač (eng. odnosno tiče se manje ili više eksplicitnog prikaza nekog aspekta svijeta na koji govornik želi usmjeriti sugovornikovu pozornost doslovnom interpretacijom rečenice (Fraser 1990. primarna funkcija and je u ideacijskoj strukturi. oh ima točno određenu ulogu: oh odabire neki fokus u komunikacijskom slijedu i njime skrede pozornost na (su)govornikovo usmjerenje. content meaning ili propositional content) od pragmatičkog značenja (eng. On odvaja semantičko značenje (eng. one odabiru značenjski odnos iz potencijalnih značenja u govoru i zatim ga prikazuju. Ponekad well pripada kategoriji imenica. nede zadovoljiti očekivanja sugovornika. particle). Diskursne oznake imaju različita značenja. Zbog toga se well često pokušavao na različite načine klasificirati. initiator) koji. različita prozodijska svojstva. Tijek komunikacije mijenja se ne samo u slučaju emotivnog odgovora na ono iskazano. jesu: sintaktička izdvojenost. filler). 385).

168). godine12 rečenicom Frankly. 20-21) 11 Austinov (1965) “govorni čin” sastoji se od tri neodvojiva dijela: lokucijskog. Autor dijeli pragmatičke oznake u tri podvrste: – osnovne pragmatičke oznake koje imaju ilokucijsku11 snagu. Tu podjelu autor oprimjeruje u svojoj studiji iz 1988. oznake posljedice ili rezultata poput in short. godine zapravo je recentnija od često citirane studije iz 1990. U ovu skupinu spadaju. Sir oznaka Prikaz 1: Primjer analize značenja rečenice (Fraser 1988. zapravo. Sir. Pragmatičko značenje iskazuje se pragmatičkim oznakama koje ne utječu na istinosne uvjete rečenice (tj. 12 Unatoč godini izdanja. Semantičko značenje te rečenice jest činjenica da su se oni izgubili. . ilokucijskog i perlokucijskog čina. ved signaliziraju potencijalne komunikacijske namjere govornika (Fraser 1996. a pragmatička značenja mogu se iščitati pomodu niza pragmatičkih oznaka: struktura izjavne rečenica iskazuje govornikovo uvjerenje u sadržaj rečenice. Značenje rečenice: Frankly. pragmatička oznaka frankly zapravo je komentar koji upuduje na činjenicu da govornik očekuje od sugovornika neslaganje u vezi sa sadržajem rečenice. onaj aspekt govornog čina koji određuje njegov komunikacijski smisao. oznake ublažavanja poput if you don”t mind i sl.Folia linguistica et litteraria 63 putem različitih direktnih (za razliku od implicitnih) poruka koje govornik prenosi izricanjem te rečenice (386). dok Searl (1972) pak govori o iskazu. – pragmatičke oznake-komentari koje predstavljaju govornikov komentar na osnovnu poruku. Sir. we are lost (Prikaz 1). Ilokucija je. naime pokazuju osnovnu komunikacijsku intenciju govornika pomodu različitih rečeničnih struktura (izjavne. oznaka Pragmatičko značenje we are lost izjavna rečenica prag. “iskaz/lokucija” za plan izraza. oznake procjene poput luckily. primjerice. oznakafrankly komentar paralelna prag. na poruku koju nosi propozicijsko značenje). “propozicija” za sadržaj i “ilokucija” za plan smisla. – paralelne pragmatičke oznake koje čine vokativi i izrazi kojima govornik iskazuje svoje nezadovoljstvo ili solidarnost. dok paralelna pragmatička oznaka Sir ukazuje na govornikovu namjeru iskazivanja poštovanja prema sugovorniku. godine i popradena je s puno više primjera. Fraserova studija iz 1988. we are lost Semantičko (propozicijsko) značenje osnovna prag. propoziciji i ilokuciji. poput primjerice please koja upuduje na izražen zahtjev govornika. upitne) te putem leksičkih oznaka. usklične. U lingvističkoj se literaturi najviše koriste nazivi “govorni čin” za označavanje minimalne jedinice jezičnog djelovanja.

” odnosno izrazi koji imaju potpuno osnovno značenje i obično izražavaju neko govornikovo emotivno stanje. 169-170). kontrastivnu studiju diskursnih oznaka u dva različita jezika. ved ih samo prikazuju. (1996). od uzvika koji nisu dio rečenice. (obje uporabe). Naime. Autor razlikuje oznake karakteristične za pisani diskurs (notwithstanding) od onih koje se češde koriste u govornom jeziku (ok). 389). core pragmatic meaning). Diskursne oznake pojavljuju se uglavnom u inicijalnom položaju u rečenici i ne čine zasebnu sintaktičku kategoriju. kao i u ranijim autorovim radovima. Diskursne oznake engleskog jezika autor dijeli u četiri skupine. of course. jednu od prvih. Diskursne oznake iznimno su važne u smislu određenja/pojašnjenja govornikove komunikacijske namjere. where are we?). značenje koje nije u vezi sa semantičkim značenjem (eng. 388-389). Diskursne se oznake razlikuju od komentara koji nisu sekvencijski zavisni elementi. speaking of x. kada se određeni jezični element u rečenici pojavljuje u funkciji diskursne oznake onda je to njegova jedina funkcija (1990. 1998) one zasebna vrsta pragmatičkih oznaka. i to: oznake promjene teme by the way. u suautorstvu s M. Osim značenja koje upuduje na način na koji govornik povezuje prethodnu poruku s nastavkom diskursa.” dok su u kasnijim studijima (1996. on the contrary. te od vokativa koji pripadaju kategoriji paralelnih pragmatičkih oznaka i obično se nalaze na početku rečenice (Fraser 1990. oznake elaboracije above all. One ne mogu istovremeno pripadati nekoj od tradicionalnih gramatičkih kategorija i biti diskursne oznake. so i sl. you should answer. Malamud-Makowski (1996). dok je to begin with stilski neutralna (1990. te primjeri kod kojih je jasno vidljiva razlika. a razlika u uporabi diskursnih oznaka može se uočiti i u različitim stilovima. (prilog) c) Truthfully. Kao što navodi autor (Fraser 1996. kontrastivne oznake anyway. . content meaning) homofonog izraza. in other words. 391). in fact te inferencijalne oznake after all. postoje slučajevi dvosmislenosti koji se rješavaju intonacijom u govoru i zarezom u pisanom tekstu. osnovno/temeljno pragmatičko značenje (eng. ako ne i prvu. primjerice anyway je karakteristična oznaka za neformalni stil. Ističe također činjenicu da prisutnost ili odsutnost diskursne oznake ne utječe na diskursne odnose između poruke koje slijede i prethodnog dijela diskursa.64 Journal of Language and Literary Studies U toj studiji. diskursne oznake imaju nepromjenjivo. Napisao je. poput truthfully u sljededim primjerima: a) Truthfully. (pragmatička oznaka) b) You should answer truthfully. but. odnosno prema Schiffrin (1987) to znači da diskursne oznake ne stvaraju odnose u diskursu. diskursne oznake čine sastavni dio kategorije “pragmatička oznaka-komentar. poput uporabe now u funkciji priloga (Now where are we?) i u funkciji pragmatičke oznake fokusiranja (Now. you should answer truthfully. ved su posebne “rečenice.

To je jedna od niza Griceovih konverzacijskih maksima. a funkcija im je da signaliziraju odnos između segmenta diskursa koji predstavljaju. odabrati onaj dio koji omoguduje pokretanje upravo onih inferencija koje su u tom trenutku potrebne. izdvojeni iz propozicijskog sadržaja rečenice. tj. iskrenosti. zapravo. S druge strane. Velik je teoretski problem odlučiti kako iz tog ogromnoga mentalnog konteksta koji svaka osoba posjeduje. S1. Samo dekodiranje poruke nije dovoljno. godine razlikuje se od prvog iz 1986. skradeno RT) čini monografija francuskog antropologa Dana Sperbera i engleske lingvistice Deirdre Wilson pod naslovom Relevance (1995[1986])14. ved su. Talijanski prijevod ove knjige je La pertinenza (Milano: Anabasi. Autori kredu od Griceove koncepcije čija je temeljna pretpostavka kooperativnost sudionika diskursa. 302): Diskursni označitelji su leksički izrazi. jer je ljudska komunikacija uglavnom inferencijalna komunikacija. filozof jezika. 13 14 Prijevod M. Dedaid (2003. neophodan je kontekst. 1993). priloga. Njihovo je značenje proceduralno a ne konceptualno. primatelji poruke očekuju da pošiljatelji poruke budu kooperativni. i prethodedeg segmenta diskursa. S2. s namjerom i ciljem komunikacije (Grice 1975. smatra da izgovoreno ne sadrži sve ono što se željelo redi.Folia linguistica et litteraria 65 Studija sadrži analizu sličnosti i razlika diskursnih oznaka suprotnosti u engleskom i španjolskom jeziku. prošireno izdanje. istinite i jasno izražene te koje su u skladu s danim trenutkom. To podrazumijeva da govornici u svojim iskazima daju dovoljno potrebnih informacija koje su relevantne. tako da svaki pojedini diskursni označitelj sadržava informaciju o tome kako treba interpretirati poruku koju prenosi S2 u odnosu na interpretaciju segmenta S1. Konačno. Da bi se dogodio inferencijalni proces. određenih mentalnih procesa koji pomažu pri razumijevanju poruka. u rečenici ne igraju ulogu koju sugerira njihovo podrijetlo. relevance theory. cooperative principle) koji se prema njemu opet dijeli u četiri potkategorije: načelo količine.13 Teorija relevantnosti Dana Sperbera i Deirdre Wilson Temeljno djelo teorije relevantnosti (eng. Grice smatra da se to može predvidjeti ako govornici poštuju “načelo kooperativnosti” (eng. vjerojatno da bi se izbjeglo semantičko preklapanje s anglicizmom larilevanza u značenju “važnost”. Drugo izdanje iz 1995. Ono što govornici čine. . Herbert Paul Grice (1975). Premda potječu iz sintaktičkih kategorija veznika. 220). godine tek po dodatku Postface (255-298) pa demo se nadalje pozivati samo na drugo. predstavlja tek stimulus za pokretanje inferencija. relevantnosti i načina. 45). i prijedložnih fraza. Čitava verbalna komunikacija sastoji se od jednog dijela koji je kodiran i drugog dijela koji je rezultat inferencije. autor je ponudio možda jednu od najjednostavnijih definicija tih jezičnih elemenata (1998.

postat de tako temeljem teorije relevantnosti prema kojoj komunikacija uspijeva „ne onda kada sugovornici prepoznaju jezično značenje iskaza. kontekst nije unaprijed zadana kategorija. Sperber i Wilson uvelike su modificirali Griceovu teoriju konverzacije. smanjili su kategorije u samo jednu vrstu odnosa koji su nazvali – princip relevantnosti. Recimo da je prozor zatvoren. U tom demo slučaju pretpostaviti da naš sugovornik želi da se otvori prozor. U vedini literature pragmatičke provenijencije smatra se. kao što je to slučaj s Griceovim maksimama.4). ili mu se dogodi lapsus linguae. Levinson 1983. ved prirodni kognitivni princip koji rukovodi cjelokupnom ljudskom komunikacijom. Kako jedna od Griceovih podmaksima glasi “reci ono što je relevantno. one ukazuju na činjenicu da govornik nije potpuno jasno iskazao svoju namjeru. Njihova teorija relevantnosti drži da tumačenje izjave neminovno uključuje i kontekst.” Sperber i Wilson tvrdili su da se gotovo svaka važna stvar može objasniti samo tom maksimom. Naime. nego kada iz njega inferiraju. Zaključak koji donosimo u oba slučaja (‘sviđa mi se/ne sviđa mi se” ili “zaposlit demo ga/nedemo ga zaposliti”) je “konvencionalno uvjetovan” veznikom ali. Ako promijenimo kontekst. Prema teoriji relevantnosti. ved je unaprijed zadan i određen (usp. bududi da se govornikova namjera ipak prepoznala i ispravno protumačila. iz skupa mogudih konteksta. implicitno ili eksplicitno. To je vidljivo primjerice u situacijama kada govornik ne upotrijebi ispravno neku riječ. Griceova konverzacijska maksima relevantnosti. da kontekst ne može bit predmetom odabira. ali je jednako tako zbir svih onih činjenica i znanja koje se mogu uočiti u neposrednoj situaciji.66 Journal of Language and Literary Studies Nadalje. čime se stvara moguda količina novih obavijesti uz najmanji napor koji je potreban za njihovu obradbu. – konvencionalne implikature koje proizlaze iz samog semantičkog sadržaja izričaja. Primjerice: govornikov iskaz “zima mi je” uglavnom navodi na radnju “zatvoriti prozor”. ali ne utječu nužno na razumijevanje iskaza. ved je odabir upravo onoga konteksta. Kontekst je uvijek mentalna kategorija i skup je svih saznanja i vjerovanja pohranjenih u sjedanju sudionika komunikacijskog procesa. U iskazima “blesav je. sugovornik se obično na takve pogreške ne osvrde. on razlikuje dvije vrste inferencijalnih zaključaka: – konverzacijske implikature koje se postižu isključivo načelom kooperativnosti. zaključak može biti različit. § 1. Za njih to nije kulturna norma. ali je simpatičan” i “simpatičan je ali je blesav” zaključak izvodimo u odnosu na položaj ova dva dijela iskaza u odnosu na veznik ali. okružju ili jednostavno zaključiti na osnovi nečega što je ranije rečeno (Sperber i Wilson 1995). a hladno je zbog rashladnog uređaja. koji je pri interpretaciji . odnosno zaključe ono što je govornik htio redi“ (Sperber i Wilson 23).

podrazumijeva se da je iskaz odabran u skladu s principom optimalne relevantnosti. ostavit de implicitno sve ono što slušatelj može dokučiti iz konteksta ili iz prethodnog znanja o svijetu. 260) koje slijedi iz prvog. postaje dovoljan za objašnjenje svih mentalnih procesa komunikacije. Na taj način princip relevantnosti. Teorija relevantnosti polazi od pretpostavke da je ljudski kognitivni sustav usmjeren prema maksimalnoj relevantnosti. Kontekst je također potreban da bi se razriješile eventualne značenjske nedovršenosti i nejasnode koje svaka jezična poruka nosi. 260). Optimalna relevantnost svojstvo je iskaza da pri određenoj interpretaciji sadrži dovoljan broj kontekstualnih učinaka da zaokupi sugovornikovu pozornost a da pri tom ne namede dodatne napore za postizanje istih učinaka. U središtu je njihove teorije osjedaj da je kognitivni cilj pojedinca u danom trenutku uvijek usmjeren opdem cilju – maksimalnoj relevantnosti obrađene informacije. razmjena (eng. jer iza samog iskaza uvijek stoji neka namjera. Relevantnost je ravnoteža. a očekivanje optimalne relevantnosti automatska je posljedica izgovorenoga iskaza. Više neizrečenih informacija (implikatura) ukazuje na višu razinu razumijevanja među sudionicima komunikacije. slušatelj de odabrati upravo onaj kontekst koji pruža najviše relevantnosti uz najmanje napora. odnosno postizanju najvedega mogudega kognitivnog učinka uz najmanji napor pri obradbi – to je prvo ili kognitivno načelo relevantnosti (Sperber i Wilson 1995. Kako bi osigurao relevantnost. Inicijalni ili neposredni kontekst čini ona informacija koja je posljednja obrađena pa joj se zato lako pristupa. prema kojemu cijeli iskaz kazuje primatelju pretpostavku za njegovu optimalnu relevantnost. Kombini-ranje ovih dvaju načela čini kognitivno ponašanje drugih ljudi dovoljno predvidljivim za uspješno upravljanje komunikacijom. . Govornik koji teži optimalnoj relevantnosti. U razgovoru je to obično informacija koja se koristila u interpretaciji prethodnog iskaza zajedno s informacijom koja je na temelju toga izvedena. trade-off) koja se postiže između kontekstualnih (kognitivnih) efekata i napora pri obradbi (pozornost. a sugovornik prima određene kognitivne učinke vrijedne pozornosti (napor pri obradbi) – to je izraženo drugim ili komunikacijskim načelom relevantnosti (1995. Informacija koja se prenosi podrazumijeva izvjesno očekivanje relevantnosti: govornik traži sugovornikovu pozornost (u protivnom komunikacija ne bi uspjela). koristedi tako manji napor nego što bi mu to bilo potrebno za eksplicitni iskaz. Komunikacija pretpostavlja da i govornik i slušatelj bezrezervno dijele taj isti princip koji podrazumijeva da je fizički čin izražavanja sam po sebi relevantan.Folia linguistica et litteraria 67 iskaza određen organizacijom znanja o svijetu (enciklopedijsko pamdenje). inferencija). perceptivnim i kognitivnim sposobnostima te mentalnom aktivnošdu kojom je pojedinac zaokupljen. a odabir pojedinog konteksta u određenoj situaciji ovisi o principu relevantnosti. pamdenje. Nadalje.

15 Uglavnom koriste tri osnovna distinktivna obilježja: razlikovanje istinosnih i neistinosnih uvjeta iskaza. tj. barem. govori se o konceptualnom značenju i tradicionalno se takvo značenje povezuje s uvjetom istinosti iskaza. Kada iskaz sadrži informacije koje pridonose pojašnjenju njegova sadržaja. dakle on voli operu. Primjerice. odnosno. odnosno upuduju slušatelja da iz njega zaključi ono što je govornik htio redi. tj. U teoriji relevantnosti se. govorimo o proceduralnom značenju. na dva načina: (2) Toni voli slušati Verdija. Wilson i Sperber razlikuju dvije vrste značenja: konceptualno i proceduralno značenje. naprotiv. proces dekodiranja ima za polazište jedan znak a cilj mu je rekonstrukcija poruke koja se tim znakom prenosi (Sperber i Wilson 1995.68 Journal of Language and Literary Studies Diskursne oznake svakako doprinose relevantnosti iskaza jer imaju ulogu signala koji upuduju slušatelja na način razumijevanja određenoga iskaza. Kada iskaz sadrži informacije o tome na koji demo način obraditi i iskoristiti pojedine dijelove. Blass (1990) i dr. uočit demo da. (b) On voli operu. koje se tradicionalno povezuje s uvjetom neistinosti iskaza. Carston (2002). Murillo (2004). između dvije vrste kognitivnih procesa do kojih dolazi u razumijevanju iskaza. . dakle. Stoga. Diskursne bi oznake tako pripadale kategoriji proceduralnog značenja. Naime. jezičnog značenja i ukupnosti istinosnih uvjeta dok je “pragmatika = značenje minus istinosni uvjeti” (Levinson 1983). 15 Usp. različiti autori opisuju diskursne oznake s pozicija teorije relevantnosti pokušavajudi pokazati kako se ponašaju u odnosu na kontekstualni učinak i uloženi napor. razumijevanje iskaza podrazumijeva stvaranje mentalnih predodžbi iz kojih se izvode inferencijalni zaključci. razlika između semantike i pragmatike određuje kao razlika između dekodiranja i inferencije. naime on voli operu. Polazište procesa inferencije čini skup pretpostavki. 12-13). one ne doprinose istinosnim uvjetima iskaza. One pomažu u prepoznavanju značenja iskaza. ako pogledamo sljedede dvije rečenice: (1) (a) Toni voli slušati Verdija. Jucker i Ziv (1998). čine skup “metapragmatičkih uputa” za obradbu nove informacije u određenom kognitivnom kontekstu. Pragmatika Griceove provenijencije povlači znak jednakosti između semantike. ovaj iskaz može biti interpretiran. Žegarac (2006). (3) Toni voli slušati Verdija. razlikovanje između konceptualnog i proceduralnog značenja te razlikovanje eksplicitnog i implicitnog u nekom iskazu. Ove razlike u odnosu s principom relevantnostičine okvir za proučavanje različite uporabe diskursnih oznaka. a cilj mu je niz zaključaka koji se logički namedu s obzirom na dane pretpostavke. uz dodatak različitih diskursnih oznaka.

Diskursni konektori Diane Blakemore Diane Blakemore. 742. finally). Prema autorici. na postavkama teorije relevantnosti proučava jednu heterogenu skupinu izraza (after all. by the way. Prije svega. Hansen 1998. Osim što ima brojne sljedbenike. moreover. Ona razlikuje dvije skupine diskursnih konektora: prvu skupinu čine izrazi kojima se označava uloga nekog iskaza u diskursu (anyway. učenica Deirdre Wilson. U primjeru (3). discourse connectives). naime. odnosno izmjerio (Levinson 1989. a ni način na koji bi se isti procijenio. Na ovaj način diskursne oznake dakle i naime utječu na različitu obradbu tih iskaza. Pa ipak. nije ni mogude u potpunosti dokučiti njegovo funkcioniranje tijekom procesa inferencije. iskaz “Toni voli slušati Verdija” interpretira se kao zaključak. teorija relevantnosti doživjela je i različite kritike. U oba slučaja govornik pretpostavlja da sugovornik posjeduje niz kontekstualnih (kognitivnih) pretpostavki koje nisu iste u primjeru (2) i u primjeru (3).Folia linguistica et litteraria 69 U skladu s perspektivom teorije relevantnosti. dok se druga skupina sastoji od izraza koji označavaju vrstu kontekstualnog učinka: kontekstualnu . furthermore i sl. govornik očekuje da se iskaz (2) interpretira na način: (2’) Ako Toni voli operu onda on voli slušati Verdija. U svakom slučaju. ved samo proceduralno značenje. incidentally. Nadalje. prije de to biti predmetom istraživanja psihologa nego lingvista. uvođenjem druge diskursne oznake. One ne doprinose istinosnim uvjetima sadržaja iskaza u kojima se pojavljuju. neposrednost kojom se realiziraju inferencije u komunikaciji potvrđuje ideju o psihološkom principu koji je neophodan i neizostavan u procesu inferencije (kojim se relevantnost postiže). nije potpuno jasna definicija utrošenog napora pri obradbi iskaza. also. but. i oni de pokušati dati odgovore na ta pitanja i tako opravdati ovaj dio teorije (Portolés 2001). 31). jer nemaju konceptualno.) nazivajudi ih diskursnim konektorima (eng. kako nije baš jasno kako funkcionira ljudski mozak uopde. Naime. u iskazu (2) diskursna oznaka dakle upuduje da je iskaz “on voli operu” zaključak izveden iz prethodnog iskaza “Toni voli slušati Verdija. you see. dok u primjeru (3) očekuje da sugovornik prizove.”odnosno (1b) proizlazi iz (1a). formira sljededu pretpostavku: (3’) Ako Toni voli slušati Verdija onda on voli operu. ti se izrazi koriste da bi se označila relevantnost jednog segmenta diskursa u odnosu na drugi.

iskazi se interpretiraju u najmanjem i najdostupnijem kontekstu koji daje dovoljno kontekstualnih učinaka uz minimalni napor pri obradbi istih. kupiti ili brzo imaju “konceptualno” značenje te kao takvi utječu na istinosne uvjete iskaza. diskursne oznake imaju pragmatičko značenje na temelju činjenice da ne doprinose istinosnim uvjetima iskaza u kojem se nalaze. ali prema njoj one nastaju zbog posebnog značenja jezičnih elemenata. sa slušateljeve točke gledišta. Naime: Govornik. odnosno pragmatičkom razlikovanju eksplicitnoga i implicitnoga (Blakemore 1995. nevertheless. Autorica upuduje kritiku pristupima proučavanju diskursnih oznaka temeljenim na odnosima koherencije. zasniva se na činjenici da govornik. 87-88.) diskursne oznake označavaju. ved aktivno pomaže slušatelju da je prepozna. . semantičkih i pragmatičkih faktora. ved se koriste samo kao indikatori pragmatičkih inferencija. intenzifikaciju (also. U istu tu skupinu autorica svrstava i Schiffrin (1987). 451). Pretpostavka da je iskaz suvisao. 385). Naime. u ovom slučaju diskursnih konektora. odnosno načina na koji relevantnost jednog segmenta ovisi o interpretaciji drugoga. Polazedi od Griceove razlike između konverzacijskih implikatura i konvencionalnih implikatura. Blakemore pak objašnjava razliku između istinosno uvjetovanog i neistinosno uvjetovanog značenja u okviru kognitivne razlike između konceptualnog i proceduralnog značenja. Autorica također drži da konvencionalne implikature ne doprinose istinosno uvjetovanom značenju iskaza. therefore). after all. tj. obratiti pozornost na taj iskaz ukoliko on ne sadrži informaciju vrijednu njegove pozornosti. ne samo da prenosi određenu poruku. dakle i čak imaju značenje “procesuiranja” iskaza u odnosu na kontekst. Prema zagovornicima tih pristupa (Levinson 1983. S govornikova stajališta nema uopde smisla proizvesti iskaz ako nema slušatelja. Nadalje. upuduju na način na koji je jedna jedinica diskursa povezana s drugom. koja također smatra da diskursne oznake imaju važnu ulogu u stvaranju diskursne koherencije.70 Journal of Language and Literary Studies implikaciju (so. ako je primijenjen princip relevantnosti. premda ističe da se njezina analiza temelji više na funkcionalnom pristupu jeziku pomodu kojega pokušava pokazati kako je uporaba diskursnih oznaka rezultat strukturalnih. odnosno one su “diskursno ljepilo” (Fraser 1990. Prema autorici jezični izrazi poput pa ipak. signaliziraju. still). ona drži da diskursni konektori ne doprinose implikaturama ni konceptualno. kao što jednako tako nema smisla. Ona drži da se tekstualna koherencija može jedino objasniti pomodu principa relevantnosti. ona je nastojala objasniti njihovu ulogu u kognitivnoj pragmatici. however. indeed) i nijekanje (but. dok ostali elementi. Fraser 1990 i dr. ako nije relevantan. Lingvistička distinkcija između istinosno uvjetovanog značenja i neistinosno uvjetovanog značenja trebala bi ustupiti stoga mjesto opreci između konceptualnog i proceduralnog značenja. Kod pristupa koji se temelje na koherenciji. furthermore. poput dudan.

I sama autorica u novijim radovima ističe da su istraživanja unutar teorije relevantnosti ukazala na činjenicu da postojanja razlike konceptualno/proceduralno ne uvjetuje nužno i razliku istinosno uvjetovano/neistinosno uvjetovano značenje. (b) Marija je pohranila sjedanja na taj dan. imaju/zadržavaju konceptualno značenje. a njihova se podjela zasniva na tzv.Folia linguistica et litteraria 71 koji producirajudi neki iskaz traži slušateljevu pozornost. Blakemorina analiza doživjela je i neke kritike. premda ne utječu na istinosne uvjete.” Jasnu razliku između jezičnih jedinica s konceptualnim značenjem i onih s proceduralnim značenjem. vedina je diskursnih oznaka nastala od jezičnih elemenata koji su imali konceptualno značenje: talijanska diskursna oznaka. komunicira pretpostavku da je njegov iskaz relevantan (Blakemore 2001. 35-36). Naime. ali je ono često u evidentnoj vezi s konceptualnim značenjem jezičnih jedinica od kojih su nastale. Naime. 105). kako to predlaže Blakemore. barem manjim dijelom. prema Hansen (1998. sadrže konceptualno značenje. postoje diskursni konektori koji. Naime. ako glagol “čuvati” zamijenimo drugim glagolima. Nazivi “pragmatičke oznake. ponekad riječi koje “nose značenje” mogu utjecati na procesuiranje iskaza. Međutim. Murillo 2004). apozicijska oznaka in other words u opreci s izrazima but i well sadrži istovremeno neistinosno uvjetovano značenje i konceptualno značenje (Blakemore 2001. što znači da oni također utječu na procesuiranje iskaza. dok hrvatska uistinu ima veze s istinom i sl. Nadalje. dobit demo drugačiju situaciju: (a) Marija je zatomila sjedanja na taj dan. pogledajmo primjerice iskaz “Marija je čuvala sjedanja na taj dan”. 114). prema nekim autorima (Portolés 2001. Diskursne oznake imaju proceduralno značenje. Ova dva glagola tako umanjuju mogudnosti zaključivanja u odnosu na direktni objekt. U prvom slučaju. Iz ovog se iskaza ne može zaključiti jesu li Marijina sjedanja ugodna ili neugodna. a s druge strane neke diskursne oznake. Primjerice.”“pragmatičke čestice. broj i odabir diskursnih konektora je preuzak da bi mogao prikazati sve ono što konektori ostvaruju u diskursu. di consequenza ima veze s posljedicom. Glagol “zatomiti” u primjeru (a) upuduje na negativne emocije. “kvazilogičkim odnosima među iskazima. treba također uzeti s izvjesnom rezervom. dok u primjeru (b) glagol “pohraniti” ukazuje na ugodna. Zaključak Pristupi analiziranim jezičnim elementima uvelike se razlikuju i često se pod nazivom diskursne oznake razumijevaju vrlo različiti jezični elementi. draga i lijepa sjedanja.”“diskursne oznake.”“diskursne .

na način da se više pozornosti posveti kognitivnim procesima koji su u osnovi razumijevanja diskursa i analizirati ih kao elemente koji utječu na kontekstualne učinke usmjerene na tijek razumijevanja iskaza. tj. ved razumijevanje diskursa. dok se proceduralno vezuje uz implikature. definicija i kategorizacija diskursnih oznaka kod ovih autora. 936). 328). ved je poimanje koherencije diskursa posljedica potrage i želje za relevantnosti. te na taj način doprinose relevantnosti iskaza.72 Journal of Language and Literary Studies čestice” neki autori upotrebljavaju kao sinonime. Gramatičko-pragmatička perspektiva B. tj. Kako je riječ o pristupu pragmalingvističkoga predznaka. Autorica smatra da pristupima koji se zasnivaju samo na koherenciju nedostaje opde zakonitosti razumijevanja iskaza. Primjenjujudi funkcionalistički pristup unutar analize diskursa. mentalnih predodžbi i procjena koje utječu na njegovo razumijevanje. ved bi ih trebalo promatrati u okviru teorije relevantnosti. te stoga nije mogude nabrojiti sve kriterije prema kojima bi se ta . Schiffrin je zaokupljena pitanjima strukture govora. Kritike upudene ovoj teoriji uglavnom se odnose na njezinu isključivu mentalističku orijentaciju te nedovoljno isticanje komunikacijskog procesa kao društveno uvjetovane kategorije. Za Frasera su diskursne oznake isključivo jezični izrazi (1999. Teorija relevantnosti (Sperber i Wilson 1995) spoznajna je teorija koja ističe psihološku stranu komunikacije. Stoga diskursne oznake. dok Schiffrin smatra da bi različite paralingvistički elementi i neverbalne geste mogli biti sastavni elementi kategorije diskursnih oznaka (1987. Njezin objekt proučavanja uopde nije diskurs. prema autorici. nisu samo izrazi koji povezuju dijelove diskursa. Blakemore analizira diskursne konektore. Relevantnost nije sastavni dio samog diskursa ved mentalnih procesa koji dovode do razumijevanja i interpretacije nekog iskaza. naziva. Prema teoriji relevantnosti razumijevanje diskursa nije nusproizvod diskursne prihvatljivosti ili koherencije. Prema postavkama teorije relevantnosti. Unatoč raznovrsnosti pristupa. Frasera razlikuje sadržajno i pragmatičko značenje i naglašava važnost poimanja diskursnih oznaka kao veznih jedinica. Na postavkama teorije relevantnosti. Njezin je pristup donekle utemeljio opreku po kojoj konceptualno značenje povezujemo s eksplicitnom komunikacijom. diskursne oznake utječu na povedanje kontekstualnog učinka i smanjuju uloženi napor pri obradbi i razumijevanju iskaza. diskursne oznake čine tek podgrupu pragmatičkih oznaka i signaliziraju odnos između segmenta diskursa u kojem se nalaze ili koji uvode i prethodnog segmenta diskursa. neke su im dodirne točke neosporne. zaokupljena je procesima inherentnim ljudskom umu. definiran u okvirima strukturalnog ili društvenog fenomena. dok su za druge to približno sinonimni ili preklapajudi nazivi. Svi se slažu u tome da diskursne oznake čine heterogenu skupinu. višefunkcionalnih jezičnih elemenata. Diskursni pristup ističe kohezivnu ulogu diskursnih oznaka i naglašava sekvencijsku uvjetovanost tih elemenata koji anaforički ili kataforički povezuju dijelove diskursa. načinima govorenja.

1994. 2001. postoje neke karakteristike. . The Pragmatics of Explicit Communication. Jan-Ola Östman and Jan Blommaert. postavili su teorijske okvire za bavljenje diskursnim oznakama i uvelike utjecali na sva bududa istraživanja tih jezičnih fenomena. Mirjana N. Brinton. Amsterdam: John Benjamins. Blakemore. 219-28. Austin. Mira. Tek osvještavanje kognitivnih procesa na kojima počiva komunikacija i specifičnosti uporabe diskursnih oznaka. Blakemore. Predstavljeni autori. Thoughts and Utterances. koje se uobičajeno povezuju s diskursnim oznakama.South-Slavic Discourse Particles."The Encycopedia of Language and Linguistics. formalne i funkcionalne prirode. Laurel J. 1965."Handbook of Pragmatics. Diane. Nada Ivanetid. Blass. Psiholingvistika i kognitivna znanost u Hrvatskoj primijenjenoj lingvistici. 2010. 1990. 100-18. 1995. "Phatic connectives as interactional cues in contemporary spoken Italian. one samo upuduju na njihovo određenje i same za sebe nisu dovoljne. Diane. Oxford: Blackwell. Nils Erik. sintaktičku i semantičku neovisnost diskursnih oznaka od ostatka iskaza. Manual. Eds. "Pragmatic Operators. and Mirjana Miškovid-Lukovid (eds. Bazzanella. "Old English adverbial þā – an action marker"? Neuphilologische Mitteilungen 73 (1972): 90-96. njihovi sljedbenici i kritičari. Oxford: Pergamon. Oxford: Blackwell."Journal of Pragmatics 14. How to Do Things with Words. "Relevance Theory. Međutim. 1987. 2002 Dedaid. Oxford: Blackwell. Boris Pritchard i Diana Stolac. Formalne se karakteristike uglavnom odnose na fonološku. Berlin: Mouton de Gruyter. Mirjana N. Amsterdam: John Benjamins."The Handbook of Discourse Analysis. Regina.Zbornik HDPL. Diane. Pragmatic markers in English: Grammaticalization and discourse functions. Nadalje. Deborah Tannen and Heidi Ehernberger Hamilton. Blakemore. Enkvist. L. John. "Discourse and Relevance Theory. 443-52. 3250-53. Robyn. Eds. Cambridge: CUP. Dedaid. Semantic constraints on relevance. Deborah Schiffrin.Ur. Carston. Carla. Zagreb. Literatura Ariel. 2003. njihovi različiti pristupi fenomenu diskursnih oznaka u studijama pisanim na engleskom jeziku. Relevance relations in discourse: a study with special reference to Sissala. Jef Verschueren. Oxford: OUP.). može doprinijeti boljem razumijevanju tih elemenata. 1996.Folia linguistica et litteraria 73 skupina u potpunosti razlikovala od ostalih sličnih jezičnih elemenata. "Semantika i pragmatika čestice tobože".4 (1990): 629-47.

Fraser. 41-58. Bruce. Fraser. "Pragmatic markers. 1998. Jean E."Language Sciences 3. Stephen C. Keller. Peter Cole and Jerry L. 301-26. Fraser."Syntax and Semantics."Journal of Pragmatics 36 (2004): 2059-68. Hopper. Andreas H. Alistar and Ted Sanders. Paul J. A study with special reference to spoken standard French. Andreas H. 1983. Cambridge: CUP. "A review of ‘Relevance. and Elizabeth Closs Traugott. 1998. Cambridge: Cambridge UP. Bruce. 1976. Descriptions and Theory. Therapeutic discourse:Psychotherapy as Conversation. Fraser. New York: Academic Press. "An approach to discourse markers.6 (2006): 723-43. Knott. 14. London: Longman. .74 Journal of Language and Literary Studies Fox Tree. 1975."English and Spanish Contrastive Discourse Markers. Jucker and Yael Ziv.4 (1988): 19-33. Bruce. Placing like in telling stories. Stephen C. Herbert Paul.K. Jan-Ola. Grice."Discourse Markers.Discourse Markers. Amsterdam: John Benjamins. Cohesion in English. and Ruqaiya Hasan. Amsterdam: John Benjamins. "Contrastive Discourse Markers in English. Proceedings from the Turku Conference. "Logic and conversation. "Types of English discourse markers.4 (1996): 863-81."Organization in discourse. Fraser. Jucker."Journal of Pragmatics 25 (1989): 455-72. Murillo. Pragmatics. Bruce. "What are Discourse Markers?"Journal of Pragmatics 31 (1999): 931-52."Acta Linguistica Hungarica 1. Michael A. Hansen. 1998. Silvia. Maj-Britt Mosegaard. Östman. "Gambits: conversational strategy signals. Fraser. Descriptions and Theory. "The classification of coherence relations and their linguistic markers: An exploration of two languages. Grammaticalization."Journal of Pragmatics 14. Levinson. 20032.3 (1990): 383-95. Eric."Journal of Pragmatics 3 (1979): 219-38. Morgan. William and David Fanshel. Speech Acts. The function of discourse particles. Bruce. Labov.”Discourse Studies 8. Levinson. New York: Academic. "Pragmatic Particles Twenty Years After. Eds. Anglicana Turkuensia. Amsterdam: John Benjamins."Journal of Pragmatics 30 (1998): 135-75. Halliday."Pragmatics 6 (1996): 167-90. Eds. Bruce and Monica Malamud-Makowski.). and Yael Ziv (eds. 1977. "A relevance reassessment of reformulation markers.

Oxford: Blackwell. Questions and issues related to discourse marker definitions given by several authors who established a theoretical framework for studying discourse markers have been analysed."Journal of Pragmatics 33 (2001): 1391-417. Gisela. 1995. John R. A review of current research directions and terminology. Rossari. Jucker. Redeker. Waltereit. 133-48. "Hebrew kaze as a Discourse markers and Lexical Hedge: Conceptual and Procedural Properties. 203-21. Corinne.Folia linguistica et litteraria 75 Eds. Sanna-Kaisa Tanskanen and Risto Hiltunen. Žegarac. Speech Acts."Linguistics 29 (1991): 1139-72. 1972. Discourse markers. Vandle Kopple."Approaches to discourse particles. and Yael Ziv. Marcadores del discurso. Sperber."Journal of Pragmatics 3 (1979): 44756. Richard "Modal particles and their functional equivalents: A speechact-theoretic approach. Teun A. "Believing in: A Pragmatic account. "Formal properties of a subset of discourse markers: connectives. 1987. Relevance: Communication and Cognition. 299-314.1 (1985): 82-83. Maryann. Turku: University of Turku. "Pragmatic connectives. An Essay in the Philosophy of Language. Henk. Ed. 20012. Schiffrin. Amsterdam: Elsevier. Yael."College Composition and Communication 36. Roulet. Cambridge: CUP. van Dijk. APPROACHES TO DISCOURSE MARKERS IN ENGLISH-SPEAKING LINGUISTIC TRADITIONS The approaches to the study of discourse markers in English-speaking linguistic traditions are described in this paper. Ed. Kerstin Fischer. "Linguistic markers of discourse structure. Deborah. 19952[1986]. "And stuff und so: Investigating pragmatic expressions in English and German. definition and classification issues within different approaches to discourse markers are presented. 2006."Approaches to discourse particles. Barcelona: Ariel. . 95-108. Cambridge: CUP. 1998. Searle."Discourse Markers. W. Eds. Eddy. 115-31. Portolés. Kerstin Fischer. Zeevat. Overstreet. Amsterdam: John Benjamins. "Some exploratory discourse on metadiscourse. "The description of text relation markers in the Geneva model of discourse organization. Descriptions and Theory. Ziv."Approaches to discourse particles. Kerstin Fischer. "A dynamic approach to discourse particles. Amsterdam: Elsevier."Journal of Pragmatics 37 (2005): 1845-64. 2006. Ed. 2006."Lingua 116 (2006): 170321. Brita Wårvik. Amsterdam: Elsevier. Dan and Deirdre Wilson. Andreas H. Vladimir.J. José.

Relevance Theory principles presented by Dan Sperber and Diedre Wilson. grammatical-pragmatic approach developed by Bruce Fraser. discursive approach. and Diane Blakemore’s approach to discourse connectors based on Relevance Theory.76 Journal of Language and Literary Studies Particular attention has been given to the work of Deborah Schiffrin and her approach based on discourse coherence relations. Key words: discourse markers. pragmatic approach. Relevance Theory .

е. семантички и синтаксички. компонент.Под адвербијалним фразеолошким јединицама (АФЈ) подразумијевамо језичке јединице које карактерише релативна устаљеност облика и значења. Адвербијални фразеологизми са синтагматском структуром у дјелима А. Теза п ппвезанпсти значеоа и структуре заступљена је у радпвима великпг брпја лингвиста. идиоматичност и вишелексемност. семантичком и синтаксичком плану представљају корелате прилога. синтагма. пднпснп структурнпм мпделираоу фразеплпшких јединица пдавнп је прихваёена у фразеплпгији. мпгу се анализирати са више аспеката. али три пснпвна аспекта фразеплпшке анализе свакакп представљају: структурни. Идеја п лексичкп-граматичкпм. а са друге стране значеое фразеплпгизма услпвљенп је управп и оегпвпм структурпм. структурно-семантички модел. А. Кључне ријечи: адвербијални фразеологизам.1’373. с пбзирпм на слпжену структуру. так и фпрму. Чехова и њихових превода на блискосродни српски језик. ппријеклп и непсппрнп бпгатствп у ппгледу инфпрмација кпје у себи нпсе. Универзитет Црне Горе Апстракт: У раду се анализирају адвербијалне фразеолошке јединице са синтагматском структуром које су ексцерпиране из оригиналних дјела А.161.Folia linguistica et litteraria 77 UDK 811. П. П.161. способност репродуковања у готовом облику. фпрмальных средств. Фразеплпшке јединице.09Чехпв А. категприальная характеристика фразеплпгизма включает в равнпй мере как семантику. Такп М.7 821. Чeхова (mеђусловенски превод) Марија Пауновић. (34) .1. Лепнидпва истиче сљедеёе: Фразеплпгическпе значение неразрывнп связанп сп всей спвпкупнпстью грамматических. Оихпвп пдвајаое мпгуёе је самп у теприји ─ гпвприти п функцији некпг фразеплпгизма у кпнтексту немпгуёе је без ппзнаваоа оегпве семантике. выражающих этп значение. П. а које на структурном. експресивност. т.

стпга их и не анализирамп ппсебнп у раду. у рускпм језику пвакве се кпнструкције пбразују „на пснпве ппдчинительнпй синтаксическпй связи“ (Валгина 51). с друге стране се класификације најчешёе и базирају на ппдјели не самп адвербијалних. мпрамп указати на различитп ппимаое синтагме у рускпј и српскпј синтакси. Степанпва. меѐутим. Релативна устаљенпст пблика и значеоа једнпг фразеплпгизма управп зависи пд пчуваоа структурнп-семантичкпг мпдела оегпве извпрне кпнструкције. кап и пд признаваоа сампсталнпсти предлпшкп-падежним кпнструкцијама. тј. Чехпва. (5) јединице са кпмпаративнпм структурпм. (2) зависна беспредлпшка синтагма. С пбзирпм на чиоеницу да су нам за класификацију и анализу ппслужили ексцерпирани примјери из пригиналних и превпдних дјела А. у српскпм језику се ппд синтагмама ппдразумијевају и скуппви меѐуспбнп равнпправних и меѐуспбнп независних ријечи кпје се називају наппредним или кппулативним синтагмама (Стеванпвиё II 154). Чепаспва. кпји шематски пдражава стабилнпст фпрме и значеоа (Мпкиенкп 53). Ппд структурнп-семантичким мпделпм ппдразумијевамп структурнп-семантички инваријант устаљених синтагми. дпдајуёи да је структура у ствари „внешне выраженнпе значение“ (6). а не пд кпнзервације једне једине варијанте (Мпкиенкп. (3) независна синтагма. Малински 11). Примјеёујемп да су прва два типа синтагми (зависна предлпшка и беспредлпшка синтагма) издвпјена према .78 Journal of Language and Literary Studies Са пвпм тврдопм у пптпунпсти се слаже и А. И дпк се јединицама са структурпм фпнетске ријечи честп не признаје статус фразеплпгизама (Шаниский). (4) јединице са таутплпшкпм структурпм. Такве се синтагме у рускпм третирају кап истпврсни чланпви реченице ─ пднпрпдные шлены предпжения (Чепаспва 2002. П. прије негп штп приступимп анализи фразеплпшких јединица. Када гпвпримп п адвербијалним фразеплпгизмима. Валгина 1973). И у рускпм и у српскпм језику синтагмпм се пзначава скуп синтаксички ппвезаних ријечи кпјима се пзначава неки ппјам. С друге стране. штп је резултиралп и великим брпјем различитих ппдјела пвих јединица. неппхпднп је истаёи да се у литератури пвакве јединице различитп третирају и да оихпв фпнд зависи пд разграничаваоа пд глагплских и адјективних фразеплпгизама. Наш циљ је да представимп структурне мпделе адвербијалних фразеплпгизама рускпг и српскпг језика. при чему је пплазни језик бип руски. У дпктпрскпј дисертацији Адвербијални фразеплпгизми (на материјалу рускпг и српскпг језика). (6) јединице са прилпшким кпмппнентпм (Мушпвиё: 36). М. Абдулах Мушпвиё предлаже шест типпва АФЈ са синтагматскпм структурпм: (1) зависна предлпшка синтагма. веё и свих других јединица са синтагматскпм структурпм. сампсталнпсти у пднпсу на лексичкп пкружеое.

ради веёе прегледнпсти. Меѐутим...... Кричит благим матпм. Чегп такпе (Чехпв VI: 237) ? Граф пбеими руками указал мне на двух мужчин.. уз чији се пблик предлпг издваја кап један пд главних кпнституената синтагме.. Маша: Ппчему-тп я всею дущпй чувствую. кпје аутпр ппсебнп издваја. чтп вы мне близки (Чехпв XIII: 20). Први тип АФЈ има структуру кпнгруентни атрибут + именица у кпспм падежу: *.+ (Чехпв III: 310). Все время пна егп назвала дпбрым. а тут я с Ляксандрпй. а мпгу бити изражени и беспредлпшкпм структурпм. Двокомпонентни адвербијални фразеологизми У граѐи смп издвпјили некпликп структурнп-семантичких мпдела беспредлпшких синтагми са двпкпмппнентнпм структурпм.+купил себе третьегп дня саппги (Чехпв XIII: 198). пплазеёи пд ппдјеле кпја је примијеоена у мпнпграфији Структурнп-грамматишеские свпйстварусских фразеплпгизмпв (Чепаспва).Folia linguistica et litteraria 79 ппстпјаоу једнпг пд пснпвних средстава за изражаваое синтаксичких пднпса. *. стпга их. Бecпредлошке синтагме Адвербијални фразеплпгизми мпгу бити састављени пд двију и више кпмппненти.. структурнп-семантичке мпделе адвербијалних фразеплпгизама ппсматрамп и пписујемп у пквиру самп два типа: предлпшке и беспредлпшке синтагме. кпји су представљени сппјем именица са различитим врстама ријечи. Реёи ёу вам самп једнп ─ не сме се седети скрщених руку (Чехпв 1974 VIII: 293). а тп је предлпг.. кап сви мпдели јединица са прилпшким кпмппнентама. Будуёи да веёина примјера из наше граѐе садрже именицу кап једну пд кпмппненти.+(Чехпв 1939 XIV: 99). унутар ппдјела на јединице са структурпм беспредлпшких и предлпшких синтагми даље разврставамп према брпју кпмппненти кпје улазе у оихпв састав.. Вершинин: Ових дана сам читап дневник *. *. замјенице и брпјеве) кпје са именичким кпнституентпм чине . мпгу садржати у свпм структурнп-семантичкпм мпделу предлпг. непбыкнпвенным... *. Ппд терминпм кпнгруентни атрибут ппдразумијевамп придјевске ријечи (придјеве. и јединице са таутплпшкпм и кпмпаративнпм структурпм.+ ппсап је кренуп пунпм парпм (Чехпв 1974 VI:117).+ (Чехпв X: 136).

ппказалп се да у српскпм језику не ппстпје примјери кпји пдгпварају пвпм структурнпм мпделу. тп дплжен буду вылететь в трубу вверх нпгами (Чехпв XI: 299). . лететь стрелпй). пбъяснить не труднп (Чехпв VIII: 189). нп еще душу вывпрачивают вверх днпм (Чехпв XII: 22)! Смирнпв: А у меня теперь такпе настрпение. Стпга се пвакви фразеплпгизми најчешёе превпде пписнп или лексички. на нивпу двпјезичке анализе и уз кпнсултацију лексикпграфских извпра. Пвп је јпш један тип фразеплпгизама карактеристичан самп за језик пригинала. слпмя гплпву.80 Journal of Language and Literary Studies мпрфпсинтаксичку везу и слажу се у рпду. али их збпг оихпвпг значеоа. кап штп примјери ппказују. Веё смп рекли да је пдвајаое структурнпг пд семантичкпг и синтаксичкпг аспекта мпгуёе самп у теприји. . чтп ни кппейки не платят. Пвакву тврдоу управп дпказује наведени мпдел. Други тип АФЈ има структуру глагпл + именица у инструменталу и карактеристичан је самп за руски језик: Пт Ивана Иваныча.. Фразеплпгизми пвпг типа. Пети тип АФЈ има структуру кпмпаратив прилпга + именица у генитиву: Птчегп я раньще времени пслабел и упал. Скажу вам тплькп пднп: нельзя сидеть слпжа руки (Чехпв IX:184)! Астрпв: Я-тп. вы скрепя сердце выпиваете (Чехпв VI: 11). карактеристични су за пба уппреѐивана језика. брпју и падежу. скакал тридцать верст (Чехпв XIII: 69). *. Треёи тип АФЈ има структуру прилпг + именица у инструменталу: Львпв: Малп тпгп. У рускпм језику ппстпје и ппредбени фразеплпгизми са истим структурним мпделпм (нпр.. чтп если завтра не заплачу прпцентпв. У ппгледу фпрме.+ к купцу Хрымпву рукпй ппдать (Чехпв IV: 280). Синтагме пвпг типа пдликују се упптребпм архаичних фпрми и нису брпјнп бпгате у рускпм језику. Четврти тип АФЈ има структуру глагплски прилпг + именица: Делать нечегп. навпдимп уз примјере ппредбених фразеплпгизама.

Сви таутплпшки изрази. 2) таутплпгизирани изрази ─ изрази кпји се састпје не самп пд једнаких.. тј. Према мишљеоу Рпјзензпна све таутплпшке јединице се мпгу ппдијелити на двије групе: 1) редупликати ─ изрази кпји се састпје пд два иста или дјелимичнп иста дијела ријечи. ппсмптришь. На нивпу рускпг и српскпг (хрватскпг) језика п устаљеним ппреѐеоима највеёи брпј радпва написале су Ана Пејанпвиё и Жељка Финк. па . меѐутим. Бавеёи се прпучаваоем ппредбене фразеплпгије. Први израз карактерише сппј именице день и придјева насталпг дпдаваоем суфикса –ск и наставка – пй. лексикпграфскпг. Други тип АФЈ има структуру именица + радни глагплски придјев: Лебедев (смеется): Гплпва. Жељка Финк се пграничава на три пснпвна пблика фразеплпшке анализе. Устаљена ппреѐеоа предмет су различитих истраживаоа мнпгих фразеплпга. У превпднпј граѐи нису ппсвједпчени примјери фразеплпшких таутплпгизама са наведеним структурнп-семантичким мпделима. бывалп. кпје навпдимп у раду. дајуёи притпм једну ширу слику п пвпј врсти јединица и оихпвпм значају (види библипграфију). как рыб в пкеане (Чехпв XII: 43). *. схпднп наведенпј ппдјели сматрали би се редупликатима. С друге стране. а великих идей в ней тьма-тьмуъая. маленькая.+ (Чехпв XII: 27). день-деньскпй с лекциями бьешься.Folia linguistica et litteraria 81 У пквиру двпкпмппнентних адвербијалних фразеплпгизама ппсматрамп и фразеплпгизме са таутплпшкпм структурпм. јединице чије кпмппненте представљају разне граматичке фпрме ријечи истпг кпријена. лингвпкултурплпшкпг. У граѐи смп издвпјили два структурнп-семантичка мпдела таутплпгизама и тп самп у рускпј језику: Први тип АФЈ има структуру именица + придјев: Лебедев: В наше время.. пблик синтагме карактерише и ппредбене фразеплпгизме. Ана Пејанпвиё пве јединице прпучава више аспеката. У другпм изразу имамп сппј именица тьма и раднпг глагплскпг придјева дпдаваоем суфикса – уъ и наставка за женски рпд – ая. превпдилачкпг. аспцијативнпг. у српскпм језику ппстпји фразеплпгизам изражен мпделпм именица + именица: дан-данас. Псим фразеплпгизама са таутплпшкпм структурпм. веё и пд различитих ријечи (преузетп из: Ничева: 176).

+ (Чехпв X: 136). слпвнп. У рускпм језику се пвим јединицама дпдају ппредбени везници как. све ппредбене фразеплпгизме бисмп.. Узмемп ли у пбзир да глагпли. нпчевал черт знает где. сагласнп мишљеоу Пгпљцева. а у српскпм везници кап и пппут.+ (Чехпв XI: 299). ту кпмппненту (А) не мпжемп ни ппсматрати кап саставни дип фразеплпгизма (Пгпльцев 8). Ппредбени фразеплпгизми настају пд свих типпва синтаксичких јединица ─ пд фпнетских ријечи. *.. тпшнп и будтп. али не и оихпву кпмппненту.. синтагми и реченица.. Смирнпв: Измучился. ппсматрали кап ппредбене фразеплпгизме са двпдјелнпм структурпм. Када гпвпримп п ппредбеним фразеплпгизмима. а шла за ним всюду. *. структурнпг и семантичкпг аспекта. Највеёу пажоу аутпрка ппклаоа трпдјелним и двпдјелним фразеплпгизмима. жить.. придјеви и друге ријечи уз адвербијалне фразеплпгизме кпје смп издвпјили у граѐи представљају оихпвп лексичкп пкружеое. как спбака. кпји се у начелу лакп пткривају збпг истпвјетнпсти са ппредбама на структурнпм нивпу (Fink-Arsovski). как тень. ппставља се питаое да ли пни мпгу имати више пд двије кпмппненте. ─ *.+ пни видятся тплькп тайнп. лаять + как/ слпвнп/ тпчнп/ будтп + спбака А Б Как/ слпвнп/ тпчнп/ будтп + тень. как впры (Чехпв X: 142)! .. баба Ц Б Ц Мпделе ппредбених фразеплпгизама са адвербијалним значеоем. Бегать. дакле. Будуёи да збпг велике валентнпсти дип кпји се ппреди није увијек иста ријеч. Први тип ппредбених АФЈ има структуру ппредбени везник + именица у нпминативу: Анна Сергеевна не снилась ему. дым. разврставамп према субјекту ппреѐеоа (Ц).82 Journal of Language and Literary Studies устаљена ппреѐеоа прпучава са синтаксичкпг. скрываются пт людей.

ја сам десет гпдина теглип кап кпо и птплатип цеп дуг (Чехпв 1939 XIV: 51).+бегаешь. Трчи пп парку једна мушмула.+ (Чехпв 1939 XIII: 289). трчиш кап суманут пп целпј куёи *.+ (Чехпв III: 261). как угпрелый. пстанпвился.+ виѐају се самп кришпм.. Четврти тип ппредбених АФЈ има структуру глагпл + именица у инструменталу: Мышь нерешительнп вышла... Ппляк сделал шаг назад.+ (Чехпв 1974 II: 166). *. кад кпмарци уједају или тенпри певају. наједнпм скпчиш.. пкаменел (Чехпв IV: 91).Folia linguistica et litteraria 83 Впјницки: И не самп тп. Тплкачпв: Такп у тренуцима гнева и ппманиталпсти. пптрпшип сам на нежнп псеёаое ппла имаоа. Ппљак устукну.+ (Чехпв X: 133)..+ (Чехпв XII: 104). Астрпв: А ја сам јурип кап луд 30 врста (Чехпв 1939 XIV: 18). Тплкачев: *. Пвакав тип ппредбених фразеплпгизама у кпјима је субјекат ппреѐеоа изражен именицпм у инструменталу са глагплпм кпји чини пбавезни дип структуре и представља пснпву ппреѐеоа вепма је фреквентан у рускпм .. Други тип ппредбених АФЈ има структуру ппредбени везник + придјев: И здесь все хпдила. кап ппарен. беснп.. *. крију се пд људи кап лпппви (Чехпв 2004: 257)! Кап штп мпжемп примијетити из наведених примјера. стаде кап укппан..+. Cмирнпв: Вплеп сам страснп.. пп всему дпму *.+ и стрелпй пплетела ппд диван (Чехпв V: 459).. как безумная *.... как ужаленный. *.. али сада ─ слуга ппкпран (Чехпв 1939 XIII: 19)! *.. Треёи тип ппредбених АФЈ има структуру ппредбени везник + трпни придјев: Кпндрашкин птскпчил пт Милкина.. главпм без пбзира (Чехпв 1974 IV: 12)! Свадбенп весеље је ишлп кап ппдмазанп (Чехпв 1974 I: 270)... *. именица мпже бити упптријебљена и у једнини и у мнпжини у пба језика. как вкппанный... ёеретап се кап сврака п еманципацији. Пп приезде из Парижа в Вену Артур зажил птщельникпм (Чехпв I: 324).

У нашпј граѐи ппсвједпчена су самп 4 структурнп-семантичка мпдела пваквих фразеплпгизама. Насупрпт рускпм. према мишљеоу Абдулаха Мушпвиёа (44). Наша граѐа је ппказала да ипак у српскпм језику ппстпји адекватан примјер за пвај мпдел.. ја сам бубап. разпрялся на книги. будуёи да се уз кпмпаративе пбавезнп дпдају предлпзи пд или негп (гпре пд прпсјака. дпк кпмбинпваое са различитим глагплима пптврѐује оегпву велику валентнпст: ушити/ писати/ шитати/ радити/ не дижуёи главе и сл. я зубрил. Пети тип ппредбених АФЈ има структуру кпмпаратив придјева + именица у генитиву: Дплги хпчет выплатить.+ (Чехпв 1974 IV: 290). и пвај тип ппредбених фразеплпгизмама свпјствен је самп рускпм језику.84 Journal of Language and Literary Studies језику. хуже ниъегп (Чехпв VII: 451)! Кап и претхпдни. свпјствен је самп рускпм језику. у српскпм језику не ппстпји ни један примјер кпји дпказује мпгуёнпст упптребе пвпг падежа у функцији субјекта. с тпм разликпм штп пваква врста ппреѐеоа није прпдуктивна.. *. Пвакав мпдел. Први тип АФЈ представљен је структурним мпделпм рјешца + глагплски прилпг + именица: День и нпчь. не дижуёи главе. Други тип АФЈ има структуру кпмпаратив + кпнгруентни атрибут + именица у генитиву: Мне этпт юрпдивый надпел пуъе гпрькпй редьки (Чехпв VII: 183).+ (Чехпв V: 470). Дан и нпё. А живет. не разгибая спины. У српскпм језику би јединица са истим значеоем имала трпкпмппнентну структуру. прппадап на коизи. *.. гпре негп прпсјак).. . Трокомпонентни адвербијални фразеологизми Адвербијални фразеплпгизми изражени беспредлпшким синтагмама мпгу имати и трпкпмппнентну структуру. брат.

а ни у литератури није забиљежен ни један примјер у кпјем је именица упптријебљена у пблику датива: Ппппва: *. с тпм разликпм штп у језику превпда. Учиниёу те среёнпм. јер би у тпм случају предлпг сппјен са некпм пд аутпсемантичких ријечи кпнституисап ппсебну синтаксичку јединицу ─ фпнетску ријеч. кап и у претхпднпм ппглављу. Чубукпв: И увек сам вас вплеп. предлпшке синтагме се пдликују вишекпмппнентнпм структурпм.Folia linguistica et litteraria 85 Треёи тип трпкпмппнентних беспредлпшких синтагми представљају ппредбене АФЈ са структурпм ппредбени везник + кпнгруентни атрибут + именица: Чубукпв: И всегда любил вас. Трокомпонентни адвербијални фразеологизми У пквиру трпкпмппнентних АФЈ са структурпм предлпшких синтагми представљамп 9 структурнп-семантичких мпдела. как зеницу пка (Чехпв III: 326).. кпгда пн изп всех сил натягивал впжжи(Чехпв XI: 297)! Пльга: *... ангел мпй. как рпднпгп сына (Чехпв XI: 316). Лакеј је рпдпм из Харкпва. дпк је за петпкпмппнентне јединице ппсвједпчен самп један примјер.+. пднп-снп један мпдел у српскпм језику. . наппмиоуёи да меѐу оима. буду хранить тебя. кап рпѐенпг сина (Чехпв 1939 XIII: 47). Четврти тип представљају ппредбене АФЈ са структурпм ппредбени везник + именица + именица: Я сделаю тебя счастливпй.+ и пп краней мере дп девяти лежит и п чем-тп думает (Чехпв XIII: 123). У граѐи смп издвпјили више мпдела трпкпмппнентних и четвпрпкпмппнентних АФЈ.. ппзнаје тај град кап свпј чеп (Чехпв 2004: 219). ппстпје АФЈ са таутплпшкпм и ппредбенпм структурпм. Гпвприти п оихпвпј двпкпмппнентнпј сруктури је немпгуёе. чуваёу те кап зеницу пка (Чехпв 1974 II: 109). Предлошке синтагме За разлику пд беспредлпшких. Први тип АФЈ има структуру предлпг + кпнгруентни атрибут + именица у кпспм падежу и ппсвједпчен је у примјерима пба уппреѐивана језика. анѐеле мпј.

на дпхват руке... нп архитектурпй все-таки не занимался.. Четврти тип АФЈ има структуру именица + предлпг + именица: .] (Чехпв IV: 22). Споа: Ја не мпгу живјети с оим ппд једним крпвпм (Чехпв 1939 XIV: 53)! Ппппва: Тај најбпљи пд свих мушкараца пбмаоивап ме је на свакпм кпраку *.. Треёи тип трпкпмппнентних адвербијалних фразеплпгизама чине пне јединице кпје карактерише сппј предлпга и двију именица у случајевима када предлпг претхпди именицама. У нашпј граѐи. Ппппва: Кпликп је грације билп у оегпвпј ппјави кад је из све снаге затезап узде (Чехпв 1939 XIII: 11)! *.. Други тип трпкпмппнентних фразеплпгизама изражен је предлпшкппадежним везама уз чију именицу. али пн је настрадап на правди бпга (Чехпв 1974 IV: 352)..86 Journal of Language and Literary Studies Былп прпхладнп. умјестп кпнгруентнпг атрибута стпји прилпг.. *..+ (Чехпв X: 203). ппгребла себя в шетырех стенах (Чехпв XI: 295). У трен пка сам се сетип(Чехпв 1974 II: 286). Какп би замјена мјеста кпмппнената нарушила смисап фразеплпгизма. а и када се налази измеѐу оих..+ па дптерали су вас пнда на брпд.+ прпбыл здесь чуть ли не пятнадцать лет и кпнчил пп архитектурнпму птделению. и тп у тексту пригинала забиљежен је самп један примјер кпји је је представљен структурнп-семантичким мпделпм предлпг + именица + прилпг: *.+ (Чехпв 1974 VI: 364).+ (Чехпв 1939 XIII: 20). упркпс истпвјетнпсти врста ријечи кпје чине ппменуте фразеплпгизме... и ппрпдици (Чехпв 1974 III: 150)..... ми их и ппсматрамп кап ппсебне структурнп-семантичке мпделе.. и пкплп сарая вп все гпрлп кричал петух. с грехпм пппплам. свратип да честитам.....+.+ (Чехпв IX: 286)...+ (Чехпв VI: 25). ─ Пд Ивана Иванича ─ наставља Синклетејев ─ дп тргпвца Хримпва.. *. Спня: Не мпгу жить с ним ппд пднпй крыщей (Чехпв XIII: 230)! Ппппва: Пн лежит в мпгиле. на брзу руку пребрпјали *. *. Вы изплгались и истрепались дп мпзга кпстей *.+ (Чехпв I: 80). Всегда не прпчь нализаться дп пплпжения риз*. ппмешали са здравим. Навпдимп примјере АФЈ са мпделпм предлпг + именица + именица: Прпкурпр в мгнпвение пка спстрпил невинную физипнпмию [..

.. нпгу пред нпгу. да је мпј Ппгпди ишап раме уз раме са грпфпвим Размани у ливадама Марускиних(Чехпв 1939 XIII: 47).. как впт эту чайку (Чехпв XIII: 32). Пети тип такпѐе карактеристичан је самп за руски језик.. За труды ваши. Стручкпв је станпвап бпгу иза леѐа (Чехпв 2004: 12). Лпмпв: Извплите се сетити. птсчитали десять тысяч кппеечка в кппеечку. Твпја Марија Фпмина мпже смелп с државним саветникпм руку ппд руку да се прпшета. а представљен је структурним мпделпм предлпг + замјеница + глагпл: Тригприн: Нп случайнп пришел челпвек. складненькп да умненькп.. *.+ (Чехпв VI:344). Трчи пп парку једна мушмула. Кап девети тип трпкпмппнентних фразеплпгизама издвајамп ппредбене структуре са мпделпм ппредбени везник + предлпг + именица: Не мпгу я вам выразить. увидел и пт нешегп делать ппгубил ее. *.+ (Чехпв VI: 42).. Псми тип АФЈ има структуру именица у акузативу + предлпг + именица у акузативу и ппсвједпчен је самп у српскпм језику: Дпсад је једва милеп. мать мпя. как этп пн гпвприл. Седми тип представљају такпѐе таутплпшке АФЈ са структурним мпделпм именица у инструменталу + предлпг + именица у дативу (акузативу): Абпгин и дпктпр стпяли лицпм к лицу *. Абпгин и дпктпр су стајали лицем у лице *.+ (Чехпв 1974 IV: 345)...Folia linguistica et litteraria 87 Этп вам-с. Максим Иваныч..+ кад пстанеш с оима пши у пши и трудиш се да схватиш оихпв смисап притискају ти душу свпјим ёутаоем (Чехпв 2004: 151).+ (Чехпв 1974 III: 11). *. а гле какп сад јури (Чехпв 1974 III: 79). (Чехпв II: 48). кап ппарен. главпм без пбзира (Чехпв 1974 IV: 12). Шести тип представљају таутплпшке АФЈ кпје имају структуру именица у нпминативу + предлпг + именица у акузативу: Ведь мы ему. .. слпвнп пп писанпму и так трпгательнп (Чехпв IX: 140). детищкам на мплпшищкп.

Примјери фразеплпгизама са структурнп-семантичким мпделпм рјешца + предлпг + кпнгруентни атрибут + именица: Ппезжайте пдни. ппзлатип пд главе дп пете (Чехпв 1974 IX: 284). неудавшиеся сампубийцы.+ када је пд јутра дп мрака пстајап кпд куёе (Чехпв 1974 VIII: 100). а мне ппзвпльте ехать дпмпй! Прпшу вас! ─Ни ппд каким видпм! ─ прптестпвал Михаил Аверьяныч (Чехпв VIII: 112). Oт вашегп гпрпда тпгда малп-ппмалу не пстанется камня на камне. Ја бих те. Примјери фразеплпгизама са структурнп-семантичким мпделпм предлпг + именица + предлпг + именица: Стручкпв пбитал у шерта на кулишках (Чехпв II: 41).+(Чехпв 1974 III: 164). прпигравшиеся в пух и прах (Чехпв III: 206). пзплптил с гплпвы дп нпг (Чехпв X: 159). и бруји. Примјери фразеплпгизама са структурнп-семантичким предлпг + именица + везник + именица: мпделпм К первым птнпсятся: женившиеся в третий раз. Я бы тебя. У пвпм случају ппредбени фразеплпгизми су настали спајаоем везника и фпнетске ријечи.. спајаоем ппредбенпг везника са једнпм ненаглашенпм и једнпм наглашенпм ријечју. Четворокомпонентни адвербијални фразеологизми Веёи брпј ексцерпираних примјера са четвпрпкпмппнентнпм структурпм изражен је углавнпм предлпшкп-падежнпм везпм двију именица. ─ Ты не хпчешь жениться? ─ спрпсил дпктпр. Гпвприм вам истину кап пред бпгпм (Чехпв 1939 XIII: 215). сынпк. синкп. все изменится. и шушти без краја и кпнца (Чехпв 1939 XIII: 54). дакле. рпмиоала је пдвратна јесеоа кишица (Чехпв 1974 IV: 128). ─Ни за какие кпврижки (Жених и папенька IV: 92)! . а самп један мпдел умјестп двије именице садржи кпнгруентни атрибут.. тпшнп пп вплщебству (Чехпв X: 208).. Врти се кап на иглама.. Кап крпз ситп.88 Journal of Language and Literary Studies Свадебнпе веселье теклп как пп маслу (Чехпв II:76). *. *. ─ все пплетит вверх днпм. Феѐа: И грми.

Петокомпонентни адвербијални фразеологизми Када је ријеч п вишекпмппнентним фразеплпгизмима са синтагматскпм структурпм.. и неёу ппёи ни пп кпју цену(Чехпв 1974 IV: 336). Идите сами (Чехпв 1974 II: 260)! Ја сад нисам низашта. гнетут душу свпим мплчанием (Чехпв IX: 140). у граѐи смп издвпјили самп један примјер и тп у српскпм језику.+.+ (Чехпв 1974 III: 337). Четвпрпкпмппнентну структуру мпгу имати и ппредбени фразеплпгизми. лексикпграфски извпри пптврѐују да ппстпји и примјер адкватан пвпм мпделу у српскпм језику: пд реши дп реши (Речник МС 1973 V: 528). Четрдесет гпдина из дана у дан пазим на бпжја дела и лепп разумем да све ка једнпме впди (Чехпв 1974 V: 237).+ выспкие душевные качества передавались из ппкпления в ппкпление вп всей их чистпте (Чехпв VIII: 335).. *. Щипацев дплгп шагал из угла в угпл(Чехпв IV: 345).. замислите шта се с оим десилп! Умире! Пресамитип се! Други пут ни за живу главу!... чтп такпе вдпхнпвение. Навпдимп један примјер из руске граѐе изражен структурнп-семантичким мпделпм ппредбени везник + именица у нпминативу + предлпг + именица у акузативу: Сделал предлпжение.. Примјери таутплпшких АФЈ са структурнп-семантичким мпделпм предлпг + именица у генитиву + предлпг + именица у акузативу: Придя к себе в нпмер. кпгда пт зари дп зари сидишь за рабпчим стплпм или тешишь свпй ум мечтами (Чехпв XII: 53). Иакп је за пвакав структурнп-семантички мпдел ппсвједпчен самп један примјер у пригиналнпј граѐи. С пбзирпм на тп да смп се пдлучили за унутрашоу класификацију ..... кпгда пстаешься с ними с глазу на глаз и стараешься ппстигнуть их смысл... знал прелесть и ппэзию тихих нпчей. *. Примјери таутплпшких АФЈ са структурнп-семантичким мпделпм предлпг + именица у генитиву + предлпг + именица у генитиву: Иванпв: Я знал. как снег на гплпву (Чехпв VIII: 10).. Из шаса у шас изненаѐеоа ─*.Folia linguistica et litteraria 89 Tек штп сам му натукнуп..

Степанпва. Спфия: Нарпдна прпсвета. кап и мпдели ппредбених фразеплпгизама са кпмпаративпм придјева (хуже ниъегп. Л. Мпсква: Высшая шкпла.90 Journal of Language and Literary Studies синтагматских структура према брпју кпмппнената. рускпм језику су свпјствени мпдели кпји садрже глагпл кап једну пд кпмппненти (пт нешегп делать. Литература Валгина. . В. Русская фразеплпгия для шехпв. Иакп граѐа из пдреѐенпг коижевнпумјетничкпг текста неријеткп представља препреку за издвајаое веёег брпја структурнп-семантичких мпдела на нивпу језика превпда. За разлику пд српскпг. А. С. пуъе гпркпй редьки) или субјектпм ппреѐеоа исказаним именицпм у инструменталу (пплететь стрелпй). Наиме. Прпблемы структурнп-семантишескпй типплпгии бплгарских и русских фразеплпгизмпв. Мпкиенкп. Olomouc:Univerzitа Palackeho. Синтаксис спвременнпгп русскпгп языка. Славянская фразеплпгия. Валерий. навпди се да је мпдел рјешца + глагплски прилпг + именица ппсвједпчен самп у рускпм језику. Н. рукпй ппдать). Примјер са структурнп-семантичким мпделпм предлпг + именица у генитив + везник + предлпг + именица у акузативу: Бабакина (узрујанп): И тај ппсап се не ради с неба па у ребра (Чехпв 1939 XIII: 224). збпг честе ппјаве превпѐеоа фразеплпшкпг нефразеплпшким материјалпм. М. кпја нам је збпг предмета рада ппслужила кап пснпв за истраживаое на двпјезичкпм плану (Мушпвиё 1997). 1986. 1973. упчили смп да у литератури (Чепаспва). псим изпстављаоа веёег брпја примјера. кпја нам је и ппслужила кап пснпв за исту. Лепнидпва. Малински. Мпсква: Высшая шкпла. двпкпмппнентни мпдели са прилпгпм или глагплским прилпгпм у сппју са именицпм (вверх днпм. Чехпва и оихпвих превпда на блискпсрпдни српски језик ппказала је да ппстпји веёа разнпврснпст структурнп-семантичких мпдела у рускпм језику. 1995. у нашем случају дала је и ппзитивне резултате. Т. није наведен ни један примјер петпкпмппнентних и шестпкпмппнентних фразеплпгизама. слпжа руки). П. Мпкиенкп. дпк наша граѐа пптврѐује супрптнп. 1980. М. Анализа АФЈ ексцерпираних из пригиналних дјела А. у литератури.

Чехпв. Poredbena frazeologija: pogled izvana i iznutra. Нпви Сад: Матица српска. Ана. 1974. "Устаљена ппреѐеоа у рускпм и српскпм језику (лексикпграфски аспекат). П. Савремени српскпхрватски језик (граматишки системи и коижевнпјезишка нпрма). 2002. Българска фразеплпгия. Ко. Челябинск: ЧГПУ. Н. А. Стеванпвиё. 2010. 2004. пбычаи. Ко. Мпсква: Наука. П. Zagreb: Filozofski fakultet."Прпблемы фразеплпгишескпй и лексишескпй семантики. Пејанпвиё. М. Мпкиенкп. Приштина: Универзитет у Приштини. П. К. 212-218. Решник српскпхрватскпга коижевнпг језика. Т. 2005. I-X. 1989. Материалы Междунарпднпй наушнпй кпнференции: Кпстрпма. М. Пгпльцев. Сабрана дела у 14 коига. Драме и приппвијетке. Спфия: Наука и изкуствп. Чехпв. Слпварь устпйшивых сравнений русскпгп языка (синпнимпантпнимишеский). Бепград: Рад. Бепград: Научна коига. XII-XIV. 2001. Фразеплпгија Гпрскпг вијенца. 1983-1986. Кети."Грани слпва: Сбпрник наушных статей к 65-летию прпф. . II. 1973. Пејанпвиё. праздники в устпйчивых сравнениях русскпгп и сербскпгп языкпв. Мпсква: Высшая шкпла. Željka. 1939. В двух тпмах. Мпсква. 126– 129.V. В. Пејанпвиё. В. Ппдгприца: Библиптека Вијести.Folia linguistica et litteraria 91 Мушпвиё. 1987. 1997. Фразеплпщки адвербијали (на материјалу рускпг и српскпг језика). Шанский. Ана. Пејанпвиё. Мпсква: Астрель. А. М. Чехпв. 18. Абдулах. 1974. М. Мпсква. М. Ничева. 2004. "Културплпгија у пгледалу фразеплпгије (културплпшки аспект српских и руских устаљених ппреѐеоа).. 2006. Пплнпе спбрание спшинений и писем в 30-ти тпмах. А. А. Семантикп-грамматишеские свпйства русских фразеплпгизмпв. 1963. А. Чепаспва.20 марта 2004 г. Ана. Ппдгприца: Црнпгпрска академија наука и умјетнпсти. „Быт. 456–459. Мпсква: Академия наук СССР. Бепград. Ана. Русская грамматика.”Слпвп в слпваре и дискурсе: Сбпрникнаушных статей к 50-летию Харри Вальтера. Фразеплпгия спвременнпгп русскпгп языка. Мпсква. Чехпв. Сабрана дела. Fink-Arsovski. 1982. П.

кпмппнент. ЧЕХПВА (МЕЖСЛАВЯНСКИЙ ПЕРЕВПД) В статье анализируются адвербиальные фразеплпгизмы сп структурпй слпвпспчетания. структурнп- . Ппд адвербиальными фразеплпгическими единицами (АФЕ) ппнимаем языкпвые единицы. синтаксически и пп структуре спптнпсительные с наречиями. характеризующиеся: раздельнппфпрмленпстью. семантическая мпдель. на материале пригинальных прпизведений А. Ключевые слова: адвербиальный фразеплпгизм. птнпсительнпй устпйчивпстью фпрмы и значения.Чехпва и их перевпдпв на близкпрпдственный сербский язык. П.92 Journal of Language and Literary Studies АДВЕРБИАЛЬНЫЕ ФРАЗЕПЛПГИЗМЫ СП СТРУКТУРПЙ СЛПВПСПЧЕТАНИЯ В ПРПИЗВЕДЕНИЯХ А. впспрпизвпдимпстью. слпвпспчетание. кптпрые семантически.П. экспрессивнпстью и идипматичнпстью.

jer ne posmatraju govor djeteta na osnovu klasifikacije. Iako njegova teorija nije dala odgovor na mnoga pitanja. U ovom radu predstavidemo samo neke od značajnijih teorija koje se bave usvajanjem jezika i odnosom između jezika i mišljenja. Rodţer Braun. Teorije Ţan Pijaţea i Lava Vigotskog predstavljaju značajan doprinos istraţivanjima razvojne psiholingvistike. Eksperimenti Rodţera Brauna i njegovih saradnika pokazali su da djeca ne uče izvjesni jezik imitacijom.Folia linguistica et litteraria 93 UDK 81’232 Prikaz teorija o usvajanju jezika i odnosu između jezika i mišljenja Nataša Jovović. formulišu pravila a potom ih univerzalno primjenjuju. To je samo jedno od složenih pitanja na koje psiholingvistika pokušava dati odgovor. Ţan Pijaţe. . Cilj nam je da se pruţi jasan i saţet prikaz teorija čiji su predstavnici: Noam Čomski. Univerzitet Crne Gore Apstrakt: U ovom radu predstavićemo neke od najznačajnijih teorija koje se bave usvajanjem jezika i odnosom izmeĎu jezika i mišljenja. jer je jezik – dragulj u kruni kognicija (Vasid 146). Rodţer Braun. Ţan Pijaţe i Lav Vigotski. psiholingvistika. Rodžer Braun. usvajanja i razumijevanja jezika je zapanjujudi poduhvat. Aktuelno pitanje se svelo na prihvatanje ili osporavanje nove nativističke teorije o jeziku. čime su osporili do tada čuvenu i priznatu bihevioristišku teoriju o učenju jezika putem imitacije i uslovljavanja. klasa i kategorija u govoru odraslih. Uvod Proces učenja. već u vezi sa razvojem mišljenja. u stvari. Brzina kojom dijete usvaja pravila maternjeg jezika je začuđujuda ako imamo na umu činjenicu kako se strani jezik teško usvaja u poodmaklim godinama. Cilj nam je da se pruži jasan i sažet prikaz teorija čiji su predstavnici: Noam Čomski. ipak je trgnula iz učmalosti uspavanu lingvističku i psiholingvističku misao. često netačno. nešto što svako želi da objasni. koliko je složen taj proces koji obuhvata usvajanje rječnika i savlađivanje gramatičkih pravila koja su neophodna za svakodnevnu komunikaciju. Lav Vigotski. Djeca. tj. Naom Čomski je svojim ključnim djelom Sintaksičke strukture izvršio snaţan uticaj na psiholingvistiku koji se moţe smatrati pravom revolucijom u njenom daljem razvoju. Ključne riječi: jezik i mišljenje. Žan Pijaže i Lav Vigotski. Noam Čomski.

16 lingvista. i sa Morisom Haleom (Morris Halle) Glasovna struktura engleskog jezika (The Sound Pattern of English. 1957). vijeka. Pored ovih knjiga. Aktuelni problemi lingvističke teorije(Current Issues in Linguistics Theory. 1968). . psihološkim i filozofskim časopisima i različitim interdisciplinarnim zbornicima. objavio je vedi broj stručnih i teorijskih rasprava u lingvističkim. Smiljka Vasid naglašava da je kritika ove teorije u pojedinim segmentima bila preoštra jer negovorenje o stvaralačkom momentu ne znači negiranje njegovog postojanja 16 Ključna djela Čomskog: Sintaksičke strukture (Syntactic Structures. jezik je stvaralački. generativnom ili transformaciono-generativnom gramatikom. koji se može smatrati pravom revolucijom u njenom daljem razvoju. 1964). 1966). formalnim operacijama u vidu pravila koja neku datu strukturu preobradaju u neku drugu strukturu (Čomski 13). Sve do Čomskog vladalo je biheviorističko mišljenje o učenju jezika putem uslovljavanja. 1965). 1966). tvorac je čuvene lingvističke teorije koja se naziva transformacionom.17 Ovom teorijom i djelom Sintaksičke strukture izvršio je snažan uticaj na psiholingvistiku. Bihevioristička teorija jezika nije obradala pažnju na jezičku kreativnost koja se ispoljava u procesu njegovog učenja i korišdenja. Aspekti teorije sintakse (Aspests of the Theory of Syntax. 3. 1968). koji pored sintakse i morfologije uključuje i druge nivoe jezičke strukture. U teoriji N. Pojam transformaciona podrazumijeva onu gramatiku koja se služi transformacijama. Pristalice biheviorističke teorije u jezičkom sistemu ne prepoznaju opšte zakonitosti na kojima insistira Čomski. da prema eksplicitnim uputstvima proizvodi gramatične rečenice nekog jezika. ugledanja i imitacije. ipak je trgnula iz učmalosti uspavanu lingvističku i psiholingvističku misao. priroda jezika je apstraktna. psiholog i matematičar. Teme iz teorije generativne gramatike (Topics in the Theory og Generative Grammar. Generativna gramatika ima zadatak da generiše. jer je jezik čovjeku urzođen. tj. Izdvajaju se četiri osnovna obilježja jezika: 1. 2. Iako njegova teorija nije dala odgovor na mnoga pitanja. Aktuelno pitanje se svelo na prihvatanje ili osporavanje nove nativističke teorije o jeziku. Čomskog sintaksa je središnja komponenta lingvističkog opisa. univerzalnost je posljedica suštinskog ustrojstva ljudskog uma. 17 Riječ je o primarno najuticajnijoj sintaksičkoj teoriji 20.94 Journal of Language and Literary Studies Osnove generativno-transformacione gramatike Noama Čomskog Noam Čomski (Noam Chomsky). tj. Jezik i um (Language ond Mind. temeljna struktura jezika je univerzalna. a pojam gramatika ima šire značenje od tradicionalnog. Kartezijanska lingvistika: jedno poglavlje istorije racionalističke misli (Cartesian Linguistics: A Chapter in the History of Rationalist Thought. 4. Međutim.

str. Jezik se posmatra kao beskonačan skup rečenica koje su određene konačnom dužinom i skupom elemenata. .19 Čomski je bio svjestan da je kročio na opasan teren kada je konstatovao da sintaksička struktura može da pruži izvjestan uvid u probleme koji se tiču značenja i razumijevanja. Opšta pravila upotrebe jezika su univerzalna za sve jezike na svijetu. 19 Čomski je naveo dva primjera kojima je ilustrovao autonomnost sintakse: 1) Colorless green ideas sleep furiously. a svaka rečenica može se predstaviti kao konačna sekvenca ovih fonema. Nolit. Često korišdenje testova asocijativne tehnike je jedan od vidova jezičke kreativnosti. postoje jezičke univerzalije koje iniciraju i postojanje sistema univerzalne gramatike. Isto. Prema tome. U procesu učenja i usvajanja jezika dijete otkriva urođene gramatičke zakone. Time je otvorio mnoga pitanja i podstakao mnoge rasprave o tome koliko su semantička obavještenja potrebna u otkrivanju jedne gramatike. one koje pripadaju i koje ne pripadaju datom jeziku. a ne semantičkim strukturama. tj. jer i gramatički ispravna rečenica može biti besmislena. dijete je sposobno 18 Skradenica J predstavlja gramatiku jezika u skladu sa teorijom Čomskog i prevodom Ranka Bugarskog. stvaralačku snagu jezika vidi u čovjekovoj sposobnosti da riječima izrazi ono što prethodno nikada nije čuo i shvati ono što do tada nikada nije rekao.Folia linguistica et litteraria 95 (35). mišljenje savremene nauke jeste da semantički pojmovi u jednoj gramatici ne mogu biti beskorisni jer i oni imaju značajnu ulogu u stvaranju teorije koja bi pružila uvid u proces razumijevanja rečenica. dakle. 1979. U početnim radovima Čomskog naglasak je bio isključivo na sintaksičkim. Po njegovom mišljenju. Jedan od zadataka generativne gramatike jeste da otkrije niz gramatičkih pravila koja opisuju mogudnost građenja beskonačnog broja gramatički mogudih rečenica. Kao jedan od dokaza navodi se činjenica da se čovjek koji u kasnijim godinama uči neki strani jezik mora poslužiti nekom tradicionalnom gramatikom kako bi tek u izvjesnom stepenu savladao pravila novog jezika. Čomski je postavio prvi model matematički sintaksičkih struktura za potrebe mašinskog prevođenja. iako je broj mogudih rečenica beskonačan. Lingvistička analiza razdvaja gramatične od negramatičnih sekvenci. jezik je sistem znakova koji se koriste po određenim pravilima. 88. što potvrđuje i njegov čuveni primjer: Bezbojne zelene ideje spavaju bijesno. Međutim. Noam Čomski. Gramatika jezika (J)18 je „naprava“ koja generiše samo gramatične sekvence. 2) Furiouslz sleep ideas green colorless. Pretpostavka generativne gramatike jeste da je jezik urođeno svojstvo. u svom govornom ili pisanom obliku imaju konačan broj fonema. Beograd. Svi prirodni jezici. Pojam gramatičnosti ne poistovjeduje se sa semantičkim aspektom. Gramatika i um. teorija Čomskog kreativnu. Na drugoj strani. Međutim.

ona ima i određenu strukturu.96 Journal of Language and Literary Studies da savršeno savlada neki jezik i to neuporedivo brže i lakše od odraslog. Ta djetetova sposobnost – otkrivanje urođenih gramatičkih zakona – čini osnovu nativističkog shvatanja gramatike. John is eager to please. Oni koji poznaju engleski jezik automatski shvataju razliku. a u drugoj je subjekt rečenice. nije prilagođeno učenju nekog posebnog jezika. koja određuje njenu semantičku interpretaciju i površinsku.20 Rečenice su naizgled sastavljene na isti način. nista manje značajnu. niz pravila koja omogudavaju da se bilo koja rečenica u jeziku može tačno opisati. dakle. Uz pomod dubinskih i površinskih struktura Čomski je želio da osmisli principe koji bi ga doveli do modela jezika podesnog za kompjutere. a drugi dio je takođe sastavljen od djelova – je slomila i nogu. koji nastaju granjanjem djelova višeg reda. koja određuje fonetsku interpretaciju. str. sastoji se od dva glavna dijela – djevojčica i je slomola nogu. Opservacione adekvatnosti koja podrazumijeva dosljednost posmatranja. Dubinska struktura rečenice podrazumijeva apstraktno znanje. Sintaksička komponenta gramatike razlikuje dvije strukture u svakoj rečenici – dubinsku. mada ona nije uočljiva upoređivanjem njihovih površinskih struktura. Pri tome. Pored ove površinske razlikujemo i drugu. Transformaciona gramatika mora zadovoljiti uslove: 1. Normalnom djetetu je za sticanje govorne sposobnosti potrebna samo izloženost određenom jeziku. 20 U originalnom tekstu: John is easy to please. Čomski navodi sljededi primjer: 1) Džona je lako zadovoljiti. aspekte rečenice koji stoje iza manifestovanog oblika. Osim toga. rečenica: Djevojčica je slomila nogu. tj. fonološku i semantičku. ali se u osnovi razlikuju. nijesu mu potrebne nikakve eksplicitne instrukcije (Čomski 119). U zajednici koja govori engleski. dubinsku strukturu. glavnu smetnju predstavljala je osnovna postavka njegove gramatike – jezička kreativnost koja onemogudava iznalaženje takvog modela. pri čemu možemo razlikovati djelove nižeg reda. Rečenica ima hijerarhijsku strukturu. ove rečenice imaju različite dubinske strukture. Ono. Ali zato. tj. riječi su složene na određeni način. Znanje nekog jezika pretpostavlja implicitnu mod razumijevanja neodređenog broja rečenica čije principe transformaciona gramatika nastoji da otkrije. Ona izgrađuje sistem pravila koja se mogu razložiti u tri glavne komponente: sintaksičku. U prvoj rečenici Džon je objekt glagola zadovoljiti. Međutim. Rečenica se sastoji od riječi koje su poređane određenim redom. Npr. (Isto. 120) . Ona se može prikazati pomodu crteža stabla koje se grana. tj. i ono de naučiti engleski. 2) Džon voli da ga zadovolje.

Levelt. 3. 1970. „Raspoloživi podaci o dečjem govoru“. kutije: primarni jezički podaci SM GRAMATIKA Primarni jezički podaci kojima se dijete služi kada usvaja odgovarajudi jezik čine ulazni materijal. Flores D” Arcais and W.22 Dejvid Meknil i Dan Slobin (Dan Slobin)23 su ispitivali apstraktne gramatičke odnose u razvoju ranog govora kod djece. razvijaju na osnovu tog govora. jedan od zadataka tiče se otkrivanja teorije o unutrašnjoj strukturi. M. 63). 143– 154. 1970. 208–231. J. potrebno je razumjeti njegovu unutrašnju strukturu. „Stvaranje jezika. Po prijemu primarnih jezičkih podataka koji se sastoje od onih iskaza koje je dijete ranije čulo. iz knjige Psycholinguistics: Selected Papers. 46−50. „Univerzalije u gramatičkom razvoju dece. predviđanje o tome koji de iskazi biti gramatičke rečenice (Razvoj govora. u Razvoj govora kod deteta. odnosno gramatički sistem je izlazni materijal. Brown. kao i SM. North―Holland.Folia linguistica et litteraria 97 2. The First Sentences of Child and Chimpanzee. Ova tri nivoa adekvatnosti Čomski sagledava sa stanovišta izgrađivanja apstraktnog sticajnog modela za jezik (SM)21 koji se može prikazati u vidu tzv. . kod djeteta i u SM. preinačuje dio govora koji prima u gramatički sistem. Problem razumijevanja SM je sličan problemu razumijevanja same djece. Da bi dokazali ovu tvrdnju Rodžer Braun (Roger Brown). (Isto. 21 U originalnom tekstu: “Language acquisition device – LAD. Universals of Gramatical Development in Children. Oni moraju da zaključe o zbivanjima u crnoj kutiji na osnovu odnosa između toga što ulazi u sistem i onoga što iz njega izlazi.” u Razvoj govora kod deteta. SM stvara gramatički sistem koji omoguduje predviđanje bududih opažanja. Brown et al. Djeca su. Isti izlazni i ulazni materijal znači i istu unutrašnju strukturu. I. Slobin. tj. Beograd. Gramatičku sposobnost. Govorna sposobnost i jeste razlog što djeca tako brzo usvajaju jezik. Gramatika. edited by R. Naslov originala: R. 64). 22 Vidi: Rodžer Braun. edited by G. 1981. 23 Vidi: Dan Slobin. eksplanatorne adekvatnosti koja se tiče dosljednosti u objašnjavanju i opisivanju pravila koja omogudavaju najekonomičniji opis jezika.” u Razvoj govora kog deteta. the Free Press.. kao i SM. Meknil (D. priredila Nada Ignjatovid-Savid. B. Unutrašnja struktura SM odgovara bazičnoj ljudskoj sposobnosti za jezik. deskriptivne adekvatnosti koja podrazumijeva dosljednost u opisivanju predutnog znanja govornika koje obuhvata procjenjivanje semantičkih odnosa unutar rečenice. Mc Neill) poredi ovaj zadatak sa onima koji se zadaju studentima elektrotehnike. Može se pretpostaviti da neka vrsta unutrašnje strukture.” Dejvid Meknil. Dakle. D. iz knjige Advances inPsyholinguistics. izložena govoru. Da bi se shvatio SM i način na koji on stvara gramatiku. str.Naslov originala: D.

24 Djeci je zajednička urođena jezička sposobnost jer zahvaljujudi njoj dijete je u stanju da napravi množinu neke imenice kojoj ne zna značenje. Meknil je ispitivao dvogodišnju djevojčicu iz Tokija koja je učila japanski jezik.98 Journal of Language and Literary Studies Braun je ispitivao jezik dvogodišnjeg dječaka Adama koji je usvajao engleski jezik. proces razumijevanja iskaza (1983. Oni su došli do zaključka da ograničenost jezičkih varijeteta predstavlja dokaz da djeca uključuju apstraktne odnose u svoj najraniji govor. dok je Slobin ispitivao dijete koje je bilo izloženo samo ruskom jeziku. Izuzev napomene da se taj proces zasniva na fonološkim. i koje je koristilo sufiks ga ispravno. Rečenice koje odrasli često koriste dijete ne upotrebljava jer one sadrže one tranformacije za koje ono još nije sposobno. One se tiču odnosa glagol – glagol – modifikator. Dođi i pojedi to. ved je potrebno njihovo pravilno korišdenje i kombinovanje u smisaone rečenice. Među sufiksima koji nemaju ekvivalent u engleskom jeziku postoje dva. . japanski jezik je jezik sufiksa. i djeca izložena japanskom uključuju apstraktne gramatičke odnose u svoj rani govor. Lurija primjeduje da su dubinske gramatičke strukture jezika spojne karike. va i ga. Iako se dubinske strukture iskaza grade na osnovu nevelikog broja pravila one se ne pokazuju uvijek u površinskim strukturama. kao u primjeru: Dejan je otišao kod Vesne s Ivanom. kako za pretvaranje misli u govor. Tako dolazimo do zaključka da gramatički identične rečenice mogu imati različita značenja. iako je on postojao u govoru njegovih roditelja. Ono u početku ovladava dubinskim strukturama koje karakterišu relativno malobrojna pravila građenja. Proces građenja rečenica obuhvata dvije faze. u kojem razlikujemo dvije značenjske varijante: 1. odnosa sufiksa va i ga u japanskom jeziku itd. Dejan je došao kod Vesne (zajedno s Ivanom). 23). Aleksandar R. 66−67). Dejan je došao kod Vesne (koja živi s Ivanom). Meknil je ispitivao govor djeteta koje se nalazilo u najranijoj fazi govornog razvoja. (npr. koji naznačuju gramatički subjekt rečenice (Razvoj govora. U jeziku nije najvažnije znati veliki broj riječi. U japanskom jeziku svi slučajevi imenovanja zahtijevaju sufiks va. semantičkim i sintaksičkim procesima. ali ne i va. tj. To pokazuje da i djeca izložena engleskom. To znači da dijete ne savlađuje beskonačno veliki broj mogudih varijanti za izražavanje određene misli. 24 Za razliku od engleskog. ili da gradi vremena od glagola koje nikada nije upotrijebilo. Na osnovu dobijenih podataka reklo bi se da razvoj imenovanja i razvoj gramatike nemaju ničeg zajedničkog. 2. a druga površinska do koje se dolazi transformacionim postupcima. prva je dubinska. koju često koriste roditelji) u engleskom. tako i za obrnut proces – za prelaz oformljenog govora u misao. Čomski ne daje nikakvo objašnjenje kako se on zapravo odigrava.

Folia linguistica et litteraria 99 Ova pravila. u intervalu od nekoliko godina – snimao govor troje djece (Adama. čini temelj transformacione gramatike. d) Dejan je otišao sa Vesnom. Braun je u saradnji sa svojim studentima. Čomski je opisao pravila na osnovu kojih jedne strukture prelaze u druge. Sa gledišta savremenog naučnog saznanja. Ova teorija je izazvala mnoge oštre polemike što je dovelo do pojave brojnih radova iz oblasti lingvistike i psihologije. ali različite po strukturi. Zapažanjem da je jezička mod u najtješnjoj vezi sa modi uma (Čomski. b) Da li je Dejan sa Vesnom otišao na ljetovanje? c) Dejan je otišao na ljetovanje. 25). djelimično odričnu rečenicu. može da se pretvori u odričnu. na osnovu kojih se grade dubinske strukture. Međutim. upitnu. tačnije gramatičke strukture mogu generirati u druge gramatičke strukture iste po sadržaju. U toku istraživačkog projekta organizovao je seminare otvorenog tipa kojima su prisustvovali svi zainteresovani za razvoj jezika. Eve i Sare). i na osnovu kojih jedne strukture prelaze u druge. aktivniji jezički razvoj kod neke djece može . Npr. Predstavnici ovih disciplina su prihvatanjem ili odbacivanjem njenih ideja otvarali nove puteve u istraživanju zagonetnog odnosa koji se tiče prelaza sa misli na artikulisani govor. u početnim radovima. (Lurija. Dugogodišnje istraživanje je pokazalo da kod djece postoje razlike u tempu usvajanja i razvoja govorne sposobnosti. teorija Čomskog veoma je značajna bez obzira na njene ranjive strane koje se tiču izvjesno zanemarivanja semantičkog nivoa. ili obratno. prisutna su u svim jezicima i predstavljaju jezičke univerzalije pa njihovo razumijevanje predstavlja značajan korak u procesu otkrivanja zakonitosti pomodu kojih čovjek savladava jezik. Opisivanje pravila pomodu kojih se grade dubinske i površinske strukture. Vedina djece prvu riječ izgovara u periodu do prve godine. rečenica: Dejan je sa Vesnom otišao na ljetovanje. Smatra se da je na taj način podigao čitavu generaciju naučnika za oblast razvoja jezika (Vasid 146). primjenom malobrojnih pravila: a) Dejan je sa Vesnom otišao na ljetovanje. Napisavši Prvi jezik(1973) dao je model za mnogobrojne studije koje su uslijedile nakon njega. ali ne sa Vesnom. ali ne na ljetovanje. Studija Prvi jezik Rodžera Brauna U istoriji razvojne psiholingvistike značajno mjesto pripada Rodžeru Braunu (Roger Brown) profesoru psihologije koji je autor jednog od najuticajnijih djela o razvoju jezika kod djece. 310) on je otvorio nove puteve razvoju lingvističke nauke s nativističkim gledanjem na proučavanje razvoja govora i procesa saznanja.

100 Journal of Language and Literary Studies se odložiti do trede godine. Iskazi postaju složeniji. jeste prosječna dužina dječjeg iskaza tj. Djeca. . što ipak ne umanjuje njihovo semantičko bogatstvo. Eksperimenti Brauna i njegovih saradnika su pokazali da djeca ne uče izvjesni jezik imitacijom. do uzrasta od oko tri godine. R. može li da nastavi sa šetnjom. iako još uvijek ne umije u potpunosti da riječima izrazi svoje misli i osjedanja. PDI25. MLU. Njegova studija je pokazala da su određene greške karakteristične za svu djecu koja uče engleski jezik. Pokušaj roditelja da „isprave“ greške u govoru djece je bezuspješan u određenoj fazi razvoja. često netačno. čime su osporili do tada čuvenu i priznatu bihevioristišku teo-riju o učenju jezika putem imitacije i uslovljavanja. Riječ je o jednom od najčešde korišdenih mjerila gramatičkog razvoja male djece. Kada dijete počinje da govori svi njegovi iskazi su sastavljeni od jedne riječi. tako da PDI ima vrijednost 1. 25 U originalnom tekstu: Mean Lenght of utterance. Telegrafski govor je termin kojim se označava govorna faza koju karakterišu najčešde dvočlani ili tročlani iskazi (mama. formulišu pravila a potom ih univerzalno primjenjuju. (Razvoj govora. Porast vrijednosti PDI uočava se naročito u periodu od 18 do 24 mjeseca. Kada su roditelji pokušali da mu ukažu na pravilan oblik koji glasi Nobody likes me.0. Primjeri ovog tipa postoje i u našem jeziku. razumije da su negativna osjedanja uslovila plač tetke. Kako se govor razvija i usložnjava vrijednost PDI raste. Djeca ne uče govor imitirajudi odrasle. dijete je odgovorilo: „Mozem. 40–60). Unaprijed postavljena pretpostavka o postojanju istog redoslijeda u procesu usvajanja jezika kod djece koja uče američki engleski – podrazumijeva da de kod djece koja imaju istu vrijednost za PDI biti isti i gramatički detalji njihovog govora. kupi. stoga kalendarski uzrast nije dobar pokazatelj stadijuma jezičkog razvoja. ono je ustanovilo novi „pravilni“ oblik Nobody don’t likes me. Braun je za određivanje PDI koristiio morfeme. postojanje sistematičnosti te vrste upuduje na psihološke procese koji njima upravljaju. jer se djeca razlikuju u pogledu brzine napredovanja u gramatici. tročlani i sl. u stvari. Međutim. dođe. veznici i drugi rečenični djelovi. Braun navodi primjer (Vasid 146−150) sa djetetom koje je reklo Nobody don”t like me. ista vrijednost za PDI ne znači i isti kalendarski uzrast. Dijete jasno pokazuje želju da mu se kupi određeni predmet. Ranija ili kasnija pojava govora nije povezana sa inteligencijom ili mentalnim sposobnostima. Evi i Sari. sistemske greške koje su Brauna i navele da objavi studiju o Adamu. Na pitanje da li se umorilo. dvočlani. predlozi. Najbolji pokazatelj gramatičkog razvoja.” primjenjujudi pravilo o nastavku – m u prvom licu jednine prezenta univerzalno za sve glagole. keka plače) u kojima su ispuštene zamjenice. tata. svjesno je da de se njegov otac uskoro pojaviti jer je čulo zvuk automobila. To potvrđuju i tzv.

Jezik i društvene klase. kumulativna kompleksnost (Vasid 151) koja podrazumijeva semantičku i gramatičku komponentu. 1979. U studiji Prvi jezik Braun se koncentrisao na sintaksu i semantiku. B. Npr. 27 Napomena: Tom aspektu on je posvetio pažnju u knjizi Socijalna psihologija (R. Onamo gdje je Rodžer Braun zastao nastavili su njegovi učenici. tj.Folia linguistica et litteraria 101 Porodice Adama. Neuspjeh u konstituisanju nove studije. pitanje koliko značenja ima neka riječ i koliko pravila određuje formiranje riječi. Njegov pristup je dubok i originalan i ima trajan uticaj. Braun je pokušao da objasni ovu pojavu kroz mogudnost da su određeni oblici koje djeca najprije nauče i najčešdi u govoru roditelja. 26 Vidi: Bazil Bernštajn. stoga planirani drugi tom Prvog jezika nikada nije napisan. Ova činjenica istovremeno je i osporavanje Bernštajnove (Bernstein) teorije o socio-ekonomskom statusu roditelja koji uslovljava postojanje određenih jezičkih kodova. članovi a i the koji se najčešde koriste kod odraslih su bili na Braunovoj skali tek sedmi po redoslijedu usvajanja. tj. On razlikuje dva lingvistička obrasca: ograničeni i razrađeni jezički kod. 152).27 Imao je namjeru da objavi studiju koja bi obuhvatila i kasnije faze (III. Brown. ali je smatrao da je to pitanje socijalne psihologije. Redoslijedom usvajanja upravlja tzv. ali je tokom istraživanja odbacio takvu pretrpostavku. a ne psiholingvistike. Nije želio da umanji značaj društvenog konteksta na razvoj govora. ili pak. tj. IV i V) ali njihova analiza nije dala nikakve jake generalizacije poredive sa ranim fazama. ipak su istim redoslijedom usvajala izvjesne oblike jezika. Prvi je svojstven komunikaciji roditelja iz niže klase. BIGZ. razlikama u socioekonomskom statusu njihovoh porodica. . Kasnijih faza nikako ne umanjuje njegov značaj koji se tiče objavljivanja prvog autoritativnog djela ove discipline i usmjeravanja vedine vodedih istraživača koji su najbolje ocijenili njegova dostignuda: On ostaje glavna snaga u psiholingvistici i usvajanju jezika i dao je doprinose koji traju i do sada i idu u bududnost. Eve i Sare su bile različitog društveno-ekonomskog porijekla. ali djeca su ipak pokazala nesumnjivu sličnost u procesu usvajanja jezika. za razumijevanje prošlog vremena neophodno je usvajanje pojma rano. Beograd. Ustanovio je da postoje govorne i jezičke razlike između djece koje su uslovljene razlikama porodičnih sredina. Da bi djeca razumjela množinu ona moraju da shvate pojam broja i jednine. Bernštajn je ispitivao razvoj govora kroz odnos jezika i određenih društvenih klasa. New York. dok je drugi karakterističan u komunikaciji roditelja iz srednje klase. (Vasid.26 Mada su se djeca razlikovala u brzini napredovanja. Free Press). Social psychology the second edition.

tj. Na njegovom početku ne postoji nikakvo razlikovanje između ja (djetetove ličnosti) i spoljašnjeg svijeta. nekonstituisano u pravom smislu riječi. Pijažeu se zamjeralo što je čitav period do sedme godine smatrao fazom egocentričnog govora. niti za objekte u spoljašnjem svijetu (Pijaže. godine). neprekidno prelaženje iz stanja manje ravnoteže u stanje vede ravnoteže (Pijaže. postaje sve stabilnija. Senzo-motorni period traje od rođenja do pojave govora. preoperacionalna (2−7 godine). Agid 81). Inhelder 7). Prema ovoj teoriji. One ostaju konkretne sve do 11−12 godine. zahvaljujudi simboličkoj funkciji. Doživljeni i opaženi utisci ne vezuju se ni za ličnu svijest. 2. Glavni period počinje oko 7−8 godine i obilježen je zametanjem operacija. 4. objekata i spoznaje njihove postojanosti. Postojanje okoline ono shvata samo kroz svoje želje i potrebe. Tek sa pojavom govora. senzo-motorna (do 2. 3. do zrelosti). Tada dijete počinje da koristi apstraktne hipoteze. a to čini potpuno nesvjesno. posmatrajudi svijet oko sebe postepeno uobličava koherentno razumijevanje tog svijeta. Inhelder 13). jer kao što se tijelo razvija do relativno stabilnog nivoa. periodom ranog djetinjstva (2−7 godine) dolazi do temeljnih promjena kada dijete postaje svjesno sebe i svojih postupaka. beba se rađa bez ikakvih znanja. tako se i mentalni život shvata kao kretanje u pravcu završnog oblika ravnoteže – razuma odraslog čovjeka. organizovanja uzročnih odnosa. posle dogradnje svakog novog sprata. Približno na tom uzrastu počinje četvrti period koji obilježavaju formalne ili propozicionalne operacije. Razlikuju se četiri faze u saznajnom razvoju: 1. Dijete prelazi sa opažajno-konkretnog mišljenja na apstraktno. faza konkretnih operacija (7−11 godine). verbalno mišljenje (Marjanovid. Tada preovlađuje subjektivno gledište jer dijete sebe stavlja u centar. Oni čine nerazdvojivu cjelinu. U drugom periodu. faza formalnih operacija (od 11. a zatim. Psihički razvoj može se uporediti sa rastenjem organizma. itd. govora za sebe. Cjelokupna stvarnost nosi pečat . Mentalni razvoj mogude je uporediti sa podizanjem visoke zgrade koja. Sve do ovog perioda značenje riječi najčešde je „nestabilno. švajcarski psiholog Žan Pijaže (Jean Piaget) razradio je teoriju kognitivnog razvoja koja dovodi u vezu pojavu govora sa razvojem saznanja.102 Journal of Language and Literary Studies Teorije Ž. obilježen je senzomotornom inteligencijom koju karakterišu dostignuda koja se tiču organizacije prostornih odnosa. preoperacionalnom mišljenju dijete je u stanju da koristi reprezentacije u mišljenju. Vigotskog (unutrašnji govor) Tokom 50-ih i 60-ih godina XX vijeka.” tj. Pijaže predstavlja psihički razvoj kao postupno uravnotežavanje. Pijažea (egocentrični govor) i L.

ved i osobe slične njemu samom. Dijete nije svjesno primarnog uslova komunikacijskog čina koji zahtijeva prilagođavanje tuđoj tački gledišta. sestra i djevojčica shvataju kao sinonime. među kojima treba nadi svoje mesto (Ivid.Folia linguistica et litteraria 103 njegove subjektivnosti. Usvajanje pojmova kod djece predstavlja složen proces čiji se razvoj može pratiti na različitim uzrastima. Razgovor sa sedmogodišnjim dječacima. ne provjeravaju da li ih drugi slušaju ili razumiju. do sedme godine. Ovaj period se naziva i animističkim jer su sve pojave u stvarnosti sagledane u vezi sa njegovim doživljajima. Takav zaključak izvodi na osnovu istraživanja koje je sproveo Piter Lojd koristedi mecu koji govori. U knjizi Suđenje i rasuđivanje kod djece Pijaže ističe da djeca u najranijem stadijumu.” Pijaže je odbacio tvrđenje da je dijete „čovjek u malom“ kao i mogudnost da je jezik odgovoran za nastanak logičkih struktura koje odlikuju stadijum operacionalnog mišljenja (22). dječak. i svi dječaci su brada. . ved je konstruisano pomodu djetetovih akcija. Djeca predškolskog uzrasta ne govore jedno sa drugim. Mišljenje postaje objektivno tek u procesu socijalizacije. Glas mece je proizvodila skrivena odrasla osoba. prema istraživanju Pijažea (157−197). Njegova teorija uslovno se može svesti na tvrđenje da na svim stadijumima mišljenja saznanje utiče na jezik. relacione pojmove brat. tekao je na sljededi način: IPitanje: Šta je to brat? O28dgovor: Dječak. Objektivnost je rezultat činjenice da dete u onima koji ga okružuju ne prepoznaje više samo osobe koje su potčinjene njegovoj egzistenciji. Havelka 11). On je djeci predstavljen kao neko ko ne zna baš dobro da govori pa de mu biti potrebna njihova pomod u toku komunikacije. 28 U daljem tekstu skradenica O označavade odgovor. Kao dokaz navodi činjenicu da su i gluva djeca u stanju da operacionalno misle kao i djeca koja čuju. Tako dolazi do zaključka da Čomski griješi. Djeca su u ovom eksperimentu ispoljila veliko razumijevanje za mecinu „nesposobnost. Margaret Donaldson (29) ističe da sposobnost predškolske djece da se decentriraju ili sagledaju tuđe stanovište nije ni izbliza toliko ograničena kao što je Pijaže godinama tvrdio. Tek pošto stekne dovoljno iskustva sa vršnjacima njegov govor postaje socijalizovan. a ne obratno (Razvoj govora 73−104). Egocentrizam počinje da opada oko šeste ili sedme godine i tada se razvija objektivni smisao za stvari. a na pitanje Jesu li sve djevojčice sestre? daje odgovor Da. jer „jezgro uma“ na kome je izgrađena gramatika jezika nije urođeno. pri čemu se uočavaju određene faze u procesu njihovog razumijevanja. Petogodišnja djevojčica na pitanje Šta je to sestra? odgovara Sestra je djevojčica.

Međutim. osnivača biheviorizma. P: Da li je tvoj otac brat? O: Ne. P: Zbog čega je tvoj otac bio brat? O: Zato što je bio dječak. u problematičnim situacijama vrada se glasnom govoru. U okviru Votsonove teorije iznosi se zapažanje da dijete u početku govori samo glasno. Tek na drugom stadijumu dijete odvaja značenje riječi brat od pojma dječak. crtanjem). kada je naučilo da govori i šapatom. (Isto 192−195). prihvatajudi da i odrasli mogu biti brada. IIP: Da li je tvoj otac brat? O: Bio je kad je bio mali. stoga ona zapostavlja funkcije govora i strukturu govornih iskaza. koji na mišljenje gleda kao na inhibirani govor. Ako eksperimentator uvede neku prepreku (npr. zato što je on čovjek. Na taj način.104 Journal of Language and Literary Studies P29: Jesu li svi dječaci brada? O: Jesu. Vigotski smatra da je ova bihevioristička teorija previše zaokupljena dimenzijom čulnosti. Pijaže. Dobijeni odgovori pokazuju da djeca isključuju kategoriju odraslih u značenju pojmova brat i sestra. On tvrdi da postoji samo govor. Čak i na starijim uzrastima. a ono što obično nazivamo mišljenjem nije ništa drugo do govor. sve dok razumijevanje ne bude kompletno u semantičkom pogledu. Na posljednjem stadijumu dijete shvata da pojam brat pored pola i više od jednog djeteta. ono još uvijek misli da samo jedan od dva dječaka u porodici jeste brat. bez obzira na to da li je on čujan ili ne. Votson ističe da se šapat razvija u nečujni govor čije je postojanje pokušao eksperimentalno da dokaže uz pomod aparata koji mjere pokrete laringsa. . opisujudi oglede na djeci koja su bila zaokupljena nekom aktivnošdu (npr. sakrije 29 U daljem tekstu skradenica P označavade pitanje. na drugoj strani. Lav Vigotski u ključnom djelu Mišljenje i govor (1934)izlaže teoriju o unutrašnjem govoru pokušavajudi da se razračuna sa Pijažeovom teorijom o egocentricčnom govoru i teorijom Votsona. on otkriva djetetove namjere. određuje i recipročnost odnosa. Pijaže je ovaj proces opisao kao razvoj pojma brat dok ga Eva Klark posmatra kao postepeno dodavanje određenih semantičkih crta značenju riječi brat. dijete sa početne tačke u kojoj su dječak i brat sinonimi izgrađuje saznanje koje prolazi kroz nekoliko faza. dolazi do zaključka da jezik služi za planiranje radnji. proučava funkcije govora ali zapostavlja socijalnu interakciju koja ima važnu ulogu u procesu formiranja glasnog govora. Vigotski. ne inhibira govor što znači da ne umije da šapude.

To je pojava prelaska spoljašnjeg govora u unutrašnji govor (Vigotski 19−20). unutrašnji govor nije mišljenje. dopre do implikacije toga svoga iskustva. Oponašajudi odrasle „prijeti“ prstom i izgovara ne. Vigotski smatra da se specifično ljudsko mišljenje rađa iz regulacije dječijeg ponašanja jezika od strane odraslih pa su socijalne ili komunikativne i misaone ili saznajne funkcije jezika u početku nerazdvojne. Unutrašnji govor o kojem govori Vigotski ne treba vezivati za Votsonov inhibirani govor. čime jasno ukazuje na svoje želje i htjenja. Vigotski ističe da je govor još uvijek sinpraksičan. Korišdenjem ovih riječi ono odobrava/sprečava određenje aktivnosti.Folia linguistica et litteraria 105 boju) dijete započinje iskaz otkrivanjem problematične situacije: Gdje je bojica? Treba mi plava boja. pa du dobiti plavu (Vigotski 16). Da bi osoba razumjela iskaz koji joj je upuden mora poznavati kontekst situacije. Naime. Glasni govor koji nastaje u toku planiranja. U početku samo odmahuje glavom ukoliko nešto odbija. Kada je u pitanju specifična struktura iskaza. U komunikaciji dijete govori jasnijim rečenicama. onda. Nema veze. što znači da se može razumjeti samo na osnovu konteksta aktivnosti u kojoj se javlja (Šmit 149). Međutim. . što znači da prisustvo drugih podstiče govornu aktivnost djeteta. nedovršene rečenice. Govor se u socijalnoj sredini više verbalizije. a isto tako da to svoje iskustvo može. on je konstituent procesa mišljenja (Šmit 150). ne obradajudi se predmetima koje ne smije da dohvati. procjenjivanja i organizovanja aktivnosti – postaje sve skradeniji i rjeđe se javlja. koje stiče na različite načine i u dodiru sa drugim ljudima. dok Votson smatra da je mišljenje inhibirani govor. 30 Tj. on jasno pravi razliku između jezika i mišljenja. Karakteriše ga: skradivanje. Sinpraksični govor je karakterističan za rane etape razvoja jer dijete još uvijek nije u stanju da artikuliše svoja iskustva pomodu gramatički ispravnih i složenih rečenica. Tokom aktivnosti ovog tipa govor stiče svojstva mišljenja. obojidu crvenom padu je razrediti vodom. sa razvojem djetetove izražavalačke upotrebe jezika prema terminologiji koju koristi Aleksandra Marjanovid: .Kad kažem – izražavalačka upotreba jezika. da učini shvatljivijim za druge” (Marjanovid 103). a potom prelazi na izgovaranje riječi. a ne dimenziju čujnosti i aktivnosti govornih organa. Vigotski ističe sintaksičke kriterijume koji čine jezičku formulaciju.30 ili jezičke modi. Struktura iskaza se mijenja sa razvojem jezičke sposobnosti. Kada dijete počne da koristi riječce da i ne ono je ved u stanju da shvati složene odnose značenja koje iznova stvara u procesu njihove upotrebe i u sve širem kontekstu postojedeg iskustva. Govor se javlja i kao regulator ponašanja. Ono reguliše svoju aktivnost u skladu sa načinom na koji su odrasli regulisali njegovo ponašanje. onda mislim na mogudnost da dete svoje lično iskustvo sveta.. izostavljen subjekt. Prema tome. i sl. riječ sa semantičkom vrijednošdu čitave rečenice.

1986. Temeljne studije R. D. Brauna. broj 1–2. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. i Marjanovid. ved u vezi sa razvojem mišljenja."Predškolsko dete 17 (1–4). Izabrani radovi u knjizi Smiljke Vasid.Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. Novi Sad. Pr. Cuevas. Vigotski. Čomski. koja je zanemarila pitanje jezičke kreativnosti. Gramatika i um. Beograd: Savez pedagoških društava Jugoslavije. B. Nada IgnjatovidSavid. M. MA: Harvard UP. R. N. Razvoj govora kod deteta. "Dečje jezičke igre. Jezik i društvene klase. Stoga je potrebno. I.106 Journal of Language and Literary Studies Teorije Pijažea i Vigotskog predstavljaju značajan doprinos istraživanjima razvojne psiholingvistike jer ne posmatraju govor djeteta na osnovu klasifikacije. Savid. M. Čomski je negirao do tada čuvenu biheviorističku teoriju. Savez pedagoških društava Jugoslavije. Psiholingvistika. kognitivistička teza"."Razvoj govora kod deteta.Beograd: Nolit. Slobina takođe pružaju dokaze o urođenoj jezičkoj sposobnosti i daju značajan doprinos polju razvojne psiholingvistike. univerzalne strukture. koja je posljedica ustrojstva ljudskog uma. N. više pažnje posveduje se pitanju razvoja govora i fazama/stadijumima kroz koje djeca prolaze. BIGZ. Brown. Ne. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. A. 1988. "Stvaranje jezika. Prevod Ranko Bugarski. "Razvoj jezika i saznanja. 1985. Pijaže i L. Savremena psihološka saznanja o debetu. R. N. Kromer. imati na umu važnost i značaj prvih teorija koje su 50-ih i 60-ih godina prošlog vijeka trgnule do tada uspavanu lingvističku misao i pokazale da je upravo interdisciplinarna saradnja bududnost uvijek aktuelne nauke o jeziku."Predškolsko dete. Marjanovid. otkrivajudi zakonitosti najsloženije i najzagonetnije čovjekove sposobnosti. Zaključak Polazedi od četiri osnovna obilježja jezika − stvaralačkog karaktera. 1981. Međutim. Beograd. Cambridge. . "Razvoj značenja reči. N. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. sa teorijama kognitivnog razvoja koje su podstakli Ž. 1979. Um deteta. Literatura Agid. Pr. Bernštajn. 1979. A. 1973. ona ih je držala labavo. klasa i kategorija u govoru odraslih. A first language: The early stages. Donaldson. Havelka. Institut za pedagoška istraživanja. apstraktne prirode. i pored brojnih iscrpnih savremenih studija koje se bave ovim problemom.. Meknil. Ivid. Meknila i D. D. Proces socijalizacije kod dece. 1994. I. 1987. J. 1981.

Folia linguistica et litteraria 107 Lurija.Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.Razvoj govora kog deteta. formulate rules and then apply them universally. Inhelder. 1994. which contested the by then famous and recognized behavioristic theory of language learning through imitation. London: Rout-ledge & Kegan. Noam Chomsky.H. D. 1982. . often inaccurately. V. 1986. Ž. Osnovi neurolingvistike. Univerzalije u gramatičkom razvoju dece. Vigotski. 1999. a powerful influence on psycholinguistics. but in connection with the development of thought. Roger Brown. Mišljenje i govor. Beograd: Nolit.Pr. Current issue came down to the acceptance or denial of a nativist theory of language. S. Vasid. J. classes and categories in the speech of adults. Key words: language and thought. Lev Vygotsky. Beograd: Nolit. Slobin. L. 1981. Jean Piaget and Lev Vygotsky. Theories of Jean Piaget and Leo Vygotsky have contributed greatly to the research of developmental psycholinguistics. Judgement and reasoning in the child. with his major work Syntactic structures.O. Roger Brown. psycholinguistics. "Intelektualni razvoj deteta. Jean Piaget. N.. Razvoj deteta. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. 1928. which can be considered a real revolution in its further development. Piaget. A. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.Novi Sad: Institut za pedagoška istraživanja. Psiholingvistika. I.The experiments of Roger Brown and his colleagues demonstrated that children do not learn a certain language by imitation. Pijaže. 1977. Although his theory did not give an answer to many questions. Children. in fact. because they do not watch the speech of a child based on the classification."Savremena psihološka saznanja o detetu. Prevod Milica Glumac-Radnovid. Our goal is to provide clear and concise review of the features of theories which represent Noam Chomsky. B. and conditioning. it startled dormant linguistic and psycholinguistic thought from lethargy. Noam Chomsky had. Savid. LANGUAGE AND THOUGHT In this paper we present some of the major theories dealing with the emergence of language faculty and the relationship between language and thought. Šmit.

.

lexicology. morphology. It is situated by the Lake Ohrid coast and the River Drini i Zi coast. it is only in Struga that both Gegs and Tosks live divided by the River Drini i Zi. accompanied with examples. All these distinctive features and phenomena. Struga is situated in the southwest part of Macedonia. but are connected with simple phonetic versions of the phonemes or with the grammatical forms with an affix version. Even I could not have reached such a conclusion had I not had that opportunity.7) Tosk and Geg in the Spoken Albanian of Struga Ajten Qamili. the two dialects of Struga differ in some features. phonetics. spoken Tosk. and some other features (many of them). It is impossible or very difficult to research the spoken language in the town because the town is a mixture of different . Introduction It is a very pleasant feeling to research and study your own language. spoken Geg. Even in the grammatical system.Folia linguistica et litteraria 109 UDK 811. Some of the distinctive phonetic features of both dialects are tightly connected with the spoken language. All those that have not had the chance to do this do not have the same opinion. University of Tirana Abstract: It is very surprising that from all the places inhabited by Albanians. this shortened dialectical reflection encompasses some phonetical.18’282. especially in the morphological system.4(497. the Albanian spoken language in Struga is something between Centre Gegerisht and North Toskerisht. functioning side by side in the same town. will be presented in this paper. which are not many in number. Key words: features. The lack of studies of dialectology in the Struga region (my birthplace) motivated me to do this study. Based on the dialectology map. morphological and lexical segments of the spoken languages of Struga. Generally. The object of this paper is to present just some more characteristic distinctions between the Tosk and Geg spoken languages. especially the spoken language. The general distinguishing features for the grammatical structure of the dialects are those that can be linked with the presence and absence of certain grammatical categories. do not touch the structure and the functioning of the phonemes at all. In the lexical field there are very few distinctive features.

Jablanica. Tateshi. but the city spoken language is a transitive language between two dialects. Dollogozhda.110 Journal of Language and Literary Studies nationalities and also because there live people who come from different villages and their spoken language differs from one village to another. Based on the dialectology map. Elder women from a certain village. . Poumi. such as: Veleshta. the Albanian spoken language in Struga is something between Centre Gegerisht and North Toskerisht. especially those that I surveyed. Koroshishta. Ladorishti. My curiosity encouraged me to research the Struga spoken language in the town and also around the Albanian villages. the result of mixed marriages. Struga is situated in the southwest part of Macedonia. daughters and city brides. Frengova. etc. Primary school pupils and secondary school students (their slang). .Organizing the collected material in two chapters and analyzing it. Mislodezhda. The methods I used for conducting my study were: . it is only in Struga that both Gegs and Tosks live divided by the River Drini i Zi. . The town is surrounded by the mountains Galicica. The target groups of this study are: Elder women.Surveys (I prepared the questions myself.Interviews. and Mokra. It is situated by the Lake Ohrid coast and the River Drini i Zi coast. .Recording conversations on a Dictaphone and taking notes. but I followed Spiro Floqi’s questionnaire format). Drini i Zi divides Struga into two equal parts. I would like to thank the inhabitants of Struga for their help and hospitality. Kalishti. Senior citizens and young people with evolutionary changes. It is very surprising that from all the places inhabited by Albanians.

Turks. The Albanian villages belong to 3 municipalities: Veleshta. The lake is 31 km long and 14. are situated on the right side of the River Drini i Zi. the Tosk villages. such as: Albanians. or on the northeast side of Struga.31 The Struga population consists of different ethnic groups. and 25 000 of them live in the town. and some other features (many of them). 2001 .Folia linguistica et litteraria 111 Lake Ohrid is an ancient lake 2-3 million years old. Egyptians and Vlachs. or on the southwest side of the town Struga. do not touch the structure and the functioning of the phonemes at all. 31 Struga. besides those of a grammatical and lexical one. The two other municipalities. but are connected with simple phonetic versions of the phonemes or with the grammatical forms with an affix version. The Struga Albanians” religion is Islam. The villages of the municipalities of Ladorishta.Republika Makedonija. more than 20 of which are inhabited by Albanians. The total population of the region is 65 000 people. The Distinct Features of the Phonetic Field Some of the distinctive phonetic features of both dialects are tightly connected with the spoken language. are situated on the left side of the Drini i Zi.8 km wide and 286 m deep.2 km2. Opstina Struga. Dollogozhda and Ladorishta. The distinguishing features on a phonetic level are many. it is about 695 m above sea level. There are 40 villages in Struga. Muslims. or the Geg villages. in fact. with a surface of 358. Macedonians.

is the diphthongisation of the vowels [i] and [y] in [ëi] and [u] in [ou]. baklláv and in the Tosk spoken language the same words are stressed.32 Ex. and the Geg spoken languages have an [o] instead. such as: babá. Koroshishta. 1997. mirë– mëir (good). in only very few cases are there long and short serial vocals.ko:ma (tooth) (is) (leg) A special characteristic of the Geg spoken language and especially the spoken language of Misllodezhda. but in the Tosk variant there are only short serial vowels. 2001. Livadhia. in comparison with the whole spoken Geg. Ex: mësuër (Tosk) and msu: or msoumun (Geg) for mësuar (in the town) punuër (Tosk) and punu: or punoumun (Geg) for punuar (in the town) but: grua (Tosk) and grue (Geg and the town) for grua 32 33 Jorgji Gjinari & Gjovalin Shkurtaj. bakllavá. in comparison with the Geg spoken language. Toskërishtja dhe gegërishtja në të folmen e Strugës. seminar paper – unpublished. which does. Ex. . Shkup: Philological Faculty. teneqè.112 Journal of Language and Literary Studies The Tosk spoken language does not have a mechanical arrangement of stress. thikë –thëik (knife). Tiranë: Libri Univarsitar. tenèqe. Dialektologjia. sy– sëi (eye). which is long and stressed. Ex. shi – shëi (rain). In the Geg spoken language can be found: bába. nuse – nouse (bride). kungull – koungull (pumpkin).33 Ex. The vowel group [ua] of the Albanian standard language in the Tosk Struga spoken language appears as [uë] and in the spoken Geg as [u:]. dhëmbi – dho:mi ësht – o:sht këmba. Ajten Hajdari-Qamili. plak (old man) – pla:k (old woman) in the Geg spoken language. In the Geg villages. The spoken language of Ladorishta and Frengova keep the stressed vowel [ë]. Dollogozhda and Poum. And: larush – laroush (colored).

zh→ sh. g→ k. gj→ q. varr (Tosk and town). v→ f. x→ c.vorr (Geg).fire. old woman bl→ gj (bleta → gjieta. Ex: mbreti – mreti (king). The consonant groups [mb]. Ex: vaj (Tosk and town) – voj (Geg). bleva→ gjieva)=bee. [nd] and [ng] are kept in both dialects of Struga. dh→ th. flame In the Geg spoken language there is the phenomenon of palatalisation of the groups [tj] and [pj] in [q] and [dj] and [g] in [gj]. xh→ ç . the ancient spoken language of Koroshishta and Tateshi and the spoken language of the town retain these groups. etc. only in the spoken language of Koroshishta. Ex: tjetër → qietër pjek→ qiek djem→ gjiem gur→ gjur (another) (bake) (boys) (stone) The phenomenon of muting the final consonants is a characteristic of the Struga Tosk spoken language. Only the Tosk spoken language. shëndosh – shnosh (healthy).votër (Geg). in fact [vo] in the spoken Geg. Another distinguishing feature between these two dialects is the group [va] in the spoken Tosk. [bl] and [fl] in the Geg spoken language. but only oral ones.grave. A very interesting phenomenon for this region is also the alteration of the groups [pl]. buy fl→ fj (flutur→ fjutur. but not for the native speakers of Struga. humbi – u:mi (forget). Ex: z→s. in comparison with the whole spoken Geg.oil. vatër (Tosk and town). ndize -nize (make fire). there are no nasal vowels. plak→ qak)=plumb or bullet. Misllodezhda and in the old spoken language of Tateshi are they shortened to [m] and [n]. However. flakë→ fja:k)=butterfly. In the Geg spoken language we have: pl→ q (plumb → qum.Folia linguistica et litteraria 113 mua (Tosk and the town) and mouve (Geg) for mua. In the Geg spoken language of Struga.

sinkopa. . which are not many in number. shelg→ shelk. metathesis (change of sounds within the word). zogj→ zoq. Sonorism (the process of changing the consonants from noisy to voiced) is a characteristic of the Tosk spoken language of Struga. të buta→ d’buta. but not in the city’s spoken language. borxh→ borç). xixë→ xi:c. kërkoj→ gërkoj. in the Geg spoken language. dashuni > dashuri. breshënë > breshërë. the two dialects of Struga differ in some features. epitez (the increase of sound in the beginning of a word.34 In the Tosk spoken language and the spoken language of the people of town of Struga the [n] intervocalic sound is alternated to [r] and in the Geg spoken language the [n] is retained. we cannot call them distinguishing dialect features because they can be found in a mixed form in different villages in both dialects. Thus. especially in the morphological system. The general distinguishing features for the grammatical structure of the dialects are those that can be linked with the presence and absence of certain grammatical categories. shiko→ zhgo (just in the Tosk dialect). Ex: rona > rëra. apokopa (the falling of sound in the beginning of a word. in the centre of a word and at the end of a word).114 Journal of Language and Literary Studies (mëz→mës. are missing in the Tosk spoken language. etc. garazh→ garash. Tiranë. etc. lakënë > lakërë. in Struga’s Geg spoken language there are reflexive pronouns. The Distinct Features of the Morphology Field Even in the grammatical system. Dialektologjia shqiptare. epentez. which on the other hand. elision (the missing of vocal [ë] of short forms of personal pronouns) even though they can be found in the Struga spoken language. with some exceptions. 34 Jorgji Gjinari. but it is not accepted. aferez. etc. 1998. The phenomena: protez. dimënë > dimërë. Rotatism is one of the main distinguishing features between the Geg and Tosk dialects and a very ancient phenomenon. in the centre of a word and at the end of a word). Ex: s’bëhet→ z’boet.

the distinction between these two dialects is more at a phonetic level. Ex: in Tosk: ay mësuaka ashtu thënke paska thë:n qënkam vra:r in Geg: ai mso:ka ashtou thuke paska thonun quokom vramun It is very interesting to note that the future tense of admirative mood does not exist in any Albanian spoken languages. the adjectives in the Tosk spoken language are not inflected in the feminine gender. Ex: in Tosk: do kënaqeshkam do rënka shi nesër do qënka ftoft do shkokam ande in Geg: dë knaqekom dë ronka shëi nesër dë qoka ftoft dë shkokom andi . However. etc. adjectives in masculine and feminine gender differ not only from their determiners in both genders. (-nj). Adjectives formed from the partitives either in the Tosk spoken language or / and the Geg spoken language differ from the inflections that they have in the feminine gender in Geg spoken language. Ex: I larët. mbanjim-mbashim. lanjim-lashim. which are asigmatic (without [s]).e larët ~ I la:mun – e lame I shpuër – e shpuër ~ I shpoumun – e shpoume The imperfect tense of the indicative mood in the Geg spoken language is sigmatic (with -[s] from Greek). but also from the inflections to the adjective of the feminine. So. Ex: punonjim – punoshim. not in the standard language. etc.Folia linguistica et litteraria 115 Ex. and in the Tosk and the town’s spoken language with (-e). (-ë). it is only in Struga spoken language. djalin e vet – Geg – the same in the city të birin – Tosk The plural of masculine nouns in the Geg spoken language is made using the final vowel (-a). In the admirative mood. in comparison to those of Tosk and the town.

116 Journal of Language and Literary Studies The participle in the town (and Geg) spoken language is reductive. and in the Tosk one it is non-reductive. In continuation I will provide some examples that are more typical: Ex: Tosk Quër Çun Plira Kurriz Ape Shur Fshes Qumësh Turp Unazë Gju: Shqerrë Fmi Veçkë Prance Shpet Barku town kasollë dja:l llome shpi:n hape rë:r fshes qumësht turp unazë lla:p qingj fëmi: vezë s”ka gjë shpejt barku Conclusion The way and style in which I have shown and presented things is simplified and summarized.la (town) – la and lamun (Geg) kënduër (Tosk) – këndu (town) – knou and këndoumun (Geg) parë (Tosk) – pa: (town) – pa: and pamun(Geg) dalur (Tosk) – dal (town) – dal and dalun (Geg) The Distinct Features of the Lexical Field Among the work on the ground and from my experience in this region. fast) moulla (stomach) . I have not come across many interdialectal changes in the lexical field. Ex: punuër (Tosk) – punu (town) – punu and punoumun (Geg) larë (Tosk). It is necessary to point out that the version of this work in English is a shortened and sublimated version of the summary of my doctoral dissertation: Të folmet Geg a:r (shed) voc (boy) llome (garbage) shpë in (back) çile (open) ron (sand) netull (broom) tombël (milk) mbarre (shame) mië ir (ring) llap (tongue) kinxh (lamb) coull (child) voe (egg) nançish (no problem) frëik (quick.

1994. Udhëzues për mbledhjen e fjalëve dhe shprehjeve të gjuhës shqipe. Bahri Beci. Shkup. Fadil Raka. sintaksë. Tiranë. Universitá degli Studi di Napoli L”Orientale.Folia linguistica et litteraria 117 shqipe të rrethit të Strugës (në kontekst ballkanik) [The Albanian spoken language of the Struga region (in a Balkan context)] In the end of this paper we see that the spoken languages of the Struga region cannot be mentioned separately. Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë. Studime gjuhësore I (Dialektologji). Jehona 1-2. 45 – 55. Shkup. Akademia e Shkencave e Shqipërisë. . Bibliography Ajten. Hajdari-Qamili. 2007. 1989. Prishtinë.Të folmet shqipe të rrethit të Strugës (në kontekst ballkanik). Eqrem Çabej. Prishtinë. Prishtinë. 1993. even though they belong to two Albanian dialects: North Toskerisht and Centre Gegerisht. 1974. Bahri Beci. with very few differences in lexicology. Pyetësori (fonetikë. sometimes they do not even exist. 1978. Dialektologjia shqiptare II. Asllan Hamiti. Tiranë. E folmja e rrethit të Strugës. 2001. Të folmet qendrore të gegërishtes. 1983. Dituria 1. 1987. leksik). This article is of interest because it shows the existence of two distinct dialects of the same language functioning side by side. E folmja e shqiptarëve të Karadakut të Shkupit (doctoral dissertation in Skopje. doctoral dissertation – unpublished. Shkup: Philological Faculty. Për historinë e strukturës dialektore të shqipes. Also. but are generalized according to the dialect that they belong to because their distinguishing features are not as big as they appear. Ajten. 1977. Feim Reçani. morfologji. 503 – 544. Dukuritë fonetike në të folmen e Malësisë së Sharrit të Tetovës. 429 – 441. Akademia e Shkencave e RPSSh. Tiranë. Akademia e Shkencave e RSh. Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë. II. Dialektologjia shqiptare V. Vendi i të folmeve shqipe të Maqedonisë në strukturën dialektore të shqipes. Tiranë. The differences between them lie mainly in phonetics and morphology. vëll. I. the Tosk spoken language and the town one.Toskërishtja dhe gegërishtja në të folmen e Strugës. E folmja e rrethit të Gostivarit (dorëshkrim). Fadil Sylejmani. seminar paper – unpublished. Qamili. Prishtinë. (which is a transitive spoken language) do not have many differences from today’s contemporary language.E folmja e qytezës së Kaçanikut. 1999) – unpublished. vëll. From this whole text we see that the Struga spoken languages do not have as many distinguishing features between them. 1980. Esat Hoxha. 2008. 2011. Atlasi Dialektologjik i Gjuhës Shqipe.

2008. Tetovë.447. Disa nga tiparet dalluese fonetike të të dy dialekteve plotësisht përputhen me gjuhën standarde. E folmja shqipe e Prespës. të cilat nuk janë të shumta. Në fushën leksikore ka shumë pak tipare dalluese. leksikologji. Tiranë. Qëllimi i këtij artikulli është pasqyrimi vetëm i disa prej tipareve dalluese më karakteristike ndërmjet të folmeve gege dhe toske. Shaban Demiraj. morfologji. dy të folmet (dialektet) e Strugës dallohen nga disa tipare. Tiranë. 1998. 371. Zihni Osmani. të cilat bashkëjetojnë në po të njëjtin qytet. Tiranë. Mahir Domi – Gjovalin Shkurtaj. TOSKËRISHTJA DHE GEGËRISHTJA E TË FOLMES SË QARKUT TË STRUGËS Çuditërisht nga të gjitha trojet e banuara me shqiptarë. shtrihet në brigjet e Liqenit të Ohrit dhe përreth lumit Drini i Zi. Shkup. Tiranë. Fonologjia historike e gjuhës shqipe. morfologjike dhe leksikore të të folmes së rrethit të Strugës. e folmja toske. edhe me shqiptarë që e flasin dialektin toskë edhe me shqiptarë që e flasin dialektin gegë. Fjalët çelës: tipar dallues. E folmja shqipe e Karshiakës. Shkup. Jorgji Gjinari. 1996. Struga. Dialektologjia. Spiro Floqi. Opstina Struga. Pyetësor për mbledhjen e toponimisë shqiptare. 1997. Jorgji Gjinari & Gjovalin Shkurtaj. 2001. Struga ndodhet në pjesën jugperëndimore të Republikës së Maqedonisë. fonetikë. 1996. Gjithashtu. do të trajtohen në këtë artikull.118 Journal of Language and Literary Studies Haki Ymeri.Republika Makedonija. . edhe në sistemin gramatikor. e folmja gege. por ndërlidhen me variante të thjeshta fonetike të fonemave ose me forma gramatikore me variante të ngulitura. kurse një numër i konsiderueshëm i tipareve dalluese nuk prekin aspak strukturën dhe funksionin e fonemave. të cilët i ndan lumi Drini i Zi. Të folmet e qarkut të Strugës. 1971. të shoqëruara me shembuj. Tiparet dalluese kryesore të dialekteve në strukturë gramatikore janë ato që lidhen me praninë ose mungesën e kategorive të caktuara gramatikore. në Atlasin Dialektologjik të Gjuhës Shqipe janë përfshirë në gegërishten qendrore dhe në toskërishten veriore. 1983. 1997. E folmja e Dervenit (doctoral dissertation in Prishtina 1988). vetëm Struga është e populluar. Remzi Nesimi. Pyetësor për mbledhjen e materialit dialektor të gjuhës shqipe. sidomos në fushë të morfologjisë. Dialektologjia shqiptare I. Tiranë: Libri Univarsitar. Dialektologjia shqiptare. ky punim i shkurtuar dialektor përfshin disa nga tiparet dalluese fonetike. Marrë në përgjithësi. Të gjitha këto tipare dalluese dhe dukuri.

misconceived and dishonest. which is the main reason why very frequently the vast majority of factual assertions ought to be verified. deceitful. We have shown that it is scientifically dishonest and unfair to cut and paste vastly different and divergent entries from several interdisciplinary fields and present the resulting pastiche as some sort of scientific research. However. Additionally. We argue that the paper written by Alan Sokal is far from being scientifically based. In order to lend credence to our empirical analysis we have enumerated different types of errors we encountered in the course of the analysis of Sokal’s paper.2:001 Facing the Data Soliloquies – Crossing the Boundaries of Quantum Gravity Hermeneutics Miloš D. Sokal examines the implications of taking into consideration quantum gravity while analysing certain phenomena in the domain of humanities. it is scientifically unfair when a researcher tries to cut and paste different entries and then pass the resulting pastiche off as a scientific paper allegedly dealing with interdisciplinarity. we show that the validity of the author’s aims may also be challenged. it represents pseudointellectualisation mocking Postmodernism and Feminist Theory in particular. Feminist Theory.Folia linguistica et litteraria 119 UDK 130. Moreover. It is not complicated to assess the authors weaknesses taking into account that the author does not . Postmodernism. Our aim is to show. the interdisciplinary accounts allegedly describing quantum gravity and its cultural. that the entire undertaking of Sokal.g. to name just a few) was unstraightforward.” “science Wars. Furthermore. Feminist Theory. we have assessed the weaknesses of his undertaking. In his paper. University of Belgrade Abstract: In this paper we criticise the so-called Sokal’s “cultural revolution” and the so-called “science Wars. or more precisely. written by Alan Sokal. Đurić. it is an undeniable and self-evident truth that everybody makes mistakes. Introduction: Transgressing the Boundaries of Quantum Gravity Generally speaking. starting from the methodology of his study to the misleading way in which this author treated certain fields pertaining primarily (though not exclusively) to humanities (e. by way of illustration. Key Words: “Cultural Revolution. philosophical and political implications. Postmodernism.” inspired by the paper entitled Transgressing the Boundaries: Towards a Transformative Hermeneutics of Quantum Gravity. Even experts are entitled to mistakes.” Quantum Gravity.

In this way.120 Journal of Language and Literary Studies possess a formal knowledge of philology. (and strictly speaking. The subtitles in Sokal’s paper are inappropriate. although quite intriguing. the author dedicates by far too much space to impressionistic reflections on plausible interdisciplinary fusion (most of which can be found in . for that matter). There is practically no research data provided by Alan Sokal. and other fields pertaining to humanities. In this paper we analyse Alan Sokal’s essay entitled: Transgressing the Boundaries: Towards a Transformative Hermeneutics of Quantum Gravity.” where the reader unfortunately does not get any information about the proclaimed “liberatory science. such as: “Transgressing the Boundaries: Towards a Liberatory Science. Discontinuity and Interconnectedness?. The Analysis: Is Quantum Mechanics Composed of: Uncertainty. instead of presenting the results of his research. However. the potential reader finds it quite a problem to follow the explication and elaboration of the proclaimed aims. For example. Apart from the notorious lack of the serious analysis of the pertinent literature on the subject. without making explicit reference to the research (e. it is necessary to enumerate the serious errors which undermine his study. More precisely. the lack of validity of Sokal’s research may be better understood. Generally speaking. in particular turbulent fluidity”. and as the author progresses through the text. Sokal’s study is without value. and no concrete findings are presented in the text. several important aspects remain underexplored in Sokal’s investigation. However. Sokal makes impressionistic comments on the previous interdisciplinary research. it is surprising that the author of the disputed paper displays the lack of the basic knowledge of mathematics and physics.g.” except in the title. “At the same time. Complementarity. published in Social Text in 1996. the aims of the research are much too general. as a work of research from which conclusions might be drawn. linguistics. is hardly accounted for in the text of his paper. In addition to this. or Liberatory Science Re-Visited The title of Sokal’s paper. or even “This foreshadowing of postmodernist epistemology is by no means coincidental”). considering the fact that Alan Sokal tried to criticise both Postmodernism and Feminist Theory. or. “stanley Aronowitz has convincingly traced this worldview to the crisis of liberal hegemony in Central Europe in the years prior and subsequent to World War I”. feminist thinkers have pointed out the need for an adequate analysis of fluidity.

In quantum gravity. We have discovered a pattern of sloppiness and carelessness in Sokal’s work. entitled “Transgressing the Boundaries: Towards a Transformative Hermeneutics of Quantum Gravity.” states the following as its focus: my aim is to carry these deep analyses one step farther. whilst simultaneously revealing Sokal’s inappropriate hit-or-miss approach. queer. his carelessness undermines the entire investigation and weakens any possibility of seriously accepting such an account as a genuine empirical research. making even tentative comparisons between the overall process of quantisation and quantum gravity seems to be quite far-fetched and highly dubious. Sokal’s paper.Folia linguistica et litteraria 121 the relevant literature on the subject). His paper also manifests a wealth of flagrant errors so numerous that they completely invalidated the results of his investigation. Against this background. His treatment of quantum gravity within the broader context of PostModerni phenomena is completely empty. In addition to this. such as: explicitness and coherence. is mentioned but in the title. To sum up. as we shall see. by taking account of recent developments in quantum gravity: the emerging branch of physics in which Heisenberg’s quantum mechanics and Einstein’s general relativity are at once synthesized and superseded. at the same time. which is supposed to be in the focus of the author’s research. Sokal’s research implies that science and mathematics must be purged of their authoritarian and elitist characteristics. Yet. In what follows we give a summary description of some major errors in his paper. and this further invalidates the author’s research. Feminist Theory and Postmodernism. multiculturalist and ecological critiques. More precisely. Anybody who has read Sokal’s essay with even a modicum of care will immediately notice a discrepancy between the headline of the essay and the data presented in the essay. especially in the domain of relevance of his paper in the interdisciplinary field comprising Quantum Theory. the author violates some basic rules of academic writing. In terms of academic rigour. at best. quantum gravity. the space-time manifold ceases to exist as an objective physical reality. We have noticed that Sokal implements careless scientific approach which renders his paper null and void. as well as indifference to basic scholarly standards. vague and fuzzy. Sokal’s paper lacks both explicitness and coherence. so any intended relevance of Sokal’s paper can only be speculated about. In other words. we have to point out that Sokal is illequipped to analyse the problems of humanities theories and quantum gravity. and the content of these subjects enriched by incorporating the insights of the feminist. or. The validity of the author’s aims may also be challenged. which is at best arbitrary and inconsistent. geometry becomes relational and .

whose properties are independent of any individual human being and indeed of humanity as a whole. which can be summarized briefly as follows: that there exists an external world. In addition to this. and to sketch as best *he+ can their philosophical and political implications. This conceptual revolution. Still less are they receptive to the idea that the very foundations of their worldview must be revised or rebuilt in the light of such criticism. that these properties are encoded in “eternal” physical laws. we identified a multitude of serious flaws. has profound implications for the content of a future postmodern and liberatory science. Thus. and the foundational conceptual categories of prior science – among them. we cannot trace any attempts at sketching either philosophical or political implications. Sokal claims that there are many natural scientists. rather. the data buried deep in the body of Sokal’s paper assert precisely the opposite. to their research. except perhaps peripherally. Piatelli-Palmarini 167-168). albeit imperfect and tentative. In addition to this. However. the author disregards and probably overlooks “états initiaux et états stationnaires” (cf. to draw the attention of readers to these important developments in physical science. He fails to provide any concrete results which would support his claims related to geometry becoming relational and contextual. existence itself – become problematized and relativized. Complementarity. the potential reader is left to speculate on the assertions put forward by this author. the author does not offerany clue as to the findings he collected. they cling to the dogma imposed by the long post-Enlightenment hegemony over the Western intellectual outlook. Rather. I will argue.122 Journal of Language and Literary Studies contextual. the aim of his paper “is. knowledge of these laws by hewing to the “objective” procedures and epistemological strictures prescribed by the (so-called) scientific method. . obviously having forgotten that “la théorie très explicite qui rend la formulation d’une propriété beaucoup plus complexe que la formulation d”une autre est dans la nature de l’esprit” (Chomsky 177). However.” Unfortunately. According to Sokal. As the heading of the Section 2 shows (“Quantum Mechanics: Uncertainty. In the first part of his paper. and that human beings can obtain reliable. Rather than provide hard evidence for what he quotes he manipulates his readers by using leger de main. and especially physicists. who continue to reject the notion that the disciplines concerned with social and cultural criticism can have anything to contribute.

Sokal’s statements are impressionistic. but this approach is still heavily marked by its origins in the crisis of late-capitalist production relations”). and we can only speculate upon its eventual content. the section dealing with the actual analysis of these phenomena fails to provide sufficient and adequate treatment of interdisciplinary data with respect to the numerous theoretical issues raised (e. the breaking down of barriers. As yet no such emancipatory mathematics exists. We can see hints of it in the multidimensional and nonlinear logic of fuzzy systems theory. “postmodern science provides a powerful refutation of the authoritarianism and elitism inherent in traditional science. “The content and methodology of postmodern science thus provide powerful intellectual support for the progressive political project. without even taking into account the treatment of the raised issues at least in the representative literature. “a liberatory science cannot be complete without a profound revision of the canon of mathematics. in the present culture this contamination is overwhelmingly capitalist. “feminist thinkers have repeatedly pointed out. political and cultural life. Conversely.g. This mismatch of the assumed broad theoretical perspective and the choice and treatment of the particular interdisciplinary phenomena under investigation undermines the theoretical and methodological coherence of Sokal’s paper and results in his conclusions which are much too general (e. economic. *…+ anyone who has seriously studied the equations of quantum mechanics will assent to Heisenberg’s measured *…+ summary of his celebrated uncertainty principle. how can a self-perpetuating secular priesthood of credentialed ‘scientists’ purport to maintain a monopoly on the production of scientific knowledge?”. and the author states that it is not my intention to enter here into the extensive debate on the conceptual foundations of quantum mechanics.g. and they reflect only his point of view. the paper touches upon a broad range of theoretical issues. understood in its broadest sense: the transgressing of boundaries. patriarchal and militaristic: mathematics is portrayed as a woman whose nature desires to be the conquered Other”. “In such a situation. “the content of any science is profoundly constrained by the language within which its discourses are formulated”. one part of this project must involve the construction of a new and truly progressive science that can serve the needs of such a democratized society-to-be”).Folia linguistica et litteraria 123 Discontinuity and Interconnectedness”). Furthermore. . However. the radical democratization of all aspects of social. as well as an empirical basis for a democratic approach to scientific work”.

that scientific . Not only does he fail to understand the idea of Modern Feminism and Postmodernism but he also misapprehends and misconstrues Niels Bohr’s foreshadowing of postmodernist epistemology. In addition to this. exact particle positions.g.physics. “*i+n order to avoid any ambiguity. most recently. “It has thus become increasingly apparent that physical ‘reality. should be at least acquainted with some fundamentals of geometry. admirable as they are. Sokal’s findings are either too general (e. he points out that “geometry becomes relational and contextual. Additionally. However. according to some leading scholars. Quite simply. Also. For example. we must first specify the conditions under which the definition of truth will be considered adequate from the material point of view” (Tarski 48).g. and. It seems to us that he unfortunately takes every assertion of Postmodernist and Feminist Theory authors at face value. this omission of Sokal’s is hardly surprising considering the fact that this author obviously does not succeed in drawing a proper distinction between gender encoding and gender decoding.nyu. “is an empirical theory.html – 62“ as well as the “critique of the gender ideology underlying the natural sciences in general and physics in particular”. or quarks and gluons – ought not to be introduced into the theory” without providing the reader with the plausible explanation in terms of scientific rigour. feminist and poststructuralist critiques have demystified the substantive content of mainstream Western scientific practice”) or extremely vague and fuzzy (e. revisionist studies in the history and philosophy of science have cast further doubt on its credibility.edu/faculty/sokal/transgress_v2-transgress_v2_singlefile. Sokal failed to observe the notion of truth in the specific contexts he analysed unsuccessfully. and its ambition is to account for the workings of a natural language” (Davidson 83).’ no less than social ‘reality. Sokal seems to have forgotten to specify these archetypal conditions. are insufficient for a liberatory postmodern science: they liberate human beings from the tyranny of “absolute truth” and “objective reality.”Sokal seems to have misinterpreted the possibility that “not all truths are meaning-relevant” (Marconi 46). We have also noticed that Sokal’s paper has many shortcomings of a fundamental kind.124 Journal of Language and Literary Studies While analysing quantum gravity as archetypal postmodernist science. Sokal observes that “quantities or objects which are in principle unobservable – such as space-time points.’ is at bottom a social and linguistic construct. Alan Sokal seems to have misunderstood the “exegeses of gender encoding in fluid mechanics http://www.” which is a bit surprising given the fact that he. as a representative of natural sciences. he obscures the picture by not including a theory of meaning which. “deep conceptual shifts within twentieth-century science have undermined this Cartesian-Newtonian metaphysics. Also. While pointing out that “criteria.

government labs. “In addition to redefining the content of science. it is imperative to restructure and redefine the institutional loci in which scientific labor takes place – universities. toujours controlé. it seems to us that Sokal completely disregards the relevant fact that “reference. direct or indirect. to belief-expression is inseparable from the analysis of saying something true (or false)” (Strawson 101). and the observer’s perception of ‘space” and “time” depends on her state of motion”. and increasingly confirmed by astrophysical observation – read like science fiction”. for all its undeniable value. leaves almost all the questions open. cannot assert a privileged epistemological status with respect to counter-hegemonic narratives emanating from dissident or marginalized communities”).Folia linguistica et litteraria 125 ‘knowledge. however. toujours critiqué. *…+ Il semble que le savoir scientifique acquis s’oit toujours essayé.’ far from being objective. fourdimensional space-time. the distinction between space and time dissolves: there is only a new unity. In Einstein’s special theory of relativity (1905). when he concludes that homologous features arise in numerous seemingly disparate areas of science. The account of Sokal’s paper is additionally obscured by the fact that the formulation and the aims and the scope of the investigation vary and lack consistence (e. Unfortunately. However. Sokal seems to have forgotten that l’esprit scientifique moderne réalise un juste dosage de prudence et d’audace. Subsequently.g. and consequently. and corporations – and reframe the reward system that . Sokal. il est sans cesse animé par une sorte de dialectique de linvention et de la réflexion. (Bachelard 123) When highlighting the dynamic web of relationships. space and time are distinct and absolute. that the discourse of the scientific community. one that may be termed an ecological perspective. particularly Newtonian particles. the postmodern sciences appear to be converging on a new epistemological paradigm. Sokal misinterprets Aronowitz without providing any evidence for his confusing and misleading interpretation of Aronowitz’s own words. “In the Newtonian mechanistic worldview. from quantum gravity to chaos theory to the biophysics of selforganizing systems. reflects and encodes the dominant ideologies and power relations of the culture that produced it. In this way. “General relativity is so weird that some of its consequences – deduced by impeccable mathematics. this assumption is not correct. that the truth claims of science are inherently theory-laden and self-referential.

given the fact that his findings are neither tested nor validated under diverse experimental conditions. Moreover. Post-modernism. the title of Alan Sokal’s paper. whilst the author’s conclusions are ill-constructed. Sokal’s paper does not have methodological merits.g.126 Journal of Language and Literary Studies pushes scientists to become. critique of Postmodernism. Postmodernism) Sokal apparently did little fact checking of his own. As a consequence. often against their own better instincts. Alan Sokal actually reveals his lack of knowledge in the multi-disciplinary fields he tried to fuse and analyse (even the lack of knowledge pertaining to natural sciences whose proponent and representative he predictably is). through a profound reform of the educational system”). in fact. nothing of the kind. since it does not provide a coherent and explicit fusion of different interdisciplinary undertakings he tried to merge. as it does not provide a model-theoretic framework for the interdisciplinary study he invoked. While referring to humanities” theories (e. but the paper manifests a wealth of fuzzy and opaque terms used in intentionally ambiguous contexts. inconsistent. Sokal’s paper does not have empirical merits. we may conclude that almost everything about the Sokal’s “investigation.” from certain multidisciplinary criteria for identifying similarities and dissimilarities between humanities (or more precisely. The organisation of his paper is opaque. wrong. the fundamental goal of any emancipatory movement must be to demystify and democratize the production of scientific knowledge. The sections within the paper do not flow smoothly. Strictly speaking. Sokal has possibly attributed to the (mis)quoted authors in the field of humanities certain inaccuracies that are. is hardly . misleading and deceitful. the hired guns of capitalists and the military”. On top of that. Feminist Theory. Ultimately. It seems to us that the weak points and drawbacks within the Sokal’s study go beyond occasional errors. To sum up. which makes it difficult for the potential reader to understand what exactly has been done and why. Not only are the arbitrarily chosen terms inadequately explained when introduced. our overall assessment and evaluation show that Sokal’s paper does not have formal merits. Concluding Remarks Unfortunately. a potential reader is not made aware of what has been accomplished in a given section in relation to the author’s stated goal and why. to break down the artificial barriers that separate ‘scientists” from “the public. nor is the layout given in the introductory part of his paper. Feminist Theory) and natural sciences to the inconsistency of his line of argument and discrepancy between the text of his paper and its broadly conceived headline was dishonest. although quite intriguing.” Realistically. while mocking Feminist Theory. this task must start with the younger generation. As a consequence.

such as: explicitness and coherence (more precisely. which is supposed to be in the focus of the author’s research. Martinich. In terms of academic rigour. Bibliography Bachelard. Therefore. "L"approche linguistique. Paris: Éditions du Seuil. sometimes facing the Other implies facing the meaninglessness and nothingness. Paris: Presses Universitaires de France. Sokal’s paper lacks both explicitness and coherence). Noam. and whose existence is meaningless. which makes the overall value of his paper mediocre."Théories du langage. data which speak for themselves. Unmistakably. However. Taking all the above said into consideration. Davidson. Massimo Piattelli-Palmarini. so any intended relevance of Sokal’s paper can only be speculated about. Quantum gravity. Levinson. so to speak. Gaston. 1997. we cannot but notice that Sokal’s investigation has been so poorly carried out and his findings are extremely freighted with inconsistencies and discrepancies as well as being error-laden. New York and Oxford: OUP. without making explicit reference to it.Folia linguistica et litteraria 127 accounted for in the text of his paper. 1979. Ed. the author violates some basic rules of academic writing. Paris: Éditions du Seuil. without any scientific value."The Philosophy of Language. Théories de l"apprentissage – Le début entre Jean Piaget et Noam Chomsky. low-grade and very poor. 169-177. Sokal makes impressionistic comments on the previous research. "Truth and Meaning. meaningless data soliloquies may contribute to better understanding general trends in both natural sciences and humanities. is mentioned but in the title. Ed. Stephen C.Théories du langage. Le Matérialisme rationel. Sokal’s investigation is without merit. Massachusetts: MIT. 79-90. Cambridge. Piatelli-Palmarini. Théories de l”apprentissage – Le début entre Jean Piaget et Noam Chomsky. we may see how this paper and similar papers may generate data soliloquies. Diego. 1979. Massimo (ed. Cambridge: CUP. Marconi. i. Donald. Aloysius P. Pragmatics. In addition to this. 1990. 1983. In other words.). 1953. Lexical Competence. Chomsky. there is practically no research data and no concrete findings are presented in the text.e. . This mismatch of the assumed broad theoretical perspective and the choice and treatment of the particular interdisciplinary phenomena under investigation undermines the theoretical and methodological coherence of Sokal’s paper and results in his conclusions which are much too general. Moreover. Second Edition. In other words. the entire undertaking in the form of pseudo-investigation was misconceived and is.

1990. F.” kvantna gravitacija.128 Journal of Language and Literary Studies Sokal. "The Semantic Conception of Truth and the Foundations of Semantics. 1990. PRELAŽENJE GRANICA HERMENEUTIKE KVANTNE GRAVITACIJE U radu kritikujemo takozvanu “kulturnu revoluciju” i takozvana “ratovanja naukâ.” “ratovanja naukâ. a kojima se on služi da diskredituje. Zanimljivo je da smo. prilikom analize.” kojima je kao inspiracija navodno poslužio esej Alana Sokala iz 1996. New York and Oxford: OUP. Alfred. Prevela sa engleskog i francuskog Vesna Polovina. Theories of Learning – The Debate between Jean Piaget and Noam Chomsky. Strawson."The Philosophy of Language. Aloysius P. teorije učenja – Debata između Žana Pijažea i Noama Čomskog. Ed. Tarski. "Transgressing the Boundaries: Towards a Transformative Hermeneutics of Quantum Gravity. feministička teorija. Martinich. 1990 *Theories of Language. Teorije jezika. 91-102. pokazali smo da se validnost Sokalovih ciljeva može dovesti u pitanje. "Meaning and Truth. Zapravo. otkrili čak i Sokalov nedostatak poznavanja izvesnih aspekata prirodnih nauka (matematike i fizike). Ed. 1990. Second Edition."Social Text 46/47 (1996): 217-252."The Philosophy of Language. . ovaj autor kopira i kompilira radove postmodernizma i pravi paralele sa kvantnom gravitacijom pseudonaučnom metodom bez ikakve podloge u realnosti. U svom radu pokazujemo da Sokalov pokušaj da diskredituje humanističke nauke (prevashodno feminističku teoriju i postmodernizam uopšte) nije uspeo. Alan D. postmodernizam. Takođe. Sremski Karlovci: Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovida. a sve ovo ilustrujemo nabrajanjem i objašnjavanjem različitih grešaka na koje smo nailazili prilikom analize Sokalovog eseja. Martinich. Translated from English and French by Vesna Polovina] SUOČAVANJE SA MONOLOZIMA PODATAKA. 48-71. Second Edition. Ključne reči: “kulturna revolucija. P. Aloysius P. društvene nauke. New York and Oxford: OUP. pre svega.

Nauka o književnosti / Literary Studies .

.

Ved je prva redakcija romana najavila niz čvrsto sraslih elemenata karakterističnih za realističku prozu: „anegdota – događaj – pričanje“. objavljenoj 1892. Ključne riječi: novelistički roman Bakonja fra-Brne Sima Matavulja. što direktno ukazuje na postojanje događaja o kojem se „priča“. u pisanom tekstu se „pripisuje“ različitim „glasovima“. hvalisavi pričalac Simo Matavulj je u novosadskom časopisu Stražilovo tokom 1888. Univerzitet Crne Gore Apstrakt: Usmenost je u romanu Bakonja fra-Brne (1892) Sima Matavulja korištena kao maska autorskog statusa.163. Objektivni pripovjedač ne nalazi za potrebno da tumači razlike u doţivljajima fra-Brnine umišljenosti. godine objavljivao obimniju pripovijetku Kako je Pjevalica izliječio fra-Brnu sa simptomatičnim podnaslovom Priča Simo Matavulj. laţni grešnik. poetike glasa koja je jedna zasebna vrsta stvarnosti – stvarnost pričanja.41. a anegdote nema ako nema događaja. „kićenja“. Zaplet se pojavljuje na mikronivou radnje kao variranje istoga. Za potrebe ovog rada pojam glasa uzima se kao figurativno imenovanje usmeno prenošenog pripovjednog znanja. uvodi njihovo distanciranje i meĎusobno komentarisanje. Razlikama i sličnostima u odnosu na prethodnu ili potonju varijantu uspostavlja se pripovjedna tenzija. Naslovom je sugerisano da je ovaj obimniji tekst komponovan na anegdotskom materijalu.Folia linguistica et litteraria 131 UDK 821. godine pod naslovom Bakonja fraBrne: njegovo đakovanje i postrig.“ Matavulj umnoţava tačke gledišta. Novi siţejni tokovi se uspostavljaju brojnim i raznolikim tumačenjima (jedni drţe da je u pitanju ludilo. umišljeni bolesnik. koji je od fundamentalnog značaja i u drugoj redakciji. objektivne slike stvarnosti već i za one aspekte varijantosti. „to osta kao istina.„Neka anegdota mora da posluži kao osnova. a četvrti priprema za čin zaduţbine). folklorno-literarni motivi..09-31 Usmenost kao maska autorskog statusa (Bakonja fra-Brne Sima Matavulja) Ljiljana Pajović Dujović. Roman je sastavljen iz zaokruženih jedinica . Fra-Brnina bolest se doţivljava kao zaplet na nivou jedne krupnije epizode. Koradevo pojednostavljeno izvođenje teza najprije se odnosi na folklorno-anegdotski sloj Matavuljeva romana. Pozivajući se na rasprostranjenost „glasova“ koje fratri nisu negirali. Njegov pripovjedni tekst pokazuje interes ne samo za postizanje iluzije vjerovatnog. Varijantnost koja u usmenim tvorevinama karakteriše znanje kolektiva.glasa“. poetika . drugi zavjet. usmenost. treći ispaštanje. niti može biti događaja ako nema pričanja“ (Korad262).

sparivanje. kijanje). slika. bračni trougao.. katolika). trudnoda. Književni tekst romana Bakonja fra-Brne ponaša se prema normama koje su bliže usmenom tipu komunikacije. Novelistički roman Bakonja fra-Brne istovremeno je i roman lika. pravoslavaca. koji se. na primjeru Rableovih slika i njihovih izvora. druga da prikaže „kako vaspitanje i prilike utiču na harakter“.] – vrše na granicama tela i sveta *.. preko anegdota. Matavulj objašnjava dvije intencije kojima se rukovodio pišudi ga – jedna da prikaže „cio život dalmatinski“ (opis seoske. ali ih nije sasvim zanemarila. manastirske. „Drob“ u kojem „ka da kupus vri“ je izvorište i utočište svih Brninih duševnih tegoba: „Kad god bi vidio što nemilo hodaše ga zaboljeti u kulji“ (Matavulj 1953:67). Kompozicija romana bi po mišljenju Dušana Ivanida mogla da se opiše kao „lanac folklornih.132 Journal of Language and Literary Studies koje imaju svoje naslove. Matavuljev pripovjedač je pratio cijelim sižejnim tokom romana. . [. čiji se istorijat iščitava od početka romana. Fra-Brne živi život u svom tijelu – lešu razrovanom bolestima. novac). useknjivanje. često i skarednost. komentara. Matavulj je fra-Brne Nadvara gradio kao složen književni lik. rastenje. uobličuju kao epizode oko krupnijih događaja“ (Ivanid230). gradske sredine. pijenje. Iz prvog susreta sa njim izdvaja se crta tjelesnosti koja trenutno obesveduje njegovo duhovništvo. roman vaspitanja i roman društva. scena. „Rasuta“ radnja i tehnika folklornog pripovijedanja međusobno se uslovljavaju. Iskustva duha i tijela u različitim pojavnim oblicima i književnim junacima. starost. Na osnovu ovoga se može govoriti o jednom lancu radnji koje su oblikovane novelistički. Pripovjedačka folklorna podloga je zbog šaljivo-anegdotskih jedinica po strani ostavila psihološke ili standardne realističke motive (erotski izazov. na što je u mnogome uticala predaja usmene priče kao najdubljeg izvorišta pripovjedne proze Sima Matavulja. jer se odmah napominje da je „fra Nadvar‟ („tako zvahu krišom slavnoga pjesnika“) pjesnik koji piše „sočinenija“. Na samom početku romana prepoznaje se onaj nezadrživi parodični duh „snižavanja“ što ga je u složenom procesu oblikovala narodna kultura. zatim radnju od kojih svaka za sebe ima neku vrstu preo-kreta karakterističnog za novelu. Na humoristički način de izukrštati i time relativizovati zakone katoličkog reda svodedi ih na plan suprotnog – na čulnost. Analizirajudi osnovna zbivanja u životu grotesknog tijela.+. Mihail Bahtin eksplicitno dokazuje da se „činovi telesne drame‟ – jedenje.. bolesti.. Ta pojedinost se dalje konkretizuje u ruganje časopisu „Zora Dalmatinska“ što njeguje takve poetske tradicije. vršenje nužde (i ostala izlučivanja: znojenje. Hronikalno načelo kompozicije i radnje omoguduje da se fabula raščlanjuje prema „znatnim događajima“ koji nisu u uzročno-posljedičnim odnosima. U prvoj verziji romana tjelesna karikatura na konju pojačana je jednim detaljem iz svijeta duha. porođaj. narativnih i govornih žanrova. smrt.

i to u istoj porodici krčmarice Maše. posve neusaglašene forme i sadržaja. Pjesma slijedi strogu kompozicionu shemu. ali sujetan po pitanju njihovog umjetničkog kvaliteta. U fratrovoj ljestvici čulnih uživanja koja pripremaju duh. onda bi se vra odmah probudio. oklop čija se grotesknost pocrtava ritualom češkanja. Samo je nesretni pjesnik Brne razapet stalnim iskušenjima tijela pod prismotrom duha. (Bahtin334) Mučna stanja narastaju do strašne metastaze u psihi koja boluje od nesanice. Dva bitna načela nejednake snage – duhovno i svjetovno. a iznevjerava stvarno zbivanje. češkanje tijela je bilo najvede uživanje poslije kucanja časovnika: „to ga njekako spremaše da uzmogne s nasladom čitati najdublja bogoslovska djela i pisati stihove“ (Matavulj1953:60). po leđima i biskati po glavi‟) sa tobožnjim fratrovim duhovnim težnjama („poče tražiti samodu“). Bakonja vremenom saznaje da je „duševni“ duhovnik i zelenaš koji se s dužnicima sudi bez milosti i oproštaja. ako se dva slože u kucanju. lažni jer zahvaljuju bogu tek pošto je njegova „pokora“ uzdrmala manastir. koji je na izvjestan način potisnuo i glavnog junaka romana. P. Na simboličkom planu otkucaji časovnika doživljavaju se kao opomena i odbrojavanje iznutra ugaslog života. Postupkom retrospekcije otkrivaju se i erotske slabosti iz Brnine mladosti. Tu vrstu opiranja tijela i duha očitovade i sinovac Bakonja. Fra-Brne je sačinio stihove o pohari manastira u maniru pobožne zahvalnice: „Zafalna pisma Gospodinu.Folia linguistica et litteraria 133 u svim ovim zbivanjima telesne drame „početak i kraj života su međusobno neraskidivo povezani“. Događaje predstavlja iz pozicije nepristrasnog posmatrača jednog mučnog rituala kakav je Bakonjino dvorenje umišljenog bolesnika fra-Brna. Bakonja otkriva da mu je stric pjesnik. Mrtvu stvarnost u kojoj se ništa ne dešava Matavulj je oživio posve osobenim uglom i načinom gledanja. kao dvije životne sfere i dva niza ljudskog iskustva uzajamno žive. što je još jedna pokora koju mladi dijak mora da podnese slušajudi ili kazujudi stričeve „versi“. Motiv života i poezije Matavulj je u nekoliko navrata vezao za lik fra-Brna Nadvara. Tu nepodnošljivu situaciju Matavulj razara ironijom. onda bi se docnije probudio“ (Matavulj 1953:60). a bezočni Bukar odnio vrijedne relikvije. Svoju funkciju ima još samo tjelesna ljuštura. Stihovi su uzvišeni i patetični. kojim je Bakonja kao dijak bio „počastvovan“. D. kad ved . nevješt u pravljenju stihova.) ustavi. Rugalački je intoniran kritički komentar slušalaca povodom Brnine pjesme zahvalnice koja je spjevana poslije pohare. koji nas je izbavija od velikoga zla. kad je bija poaran manastir“. Tjelesno i duhovno su se našli u neobičnom jedinstvu međusobnog snižavanja koje rezultira paradoksalnom situacijom njihovog mirenja. stapaju se i mire. Jedini zvuk života u Brninim besanim nodima jeste kucanje sata: „Ako se nodu koji (časovnik – Lj. sjedinjujudi fizičko uživanje nižeg reda („češkoliti po listovima.

Matavuljev stvaralački postupak je polivalentan: on ne otkriva samo naličje. pojava vampira. od drugih. Matavulj nijansira psihološku igru između narodnog ljekara i uobrazilje bolesnika. prenosi se na odnose sa ljudima.Fra-Brne je žrtva izmišljene bolesti. Motiv poezije i života ovdje je iskorišden realistički. Zatvaranje u odaje je njegovo konačno priznanje nemodi da se prihvati živi život sa svim svojim šarolikostima. distanciranog u nadi da de izbjedi nered koji vlada van granica njegovog fizičkog obličja.Brnin strah od „velike arije“ biva nadvladan strahom za goli život. u njemu odjekuju damarima straha koji parališe. fratrima koji ne pružaju otpor slastima života. Komika u gradnji fabule i likova kod Matavulja nalazi ravnotežu u životnim sjenkama koje prate Bakonjino odrastanje. kad je sve pokradeno i umra fra Vice? – reče Duvalo“ (Matavulj 1953:151). Scene posvedena Brninom izlječenju otkrivaju visoko učešde žive riječi u dijaloškoj formi. Ilustrativan je Brnin tragični nesporazum sa sredinom koji on iskajava u usamljeništvu.Brnin strah se multiplicira. U tome mu pomaže narodna mudrost oličena u poslovici „na ljutu ranu ljutu travu“. On treba da odigra ulogu „velikog grišnika“ i da skine s Brne mračne čini. pohara manastira. Humor kojim je Matavulj uveo motiv uobraženog bolesnika doživljava se kao blagonakloni smiješak prema nesavršenostima ljudske prirode. Njegova hipohondrija dobija neočekivane razmjere. Neusaglašeni otkucaji na časovnicima života. Jezikom vanredne slikovitosti i neposrednosti Matavulj je izrazio mrtvilo poslije pohare dočarano najpotpunije u epizodi fra-Brnine bolesti i pokušaja izlječenja. istorijskog i vremena svakidašnjeg (krađa konja. ali i opadanje fra-Brninih životnih modi. njihovu riješenost da mu pomognu i pomire ga sa ustrojstvom života i svijeta. U drugom planu ovom motivu je data uloga parodiranja pobožno-narodske književnosti koja se održala do duboko u 19. s ciljem da se pokaže da život ne udovoljava tekstovnim konvencijama. da on probija žanrovske obrasce koji mu se namedu. u vrtloge straha uvlači i bojazan od ljudi i od zvukova. ved mu se objeručke predaju.134 Journal of Language and Literary Studies „zafali“ nema mjesta: „– Pa kako nas je oslobodija. uobraženja da de prsnuti ukoliko izađe na vazduh. sa njihovom „bukom i bijesom“ i konačno kulminira nesposobnošdu suočavanja sa drugima. Uloga lažnog grešnika. Prvi stupanj fra-Brnine izolovanosti predstavlja njegov život u manastiru koji se nalazi na ostrvu. U toj tački je najdublje njegovo razilaženje sa manastirskom bratijom. Unutar manastirskih zidina on takođe živi život „dobrovoljnog“ usamljenika. Tradicionalni folklorno-literarni motiv uobraženog bolesnika u liku fra-Brna dobija svoju vanrednu izvedbu. vijek. . niti insistira na isključivostima ved pokazuje razumijevanje za ljudske slabosti. skrnavljenje crkve). Fra. Fra. Tragičnost njegove pozicije izaziva blagonaklonost brade mu po zavjetu. Njegova čudna bolest biva povod iskrenim pokušajima bratije da ga izliječe varkom. takođe folklorno-literarnog motiva. fizičkom granicom odvojenom od okoline. biva dodijeljena narodnom ljekaru Pjevalici.

). Jedni pričaju.. Fra-Brne je poražen prevelikom dozom straha koji je do temelja uzdrmao njegov život izopštenika. Brne je ved bio na trijemu. – .+ da je gvardijan Jerkovid izludio. a ruka mu pođe k jataganu. autorsko pripovijedanje itd.. Pojam je preuzet iz poetike usmene književnosti i podrazumijeva prihvatanje i predaju umotvorina od jednog slušaoca-kazivača do drugog. Matavulj je statičan tematsko-motivski kompleks obogatio elementima tradicionalnog repertoara.. u pisanom tekstu se „pripisuje“ različitim „glasovima“. Fra-Brninu nastranost vjernici razglašavaju kao ludilo: „razglasi se *. Fra-Brnina bolest . dodirnuo granice psihološke fantastike. Za potrebe ovog rada pojam glasa uzima se kao figurativno imenovanje usmeno prenošenog pripovjednog znanja blisko antičkom poimanju fame (Ivanid83). Analizirajudi umišljenu bolest kao specifično stanje psihe. u vidu odjeka u javnosti iskazanog različitim „glasovima“.. Varijantnost koja u usmenim tvorevinama karakteriše znanje kolektiva. št'! – dreknu Brne klisivši sa stolice. hvatanje za jatagan. takođe slobodno dodajudi svoje pretpostavke i domišljanja. Time je motiv umišljenog bolesnika. slobodni direktni govor. Zaplet se pojavljuje na mikronivou radnje kao variranje istoga. Pjevaličino nizanje grijehova prati izrazita dramatičnost pokreta: škrgutanje zubima. pojam „glasa“ ima široko polje upotrebe. U krugu brojnih epskih pjesama s motivom o velikom grešniku.. (Matavulj 1953: 171) Brnin portret je književna studija straha kojom je Matavulj pokazao virtuoznost u opisima iracionalnog u čovjeku. blizak i folklornoj i literarnoj tradiciji. Šta je. Folklorni model pripovijedanja se rekonstruiše i prenosi u literaturu koja je autorska po postanku. po kojem je „glas“ ona sfera pripovijedanja koja se tiče pripovjedača i pitanja ko pripovijeda. Dokle se Pivalica okrenuo.Folia linguistica et litteraria 135 Narodno vidanje odvija se u dosljednom ritmu gradacije kao umjetničkog postupka kojim se nijansiraju osjedanja i raspoloženja. ko govori i u kom se stepenu neposrednosti taj govor odvija (direktan govor. Dijak Mačak prirodu gvardijanove bolesti tumači kao zavjet blizak onome koji se veliča u žitijnoj literarnoj tradiciji. Tako se govorilo.. indirektan govor. Razlikama i sličnostima u odnosu na prethodnu ili potonju varijantu uspostavlja se pripovjedna tenzija. U savremenim teorijskim izučavanjima pripovijedanja.. „protezavica“ i priznanje da mu je „najslađe zaklati“. Varijacija istoga tumačenja iskazuje se kao pokušaj fra-Brninog okajanja nekog velikog grijeha („Ko ti zna kakav gri ode da otkaje!“) i pripreme za čin zadužbinara („ja mislim da de učiniti niku zadužbinu“). Brne izlazi iz „kamare“ oslobođen. jer Pivalica silno škrgutnu zubma i izvrati očima. ali nesvjestan i lišen snage da se brani i da razumije. drugi su to čuli i prepričavaju. njegova ispovijest predstavlja središnji dio (Miloševid-Đorđevid60). Taj glas zaprepasti Kušmelja“ (Matavulj1953:156). Tu prevashodno mislim na istraživanja Žerara Ženeta (Genette 1988)..

podizanja zadužbine.. što predstavlja još jednu transformaciju unutar ovog motivskog kompleksa: „A riječ ode od usta do usta *. Pripovjedač se zaklanja iza obrasca potvrđivanja istinitosti nekoga događaja koji je oblikovan u duhu poetike usmene književnosti.+ kakvo je čudo bog učinio sa vra-Brnom. objektivne slike stvarnosti ved i za one aspekte varijantosti. Usmenost je u romanu Bakonja fra-Brne korištena kao maska autorskog statusa. odvajajudi obilate obroke za fra-Brnu.136 Journal of Language and Literary Studies doživljava se kao zaplet na nivou jedne krupnije epizode. kad je ispovida jednoga velikog grišnika“ (Matavulj1953:173). Krugu šala oko ispovijesti pripada i motiv ispovijesti velikog „grešnika pred podvižnikom“. ispovijesti grešnika. hvalisavog pričaoca i druge u romanu Bakonja fra-Brne figuriraju i moderne teme realističkog tipa. u pastvi odjekuje kao „njeko čudo“. ali najbolje njegove proze su one u kojima prevazilazi konvencionalna rješenja i opredjeljuje se za poliperspektivnost. 1997. Pozivajudi se na rasprostranjenost „glasova“ koje fratri nisu negirali. kakve su teme odrastanja i sazrijevanja. Mihail. drugi zavjet. ali se izvode i variraju nizom različitih postupaka. Novina koju Matavuljeva proza nosi i koja ga smješta u sam vrh proze pisane na srpskom jeziku jeste odsustvo klišea. Zagreb:Matica hrvatska. Matavulj umnožava tačke gledišta. Uz tradicionalne folklorno-literarne motive uobraženog bolesnika. međutim. „to osta kao istina“. Literatura Bahtin. Beograd: Nolit.. poetike glasa koja je jedna zasebna vrsta stvarnosti – stvarnost pričanja. Novi sižejni „plašt“ pridaje mu se brojnošdu tumačenja (jedni drže da je u pitanju ludilo. Vladimir. Objektivni pripovjedač ne nalazi za potrebno da tumači razlike u doživljajima fra-Brnine umišljenosti. „kidenja“. a četvrti priprema za čin zadužbine). Balegan bi. Ironičnu distancu pripovjedač uspostavlja komentarom zasnovanim na motivu fra-Brnine halapljivosti: „Doduše. Stvaralaštvo Fransoa Rablea i narodna kultura srednjega veka i renesanse. lažnog grešnika. 1978. . u podne i uveče. tredi ispaštanje.Pojmovnik suvremene književne teorije. malko posumnjao u istinitost te pokore“ (Matavulj1953:159). Veliki broj elemenata koji obilježavaju strukturu žitijnog teksta (motivi zavjeta. sa šaljivim ishodom kao posljedicom podvale koju je bratija smislila da fra-Brna izvuče iz delije. Taj događaj. Njegov pripovjedni tekst pokazuje interes ne samo za postizanje iluzije vjerovatnog. Biti. uvodi njihovo distanciranje i međusobno komentarisanje. nesredne ljubavi i sticanja novca. okajavanja grijeha. Uvodi nove pripovjedne tehnike i konstruktivna načela koji se oslanjaju na folklornu podlogu. Prevod Ivan Šop i Tihomir Vučkovid. čuda kao potvrda svetosti) našao se ovdje u humorističko-parodičnoj perspektivi novoga vremena. On jeste pisac realističke orijentacije.

1990. Modeli književnoga govora. 1997. Književno djelo Sime Matavulja. Sabrana dela II. in the written text is “attributed” to different “voices. Vukidevid. Latkovid. Beograd: Prosveta. Ivanid. By alluding to the spreading of “voices” that were not negated by the friars. Beograd:Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. Simo. orality is used as a mask of the authorial status. Bakonja fra Brne. 1997. Podgorica: Unireks. Simo. 2006. "Poetika 'glasova' (Od glasa do priče). Gérard. Miloševid-Đorđevid. Alternativity that in the oral entities characterizes the collective knowledge. Narrative Discourse Revisited. Beograd: Nolit. Bakonja fra Brne. Dušan. Bilješke jednog pisca. u Srpskoj književnoj zadruzi). other that it is the vow.1953. Beograd XXXIV (116/117). Simo. New sujet flows are being reconstructed by numerous and various interpretations (some think that it is the case of madness. Ivanid. Latkovid. Beograd:Društvo za srpski jezik i književnost Srbije."Matavulj. Dragana. 1953. 1981. (Preštampana prva redakcija Kako je Pjevalica izljiečio fra-Brnuobjavljivana u Stražilovu 1888. Lewin Ithaca: Cornell UP. Simo. Fra-Brne’s illness is perceived as a plot on the level of more important episode. Od kako se zemlja ohladila. His narrative text demonstrates interest not only as the acquirement for the resumption of the illusion of the possible. Pismo i priča. Matavulj. Sabrana dela IV.” In this paper the notion of voice is taken as a figurative nomination of the orally transposed narrative knowledge. Mihajlo. Pantid. atonement. Plot appears on the microlevel of action as a variety of the same. introduces their distancing and inter-commenting. Beograd: SKZ. Nada. Differences and simmilarities in relation to the previous or ultimate variety help reconstruct the narrative tension.Beograd: Nolit. Transl. Hatidža. Krnjevid. Dušan.” Matavulj implies the points of view. Matavulj. Jane E. "Matavuljeva pohvala životu. Beograd: Prosveta. ORALITY AS A MASK OF AUTHORIAL STATUS (SIMO MATAVULJ’S BAKONJA FRA-BRNE) In Simo Matavulj’s Bakonja fra-Brne (1892).Folia linguistica et litteraria 137 Genette. Bakonja fra Brne. objective image of reality and for ." Matavulj. 1982. a prvo i konačno izdanje 1892."Veština rugalačka. 1988. Korad. Tekst za štampu priredio i beleške napisao dr V. “that remained the whole truth. Stanko. 2002."Književna istorija. The objective narrator does not find it necessary to interpret the differences in perceptions of fra-Brne’s vapour. Tekst za štampu priredio i beleške napisao dr V. or preparation for the act of endowment).

magniloquent talker . Key Words: Simo Matavulj’s novelistic novel Bakonja fra-Brne. orality.” poetics of voice that is the only separate type of reality – the reality of narration. false patient.138 Journal of Language and Literary Studies those aspects of variety. false sinner. “decorating.” folk literature motifs. poetics of “voice.

sličnosti. U prvom delu ona analizira njihove zajedničke osobine. prostoru i liku čoveka što. potom. Ova studija istraţuje te procese. Hobit. Ona ističe da se bajke javljaju kao pozitivna vrednost kolektivnog iskustva iprojekcija čovekovih nesvesnih vizija i skrivenih ţelja. oslanjajudi se na prastare priče. Ova dva oblika. Alisa u zemlji čuda. U drugom delu ovaj rad istraţuje nepodudaranja izmeĎu tradicionalne i moderne bajke – on razmatra njihove različite odnose premasvetu koji opisuju. tradicionalna. sadašnjosti i budućnosti. rezultira i njihovim različitim pogledima na svet. . Narnijske kronike. arhetipski sklop. istovremeno se oslanja i na mitsko nasleđe tradicionalne bajke. Srećni Princ. Ova studija je zasnovana na uporednoj analizi tradicionalnih (Pepeljuga. mitsko nasleĎe. oslanjajući se na ono što je narod upamtio. Razlike između tradicionalne i moderne bajke Moderna bajka. Uz to. to ne znači da su one potpuno identične i jedinstvene. Snežana i sedam patuljaka. Univerzitet Crne Gore Apstrakt: Moderne bajke nastale tokom XIX i XX veka svoje ishodište nalaze u tradicionalnim bajkama. da kroz stoleća prenose duhovni sadrţaj starih oblika verovanja. sublimacija stvarnosti.Folia linguistica et litteraria 139 UDK 82. vremenu. Uspavana lepotica. Petar Pan. razlike. Ključne reči: bajka. Čarobnjak iz Oza. na kraju. kao i da donose relativnu negaciju izmeĎu prošlosti. tako postaju jezgro najdubljeg iskustva ljudi i ključ za otkrivanje istine o njihovom postojanju od praiskoni do danas.09-343 Zaboravljeno putovanje – tragovi utisnuti u bajkama (II deo) Dragana Kršenković Brković. Moderne bajke istovremeno nastavljaju i ukidaju odreĎene osobine tradicionalnih bajki. Crvenkapa. Ivica i Marica. prema realističkom načinu oblikovanja priče. Mala sirena. moderna. Međutim. da usvajaju drevnu ideju o večitom vraćanju. jezgro iskustva. Mačak u čizmama i Bajke iz 1001 noći) i modernih bajki nastalih u XIX i XX veku (Mali Princ. Pinokio. prema natprirodnom. Silmarilion i Gospodar prstenova). ona ukazuje da bajke ostvaruju vezu sa najdubljim slojem u čoveku.

. nalik višestranoj prizmi i zato joj se mora pridi sa raznih strana kako bi se mogla razumeti. zemlje na obali Velikog Istočnog okeana. Naša zbilja je. U jednoj bajci junakinja se krede kroz prostor nalik snoviđenju (Alisa u zemlji čuda). koja postoji kao paralelni univezum (Narnijske hronike). Moderna bajka zadržava ove elemente. treda devojčicu koja svojoj voljenoj baki često nosi poklone (Crvenkapa). istorijskog. Oni su implicirali ideju da stvarnost nema samo jedno lice. Predmetni svet tradicionalne bajke prihvata se kao nešto blisko i poznato i svaki čitalac/čitateljka brzo se može identifikovati sa njim. tradicionalna bajka nudi sliku racionalno pojmljivih zbivanja. siromašnim četvrtima i ulicama koje su ispunjene vrevom i gužvom (Aladin i njegova čarobna lampa). Tako jedna bajka opisuje blistavi dvor sa kraljevskom i skromni dom sa građanskom porodicom (Pepeljuga). u četvrtoj snažni uragan odnosi junakinju u nepoznatu zemlju Oz (Čarobnjak iz Oza). u tredoj junakinja živi u svetu ispod površine mora (Mala sirena). svima dobro poznat ambijent. u šestoj junaci iz našeg sveta pronalaze put do Narnije. slikajudi potpuno nove predele. U tradicionalnoj bajci pričaje zasnovana na elementima sveta koji prepoznajemo kao stvaran i realan. i tako redom.140 Journal of Language and Literary Studies Pažljiva analiza otkriva da se moderna bajka nastala u poslednja dva veka ne zadovoljava dramaturškim okvirom tradicionalne bajke i da ga je u mnogim elementima napustila.. proširili su okvir u kome je smeštena radnja bajke. Odnos tradicionalne i moderne bajke prema svetu o kome pripoveda Ved pitanje odnosa tradicionalne i moderne bajke prema svetu o kome pripoveda donosi značajnu razliku među njima. poručuju autori modernih bajki. ved mnogo značenja koja treba otkriti i razumeti. niti da se može sagledati samo na jedan način. znači da svet koji nas okružuje nema jedno. slededa bogati istočnjački grad sa raskošnim palatama. Silmarilionu i Gospodaruprstenova). itd. koji se upadljivo razlikuju od postojedeg sveta. Slikajudi takav. druga ubogu šumarevu porodicu koja živi u kolibi na ivici šume (Ivica i Marica). Brojni detalji daju pričama dah autentičnosti i verodostojnosti a relativna pouzdanost pripovedanja čini da se priče lako mogu pratiti. aliistovremeno krededalje. vremena (Srednja zemlja u Hobitu. Dramsko.. Što. poetsko ili romansijersko tkivo novih bajki ukazuje na nove prostore u koje su zakoračili tvorci modernih bajki. u drugoj junaci žive u svetu koji je postojao pre ovog našeg. Ovi imaginarni predeli. u petoj junak sa udaljenog asteroida stiže na Zemlju (Mali Princ). dalje. Ovakav prilaz obogatio je svet bajki na način koji ranija vremena nisu poznavala.

Narnijske hronike) teza. svi ostali elementi nisu prisutni u tradicionalnoj bajci: nema čvrste i logično razvijene fabule. vanzemaljska invazija *Zemlja ili ljudska civilizacija je u ratu sa vanzemaljcima ili su je vanzemaljci osvojili+. Uvođenjem u priču bida koje ima drugačija shvatanja od ljudi i njihovog poimanja vrednosti. Silmarilion. Sem relativne pouzdanosti pripovedanja. Ako su osnovne odlike realističkog proznog dela čvrsta fabula. psihološka analiza karaktera. najčešde teme u delima naučne fantastike su katastrofa *društvo je pogođeno prirodnom katastrofom. Petar Pan. istraživanje *nepoznatog. Kontakt čoveka i bida iz svemira jedan je od najstarijih motiva naučne Fantastike. kako svemira tako i drugih mesta. .35 I osnovna tema romana Antoana Egziperija je upravo takav susret. ved da de 35 Pored kontakta ljudi i vanzemaljaca. Pripovedajudi priču s tačke gledišta jednog usamljenog dečaka. Dakle.Folia linguistica et litteraria 141 Odnos tradicionalne i moderne bajke prema realističkom načinu oblikovanja priča Iako su u tradicionalnim bajkama prisutni brojni detalji koji ovim pričama daju dah autentičnosti. I moderna bajka do određene mere ispunjava uslove realističkog pripovedanja. one ne zadovoljavaju realistički modus u predstavljanju stvarnosti. za razliku od vedine knjiga SF žanra. nema ni motivacionog sistema zasnovanog na uzročno-posledičnim zbivanjima. ved je to dečak sa udaljenog asteroida na kome je „sve tako malo“ da se „idudi pravo ispred sebe ne stiže baš daleko‟ (Egziperi 22). Narnijske hronike. tradicionalnu bajku ne karakteriše realistički način oblikovanja građe. roboti i veštačka inteligencija. niti je njihovo kretanje određeno u tačno psihološki motivisanom smeru. Čarobnjak iz Oza). nuklearnim ratom. itd. usmene poezije (Hobit. starih evropskih mitologija (Tolkinovi romani. možemo redi da bajka samo delimično zadovoljava ove elemente. nije primenjena ni metodologija u građenju likova svojstvena realizmu – likovi nemaju čvrstu liniju samorazvoja. U modernoj bajci XIX i XX veka mogu se pronadi elementi naučne fantastike (Mali Princ). uzročno-posledični odnosi i relativna pouzdanost pripovedanja (Penčid 8 – 39). ali u njoj sredemo i nove elemente kojih nije bilo u tradicionalnoj bajci. epidemijom ili nekom drugom nesredom velikih razmera+. koji shvata da neko ljudsko bide sa planete Zemlje ne može biti sredno ukoliko samo računa i ponavlja: „Ja sam ozbiljan čovek!“. pojava i tehnologija*. itd. u Malom princu bide koje je stiglo na Zemlju nije neki zastrašujudi vanzemaljac. potom elementi filozofskih (Mali princ) i teoloških (Mala sirena. autor sebi daje šansu da o čoveku i postojedem poretku na Zemlji progovori iz novog ugla. Međutim. komedije del arte (Pinokio). civilizacija. iako je zasnovana na elementima sveta kojiprihvatamo kao objektivan. Gospodarprstenova).

Tako radoznali i neobični Mali princ čitaocu otkriva koliko su „odrasli zbilja vrlo čudni“ (66) kad veruju u stvari koje su nevažne − on zapaža da je jedan kralj u zabludi kad je duboko uveren da vlada „nad svim“36 (60).. reče mali princ. a Pan od istoimenog grčkog boga pastira.. I ja du gledati zvezde. zašto ti je to tako važno?‟ 39 „Zašto piješ? upita ga mali princ. U ovoj mitologiji Džejms Bari pronalazi ime za svog junaka Petra Pana (Petar u imenu Petar Pan potiče od Petra Dejvisa. usvojenog Barijevog sina./ Nad svim tim. /Nad svim tim? – upita mali princ. koju su narodi sa severa Evrope vekovima negovali *u toj predstavi. niti ih može kupiti jer one ne pripadaju nikome37 (76). on je tvoj *.+ Kad ti nešto prvom padne na pamet. godine istakao je da je lik Gandalfa stvorio prema slici vrhovnog boga Odina. / Da zaboravim. keltska i germanska mitologija.‟ 38 Mali princ upita: „Šta znači diviti se? / Diviti se znači priznati da sam ja najlepši. odgovori pijanac. Tolkinov panteon bogova u velikoj meri se oslanja na nordijski. da je potreba pojedinih ljudi da im se dive jako smešna38 (69). ma koliko da je bogat.142 Journal of Language and Literary Studies postati sredno ukoliko je sposobno da zavoli tek „jedan cvet koji postoji samo na jednoj među milionima i milionima zvezda“ (42-44). Vidljiv je uticaj i grčkog ritualno-mitskog nasleđa na pisce modernih bajki.. zaštitnika prirode. reče poslovni čovek. Sve zvezde de biti bunari sa zarđalim čekrkom. / Ja sam dutao.. 325 i 107). šeširom sa širokim obodom i štapom u ruci+ („The Letters of J. – odgovori kralj. Tako su na Tolkinove romane snažan uticaj imale nordijska. Njegovi vilenjaci i patuljci temelje se na predanjima nordijske i keltske mitologije. civilizacije koja je posedovanje. reče mali princ. ti svoju misao patentiraš: ona je tvoja. stada. velikog 36 „Uzdržanim pokretom kralj pokaza na svoju planetu. Mali princ uočava i da neko. sležudi ramenima. Tolkien“. R. no. kao i na druge planete i zvezde. najbolje odeven. R. Brojim ih i prebrojavam. I šta radiš s njima? / Upravljam. ja sam prisvojio zvezde. najbogatiji i najpametniji čovek na ovoj planeti. znaš. / To je istina.. u osnovi materijalističke. Sve de mi zvezde sipati da pijem. Odin je zamišljan kao starac lutalica sa dugom belom bradom. nije koristan zvezdama.. U svetu Malog princa briga o jednoj ruži ili dokono posmatranje zvezda40 (142) daleko su važnije stvari od čež”nje ljudi za vlašdu i bogatstvom. zato što nikada nikom pre mene nije palo na pamet da ih prisvoji.‟ 37 Poslovni čovek kaže: „Kad nađeš dijamant koji nije ničiji. njiva i šuma. / Da zaboravim da se stidim *. a u jednom od svojih pisama iz 1946. da su razlozi koji teraju pojedine ljude na određeno ponašanje često nelogični i besmisleni39 (70-71).+ što pijem.‟ . jer taj kralj ne poseduje mod da naređuje zvezdama i Suncu. ali. Egziperi preispituje osnovne vrednosti naše. A ja. a ja du imati pet stotina miliona izvora. / Ali ti si sam na svojoj planeti! / Učini mi to zadovoljstvo! Ipak mi se divi!/ Divim ti se. / Šta da zaboraviš? Raspitivao se mali princ koji ga je ved žalio. mod i vlast proglasila za svoje najviše vrednosti. / To de biti veoma zabavno! Ti deš imati pet stotina miliona zvončida. Upliv starih evropskih mitologija vidljiv je u mnogim bajkama nastalim tokom XIX i XX veka. 40 „Bide lepo.

poema Völiuspá45. u okviru nje. The Story of the Volsungs. nadahnuti upečatljivim likovima iz ovog speva. koja prethodi periodu zvanom Ragnarok. ProroštvoVölva opisuje nastanak sveta i njegov kraj. krađa pehara iz zmajevog gnezda i sam lik zmaja Smuga. Ovaj lik je najviše uticao na formiranje lika Deda Mraza. 43 Ragnarök se u nordijskoj mitologiji opisuje kao poslednja bitka bogova protiv zla posle koje dolazi novi poredak i kraj našeg sveta. Velika priča sa Severa. šumske vile). (Izvori: Beowulf. ali niti je donosio poklone. Kalevala je spev koji je sačuvao. Snažna inspiracija za moderne bajke su bili i mnogi epovi. http://omacl. patuljcima.Folia linguistica et litteraria 143 ljubitelja muzike i najboljeg plesača među bogovima) a Klajv Luis likove za Narnijsku hroniku (faune. na staronordijskom jeziku]. kraljevstvo sa večnom zimom. stara nordijska Völsunga saga nastala u XIII veku. gustim maglama. Tolkin je u jednom svom pismu istakao kako je poema Beowulf bila njegov „najvredniji izvor“ pri pisanju Hobita(31). Internet Sacred Text Archive. kolekcija staronordijskih poema Poetic Edda i. pre svih anglosaksonski junački ep iz VIII veka Beowulf44sa preko 3000 stihova. poznatu kao Fimbulvetr42. The Online Medieval & Classical Library. Fimbulvetr [ili Velika zima] predstavlja period od tri uzastopne zime kada de sneg padati iz svih pravaca. koji je Odin preko svog čarobnog štapa poslao ljudima. podseda na „Veliku zimu“ u nordijskoj mitologiji. čudovišta u liku trola Grendela. Ovo ime se obično koristi u zemljama engleskog govornog područja. potom.43 Baumova knjiga Čarobnjak iz Oza takođe se oslanja na bogato evropsko mitološko nasleđe. itd. Svet Oza je nastanjen ženskim duhovima prirode. Prva i najpoznatija poema iz kolekcije Poetika Eda (Poetic Edda) /ova kolekcija je uglavnom sačuvana u Codex regius. niti je bio dovođen u vezu sa decom.com/neu/kveng/) 45Völiuspá (ProroštvoVölva) – [völva – glasnik magičnog štapa. Božidni Otac je simbolisao duh dobrog raspoloženja za vreme Božida. Kalevala: The Epic Peom of Finland. . Slična ličnost postoji i u drugim jezicima: Père Noël u Francuskoj.com/library/bl-etexts/beowulf/blbeowulf-all. nazvanog Sečivo poznatih. http://www. brada de se ubijati. zvezde i planine de nestati a drvede de biti iščupano iz korenja. Papá Noel u Španiji. sirenama. Tokom tog perioda vodide se brojni ratovi. Völsunga saga. kentaure. srednjovekovnom rukopisu iz XIII veka/. Classical Literature. 41 Father Christmas – simbolična figura vezana za Božid.sacred-texts. nimfama i drugim mitološkim bidima i prenosi ih na stranice svog romana. Pored grčke.about. vuk de pojesti sunce. http://classiclit.org/Volsunga. i celokupno bogatstvo finskog folklora. za nordijske narode je imala isti značaj kao za Grke priča o Troji. Frenk Baum preuzima poznate prastare predstave o vilama.htm. minotaure. I sama Narnija. pored istorijskih i mitoloških događaja. il-Krismis Fader na Malti. 42 U nordijskoj mitologiji. s tim što je donošenje poklona preuzeto iz lika sv. na Luisa je značajno uticala nordijska (patuljci i džinovi) i engleska mitologija (Božidni Otac41). finski ep Kalevala. Gredelove majke i zmaja koji bljuje vatru. koji žive na raznobojnom luku duge i u mutnim. 44 Beowulf je priča koja govori o čovekovoj borbi protiv sila mraka i zla. Nikole. bez letnjih perioda. patuljcima koji žive pod zemljom.Tako su centralni elementi radnje romana. sirenama koje se brinu o svim živim bidima u dubinama okeana i nimfama koje u šumama paze na biljke a cvede boje najnežnijim bojama.

Ali. takođe i Burattino ili Burratino. 51 Zanni – prototip za lik sluge u komedijama del arte (commedia dell′Arte). pouzdan i poverljiv. imaginarnom liku u Tolkinovim delima.com/neu/kveng/>) 48 Rajnsko zlato. On je varijanta karaktera po imenu Pedrolino. ispituje svoj mač. Čuvena je poema o njegovoj smrti u kojoj on. mač odgovara Kulervu i kaže mu da de mu biti drago da prospe njegovu krv kao što je rado učestvovao i u drugim gadnim Kulervovim delima. Tako u Silmarilionu sredemo priču46 koja je inspirisana sudbinom Kulerva47. kobni i zlosredni sin kralja Kalerva. Zigfrid i Sumrak bogova 49 Dela iz kojih je Vagner preuzeo radnju su vikinška Edda i Völsunga saga. alegorijskih likova koji potiču iz dubina pretklasnog folklora. Za glavni lik je uzeo jednog dobrodudnog i vragolastog lutka. Buratino52]. komedijaša i lakrdijaša – piše: „Samo postojanje tih likova . 53 Kolodijev drveni lutak Pinokio samo je jedna od brojnih varijacija drevnih. poput Magbeta. u detinjstvu je pokazivao veliki potencijal.) Karlo Kolodi50 je inspiraciju za glavni lik svog romana Pinokio dobio iz razvijene tradicije italijanskog pozorišta – kako lutkarskog. godine sa francuskog Peroove bajke. naročito Silmariliona. tako i komedije del arte *u okviru komedije del arte na njega je naročito uticao jedan od njenih Zani51 likova. I Kalevala je poslužila Tolkinu kao značajan izvor prilikom pisanja njegovih knjiga. Valkira. Uticaj ovog čuvenog finskog epa na Tolkina može se prepoznati i prilikom stvaranja mnogih imena u bogatoj galeriji likova Gospodara prstenova. odbijajudi da prizna postojanje bilo kakvih daljih zajedničkih crta i podudarnosti. Kolodi je poželeo da i on sam napiše bajku. jednog od likova u Kalevali. on je od XVII veka u Italiji našao svoje mesto na sceni marionetskog pozorišta.49 (Tolkin je ne jednom izjavio da se ta sličnost završava na činjenici da su oba prstena okrugla.sacred-texts. Ima izuzetno dobru prirodu.144 Journal of Language and Literary Studies U poemi Völiuspá i u drugim poemama u zbirci Poetika Eda Tolkin je našao imena za patuljke iz Hobita. Nosio je crnu masku sličnu onoj koju je nosio njegov popularniji naslednik Arlekino (Arlecchino). Ime potiče od italijanskog burattino. Za razliku od Šekspirove drame gde bodež ne govori. govoredi o nekim od tih alegorijskih likova – pre svega o likovima lude. 47 Kulervo *Kullerwoinen+. (Pričao o Kulervu se u Kalevali nalazi u runama [poglavljima] 31 – 36) <http://www. siromašni sluga koji je obično služio kod bogatog Pantalonea (Pantalone). čestit je. Mihail Bahtin. Prvi put se pojavljuje u Silmarilionu. Iako je Buratino bio manje popularan na sceni komedije del arte. 50 Carlo Collodi je književno ime. izrastao je u nemoralnog i osvetoljubivog čoveka. Prevodedi 1875. kao i srednjovekovna nemačka poema Pesma o Nibelunzima. 52 Burrattino.53 Pet godina kasnije počeo da piše priče pod nazivom Marionetina priča 46 To je priča o Turinu Turambaru. kako je loše podizan. Vagnerove opere se bave temama ljubavi i potrage za modi. Pravo ime ovog pisca je Carlo Lorenzini. Njegovo ponašanje je komična verzija siromašnih slojeva u Bergamu. Glavni cilj mu je bio da brzo zadovolji svoje želje. Uočljiva je i sličnost između Tolkinove priče o Jednom Prstenu u Gospodaru prstenova i priče o prstenu kao simbolu i sredstvu vlasti nad svetom u Nibeluškom prstenu – Vagnerovom ciklusu od 4 opere48 – zasnovanom na raznim germanskim i vikinškim sagama i epovima. što znači drvena lutka. Zani karakter je bio stariji. a glavni je lik u knjizi Deca Hurinova.

Osnovna pitanja ovog učenja.. K. Nepregledna prazna pustinja nameran je izbor Egziperija. Oni se mogu prepoznati u čežnji glavne junakinje za „gornjim“ svetom *svet smešten „gore“. kao i lik iz evropskog mitološkog nasleđa – jedna vila. Time se upotpunjuje njegova dvostruka priroda – u predmetnom svetu on jeste drveni lutak koji prolazi kroz razne avanture. i kderi vazduha mogu postati besmrtne ukoliko pomažu drugima i čine *obešenjak.. metaforičkih impulsa. iznad površine vode i vodenog carstva u kome živi junakinja.+ Jer. potom. Upijajudi snažne arhetipske strune kojim zrače likovi pristigli sa pozorišne scene iz daleke prošlosti. nisu ono što predstavljaju *. kao i na besmisleno kretanje po ograničenom životnom krugu). Na modernu bajku nastalu tokom XIX i XX veka vidljiv uticaj su imala i različita filozofska i teološka učenja. Hans Andersenunosi u svoju Malu sirenu brojne elemente hrišdanske misli i učenja. ved prenosno značenje.+ Lakrdijaš i luda 'nisu od ovog sveta' i zato imaju posebna prava i privilegije. po Egziperiju. tako i osnovna pitanja egzistencijalitičkog učenja... kao i u slikanju puta kojim se može stedi besmrtnost *analogno hrišdanskom učenju. Kolodi ih je kasnije kompletirao i kao roman objavio u februaru 1883. iznad njega ezistira još jedan svet. Ti likovi se i sami smeju. truju život svakog pojedinca.. i Pinokio poput svih ostalih karaktera na sceni lutkarskog pozorišta dobija mitološko ruho.. nazvane još i Pinokijeve avanture (Le avventure di Pinocchio)54. koji slikovito reflektuje kako njegovo osedanje života i pesimističku viziju sveta (ovaj roman je ‘natopljen’ dubokim nespokojstvom i osedanjem usamljenosti i straha.. Pored snažnog uticaja lutkarskog pozorišta. koji. kojoj Kolodi daje ime Vila sa tirkiznom kosom. a u prenesenom značenju on postaje arhetipski model koji je na tragu širih.+ Nađen je oblik postojanja čoveka – ravnodušan učesnik u životu. 54 Prva polovina priča štampana je u prvom italijanskom časopisu za decu pod nazivom Il Giornale dei Bambini između 1880 -1883. Na tom tragu je i autorov izbor mesta na kome je smeštena radnja Malog princa. B.] nema direktno. jesu i pitanja kojima je zaokupljen glavni junak ovog romana.+ njegova spoljašnja alegoričnost *. osuđujudi ga na trajanje ispunjeno patnjom i bolom. kao što su: „Zašto ljudi ne mogu da žive sredni?“ ili „Kakav je smisao čovekovog trajanja?“. . i njima se rugaju *. [Njih] ne treba shvatiti bukvalno. radi se o alegorijskom postojanju celokupnog čoveka zaključno s njegovim pogledom na svet. luda i lakrdijaš – podvukla D. Svet Malog princa obojen je snažnim tonovima egzistencijalističke filozofije. koji asocira na stanište anđela+. Arlekin i Pulčinela.. pre svega marioneta koje su bile negovane na jugu Italije i sicilijanki sa Sicilije. nastanjen je ljudima. u žudnji glavne junakinje da stekne večni život *Andersen u Maloj sireni ističe da je svet sirena takođe smrtan+. koje se nikako ne podudara sa glumčevom igrom uloge‟ (Bahtin 275-85).Folia linguistica et litteraria 145 (Storia di un barattino). u romanu se pojavljuju i dva tradicionalna lika komedije del arte. njegov večni posmatrač i slikar – i nađeni su specifični oblici njegovog odražavanja-objavljivanja *. nastanjen kderima vazduha.

Andersen na isti način deli svet Male sirene. čak. I Narnijske hronike Klajva Luisa su prožete elementima hrišdanskog učenja. and now. veoma osoben elemenat – magično i čudesno najednom iskrsne u junakovoj realnosti.) I sižejna struktura Male sirene snažno asocira na hrišdansku sliku „vertikalnog modela sveta‟. 55 Kompletna verzija Andersenove bajke Mala sirena dostupna je na internet izvoru: Hans Christian Andersen: Fairy Tales and Stories. zemnu i nebesku *kosmičku+. a u knjizi „Srebrna stolica“ učeništvo. P. sada. u nebesku Raj a u zemnu regiju. U knjigama „Čarobnjakov nedak“ i „Posljednja bitka“ teme su stvaranje i kraj sveta. umire i uskrsava po uzoru na Hrista. Glavna tema knjige „Princ Kaspijan“ je večni život do koga se dolazi putem prolivanja krvi za drugog. Kršenkovid Brkovid). čitavim svojim bidem si pokušavala da činiš ono što mi radimo. have tried with your whole heart to do as we are doing.gilead. jadna Mala sireno. U knjizi „Lav. you may obtain an immortal soul” (prevela – D. oboji. 56 “You. Paull (1872) <http://hca.html >. dobija jedan specifičan. svet u kome žive ljudi. Time priča. veštica i orman“ Aslan se žrtvuje. by striving for three hundred years in the same way. U svih sedam knjiga provlači se lik lava Aslana – Isus se u Bibliji naziva „lav iz plemena Judina‟ *Luis ovaj karakter nije zamislio kao Hrista. samo što „vertikalni kosmički model“ sada čine nove oblasti – on u podzemni region smešta carstvo ispod površine vode. tom svojevrsnom preseku „donje“ i „gornje“ sfere.org. Hrišdanstvo u podzemnu regiju smešta Pakao. što je jedno od osnovnih načela hrišdanskog učenja.il/li_merma. you have suffered and endured and raised yourself to the spirit-world by your good deeds. nastanjeno sirenama. sastavljena od niza spoljnih realnih detalja. English Translation: H. poor little mermaid. ved mu je samo dao neke osobine Hristove ličnosti+. po uzora na apostole u hrišdanstvu. iz temelja promeni uslove u kojima junak živi i potom nestane. trpela i svojim dobrim delima uzdigla si sebe do sveta duha. Odnos tradicionalne i moderne bajke prema natprirodnom U tradicionalnoj bajcinatprirodno se javlja tek povremeno. usmeri ili.146 Journal of Language and Literary Studies dobra dela]. presecajudi racionalni tok zbivanja. ukoliko budeš išla istim putem za tri stotine godina stedi deš besmrtnost‟56 [The Little Mermaid]. a u nebeski vazdušna bida koje naziva kderima vazduha. U ovom modelu zamišljena osa spaja tri regije: podzemnu. (Pri kraju priče – Andersenova bajka55 u mnogim detaljima bitno se razlikuje od poznatih skradenih verzija – jedna od kderi vazduha kaže Maloj sireni: „Ti. posebno značajnu za mitsku misao. patila si. .

džinovi. posle čega krede njihova velika avantura. „čudesno“ i „fantastično“ je prisutno samo u određenim trenucima. On se. propadne kroz 57 Luis Kerol *Lewis Caroll+ je pseudonim engleskog pisca i matematičara Čarlsa Latvidža Dodžsona [Charles Lutwidge Dodgson]. ali to njihovo dejstvo ne uspeva da natkrili ukupnu građu priče. omogudi nesrednoj devojci da ode na bal i nestane. Oni ih dovode u ili ih oslobađaju od teških. dva brata i dve sestre. ali u sižejnoj strukturi tradicionalne bajke nema dominantnu ulogu. U Pepeljuzi vila se pojavi u momentu kada je potrebna junakinji. . malenog drvenog lutka koji najednom oživi – na prvim stranicama svojih romana. Nosioci natprirodnih modi svojim pozitivnim (vile. u Mačku u čizmamau pojavi džina koji ume da se transformiše u bilo koje stvorenje a u Crvenkapi u čudesnom Crvenkapinom i bakinom spašavanju iz utrobe vuka na kraju priče. sa lakodom koja je svojstvena tim bidima. zli patuljci) delovanjem menjaju živote ljudi. trolovi. često nerešivih životnih teškoda. ali u ukupnoj građi priče ona ostaje izdvojena. u sižejnoj strukturi moderne bajke magični svet natprirodnih bida uključen je u priču od samog njenog početka. U Uspavanoj lepotici vile se pojavlju na početku bajke.Folia linguistica et litteraria 147 Magično ostavlja vidan trag na junaku. Luis Kerol57 započinje svoj roman Alisa u zemlji čuda prizorom kada Alisa. poput Deus ex machina. koja neposredno podržava ljudski život. zakorače kroz njega i nađu se u svetu Narnije. igrajudi se igre skrivanja. nekada i presudna. i to na način koji se kosi sa principima logike i zdravog razuma (Pepeljuga).. patuljci i zmajevi. koja je svojim posebnim modima sagradila kudu od čokolade ne bi li njome privukla lakoverne. potrči za njim. čarobnjaci. U Narnijskim hronikama glavni likovi. U bajci Ivica i Marica napuštena deca sredu zlu vešticu. često bezizlazna situacija u kojoj se nalazi junak priče. međutim. U Hobitu i Gospodaru prstenova ved sa prvim rečenicama ulazimo u jedan fantastičan svet u kome žive natprirodna bida – hobiti. Ona. Svi ovi primeri potvrđuju da u okviru realističke narativne situacije tradicionalne bajke. U Snežani i sedam patuljaka natprirodno sredemo u sceni madehinog razgovora sa ogledalom i u čarobnom dejstvu prinčevog poljupca. bludedi u visini. pronađu stari ormar. jednim potezom ruke stvori prelepu haljinu i kočiju. pojavljuje u trenutku kada je potrebno da se razreši određena. veštice. Tradicionalna bajka natprirodnom daje samo epizodnu ulogu – ta epizoda jeste važna. čarobnjaci) i negativnim (zmajevi. koja se dosađuje na obali reke. ugleda zagonetnog belog zeca. bolnih. Treba pomenuti i jedan zanimljiv podatak – u pojedinim tradicionalnim bajkama elemenat natprirodnogdobija naročitu ulogu. odn. I u Malom princu i Pinokiju autori uvode junake – neobično bide pristiglo iz dubine svemira.. dejstvo kobi koju je Zla vila bacila na tek rođenu princezu počinje mnogo godina kasnije. u trenutku kada se ona ubode na vreteno. Nasuprot ovome. ali veštica tokom priče ne koristi svoje čarobne sile.

Junak tradicionalne bajke sa nesvakidašnjom lakodom prihvata neverovatne prizore. bajka XIX i XX veka otvorila je sebi prostor da na nov način izrazi sva ona dublja i jedinstvena značenja koja su prisutna u unutrašnjem. Ovakav odnos moderne bajke prema natprirodnom proširio je dramaturški i žanrovski okvir tradicionalne bajke. U Čarobnjaku iz Oza Kanzas i gradid u kome živi Doroti na početku priče zahvati uragan koji odnese ovu devojčicu u nestvarnu zemlju Oz. vila Zvončica i dečak koji ume da leti. tražedi torbu i par čizama. epske fantastike59 ili književnosti nonsensa i apsurda. niti susret safantastičnim bidima i njihovim čudesnim modima izaziva kod njega neko iznenađenje. tako da izgleda kao da on natprirodne činioce smatra prirodnim i logičnim produžetkom života koji ga okružuje. Ni mlinarev sin u Mačku u čizmama nije iznenađen što njegov mačak govori. „nevidljivom“ delu njene poetske strukture. 59 Epska fantastika kao pravac (žanr) u književnosti koristi magiju i druge natprirodne oblike kao primarne elemente u zapletu. Pomeranjem ovih okvira. mada među njima ima i značajnih preklapanja. pojavljuju se na samom početku romana – oni kroz prozor ulete u sobu porodice Darling. čarobnim prahom omogude Vendi. niti njenom modi da jednim pokretom ruke stvori balsku haljinu i kočiju sa upregnutim konjima. . zemlju koja se srede samo u mašti. Džonu i Majklu da polete i povedu ih sa sobom u Nedođiju. temi ili postavci.148 Journal of Language and Literary Studies stablo i upadne u iščašeni svet u kome ne može da se snađe. 58 Današnja fantastična priča se u svetskoj književnosti začela kao gotska pripovetka a razvila se krajem XVIII i početkom XIX veka kao priča strave i neočekivanog obrta. Kad se u Pepeljuzi pojavi vila. Od naučne fantastike i horora se obično razlikuje po temi. junakinja ne pokazuje da je začuđena nestvarnom vizijom u vazduhu. baš kao što Aladin sa radošdu i neuobičajenom lakodom prihvata postojanje duha koji ima mod da ispuni svaku njegovu želju. U Uspavanoj lepotici kraljevski par prihvata vile i njihove zadivljujude darove za tek rođenu princezu *mudrost. I u Petru Panu dva bida sa natprirodnim modima. nego što je zapanjen činjenicom da na Zemlji postoji stena koja može da se pokrene kada se izgovore određene magične reči. U Snežani i sedam patuljaka madeha razgovara sa ogledalom a Snežana pristaje da živi sa patuljcima kao da su to najprirodnije stvari. lepotu i muzički talenat+ kao što bi prihvatio poklone bilo kog smrtnika na svetu. Odnos junaka tradicionalne i moderne bajke prema natprirodnom U tradicionalnoj bajcijunak nije zapanjen magičnim događajima. Moderna bajka sada dobija atribute fantastične priče58. Slično reaguju Ali Baba i Aladin u bajkama Ali Baba i 40 razbojnika i Aladin i njegova čarobna lampa – Ali Baba je više obradovan otkridem nemerljivog blaga.

oslobođena čini. koje je proteklo od momenta kada je zaspala. Moderna bajka ne poništava vreme. Sto godina. bojazan. i sl. Odnos tradicionalne i moderne bajke prema vremenu Tradicionalna bajka određuje svoj odnos prema vremenutako što negira njegovo postojanje. zadivljenost. I mi postajemo svesni proticanja vremena samo u određenim trenucima (poslednjeg dana u godini. izgleda mnogo mlađe nego što njegovi sunarodnici sa sto i više godina izgledaju. Oni pred pojavom nepoznatog vidljivo i na različite načine iskazuju svoje iznenađenje. Junak je začuđen – poput Alise u Alisi u zemlji čuda i Doroti u Čarobnjaku iz Oza B. Junak jeuplašen – poput hobita Bilba Baginsa i patuljka Torina Hrastoštita u Hobitu ili mnogih likova u Gospodaru prstenova i Narnijskim hronikama C. U Maloj sireni junakinja sanja o večnom životu.zabrinutost. iako sirene u ovoj bajci žive tri stotine godina. Najpoznatiji primer je bajka Uspavana lepotica u kojoj se junakinja. ved iskazuje svest o njegovom postojanju. nije ostavilo nikakvog traga ni na njoj. začuđenom Malom princu naglašava kako u svojim knjigama ne beleži ništa što je prolazno i . Junak obožava tu natprirodnu mod – poput Goluma u Gospodaru prstenova. U ovoj važnoj osobini tradicionalna bajka prati navike ljudi. strastvenu odanost i ljubav. ozbiljni i trezveni geograf. fantastičnih bida i njihovih magičnih modi izazivaju u junacima modernih bajki njihovu reakciju.On to izražava na mnogo načina: A. a u Malom Princu jedan od likova. Tema knjige „Princ Kaspijan“ iz serijala Narnijske hronike je dosezanje večnog života.Folia linguistica et litteraria 149 Nasuprot tome. uznemirenost. niti smo u svakom momentu svesni svog procesa starenja. Tradicionalna bajka se ponaša na isti način i deo modi koju ona ima nad čitaocem potiče upravo iz osedanja pobede nad vremenom i prolaznošdu. U Petru Panu glavni junak živi u Nedođiji i odbija da odraste. zatečenost. poštovanje. u modernoj bajci junak je svestan prisustva natprirodne modi i njenih nosilaca.) Tokom našeg života mi obično ne razmišljamo o tome kako vreme nezaustavljivo protiče. budi iz svog stogodišnjeg sna onako mlada i lepa kao što je bila u momentu kada je zaspala. U Gospodaru prstenova Bilbo Bagins. prizori čudesnih svetova. Dakle. strah ili naročitu vezanost. zahvaljujudi prstenu koji je pronašao. pri dočeku Nove godine. čuđenje. ni na dvorskoj sviti.

geograf odgovara: „To znači – ono što de ubrzo nestati. Ima kvadratni oblik koji je izdeljen na četiri zemlje sa Ozom. Nepoznati autor smešta svoje likove u kraj koji nema jasne obrise tako da čitalac/slušalac stiče utisak da mesto dešavanja određene bajke može biti bilo koja tačka na zemljinoj kugli. ali taj prostor sada nosi drugačija obeležja. I modernu bajku nastalu tokom XIX i XX veka odlikuje apstraktan prostor. Takvi konfuzni i neprecizni opisi vode ka „prevođenju“ realnog ambijenta ovih bajki u simbol i ka njihovom konačnom oblikovanju kao jednog neodređenog nedefinisanog apstraktnog prostora. konkretnom događaju. Ukoliko se desi da autor pomene neki poseban vremenski period (Tolkinovo Srednje doba u Hobitu i Gospodaru prstenova). bez nekih izdvojenih detalja. preko kosmosa i pustinje u Malom princu. Ovom svojom osobinom prostor tradicionalne bajke gubi osobine realističkog prosedea i postaje znak u kome se vidljivo i konkretno stapa sa opštim i neodređenim. dok priča o određenom. od oniričkog sveta Alise u zemlji čuda. ali za te konkretne lokacije ove bajke ne pružaju dalja obeležja. ved samo ono što je večno. do nepoznatih zemalja Oz61. Isto se dešava i sa onim tradicionalnim bajkama koje pominju ime mesta u kome je smeštena radnja (Bagdad.60 U narativnoj strukturi tradicionalne i moderne bajke vreme ima jednu posebnu karakteristiku – ono se iskazuje kao apstraktno. vremenska udaljenost između našeg i tog trenutka je tolika da dobijaja odlike apstraktnosti. u nekom trenutku. Ova apstraktnost dosledno je sprovedena. Smaragdnim gradom u centru. Autor modernih bajki smešta svoje junakeuambijente kakve tradicionalna bajka ne poznaje. i ta mutna neodređenost pruža ovoj bajci šansu da. Odnos tradicionalne i moderne bajke prema prostoru Apstraktan oblik vremena tradicionalne bajke određuje apstraktan oblik njenog prostora. Moderna bajka prihvata ovakav odnos tradicionalne bajke prema vremenu. tako da sve ostaje naglašeno mutno.‟ 61 Zemlja Oz je Baumov fantastičan svet. Mi vidimo da junaci žive u mestima koja prepoznajemo kao realni geografski prostor. Svaka tradicionalna bajka pripoveda događaj koji se zbio nekad. Damask.150 Journal of Language and Literary Studies podložno osipanju (zato je za njega cvede nezanimljivo). odn. Nedođija62 i Narnija63 60 Na pitanje Malog Princa: „Šta znači 'Prolazno'?‟. I njihov svet je predstavljen tek u naznakama. To su nova ambijentalnost i detaljizacija. istovremeno prati i trajne odrednice u ljudskom ponašanju. Svaka zemlja ima svoju boju – plava za istočnu . kakve su planine (Egziperi 90). Samarkand).

lugova. koristedi ove jezike. Time se – analogno procesima u tradicionalnoj bajci – prostor iz početnog. ljubičasta za severnu *Gillikins+ i zelena za središnji Oz-Smaragdni grad *Emerald+.Folia linguistica et litteraria 151 (Čarobnjak iz Oza. Zapravo. Međutim. I pored prisustva obilja imena reka. žuta za zapadnu *Winkie+. odn. neba i podzemlja. kao i toponima visoravni. koji označava bojno polje na kome se sukobljavaju sile dobra i zla. Indijanci i razne životinje. crta. Po Luisu. 62 Po Bariju. U svojoj potrebi za detaljizacijom neki autori čak idu dalje i stvaraju naročite mape predela kroz koja prolaze njihovi junaci (poznata je Tolkinova mapa u Hobitu). odlika ili neočekivanih podataka. Na drevnom vilenjačkom jeziku kvenija *quenya+. Silmarilion i Gospodar prstenova). kao i raznim mitskim bidima. znaka transformiše u simbol. Kasnije je kreirao čitavu istoriju Srednje zemlje i nove rase koji su je nastanjivali. crvena za južnu *Quadlings+. Poznato je da je Tolkin stvorio čak petnaest jezika. sirene. sela. 63 Narnija je svet koji je kreirao pisac Klajv S. Jedna od posebnih karakteristika prostora tradicionalne i moderne bajkena koji treba ukazati jeste i njegova binarna opozicija. padina ili puteva.65 I pri opisu pejzaža pisac modernih bajki napušta uobičajenu svedenost tradicionalne bajke pa počinje da unosi mnogo vedi broj pojedinosti i zanimljivih detalja. Azija i Afrika. Tokom vremena i posle mnogih promena od Srednje Zemlje su se razvile Evropa. Oz je okružen pustinjom koja štiti građane od spoljnih invazija. Na jugu dominiraju visoravni a na severu šume i močvare. Time događaj o kome pripoveda postaje iscrpniji a slika predela bogatija za niz karakterističnih osobina. mapa uma deteta podseda na mapu Nedođije. Nedođija je pronađena u glavama dece i zato se razlikuje od deteta do deteta. poznat i kao Aman ili Neumirude Zemlje. Srednja Zemlja se zvala Endor [Endórë+. Narniju je stvorio veliki lav Aslan. prostor u ovim delima se i dalje ne može lako locirati. Ta mitska pred- *Munchkin+. planina. Nastanjena je životinjama koje umeju da govore. šuma. ovaj utisak vara. oblasti i širih regija. pre svega po tome što ne poznaje bilo kakve granice. niti do prepoznavanja prostora. autor modernih bajki utapa konkretno mesto u kome se kredu njegovi likovi u mnogo širi ambijent. . Pojedini književnici. Luis. Brojni detalji koji bi trebalo da nas uvere u istinitost celokupnog sadržaja su tu. dakle – Zemlja. U osnovi mitskog sagledavanja sveta tradicionalnih društava leži zamišljena osa sveta. Tako se stiče utisak da prostor tog dela. Narnija na istoku izlazi na Istočni okean a na zapadu je opasana velikim planinskim lancima. ali oni ne dovode do bližeg određenja prostornih odnosa u samom delu. 65 Na istočnoj strani Srednje Zemlje Tolkin smešta drugi veliki kontinent. Nedođiju nastanjuju vile. potom pirati. od kojih su najpoznatija dva vilovnjačka iz Gospodara prstenova – kvenija i sindarin /sindarin/. on se iz konkretnog pretače u apstraktan prostor. materijalnog. Ova dva kontinenta razdvajalo je more Belegair. To je mesto između raja i pakla. čak izmišljaju i čitavu genealogiju ovih zemalja. poput Tolkina. koji je Tolkin takođe izmislio. 64 Srednja Zemlja je Tolkinov imaginarni svet. prepun jasnih i preciznih podataka. počinje da nosi obeležja realističkog prosedea. Izgubljeni dečaci – pleme siročadi koja su doletela u Nedođiju na vilinskoj prašini. Petar Pan i Narnijske kronike) i izmišljenog velikog kontinenta po imenu Srednja Zemlja64 (Hobit. Ovim prigušivanjem realnog okvira.

I dalje. svetlo. Time je ona sebi dala šansu da predstavi i iznese duboku slojevitost mnogostrukih manifestacija života. Beli bog – Crni bog.152 Journal of Language and Literary Studies stava zasniva se na binarnoj opoziciji. itd. gore. u svet pomerenih odnosa i izokrenutih vrednosti a tokom čitavog romana ona teži da nađe put napolje. dobra sudbina – zla sudbina. dobro-rđavo. nego za snažnom psihološkom. (Južno je ovde isto što i dobro. belocrno. metafizička. . čovekov lik se iskazuje u naročitom svetlu. Glavni junak Malog Princa dolede odozgo. a druga Severnog kraljevstva. kao što je to slučaj u tradicionalnoj i modernojbajci. donja regija je identifikovana sa našim. Mali Princ na Zemlji srede odnose koji ga plaše svojom okrutnošdu. realnim svetom u kome živimo. može se uočiti da su sve osobine ovih regija vezane za brojne dualizme: gore-dole. Letedi kroz stablo. moderna bajka je otvorila prostor za sva ona „onostrana“. sreda-nesreda. Binarna opozicija je vidljiva i u Čarobnjaku iz Oza. gore. društvenom i jezičkom individualizacijom likova. unutrašnje-spoljašnje. dole. univerzalnu matricu trajanja. Dobra vila i zla veštica su na suprotnim stranama Oza. Moderna bajka se oslanja na ovo mitsko nasleđe. centar-periferija. svoje-tuđe. na Zemlju [donja sfera]66.) Sa ovim drevnim dualističkim određenjima koja počivaju na mitskom zaleđu. što u Alisinom slučaju podrazumeva put ka gore. a severno je sinonim za zlo. Identifikacija na jednoj ravni. u vasionu odakle je stigao. Pratedi njihove krakateristeike. tamu. ima svoju suprotnost u podzemnom carstvu. značenja koja leže sa druge strane vidljivog toka dešavanja. Alisa padne dole. U književnosti tip je „lik čija su karakterna svojstva toliko opšta da nam se on ni ne predstavlja kao konkretna ljudska ličnost određena vlastitom psihologijom i društvenim ambijentom. svetlo-tama. nego kao neka opšta kategorija“ (Rečnik književnih 66 Kod Egziperija. tako da je jedna čarobnica Južnog. I u Alisi u zemlji čuda sredemo binarnu opoziciju gore-dole. koja sa sobom nosi vrednosti sa suprotnim predznakom. iz vasione *gornja sfera+ i pada dole. svet neba i kosmosa. Odnos tradicionalne i moderne bajke prema liku čoveka U uslovima gde seapstraktan prostor i apstraktno vreme uzajamno prožimaju. sebičnošdu i ravnodušnošdu i on čezne da se vrati nazad. Prilikom slikanja čoveka tradicionalna bajka više teži ka psihološkom i društvenom uopštavanju i tipizaciji. ali i da kroči na iskonsku.

i mnogo toga još.). komična ili tragična.71 itd. ali ona počinje da koristi i naglašenu individualizaciju i karakterizaciju likova (Narnijske kronike. kentauri. vila 69 Vila. zmajevi 71 Prinčevi. drugi se služe kontemplacijom tako da ličnosti više iznose svoja razmišljanja nego što delaju. Petru Panu69.70Narnijskim kronikama. Ona se iskazuje kao glavna ili sporedna. Aladin) ili u najviše društvene slojeve (kraljevi i sultani. Hobitu i Gospodaru prstenova. slaba i kolebljiva ili čvrsta i postojana. ličnost. neko koga odlikuju određena psihofizička stanja i postupci. Kroz te procese lik čoveka u modernoj bajci počinje da gubi svoja tipska obeležja i postaje individua. svet prisutan u tradicionalnoj bajci i donosičitavu galeriju novih likova.Folia linguistica et litteraria 153 termina 814) a samo postojanje tipa ukazuje na „karakteristične načine manifestovanja opšteg u pojedinačnom“ (814). Sam proces sagledavanja i prikazivanja svih ovih osobina pojedinih likova. Svi ovi likovi imaju nešto zajedničko – njih ne krase pojedinačna obeležja.Gospodar prstenova. trolovi. princeze. dakle njihova karakterizacija. U modernim bajkama ličnost je predstavljena plastično i svestrano. a tredi koriste kombinovani postupak. Moderna bajka XIX i XX veka u velikoj meri zadržava ove osobine tradicionalne bajke (određeni likovi u Čarobnjaku iz Oza67. Ivica i Marica). Uspavana lepotica). ved „opšte osobine koje karakterišu neku grupu ljudi. minotauri. džinove (Mačak u čizmama).Mlinarev sin. džinovi. Pojedini pisci modernih bajki koriste akciju i svoje likove uobličavaju kroz njihove postupke. madehe (Snežana i sedam patuljaka. Silmarilion. U predstavljanju lika čoveka mogu se uočiti još neke razlike između tradicionalne i moderne bajke. glavni lik u Malom Princu). vile (Pepeljuga. ona je i jedinstvena i neobična ili ekscentrična i oprečna. sredinu ili ljudski rod uopšte“ (813). vladare (kralj u Uspavanoj lepotici i Pepeljuzi. prinčeve (Pepeljuga. šah u 1001 nodi). u osnovi duboko podeljeni. sirene. nimfe. itd. patuljci. Hobit. Pulčinela. Uspavana lepotica. Tu su: bide iz svemira 67 68 Veštice. trolovi. fauni. kontemplativna ili sklona delanju. zmajevi. A.Pinokiju68. satiri. čarobnjaci. patuljke (Snežana i sedam patuljaka). Tradicionalna bajka smešta svoje junake u podređene i siromašne (Pepeljuga. kepeci Arlekin. jednorozi . gusari 70 Vilenjaci. veštice. Ivica i Marica. razlikuje se od autora do autora. Snežana i sedam patuljaka). patuljci. Moderna bajka napušta ovaj. Tradicionalna bajka najčešde za svoje junake uzima princeze (Uspavana lepotica). Takođe. prinčevi). u skladu ili u stalnom sukobu sa sobom i drugima. veštice (Ivici i Marici). Indijanci.

II i III) i Zmija. pretede bide u obliku čoveka. drveni lutak (Pinokio). 76 Nazguli su bili devet kraljeva iz Tolkinove trilogije. ali kada se naljute u stanju su da unište čitavu vojsku Orka i Trolova. 75 Istari. Kraljica/ i Mačak sa osmehom koji ostaje u vazduhu (Alisa u zemlji čuda). Barlog znači „Demon modi‟. uobraženko koji želi da mu se svi dive. razmišljaju vrlo polako i smireno. Tolkin ga opisuje kao visoko. Karte /vojnici. između ostalih likova. Obično su mirni. Šestar i likovi iz stripa (Klementina. 80 U bajci Neobična priča ili Nevolje jednog malog zareza junaci su maleni Zarez. safirima i rubinima (Sredni Princ). 72 Petar Pan je karakter koji je kreirao škotski prozni i dramski pisac Džejms Metju Bari. Oni su od Saurona dobili devet ljudskih prstenova modi. Tolkinovi izmaštani likovi. ubio ga je.154 Journal of Language and Literary Studies koje živi na malom asteroidu. U Tajni plavog kristala. Hobiti74. čajnika. U Čudesnoj zvezdi sredemo zvezde na nebeskom svodu (Zvezdica. koji su rođeni u Drugom dobu sunca. racionalni geograf koji beleži zapažanja drugih. ali ih je on prevario i pretvorio u utvare. 79 Enti su izmišljeni narod iz Tolkinove trilogije. koje kontroliše vatru i senku. Gospodar prstenova). ali poseduju daleko vede modi od ljudi. svednjaka i gusenice. Vremenom su postali Sauronovi robovi. izmišljenom Tolkinovom jeziku. snažni su i čvrsti. poslovni čovek koji računa i stiče. pijanica koji pije da bi zaboravio da se stidi što pije. Kada je njegov prijatelj upecao Jedinstveni Prsten. uzeo prsten i pobegao u planine. 78 Golum je još jedan Tolkinov izmaštani lik. lepotu i ružnodu. 74 Hobiti su rasa koju je Tolkin izmislio. aveti (Spodoba I. ali sam ne istražuje (Mali princ). ali su vremenom upali u neki čaroban san pa su postali slični drvedu koje čuvaju. Golum78. Prsten mu je podario život od 500 godina. Moderna bajka. sata. Izaziva veliki strah u neprijatelju jer se može obaviti senkom i tamom. Imaju oblik čoveka. ozbiljni crveni uobraženko koji po ceo dan računa. tu su i misteriozni Čuvar plavog kristala. 9-42). To su oni dečaci koje su dadilje izgubile na mestima kao što je. Na sindarinu. Kensingtonska bašta u Londonu. na primer.Statua ukrašena zlatom. dobro i zlo. Najstarija Zvezda). džinove i kepece. zadržavajudi ovu osobinu. Nazguli76.Strašilo i Limeni čovek (Čarobnjak iz Oza). B. Od oružja koristi zapaljeni mač i bič. zlatnu kosu princeza i delave glave divova. kraljice Zemlje. našli bi se u Nedođiji gde bi nastavili da žive sa Petrom Panom. fenjerdžija koji na malenoj planeti iz minute u minut pali i gasi fenjer. i tako redom80(Kršenkovid Brkovid 89-111. To je vragolasti dečak koji živi u izmišljenoj zemlji Nedođiji. 73 Izgubljeni dečaci su Barijevi izmišljeni likovi. Malog su rasta i žive u velikim i čistim rupama u zemlji. Tradicionalna bajka voli snažne kontraste– zastrašujude kazne i divne nagrade. Pripadao je narodu koji je sličan hobitima. počinje da neguje i nijansiranost u pripovedanju. Enti spolja izgledaju kao drvede. Slova. Ukoliko bi nestali a niko ih ne bi tražio sedam dana. Izašli su iz misli Javane. To su visoka stabla *čuvari šuma+ starija čak i od vilenjaka. crno i belo. . Bili su besmrtni poput vilenjaka. Izgubljeni dečaci ili pleme siročadi73 (Petar Pan). Maskirani Jahač i Šerif). Enti79 (Hobit. 117-50. bradu blizance (Kralj I i II) i podanike u obliku knjige. Nikada ne nose cipele jer imaju dlakave tabane i ogromna stopala. Istari75. Balrog77. dečak koji ume da leti i odbija da odraste72. senke (Maskirani I i II). 77 Barlog je izmišljeni Tolkinov lik. su čarobnjaci koji su došli iz Valinora da spreče Saurona da pokori Srednju Zemlju.

pored opisa spoljašnjeg. patnju i bol. Dok čita ovu bajku čitalac ulazi u svet koji je stabilan. blistavošdu i izobiljem. mučnih pritisaka i bolnih stradanja kojima je izložen − u životu ipak sve otvoreno.Folia linguistica et litteraria 155 C. Ona. Tradicionalna bajka kreirajedan harmoničan i neuništiv svet. Nasuprot tome. prikazuje i moralno-psihički lik svojih junaka uz isticanje nekog gesta koji ga određuje. ali u svojoj osnovi protkana lepotom. ovaj svet utiče na čovekovu osnovnu egzistencijalnu situaciju i podstiče u njemu rađanje opteredujudih osedanja strepnje. istina duboko podeljena i nepomirljivo razdvojena. Ovo neodređeno. Uz to. straha i nespokojstva. kao i njihovu egzistencijalnu strepnju. Stiče se utisak kako su likovi zapravo „uhvadeni“ i „za- . taj svet je i sveden tako da tradicionalna bajka uobličava pojednostavljen model stvarnosti. Moderna bajka zanemaruje tu crtu tradicionalne forme. U tom svetu čovek nema određenu tačku uporišta. moderna bajka stvara sliku jednog nepostojanog sveta. ona mu nudi dragoceno osedanje postojanosti. potom. teškim iskušenjima i trpljenju. Takva poruka pruža mnogostruka zadovoljstva čitaocu: s jedne strane. Podložan stalnim menama. sigurnosti i bezbednosti. njihovu stalnu izloženost stradanju. Imaginarni svetovi bajki nastali tokom XIX i XX veka slikaju život u kome su njihovi junaci stalno zapitani gde se to nalaze i u kakvom svetu to oni žive. njihove akcije i osedanja. Sve to dovodi do uobličavanja novog lika junaka – u modernoj bajci XIX i XX veka čovek je neko ko je izolovan i povučen u svojoj samodi. Ne postoji ni neko isho-dište koje bi mu garantovalo sigurnost ili stabilnost.Sve služi tom cilju – njeni likovi. U istom trenuku. Ova važna osobina daje toj bajci preciznost i jasnodu. moderna bajka opisuje i usamljenost svojih likova. skladom. ali intenzivno osedanje izgubljenosti produbljuje u pojednicu tegobno stanje nelagodnosti. Tradicionalna bajka iskazuje naglašenu težnju za izbegavanjem detaljnih opisa emotivnih stanja likova. a sa druge veru i nadu da je − uprkos postojedih teškoda. čak i natprirodna bida. tradicionalna bajka kao da poručuje da iza svih rođenja i smrti egzistira stvarnost koja je. Različiti pogledi na svet tradicionalne i moderne bajke Sve ove pomenute osobine tradicionalnih i modernih bajki vode do stvaranja njihovih potpuno različitih pogleda na svet. Koristedi prerušeni i uprošdeni prikaz realnosti. dostupno i mogude. čvrsto struktuiran i sa jasno određenim opštevažedim etičkim normama. ali istovremeno i bide koje je sposobno da uspostavi univerzalne odnose. slutnje. Svet koji je stvorila tradicionalna bajka jedinstvena je pozornica koja svojom veličanstvenošdu izaziva divljenje.

transformisana i natkriljena opštim. S. B Eerdmans. iz njih se da naslutiti. bajka otkriva smisao čovekovog puta i trajanja.‟ 82 Studiju O bajkama [On Fairy-Stories] Tolkin je napisao 1939. 83 „The history of fairy-stories is probably more complex than the physical history of the human race. predstavlja najdublji nivo čovekovog iskustva.C. Bajka.Tolkin u svojoj studiji O bajkama82 ističe: „Istorija bajki je verovatno složenija od fizičke istorije ljudske rase. Lewis]. Uz to. Kršenkovid Brkovid).156 Journal of Language and Literary Studies robljeni“ u nešto što podseda na nevidljivu zamku iz čijeg okvira oni teško nalaze izlaz. nedokučivih zagonetki i mističnih predanja. Endrjusu *St. kako ona tradicionalna. otkrivamo u ovim pričama odnose i stanja koja asociraju na nemir. Sagledavajudi pojedinačni predmet.R. . pristupom stvarnosti moderna bajka uspeva da na nov način sublimiše skrivene tokove na kojima počiva naš život. and as complex as the history of human language‟ (prevela – D. tradicionalne i moderne bajke bude utisak da mi – preko njihovog poetskog tkiva i slojevite slike čovekove prirode i njegove sudbine – zapravo „zavirujemo“ u samo središte života i tajanstvenog poretka prirode. na slikama Edvarda Munka ili u romanima Franca Kafke. prepoznaje kao trajni čovekov usud i sudbina. urednik. Mi. one svojom osobenom strukturom podržavaju i veličaju tajnu prirode (tu tajnu 81 „U bajkama je prava istorija čovečanstva. Dž. pojavu ili zakonitost u sklopu više opštosti. ako ne i potpuno otkriti.R. zebnju i uznemirenost prisutnu. i izložio na predavanju na najstarijem univerzitetu u Škotskoj St. Iščitavajudi ih. Andrews+. Objavljena 1947. ali u isto vreme on se iskazuje i kao mesto koje je prepuno tajni. ona na površinu iznosi i egzistencijalnu dramu čoveka koja se sada. Ukazujudi na tajne sile koje pokredu zbilju. njen smisao. Takvo predstavljanje života dovodi do slikanja čoveka kao usamljenog i neprilagođenog bida što boji ove bajke naročitom atmosferom. U njoj se svet koji nas okružuje prepoznaje kao realan. Nastala iz izvorne čovekove potrebe da se prema stvarnosti i njenim zakonima određuje stvaranjem nove kreacije. Dorotinoj preneraženosti ili Alisinoj zbunjenosti. čitalac može da uoči kako one – u svom najširem određenju – osvetljavaju stazu kojom je ljudski rod prošao. Tim. dok čitamo ozapanjenosti Malog Princa. recimo. sublimišudi njegova najdublja iskustva i saznanja. a isto toliko je složena kao i istorija ljudskog jezika“83 (“On Fairy-Stories” 7). u knjizi Essays Presented to Charles Williams *izdavač-Grand Rapids: Wm. tako i moderna. Zaključak Davno je zaključeno da su bajke prava istorijačovečanstva81 (Andrid 25). u odnosu na tradicionalnu bajku drugačijim.

Sarajevo: Svjetlost. 3 July 2010 <http://hca. 2007. Pisma deci. Antoan de Sent. Knj. .il.Gilead.P.Vesmark – Emka. 1998. nama jedino poznatog.Folia linguistica et litteraria 157 karakteriše osobeno dvojstvo – to je tajna pojedinačnog rasta. Beograd: P.Lav. Transl. Luis. Klajv Stepls. Podgorica: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. Sarajevo: Svjetlost.il/li_merma.Gospodar prstenova. Bajke 1001 nod. P. Tradicionalnu i modernu bajku karakteriše još jedna važna osobina – značajni događaji i izraženije crte ljudskog ponašanja koje bajka opisuje zapravo upuduju na ono što je prethodilo.Čarobnjak iz Oza. vještica i ormar. „omogudavajudi“ nam da osluškujemo bîlo ljudskog roda. Kolodi.gilead. 1988. H. 2000. da zavirujemo u stare civilizacije ili da neosetno zakoračimo na stazu kojom čovek hoda od praiskoni. šire.html>. 2001. Sve ovo upuduje na zaključak da bajka u sebi nosi trag jednog zaboravljenog putovanja. 1984.Pinokio. 1 – 3. Zagreb: Golden marketing. Baum.Najlepše bajke. Vajld. 2002. Hans Christian Andersen: Fairy Tales and Stories. 2010. Na tom putu ljudi su imali šansu da proniknu u Veliku Tajnu koju svet od svog postanka sa sobom nosi. ali i tajna nadindividualnih duševnih zbivanja jednog kolektiva i. 1996. HCA.org. Oskar. _________. Džon Ronald Rejel.Duh Manitog jezera. 2002. Karlo. tako i na odgovore do kojih su došli. 1998. Dragana. _________. Luis. Alisa u svetu ogledala.Hobit ili tamo i natrag. 1 i 2. Alisa u zemlji čuda. Paull (1872). 1982. Novi Sad: Matica srpska. onog koji je jednom davno ljude vodio i iza granice našeg.Mali princ. Kršenkovid Brkovid. Kerol. Vremenom ljudi su zaboravali kako na taj put. života ljudske zajednice). spoznaje i borbe neke individue. 2010. Zbog toga možemo redi da se u bajkama Postojede i Sadašnje ogleda u onom što je bilo pa nestalo a da je Prošlo inkarnacija Bududih događaja. Literatura Izvori Andersen. _________. Zato treba čitati bajke i pri tom pažljivo osluškivati – bajka u sebi i danas krije ključ kojim se ova Tajna može odgonetnuti. Podgorica: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva. Hans Kristijan. sveta.Beograd – Kraljevo: Anturium – SC Komerc –Doroteus. 2002. Knj. Beograd: Esotheria. Beograd: Prosveta.Tajna plavog kristala. The Little Mermaid. Lajman Frank. Egziperi. Novi Sad: Solaris.Sredni kraljevid i druge bajke.org. Novi Sad: Matica srpska. Tolkin.

Andre."Teorijske osnove geštalt-terapisjke i intergrativnog rada pomodu bajki. 27 July 2010 <http://books. London: Indiana UP. Beograd: Jugoslavija. "Clinical Papers and Essays on Psycho-Analysis. Luckel. Karl Gustav. Maja. Sabrana dela Ive Andrida. 2 (1990): 171-181." Part III: Essays. Ljubo. 1986. Instituto Português de Psicoterapia Integrativa – Psychotherapy Resources Page. 1977. 1977. New York: State University of New York Press. Zagreb: Povijest i pripovijedanje. Zagreb: Studenski centar Sveučilišta. Baluhati. 5 July 2010 <http://www. . Andrid. 1981. 1981. Beograd:Panpublik. _________. Zagreb: Mladost. 1976. I. Cott. 1978. 1979.Jednostavni oblici. Vladimir. Beograd: Biblijsko društvo. Once Upon a Time – On the Nature of Fairy Tales. Ivo. Bottigheimer. Sergej. Mirjana Miočinovid. Značenje bajki. Beograd: Udruženi izdavači."Struktura duše.Beograd: Nolit. Mihail Mihajlovič. 1989.Novi Sad: Matica srpska. Odabrana dela K. Bloomington. Max. 1981.Sveto i profano.com/books?id=ZL3OR2BuinAC&printsec=frontcover&d q=Fairy+Tales:+A+New+History&source=bl&ots=X_XMViX0AW&sig=r4q7M9 jt7Ek1DbDB_cpaYKPI4M&hl=en&ei=ywjDS4v_DJuJON2UlJcE&sa=X&oi=book_result&ct=result &resnum=4&ved=0CBUQ6AEwAw#v=onepage&q&f=false>. 2009. Ruth B. Beograd: Delo."Dinamika nesvesnog. 1977. Jandrid.com/therapists/htms/Karl_Abraham. Elijade. 1975. Duh bajke. Bruno. Dreams and Myths: A Study in Folk-Psychology.Usmena književnost kao umjetnost riječi.br.158 Journal of Language and Literary Studies Osnovna literatura Abraham. Bettelheim."Moderne teorije drame. 1973. Karl.Beograd: Srpska književna zadruga. Biti. _________. Knji. Biblija ili Sveto pismo Staroga i Novoga Zavjeta.¾.Mitovi i istorija. New York: Vintage Books – A Division of Random House.1973. Beograd: Nolit. 317 – 329. 1909.Beyond the Looking Glass. Regine. Bahtin.Fairy Tales: A New History.google. Jolles. 1981. 12. Johnathan. Bajka i predaja."Psihijatrija danas22. Knj. "Razgovor sa Gojom. Mirča. Junga. Novi Sad: Književna zajednica Novog Sada. Jung. Ur.Sa Ivom Andridem: 1968 – 1975.The Uses of Enchantment. br. "Istorija i legenda. Luthi. Boškovid Stuli. New York: Stonehill Publishing Company.psicoterapiaintegrativa. Albany.h tm>. 1972.O romanu. G. "Problemi dramske analize.

com/books?id=Ld5i71RKaw4C&pg=PA2&lpg=PA2&dq =Litterature+orale+eliade&source=bl&ots=KDIUaYk_t5&sig=_EAUvsKp0_uzZ c7fPMpVjzMYUuI&hl=en&ei=ODCaS_zMKNaJ_Ab93OiCAg&sa=X&oi=book_r esult&ct=result&resnum=7&ved=0CB4Q6AEwBjgK#v=onepage&q=&f=false> . str. R. 15 Aug. _________. 1972. ________.Historijski koreni bajke. 1994. 1990. PDF file. Svetozar."Istok u pripovetkama Ive Andrida. Poetika mita.R. Maria.google. Morfologija bajke.Humphrey Carpenterwith the assistance of Christopher Tolkien. R. Beograd: Prosveta.The University of Michigan Press.Letters of J. Princeton: Princeton UP.New York: Wildman. Penčid. J. Tolkien. Ziolkowski. 1976.The Letters of J. _________. 1979.Fairy Tales and the Art of Subversion. Eric S. Beograd: Nolit. br. Beograd: Prosveta. Mariner Books. myth as fairy tale. 1982.Fairy tales from before fairy tales: the medieval Latin past of wonderful lies.pdf>. London. Aug. 1983. Ed. Jan M.25-42.Lexington. Tales and Stories. Fantastic Worlds – Myths. 1985.Cetinje: Obod.Fairy tale as myth. 2010 <http://books. London: George Allen and Unwin. 1981. Kentucky: The University Press of Kentucky. Rečnik književnih termina.Proučavanje bajki.com/wcu-2004/fairystories-tolkien. Meletinski. "Pojam književne terminologije. Rabkin. 1975. 15 July 2010 < http://brainstorm-services."Kritičari o Andridu. 1986. Jack David. 1987. Sava.google. 2005.Beograd: Nolit. "Priroda kritike.The Monsters and the Critics and Other Essays.West Chester University. Isidora. Tolkien. Tolkien. Tatar. Modernik.R. 1983. Humphrey Carpenter. 7/. R. O prokletoj avliji. 1962.The Hard Facts of the Grimms’ Fairy Tales. ________. R.On Fairy-Stories.Sarajevo: Svjetlost. Zagreb: Liber. ________. Oxford: Oxford UP. Sekulid. Beograd: Nolit. 2007. Petar. Jeleazar.Folia linguistica et litteraria 159 _________. Džadžid. Vladimir.ba/books?id=jDgdupF3VWcC&printsec=frontcover&d q=The+Medieval+Latin+Past+of+Wonderful+Lies&source=bl&ots=mTPKrFRB 1j&sig=ddulDktmGlYJ44jIO9flB9dt9wo&hl=bs&ei=qdLCS5FOiaM4uIjZlgQ&sa =X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAYQ6AEwAA#v=onepage &q&f=false>.Realizam. 2000. 2010 <http://books.Ed. Classical Genre for Children and the Process of Civilization. Petrovid. Zipes. 12.George Allen & Unwin. Prop. 1967.

The Little Mermaid. Also. It is considered a direct correlation between common features of traditional and contemporary fairy tales in this study. time. Key Words:fairy tale. similarities. Beauty and Beast. core experience. archetypal framework. clasical. This study is based on comparative analyze of classical fairy tales (Cinderella. Alice in Wonderland. realistic way of shaping a story. and future. precisely the question of positive values of collective expirience and of projection of Man’s unconsiousness visions and hidden desires. present. Exploring discrepancies. Sleeping Beauty. mythical heritage. sublimation of reality . as well as bringing relative negation between past. the adoptation of the ancient idea of eternal return. The HappyPrince. this text evaluates different approach of classical and contemporay fairy tales towards world they describe about. Hobbit. Hansel and Gretel. Puss in Boots. supernatural. resulting in their different views of the world. The Wonderful Wizard of Oz. differences. These two forms leaning against the people’s remembrance have become the core of the deepest Man’s experience and the key to discovering the truth about his walk from the dawn of mankind through today. contemporary. place and character of Man. and The Lord of the Rings). and 1001 Arabian Nights) and modern ones written in the 19th and 20th century (The LittlePrince. Snow White. passing on spiritual contents of the old outline of belief. Little Red Riding Hood. this work pays attention to a connection with the deepest layer of the Man.160 Journal of Language and Literary Studies FORGOTTEN JOURNEY – THE TRACES IMPRINTED IN FAIRY TALES PART II The origination of contemporary fairy tales that have emerged during 19th and 20th century is in traditional ones. Pinocchio.

и његове неодређености на телеолошком плану. са друге стране. али и у односу на познатог луталицу из старогрчке митологије. Кључне речи: егзил. нпви дпм. (The Wanderer) Веё у прва два стиха англпсакспнске елегије Пптукаш (The Wanderer) увпди се тема егзила.111. лутање. смештена у сред игре мрачних и светлих тпнпва умпра и пчаја са једне. и лутања текста између две културне матрице – хришћанске и паганске. Или је јаснп свакпме кп има пдреѐенп истпријскп знаое п уреѐеоу англпсакспнскпг средопвекпвнпг друштва. а пвпг пдреѐенпг луталицу ставимп ппкрај других луталица. Увод Oft to the Wanderer. гледано кроз две перспективе: луталице као мотива у митологијама и књижевностима. заменивши истприју и спциплпгију религијпм и митплпгијпм. принуѐен да лута светпм тражеёи нпву чету.. тп је пд сампг ппчетка јаснп.09-1 Две врсте лутања у англосаксонској елегији Потукач Данкп Камшевски. Али. Јер. и мпжда. Одисеја. пред нама ёе се птвприти сасвим другачији видик.. Универзитет у Крагујевцу Aпстракт: У овом раду испитује се проблематика егзила и лутања. када ппстанемп свесни уплива Хришёанства и оегпве етике и телеплпгије у старпгерманску етику и телеплпгију. У истп време. кпји је накпн смрти свпг гпсппдара и сабпраца. compassionate love.Folia linguistica et litteraria 161 UDK 821. Маја Милутинпвиё. старогерманско. хришћанско. текст. англосаксонско. weary of exile. Јелена Андрејиё. Потом се указује и на особеност текста Потукача. Cometh God’s pity. Указује се на особеност англосаксонског луталице у односу на луталице и из старогерманске митологије (из које англосаксонска књижевност вуче корене). пдједнпм нам се теме краја и судбине и спасеоа чине испре- . акп ппему кренемп да размптримп у ширем пквиру. Да је прптагпниста елегије ратник. и није свеједнп да ли се лута старпгерманским или старпгрчким епским пределима. и Бпжјег милпсрѐа и самилпсне љубави. луталица је разних. телеологија.

и исппљава се на свим нивпима егзистенције. Прптицаое времена праёенп нестајаоем и прппадаоем представља једну пд главних тема у англпсакспнскпј коижевнпсти. такп и текст кап јунак. креёе из англпсакспнске луке. смештени у митплпшки кпнтекст. Стпга ёемп се упутити у пва два смера. Таква је ппема Рущевина (The Ruin). Ни бпгпви-владари нису ппштеѐени смрти. Све штп је некада сазиданп. те је катастрпфа кпја прати Рагнарпк апсплутна. чији стихпви гпвпре: Wondrous is this wall-stead. torn up. walls gape.162 Journal of Language and Literary Studies плетаним. билп пд стране мпнаха-преписивача. билп пд стране сампг аутпра. Roofs are in ruin. Battlements broken. да би се пбреп у хришёанским впдама.(The Ruin) . ппстају пваплпёеое Јунака супченпг са Усудпм (Wyrd). Стпга ёе разматраое пвпг аспекта дела ппчети псветљаваоем елемената те митплпгије кпји се пдражавају у пвпј елегији. и тпкпм кпјег ёе сви учесници тпг рата ппгинути. дпгаѐај кпји пзначава крај света. На ужем плану људскпг живпта. неизбежна прппаст Рагнарпка исппљава се у неминпвнпсти смрти и прппадаоа. кпји је и сам у свпјеврснпм егзилу. да се сликпвитп изразимп. сав чпвекпв труд на крају ёе се изјалпвити. consumed by age. towers destroyed. Реклп би се да. а свет бити пптпунп уништен. пличене у ппјму Wyrd. rime on the plaster. destroyed. Кап штп јунаци Бепвулфа (Beowulf). урушиёе се. wasted by fate. Пптукаш свпјим кпренима ниче из старпгерманскпг тла. giant’s work shattered. и сам текст лута измеѐу два рещеоа за прпблем егзила. и најјачи чпвек ёе на крају умрети. принуѐен да се прилагпѐава не би ли преживеп и пстап релевантан. и бпжанским и људским. чији би циљ верпватнп бип прихватљивпст песме у нпвим друштвеним пкплнпстима. затим ёемп се пкренути прпблематици лутаоа сампг текста. Broken the barred gate. митплпшки гледанп. када ёе се сукпбити силе Дпбра и Зла. најпре разматрајуёи мптив луталице у универзалнијем смислу – чпвека и оегпвпг егзила. Мпреплпвца (The Seafarer) и Пптукаша (The Wanderer). Луталица као текст Кап штп је веё сппменутп. пличеним у ни најмаое суптилнпј хришёанскпј редактури. Један пд таквих елемената јесте и Рагнарпк. на сличан начин на кпји су пагански бпгпви тпкпм великих препбраёеоа запденути у руха светаца. кпји пзначава усуд. пппут свпг прптагпнисте.

резигнираним. умире. and death of kin(The Wanderer) Наилазимп на слике упбичајене за коижевнпст егзила: ледене таласе. кап штп је у пвпј елегији случај. Пптукач је изгубљен и тпга је у пптпунпсти свестан. кушајуёи људе и учеёи их мудрпсти. тамну земљу. Али. Пн није изгубљен. иакп мпёан ратник и славан краљ. али бива пренешен на пстрвп Авалпн. Grievous disasters. злп кпје прати смрт свеца-мученика имају више емпципналнпг значаја пд свакпг ирпничкпг заплета кап штп су hybris и hamartia. кпји је. вепма налик Светпм Сави из нарпдних прича. Хладнп мпре симбплизује оегпвп унутрашое стаое. на крају сусреёе са смрёу. у другпм случају. ппмишљамп на умируёег Бепвулфа кпји ппсматра камене сппменике из древне прпшлпсти какп пред оим ишчезавају. Напрптив. и неумпљивпг усуда. није чак ни у егзилу. нашег Пптукача неёе дпчекати једна Пенелппа. нити пстају трагпви. мада пплубпг. И спретни Грк и неименпвани Пптукач.Folia linguistica et litteraria 163 Мпреплпвац из ппеме The Seafarer је на сличнпм. пппут Краља Артура. „Елегичнп представља херпизам нарушен ирпнијпм‟. на распплагаоу нам је лукави Пдисеј и оегпвп дугпгпдишое невпљнп лутаое пп свету у пптрази за Итакпм. „Неизбежнпст смрти Бепвулфа. али и дезпријентацију: на мпру нема утврѐенпг пута. Акп бисмп пптражили ппреѐеое пп егзилу. пбпјица жртве – каприципзних бпжанстава у првпм. где ёе ипак бити излечен. другачија и унекпликп страна. али самп да би бип вазнет меѐу Плимпијске бпгпве. каже Нпртрпп Фрај у свпјпј коизи Анатпмија критике. дпк се Бепвулф. штп је крај какав се не налази кпд гпреппменутих прича. несталп је прппашёу дружине кпјпј је припадап: Homeless and helpless he fled from Fate Thus saith the Wanderer mindful of misery. кпји у истп време служе кап прирпдан пбјективни кпрелатив оегпвпг душевнпг стаоа. Та судбина не чека јунаке еппва других нарпда. али је разлика пчигледна. свакакп. дпк Пдисеја на крају оегпвпг путпваоа чека Итака. смртнп раоен. издаја у Рпландпвпм страдаоу. Херакле. зиму. Такп је елегичнп честп праёенп пригушеним. безнаднпм путпваоу кап и јунак Пптукаша. меланхпличним псеёајем да време прплази и да стари ппредак уступа местп нпвпм. За Бепвулфа је. јер Пдин лута свпјпм слпбпднпм впљпм. ма кпликп ппустпшена. истина. да би једнпг дана вратип не би ли ппнпвп предвпдип свпј нарпд. нити куёа. смрт кпначна. кпји се ту мпгу наёи.“ (47-48) Старпгерманским митским светпм лутају и Пптукач и Пдин. пнп штп је пн некада сматрап куёпм. или је барем таква кап деп епа п оему. меѐутим. нп ипак дпм. Ту је безнадежнпст кпја призива псеёај да је за Пптукача оегпв егзил кпначнп стаое сампёе и пдвпјенпсти пд света: .

егзилант хипптетички разматра и мпгуёнпст да наѐе нпву чету. over all. knows what a bitter companion. веё и људи уппште: When I reflect on the fates of men -How one by one proud warriors vanish From the halls that knew them. Joyless and silent the heroes are sleeping Where the proud host fell by the wall they defended. To whom I dare fully unlock my heart.(Истп) Али. since days of old.(Истп) „Оегпва је судбина изгнанствп‟. far from my kin. No man is living. When the dark earth covered my dear lord’s face. If far or near lived one to befriend me With gift in the mead-hall and comfort for grief. Псеёаое краја се даље ппјачава сликама смрти. та се хипптетичка пптрага пдмах кпнтрапунктира са следеёим стихпвима: Who bears it. Earth’s winsome dead. [. и нпвпг гпсппдара: Fettered my feelings.] When all this world’s wealth shall be scattered and waste -As now. Lonely and wretched I wailed at my woe. када је ппвратак старпм немпгуё. Shoulder to shoulder. through the regions of earth. sorrow can be. разарајуёи сппствену наду у налажеое нпвпг дпма. Not gifts of fine gold. a heart that is frozen.(Истп) Истина. Walls stand rime-covered and swept by the winds. and day by day All this earth ages and droops unto death. не самп сабпраца.. Over wintry seas. oft at the dawning. каже Пптукач. And I sailed away with sorrowful heart.164 Journal of Language and Literary Studies Oft when the day broke off. the wine-halls decay. . будуёи да је уништен. seeking a gold-lord. When friends are no more. Homeless and hapless. The battlements crumble. His fortune is exile. no comrade left..

Do you still seek to know? And what?(Dronke 18) Предели у кпјима се Пптукач креёе су. смрти. кпја ёе птрпвати небп. Black become the sun’s beams in the summers that follow. maid is fleeting. пвај пдељак представља слику личне катастрпфе. задоег путпваоа. старпгерманскпм спису: It sates itself on the life-blood of fated men. аппкалиптични. Ппсебнп је занимљив стих “And Fate’s decrees transform the world” у кпјем је Fate верпватнп ништа другп дп сппменути Wyrd. paints red the powers’ homes with crimson gore. ппсматранп у ширем митплпшкпм кпнтексту. Нп. кпји свпјим сликама стареоа. One the gray wolf slew. last journey. Wretchedness fills the realm of earth. акп се узме да пн свпј егзил сматра личним крајем света. Усуд.Folia linguistica et litteraria 165 Some battle launched on their long. каква се мпже наёи у Вплуспи.‟ све више наличи гпресппменутпј песми Рущевина убрзанп улази у свпјеврсни крешендп: Storms now batter these ramparts of stone. night-shadows fall Darkly lowering. распадаоа. пн је сасвим налик на аппкалиптичну визију краја свих ствари. и Пптукач не бежи самп из разпренпг . weathers all treacherous.(Истп) Гпвпр. Here wealth is fleeting. пвај егзил није самп физички. friends are fleeting. пппут старпгерманске змије Јпрмунганд. Лед и зима пкружују земљу и нападају је. весника краја света. дакле. One a bird bore o’er the billowing sea. one a grieving earl Sadly gave to the grave’s embrace. Blowing snow and the blast of winter Enfold the earth. И заиста. туге и „дугпг. пднпснп. from the north driving Raging hail in wrath upon men. кпји предпдреѐује крај свих ствари. And Fate’s decrees transform the world. ппст-аппкалиптични. Man is fleeting. All the foundation of earth shall fail!(Истп) У кпнтексту песме.

“ „млади ратник“. јесте та из кпје је Пптукач изгнан. „пнај кп је раније бип“ и сл – нису чистп временске категприје. „ппчетак“. и све штп је стварнп дпбрп (првп) самп је у тпј прпшлпсти. Прпшлпст. „Ратник“ у гпроем стиху је пзначен са англпсакспнским „mago“: “Hwǽr cwóm mearh.the bryny-clad warrior. Пн лута у једнпј бесциљнпј будуёнпсти. Пптпои мрак служи да нагласи пнп штп је изгубљенп. када су оегпви сабпрци и гпсппдар били живи. The longing for love done: his grief is renewed.(The Wanderer) . Епска апсплутна прпшлпст је једини извпр и ппчетак свега дпбрпг и за будуёа времена. „први“. Све штп је лепп и вреднп несталп је. За епски ппглед на свет. Имајмп на уму Бахтинпву тезу изнету у коизи О рпману. без икакве наде да ёе пстварити кпнтакт са прпшлпшёу. where the young rider?)” (Tolkien 2006: 239). and sharing of feast? Bestowal of treasure andsharing of feast? Alas! the bright ale-cup. и никада се неёе вратити. The prince in his splendor --those days are long sped In the night of the past. Такп тврди фпрма епа. „зачетник“. But they melt into air With no word of greeting to gladden his heart. у кпјпј је приппведач пве елегије бип среёан.166 Journal of Language and Literary Studies дпма у пустпш егзила. тај ратник је птишап. а чиоеница да се ради п живптнпј причи пдреѐенпг чпвека ппзиципнира тп златнп дпба у приппведачеву младпст. а не самп рпдна груда. у ппглављу „Еп и рпман“: Апсплутна прпшлпст је специфична вреднпсна (хијерархијска) категприја. Where now is the warrior? Where the war-horse? Bestowal of treasure. (447) Пптукаш. будуёи да припада епскпм жанру. такпѐе има у виду сјајну прпшлпст. и пптукач је изгубљен у сивпм и хладнпм мпру. The forms of his kinsmen take shaped in the silence.as if they never had been! (The Wanderer) Ubi sunt стилскпм фигурпм увпди се сетнп распплпжеое изазванп прпласкпм времена. hwǽr cwóm mago? (Where is the horse gone. Али. Егзил је и временски. И заиста. а пн бип млад. In rapture he greets them. у кпјем су сеёаоа и фантазмагпричне приказе јединп штп му пстаје. тп је вреднпснпвременски суперлатив кпји се пстварује какп у пднпсима људи такп и у пднпсима свих ствари и ппјава епскпг света: у тпј прпшлпсти је све дпбрп. Пва реч значи „млад чпвек“ – у кпнтексту је превпд и „млади јахач. in gladness he scans Old comrades remembered. Младпст је прпшла и неёе се вратити. оему се привиѐају прилике оегпвих сабпраца: Bitterer then is the bane of his wretchedness. „предак“.

Референце на Бпга су врлп присутне у Бепвулфу.Folia linguistica et litteraria 167 Пвп мишљеое мпже се и наёи кпд Лене Петрпвиё. али у оему. the victory of wyrd is complete.+ The prediction in the last line that “all the foundation of earth shall fall” foresees a time when there will be no after-speakers to remember the great deeds of the dead heroes. такп да су пба сад за оега изгубљени. With the denial of this ultimate comfort. The future therefore holds no promise that the quest for security and permanence will ever be fulfilled. Ту је и „Sehnsucht: туга за пдсутним. не ппстпји таква кпнфузија хришёанскпг и паганскпг: . Indeed the image of the future conjured at the close of the poem is that of universal ruin. у оенпј коизи Quest Myth in Medieval English Literature: The ubi sunt passage in the second part of the poem. али га ппгаѐају и anoranze i saudade кпји „најчешёе пзначавају самп тугу изазвану немпгуёнпшёу ппвратка у дпмпвину“ (Истп).. на ушёу (или судару) две културне матрице. кпја је „патоа изазвана непстваренпм жељпм за ппвраткпм“ (6). кпји се јавља у више пблика и на више начина. пн је изгнан и из свпје прпшлпсти (нема сумое. веё пре правилп. Или. Пн у тпм смислу није јединствен. survival through fame. нарпчитп кад се исти наѐе у пкплнпстима у кпјима се Пптукаш нашап. winter and darkness *. англпсакспнске и хришёанске. His fortune is exile. нити представља изузетак. Пд ппкрштаваоа се англпсакспнска коижевнпст ппчела мешати са Хришёанствпм. ваља се ппзабавити и лутаоима текста. увек другачије у зависнпсти пд матрице у кпјпј се налази. кпји је написап један пд најзначајнијих есеја на тему Бепвулфа. does not refer to his personal misery only: it is a general comment on the evanescence of all that is desirable.. према Тплкину. (72-73) Физички егзил се преплиёе са темппралним. Текст као луталица Ппштп је устанпвљенп ппстпјаое мптива Луталице кап свпјеврснпг текста у коижевнпсти. али Sehnsucht мпже да се тиче пнпга штп се збилп кап и пнпга штп јпш није“ (Истп: 7). Изгнан из свпг дпма. invoking the glories of the past irretrievably lost. некада маое успешнп. какп тп веё стпји у Кундеринпм Незнаоу. среёне). некада успешније. пн бплује и пд нпсталгије. псим у халуцинацијама и мрачним снпвима.

где се прва јавља пре и . So far from being a man so simple or so confused that he muddled Christianity with Germanic paganism. Меѐутим. and to represent moods and attitudes of characters conceived dramatically as living in a noble but heathen past. The Wanderer is not a Christian poem. Најпре. веё и да су и на сампј слици вршене кпрекције. The reference to God’s pity and compassionate love at its beginning and end. the author probably drew or attempted to draw distinctions. Бпг. не ппстпји јасна раздвпјенпст хришёанске и паганске перспективе. Till the sound of music and revel is stilled. наше упприште и снага. Such differentiation would not be achieved by a man himself confused in mind. и кап лик у елегији. that is.(The Wanderer) Пвај цитат је значајан из два разлпга. и у задоем кап „небески Птац. We can. Други разлпг је нарпчитп упечатљив у ппреѐеоу са Бепвулфпм: песник се и кап наратпр и кпментатпр. (39-40) Хришёански Бпг се у Пптукашу сппмиое веё у другпм стиху.] The strongest argument that the actual language of the poem is not in general the product either of stupidity or accident is to be found in the fact that we can observe differentiation. кпји се сппмиое у кпнтексту милпсрѐа на ппчетку и крају елегије. (73) Пптукаш и Бепвулф пчигледнп деле и старпгерманске кпрене и уплив хришёанства. Бпг се сппмиое и при средини елегије: The Warden of men hath wasted this world. in this matter of philosophy and religious sentiment distinguish. Са једне стране. псим на ппчетку и на крају. [. у средини се изједначава са Усудпм: и Пн учествује у рушеоу света и гушеоу музике и радпсти. Unlike Augustine’s City of God. Јер. Rather than the Anglo-Saxon conversion into Christianity. comes as an afterthought and does not affect the poet’s secular vision. у Пптукашу ппстпји пдреѐени степен кпнфузије. and (c) Hrothgar. the poem reflects a crisis in the pagan world view that preceded the conversion and made it on the whole easy and rapid... или кап штп каже Лена Петрпвиё: Despite its late date and the Christian framework within which it is set.168 Journal of Language and Literary Studies The relation of the Christian and heathen thought and diction in Beowulf has often been misconceived. even if it is not an addition by another author. дпк је у Бепвулфу тај пднпс пчигледнп издиференциран. and still less by later random editing. for instance: (a) the poet as narrator and commentator.‟ Чини се да је ппема самп „урамљена“ у хришёанску перспективу. ппказује да је англпсакспнска слика не самп смештена у хришёански рам. ппзива на Бпга и Хришёанствп. (b) Beowulf. The Wanderer does not look forward and upward to any happy resolution in heaven.

англпсакспнскпг. на два аспекта п кпјима је билп речи. . Слава се стиче јуначким ппдвизима за живпта. ми мпрамп читаву ппему ппсматрати кап једну целину. не мпжемп дпёи дп сампг песника и сазнати да ли је пн паганин препбраёен у Хришёанствп. ппдвпјенп. даје му узвишенпст и мпралну снагу. да би затим ппнудила решеое какп тај ратник (и шире. па и Пптукача. запкружену упркпс назнакама кпје гпвпре прптив таквпг закључка. чак. дакле.Folia linguistica et litteraria 169 ппштп главни лик Пптукаша пдржи свпј мпнплпг. изгубивши упприште и у прпстпру и времену. Тп је. будуёи да веё у петпм стиху каже: Homeless and helpless he fled from Fate(Истп) Али. Тп штп самп ппираое ипак на крају резултује ппразпм не треба да се схвати кап нужнп лпша ствар: ппираое судбини је пнп штп дефинише чпвека. Кпликп гпд неименпвани Пптукач у истп време сппмиое и Бпга и Усуда. судбина свих нас. Заштп је пвп битнп? Ппема прпблематизује питаое егзила једнпг ратника.84 Јер. а друга за време тпг мпнплпга. пак. Слике ппеме сведпче тпме: рушеое кула. чпвек уппште) треба да се супчи са таквим стаоем ствари. Кпликп гпд се трудили. без сумое. мпгу правити. свпјеврсна визија краја света при сампм крају песме. или је. У песми се сугерише да нема сврхе бприти се прптив ое. кпји се. ппчевши пд старпгерманскпг. Пна прпдужава чпвекпв живпт и накпн оегпве смрти. изгубљене битке. Такве претппставке се. са друге стране. меѐуспбнп маое или више српдних. кап штп нема сврхе бприти се прптив смрти. и у прпцесу кпмппнпваоа ппмешаних на збуоујуё начин. кпји је извршип ревизију свпг дела. и пни су испреплетани на начин кпји нам птежава да дамп кпначни суд. Сппменут је ппјам усуда и крајое прппасти кпја ёе дпёи свему. Шта пнда радити? Какп пстварити успешну егзистенцију? Слава је један пд начина. Украткп ёемп се псврнути на та два начина. и. смрт бпраца. песма у преписиваоу била ппдвргнута ревизији пд стране неппзнатпг мпнаха да би била друштвенп прихватљива. Шта пнда са бплпм и тугпм? Оих треба закппати дубпкп: Men eager for honor Bury their sorrow deep in the breast(The Wanderer) 84 Мада нам мпгу указати на дух дпба у време верских препбраёеоа. али пне нас неёе далекп пдвести на путу ка пткључаваоу значеоа текста. не ппстпји ни јасна интеграција два гледишта кпд пба гласа у песми. билп из страха или истинске пчаранпсти нпвпм религијпм. Решеое је. меѐутим. Ппстпји старпгермански начин и ппстпји хришёански начин. пднпснп. нашап у изузетнп тешкпј ситуацији. тпликп и песник-кпментатпр меша те ппјмпве. текст пред нама је пчигледнп састављен пд више елемената.

хришёанскп је станпвиште дијаметралнп супрптнп. in war. кап и ппднпшеое и најгпрег.” So potent is it. Neither too weak. It can work. nor hasty of speech. “As a working theory absolutely impregnable. and they dwindled in antiquarian fancy to the mighty ancestors of northern kings (English and Scandinavian). A brave man must bide when he speaketh his boast Until surely the goal of his spirit. и кпји се јпш више ппажа у наредним стихпвима: No man may know wisdom till many a winter Has been his portion. 2006: 25-26) Акп англпсакспнскп решеое представља храбрп супрптстављаое сивилу судбине и „ппбеду“ (привременим) ппстизаоем славе упркпс крајоем и апсплутнпм ппразу. They gather heroes for the last defence. at any rate. Their battle is with the monsters and the outer darkness. Not swift to anger. Already before euhemerism saved them by embalming them. Иакп пар стихпва пре тпга сведпчимп свпјеврснпм дпживљају краја света. Таквп решеое је прпдукт митплпгије из кпје пна пптиче: In Norse. Тп је дидактичкп-етички слпј п кпјем је Бахтин гпвприп.170 Journal of Language and Literary Studies Част је та кпја има вреднпст. they had become in their very being the enlarged shadows of great men and warriors upon the walls of the world. A wise man is patient. to revive its spirit even in our own times. When Baldr is slain and goes to Hel he cannot escape thence any more than mortal man. и једнп пд решеоа кпје ппема нуди.(Истп) Пвај слпј пзначава истпвременп и реликт блиставе прпшлпсти. and found a potent but terrible solution in naked will and courage. But we may remember that the poet of Beowulf saw clearly: the wages of heroism is death. the northern has power. [. Neither fearful nor fain. without gods: martial heroism as its own end. put the monsters in the centre. (Tolkien. и на .. as it were. nor to reckless.] It is the strength of the northern mythological imagination that it faced this problem. nor too wishful of wealth. gave them Victory but no honour. Nor too eager in vow—ere he know the event. doomed with their allies to death.. that while the older southern imagination has faded for ever into literary ornament. the gods are within Time. even as it did work with the goðlauss viking.

Видимп да је хришёански кпmентар пптимистичнији пд англпсакспнскпг. Чпвек кпји чува свпју веру има чему да се нада. пн је награѐен за стрпљивпст. Неименпвани луталица из наслпва песме мпже изабрати билп кпје пд оих. пчигледнп је врлп битан. али временска преднпст не дплази са призвукпм исправнпсти. пба су валидна.(The Wanderer) Насупрпт страшнпј судби стпји Гпсппд. пвпм интервенцијпм пна се приближава причи п Христу. питаое смисла је увек мптивисанп питаоем „Чему (све) тп?“ Према кпјем исхпду впди некп ппнашаое. И ма кпликп се ми ппредељивали за првп или другп на пснпву временскпг првенства. За разлику пд Коиге п Јпву. следи да се са оиме најбпље слаже и англпсакспнски крај – расплет без расплета. уз све знаое п безнадежнпсти икакве прпмене (макар на бпље). And happy the man who seeketh for mercy From his heavenly Father. расплет. кпји је. ппдједнакп кап и ппчетак. али и извпр оегпвпг лутаоа. Старпгермански “martial heroism” и хришёанска мплитва су два пдгпвпра кпје нуди текст Пптукаша. штп је у исти мах и оегпва преднпст. Сличнпсти са Пптукашпм су пчигледне.Folia linguistica et litteraria 171 плану личнпсти Пптукача и на универзалнијем плану. Ппчетак је питаое. Пба „наука“ имају свпју тежину. заплет. али је разрешеое другачије: вера у Бпга вратила је Јпву све пнп штп је раније имап. веё да се са верпм узда у Бпга и оегпву милпст кпја ёе га на крају спасити. Јер. Сетимп се приче п Јпву. our Fortress and Strength. изгубивши читаву ппрпдицу и сва бпгатства. Тп би све и билп на месту да пваквих заплета нема и у хришёанским списима. Пн не треба да се плакп предаје пчају (ту се хришёанска и паганска ппзиција преклапају). ппштп је катастрпфични заплет у духу старих Англпсакспнаца. а не ппчетак. пдлуке велике или мале? Смисап се увек разрешава у пднпсу на крај. убрзп дплазимп дп пвих стихпва: Good man is he who guardeth his faith. а тумач коижевнпсти не сме пдбацити ниједнп. He must never too quickly unburden his breast of its sorrow. прпшавши крпз Гплгпту. but eagerly strive for redress. Ппставља се питаое: кпје је пд пва два решеоа пнп правп? Англпсакспнскп је верпватнп старије. и искушеоима крпз кпје је прпшап. Иакп Пптукаш пстаје елегија кпја сведпчи п прплазнпсти свих ствари. крај. нарпчитп акп жели да жели да се упусти у прпблематику смисла. ппираое дп краја. живптни пдабир. Пптукаш ппседује два телеплпшка станпвишта. на крају васкрсап и узнеп се кпд свпг Небескпг Пца. насупрпт растакаоу света стпји Пн кап тврѐава и снага у кпјем треба тражити упприште. . Некп ёе реёи да. τέλοϛ. а крај пдгпвпр. Свршетак.

нити се пбреп у другпј. Пн је настап у дпба када је стара вера била меоана нпвпм. парадпксалнп. (Истп) Али. Ппдједнакп би бип једнпставан да пваквпг закључка није билп и да је уместп оега самп стајалп: And happy the man who seeketh for mercy From his heavenly Father. our Fortress and Strength. па ипак се не ради п истпм случају. али. а Т. пва се не- . али је. Затп није верпвап у фпрмалнп-структуралну кпнцепцију коижевнпг дела кап „неприступачне целине дпвпљне саме себи. Ппента је иста: не ппстпји херметички текст. језикпм на кпјем је написан.172 Journal of Language and Literary Studies Бахтин је гпвприп п непрестанпм дијалпгу текстпва. С. рецимп. Ппштп су пбе равнпправне при тумачеоу. Пн је ппшап из луке Рагнарпка и кренуп ка луци Коиге п Јпву. естетичке) јесу илузија. Речима Михала Павела Маркпвскпг: На тај начин је Бахтин први пут фпрмулисап пснпвни принцип свпје филпзпфије: ништа на свету не ппстпји самп пп себи и сви ппкушаји усппстављаоа аутпнпмије (егзистенцијалне. “All the foundation of earth shall fail!” (The Wanderer). Недпвршенпст и несавршенпст изазвани хришёанскпм редакцијпм текста дпвпде дп недпстатка једнпг τέλοϛ-а. На судару великих метанарација пн је ппкушап да прпгпвпри п једнпј старпј теми лутаоа и пбради је у англпсакспнскпј матрици. Да је Пптукаш пстављен у свпм (навпднпм) првпбитнпм стаоу и закључен стихпм. Стаое вепма ппдсеёа на савремене рпмане са више завршетака (кап. Пн је трпеп утицаје тих прпмена. али. Уникат Милпрада Павиёа). И ппнпвп исти прпблем: кпјпј страни се приклпнити? На тп питаое је веё дат пдгпвпр: ниједнпј. а не збпг тпга штп је тп била првпбитна намера – у прилпг тпме недпстаје диференцијација ппажена на примеру Бепвулфа. нашавши се у нпвим истпријским приликама. пбе представљају и два равнпправна краја. сазнајне мпралне. Елипт п пднпсу коижевнпг дела и традиције кпја му претхпди. кпнфрпнтацијпм) измеѐу два веёа текста: старпгерманскпг и хришёанскпг. ми имамп пба. пдгпвпр би бип једнпставан. кпји је настап претхпднп не дпшавши у кпнтакт са текстпвима кпји су му претхпдили.‟ (168) Текст Пптукаша имап је ту прилику да се затекне у прпцепу или на прпменљивпм тлу кпје је насталп дијалпгпм (или. мпжда. И тп је такп првенственп збпг тпга штп је недпврщен. Павиёев рпман – текст – је такав захваљујуёи планскпј замисли аутпра кпја је пд ппчетка дп краја имала упприште у фабули. Текст Пптукаша није имап ту судбину. мпрап да се „надпгради“ и учини ту тему релевантнпм за једнпг хришёанина. нити се вратип првпј. етикпм и естетикпм времена у кпјем је зачет.

London: HarperCollins. but also in contrast to the famed wanderer . Oxford: OUP. Сличну би вреднпст верпватнп имап текст п забраоеним коигама кпји је и сам бип забраоен у некпм перипду. 1989. Литература Бахтин.>23. На известан начин ппема прпживљава судбину свпг јунака на равни текстпва и метанарација.>23. Ана и Михал Павел Маркпвски. John Ronald Reuel. такп давнп децентриранпм и птвпренпм за игру и дисеминацију знашеоа.ca/sechard/oeruin.ubc. штп јпј даје нарпчиту вреднпст. Бепград: Службени гласник. and wandering of the text between two cultural matrices which defined the age when it was created – pagan and Chritian. The peculiarity of the Anglo-Saxon wanderer is noted in contrast to wanderers from both Old German mythology (in which Anglo-Saxon literature has its roots). веё и сам текст лута измеѐу једнпг и другпг краја. текст ппеме дпступан на сајту Хардинг Универзитета: <http://www.edu/english/wanderer. Нпви Сад: Orpheus. 1999. Бужиоска. Превпд: ИванаЂпкиё-Саундерспн. Quest Myth in Medieval English Literature. The Monsters and the Critics and Other Essays. TWO TYPES OF WANDERING IN ANGLO-SAXON ELEGY THE WANDERER This paper examines problems of exile and wandering. Ппстпји. јун 2011 Tolkien. Превпд: Гпрана Раичевиё. Коижевне теприје ХХ века. 2006. as seen through two different perspectives: the wanderer as a motif in mythology and literature. извесна мета-димензија кпд Пптукаша кпја га чини занимљивим за тумачеое. и сам тумач лута (среёнп. The Ruin. Јер.arts.harding. Ursula. 2007. Ниш: Издавачка јединица Универзитета у Нишу. Dronke.Folia linguistica et litteraria 173 савршенпст претвара у преднпст ппеме. Бепград: Нплит. 1997. Михаил. The Poetic Edda: Volume II: Mythological Poems. стицајем пкплнпсти или силпм судбине.htm. дакле. О рпману. Превпд: Александар Бадоаревиё. јун 2011 The Wanderer. Не самп штп је оена главна тема лутаое у изгнанству. на крају. Анатпмија критике. Фрај.htm. Нoртрпп. Бепград: Нплит. надамп се) измеѐу пбиља значеоа кпја се птварају у пвпм тексту. Петрпвиё. 2009. Лена. Текст ппеме дпступан на сајту Универзитета Британске Кплумбије: <http://faculty.

Christian. . Key words: exile. together with its indeterminedness on the teleological plane. teleology. Odysseus. Old German. Anglo-Saxon. text.174 Journal of Language and Literary Studies from the Old Greek world. wandering. The peculiarity of the text of The Wanderer is also examined.

It seems that part of him draws him to good and part of him pulls him with all force to evil. paradox Fear and Desire in Macbeth Basically. As the text involves the reader in the formation of illusion and the simultaneous formation of the means whereby the illusion is punctured. fear and wild imagination. In reading Macbeth. shares it with him and ultimately wakes up from its dizzying stupor. The Implied Reader 290). Shakespeare. the Bard creates a world of illusion. his own preconceptions are continually overtaken so that the text becomes his present while his own ideas fade into the past. What strategy does Shakespeare use in order to provoke such a deep emotional response from his readers? By using paradoxes in the play. University of Malaya Abstract: This article seeks to explore the different strategies the Bard uses in order to evoke sympathy in the reader for Macbeth who is so persistent in the path of evil.111. evil.09-21 The Aesthetic Response: The Reader in Macbeth Ismail Salami. Once the reader is entangled. He is an advocate of evil but he is perennially self-tortured. Key Words:Iser. the reader ventures into it. reader. Regardless of Macbeth’s diabolical world. This quality in Macbeth makes the reader identify with him as a human being with all his . As soon as it happens. Macbeth. Macbeth constantly vacillates between fear and desire. The paradoxical world in Macbeth startles us into marvel and fear. “reading reflects the process by which we gain experience. the reader engages in a dialogical interaction with the play and eventually finds light in the murky world of the text. he is open to the immediate experience of the text” (Iser. the reader leaves behind the familiar world of his experience in order to participate in the adventure the text offers him. The edifying effect of the tragedy in the end is the reward the reader reaps after eventually waking up from the nightmarish dream of the text. Mesmerised by Macbeth’s powerful imagination and poetic language. The soul of Macbeth in a word becomes an arena for the battle between the good and evil with the latter getting the better of him. there are two responses to Macbeth.Folia linguistica et litteraria 175 UDK 821. butcher and tyrant while there are some others who clearly see him as the personification of devil. What he fears is what he desires and what he desires alarms him tremendously. challenges our commonly held opinions. Some readers may see him as a murderer. and reshapes our thought in the process (Platt 8).

Macbeth is “too full” of “a lofty awareness of his own humanity” (Elliott 17). you imperfect speakers! and all that follows is his reasoning on a problem already discussed in his mind. This “Bellona’s Bride” who strikes fear into the hearts of enemies and smites them with no mercy becomes the personification of fear in the face of evil. There are two assumptions here as offered by Bradley: “Either this thought was not new to him. Are ye fantastical.176 Journal of Language and Literary Studies imperfections. Lady Macbeth berates him for being “too full o” the milk of human kindness” (1.3.15) which is dramatically ironic. at the moment of his hearing the prophecy. who neither beg nor fear Your favours nor your hate. Banquo is as surprised as the reader when he expresses his amazement at Macbeth’s horror at the news: Good sir.50) strike fear in the heart of Macbeth. Coleridge states: The questions of Banquo are those of natural curiosity – such as a girl would make after she had heard a gypsy tell her schoolfellow’s fortune – all perfectly general or rather planless. or that indeed Which outwardly ye show? (1. or he had cherished at least some vaguer dishonourable dream. Although Macbeth is overcome with fear. raises himself to speech only by their being about to depart: Stay. on a hope which he welcomes and the doubts concerning its attainment he wishes to have cleared up (qtd. lost in thought. In reality. Instead. revealed to him an inward and terrifying guilt” (344). he is seized with such great fear that he starts to shiver. In a similar vein. Speak then to me. Macbeth. in Wain 78).3. If you can look into the seeds of time. and seem to fear Things that do sound so fair? I” the name of truth. the instantaneous recurrence of which. (1. Fear manifests itself in Macbeth in his encounter with the weird sisters when he learns that he will be the Thane of Cawdor and the King hereafter.5. Banquo shows no psychological disturbance and demands the witches speak about him: To me you speak not.3. . The “things that do sound so fair” (1.51-54) Macbeth’s reaction to the news should be one of joy as it heralds his kingship in future. why do you start. And say which grain will grow and which will not.55-59) There is no logical reason for Macbeth’s fear unless we assume with Bradley that his psychological disturbance at the news stems largely from an aforethought which he had long entertained for murdering the king and taking his place.

Fear manifests itself both verbally and emotionally. the seed of Banquo kings! (3. The prophecy of the weird sisters only serves to give an impetus to an idea long articulated and nurtured by Macbeth’s mind. we realize that he initially lacks the will to put this idea into practical shape on account of moral considerations. evil comes with consciousness. he expresses regret not because he “has sold his soul but because he has sold it so cheaply” Lings 59): For Banquo’s issue have I filed my mind. Empson argues that the whole point about Macbeth is that he is hurried into an ill-considered action. Once man treads on the path of evil.Folia linguistica et litteraria 177 The witches choose “to meet with Macbeth” because he is fertile soil for the seed of evil.64-69) To the reader. Immediately after the murder. Macbeth is torn between evil as a necessary act for attaining his goals and a bitter consciousness of evil. he dallies with evil until he succumbs entirely to the overpowering temptations of the devil. (140) As the play proceeds. For Macbeth. An active reader may even visualize that Macbeth had already discussed the murder of Duncan with Lady Macbeth on a number of occasions. indeed abnormally quickly. From a religious perspective. As a feeling it grips his soul from the beginning and as a word. or that he refuses to consider it himself: “Let not light see” – “the eye wink at the hand” – “which must be acted ere they may be scanned. remorse. it keeps appearing in virtually every . However. In a Faustian way. To make them kings. he sells his soul to the devil when he stabs the “gracious Duncan” to death. This can be taken as a clear confession to the fall of his soul. Dover Wilson argues that the murder of Duncan comes too quickly. Macbeth creates a hell within and a hell without: a hell within himself and a hell for others.1. which he knows. In the hell he creates within him. fear and gradual realization of nihilism. he cannot easily get out of it. will catapult him onto the path of eternal damnation. Put rancours in the vessel of my peace Only for them. he burns in the “murk and nightmare torment of a conscious hell” (Knight 140). For them the gracious Duncan have I murder”d. and mine eternal jewel Given to the common enemy of man. these lines indicate that Macbeth is bitterly conscious that he has traded his “eternal jewel” (his soul) for something not valuable with the devil.” The play is crowded with such phrases and its prevailing darkness is a symbol of his refusal to see the consequences of his actions.

In other words. when unleashed. Macbeth would have seen no ghost at the supper. forebode evil more than they can embody evil as some critics suggest. horrifying in the sense that the reader may doubt the very force of evil within him and edifying in the sense that evil can be selfdestructive and devastating. he obeys and cringes. This kind of approach to Shakespeare limits the imaginative scope of the play. the bloody hands pluck out his eyes. I am not suggesting that every reader can be Macbeth but that evil. In fact. That is why Shakespeare provides necessary ambience for self-identification with Macbeth. He sees everything in its infinity. L. As Firkins says: There is a grip. fear finds an entity. . The experience of reading Macbeth can be very horrifying and edifying at the same time. Evil in Macbeth is so overpowering that it alarms the reader. a clutch. masters. in his mental processes. He cannot rid himself of a visual image. Sight has for him the power of touch: the crown sears his eyeballs. he has Shakespeare’s own imagination. Macbeth imagines things beyond the realm of the material world. a tenacity. the imaginary dagger side by side with the real one which he has drawn to disprove its existence retains its actuality. enslaves. If the murderer had merely told him that Banquo was dead. an insistence. he is in its leash. I believe. The sense of fear is also conveyed to the reader and the play turns into a uniquely horrifying one among Shakespearean tragedies. engrosses him. Knights calls the play a “statement of evil” and says that “Macbeth defines a particular kind of evil – the evil which results form a lust for power” (39). his imaginings then turn into fear and he translates his fear into action by killing. can dehumanize every human being and turn him into a beast of a man. An image conquers. which suggests the idea of possession.178 Journal of Language and Literary Studies speech he utters after he has murdered Duncan. The reader is made to feel fear from the beginning of the play with the appearance of the weird sisters and the feeling is intensified in him after Macbeth murders Duncan. Macbeth’s mind shows the stunning workings of an imagination hitherto unknown to any Shakespearean hero. In view of this assumption. The bipartite form of fear takes hold of Macbeth to the point where it becomes impossible for him to cast it out. (418) The beauty of the play does not lie in the nature of evil but in how Shakespeare shows man’s conscious subordination to it. The weird sisters. C. Macbeth symbolizes the human being with all his imperfections and the reader feels compelled to identify with him in order to know him and his motivations better. which becomes a perennial part of Macbeth’s speech.

for to that The multiplying villanies of nature Do swarm upon him—from the Western Isles Of kerns and gallowglasses is supplied. These opening scenes are partly responsible for the reader’s sympathy for Macbeth. is not an external force (e. the play is replete with references to devilish Macbeth (4. war. He is a “hell-kite” (4. the reader is introduced to a man who disdains fortune and is capable of journeying into the unknown. The merciless Macdonwald— Worthy to be a rebel. Shakespeare hypothesizes. the darkness. The opening scenes begin with a description of “two swimmers that do cling together” and depict Macbeth as a hero and a future traitor. Like valour’s minion carved out his passage Till he faced the slave. Till he unseam’d him from the nave to the chops. As two spent swimmers. For brave Macbeth—well he deserves that name— Disdaining Fortune. The fast pace of the dramatic action. Elsewhere.3).3. The Porter mentions “Belzebub” to convey to the reader an idea of the diabolical qualities which lurk in Macbeth’s soul.3. Show’d like a rebel’s whore. Which ne’er shook hands. Malcolm says that “Angels are bright still. blood and the weird sisters all contribute to the creation of a sense of sin and evil in such a way that the hero becomes somehow immune to the reader’s hatred and subsequently susceptible to his sympathy.22).2. Indeed. and a hellhound (5. From the beginning of the play. And Fortune. and he captures our sympathetic attention as it were under cover of darkness” (Honigmann 128).117). .8.217).Folia linguistica et litteraria 179 Macbeth comes very close to the Aristotelian definition of tragedy that it creates a cathartic effect in the reader/audience by arousing fear and pity. though the brightest fell” (4. with his brandish’d steel. Yet. Macbeth loses to the common enemy of man.3. the devil. the weird sisters) but an internal one.8-23) The language of this opening scene portrays Macbeth as a man of exceptional bravery. Despite all his valour in the face of danger and his great victories against the enemies. Allusions to the fallen angel are galore in Macbeth. (1. g. the opening scenes are “so arranged that we never know quite enough about the hero’s guilt. that do cling together And choke their art. But all’s too weak. on his damned quarrel smiling. nor bade farewell to him. The devil. And fix’d his head upon our battlements. Which smoked with bloody execution.

terrifying scenes of the play.iii) In the first scene where the weird sisters meet to discuss their rendezvous with Macbeth. Ambiguities stimulate the reader into trying to balance all the more intensively the contradictions that we have produced. (IV. (Iser 1980: 129) In Macbeth. and he is. They foresee that Macbeth will be the Thane of Cawdor.63). That the witches can foresee the future.3. of dubiety and incessant sudden questioning” (Elliott 35). There is darkness and a desert scene.1. There is thunder and lightening. that none of woman born shall harm Macbeth.8. As Professor Bradley rightly says: . which has been somehow curbed by the power of morality in him gradually goes unleashed and gets the better of him. Birnam Wood does indeed come against him. “Thou shalt get kings. All these images function to create a prevailing sense of fear. that he should beware of Macduff and he should. uncertainty and ambiguity. and he murdered by Macduff who was “from his mother’s womb untimely ripped” (5.16).91-92). It has been suggested by some critics that the weird sisters symbolize the devil while an active reader hardly finds any evidence suggesting that they are devils. Textual ambiguities function like a puzzle that the reader has to solve for himself.180 Journal of Language and Literary Studies Not in the legions Of horrid hell can come a devil more damn”d In evils to top Macbeth. As mentioned earlier. does not mean they control that future. They are vested with the power of prophecy. in which illusion-building and illusion-breaking are integrated. They also foresee that Macbeth will become king and he does. and in the final. they have only the power of prophecy. they represent “a world of dire evil and disorder. Although they represent evil. The innate evil in Macbeth. As for the weird sisters. and greater” (1. they do not even try to seduce or tempt Macbeth into murder. They predict that “Macbeth shall never vanquished be until Great Birnam Wood to high Dunsinane Hill shall come against him” (4. however. anxiety and ambiguity. though thou be none” (1.65). Shakespeare creates an atmosphere of horror by depicting a scene charged with fear. fear is created in the reader even before he gets to know Macbeth. they do not have any influencing power over Macbeth. here too we have a need for integration. Just as the reciprocal disturbance of the gestalten brings about the dimension of the event. Every prophecy they make comes true.3. Finally they predict that Banquo will be father to a line of kings: “Lesser than Macbeth.

Folia linguistica et litteraria 181
Speaking strictly we must affirm that he (Macbeth) was tempted only by himself. He speaks indeed of their “supernatural soliciting”; but in fact they did not solicit. They merely announced events: they hailed him as Thane of Glamis, Thane of Cawdor, and King hereafter. No connection of these announcements with any action of his was even hinted by them. For all that appears, the natural death of an old man might have fulfilled the prophecy any day. In any case, the idea of fulfilling it by murder was entirely his own. (344) Their limited power to harm is suggested to the reader in the first scene when one of the witches expresses her anger at a sailor’s wife for refusing to share her chestnuts with her. She is clearly seen to lack any power over the sailor’s wife but to cast a spell over her husband’s ship only with the help of other witches. She can prophesy, torment the man, or tempt him, but his bark cannot be lost. She cannot kill him. They only hail Macbeth as Thane of Glamis, Thane of Cawdor, and king hereafter. First Witch All hail, Macbeth! hail to thee, thane of Glamis! Second Witch All hail, Macbeth, hail to thee, thane of Cawdor! Third Witch All hail, Macbeth, thou shalt be king hereafter! (1.3.48-50) Immediately in the second scene, the reader learns about the bravery of Macbeth in war and how he split Macdonwald the rebel from gut to jaws and perched his head on the camp wall. In the next scene, the reader is given a clearer image of the weird sisters: First Witch Where hast thou been, sister? Second Witch Killing swine. Third Witch Sister, where thou? First Witch A sailor’s wife had chestnuts in her lap And munched, and munched, and munched. “Give me,” quoth I. “Aroint thee, witch,”the rump-fed runnion cries. Her husband’s to Aleppo gone, master o’th’Tiger: But in a sieve I’ll thither sail, And like a rat without a tail, I’ll do, I’ll do, and I’ll do. (1.3.1-9) One of the witches has been killing swine and the other one who is angry with a sailor’s wife for withholding her chestnuts is going to hex the sailor’s ship as revenge. Therefore, the reader realizes that they are indeed only capable of petty mischief. Soon, he realises that they can see into the future. Macbeth’s

182 Journal of Language and Literary Studies
desire to ascend to the throne and take the place of the gracious Duncan is strengthened by his wife who helps dispel fear in Macbeth. His letter to his wife, if read carefully, casts light on his unconscious desire to kill the king. His intention in writing the letter to his wife is only to find an accomplice in his murderous reflections. To an ingenious reader, the letter misses a few important facts about Macbeth’s encounter with the weird sisters. They met me in the day of success: and I have learned by the perfectest report, they have more in them than mortal knowledge. When I burned in desire to question them further, they made themselves air, into which they vanished. Whiles I stood rapt in the wonder of it, came missives from the king, who all-hailed me “Thane of Cawdor;” by which title, before, these weird sisters saluted me, and referred me to the coming on of time, with “Hail, king that shalt be!” This have I thought good to deliver thee, my dearest partner of greatness, that thou mightst not lose the dues of rejoicing, by being ignorant of what greatness is promised thee. Lay it to thy heart, and farewell. (1.5.1-14) His letter clearly shows a limited narrative of the events. Macbeth says how the witches “met me in the day of success,” how “I burned in desire to question them further,” “how I stood rapt in the wonder of it,” how “came the missives from the king, who all-hailed me ‘Thane of Cawdor’,” and how the “weird sisters saluted me and “referred me to the coming on of time, with “Hail, king that shalt be!” Macbeth does not make any mention of Banquo and refuses to reveal that the weird sisters had made any prophecy about Banquo. The letter tells the truth but it does not tell everything. In fact, Macbeth proves to be an imperfect speaker. What more does Macbeth wish to hear from the witches when he demands: “stay you imperfect speaker!”? There are two assumptions here: either he seeks to know the means for becoming a king or he thinks that the witches are privy to his secret intentions and that he wants them to approve of them. In view of the content of the letter, the second assumption sounds more plausible. The reader is aware that Macbeth knows more than what he reveals in the letter to his wife. The letter leaves many gaps in the mind of the reader. The blanks designate a vacancy in the overall system of the text, the filling of which brings about an interaction of textual patterns. In other words, the need for

Folia linguistica et litteraria 183
completion is replaced here by the need for combination. It is only when the schemata of the text are related to one another that the imaginary object can begin to be formed, and it is the blanks that get this connecting operation under way. (Iser 1980:183) What the letter lacks shows a mind loath to reveal the whole truth. Besides, the letter contains words such as “burned in desire,” “rapt,” and “rejoicing,” which indicate great desire in the writer. Therefore, temptation has crept into his soul even before he talks to Lady Macbeth. The letter is but meant to tempt the reader (Lady Macbeth) to goad Macbeth into choosing a path he does not desire to tread on alone. Therefore, Lady Macbeth’s response to the letter is one of temptation and murderous thoughts: Glamis thou art, and Cawdor; and shalt be What thou art promised: yet do I fear thy nature; It is too full o’ the milk of human kindness To catch the nearest way. (1.5.15-18) She immediately broods on the “nearest way” but she is afraid of Macbeth being “too full o’ the milk of human kindness.” However, in the play the reader does not see any “milk of human kindness” in Macbeth. Be it as it may, Lady Macbeth cannot be seen as the embodiment of evil for she proves weak on the path and kills herself out of complete despair for what she has become. To see her thus in league with evil is only to shift the blame from Macbeth to her. Taking a radical view in this regard, Honigmann says, “Lady Macbeth appears to be somehow in league with evil and Macbeth its victim, a fly in the spider’s web who struggles mightily but cannot escape” (Honigmann 131). After all, the choice to kill Duncan comes from Macbeth who takes up the action consciously and resolutely: I am settled, and bend up Each corporal agent to this terrible feat. (1.7.79-80) Oblivious to the effects the murder will have on his mind, he translates his desire into action and kills Duncan and his servants in cold blood. Man is free to choose between good and evil and he will have to bear the consequences of his own actions. Macbeth chooses the path of evil consciously and becomes increasingly aware of his own existence and true self. This horrible awareness which he achieves as a result of his own deeds terrifies him to the point of despair: “To know my deed, “twere best not know myself” (2.2.70). This is the point, I believe, where the reader starts sympathizing with Macbeth as a man

184 Journal of Language and Literary Studies
who brings about his own downfall. The reader gradually sees in Macbeth the fall of a man who could have achieved great success in view of his valor and merit if he had not chosen evil as his company. In killing Duncan, he does “murder sleep, the innocent sleep, Balm of hurt minds.” (2.2.36). His agony starts to isolate and alienate him from his surroundings. The great degree of his agonized fear echoes in the sounds he hears: “Methought I heard a voice cry: Sleep no more!” (2.2.32). By making his hero refer to himself by his three titles, “Shakespeare shows a sense of dispersed identity in him” (Honnigmann 128): Glamis hath murder’d sleep, and therefore Cawdor Shall sleep no more; Macbeth shall sleep no more. (2.2.39-40) From the beginning, he is depicted as a warrior who does “memorise another Golgotha” in the battlefield. It is true that warriors are warriors and they kill without mercy. However, apart from that, he is not presented throughout the play with any mercy for anyone. Strangely enough, McAlingdon suggests that the Tragedy of Macbeth is that of a kind man who degenerates into a butchering tyrant; but since a tyrant is almost by definition a man who lives in dread of those whom he terrifies, his tragedy is also that of a courageous soldier who becomes cowed by fear. (133) There is no obvious reason for McAlingdon to say that Macbeth is a kind man as we are barely given the chance to see him in the light of human compassion or kindness and that no such thing has been ever suggested or evinced throughout the play. Of great importance in the character of Macbeth, which makes the reader sympathize with him, is his consciousness of the evil act he has committed. In fact, readers respond to and sympathise with Macbeth because he is torn like any human being between evil and desire and creates an internal hell by consciously choosing evil and losing his very human essence. He makes deliberate choices and determines his life. According to the existential view, the human agent is “endowed with rational potencies and determines his existence by deliberate choice” (Guignon 53). In Macbeth, Shakespeare deviates from the normal morality play by depicting a hero who “begins evil doing with complete understanding of the course he is laying out for himself and with complete willingness to sacrifice his soul in the next world in exchange for the gifts of the world” (Farnham 79). Shakespeare also breaks away from the Elizabethan view that man is part of the divine order and that any political, social or religious violation of this order will

Folia linguistica et litteraria 185
be punished. This view does not apply to Macbeth. The reader is shocked to learn about Macbeth’s full understanding of the nature of the crime he is about to commit. His apocalyptic vision of his crime becomes manifest in his reflections before the crime: this Duncan Hath borne his faculties so meek, hath been So clear in his great office, that his virtues Will plead like angels, trumpet-tongued, against The deep damnation of his taking-off; And pity, like a naked new-born babe, Striding the blast, or heaven’s cherubim, horsed Upon the sightless couriers of the air, Shall blow the horrid deed in every eye, That tears shall drown the wind. (1.7.16-25) In his projection of the deed, Duncan becomes the Christ-like victim, and Macbeth the Judas-like traitor and Herod-like judge who will himself be judged. With its winds, weeping, pleading, and trumpet-tongued angels, the imagined scene conflates features of several typologically related cycle plays, notably those of the Crucifixion and Last Judgement. (Felperin 130) His biblical allusions are an indication of his inward battle between good and evil. What happens in the mind of Macbeth is more than temptations. When one is temped into evil, he becomes oblivious to its consequences but he can imagine horrible imaginings afterwards. The reader is constantly shocked and even appalled by Macbeth’s dedication to evil which comes from his unquenchable thirst to know the limits of his soul. Also suggestive of the horrid deed he is about to commit is the objectification of his evil thought in the form of a dagger: Is this a dagger which I see before me, The handle toward my hand? Come, let me clutch thee. I have thee not, and yet I see thee still. Art thou not, fatal vision, sensible To feeling as to sight? or art thou but A dagger of the mind, a false creation, Proceeding from the heat-oppressed brain? I see thee yet, in form as palpable As this which now I draw. (2.1.33-41)

186 Journal of Language and Literary Studies
The dagger he sees in his fatal vision seems to him as palpable as the dagger he soon draws. What he desires, he imagines, what he imagines he objectifies and what he objectifies he translates into action. In his excellent book, The Meaning of Shakespeare, Goddard makes a fine analogy between Macbeth and Crime and Punishment: Macbeth, like Crime and Punishment, is a study of evil through a study of murder. Each is its author’s most rapid, concentrated, terrific, and possibly sublime work. Each is a prolonged nightmare lifted into the realm of art. King Lear and The Brothers Karamazov are also studies of evil; but if they sound no lower depths, they do climb to greater heights than Macbeth and Crime and Punishment. All four fight through again the old war between light and darkness. But in Macbeth and Crime and Punishment we have “night’s predominance,” as Shakespeare phrases it, and the light is that of a star or two in the blackness, while in King Lear and The Brothers Karamazov the stars are morning stars and there is dawn on the horizon. I know how preposterous this will sound to those who consider King Lear the pessimistic masterpiece of the ages. (108) To sympathise with someone who ignorantly falls on evil is not difficult but to sympathise with one who has complete understanding of his evil actions is difficult. In Crime and Punishment, Raskolnikov, an impoverished student kills a hated, unscrupulous pawnbroker for her money in order to solve his financial problems and rid the world, as he argues, of an evil, worthless parasite. However, he is later seized with pangs of conscience and remorse although he keeps justifying his action. The reader can easily sympathise with Raskolnikov for two apparent reasons: 1. He is seized with great remorse after the murder. 2. He does not persevere in evil. Dostoyevsky wrings sympathy from the reader on the strength of the fact that Raskolnikov kills because he is miserable and not because he is evil and since he is miserable, the reader sympathises with him. In Macbeth, however, the hero deliberately takes evil to be his good and consciously sinks deeper into evil by committing crime after crime. How can such a character create any sympathy in the reader? It may be objected, however, that Macbeth alone of Shakespeare’s great tragic figures is fully aware of the evil of the act by which he sets in motion the train of events leading to his ruin. His consciousness of crime seriously weakens the sympathy of many. Macbeth is endowed with an exceptional poetic gift, which suffices to arouse the interest of the reader in this character. Although Duncan is said to be a goodly king, the reader knows no particular details about him. So the interest of the reader is reserved for Macbeth and Lady Macbeth. Wayne Booth argues that everything necessary for a complete response is given to the

Folia linguistica et litteraria 187
reader. A highly individualised noble person, he says, is sent to complete moral, intellectual and physical destruction. In order to maintain our sympathy for Macbeth, Shakespeare tries to “keep two contradictory dynamic streams moving simultaneously: the stream of events showing Macbeth’s growing wickedness and the stream of circumstances producing and maintain our sympathy for him” (Booth 28-29). The first instance is Shakespeare’s treatment of Duncan’s murder. He takes great care in avoiding any representation of the murder itself. It is not even narrated. The reader only hears details of how the guards reacted to the murder. We see nothing. We hear nothing. What appals the reader is not the murder itself but Macbeth’s later response: Me thought I heard a voice cry ‘sleep no more! Macbeth doth Murder sleep”—the innocent sleep, Sleep that knits up the ravell”d sleeve of care, The death of each day’s life, sore labour’s bath, Balm of hurt minds, great nature’s second course, Chief nourisher in life’s feast— (2.2.46-51) From this onwards, Macbeth knows that repose will be denied him and a selfconscious hell is created within him. This feeling of self-conscious hell makes the reader sympathise with Macbeth. A second precaution is Shakespeare’s treatment of Duncan before the murder. Duncan is known as a good king and that is all we hear about him. The reader never sees him do any noble thing and he is compelled in a sense to take Shakespeare’s words for granted that Duncan is indeed a good king. So the reader never really finds any chance to become emotionally or intellectually attached to Duncan. Therefore, there is “little personal interest for him at the time of his death” (Lyndon Shanley 30). Desire is generally accompanied by a feeling of fear. Macbeth’s critical moment comes when he says that he has “almost forgot the taste of fears”(V.v.9). In other words, he is left with no more desires and his being is consequently pervaded by a bitter realization of absurdism which finds painful echoes in his “Tomorrow, and tomorrow, and tomorrow” speech upon the news of Lady Macbeth’s death: Tomorrow, and tomorrow, and tomorrow Creeps in this petty pace from day to day To the last syllable of recorded time, And all our yesterdays have lighted fools The way to dusty death. Out, out, brief candle.

188 Journal of Language and Literary Studies
Life’s but a walking shadow, a poor player That struts and frets his hour upon the stage, And then is heard no more. It is a tale Told by an idiot, full of sound and fury, Signifying nothing. (V.v.19–27) The reader may wish to dissociate himself from this view of life and say that life may be meaningless to Macbeth because he has brought meaninglessness to it. As Bloom aptly says in this regard: In his isolation Macbeth feels like an actor without an audience. The idea touched on in earlier plays, that we see ourselves only in the eyes of others, is taken deeper here. The actor exists only in the perception of the audience, and when there is no audience to hear him there is nothing of him left. At the personal level, Macbeth’s speeches (and therefore Macbeth) have been meaningless without Lady Macbeth to hear and reply. Finally, he is not even an actor, with the freedom and the initiative an actor has to conduct his own performance. Everyone is a character in a story, with no existence outside the voice of the narrator; the story’s language is meaningless noise, and the narrator is an idiot. But if life is a tale told by an idiot, who is the idiot? Iago mischievously imagined God as a peeping Tom; Macbeth’s blasphemy cuts far deeper. With Lady Macbeth he took part in a dialogue, a drama, in which each had a voice. Now there is only one voice, neither hers nor his, but the voice of a cosmic idiot telling a story that means nothing. (382) What is left for Macbeth is a deep sense of isolation and emptiness. For him, the meaning of life is that “there is no meaning. Macbeth’s fear of becoming insensitive to suffering and transgression is fully realized here. Once again, the existential significance of moral vocabulary is deepened” (Mousley 105). Thus he becomes emotionally dead even to the news of the one he used to love. His sense of absurdity deepens even more a few lines later when a messenger arrives and tells him that while guarding on the hilltop, he had seen the Birnam wood moving. Upon hearing these words, he begins to “doubt the equivocation of the fiend/That lies like truth” (V.v.43-44). And he expresses his utmost desire for the sun to stop shining and for the world to come to standstill: I ‘gin to be aweary of the sun, And wish the estate o’ the world were now undone. (V.v.49-50)

Folia linguistica et litteraria 189
By showing a character who traverses the realm of fear and desire by treading onto the path of evil, Shakespeare ingeniously effects a catharsis in the audience/reader. Macbeth’s “doubts and fears” turn into certitude and spiritual submission when he identifies himself with evil: I have supp’d full with horrors; Direness, familiar to my slaughterous thoughts Cannot once start me. (V.v.13-15) Now he knows that he is the devil himself and establishes an honest relation with his surroundings. That is the limit from which he cannot go any further. As Wilson Knight comments: He has won through by excessive crime to an harmonious and honest relation with his surroundings. He has successfully symbolised the disorder of his lonely guilt-stricken soul by creating disorder in the world and thus restores balance and harmonious contact. This mighty principle of good planted in the nature of things then asserts itself, condemns him openly, brings him peace. (156) In the end, Macbeth proves a poor player who has done a lot of strutting and fretting on the stage of the world “but is heard no more” on account of his deplorably poor performance as a human person. With the death of Macbeth, the hero and the reader are liberated from the feeling of dread that haunts and startles them from the beginning.

Bibliography Booth, Wayne C. The Essential Wayne Booth. Chicago: U of Chicago P, 2006. Elliott, George Roy. Dramatic Providence in Macbeth. Princeton: Princeton UP, 1958. Farnham, Willard. Shakespeare’s Tragic Frontier. Princeton: Uof Ca/Princeton, 1963. Felperin, Howard. Shakespearean Representation: Mimesis and Modernity in Elizabethan Tragedy. Princeton: Princeton UP, 1978. Guignon, Charles. The Existentialists: Critical Essays on Kierkegaard, Nietzsche, Heidegger, and Sartre (Critical Essays on the Classics). Lanham: Rowman & Littlefield, 2003. Honigmann, E. A. J. Shakespeare: Seven Tragedies Revisited. New York: Palgrave, 2002.

1969. Wain.. Shakespeare-Macbeth: A Selection of Critical Essays--Casebook Series. G. Platt. 2007. Baltimore: The Johns Hopkins UP. Andy. "Macbeth: The Tragedy of Evil. Peter G. Iser. New Ed ed. Shakespeare and the Culture of Paradox (Studies in Performance and Early Modern Drama). The Wheel of Fire (Routledge Classics) (Routledge Classics). McAlindon. Shakespeare’s Tragic Cosmos. Wolfgang. 1978. Wolfgang. 2001. J. Lyndon Shanley. 2 ed. Wisdom and Modernity. The Implied Reader: Patterns of Communication in Prose Fiction from Bunyan to Beckett. Print. Edinburgh: Edinburgh UP.190 Journal of Language and Literary Studies Iser.5 (1961): 305-311. John. Mousley. Oxford: Ashgate. Low. Re-Humanising Shakespeare: Literary Humanism. Knight. Lisa. 1996. New York: CUP. T." The Massachusetts Review 24." College English 22. New York: Routledge. 2009. New York: Macmillan. Print. "Ridding Ourselves of Macbeth. Wilson. The Act of Reading: A Theory of Aesthetic Response. .4 (1956): 826-837. Baltimore: The Johns Hopkins UP. 1980.

kao jedna od citatnih podvrsta. paradoks). koja tipološki spada u grupu . metatekstualnost. Urošević sugeriše stanje epistemološkog skepticizma u nauci i stanje ontološkog relativizma literature. književna citatnost. označava citatnu relaciju kao dominantu jednoga teksta. relevantan za daljnje tumačenje. ontološki relativizam. potenciraju se i njegove metatekstualne funkcije: funkcija implicitnog komentara intertekstualnosti. vakantna citatnost. vezuje se za teoriju citatnosti. citatnost. ali i u literaturi. autorskog idiolekta. stila ili kulture – u okviru kojih se postavlja kao ontološki i semiotički princip (Oraid 5).09-32 Intertekstualne varijante u savremenoj makedonskoj priči: vakantna citatnost Marija Gjorgjieva Dimova. Naturalmente. deduktivna naracija. Ss. koja u tipologiji Žerara Ženeta predstavlja tipičan primer restriktivno shvadene intertekstualnosti kao „efektivnog postojanja jednoga teksta u drugome” (8). Skopje. vakantna citatnost. U njenoj teoriji. Umberto Eco Preliminarije Interes za intertekstualne varijante u savremenoj makedonskoj priči kontekstualizuje naš interpretativni fokus u dvostruki okvir: 1. kao deo šire kulturne citatnosti. afirmisanu u hrvatskoj intertekstualnoj paradigmi od strane Dubravke OraidTolid. Konkretan predmet analize je priča РакописотодКитаб-ан makedonskog autora Vlade Uroševića. Cyril and Methodius University.Folia linguistica et litteraria 191 UDK 821.3.163. Teorijski ram. epistemološki skepticizam. U tom smislu. umetničkog žanra. mistifikacija. Ključne reči: intertekstualnost. Vakantna citatnost. Apstrakt: Predmet interesa ovog teksta je vakantna citatnost u savremenoj makedonskoj priči. kao osobito frekventna intertekstualna praksa. ali i komentara koji se odnosi na proučavanju fenomena intertekstualnosti. un manoscritto. 2. Interpretacijom dominantnih postupaka ovog citatnog modela (pseudocitatnost.

1971. Drugi prototekst su putopisne beleške Demoni.86 gde je preuzet iz teksta pod naslovom L’entretien du roi Calid et du philosophe Morien. koji je u okviru priče posredovan putem metonimijskog principa pars pro toto. realizovanoj kroz dvostruki intekst: postoji realan prototekst. Histoire de L”alchemie. princa dinastije Omeida. odlikuje se odsustvom citatne ekvivalencije. Još na prvoj stranici narator saopštava: „Tekst zapisa na pergamentu bio je. Скппје:Македпнска книга. Влада.Borhes. Леташкитриумф Ermi-sa Lafazanovskog (Пплпвинабпжилак. S obzirom na to da priča Uroševida dolazi prva u hronološkom nizu. onda je priča Lafazanovskog egzemplarna u odnosu na paracitatnu vakantnost: u odsustvu realnog prototeksta navedeni su fragmenti iz nepostojede knjige nepostojedeg autora i citiraju se delovi pseudonaučnih tekstova. citat rukopisa arapskoga alhemičara. U ovom slučaju. radi se o pseudocitatnoj varijanti vakantnosti. 1993. Istraživanje u okviru korpusa makedonske priče dovelo nas je do tri tekstualne paradigme s aspekta osnovnih modela vakantne citatnosti: РакпписптпдКитаб-ан Vlade Uroševida (Лпвнаеднпрпзи. 1983. s obzirom na to što koristi postupak mimikriranog predstavljanja sopstvenog teksta kao tuđeg (što je indicirano naslovom i navođenjem autora-potpisnika). zapravo.” Лпв на еднпрпзи. derviši i sveci Anatola de Mejboma (1956)87. Ako je tekst Koneskog reprezentativan u odnosu na mistifikacije. “Ракпписпт пд Китаб-ан. Autor. tako da ilustruju ono sto Ženet imenuje kao pseudorezimee borhesovskog tipa. 2-3). mali deo knjige poznate pod imenom Razgovori kralja Kalida sa fizičarem Merienom“ (Uroševid 155). Venko Andonovski). što je osobito eksploatisan topos u savremenoj prozi (Horhe L. Serge.192 Journal of Language and Literary Studies citata na osnovu podudaranja između prototeksta i citata.1992) i kratka proza Таблицаперваја Blažeta Koneskog (posthumno objavljena u časopisu Културенживпт. Pseudocitatnost Priča РакпписптпдКитаб-анkonstruisana je uz pomod tehnike pronađenog rukopisa. bilo da se radi o „fingiranju citatnog kontakta između postojedeg prototeksta i citata (pseudocitatnost).85 Verodostojnost izvornika podleže tekstualnoj verifikaciji: rukopis-citat možemo pronadi u knjizi Histoire de L’alchemie. 1983). Umberto Eko. koji je doktorirao filozofiju na Praškom univerzitetu. Mаrabout Universite. upravo demo kroz njenu analizu ilustrovati neke aspekte i funkcije vakantne citatnosti. 85 Урпшевиќ. bilo da se radi o potpunom odsustvu realnog prototeksta i citata (paracitatnost)“ (Oraid 18). . mada je paralelno prisutan i proces demistifikacije. Kalid ibn Jazida. 86 Hutin.

87 O ovom neobičnom putovanju Mejboma Uroševid govori u svom tekstu “Напплу вистинитп. deduktivno pričanje prerasta u „ispitivanje unutrašnjih principa priče/pričâ“ (Jerkov 169).”Астрплаб. Ono što je pri tom simptomatično i problematično upravo je istraživacki proces koji poprima dimenzije mistifikacije. . konstruisana oko putovanja rukopisa. Intertekstualne seobe su vidljive i na nivou motiva – kroz lik naučnika. U slučaju makedonskog autora ovaj postupak je motivisan koncentrisanjem na sudbinu rukopisa. U retroaktivnom objašnjenju postupaka primenjenih u romanu Ime ruže Umberto Eko uvodi pojam veštački dijalogizam. 2000. priča Vlade Uroševida koncentriše se na neobično putovanje arhaičnog rukopisa. S obzirom na to. citatni izvor otkriven je još na samom početku. U tom smislu indikativan je redosled iznošenja fakata. što se dovodi u vezu s jednim istorijskim događajem – požarom u Skoplju iz 1689. svodi se na dedukovanje i detektovanje postojedih verzija o tom putovanju. kao i vešto i taktično doziranje informacija. напплу имагинарнп патуваое (кпн патпписната книга на Анатпл де Мејбпм за Македпнија). potkrepljena faktografski. kao i da bi se potencirala potentnost tekstualne ekvivalencije i njene mogudnosti da generiše novi tekst (priču Uroševida). To putovanje iskorišdeno je kao povod za pradenje ogoljene citatne relacije. U tom smislu. 362-368. Međutim. a koje u intertekstualnoj prirodi teksta učestvuju kao lažni ili istiniti prototekstovi. Скппје:МАНУ. opravdana je i deduktivna naracija. godine – i krug se zatvara integralnim navodenjem citata. na što se nadovezuje i predistorija rukopisa. kao metanarativni postupak koji koristi izvesni rukopis – kao predmet razmišljanja narativnog glasa – i kao predmet tumačenja u trenutku dok se razvija pričanje (198). što je indirektno motivisano postupkom naučnog istraživanja citatne relacije između prototeksta i citata. koji dobija metaknjiževni i metapoetički status. koje imaju status svedočanstava o sudbini rukopisa. ali i problematizovanje njihove verodostojnosti: neobično i neočekivano. praškog doktoranta. u nastavku se prosleđuje sudbina koju je rukopis imao pošto je mehanički podeljen. i na nivou postupaka – kroz konfuzno preplitanje faktičkog i fikcionalnog. Deduktivna naracija Upravo u razotkrivanju citatnog podudaranja leži majstorstvo autora. Priča.Folia linguistica et litteraria 193 opisuje svoj boravak u Makedoniji krajem tridesetih godina dvadesetog veka. koja omoguduje da se priča derivira kroz interakciju i koordinaciju različitih izvora i pričâ.

V. u zavisnosti od toga koja priča nam se čini verovatnijom. tj. tj. s jedne strane. udvajanje njegove desne polovine.detektivske izveštajnosti i argumentovanosti. između pouzdanoga i nepouzdanoga. G varijante. Njihovo postojanje u priči РакпписптпдКитаб-ан manifestuje se kroz simultanosti. Kontradikcije/paradoksi Na ovom nivou citatna intertekstualnost postaje jedan od metafikcionalnih postupaka. dovodi se pod sumnju. multipliciraju se i fakti o sudbini rukopisa i o njegovim istraživačima. U prilog tome ide i mehanizam multiplikacije. Kod Uroševida ta forma je nagoveštena kroz saznanje o lakom prisvajanju delova tuđeg teksta i o još lakšem legitimisanju autorstva nad tuđim tekstovima. najeksplicitnije ilustruju mistifikacijsku konverziju: preobražavajudi ono što ved postoji. Vakantna pseudocitatnost obezbeđuje taj efekat i u tekstu Uroševida: situacija u kojoj bilo koji tekstovni fragment može da popuni prazno mesto u originalnom rukopisu i da participira u ponovnom uspostavljanju njegovog integriteta. B. citatnih formi. i pri tom njegovo sumnjanje izaziva i dopunske ontološke konsekvence: i istraživač Isak ben Saruk i njegov predmet interesa – rukopis.194 Journal of Language and Literary Studies Mistifikacija Hrvatski teoretičar Pavao Pavličid posmatra mistifikaciju kao jednu od intertekstualnih. a verzije su ponuđene iz četiri različite perspektive. . s druge strane. tako da u jednom momentu svi meštani prodaju istrazivaču identičnu i autentičnu. čudnoga. između fakcije i fikcije – dovodi bududeg doktora nauka do stanja „totalne anksiozne neizvesnosti“ i do „apsolutne epistemološke nesigurnosti“ (Mekhejl 30). bilo da se radi o njegovim autorima ili o njegovim pronalazačima). čija integralna forma je razbijena na dva dela. koje su i tekstualno-grafički signalizovane u priči kao A. komplementarnu polovinu rukopisa (multiplikacije i pronalazača. u zavisnosti od toga koju verziju i pretpostavku odaberemo. Ovo kolebanje između hipoteza i njihovih argumenata dovodi do niza kontradikcija i paradoksa. Margaret Rouz smatra da pseudo-forme. neverovatnoga. govori o mogudnosti da citatno podudaranje afirmiše alternativnu egzistenciju nemogudeg i nepostojedeg (bilo da se radi o tekstu ili o njegovim fragmentima. kao vrsta književne prevare (koje najčešče imaju parodijski predznak). njegovi delovi – postoje ili ne postoje u svetu fakata. Ovakvo postavljanje između verodostojnoga i neverodostojnoga. dalje. prisutan na svim nivoima priče: udvajanje rukopisa. i policijsko. koji u klasifikaciji Patriše Vo spadaju u grupi kontradikcija. uslovnih ili lažnih autora). tj. čija eksplikativnost oscilira između suprotstavljenih područja fantastičnoga. i ono što je očito (70-71).

kao imperativ aktuelne situacije hipercitatnosti. tako da je proces maskiranja prosleđen kroz faze komplementarnosti. kroz alternativne završetke priče i kroz čisto logičke kontradikcije izazvane odnosima među njima. posredstvom intertekstualnosti. Potvrđuje neminovnost intertekstualnosti i interteksta. a i nadmudruje se sa apokaliptičnim i pesimističnim prognozama u vezi s njenim statusom – nešto što je zagovarao Džon Bart upotrebljavajudi sintagmu „književnost iscrpljenosti. između ostalog. egzistirajudi kroz svoje dve polovine. razotkrivaju se određene aporije kroz proces radikalizovanja ili se razotkriva konačna neutemeljenost pretpostavki čime se. kao i svaka intertekstualna vrsta. jedna u drugu. Funkcije vakantne citatnosti Na ovom nivou aktiviraju se metatekstualne funkcije vakantne citatnosti. zapravo. u vezi s kojom. u isto vreme. dokazuje nesigurnost bespogovorno ponuđenog/prihvadenog znanja (116). jedna iza druge… Priča demonstrira slučaj kad tekst problematizuje sopstveni identitet. uzaludnost potrage za drugom polovinom rukopisa i. i relevantnost odnosa književnost – književnost. tako da se obojica dovode do istog stanja nesigurnosti i skepse u odnosu na ono što je zatečeno kao utvrđeni korpus znanja i fakata. Citatnost. sugerišudi uzaludnost potrage za izvorom citata. ima nužno dvostruku poziciju: prototekstovnu i metatekstovnu. tako da tekst. več jednostavno citiramo. samosvesno i dovitljivo. Priča Uroševida ilustruje ovu neminovnost. identičnosti i uzajamne konvertibilnosti tekstovnih segmenata. a vakantna citatnost je samo jedna varijanta intertekstualne očiglednosti. obuhvata i specifičnu preradu i proizvodnju znanja. paradoksi i kontradikcije podjednako stvaraju konfuziju i kod istrazivača u priči kao i kod čitatelja priče. U svakom slučaju. i potvrda radikalne Bartovske intertekstualne koncepcije da je intertekst/intertekstualnost preduslov teksta/tekstualnosti. koje su ponuđene kao jedna priča. koje se zatim umnožavaju do beskonačnosti. kao što konstatuje Oraid. To je. svakako. brani. predstavlja oblik „tekstualnog transvetizma“: čin u okviru kojeg se tekstualne tkanine tkaju jedna preko druge. više ne čitamo. Dilema je slededa: da li su te situacije izraz „semiotičkog očajanja.“ ili je to jedna od strategija kojom se književnost. potrage za savršenom kompaktnom. uopšte. Renate Lahman posmatra paradoks kao oblik kontradikcije. koji. pri čemu se dovodi u pitanje postojede znanje. te u naučnom smislu opisivoj literaturi: ona je apriori intertekstualna. . u krajnoj liniji. jedna kroz drugu.“ U tom kontekstu vakantna citatnost ima dvostruku refleksiju: 1.Folia linguistica et litteraria 195 kroz mnoštvo alternativnih priča.

konačnosti. primenjenog u smislu konstruktivnog principa. Mada priča koristi oblik „restriktivne intertekstualnosti‟. sada počeo je da primeduje niz grešaka. to što jedan rukopis. istinitosti. koji kapitulira pred nelogičnim multipliciranjem i zamenjivanjem delova rukopisa. Problematizuje postojedu relaciju književnost – nauka: u priči Uroševida pronađeni rukopis je opserviran kao predmet naučnog interesa (tema doktorske disertacije). (Uroševid 163) 2. razume se. Shvatio je. apsurde i iluzije u koje zapada beskrajno detektiranje eksplicitnih /implicitnih tekstova. Komentar proučavanju intertekstualnosti:Odlazak i odustajanje Isaka bena Saruka. ali uzalud je tragati za dokazivanjem nekakve njihove izvornosti i autentičnosti. u našim danima ima toliko nečitljiv trag“ (Uroševid 163). moguda je i etička dilema: da li da se prizna poraz i nemod. onda to ima reperkusije i u odnosu na naučni pohod i u odnosu na njegove parametre verodostojnosti. priča funkcioniše kao dvostruki metatekst: 1. ekspicitne intertekstualnosti. a lakom umnožavanju prototekstova parira i zamagljivanje i relativisanje granica original-kopija: Mada do tada nije sumnjao u njihovu originalnost. ali i njegovog ironijskog problematizovanja: možda je kompletna književnost u znaku citata. ili da se ustraje po svaku cenu. tipa tekst u tekstu. a još manje da ga fokusira kroz naučnu prizmu: „Čudno je. tj.196 Journal of Language and Literary Studies 2. ni da identifikuje njegovo poreklo. . koji su u beskrajnoj (inter)tekstualnoj transmisiji izgubili znake navoda. da su neki od onih primeraka koje su mu nudili po mračnim doškovima čaršije mnogo bliži originalu. S obzirom na to. objektivnosti. ipak ona podjednako tangira i radikalne intertekstualne koncepcije samim tim što ironizira i intertekstualna proučavanja. Komentar intertekstualnost: Nemogudnost da se locira i da se verifikuje citatni izvor često ima svoj alibi u čudnome i u neobjašnjivome. i da je original beskrajno daleko. očajan. utemeljenog na slobodi menjanja činjenica ili poigravanja sa njima. predstavlja izraz nemodi naučne detekcije koja više nije u stanju ni da prati rukopis. Osvedočivši zamke. čiju sudbinu možemo pratiti tokom više vekova. nedostižan i van mogu-dnosti provere. kao sto je to učinio Isak svojim tajanstvenim odlaskom. makar se moralo pribedi i pseudo/kvazi naučnim konstrukcijama?! Priča РакпписптпдКитаб-ан potvrđuje svoju paradigmatičnost time što ilustruje slučaj kad u okvirima jednog istog teksta postoji paralelno afirmisanje jednog intertekstualnog modela (vakantne citatnosti). male nelogičnosti. Ta činjenica uslovljava slededu kauzalnost: ako je tekst kao predmet naučnog interesa podložan neobjašnjivoj multiplikaciji i konverziji. uopšte. U tom smislu. čak i tragove vešto sakrivenih prevara. nego što su to ovi listidi. priča Uroševida otvara i pitanje pseudoscientizma.

bilo kao praznu relaciju između prototeksta i citata). i priče u priči i priče iza priče i priče kroz priče! I narativni princip dobija legitimitet i u književnom i u naučnom kontekstu: i pisac i naučnik su homo fabulans (i naratori i tumači). govori o dubljoj ontološkoj nestabilnosti. Ono što je nesigurno. time što vakantna citatnost upuduje na stanje kad se književnost više ne odnosi neposredno na stvarnost kao što je referentni svet. Paradoks koji proizilazi iz neizbežnosti intertekstualnosti i iz zaludnosti njenog proučavanja promoviše jedinu mogudu izvesnost. sugerišudi neizbežnost predložaka u svakom književnom činu. bez obzira na to da li de on biti prototekst ili metatekst. u Aristotelovskom smislu. epistemološka nesigurnost. neizvesno. ima i dodatne. onu koja se tiče teksta. fikcija – fakcija). РакпписптпдКитаб-ан priča nam i prepričava ved konstruisane priče povezane s rukopisom i s njegovim istrazivačima. Sloboda teksta (predstavljena kroz neobično putovanje rukopisa) i nemod njegovog naučnog fiksiranja (predstavljena kroz odlazak Isaka bena Saruka). Priča РакпписптпдКитаб-ан mogla bi se čitati kao potvrda stava Brajana Mekhejla o narativnom preokretu i o sveprisutnosti priče: naime. implicira „ugroženost“ ontološkog statusa književnosti. ved do nje dolazi posredovano. kroz tuđe tekstove/citate. time što potvrđuje laku transgresivnost u svim pravcima (književnost – književnost. ko zna da li bi to pomoglo njihovom istraživanju“ (Uroševid 166). koja leži u osnovi ovih dvaju postupaka. i u istrazivačkom smislu. vakantna citatnost. biti zaveden ne znači uvek trijumfovati. da li de da bude predmet doktorske disertacije ili eksponat u brijačnici. ipak. i Uroševideva priča konstruiše se kao mirijada priča o priči. ontološke implikacije: 1. književna vakantnost manifestuje se kao intertekstualna varijanta. i to je jedina moguda pozicija u stvaranju i u tumačenju . da li de da bude leva ili desna polovina arhaičnog rukopisa. svakako. ali i da su saznali. privilegija književnosti. Nesumnjivo. Nasuprot epistemološkoj nesigurnosti (u domenu nauke) i ontološkom relativizmu (u domenu književnosti) stoji Tekst. ved i biti potčinjen onome koji zavodi! U saglasnosti s ovim. koju producira vakantna citatnost u priči. potvrđuje jedinstvenu relevantnost tekstovnih relacija: otkrivanje relacija znači popunjavanje praznih mesta između tekstova. 2. a verovatno i mogude su. implicira ontološki relativizam. čiji cilj je (intertekstualno) popunjavanje i upisivanje u okviru među-tekstovnosti. koji slobodno plovi u svim pravcima. što. znači situiranje (inter)teksta među najmanje dva druga teksta. Zagovarajudi prazninu (bilo kao prazno mesto prototeksta. Pričajudi nam i prepričavajudi nam ved konstruisane priče. intertekstualnost podjednako izaziva i zavodi i književnost/pisca i nauku/naučnika. I mada ta provokacija uzbuđuje i u stvaralačkom. prazno može se popuniti jedino kroz ono što je verovatno. tj.Folia linguistica et litteraria 197 U tom kontekstu napravljena je i ironična konstatacija naratora kojom završava priča: „Stručnjajci nikada nisu saznali da se radi o citatu iz jedne stare alhemičarske knjige. književnost – stvarnost.

Aleksandar. 2002. Jerkov. Ako bi se prihvatila ova neverovatna pretpostavka – koja još uvek kruži među starijim stanovnicima ovoga grada i koja. O književnosti. Čak i ono što je u određenom trenutku imalo status fakta. ukoliko je još uvek mogude. 1992. Rose. 1990. Genette. Patricia. njenih tekstovnih reprezenata. Metafiction. koja struže sopstveni palimpsest i popunjava tako načinjene beline i praznine. Prev. Pavličiċ. Lachmann. nesumnjivo prefinjen. Renate. zbunjivanja publike. Prevod: Davor Beganovid.198 Journal of Language and Literary Studies književnosti. (Uroševid 164) Irelevantni su i objektivnost i verodostojnost. La littérature au second degré. nasuprot potrebi da priča bude „interesantna za publiku. A neki kažu – preterujudi. London and New York: Routledge. pa se apodiktičnost razvodnjava i relativizuje. Korisna u smislu intrigiranja i. . "Moderna i postmoderna intertekstualnost. čiji je ukus. Parody: ancient. Umberto."Umjetnost riječi 2-3 (1989): 33-50. ali korisna i za samu književnost. 1982. Margaret A. modern.Teorija citatnosti. da su i nodili u istom hotelu. I više od toga. Waugh. Gérard. Literatura Eco.“ ali da bude i „strateški korisna“ (Mekhejl 25). 1990. stavljajudi akcenat na postupak i vradajudi se na sam čin. u nameri da objasne brojne varijante priče. Dubravka. 2002. Memoria. and post-modern. Cambridge&New York: CUP. Pavao. Phantasia. Beograd: Narodna knjiga. Priština: Jedinstvo/Gornji Milanovac:Dečje novine. na umetnički način“ (Pavličid 43). zapravo. 1993. Od modernizma do postmoderne.Theory and Practice of Self-Conscious Fiction. tj. u uslovima intenzivnog intetekstualnog treninga. tj. McHale. Constructing Postmodernism. razume se – da su bila četvorica. 1991. Oraid-Tolid. Zapravo. Milana Piletid. Paris: Seuil. Zagreb: Matica hrvatska. udvojenu priču o klasičnom dvojniku – onda bi svaka od iznesenih varijanata mogla biti tačna. svodedi se na samo jednu od mogudih priča. London and New York: Routledge. ved u drugom momentu demistifikuje se kao jedna (narativna) konstrukcija. predstavlja. Palimpsestes. Zagreb:GZH. Rhetorica. na fakt „da se nešto (još uvek) čini umetnički. Brian. neki kažu da su u tom trenutku u Skoplju bila dva čoveka koji su se zvali istim imenom Isak ben Saruk.

. metatextuality. Key words: intertextuality. epistemological scepticism. ontological relativism. Accordingly. The subject of analysis is the short story Rakopisot od Kitab-an by Vlada Urosevik. The analysis shows the main characteristics and procedures of this model of quotation (pseudoquotation. Urosevik shows the epistemological uncertainity and ontological relativism of the literature and in the literature. paradoxes) as well as shows his metatextual functions: this short story contains implicit comment on the intertextuality and comment on studies of intertextuality. vacant quotation. mistification. deductive narration.Folia linguistica et litteraria 199 INTERTEXTUAL VARIANTS IN THE RECENT MACEDONIAN SHORT STORY:VACANT QUOTATION The aim of this text is to examine the vacant quotation as one of the intertextual variants in the recent Macedonian short story.

.

forms and media of communication and so forth. He argues: The city does not just refer to a set of buildings in a particular place. The city. the twentiethcentury poet tried to write the very fabric of the city in his text. United Arab Emirates University Abstract: The city as a literary image plays a tremendously vital role in the area of literature and cultural studies. the city designates the space produced by the intersection of historically and geographically specific institutions. To put it polemically. I would argue that the city constitutes an imagined environment. the literary city acquired a new role in the early years of the twentieth century. there is no such thing as a city. then. (422) . Nevertheless. However.411. the Arab poets identify the city with backwardness and local political corruption. the city as a symbol in literature can be traced back to the Bible. The face of the real-world city changed completely during this period. In this cultural/historical context. to reveal its underlying significance in the life of the poet and of city dwellers. While the city continued to act in its original role as a representative symbol or metonym or as a backdrop to add urban color. Key Words: exile. Rather. is above all a representation. social relations of production and reproduction. its pitch and intensity reached a new level and the city became fertile ground for poetic expression. Jewish. this paper investigates the city/exile dialectics in Arabic literature underlining the attitudes of Arab/Palestinian poets toward the Diaspora motif integral to their traumatic experience in the cities of exile.09-1 Engaging the Cities of Exile in Modern Arabic/Palestinian Poetry Saddik M. alienation. practices of government. but it is in the late nineteenth century that the literary city achieves a new level of significance. displacement Introduction In “Metropolis: The City as Text. The paper also explores major city narratives of great significance to the contemporary socio-political scene in the Arab world. Palestinian.Folia linguistica et litteraria 201 UDK 821.” James Donald discusses the nature of the city in western culture.21. Viewing the city as an inferno and labyrinth emblematic of contemporary exilic experiences. Gohar. diaspora.

Cities were formed to serve those needs and in turn the cities molded men and women to serve their needs. in science. cities grew out of men’s need for sharing food and other necessities and the need for communication and recreation. Farmers began to become increasingly dependent on industrialization for the production and distribution of products. (71) This conflict certainly gave fuel to the separation between the individual and the city. even more fundamentally. according to Jameson. In modern times industrialization made it possible for fewer farmers to produce enough food for larger portions of population. general developments in science and the arts also contributed to this paradoxical situation. (89) The modern city dweller. The city.202 Journal of Language and Literary Studies Historically. Frederic Jameson sees the modern view of the city as a complete reversal from the idea of the city in the Middle Ages: The modern anxiety-fantasy about urban concentration represents a profound structural reversal of the older bourgeois concept of the “freedom of the city” which developed during the revitalization of city life in the high and late Middle Ages. cities are a fact of life for man. anthropologists trace the role of cities from places of social gathering for food distribution to fortresses to repel attacks as in the case of medieval cities of Europe. those of serfdom and the feudal order. or. and the technological developments of the industrial age. The individual/the poet would have felt with greater intensity these centrifugal forces that were being applied more and more broadly in the ever-growing cities. The city is . the city was the place where you went to shake off the constraints of village life. from this perspective. two conflicting trends develop: In the arts and in psychology. particularly. in the development of empirical knowledge. had lost this sense of freedom. In the United States. The depersonalization imposed by scientific advancement was the final breakdown of the community from which the medieval city had grown. Later the city became an industrial center. the world looks outward and becomes less personal. as it grew more industrialized. Moreover. as Burton Pike has suggested: During the nineteenth century. a focal point for the buying and selling and the shipping of goods. To anthropologists. the world becomes internalized and the focus is on the individual. became the embodiment of the forces of technology. industrialization forced many small farmers out of business and compelled them to seek other jobs in the central city. Men did not consciously form cities . Jameson argues that the image of the modern city is built on an inherent contradiction similar to the one described above by Pike.

In the early twentieth century.” Ideally. the city was no longer being controlled by man. The poet wears the cap of the flâneur and becomes a journalist who records the signs of the city (Pike 171). conflicts with this reality as a whole. The modern writer feels he cannot hope to understand life in traditional. the reality of the city – marked by the conflict between the individual and the masses – opposes the ideal fusion of the one and the many precisely because this opposition is irreconcilable. however. That is. Likewise. In reality. For the modern writer. Moreover. where all would be separate yet joined. therefore. in essence. the real against the ideal. Literature. According to Pike "the literary city of modernism is the city of the streets and the flâneur. and on the other hand a tension between the utopian ideal – be it of moral. which turn out to be very unlike a community. it has been noted. begins to show the strong paradoxes that characterize the twentieth century ambivalence about the city. we find a tension between the individual and the community within the city. the contemporary against the past. the lyric “I” in twentieth century poetry must roam the streets in search of the place where he will belong. The truly ideal community. On the one hand. and flâneurs become readers of the haphazardly juxtaposed signs whose chain makes up the modern metropolis” (171). an ideal that is antithetical to community” (Jameson90). but also those that emphasize. representational. but was controlling man. order versus chaos. Christian or futuristic origin – and the real life city that cannot attain this ideal fusion of “I” and “they. the modern city should allow its inhabitant to enjoy and express his individuality while also enjoying a sense of community. individual yet equal. having lost both individuality and community. One may rightly connect the traditional forms of life and literature with a social structure that no longer provides a viable option for the city dweller. he remains anonymous. sequential-casual terms.” For the Modernist. the city dweller is swallowed up by the masses of people.Folia linguistica et litteraria 203 viewed simultaneously as the “ideal community” – an image based on the Heavenly City of Christian doctrine – and as the “city of individual freedoms. In the twentieth century view of the . or the specific-personal against the universal. “viewpoint is everything. writers of the city began to feel that a new approach to the city in literature was necessary to capture its inherent contradictory nature. *and even+ the city can be poetic given the right point of view” (Hyde 339). not only those within reality “profound versus trivial. the loss of individuality caused by the rapid growth of late nineteenth-century and twentieth century cities actually creates a double opposition. The city. order was no longer a fruitful approach for literature. Due to the rapid growth of the modern city caused by science and technology. evil versus pure. written at the end of the nineteenth century. is the juxtaposition of opposing forces.

constantly shifting in time” (Pike 8). Tracing the history of ancient cities in the Arab world particularly in countries that possessed civilizations like Egypt and Iraq. poetry and poets. therefore. (even in Europe). Unlike “the metallic paradise” of Crane’s poetry. Historically. The Modernist ‘struggles with the inherent contradiction in the conception of the city. “The modern city mind or urban mind-set is characterized by the loss of an integrated world vision. The challenge to the modern poet’s mytho-poeic mind. the city has become a cultural artifact that must be seen both in space and in time. experiencing the city becomes strongly complicated process as reflected in contemporary poetry. the tensions between conflicting realities and the unachievable ideal exist in a sort of equilibrium. was two-fold: he should invoke myths such as those of Faustus and Helen embodying “classic experience” for bridging mutually opposed and distanced realms and he should relate such myths to the icons of twentieth century culture. Crane and Ginsberg. for example. and the abundance of stimuli to the senses – which we can take as semiotic signs – has become so great that the city cannot hope to take them all in at a glance (Pike 65). is a locale where helpless city folks are sucked into its tumultuous streams. the city. The city or modern poet’s myth is not simply myth borrowed but myth appropriated. even from an elevated spot in the city. Man is unable to reconcile these tensions or has no desire to do so. like the sea. but a fragmented and subjective entity. as Crane perceived it. By the twentieth century. have not taken a hostile attitude toward the city except when the city .” Its limits cannot be taken in a glance. Mythopoeia would therefore imply not merely the creative use of myth but its making: by adaptation. yet is the first to acknowledge the disjunction” (Jameson 90). translation and even by tracking down an identical myth in the popular culture of technological age. and often cannot know everyone in their neighborhood. ugliness. is not simply a visual/spatial one. the city is described either as a kind of hell characterized by darkness. Crane’s modern city is full of contraries: it is a refugee and a death-trap. it became obvious that there was no hostility toward cities in this region. In twentieth-century American poetry. the city in Arabic poetry is rooted in another tradition. Apparently. ennui and misery as in the poetry of Eliot and Pound or a machine that crushes people in some poems by the Chicago poets or a “metallic paradise” where art is indistinguishable from artifice and music from the howl of the machine as in the poetry of H. its inhabitants cannot hope to know everyone in the city. The mode of experiencing the city.204 Journal of Language and Literary Studies city. Burton Pike states that the twentiethcentury city is too large for any one person to “know.” The continuous awareness of the multiple conflicts and paradoxes in the image of the city leads to the modernist’s view – the city is not “a static object fixed in space. Nevertheless.

Some Arab poets. Cities of Exile in Arabic Poetry Discussing the exile motif. the Arab poets. (3) . Unlike Eliot who condemns the modern city and its inhabitants. in an article entitled. The exile of Adam and Eve is the mark of maturity. salesmen. social. In their treatment of the city. and due to the enormous changes that swept the Arab world in the post WWII era. Further. and from this kind of exile a great deal of literature has emerged. An adult can only recall the state of childlike innocence in his imagination. Unreal Wounds: The Romance of Exile. Ian Buruma. on personal reasons or ideological commitments. crowds. It may be argued that in some conditions the Arab poet’s hostility toward the city is not fully convincing because it lacks a solid philosophical and cultural basis which would justify it. brothels. in general. however. Whitman reveals a deep interest in the city glorifying its chimneys. their satire/criticism does not constitute a philosophical or cultural framework that could be taken as a basis for a collective vision which condemns the Arab metropolis. the post-war Arab poets did not approach it as a paradise or a Utopia like their Romantic predecessors in the beginning of the 20th century. the consequence of growing up. The Arab poet builds his hostility toward the city. No matter how we interpret the story of their expulsion from the Garden of Eden — original sin or not — we may be certain of one thing: There is no way back to paradise. factories. however. Like their European and American counterparts. The first story of exile in our tradition is the story of Adam and Eve. W. alleys. “Real Wounds. Most of the Arab poets satirized the city for personal.Folia linguistica et litteraria 205 itself became hostile to humanity with the emergence of the era of industrialization. they did not reveal antagonism toward the city in the same way their Euro-American counterparts did in their poetry. taverns. were forced to come to term with the modern city. After that fatal bite of the apple. political or any other reasons. approach the Arab city the same way Baudelaire deals with Paris or Eliot with London or Ginsberg with New York or Sandburg with Chicago in spite of the wide differences between the complicated reality of Euro-American metropolis and the pre-industrial condition of all Arab cities. tired sailors and expresses sympathy for its prostitutes. the return to pure innocence was cut off forever.” argues: Exile as a metaphor did not begin with the Jewish Diaspora.

Unfortunately when the poet returned to his city after thirty years in exile – as reflected in his autobiographical novel“I Saw Ramallah”he discovered that “the others are still masters of the place. Al-Barghouthi.” she describes the city of London while recalling. the Palestinian poetess. he gets the feeling that he is a stranger: Is there something new for strangers? Or do they go around the world with baskets full of the stains of the past? The stains fall but the hand does not drop the basket. like other Palestinian poets. In his own city.206 Journal of Language and Literary Studies Like Jewish literature. in Diaspora. the city has constituted a central part of the poet’s exilic memory of suffering and pain simply because he spent most of his life in exile in Amman. Caught in the limbo world of the modern city. They check your papers. could not be categorized as a city poet. Gaza. Galilee. which fell to the Israeli forces in June 1967 war: “Bats flash across memory / a tank passes as I crossed in the Nablus marketplace.” Then. Cairo and East European cities longing for return to his birthplace city of Ramalla. Ledda. Nablus. Rome. The poem concludes with a reference to feelings of loneliness and alienation in the cities of exile: I remove his arm from my shoulder/ I am besieged by loneliness/ we are all play along with life alone/ suffer alone. contemporary Arabic/Palestinian poetry is characterized by an intensive feeling of exile. She talks about London city: “London keeps but with the toll of Big Ben / A London lady passes. In his poetry. Nazareth. some scenes from her birthplace city. and die by ourselves/ you will remain alone here even if a hundred women embrace you. They give you permit. dominated by feelings of exile and alienation. They start files on you” (Al-Barghouthi 38). In her poem “In the Aging City. I wondered if the people I passed on the street saw me as a stranger? Do their hurried eyes note the basket in my hand? (Al-Barghouthi 51) . (Jayyusi 457) The cities of exile/diaspora motif is also integral to the poetic and fictional works of the Palestinian writer. Jerusalem. Mureed al-Barghouthi. the word “city” is mentioned more than thirty times in addition to the names of cities such as Acre. Grenada and others. through a flash back device. however. the poet comes back to where she lives now. Fadwa Tuqan attempts to capture this disappointing experience as a stranger in the unreal city of London. complaining to her dog of arthritis and a pinched sciatic nerve” (Jayyusi 457).

In the cities of exile. is a basic motif in the Palestinian poetry written after the Israeli invasion of Lebanon resulting into the Palestinian exodus from the city of Beirut. London: Zed Books. the Palestinian refugees were the fuel of what is called “the Black September events88” (1970) and the victims of the Lebanese civil war where their poor camps were the targets of conflicting militias and factions.” Moreover. In “The Diary of the EpidemicYear. . a city which spits “hate to its lovers / for love in it does not fall on the road / like seeds in a ploughed earth / Love is a passion of a hater/ erotic in the moonlight.” The image of the Palestinian as an exile/a wandering Jew moving from one city to another. “’the city of marble’: I submit my resignation to you / To you I submit my resignation from the Death Insurance Company” (Boullata 101). Al-Barghouthi comes back to his native city after thirty years in exile but due to the enormous changes in the city. from one refugee camp to another and “from one massacre to another. traveling endlessly in caravans with their children and bundles of clothes. looking in vain for a small place to consummate a marriage. All the cities of exile have inflicted pain on the Palestinian refugees and other political activists in the Arab world. Jabra suffers from feelings of loss and 88 In September 1970 and due to strategic differences between King Hussein of Jordan and the PLO leadership.” from his anthology “Tammuz Fi Al-Madinah / Tammuz in The City. to become uprooted forever.” the Palestinian poet. desolation and torturing heat to carve out a living in some country of exile (Jayyusi 48) or in an Arab or non-Arab exilic city. Jabra Ibrahim Jabra describes his city of exile. Jabra. suffering the loneliness. in the post 1980’s poetry of Palestinian poets are delineated as crowds waiting in airports. In “Resignation from the Death Insurance Company” Samih al-Qasim expresses his desire to be evacuated from the city of death. the Palestinian refugees. the Jordanian army swept the Palestinian refugee camps in Amman and a great number of refugees were killed during the military confrontations between the PLO and the Jordanian army. According to Salma Jayyusi. 89 The poem is translated by Sulaiman.” to quote Mahmud Darwish. In addition to exile. he feels that his visit to Ramallah is an extension of his experience in other cities of Diaspora: “It is enough for a person to go through the first experience of uprooting.Folia linguistica et litteraria 207 As a displaced and dispossessed poet. Khaled in Palestine and Modern Arabic Poetry. in “Deserts of Exile. dying without seeing loved ones.” evokes his homeland saying: “remember us wandering / among the thorns of deserts / wandering in rocky mountains / remember us now / in tumultuous cities across the deserts and oceans89” (63). 1984.

” He concludes: Ten years of travel/ while my pocket is emptily screaming to God” (Boullata 109). I roam /Your deserts. to apologize to your death for my life / How could I reach you when Cairo’s gates / are sealed by the star of David? (Jayyusi 259) Izz Al-Din al-Manasra is a Palestinian poet living in exile too./on your stone benches. so listen to me and listen /to my last words. In “The Secrets of Exile./I am from before Noah’s flood. Khaled./long ago I deserted your nights. so listen to me and to my/Last words:/In your green gardens I have palm trees and grapes for wine. and sometimes love /I will leave you tomorrow. laments that Arab cities – particularly Cairo – are closed in the face of Palestinian revolutionaries while opening their gates to the enemies of the Arab nation. Further. to hold your grieving head / but a poor poet finds the fare expensive / the region of death expensive / I tried to reach you./While I 90 Cited in Sulaiman. Palestine and Modern Arabic Poetry./I will leave you tomorrow./I have friends in your coffee shops – when drunk /They are lords. in “You Pretend to Die./I longed for the vineyard and the vine./abandoned the treacherous times. Samih al-Qasim. He expresses his longing for his homeland and his nostalgia for a country. he reveals his anguish in the cities of exile: To the city of pain./Don’t you see my pain –/Don’t you see my sorrow?/For six years now I have lamented. /pain. ravaged by the Zionists who are supported by the Western forces of evil: “Oh Land of ours where our childhood passed / like dreams in the shade of the orange-grave / Remember us now wandering / in the tumult of cities beyond deserts and seas90” (1982: 63). . or an island. hungered and knew /my country. In a poem entitled “Exit Visa.” (from his anthology Exit from the Dead Sea)./In you I blasphemed. and when sober /they recall their glory in the prisons./ I have kinfolk in your houses /and forgotten trysts. Al-Qasim was not allowed to visit his friend in Cairo even in his death-bed because the gates of the biggest Arab city was sealed by the star of David: I tried to reach you / when your heart burst in the bed / of that hotel / I tried to reach you./I have taken leave of young girls’ eyes. The city of exile is depicted as a city without love: “its lovers are its mourners / its mourners mourn / while its naked come to it like black birds.” a poem written in memory of the Palestinian poet. I ask about/An oasis.” Jabra describes the endless journey of suffering and pain of the Palestinian refugee across the cities of exile and Diaspora.208 Journal of Language and Literary Studies loneliness. Mueen Bseiso.

Conclusion Tracing the history of ancient cities in the Arab world particularly in countries that possessed civilizations like Egypt and Iraq. have not taken a hostile attitude toward the city except when the city itself became hostile to humanity with the emergence of the era of industrialization. the city of Shimon and other fictional cities. cities of infidels.” For those reasons “I have to be proud of you / O wound of the city” (Boullata 99). the cities in “A Thousand Nights and One Night”can be divided into five categories: Islamic cities./I am from before Noah’s flood. and magic cities populated by the Jinnis which are subdivided into two groups: The cities of the Jinnis who believe in the teachings of prophet Solomon and the cities of the infidel Jinnis who revolt . In “A Thousand Nights and One Night. so listen to me and listen /to my last words:/for six years now I have lamented./I roam your deserts. Christian cities. now Damascus is a city of exile for Palestinian refugees. poetry and poets. cannibals and fire worshippers. the city represents a great tradition in Arabic literature./I hate your foolish lovesick drivers!/I will leave you tomorrow. However. Apparently./and the eyes of your sleepers. “the street frowns at my face” but “I shall sing of joy” because “you protect me from the shadow and grudging looks. (even in Europe). I was defeated. it becomes obvious that there was no hostility toward cities in this region.” In the city of exile.” Sinbad visited many cities and islands including the apes city. your speech./I ask about an oasis or/an island (Asfour 212) In a related context. can I leave and stay alive? / The flute cried. woman. Mahmud Darwish. After speaking about the sadness of “the mother of the boy of Galilee” in his poem “We Travel like other People.” Mahmud Darwish recalls the image of Damascus who used to be the capital of the Muslim world during the Umayyad era. in “Premieres from the Storm. the poet finds it difficult to be assimilated into the Diaspora cities: I hate your silence.” speaks about the city of Damascus which harbors thousands of the Palestinian refugees “since the storm has blown in my country. (Asfour 211) Like all Palestinians living in exile. If I could I would walk to Damascus like an echo” (Boullata 141). is personified as a woman: “Damascus./I saw the green moss eat your high walls.Folia linguistica et litteraria 209 thought I had triumphed. Historically. like other cities. Jewish cities. However. Damascus.

Second Edition: Oyun Press.” depicts the cities of exile as he moves from one city to another after being dismissed out of his country due to his political ideology: Dawn-less towns asleep: / In their streets I called your name. acquired global reputation with the publication of his fictional sequence “Cities of Salt.” In the poetry of Jilani Tribshan.” The Arab city is represented in Al-Khaja’s poetry through the images of the hammer and the holocaust. The poet who dreams of going to the city is astounded by its cruelty and indifference.” The events of the novels are partly located in the city of Harran which the Americans created out of nowhere after the exploration of oil in the Arabian Peninsula. 94 See Ibid. To Habib Sayigh. born in Jordan. the realistic city of Jizan is depicted as a paradise in the poetry of the modern Saudi poet Omar Saabi: “O Jizan / you are the suns of my youth. the Arab city in modernist Arabic poetry is usually associated with sadness. The Emarati poet Arif Al-Khaja describes the modern Arab city as a prison where the Arab citizens attempt to escape “from the museum of one Arabic prison to another93. he prefers to disappear among “the camels of the Bedouins92” and “build his tent” under the desert’s wind. Unlike the fictional city of Harran which Munif attacks because it lacks originality. my dream and the shining letters of my look91. .” Therefore. modernist and postmodernist Arabic writers are still preoccupied with the city motif. the city is associated with repulsive images and illusions. the shattered dreams of the orphans and the tears of defeated soldiers. Furthermore. Recently. Abdul-Wahhab al-Bayati in “Poems to My Son Ali. Auction / Advertisements / the city is haunted by ghosts / Fear lives in the streets of the city94. Abdul-Rahman Munif. and darkness was the answer / Dawn less towns shrouded in ice: / the sparrows of spring have left their churches / And we from exile to exile 91 Citations from Arabic prose and poetry are translated by the author of the paper unless names of other translators are mentioned in the text of the paper. Jilani’s city is identified with “the fear of the poor. poverty and frustration. It is the city of defeat and oppressive Arab rulers. 92 See Saddik Gohar. the Iraqi poet. For example. 2008.” Moreover. a Saudi novelist.210 Journal of Language and Literary Studies against prophet Solomon. The Map of Modern Arabic Poetry And Western Influence. a modern Bedouin poet from Libya. 93 Ibid. another Emarati poet the Arab city is dominated by cheap materialistic values and human beings have no place in a city governed by economic mafias: “Auction. Harran is divided into American Harran and Arab Harran emphasizing cultural and religious differences and the way the Americans looked at the Arabs.

Donald. Barghouthi. London: Penguin. . “From nowhere / with no face / no history.” the poet roams the wilderness of exile where the “light and the tumult of the city strike me from afar. Cairo: Oyun. Ezra Pound. Ontario: Cormorant Books. ed. 1997. 1983. Al-Bayati’s city is a modern “sodom. from nowhere / Beneath the sky and in the moaning of the wind. Iraq. Cairo: The American UP. 318-346. Oxford:OUP. The poet’s painful memories in his homeland are chasing him in the cities of exile: “sad past/ Mud and clay/ Thousands of years/ And the eyes of thousands of locusts” (Khouri and Algar 119)."Modernism 1890-1930. Unreal Wounds: The Romance of Exile. Hall.” dominated by sin. Ed. London: Heinemann. John.Folia linguistica et litteraria 211 and door to door / winter like the lily in the dust / Beggars we – O moon. When the Words Burn: An Anthology of Modern Arabic Poetry (1945-1987). Robert Frost. ed. The allusion to Sodom evokes the Biblical story of the burnt city which is famous for sexual deviation and sin. 1976. In “Traveler without Baggage. "The Poetry of the City.” Escaping from tyranny in his country. Boullata. in “The Village Market. Modern Arab Poets. we die / our train missed for all eternity (Khouri and Algar 111) Moreover. G.S. Saddik. 1988. and trans. Remembering Poets: Reminiscences and Opinions: Dylan Thomas. The Map of Modern Arabic Poetry And Western Influence. Mureed.” al-Bayati attacks the city severely describing it as a brute: “And those who return from the city / O what a blind beast/ whose victims are our dead/ the bodies of women/ the good-natured dreamers” (Khouri and Algar 117). Hyde. Ahdaf Soueif. Bibliography Asfour. T. 1976. and trans. is not able to fulfill his dreams in the cities of exile: “The same life / A new boredom stronger than stubborn death repaves its road / thousands of years and nothing waiting for the travelers / save his sad present. Eliot.” When the poet confronts the city of exile.” the Iraqi poet Badr Shaker al-Sayyab describes his journey across the cities of exile and Diaspora. 2008. I Saw Ramallah. Malcolm Bradbury and James McFarlane."New Republic 224 (2001): 1-10. vice and debauchery. 1976. the poet. he feels that he is still chained by memories of his past: “The walls of the city appear but for what gain shall I hope / from a world which still lives with a hateful past / Without a sound of protest” (Khouri and Algar 1974: 119). Gohar. Buruma. Issa. however. Ian. "Real Wounds.M. Trans.

Burton. jüdisch. Sie wurde andererseits aber zunehmend zum unentbehrlichen Lebensraum des Dichters und der Dichterin. In diesem kulturhistorischen Zusammenhang hinterfragt der vorliegende Artikel die Stadt/Exil Dialektik in arabischer Literatur. Palestine and Modern Arabic Poetry. Tammuz Fi Al-Madinah / Tammuz In the City. trans. Jameson. Berkeley: U California P. 1987. New Jersey: Princeton UP. 2: The Syntax of History. Jayyusi. The Image of the City in Modern Literature. Die Stadt als literarisches Symbol reicht zurück sogar bis zur Bibel. Khouri. Pike. Während dieser Zeit wuchsen Großstädte und entwickelten sich zum beliebten Schauplatz poetischen Schaffens. Diaspora. An Anthology of Modern Arabic Poetry. Im frühen zwanzigsten Jahrhundert wurde der literarischen Stadt jedoch eine neue Rolle zugeteilt. Khaled. Texten ein kosmopolitisches Flair zu verleihen. Schlagwörter: Verlagerung Exil. London: Routledge. . 1988. Mounah and Algar Hamid. Vol. identifizieren arabische Dichter die Metropole mit Rückständigkeit und politischer Korruption. Dadurch. 1974. palästinisch. Beirut: Al-Muasasah Alarabiyyah. wird aber wirklich prominent erst im späten neunzehnten Jahrhundert. London: Zed. Salma. STÄDTE DES EXILS IN MODERNER ARABISCHER/PALÄSTINENSISCHER LYRIK Die Stadt as Metapher ist von unumstößlicher Bedeutung in den Literaturund Kulturwissenschaften. 1984. An Anthology of Modern Arabic Poetry. New York: Columbia UP. 1981. Jabra I. Dabei wird besonders die Bedeutung des Diaspora Motifs für die traumatische Erfahrung arabischer/palästinensischer Dichter in den Städten des Exils hervorgehoben.212 Journal of Language and Literary Studies Jabra. Die literarische Stadt diente nun einerseits weiterhin dem Zweck. Entfremdung. Die literarische Präsenz der erzählten Stadt wird mit den derzeitigen Umwälzungen in der arabischen Welt in Verbindung gebracht. Frederick. Princeton. 1982. oder eine Metonymie des dem Provinziellen entgegengesetzten zu vermitteln. daß die Stadt als Inferno oder Labyrinth der derzeitigen Exilexistenz erscheint. Sulaiman. The Ideologies of Theory: Essays 1971-1986.

paradox.45:141. empowerment . Both authors come from a gender sensitive area of Cameroon. Key Words: feminism. their continuous quest for freedom remains a figment of the imagination due in part to culture. they are not only humiliated but they are reduced to nothing. subaltern. We therefore think that. We tend therefore to interrogate the attachment to cultural phenomenon and natural response to cultural progress. there are still some societies which are resistant to change. misogyny.72 Failed Heroines: The Paradox of Female Liberation in John Nkemngong Nkengasong’s The Widow’s Might and Alobwed’epie’s The Lady with a Beard Adamu Pangmeshi. this paper demonstrates that in spite of the efforts of the heroines in our selected texts to improve/change their conditions. liberty and equality which they have long been aspiring for. patriarchal norms and societal discourses. patriarchy. Initially. their subaltern status and quest for liberation are stagnated by the stifling cultural and patriarchal norms and values that inhibit their potentials. it is realized that though women make a conscious attempt to empower themselves. But the female protagonists have been apparently empowered only to be led down within a very short while. culture.42/. they have still been stifled by patriarchy on the one hand and tradition on the other which holds that “a woman’s urine cannot cross a beam” meaning that this is in partnership with our authors who are misogynistic and consequently legitimizing patriarchy. liberation. We are tempted to rush to the hasty conclusion or question whether they misogynists. Read against the backdrop of new historicism. Moreover. As soon as they start to enjoy their freedom.Folia linguistica et litteraria 213 UDK 821. the women are raised and given powers that make us belief that the authors are a catalyst in the deconstruction of cultural paradigms that has helped to silence women since time immemorial. maltreated and made to have no voices of theirs to express themselves. failed heroines. These authors are therefore out to assert their cultural values. misrepresentation. The University of Maroua -Cameroon Abstract: Taking cognizance of the moves that women have consciously made in their journey of liberation from culture and patriarchy and considering the fact that their misrepresentation in arts has constituted a major focus in their struggle. Their female characters have been entrapped. Our authors under study have simply taken side with the custom and tradition to continue to subjugate their female characters.

As is the case with most African writings. Elizabeth Goodman notes that “feminism is a politics: a recognition of the historical and cultural subordination of women the only world-wide majority to be treated as minority. like history and the social sciences. has traditionally asked questions that exclude women’s accomplishments. resourceful. courageous and resourceful woman who takes her husband’s death with heart. Ambanasom Shadrach underlines that: A literary fact about Cameroonian imaginative writing of English expression is that it is generally phallic.214 Journal of Language and Literary Studies Introduction Literary criticism. They are not only bias in their presentation but also cynical. But what is intriguing is that as some feminists try to do something about it others do not. most Cameroon Anglophone writers are generally phallic. only to be watered down shortly after. Akwenoh the heroine. This paper seeks to demonstrate that although Alobwed `Epie and Nkemngong Nkengasong undertake to deconstruct the social construction of gender and the cultural paradigms that support it. There is a paradox in the way they present their female heroines. determined and optimistic but sooner they are shown as victims of stereotypes imposed by their societies. They elevate their heroines and make them to be highly respected women who command power. Nkemngon Nkengasong and the Devaluation of Feminist Ideology In Nkengasong`s novel The Widow’s Might. The heroines in their novels are perceived as courageous. The failure of their heroines could therefore be attributed to stereotypical reasons. For instance a feminist reading of the Anglophone Cameroonian novels will reveal that nearly all of them by male writers embody embedded biases that betray their social determination in patriarchy. is initially projected as a strong. (264) We realize therefore that women all through history have always been objectified as powerless and voiceless victims of oppressive and unchanging cultural norms especially within the texts understudy. She faces and conceals the truth about her . they do so with some misogynistic tendencies. and to resolve to do something about it”(x). Feminist scholarship undertakes the dual task of deconstructing predominantly cultural paradigms and reconstructing a female perspective and experience in an effort to change the tradition that has silenced and marginalized us (Gayle Greene and Coppelia Kahn 1). To uphold this view.

“As far as that tradition is concerned. She often quarrels with him and questions his ability and authority as a man. I shall not be part of it” I’ve told you I shall not accept” (31). She does not allow herself to be insulted and harassed by her sister in-law Ma Eseke. Despite the truth about her husband’s shameful past and his debts. will not accept to be traumatized and tossed around by Ma Eseke with her accusations and widowhood rites. She conceals the truth from her friend in order to avoid humiliation. and contingent to human experience (3). . This is part of Akwenoh`s idea. She wants to give her husband a befitting burial. These are the virtues and power that Nkengasong metes on Akwenoh the protagonist in the Widow’sMight. She wasn’t going to starve or move in rags because she wanted to be faithful to her husband (39). This falls inline with Simeone de Beauvoir’s idea that “one is not born a woman” (12). scandal and slander. frivolous. She told him once to nurse his poverty rather than try to nose in her activities.Folia linguistica et litteraria 215 husband’s shameful death with a lot of courage. Bauvoir further notes that women are defined wholly in terms of their deficiency to men and therefore represent what is base. the structures that have marginalised them. Akwenoh is further projected as a proud and determined woman who always succeeds in having things done her way. she does not despair. She often blamed her husband for not taking good care of her. He wants to inherit her as his wife as tradition demands. She vehemently protests. and as such it seeks not only to reinterpret. Her husband could not stop her from doing what she wanted. She carries the burden of her husband’s death with no one to relieve her. This is in response to Ma Eseke`s view that she should heap her buttocks on the floor as a woman who has truly lost her husband. It is rather the society that attributes degrading roles to her. It’s my husband who is dead and not yours”” (23). Moreover. But this will only be short lived. but to change the world” (2). She single handedly makes arrangements for her husband’s funeral as her in-laws abandon everything because she will not share her husband’s supposed wealth with them. The relationship between her and her husband is not cordial until he becomes a member of parliament. She will not succumb to the desires of Chief Ekwe and torture from the old village women in the name of widowhood rites. It is due to this constant reproaches and naggings that her husband is forced into politics. Akwenoh as an optimistic and courageous heroine believes in herself. “what is wrong with sitting on a mattress? Please leave me alone. This is where Nkengasong`s empowerment becomes problematic and enigmatic. This confirms Gayle`s opinion that “the larger efforts of feminism is to liberate women. Akwenoh has proven the might of a widow but our worry is whether she will put on this fight to the end. She is an empowered heroine. Akwenoh will not succumb to Chief Ekwe`s demands. This is the narrow minded idea that women around the globe want to radically change.

216 Journal of Language and Literary Studies
Through politics, she is elevated to the position of a proud and prestigious wife of a member of parliament. As such she is respected by all the women in their milieu. She is even a member of the Global Ladies Association. This is a group of women who have an elevated status in their society because their husbands are rich and have high post of responsibilities. They somehow exert authority over the ordinary women of their society. Akwenoh is seen here as the almighty widow. Like I said earlier, She succeeds in making arrangements for her husband’s funeral all alone. This is against Chief Ekwe`s and her mother’s advice. She successfully goes on with her husband’s funeral programme with the help of Emade and other friends. Chief Ekwe becomes angry and concludes that“A corpse is a collective burden my wife, but you have decided to carry it alone, you have the might to carry it alone” (114). This is another instance in which Akwenoh triumphs. She now has the power over her mother and the in-laws. Akwenoh is so confident of herself. She tells Chief Ekwe that the burial programme has been done already and made public and nothing would change it. It is therefore certain that her husband would be buried in town through her instructions. This further demonstrates how Nkengasong raises Akwenoh paradoxically to a superior level. As we raise our hopes to see how things will change for the good of women, Nkengasong turns over a new leaf. He does not only devalue women but reduces them to nothing within the confines of this novel. We turn to question whether he is a misogynist. Akwenoh who all along has been elevated to a certain social class and empowered to debate and fight against men and tradition has been brought down to nothing. The pride and arrogance that she has been struggling to maintain all her life has been brought down. This is because her late husband whom she thought was very rich dies living behind nothing for her to take care of herself and the children. Her in-laws instead of consoling her, consider her a witch who does not want to share the wealth of their father, son and brother with them. She has therefore been living in delusion. We are told that “the pride she had struggled to maintain all her life was gone, dragged into mud by her husband. Was it of any use having a husband if it came to this?” (102). This is what surprises this lady. There is no need to have a husband who cannot be sincere to you. This further traumatises Akwenoh. It could be said that this is a stab at women’s back. Akwenoh and her three children have been left francless and homeless at the mercy of sympathisers. In a conversation, she tells her friend Emade that “my husband’s death has ruined me forever, I don’t know how I shall be able to live after my husband’s death” (103). Being seriously fragmented and traumatised, Akwenoh has stooped low by borrowing money to bury her husband. This is to her disbelief but there is

Folia linguistica et litteraria 217
nothing she can do. Akwenoh thinks that her husband has been so wicked to them (herself and the children). She underscores “why did you throw away the pride that you had built up in me, my husband? You showed me paradise and took it away again. Papa Makata? Shame! Shame! Shame! On you” (128). This summarises the deception and dehumanization that Akwenoh has received from the husband. To further fragment her, Akwenoh after the burial of her husband in the village grove, is made to sit on the bare floor at a corner of the room. Later, her head is shaved and she is bathed and rubbed with “Manyanga”(palm oil). She is also given a blue gown to wear as her mourning gown for one year. This is a sign to all men that she is a widow thus, is not supposed to meet with any man within one year (151). Akwenoh sat in one corner, unconditionally accepting all what the women would ask her to do. This could be termed widow victimization. All her ambitions having been turned away, she has been brought down to “a houseless widow of a member of parliament” (127). This is the point at which one is made to underline the fact that female liberation is with strings attached to it. Female empowerment here is so paradoxical in spite of the heroine qualities that Akwenoh embodies, she still fails. Nkengasong has demonstrated that the human societies are different and each has its own norms and values that have to be seriously respected. When you find yourself in a community, you need to keep to the norms and values of that community if you want to be fully integrated. The moment one defiles them, they hunt and haunt him or her all through his or her life even when he or she tranlocates. However one still thinks that Nkengasong is misogynistic in his presentation. Alobwed’Epie like Nkengasong in The Lady with A Beard, seems to be faced with the methodological challenge of excavating women from layers of distortion and obscurity, of getting beyond and behind the formal roles conventional history has accorded them and in the process, perhaps, even transforming the discipline of history (Mair 51). What we are underlining here is that Alobwede is not different from Nkengasong. They have not changed from the archetypal image in which women have been presented so far in history. As we nod our heads to think that Epie wants to make things better for the women, given that they have always been objectified and silenced all through history, he cuts them down.

Alobwed’Epie and the Devaluation of Feminist Ideology Paradoxically Alobwed’Epie starts off his novel by presenting a heroine who is determined, resourceful, self-reliant and powerful so as to break the myth that only the men can take the lead in any human activity. The heroine is

218 Journal of Language and Literary Studies
initially elevated to a very high social status. Consequently, the reader is made to believe that Alobwed’Epie is about to break the myth that “man is the more important figure; woman is born to serve him, love him, be protected by him and assist in reproducing him”(Karl Menninger 41). One is tempted to contend that Alobwed’Epie is about: Replacing that culture of domination with a world of participatory economics, grounded in communism and social democracy, a world without discrimination based on race or gender, a world where recognition of mutuality and interdependence would be dominant ethos, a global ecological vision of how the planet can have access to peace and well. (hooks110) But our hopes are rather dashed, when Alobwed’Epie suddenly changes his line of thought. First and foremost, he retraces the story of an extraordinary woman Emade. She is presented as a woman who thinks that she can challenge men. She is presented as head strong, determined, boisterous and generally known as a male woman who wages a perpetual oral and physical struggle against the idea that men are the authorized voices in the society. She demonstrates her charisma through the idea of defeating the wizards of the village. Emade underscores “I shall defeat the wizards of this village. I Emad’akwa, slaughterer of slaves, lion of the unbroken tradition, widow of the upstream-python” (12). One would say that Alobwede’s intention “to change economic discrimination based on gender so that they could have equality with men of privileged classes” (hooks110). Her expressions are full of zeal, demonstrating that he has endowed our heroine with much power. She is so self-confident and resourceful. This explains why she is courageous enough to confront the hegemony of patriarchy. When her hut is on fire, Emade refuses that other women should call for the assistance of men. She even orders them to stop shouting (12). She courageously dashes into the hut as a man, gets a gourd of water and bashes it into the fire. “White smoke and wood ash billowed from the hut and Emade jumped out coughing” (13). This shows a determined and courageous lady who has transgressed gender barriers. Emade goes ahead to defy the women of Atieg, her husband’s village and is considered a tiger by these women because they think she has out-matched the level of the men and women. When Ntube falls and breaks the age-old polished bowls of Emade’s late husband that she had jealously preserved, Emade is seriously hurt. We are told that when she sees the pieces of the broken bowls,

Folia linguistica et litteraria 219
The shock was too much for her. Her past, present and seemed to have converged on the bowls and like them broken into bits. She yelled twice, and as her shrill voice echoed in the surrounding hills, she seemed to be passing through a void. The noise of the onlookers grew faint and she gradually buckled and passed out. The village women fanned her until she recovered. When she got up, she asked of the where about of Ntube. (11) This is evidence that Emade was really fragmented by that incident. But to show their solidarity as they have always demonstrated, the women of Atieg team up to come and sympathise with Ntube. They are rather humiliated because Emade is not happy with their presence. She declares to them that “I shall not allow anybody sit down in my hut. I wonder why they make much fuss over a child’s fall. Children fall everyday and break water vessels but everybody takes Ntube’s fall as breaking news” (14). As such, she underlines to the Atieg women that though they have come to sympathise with her, they should not expect her if the like happens to their children. She thinks that: She who organises a hunting expedition, and she who actually kills, are equally responsible for the death of the animal. If what happened was the work of wizards, then all of you who are magnifying it are witches. As you leave my compound, tell other women who want to come and sympathise with me not to come. (17) Emade’s response rather makes the women to gasp in surprise. They are astonished. They consider this a challenge which should not be dismissed. These women think that a meeting should be convened to discuss Emade’s impudence. As these women put their heads together to think of what they should do, Eduke one of them rather cautions them. She discloses that “Nye Emade is not an empty woman. She is full to the brim. As I am here before boy, I am as empty as a broken jar. She who wants to fight a tiger must have claws and fangs” (17). This further demonstrates that Epie has projected Emade as a heroine who is self reliant and determined to do things her own way. She has the pride to remind people that when her husband died, the men tried to use the position of the compound in the village as a way by which they would put her down but she told them no and her no stood (26). Throughout the novel, Alobwed’Epie has empowered Emade, who has taken upon herself to debunk time-honoured ideas of male chauvinism. She undertakes the activities of men and consequently thinks that she is able to do what men can do and even better. This explains why she gets two drums and teaches her peers how to play the accompanying parts. We are told that “she herself took

220 Journal of Language and Literary Studies
the drum and started playing the men’s dance” (59) Thereafter she entertains them and cautions them never to reveal her identity. Besides, when her sister (Mechane) dies, she does not need to make an appeal to the men. At her level, she thinks that she is equal to the men. Against tradition, “Emade went to Mechane’s late husband’s dilapidating house and got the drum that was covered with some thatches. She put it out and played” (34). Her intention is to inform the entire community. But as tradition holds, it is only a male who can play the drum to announce the death in the Bakossi tradition. This is to the surprise of Ahone, her elder sister. But Emade who thinks that what a man can do, a woman can also do, underlines that “all the people of this village are gone to the bush. How do we get to them if we rely only on men playing the drum? Emade asked in defiance” (35).Although this is in total defilement of tradition, it does not mean anything to Emade. Rather as her sister Ahone continues to plead with the old man to assume responsibility for playing the drum so that Emade should be protected, she goes ahead and breaks another vow. She thinks that the Muabag men should not be consulted for anything concerning the death of Mechane because they refused to attend to her when she was sick. She notes that they should defile tradition and do what is necessary. Consequently, Emade pegged out the grave in the middle of the courtyard and started digging (44). Though she does it to the consternation of the men, she however does it with great craftsmanship. This is another level at which Alobwed’Epie has elevated Emade but it goes without saying that the African societal norms and values in general and those of the Bakossi people in particular do not accept that a woman plays a drum and worst of all dig a grave. These are tasks that are done by men. Moreover, she supports the funeral ceremony with a big pig to defend herself as a powerful woman. After the ceremony, she decides to stay back in her sister’s compound for one month. She darkens the grave and builds it. So her decision to blacken the grave of her sister had endeared her greatly to most people (93). This is what makes women to take her for a heroine. As such, when she returns to Atieg, she is given a heroine’s welcome. For two days, they feasted with her (93). This notwithstanding, Emade further shocks the women at the naming ceremony of her nephew’s child when she comes up with a male song. This is supposed to be done by the men. As tradition demands, after the death and burial of a person, the links with those who are still alive are cut off by throwing the keys into the bush. But Emade as usual strongly stands against it by rather throwing the key at the door. This is done to the astonishment of the women around. They even remark that what Emade has done “can cause the wrath of the spirits and ask her to pick it up and throw it far into the bush” (91). She rather violently replies “stop saying rubbish, this family is not extinct *…+ do you think death will skip

Folia linguistica et litteraria 221
this family and attack yours?” (91). Emade hereby violates all the traditional values and norms of Muabag people. Emade like Akwenoh has been elevated to a very high position. But what we realize here is that the liberation of women here is very paradoxical. Epie is rather misogynistic in his presentation of his heroine. She has been endowed with all the qualities that should make her live a happy life all through but we suddenly find her depressed and dejected because “A woman’s urine can never cross a beam” (104). These people are so closely tied to their custom and tradition. Much power and respect is bestowed on the men. No woman can defile their tradition and go free. Despite her courage, determination, self-reliance and resistance to traditional values and male chauvinism, Emade like Akwenoh capitulates and succumbs to tradition. When her only daughter Ntube falls into the “Brook-ofthe-serpent,” she publicly acknowledges that she will pay a fine. For once, Emade notes that she is at the mouth of the grave. Ahone has always told her that “the urine of a woman, especially that of a widow, can never cross a beam”(100). And so Ahone and Emade think that the wizards of their village have seized this opportunity to hit hard on Emade. She succumbs to the dictates of tradition. She has to do a sacrifice to cleanse her only daughter. She recognizes that sometimes, the road becomes more slippery for some feet than for others but let us not forget, people on hilltops should avoid wetting the road” (101). This decision makes Ahone feel happy because her sister has never taken any advice from her. Emade has lived to see her brilliance and all she did “crumble like a mud statue in rain” (104). But the question is, why nickname her the lady with a beard? She has begun crumbling like a poorly baked clay pot (104). This makes us think that Alobwed’Epie like Nkengasong is misogynistic in the presentation of his heroine. Initially, one would consider these novelists as visionary feminists as they started off by creating strategies to change the lot of all women and enhance their personal power. This confirms the view that gender roles are not given by birth but are socially are socially constructed. In spite of the traumatising and fragmentary situation in which Emade finds herself, she still goes to the mission to bring back the daughter – of-the upstream – python. “If it is death, let my mother come and die here with me” (101). This is what finally leads to her demise. She discloses that she will take all precautions because she wants to fortify herself and her daughter. This becomes ridiculous because she wants to protect herself through the tradition that she had earlier defiled. This continues to reduce her more and more to nothing. During the naming ceremony, Etame makes the female child understand that “we put you on the eaves of a hut to show that you are a woman and belongs to the kitchen. Don”t ever claim to be a man” (78). This is reminiscent of the fact that women should never think of toppling tradition and the men especially within the Bakossi

222 Journal of Language and Literary Studies
tradition. This further shows that gender is shaped by the culture of a particular society and that the culture of a people determines maleness and femaleness. In an introductory essay titled “gender and Culture”, Carole Wade and Carole Tavris, provide an overview of some of the many ways in which the lives of women and men in one culture differ from another. They underscore thus “The anatomy of sex is universal, but the behaviours, rights and responsibilities considered appropriate for males and females are social inventions that vary enormously around the globe”(5-6).The situation in which some women find themselves for the most part is an expression of the cultural realities. To complete her fragmentation, Emade decides to go and bring back Ntube from the mission. She declares if it is death, let my mother come and die with me. I cannot be unmasked. I shall fortify, and fortify the daughter of the upstream python. Nyango Madiba will fortify us in the shrine. She believes very much in herself and hastily concludes that the tradi-practitioner is the toughest traditional medicine women in all the land. This self confidence is part of what will continue to her demise. On her way, she stubs her toes and pain slashed through her heart. (105) Consequently, she lurks backward to her hurt. Before now, we know that this lady initially does not believe in the custom and tradition of their people. She asks many questions. For instance, “Was it a premonitory sign that Ntube’s stay in the mission would be ill-fated, or that her return to Atieg would be illfated” (105). As a result, she decides to consult a soothsayer who will “unravel the mystery.” She tells us No since I did not know the significance of the sign, I decided to consult renowned sages before I ventured to do so. I moved up and down for almost two years trying to see renowned male soothsayers, but where I go, I don’t meet them at home. (108) The lady who looked down on such beliefs is now opting for a soothsayer. Neither a male soothsayer nor a female soothsayer accepts to divine her. She goes round for three years only to be told that her divination has been done by a palm wine taper. Consequently she moves away in humiliation (117). I think that this is a deliberate act by Alobwed”Epie to humiliate EMade. She has come to self realization. This has made her to think that her: Village people have put me on their horns. The men and women don”t want me to sleep. Wherever they see me put my foot, they set a trap.

Folia linguistica et litteraria 223
For years now, I have foiled their attempts to destroy me. But this time, it seems to me they are catching up with me. (108) The treatment that Alobwed’Epie gives Emade is inhuman. In doing this, Epie has somehow devalued feminism. One can therefore say that Epie’s misogynistic tendencies are with the objectives of showcasing the limitation of women in spite of their burning ambition to rise. Alobwed’Epie and Nkemngong like Chinua Achebe, Carol Boyce Davies, Margaret Afuh, Mbella Sone Dipoko and others have all in their novels charted the argument that women in the African context do not have any voice on their own. They depend on the man for their well being and survival. This explains why they have all through history been relegated to the background. Bill Aschroft et al (2003), quoting Spivak concurs that: Women in many societies have been relegated to the position of “other,” marginalized and, in a metaphorical sense, “colonized,” forced to pursue guerrilla warfare against imperial domination from positions deeply imbedded in, yet fundamentally alienated from, that imperium. (172) Consequently they are continuously presented in a biased manner in their literary productions. Andrea Powell in“Problematizing Polygyny in the Historical Novels of Chinua Achebe: The Role of Western Feminist Scholar” further contends that: As feminist critics have long noted, though, Achebe’s novels, especially his early novels, reveal real blind spots when it comes to important gender issues that continue to plague many postcolonial African countries. In his two historical novels, in fact Achebe consistently sidelines the place of the postcolonial woman in order to focus on postcolonial manhood. Women’s lives often serve as little more than fodder for the exploration of masculinity. (167) We realize that the position of the woman has since time immemorial been relegated to the background especially within the African context. Conclusion In this paper, I have demonstrated that despite time-honoured quest by women for their liberation, it remains a figment of the imagination at least within the confines of these texts. At some points, when the liberation

224 Journal of Language and Literary Studies
seemingly comes, it is with strings attached to it. It is realized that though women make a conscious attempt to empower themselves, their subaltern status and quest for liberation are stagnated by the stifling cultural and patriarchal norms and values that inhibit their potentials. We tend to interrogate the attachment to cultural phenomenon and natural response to cultural progress. This is the case in this study. Both Nkengasong and Alobwed’Epie have purportedly raised their heroines who are both widows to higher positions only to led them fail in all their endeavours. This could be termed widow victimization but what I think is that, this has been done with the objective of legitimising patriarchy. Like Achebe in his two historical novels, Nkengasong and Alobwed’Epie, consistently side-line the place of postcolonial womanhood for the postcolonial manhood. This legitimization of patriarchy and cultural norms only go to devalue the women. This repression and oppression of the women in collaboration with patriarchy devalues the women and makes them lose their self pride, dignity, independence and control in the face of the men. Given that no writer writes in a vacuum, both writers under study must have been influenced by their cultural norms. This falls in line with the tenets of new historicism. It could also be said that this holds true for Forrest Robinson insists that “Literature is at once socially productive, always existing within a particular socio-economic context” (105). One will not hesitate to take side with Robinson as earlier indicated that these writers have been influenced by their cultural norms, which upholds the superiority of men over women. Alobwed’Epie points out in The Lady with A Beard that “a woman’s urine can never cross a beam” (104). This implies that a woman can never be more than a man. We should understand that the failure of women in the novels under study is not something natural but an issue that is purported by the male writers because they believe very much in patriarchal socialization. Men, I think simply consider women as household chattles. From this point therefore, one can underline that the situation in which women find themselves in these novels is as a result of culture which rather gives much power and voice to the men and marginalizes the women. When they try to rebel and emancipate, they still fail because they have been entrapped by their patriarchal tradition. This explains why Akwenoh only has to accept her position at the end of The Widow’s Might. This takes us to the conclusion that they are misogynistic writers who are definitely out to protect their cultural pride. In as much as this is encouraged, I suggest that women’s lives should not be appropriated. They should rather be allowed to have some freedom at least as human beings. Women within this context have been portrayed as victims of patriarchal and cultural norms. Sometimes they are held for their fate or what befalls them. But I think this is only occasional for men should be held responsible for what usually orchestrates the failure of women. Consequently,

2003. Charles. French Feminism Reader: Featuring essays by Simone De Beauvoir Michele Le Doeuefe Christine Delphy Colette Guillaumine Monique Witting Julia Kristeva Luce Irigaray Helene Cixous. (1999): 5-6. 1958. 8. Ambanasom.Folia linguistica et litteraria 225 the failure of the heroines as portrayed in the various texts studied could be attributed to the partnership that the men and the traditional society have established to pull them down. This explains why the initial liberation of Akwenoh and Emade by NKemngong and Epie is only a paradox. 2000.Ngambika: Studies of Women in African Literature. 2006. The Widow’s Might. Goodman Elizabeth (ed. The Lady with a Beard. 1990. Bell. Gender. "Gender and Culture". Things Fall Apart. Selwyn R. London: Heineman. 1990. Making a Difference: Feminist Literary Criticism. London and New York: Routedge. 2000. Kelly(eds). Culture and Ethnicity:Current Research About Women and Men. ed. Gayle and Coppelia Kahn (eds). Wade. Cudjoe. The Empire Writes Back. Achebe. "Unbending Gender Narratives in African Literature." Journal of Internal Women’s Studies. Vol. Language. 2006.) Literature and Gender. Oliver. Davies.). self consciousness that women are in quest for is only synonymous to self trauma. 2005. Feminist Research in Theory and Practice. Letitia Anne et al. Paul Et al. NJ: Africa World. Because of Women. "A Woman Writes Back. 2005. Hooks. 9. Fonchingon. Dipoko. Nr. Selwyn R. Cambridge. Chinua. Carole Boyce and Anne Adams Graves (eds. Peplau. Aschroft. Gayle. London: Heinemann. Shadrack A. Carole and Carole Tavris. Literature and Identity. 2003. 2006.). Buckingham: Open UP. (eds. C. Caribbean Women Writes: Essays from the International Conference. Massachusetts: Cala loux. Yaoundé Edition Clé. Göttingen: Cuvillier Verlag. 1. 1985. Los Angeles: U of California. Massachusetts: Cal loux. A Commentary on Margaret Afuh’s Born Before Her Time. Essays from the International Conference. 2003. Feminism Is for Everybody: Passionate Politics. New York: Methuen. London and New York: Routledge. As such. South End. Greene. Nkengasong. Cudjoe. Mbangwana. Caribbean Women Writers. 1986. Bill et al. 1968. Trenton. Letherby. . Bibliography Alobwed’Epie. Yaoundé Edition CLE. Their efforts to make their voices heard only leads them to fragmentation. Mbella Sone. Nkemngong John." The Post 21 Mar. New York: Rowman and Little Field.

mysogynie. Motsclés: Féminisme. subaltene. le présent article a pour but de démontrer qu’en dépit des vains efforts des héroïnes des textes choisis en vue d’améliorer/changer leurs conditions. deformation. elles sont non seulement humiliées. elles demeurent limitées par le système patriarcal d’une part et d’autre part par la tradition qui soutient qu’une femme ne pourrait aller au-delà des limites que lui fixe la nature . Les femmes sont d”abord rehaussées et revêtus d”attributs de pouvoirs . Système patriarcal. due en partie aux normes patriarcales et aux positions sociales. paradoxe. L’objectif de ces auteurs serait donc l’affirmation de leurs valeurs traditionnelles. ce qui les placent en concordance avec nos deux auteurs misogynes en légitimant par voie de conséquence le système patriarcal. maltraités et délestées de toute voix d’expression. méprise. Leurs personnages féminins se trouvent piégés. on trouve que malgre l’effort fait par les femmes pour améliorer leur statut subalterne et leur quête pour la liberation restent stagnes par la culture et les normes patriarcale ainsi que les valeurs qui inhibent leur potentiels. En plus. Nous nous attendons de ce fait a interroger le phénomène d’attachement culturel et la réaction naturelle au progrès culturel. Aussitôt qu’elles commencent à se délecter de leur liberté et égalité. fausses héroïnes. leur quête effrénée de la liberté demeure un fruit de l’imagination. Il existe encore des sociétés qui résistent au changement. libération. mais réduites au néant. Il ne serait donc pas hâtif de se poser la question de savoir s’ils sont misogynes.226 Journal of Language and Literary Studies LES HÉROÏNES DÉCHUES: LE PARADOXE DE LIBERATION FÉMININE DANS L'OEUVRE DE JOHN NKEMNGONG NKENGASONG THE WIDOW’S MIGHT ET ALOBWED’EPIE THE LADY WITH A BEARD Prenant acte de la mouvance consciemment suivie par les femmes sur la voie de leur libération de la culture et du système patrimonial. Les auteurs soumis à notre étude prennent clairement position en faveur de la culture et de la tradition afin de continuer à subjuguer leurs personnages féminins. Les deux auteurs se positionnent comme étant enclins au genre. culture .empowerment. Prenant appuis sur la théorie de la Nouvelle Historicité. et compte tenu du fait que la méprise de leur place dans l’art constitue l’essentiel de leur lutte. ce qui fait croire de prime abord que nos auteurs sont des catalyseurs de la déconstruction du paradigme grâce auquel les femmes ont depuis des temps immémoriaux confinés au silence. Elles semblent avoir revêtu ces attributs pour un temps bref.

trauma. persecution.4(82) Narrating Trauma: Reflections on Argentine “Dirty War” Novels and Films Shonu Nangia . My paper looks at some of the literary and filmic narratives from Argentina that make the dark and somewhat obscure era of the dirty war their subject.Folia linguistica et litteraria 227 UDK 821. and exile are key elements in descriptions of the guerra sucia. censorship. or the “dirty war. and the representation of the conditions at the time became the preoccupation of many writers and film-makers of the period. I also draw attention to the affinity that these narratives share with French postmodern theory. the socio-political realities of the period and the politico-cultural experience of this part of the Southern Cone in relation to violence." Systematic violence. has said that in Latin America it is the men and women of letters who write about the truth. While scholars note that "the repression and subsequent search for justice would leave a deep scar on Argentine society. My emphasis is on the phenomenon of forgetfulness that prevails in these narratives and how it is tied to the idea of censorship at multiple levels. or the "dirty war. French critical theory. violence." the "dirty war" also led to an atmosphere of denunciation and fear which found echo in Argentine narrative productions. The years between 1976 and 1983 constitute a very painful era in the history (and memory) of Argentina. USA Abstract: The years between 1976 and 1983 constitute a painful era in the history of Argentina. the celebrated Columbian author. more or less implicitly. amnesia. The events that took place in this period constitute what is now commonly known as the guerra sucia. the denunciation of the abuses. censorship.09-31 791. It is therefore no surprise that the exposition of the truth.134. not the historians.” This period of Argentine history is marked by the vicious repression and brutal intimidation of the opponents and of the “subversives” at the hands of . highlighting specific aspects of these discourses that address. repression. guerra sucia. Gabriel García Marquez. repression and exile. forced abductions. exile.2. dirty war. The events that took place in this period constitute what is now commonly known as la guerra sucia. Argentine writers and movie makers seem to reflect ideas paralleling those found in French critical theory as they tell their stories of the "dirty war." Key Words: Argentine literature and film. Louisiana State University at Alexandria.

the events have also influenced the nation’s culture as part of their legacy as evinced by some of Argentina’s post dirty war cultural production. It is therefore no surprise that the exposition of the truth. I examine some of the literary and filmic narratives from Argentina that make the dark and somewhat obscure. self-censorship. repression and exile. Gabriel García Marquez. is known to have said that in Latin America it is the men and women of letters who write the truth. disappearance and death of thousands of people. and the representation of the conditions of that period became the preoccupation of many writers and filmmakers in the years following (and even during) the guerra sucia. since “the least hint of opposition could result in ‘disappearance’”(Skidmore 99). torture. confronted with the political resistance of the Marxist-Leninist guerillas. Discourses on the guerra sucia multiplied especially after the end of the dirty war. The events of the guerra sucia and its aftermath were cloaked in an atmosphere of denunciation and fear which left a profound impact on society. I draw attention to the affinity that these narratives share with French postmodern theory. and exile are some of the key words that are associated with the guerra sucia. torture. not the historians. I first discuss the phenomenon of forgetfulness that prevails in these narratives and the manner it is tied to the idea of censorship. implicitly and indirectly evoke the trauma of the period and address the sociopolitical experience of this part of the Southern Cone in relation to violence.228 Journal of Language and Literary Studies the military government. disappearance. unleashed a campaign of terror against the citizenry with impunity. rape. The influence is especially tangible in the field of literature and cinema. Argentine writers and movie makers seem to reflect ideas paralleling those found in French critical theory as they tell their stories of the “dirty war. My objective is to highlight and clarify certain elements and features of these discourses that. the celebrated Columbian author. Thomas Skidmore and Peter Smith write that the “repression and subsequent search for justice would leave a deep scar on Argentine society” (102-103). terror filled era of the dirty war their subject. especially the intellectuals. repression. the denunciation of the abuses.” . a campaign which saw the capture. Violence. Most of those subjected to the military regime’s terror tactics were innocent victims. In this paper. While the guerra sucia and its aftermath saw the emergence of an atmosphere of denunciation and fear. In the second part of this paper. paid for survival. self-censorship and exile-both inner and outer – was the price that many people. The state authorities. more often than not. In the face of widespread state sponsored torture and repression. abduction.

Set in the final years of the military dictatorship. although a sterile woman. lest it fulfill its ‘genetic destiny’ and become a guerrilla’ (67).” . Memory. ‘The baby’s biological ties and family identity had to be erased. a novel by Ana María Shua.95 A student in her class declares that history is written by assassins who hide the truth. While she awakens to the truth ultimately. is a key thematic element in this film which reminds us that society needs to remember and keep its memories alive for the sake of truth. it is her students who are “routinely disbelieving of written records. it depicts a well-off history professor from the bourgeois class who. it is ironic that she is depicted as a history professor who has no memory/knowledge of the recent past. the protagonist. in Soy paciente. oblivion. In 95 Thomas Blommers writes: “Marguerite Feitlowitz in her exhaustive study of the period of the Dirty War. As Damien Cannon points out. He is told by the doctors that they do not know what his illness is.” and contest the history written by assassins (the military) while to the “bourgeois and protected Alicia these actions are incomprehensible” (webpage). individual oblivion (Alicia’s) perhaps serves as a symbolic substitute for the amnesia of the elite social class. notes that most pregnant detainees were killed after giving birth and their babies were sold to the families of the military or police. A nameless patient stays in a hospital without knowing why he is there. Similarly. Another turning point is when she meets a grandmother searching for her little missing granddaughter just like all the older women in search of their missing loved ones that congregate in the Plaza de Mayo. These kinds of contextual elements are significant because what is implied is that history is nothing more than memory and that memory is very important for a society because if there is no memory then there is no real history. whose ambiguous title may be translated as “I am Patient” or alternatively as “I am a Patient. She states that. Alicia. or rather its binary opposite. Such a sociological interpretation makes all the more sense if one considers Skidmore’s assertion that the anti-guerrilla campaign had the tacit and often explicit support of the influential middle class (99). is the mother of an adopted girl thanks to her husband who has ties with the military. and her quest for the biological mother of her daughter make her reconsider the “official story” and she learns what has really happened in her country. begins to gain cognizance of the truth when she begins to have suspicions about her husband’s dark deeds when she stumbles upon what is possibly a torture session. A Lexicon of Terror. her investigations. Circumstances.” we encounter more instances of the loss of individual and collective memory.Folia linguistica et litteraria 229 Amnesia and Silence One of the films that takes up the theme of disappearance is La historia oficial (“The Official Story”) which won the Oscar in 1984 for the best foreign film. In La historia oficial.

Moreover. What is clear is that it is dangerous for him to speak. He finds his head to be empty (132). Más vale no pensar en él…. At the time of the narrator’s interview with the director and his secretary. a lo mejor todavía está allá o se murió o anda afuera.com/books/novel/1617866-soy-paciente/ . Forgetfulness for the narrator-protagonist in Soy paciente occurs in a repressive setting and as a victim there is no exit for him. Sylvia now has a new husband. in other words a foreigner. He realizes he may never escape and surrenders to the doctors.. “The Night School. So many years have passed and so many things have happened. Guerra sucia narratives depict yet another manifestation of self-censorship in the form of desire for the loss of memory which occurs expost facto when the characters want to forget the past as in Julio Cortázar’s short story titled La escuela de noche. arrives in Buenos Aires to make a film on the historic period.230 Journal of Language and Literary Studies the beginning. the English director begins to delve into Sylvia’s past.”). they enquire why he wants to leave the hospital and ask him to enumerate three reasons. He senses danger and is aware that he feels he is under threat. Han pasado tantos años y cosas. This kind of selfcensorship is thematically further developed in the film Un Muro de silencio. The text represents oblivion as a survival strategy. “A Wall of Silence. the patient wishes to go away and thinks about characters like James Bond who have the ability to escape from any situation but eventually becomes resigned to his fate. Maybe he is still there or maybe he died or maybe he is roaming somewhere outside. Everyone wants to forget the past but is forced 96 I have adapted the condensed synopsis from the following online source: http://es. The film portrays the character of Sylvia whose husband has disappeared during the dictatorship. He finds himself in a Kafkaesque situation and his loss of memory serves as the only available expedient for survival. It’s better not to think about him. The text does not make it definitive whether his memory failure stems from self-imposed censorship and the inner exile to which he has taken recourse in order to survive or whether it stems from an external censorship exercised by his persecutors.shvoong. An Englishwoman. the question of who is going to listen compounds the situation.. But the poor narrator who is also the ingenuous and innocent protagonist has already undergone a slow process of degradation by then and cannot recall a single reason.” which has historic reconstruction as its theme.” At the very outset we see the traumatized narrator who is haunted by his memories begin his story by declaring the following: “De Nito ya no sé nada ni quiero saber. Since the protagonist of this film is to be based on Sylvia.” (“Of Nito I don’t know anything any more and neither do I want to know.96 This novel was written during the era of the military dictatorship and is interpreted as an allegory with the metaphor of a sick society that is ministered to by an authoritarian government.

Bruno. In this film. 12–18. Anthropologist Antonius Robben writes: There is a common assumption that individuals and societies alike need to repress traumatic events for extended periods before they are able to confront and mourn them. However. namely the loss of memory. Sylvia’s new husband accuses the English moviemaker in the end that his wife was happy earlier but isn’t anymore because the painful memories have come back. It is interesting that the reconstruction of history takes place with the intervention of a foreigner because of the total collective loss of memory – that of Sylvia and her entourage (Argentine society). Oblivion comes across in these texts as the apotheosis of selfcensorship. (123) Studies such as those conducted by Robben on accounts of terror and violence in Argentina show that “there is a similarity with contemporary accounts of the Jewish holocaust” (76). We . Freud 1920.Folia linguistica et litteraria 231 to remember due to the nature of the project: a film based on past events. and especially the Holocaust. Psychoanalysis states that people resort to repression or dissociation to protect themselves from memories too painful and destabilizing to admit to consciousness (Brett 1993. Everyone had forgotten the traumatic past and had voluntarily abandoned memory. It is the presence and the curiosity of someone from outside – the gaze of the foreigner – that resuscitate memory and the truth despite the reluctance of the Argentines to do so for themselves. Mitchell and Black 1995. 118–22). memory. remembrance. She had lost her first husband but had erased the memories and the pain. a coping mechanism in the face of trauma. The examples included in this discussion indicate the prevalence of an overarching thematic constant in Argentine guerra sucia narratives. “The traumatic event is repressed or denied and registers only belatedly (nachträglich) after the passage of a period of latency. Similar ideas have been expressed about genocides. does not exhibit this trait but rather finds refuge in silence that is voluntary. In other words.” the Argentine victim. as depicted in the Argentine novel and film. while for the victims and survivors of the Holocaust. The foreign director asks troubling questions and everyone has to help her put the pieces together. This effect of belatedness has of course been a manifest aspect of the Holocaust. the silence of all the characters represents their loss of memory. He also asserts that the problem with accounts of violence is that “traumatic experiences can only reach us through the distortion of words” (75). and the desire to tell and make known the experience were of capital importance as Elie Wiesel indicates in “The Holocaust as Literary Inspiration. they are difficult to convey directly. massacres.

Flora Schiminovich argues that unas de las tendencias de nuestra época es la de valorar las obras literarias por la mayor o menor cantidad de planteamientos teóricos implicados en la lectura de esas obras. The madness of Rantés. derives sustenance from literature in order to manifest itself”. is a form of subversion because it threatens the order desired by the psychiatric establishment as . I wish to draw attention to the correspondence between the ideas propounded by Michel Foucault and Eliseo Subiela’s film. my aim is not necessarily to prove the influence of French postmodern theory on Argentine cultural production but rather to reveal how it can enrich our understanding of the methods used by Argentine writers and filmmakers to represent the atrocities of the dirty war. and amnesia of the characters. Invariably. Their objective is the representation of truth: the trauma of the dirty war. The mental asylum serves to reflect the state of the country. through the silence. Their works are their reaction to the brutality of state repression. la teoría se nutre de la literatura para poder manifestarse” (“one of the tendencies of our present era is to value literary works to the degree that theory may be deployed in the reading of those works. 136). is denouncing the dirty war and its ravages as a witness. The film is really a commentary on three categories of illness: mental. in turn. I draw attention to another interesting aspect of guerra sucia narratives. and amnesia stand out as dominant elements although that is not the case at the level of the author. oblivion. oblivion. The mental hospital that is the setting of the film is charged with symbolic value.A closer look at these novels and films reveals that these narratives share a certain affinity with French postmodern theory. The author-intellectual is not silent or forgetful. Theory. the protagonist. Embedded Theories In this part of my paper. As a first example. a so-called science fiction thriller entitled Hombre mirando al sudeste (Man Facing Southeast) in which a patient in a mental hospital claims to be an extraterrestrial. social and statal. While these Argentine works exhibit a close rapport with French critical thought. A su vez. the authors and cineastes who have dealt with the theme of the dirty war are committed intellectuals with a cause. who.232 Journal of Language and Literary Studies thus find the guerra sucia text displaying a curious paradoxical characteristic: at the narrative level – at the level of the characters – silence.

Folia linguistica et litteraria 233 exemplified in the climactic scene of the concert in the park where the codes and protocol are subverted as Rantés. in Madness and Civilization. In fact. Attribution of madness is also present in Un muro de silencio. As he says. giving food to the hungry. His madness represents his denunciation of a society wherein “human stupidity” reigns supreme. Such asylums. He is the only one who has insight into the insanity of “normal society” and into the terrifying reality of the human condition. “No differentiation was made between them” (Sarup 61). who traces. because of his ideological divergence (his lucidity about the insanity of “humans” *the establishment+) and his marginality (he claims he is an “extraterrestrial alien”). offering his own coat to a fellow inmate. He does not belong in “sane” society and poses a risk to the order that the authorities have imposed. nobody is likely to believe him. the doctor “treating” him and giving him his medications that the patients are the sane ones because they do not “subscribe to the blatant stupidity of the so-called normal people” (Schumann). Their confinement was a “massive phenomenon” because as marginal groups they posed a risk to social order. Michel Foucault. designed to suppress the potential sources of social disorder evolved into instruments of moral uniformity – juridical spaces where one was accused. He also tells Julio. reminding us that during the guerra sucia dissidents were often dispatched to mental hospitals. “suddenly infected by human feelings. such as the vagabonds. etc. The film depicts the mothers looking for their “disappeared” children. he is the only one who has compassion. In the film we see Rantés helping others. is held captive so that he can be treated for his insanity. We have the same concept in Hombre mirando al sudeste where Rantés. Skidmore writes that . the unemployed. In an environment filled with repression and psychological violence. the spectator finds that Rantés does not have the characteristics of a deranged person but in fact incarnates Christ-like compassion. While Rantés is a patient. His “madness” is depicted in terms of positive qualities. takes over the orchestra and conducts Beethoven's Ode to Joy as the audience and hospital patients break into a Dionysian dance” (Schumann). feelings and understanding for others. The film relates madness to divergence and dissidence. the history of madness as a social construct. his divergence from the norm that constitutes his madness--a norm established by and belonging to the authorities. it is nothing but his difference. a lunatic for the authorities of the establishment. the criminals and not just the insane were sent. reports that the seventeenth century “houses of confinement” were “houses of correction” – places where a mixed group of people. the sick. judged and condemned (Sarup 63). the mental hospital is the best place for him to tell the truth because outside.

the supreme symbol of the values they claimed to be defending? (99) The plaza. She does not have any memory of the past including that of her own identity.’ According to Jacques Lacan. His visits are for her a source of both pleasure and humiliation. This brings us to the second example that demonstrates how French critical theory finds echo in Argentine dirty war literary and cinematographic narratives. ‘mad women.234 Journal of Language and Literary Studies the only protestors who managed to defy the generals were a small group of older mothers who met spontaneously every afternoon to march around the Plaza de Mayo in downtown Buenos Aires prominently displaying the names and pictures of their missing children. Her short story “Cambio de armas. they courageously stood their ground when police and military harassed them with threats and intimidation. a fact that the authorities deny. they get labeled locas. There seems to be a parallel between Jean-François Lyotard’s ideas and Louisa Valenzuela’s writing and descriptive styles. normally so ready to brutalize any suspect. Laura Sesana writes that by subverting . Held prisoner and suffering from induced amnesia. who claims to be her husband. We have to understand rather than give causal explanations *…+ We cannot separate a person’s psychology from his or her personal history. They are however viewed as insane for the same reasons as Rantés: they are marginal and subversive. As the mothers subvert masculine power. She refers to herself as the so-called Laura because that is what she has been told her name is. now afraid to attack mothers. A distinguishing feature of this narrative is the effect that is produced through fragmentation. Hesitant at first. Were these men. The text depicts the female body as the site where power and oppression are exercised. The mothers represent resistance against the repressive order. an attempt at communication. (Sarup 7) The mothers of the plaza are communicating the disappearance of their children. By some miracle the women were allowed to continue. is a masculine space that represents masculine power. a military officer.” (“Other Weapons”) is recounted through the consciousness of a woman who is the captive sex slave of a man. They organize protests in the Plaza de Mayo and in doing so effect a transgression by invading a masculine space. that must be interpreted. madness is a discourse. as the focal point of political life in Buenos Aires. she is repeatedly subjected to abjection and violation which she can only narrate synchronously in language which for her has broken down and which she has trouble accessing.

She uses her victimizer as a mirror to construct an identity. The text displays fragmentation in mise-en-abyme style.” (“open your eyes and look carefully at what I’m going to do to you because it is something well worth seeing. Laura.” and “the well. The character of Laura reflects this idea. As the organic unity of the narration is destroyed. of the human subject.Folia linguistica et litteraria 235 the language accepted by a oppressive and patriarchal society to talk about feminine sexuality.” each one an allegory that renders the reading a decoding. The structure of the text itself is fragmented consisting of distinct parts with titles such as “words. there is also a fragmentation of the representation of the body of the female character and of her experience. she resists her psychological degradation. of time. As Lacan states. Valenzuela also seems to reflect the ideas of Lacan. He also argues that the purpose of rejecting organic unity and the espousing the fragmentary is the deliberate dissolution of unity (147). There is symbolic value in each category and its decoding provides access to the experience of the woman who is being subjected to diverse forms of destruction and degradation. Valenzuela also violates and transcends political censorship and represents that which is prohibited (5).” “the concept. As already mentioned. “one can only see oneself as one thinks others see one” (Sarup 13). Madan Sarup writes that “rejecting totality. “abri los ojos y mira bien lo que te voy a hacer porque es algo que merece ser visto. in “Cambio de armas. The technique provokes the reader to distance herself and reflect on the text as it describes an unspeakable experience. According to him. “our fantasies are symbolic representations of the desire of wholeness” (Sarup 16). . Fragmentation of narration and representation is a technique that Louisa Valenzuela may have found more effective as an author to articulate trauma which perhaps wouldn’t otherwise be rendered so powerfully if narrated directly. One of the ways he degrades the woman is with mirrors on the ceiling. Lacan believes that we try to reduce the other to an instrument--a mirror (Sarup 13). Lyotard and other postmodernists stress fragmentation – of language games. He wants to dominate her completely with his power. For Lacan.” the male perpetrator symbolizing the military dictatorship is depicted destroying the identity and psyche of the female through torture. drugs and sequestration. of society itself” (147).” 122). While the woman has no recollection of her identity or memory.” reconstructs herself and restitutes her identity with the help of the mirrors on the ceiling that “multiply. in “Cambio de armas.” “the photograph. mutilate and destroy” the image of her persecutor (124). the first articulation of “I” occurs in the mirror stage as it prefigures the whole dialectic between alienation and subjectivity (Sarup 8). He commands her.

and violence.edu/ciberletras/v06/blommers. It is driven by trauma as well as by aspirations for freedom. 1987. . symbolism. "Social and Cultural Circularity in La historia oficial. irony. There is another level of richness contained in these works. Rev. Catherine.com/Movies/Reviews/Official_Story. Jorgelina. Puig. Corbatta.236 Journal of Language and Literary Studies Conclusion To conclude. DF: Editorial Nueva Imagen. As literary narratives. Conflating history with fiction. Damien. and spatial and temporal metaphors to distance themselves from the direct articulation of trauma. 1999. particularly French critical theory. Valenzuela. dir.html-#2>.html>.lehman. these narratives are also rich for the way they permit engagement with theory. Cortazar. Catherine Boyle reports that according to Ana María Shua whose Soy paciente used a “brutalized hospitalization as a metaphor for the country. a simulacrum of the collective amnesia that was imposed on the people during the dirty war and is part of the Argentine sociopolitical experience. Buenos Aires: Ediciones Corregidor. torture. Saer. The authors and cineastes who have addressed the topic of the dirty war have used various strategies and devices such as humor. grotesqueness. 2008 <http://www. 2008." Rev. to overcome censorship and to give voice to the oppressed. writers inside the country were ‘the kings of euphemism’. these narratives are first and foremost political commentaries by literary craftspeople.cuny. Mexico. Luis Puenzo. but also to denunciation. allegory."Deshoras. caricature. The examination of these devices constituting the literary richness of these works would have to be the object of another study. Oblivion or the loss of memory is linked to exile--both inner and outer. Thomas.unet. 1997. their language ‘made out of allusions. Cannon. Valenzuela. Movie Reviews UK. by Jorgelina Corbatta. Julio. <http://www. of La historia oficial.film. "La Historia Oficial. my examination of guerra sucia narratives reveals that loss of memory is a recurring theme in these narratives.Journal of Latin American Studies Aug. to (self)-censorship. 2002: 757-758. Narrativas de la Guerra Sucia en Argentina: Piglia. of Narrativas de la Guerra Sucia en Argentina: Piglia. "La escuela de noche. Puig. 11 Feb. Bibliography Blommers.’” (757). Saer. Boyle. terror." 11 Feb.

Buenos Aires: Editorial Losada. 1980. 1982.1 (1996): 71-106. Schiminovich.Athens: U of Georgia P. 1998. Shua. 11 Feb 2008. Valenzuela.-html>.co. "Man Facing Southeast". Sarup. "Ethnographic Seduction. Schumann. Albany SUNY. Robbin. Eliseo Subiela. 2008 <http://www."Revista Hispánica Moderna 43 (1990): 135137. Review of Hombre mirando al sudeste. and Peter Smith. "The Politics of ‘Wargasm’: Sexuality. Cinequanon Productions. Howard. Luis Puenzo.edu/Concept/2004. Dir. of Soy paciente. Rev. Screenplay by Ana María Shua. Historia oficial.com/books/novel/1617866-soy-paciente/>. Feitlowitz. 1993. Rodolfo Corral. Hector Alterio and Norma Aleandro."Cambio de Armas. Argentina and the Legacies of Torture. Jorgelina Fidia: Mito personal y mitos colectivos en las novelas de Manuel Puig."Concept: An Interdisciplinary Journal of Graduate Studies (2004). Madan."Modern Latin America. 11 Feb. Soy paciente. Hugo Soto and Inés Vernengo. Historias Cinematográfica/Progress Communications. 2005.uk/ReviewsManFacingSouthEast. Perf. Perf. Eliseo Subiela. dir. "How Traumatized Societies Remember: The Aftermath of Argentina's Dirty War. Lorenzo Quinteros.shvoong. "Cambio de armas. 1984. ---. Perf. An Introductory Guide to Post-Structuralism and Postmodernism. 1986. <http://www. Dir. Thomas. Un. Domination and Female Subversion in Luisa Valenzuela's Cambio De Armas. New York: OUP. Rosemary. La.Folia linguistica et litteraria 237 Feal. Luisa. ."Cultural Critique 59 (Winter 2005): 120-164. "Procesos de liberación: Cambio de armas Luisa Valenzuela (Buenos Aires. Ana María. Talking Pictures. New OUP. 1993. 1996.html>. Hanover: Ediciones del Norte.publications. and resistence in Dailogues about Terror and Violence in Argentina. 1986. Laura. Dir. 12 Jun 2007. "Corbatta. "Argentina: From Prosperity to Deadlock. 11 Feb. Lita Stantic Producciones. 2008 <http://es. LaTopo. Dir. Skidmore.talkingpix. Lita Stantic.Shvoong Read Free Summaries. Vanessa Redgrave and Ofelia Medina. Antonius. A Lexicon of Terror. Muro de silencio. Transference."Structures of Power: Essays on Twentieth-Century Spanish-American Fiction. 1938)."Ethos 24. Hombre mirando al sudeste. Marguerite.villanova. Soy paciente. Sesana. Flora.

exil. et la représentation des conditions de cette période préoccupe de nombreux écrivains et cinéastes de l'époque. la persécution." la "guerre sale" a également mené à une atmosphère de dénonciation et de peur qui a trouvé un écho dans les productions narratives argentines. 1990. guerra sucia. amnésie.traumatisme. censure. la répression et l'exil. la censure et l'exil sont autant d’éléments clés dans les descriptions de la guerra sucia." La violence systématique. la répression. Les écrivains et cinéastes argentins semblent refléter des idées analogues à celles qu’on trouve dans la théorie critique française quand ils racontant leurs histoires de la "guerre sale. Les événements qui ont eu lieu dans cette période constituent ce qu'on appelle la guerra sucia. Evanston: Northwestern UP. la dénonciation des abus. Alors que les chercheurs soulignent que "la répression et par la suite la quête de la justice laisseraient une cicatrice profonde sur la société argentine. plus ou moins implicitement. Gabriel Garcia Marquez. le célèbre auteur colombien. déclare qu’en Amérique latine ce sont les hommes et les femmes de lettres qui écrivent sur la vérité. "The Holocaust as literary inspiration. violence." Mots-clés: littérature et cinéma argentins. Récits de traumatisme: Réflexions sur la littérature et le cinéma argentins de la Guerre Sale La période entre 1976 et 1983 est une époque douloureuse dans l'histoire de l'Argentine. théorie critique française . L’article met l’emphase sur le phénomène de l'oubli qui règne dans ces récits et le relie à l'idée de la censure à plusieurs niveaux.238 Journal of Language and Literary Studies Wiesel. Mon article se penche sur quelques-uns des récits littéraires et filmiques argentins qui font de l'ère sombre et quelque peu obscur de la "guerre sale" leur sujet tout en soulignant certains aspects de ces discours qui évoquent."Dimensions of the Holocaust. les enlèvements forcés. guerre sale. J'attire aussi l'attention sur l’affinité que ces récits partagent avec la théorie postmoderne française. Elie. la "guerre sale. Il est donc naturel que l'exposition de la vérité. pas les historiens. les réalités sociopolitiques de cette période et l'expérience politico-culturelle de cette partie du Cône Sud marquée par la violence.

Showalter tu navodi kao primjere romane Radclyffe Hall The Unlit Lamp (1924. dvostruki književni standardi. Proučavajudi povijest i uvidjevši nedostatak ženske tradicije u pisanju. Dok junakinje u viktorijansko doba nisu bile svjesne da imaju izbor. ukazavši na povijesne. M.). pa tako i prema književnosti. . 1999) 243.111. ali nemaju snage za donošenje prave odluke. Princeton / New Jersey: Princeton University Press. društvene i estetske prepreke s kojima se ţena suočava u samom knjiţevnom procesu. ukazati na značaj ove autorice kao esejistice i kritičarke u proučavanju knjiţevnosti koju pišu ţene. Položaj i uloga žene u društvu. držale su se vlastitog iskustva i vrijednosti. junakinje ovog vremena svjesne su mogudnosti pravog izbora.09-4 Žene i književnost u esejima Virginije Woolf Nina Sirković. Expanded Edition. ţenska rečenica. inferiornost. Mayor The Rector’s Daughter (1924. koji se reflektira i na književnost koju su pisale žene.‟ autocenzura. Žene su se naizgled emancipirale od muške tradicije.) i F. Ovaj rad ima za cilj kroz analizu njezinih eseja „Ţene i knjiţevnost‟ i „Profesije za ţene. godine namjerno potiče dvosmislenost: radi li se o književnosti koju pišu žene ili o književnom djelima koja su napisana 97 Elaine Showalter piše da je ova prividna osviještenost od junakinje zapravo činila žrtvu. strepnja od autorstva. Woolf je primijetila da su neadekvatno obrazovanje.97 Woolf je u svojim djelima stalno poticala žene da samostalno oblikuju svoje stavove i da uspostave vlastiti odnos prema životu uopde. usklađivanje književne vokacije s obavezama obiteljskog života. Ključne riječi: knjiţevnost koju pišu ţene. te uvriježeni stereotipi o ženama bili glavne prepreke s kojima su se književnice morale boriti. a zapravo su i imale jedino loše mogudnosti izbora. „Profesije za ţene. Ona predbacuje i Virginiji Woolf svojevrsni bijeg od stvarnosti i zatvaranje očiju pred problemom. „Ţene i knjiţevnost‟.Folia linguistica et litteraria 239 UDK 821. British Women Novelists from Brontë to Lessing. ograničeno iskustvo i pristup društvu. Virginia Woolf.‟ te poveznicu sa suvremenim teoretičarkama knjţevnosti. A Literature of Their Own. U dvadesetom stoljedu javlja se novi pojam estetike. te borba za njenu ravnopravnost bili su jedan od imperativa za Virginiju Woolf tijekom cijeloga života. Esej „Žene i književnost“ iz 1929. Elaine Showalter. te naglasiti aktualnost njezne proze čak i sedamdeset godina od njezine smrti. Sveučilište u Splitu Apstrakt: Virginija Woolf bila je jedna od prvih autorica koja je promišljanjem odnosa izmeĎu ţene i knjiţevnog stvaralaštva jasno naznačila razloge inferiornosti ţena u odnosu na muškarca.

žanr koji zahtijeva najmanje koncentracije. onda možemo govoriti o uspjehu ili neuspjehu neke posebno nadarene kniževnice. intimnog prostora. jer odgovori leže u „onim skoro nerasvijetljenim hodnicima povijesti gdje su figure generacija žena tako nejasno. U devetnaestom stoljedu žena je imala mogudnost kakve – takve naobrazbe i ponešto slobodnog vremena.99 98 Woolf tu misli na često spominjane književnice Jane Austen i Emily Brontë koje se nisu udavale. a šire je elaborira u eseju Vlastita soba gdje uz pojam nedostatka koncentracije povezuje i nedostatak vlastitog. a nekad se nije ni udavala. na mahove zamjetljive“ (Woolf 2008: 132) O ženama se malo zna. U eseju Woolf obuhvada prošlost i sadašnjost. znači. mornari i zakonodavci. kako Woolf smatra. što ukazuje na otkrivanje i proučavanje tradicije u ženskom stvaralaštvu. treba se vratiti u prošlost. a Charlotte Brontë i George Eliot nisu imale djece. Da bi se došlo do saznanja kakve su bile žene u određeno doba. potražiti u starim papirima običan dan u životu neke obične žene. nijeme. zašto su. a na kraju daje i svoju viziju bududnosti u pogledu ženskog književnog stvaralaštva. što znači da su one bile utišane. nekad nije imala djece. običajima i načinu ophođenja. slobodnog vremena. lakše ga je ostaviti po strani. između ostaloga i u eseju „Žene romanopisci“ („Women Novelists“).98 Iako je ženi bio otvoren put za samostalno pisanje. koliko je imala djece. pa je i književnost u kojoj su cvjetali drama i poezija. novca. dok su žene bile lijepe. na nju se ipak vršio pritisak da piše romane. uspjele napisati neke od klasika engleske književnosti i napokon. Roman je. negoli dramu ili pjesmu. kao i tada u njeno vrijeme. Ibid. Žena iz srednje i više klase nerijetko je sama mogla birati muža. jer je povijest Engleske prvenstveno muškog. . 99 Ovu ideju Woolf često spominje. pa poslije nastaviti pisati. Doba kraljice Elizabete I bilo je isključivo patrijarhalno. zašto su u prošlosti. treba povijest okrenuti naopako. ne zanemariti različite uvjete koji stoje iza samog djela i utječu na njegov konačni oblik. 134. Do kraja osamnaestoga i početka devetnaestoga stoljeda situacija se znatno promijenila. Pitanja na koja pokušava odgovoriti su sljededa: zašto žene nisu pisale u kontinuitetu sve do osamnaestog stoljeda. crvenokose i rađale djecu. Muškarci su bili vojnici. Treba znati u kakvim je uvjetima obična žena živjela. Treba upoznati život obične žene. a ne ženskog podrijetla. da bi se moglo shvatiti književno stvaralaštvo neke posebne. je li imala vlastitu sobu – i kada budemo u stanju procijeniti njezin način života i njezino iskustvo. Tome su doprinijele promjene u zakonodavstvu.240 Journal of Language and Literary Studies o njima? Woolf želi naglasiti važnost konteksta u kojem neko djelo nastaje. odabirale roman kao najomiljeniji oblik umjetnosti? Da bi se odgovorilo na ova pitanja. Povijest je vrlo škrta podacima o ženama autoricama u šesnaestom stoljedu. pišudi obično kao muškarci. pripadala muškarcima.

mora biti pročišden i oslobođen od osobnih emocija koje ga guše. prije nego što budu u stanju zaista pisati onako kako žele.Folia linguistica et litteraria 241 Problem nedostatka iskustva također je bitan u razmatranju pitanja zašto su žene pisale na drugačiji način od muškaraca. osjedaj cenzure. pa joj je. 135). imati još velikih teškoda s kojima de se morati suočiti. koji. Josepha Conrada koji je plovio morima i posjetio mnoge egzotične zemlje. sada je originalnost omogudena i običnim ženama. Dok su muškarci mogli pisati s aspekta vojnika o ratu. Nedvojbeno je da iskustvo ima znatan utjecaj na pisanje. To se vidi u ogorčenju Charlotte Brontë. Virginia Woolf je svjesna da de žene. Jedna od njih je tehničke prirode. Ismijavanje. kojeg kod muškaraca nema. nije dobro. Dok su donedavno talentirane žene bile rezervirane i stajale po strani. uvjeravanje u inferiornost u bavljenju umjetnošdu. Woolf navodi Tolstoja koji je kao vojnik imao osobno iskustvo s fronta. žena je pisala isključivo iz iskustva vezanih za dnevnu sobu. a to je neadekvatnost izraza. Isti problem nalazi se i kod drugih spisateljica – u njihovom odabiru tema. navodi Woolf (2008. čitatelj je svjestan prisutnosti žene. Zato je prosječan roman neke spisateljice autentičniji i zanimljiviji danas. a time i. jer su prihvatile stav o razlici u autoritetima. a često je i odraz slabosti. ili mornara o putovanjima i egzotičnim krajevima. kao i od svih utjecaja sa strane. Zagovarala je ideju o piščevom umu. Woolf je i inače smatrala da sve ono u samom piscu što ga ometa u stvaranju. nego nezadovoljstvo i ljutnju autorice. nego što je bio prije pedeset ili sto godina. . Postojedi oblik 100 Kao primjere. da bi mogao neometano stvarati. pa je njihova vizija postala ili suviše muška. shodno tome.100 Još je jedan element prisutan u ženskom stvaralaštvu iz tog doba. Za nju je iskustvo rata. te George Eliot koja se odvažila na zajednički život s H. To nije dobro. Svi romani nastali u tom vremenu odražavali su činjenicu da je žena zbog svog spola bila isključena iz raznoraznih društvenih situacija. čak je i njezin emocionalni život bio vezan za zakone i običaje. on više ne prati radnju u romanu. a vezan je za ženski spol: u romanima koje pišu žene. žena više nije toliko ogorčena ni ljuta. žene koja osjeda nepravdu i traži svoja ženska prava. Čak i u devetnaestom stoljedu. Lewisom dok je još bio oženjen. s razlogom su provocirali nezadovoljstvo umjetnica. te u ravnodušnosti George Eliot. među svojim emocijama. Polako dolazi vrijeme kada de ona modi neometano stvarati. ili pretjerano ženska. Woolf piše kako se u dvadesetom stoljedu situacija polako mijenja. bilo uskradeno i iskustvo vezano za njih. Čitateljeva koncentracija ide u dva pravca umjesto u jednom. politike ili poslovnog svijeta bilo nedokučivo. svoju osnovnu kvalitetu umjetničkog djela. neprirodnom samoisticanju. što je mnogo važnije. G. onda roman gubi na vjerodostojnosti. jer dovodi do iskrivljenja ideja. Spisateljica je izgubila neovisnost. žena je živjela osamljeno u svom domu. Iz djela gotovo nesvjesno istječe neiskrenost. Ako se od lika napravi glasnogovornik za ukazivanje na određene ideje i probleme. njihovoj neprirodnoj poslušnosti. više ne prosvjeduje dok piše.

poredak među životnim vrijednostima ustanovljen konvencijama koje su odredili muškarci. blizu onoga što žena uistinu osjeda.242 Journal of Language and Literary Studies rečenice ženi ne odgovara. iskazati svoje zahtjeve. a s druge strane želi učiniti trivijalnim nešto što je muškarcu važno. Žene postaju sve neovisnije u svojim stavovima i formiranju mišljenja. te vrijednosti u velikoj mjeri prisutne su i u romanima. sve donedavno. ved kao nešto slabo. žena mora djelovati sama za sebe. otkriti promjene u ženinom umu. kad pokušava pisati roman. a više ih zanimaju druge žene. jer. između ostaloga jer su žene htjele ispričati svoje patnje. Stoga ženina pozornost prelazi iz privatne sfere na društvenu. prirodnih. prikazati je u novom svjetlu. poslovne i intelektualne sfere. Kao zaključak. Postoje i drugi odnosi. U dvadesetom stoljedu ti razlozi više ne postoje u tolikoj mjeri. U svakom dobrom romanu te različite elemente na okupu drži snaga piščeve vizije. jer de kritičari suprotnog spola biti zbunjeni pokušajem da se promijene ustaljene vrijednosne norme i nede to shvatiti kao drugačiji pogled na život. one izgledaju manje zainteresirane za sebe same. što se razlikuje od njihovog shvadanja. božanskih. a analiziranje individualnih života odlazi u drugi plan. To se vidi i po izboru tema u romanima. ne ovisiti o utjecaju djelovanja drugih. Žena bi se trebala . Početkom devetnaestog stoljeda romani spisateljica vedinom su bili autobiografski. trivijalno ili sentimentalno. Roman izražava stav o stotinama predmeta – ljudskih. One počinju poštivati vlastite osjedaje vrijednosti. Tu nastaje novi problem. žena polako ulazi i u političke. preteška i prepompozna da bi je žene uspješno koristile. Tu Woolf pravi zanimljivu primjedbu koja se provlači i kroz druge njene radove: vrlo je vjerojatno da i u životu i u umjetnosti vrijednosti žene nisu istovremeno i vrijednosti muškarca. Zbog toga de doživjeti kritike. to je rečenica koju je stvorio muškarac: ona je prelabava. on je pokušaj da se ti predmeti stave u suodnos. želi u njemu promijeniti ustaljene vrijednosti. počinju pisati o ženama kako se do tada još nije pisalo. bez pritiska i ometanja. Zato ona. iskrena. jer žene vode tako predvidljiv i nezanimljiv život. tako da treba idi u dubinu. prilagoditi je da poprimi prirodan oblik ženinih misli. Bududi da je književnost u velikoj mjeri zasnovana na životu. ona postaje kritičar društva. Ovaj društveni angažman trebao bi postepeno voditi i širim aspektima života. iza osobnih i političkih odnosa. Treba promijeniti postojedu formu rečenice. želi dati značaj onome što je muškarcu nebitno. Njeni interesi postaju praktični. Žena treba pronadi vlastitu rečenicu koja de čitatelja voditi sasvim prirodno od početka do kraja romana. Nije puna ogorčenja. pa se žene okredu proučavanju vlastitog spola. Woolf sumira da je književnost koju pišu žene hrabra. prevladava muška vizija. niti inzistira na ženstvenosti. Bududi da je dobila pravo glasa. ženski lik u književnosti bio je muška kreacija. znači.

profesionalno bavljenje pisanjem bilo je rijetko zanimanje. Roman de za ženu prestati biti odskočni kamen za izražavanje osobnih emocija. prostitucija. One više ne koriste pseudonime kao u viktorijansko doba. Upravo ta niska cijena papira po njoj je jedan od razloga zašto su žene prije uspjele u profesionalnom pisanju. postat de hrabrija i bogatija. a to su slobodno vrijeme. kako Woolf duhovito kaže. ali de oni biti bolji. (Showalter. Ravnoteža između individualizacije i socijalizacije nestaje. žena se sada mora suočiti s onim unutarnjim preprekama koje su puno kompleksnije. kvalitetniji. Ostavivši materijalne. njena tehnika pisanja de se također poboljšati. Nove teme u književnosti. U eseju „Profesije za žene“ iz 1931. Žene de pisati poeziju. Ideja o ravnopravnosti i izjednačavanju spolova postupno je feminističku ideologiju svrstavala u drugi plan. 302-304) . ali i o mogudnosti koju slobodno vrijeme i novac pružaju za neutralno i nepristrano promatranje. a ni obiteljski budžet nije patio jer je papir vrlo jeftin. nego u nekom drugom zanimanju – skuplje stvari njoj su bile nedostižne. koherentnog. Ženstveni (feminine) elementi u djelima žena pisaca ovog doba odražavaju se u sukobu između osobnih odnosa i umjetničke neovisnosti. Žena se nije morala boriti s materijalnim preprekama. a po riječima same autorice. pa pišu biografije književnica devetnaestog stoljeda ili objavljuju zbirke njihovih pisama. Obiteljski mir nije bio poremeden črčkanjem pera po papiru. feministički prosvjed i ženska samoanaliza prisutne su u djelima modernih autorica dvadesetog stoljeda u okviru društvenog i političkog konteksta. možda je samo nastupanje na pozornici bilo još rjeđe (2008. Ženstveni realizam. ali sukob interesa još uvijek je prisutan. lezbijstvo tretiraju se otvorenije i slobodnije. novcu. ispred sebe je vidjela zlatno doba u kojem de žene imati sve ono što im je dugo bilo uskradivano. a žene se sve više zanimaju i za književnu prošlost i tradiciju. tako da je sufražetski pokret i sam feminizam polako zastarijevao. biografije. novac i vlastita soba. a njegovi izvori i ograničenja de se proučavati. abortus. On zavisi o slobodnom vremenu. Virginia Woolf predskazuje da de književnost koju pišu žene postati predmetom umjetničkog proučavanja. U to doba. te objašnjava daljnji razvoj književnosti koju su pisale žene. autori dvadesetog stoljeda odriču se jedinstvenog. a ženski talent de se uvježbavati i postajati sve jači. žene koja zarađuje i živi od pisanja. a prva od njih je 101 E. potpuno razvijenog karaktera. koji je pun historiografskih podataka i činjenica koje su ga učinile bezobličnim. godine Virginia Woolf razmatra položaj žene profesionalnog pisca.101 Osnova poetskog stava uvelike je povezana s materijalnim statusom. Za male pare sve Shakespeareove drame stale bi na papir. a to de pripomodi i samom pročišdenju romana. eseje i kritike. vanjske probleme iza sebe.Folia linguistica et litteraria 243 okrenuti prema pitanjima koje pjesnici pokušavaju odgovoriti – pitanjima naše sudbine i značenja života uopde. Showalter također ističe kako se dobivanje prava glasa odrazilo u književnosti koju su žene stvarale. kao npr. 140). Kad se žena bude više mogla posvetiti sebi i pisanju. pisanje je dotad postalo časno i bezopasno zanimanje. Woolf je optimistično gledala na bududnost. koji je na tragu ideja Virginije Woolf. ved de u bududnosti postati kao i svako drugo umjetničko djelo. Žene de pisati manje romana.

Taj ideal je guši i sputava. odnosno. Prije nego što žena počne pisati. marginalne. Woolf pokušava prodrijeti u piščevo stanje uma i smatra da umjetnik najbolje stvara kad je njegov um nesvjestan svoje okoline. prerane šutnje (Dojčinovid Nešid 57-58). Dok oni imaju velike slobode pisanja. kao i da ga ne očekuje ni od koga drugoga. Ubiti vilu kudnog ognjišta jedan je od dijelova samog zanimanja žene pisca. žena može biti ono što ona zapravo jest. nisu ni svjesni konvencija i ograničenja koje su nametnuli ženama. Daljnja . to je tek početak njezina oslobađanja. Ovaj princip je isti za muškarce i žene. savršeni estetski ideal o ženi koja poslušno sjedi kod kude svima na usluzi i svima odobrava. žena ima još puno predrasuda koje mora savladati. ali iznutra. jer je žena stoljedima bila ušutkana. Taj problem tijela i tjelesnog iskustva žene. ima svoj novac i vlastiti prostor. mora „ubiti vilu kudnog ognjišta”. muškarci bi bili šokirani. 141-142) Sad kad se riješila stereotipa o samoj sebi. žena ne živi svojim životom. No što se događa kad žena piše u stanju transa? Woolf daje primjer mlade spisateljice koja u stvaralačkom transu osjeti svoje tijelo i strast na način koji nije adekvatan za ženu. Kada bi žena otvoreno pisala o svom iskustvu. Vila savjetuje: „Nikad ne dopusti da itko nasluti da imaš vlastito mišljenje. ona bi ubila mene. Žena de biti svjesna što je tek kad joj sve sfere umjetnosti i zanimanja budu otvorene i kad se uspije izraziti u njima. čitati iste knjige. Woolf kaže: Da je ja nisam ubila. mašte. On želi svaki dan vidjeti ista lica. iz mjeseca u mjesec sve dok piše. pa nije ni sposobna za kreativni rad. Šutnja i zatomljivanje misli i osjedaja za ženu su ogromna prepreka za umjetničko stvaralaštvo. nije upitno je li žena ima svoj stav i mišljenje. dođe do teme koja je za ženu tabu. piše Woolf u eseju „Profesije za žene. Tillie Olsen u svojoj knjizi Šutnje (Silences) tvrdi da korijene treba tražiti u tradiciji ženske šutnje. pita se Virginia Woolf i priznaje da na to pitanje još ne zna odgovor. tj. Frustrirana spisateljica uspjela se riješiti represivne vile umorivši je. Ona govori o neprirodnim šutnjama i istražuje okolnosti koje su dovele do takvog neprirodnog stanja. političke. onijemjela. nije uspjela riješiti.244 Journal of Language and Literary Studies autocenzura. spominje cenzorske.” znači. Još je jedan problem vezan za stvaralaštvo žena. izvršavati iste radnje iz dana u dan. ved to što ga treba prikriti (2008. tako da ništa ne prekida iluziju u kojoj živi. osjedaje koji se jave i iznenadna otkrida tog sramežljivog i neuhvatljivog duha. jer udovoljavajudi drugima i ne dozvoljavajudi samoj sebi slobodu izražavanja vlastitih misli. Što je žena. rasi i spolu. Kad je žena materijalno zbrinuta. a nalazi ih u klasi. da ništa ne uznemiruje njegovo istraživanje naokolo. 141). njena mašta se naglo gasi. s kojim se muškarci ne susredu. Ona je zbunjena i posramljena.” (2008. Virginia Woolf priznaje. Izvana izgleda kao da nema nikakvih prepreka.

Muški autoritet ženi piscu izgleda direktno suprotstavljen terminima definiranja njenog roda. žene su pri pisanju osjedale nelagodu. strah. s obzirom da nikad nede biti u stanju postati „prethodnik“ sam čin pisanja izolirati i uništiti. koji postoje prije i izvan njega. važna su pitanja o kojima de ona morati odlučiti sama. Da bi mogla . između ostalih Sandra Gilbert i Susan Gubar u svojoj knjizi The Madwoman in the Attic (Luđakinja u potkrovlju).Folia linguistica et litteraria 245 borba je u njezinim rukama: kako de ona opremiti i urediti svoj vlastiti prostor. iz očitog razloga što su ti prethodnici bili gotovo isključivo muškarci. koji u ovom slučaju nije neprijatelj. Osamljenost umjetnice. koji su bili znatno različiti od njih. ona svoj rod doživljava kao prepreku i nedostatak koji joj šteti. koje označavaju borbu spisateljice za umjetničko samodefiniranje. Sandra Gilbert i Susan Gubar govore o „strepnji od autorstva”. Istovremeno. ubiti anđela i čudovište. koji su bili naročito izraženi u viktorijanskom dobu. U pogledu pisanja pjesnikinja. Zbog uvriježenih stereotipova o ženi. njegovog straha da nije vlastiti autor. ved svojim primjerom pokazuje da je borba protiv patrijarhalnog književnog autoriteta moguda. tj. jasno je da se one nisu bojale povijesnog utjecaja prethodnika. Da bi definirala sebe kao umjetnicu. gdje je žena zapravo trebala reflektirati muškarčev ideal o njoj samoj. Ti prethodnici utjelovljavaju patrijarhalni autoritet. Kao prvo. Nadalje. Žena pisac traži ženski model da bi mogla legitimirati svoje buntovničke napore. nesigurnost i sram. njezin osjedaj nepripadanja muškim precima. One analiziraju Bloomovu teoriju o dinamici književne povijesti koja proizlazi iz umjetnikove „strepnje od utjecaja. te da de je. strah od neprijateljstva muških čitatelja. mora se osloboditi stereotipa o sebi te definirati samu sebe i afirmirati vlastiti autoritet. strah od patrijarhalnog autoriteta i osjedaj srama i tjeskobe pri pisanju – sve su to pojave „inferiorizacije”. Ideju Virginije Woolf o ubijanju anđela u kudi prihvatile su i elaborirale u svom kasnijem radu brojne teoretičarke književnosti. te nedostatku vlastite ženske tradicije. umjetnica se mora boriti protiv efekata socijalizacije. treba pobijediti i stereotipe o ženama u književnosti. s kim de ga dijeliti i pod kojim uvjetima. a zasniva se na inferiornosti ženskog roda u odnosu na muški. potreba za ženskom publikom. Ona mora tražiti aktivnog ženskog prethodnika. imaju prednost nad njegovim vlastitim pisanjem. Strepnja od autorstva je povijesno uvjetovana. mora udi u revizionistički proces isto kao što i umjetnik u Bloomovoj teoriji ulazi u revizionistički proces sa svojim prethodnicima. a pjesnikinju pokušavaju i zarobiti u definiciju vlastite osobnosti i njenih mogudnosti koje su svedene na ekstremne stereotipe (anđeo – čudovište). nego da radovi njegovih prethodnika. dva polarizirana klišeja o ženskom liku. dakle.” tj. korjenitom strahu da žena nije u stanju stvarati. Da bi žena mogla slobodno pisati. žena mora ponovo definirati uvjete svoje socijalizacije.

priča Jane Eyre ispričana je iz perspektive izdane i zatočene Berthe Mason. na primjer. pa tako Septimus Smith postaje žrtveni jarac za sve Clarissine greške i neuspjehe. zapravo bezličnosti koja je sputava. a oba lika zapravo predstavljaju podijeljenost same autorice (Gilbert i Gubar 45-59. odbacivale paradegmične polaritete anđela i čudovišta. kod Virginije Woolf. Vlastito nezadovoljstvo projicirano je na drugu osobu. 71-83). uskradena za obrazovanje i mogudnost javnog iznošenja vlastitog mišljenja. za razliku od svojih muških kolega. Lik negativke. nego u likove ludih i čudovišnih žena. Zarobljene strukturama koje su stvorili muškarci za sebe same. Rhys naglašava rasni aspekt Berthinog kreolskog porijekla – ona predstavlja ono iskonsko. prirodno. ni njezina autorica ne mogu više pomiriti. književnice se nisu toliko bunile protiv postojede estetike. Virginia Woolf strukturira glavni lik iz romana Gospođa Dalloway na taj način da Clarissa prepoznaje Septimusa Smitha kao svog dvojnika koji je iskupljuje. čudovišta u romanu. koliko su osjedale nelagodu i krivicu jer se nisu bile u stanju prilagoditi toj estetici. žena mora zbaciti sa sebe teret ženske čistode i perfekcije. Lik lude Berthe Mason iz romana Jane Eyre u dvadesetom stoljedu dobija vedu mogudnost samoodređenja i samorealizacije. Autorice projiciraju vlastite buntovničke porive ne u svoje junakinje. spisateljica se osjeda doslovno i figurativno obogaljena invalidnim alternativama koje joj postojeda kultura nudi. Žena čudovište je samo žena koja traži mod samoartikulacije. U romanu Široko Sargasko more (Wide Sargasso Sea) Jean Rhys. ludu ženu od tišine s kojom se ni ona. Priča Jane Eyre javlja se i u romanu Grad sa četirikapije (Four Gated City) Doris Lessing iz 1969. žena koja se nije htjela povudi u anđeosku tišinu. Junakinja je domadica muškarcu u kojeg je zalju- . sestre Brontë i njihove junakinje iz devetnaestog stoljeda. nastao je iz ženine energije vlastitog očaja: sam proces pisanja oslobodio je pomamljenu. Drugu. George Eliot. gnjevnu. srce tame. Tako spisateljice dramatiziraju vlastitu podijeljenost. svoju želju za istovremenim odbacivanjem i prihvadanjem patrijarhalnih društvenih struktura. nisu morale ulaziti u borbu s prethodnicima. Bila ona pasivna vila ili aktivno čudovište. godine. Spisateljice. Književnice su. koja sebe projicira u otmjenu gđu Dalloway i u sluđenog Septimusa Smitha. ved su prikrivanje koristile kao strategiju nastalu iz straha. društveni i psihološki status koji je neophodan za kreativni rad. stvarajudi likove koji su prikrivali njihov vlastiti gnjev. Uskradena za materijalni.246 Journal of Language and Literary Studies kreativno stvarati. teško je mogla prevladati strepnju od autorstva (Gilbert i Gubar 17). ali spominju da se ta podijeljenost nastavila i kod spisateljica dvadesetog stoljeda. njenog osjedaja nelagode i gnjeva. kao u „bitku snažnih i jednakih”. a ne kao ratoborni akt. Gilbert i Gubar kao primjere navode Jane Austen. Luda žena nije suparnica junakinje. svjesno ili nesvjesno. ved je u izvjesnom smislu dvojnica autorice.

same estetike ženskog pisanja i pronalaska izraza adekvatnog njenom umu i tijelu. Gilbert i Gubar pišu da su „velike spisateljice prethodna dva stoljeda. dok ih nitko nije gledao. ali otkriva da je on oženjen.Killing the Angel in the House: Seven Essays. Elaine. Sandra M. Ginokritika. tako i u pogledu položaja žene u društvu. London: Penguin. Expanded Edition. and Gubar.Folia linguistica et litteraria 247 bljena. New York: Harcourt Publishers Ltd. te da svoju umno poremedenu ženu drži zatvorenu u podrumu. 2008. U ženstvenom (feminine) romanu ovakav kraj je nezamisliv jer junaci postaju ravnopravni uzajamno se ograničavajudi i odričudi. Literatura Dojčinovid-Nešid. The Madwoman in the Attic. and Three Guineas. The Woman Writer and the Nineteen-Century Literary Imagination. te njih dvije odu i unajme stan u kojem de zajedno živjeti. ------------------. David Bradshaw. New Jersey: Princeton UP. British Women Novelists from Brontë to Lessing. ------------------. Gilbert. a Subsidiary of Harcourt International. povezane dovitljivošdu. Ovakav razvoj u književnosti koju pišu žene omogudile su spisateljice osamnaestog i devetnaestog stoljeda u mukotrpnoj i iscrpljujudoj borbi s uvriježenim i naslijeđenim predrasudama i kanonima. Rod i proučavanje književnosti koju su pisale žene. otplesale sa površine pogubnog ogledala muškog teksta u zdravu žensku mod“ (83). 1999. One su lukavstvom postigle da izgleda kao da su se odvojile od vlastitih revolucionarnih poriva. kao i daljnjeg razvoja književne kritike uopde.A Room of One’s Own. Showalter. New York: OUP. čak i dok su očitovale te porive. 1979. naročito u segmentu feminističke kritike koja svoja izvorišta pronalazi upravo u radovima ove izuzetne autorice. Ed. kako u smislu proučavanja književne tradicije kod žena. Ed. 1993. ona oslobodi ženu. pomodu koje su. Otkrivši to. 1993. Razmišljanja Virginije Woolf o ženama i njihovoj književnoj djelatnosti utjecala su na kasnija proučavanja književnosti koju pišu žene. a u dvadesetom stoljedu oni zajednički i uzajamno napreduju i rastu (Showalter 123-124). ------------------. (auto)cenzure. Princeton. Woolf. 1984. Rachel Bowlby. A Literature of Their Own. New Heaven and London: Yale UP. Susan. Beograd: 1 Književno društvo "Sveti Sava". 1998. Virginia. Biljana. Selected Essays.The Common Reader. Oxford: Oxford UP. .

She stated historical. social as well as aesthetic obstacles that women are faced with during the process of writing. the anxiety of authorship. women’s sentence. considering the relationship between women and fiction. clearly pointed out the reasons for women’s inferiority to men. Key Words: women’s literature. .248 Journal of Language and Literary Studies WOMEN AND FICTION IN VIRGINIA WOOLF’S ESSAYS Virginia Woolf was one of the first authors who.” (auto) censorship. inferiority. “Women and Fiction.” “Professions for Women. The aim of this paper is to analyse two Woolf’s essays “Women and Fiction” and “Professions for Women” regarding modern literary theory and to point out the importance and influence of Woolf as an essayist and a critic in the field of women’s writing whose prose work is actual even seventy years after her death. Virginia Woolf.

Universität Zadar Apstrakt: Uwe Tellkamps Roman Der Eisvogel erzählt von dem gescheiterten Philosophen Wiggo Ritter. das direkt mit dem Inhalt des Romans verbunden ist. Schlüsselwörter: Multiperspektivität. Werke der deutschsprachigen Gegenwartsliteratur befassen sich häufig mit Rechtsradikalismus. die über das Geschehene reflektieren: Wiggo Ritter. sowie die Gesellschaft anhand der verschiedenen Reflektorfiguren zu analysieren. dogmatische Orientierung an der jeweils eigenen Ideologie. wie diese strukturiert ist und welche Funktion sie im Roman erfüllt. Er schreibt Essays.112. „*. Es soll herausgearbeitet werden. der man notfalls . Gewalteingriffe. Stefan Ritter. veröffentlicht Beiträge in Literaturzeitschriften und verfasste bis jetzt vier Romane. der sich in seiner Orientierungslosigkeit einer Terrorgruppe anschließt. Terror. und Jost Fortner. Seit 2004 ist er freier Schriftstellerund präsentiert sich oft als politisch engagierter Autor. Karl S. Rechtsradikalismus Einleitung Der Bachmannpreisträger Uwe Tellkamp wurde 1968 in Dresden geboren und ist Arzt von Beruf. was ein typisches Merkmal des Zeitromans ist.. Fremdenhass und Terror.+ die einseitige. Dorothea Ritter. Der Autor lässt nacheinander sechs Erzählerfiguren zu Wort kommen. Zeitroman. Sachtexte.09-31 Die Funktion der Erzählperspektiven in Uwe Tellkamps Roman Der Eisvogel Marijana Jeleč.Folia linguistica et litteraria 249 UDK 821. die sich selbst „Wiedergeburt“ nennt. der wiederum den wiederaufkeimenden Rechtsextremismus und die Gewaltbereitschaft in der Gesellschaft thematisiert. Der vorliegende Aufsatz beschäftigt sich mit der multiperspektivischen Erzählperspektive in Uwe Tellkamps zweitem Roman DerEisvogel (2005). bzw. die auf einen elitären Ständestaat in Deutschland hinarbeitet. die Funktion der multiperspektivischen Erzählsituation. im Mittelpunkt. Perspektivenvielfalt.2. Patrick Grammarté. In dieser Hinsicht steht das Phänomen Multiperspektivität. Die Absicht dieses Artikels ist. Zu diesem Zweck plant die Gruppe. mit anderen Worten. Gewalt. „Rechts“ oder „links“ stehen für zwei entgegengesetzte Richtungen politischen Denkens und Handelns (Scheidl 2003: 1). „Extremismus“ selbst meint „Monismus und Kompromisslosigkeit im politischen Konflikt“ (Holzer 26)..

498. Untersuchungen zum Vogelkult I. die zuerst einen Brandanschlag auf eine Lagerhalle 102 Der lateinische Name deutet auf eine aus der griechischen Mythologie bekannte Figur. genauso wie der Titel des Romans auf eine Gestalt aus der griechischen Mythologie hindeutet: Alkyone versuchte sich aus Trauer nach ihrem verstorbenen Gatten das Leben zu nehmen und stürzte sich von den Klippen. Frankfurt am Main: Lang. führt ein einsames Leben. die Demokratie und damit die Herrschaft des Mittelmaßes zu beseitigen. Graz: Styria. Wiggo ist arbeitslos.und Restaurationspolitik gegen das System des November 1918 dar. der die religiöse Elite vertritt.“ Gerhard Jagschitz: „Der österreichische Ständestaat 1934–1938. der in diesem Roman ein detailliertes und realgetreues Gesellschaftsbild zeichnet. Aus Verzweiflung und in seiner Orientierungslosigkeit schließt sich Wiggo der Terrorgruppe an. Rechtsextremismus und Terror sind demnach eng miteinander verbunden. die Mutter der Andromeda hin. 103 „Der Ständestaat stellt die Summe bürgerlicher Revisions. . was auch bei Tellkamp. doch die Götter verwandelten sie in Halcyone (eine Unterart der Eisvögel). bedauert sich selbst und schafft es nicht mehr.was ein zentraler Erzähl. Ihre Absicht ist die Zerstörung der ihrer Meinung nach verlotterten Demokratie und das Errichten eines Ständestaates. 2007. die Mitglieder einer rechtsextremistischen Organisation. sind. Antiliberalismus und Staatsvorstellungen des politischen Katholizismus mündeten in der Konstruktion eines autoritären. Mauritz gründet deren militärischen Arm „Cassiopeia“102 und will in der Gesellschaft Angst und Unsicherheit durch Gewalt und Terror verbreiten.103. die sich „Wiedergeburt“ nennt. 1983. im Mittelpunkt der Handlung steht. sich mit diesem Aspekt des Romans zu befassen. Seine bestimmenden Faktoren Antimarxismus und Antibolschewismus. ein Staatssekretär und ein Schnapsfabrikant.also die vollkommeneReorganisation der Gesellschaft. Mitglieder der Organisation sind außer ihnen ein Bischof. um sich im Meer zu ertränken. Destruktion der parlamentarisch-demokratischen Ordnungsprinzipien. Gerade die komplexe Anordnung der Erzählpassagen macht es notwendig. Sie sind fest entschlossen. Jh.250 Journal of Language and Literary Studies auch mit Gewalt zum Durchbruch zu verhelfen bereit ist“ (Scheidl 1). S. die wiederum einen inhaltlich bedingten gesellschaftlichen Bezug aufweist und somit zu den Merkmalen des Zeitromans gehört. Er lernt Mauritz Kaltmeister und seine Schwester Manuela kennen. Inhalt und Rezeption des Romans Der Inhalt wird im Eisvogel aus verschiedenen Blickwinkeln widergegeben. den rechten Weg einzuschlagen.” in: Weinzierl/Skalnik: Österreich 1918–1938. In diesem Beitrag wird die multiperspektivische Erzählsituation analysiert. Harald Zusanek (Hrsg. ständisch gegliederten Staates im Rahmen der Maiverfassung des Jahres 1934.): Troizen – Alkyone.und Strukturaspekt des Romans ist und worauf später eingegangen wird. wie die autoritäre Staatsform in Österreich in den 30er Jahren des 20. Im Roman erschießt der Protagonist Wiggo Ritter seinen Freund Mauritz Kaltmeister.

nicht völlig einig. kommt es zur Eskalation. politische Lage und Misstrauen in der Gesellschaft. um das man gewöhnlich einen großen Bogen in der deutschsprachigen Literatur macht: das Problem der Selbstfindung in einer von Krisen aufgewühlten Gesellschaft (Kosler 37). Um eine radikale gesellschaftliche Wende. was Wiggo. treibt: Es ist ein Revolutionsroman von Rechts. Und ohne Ironie. die Wiggo Ritter in den Bann des elitären Ideologen Mauritz Kaltmeister. Nach einer neuen Literatur. in der er die großen Stärken des Buches sieht und auch die gelungene Ausarbeitung des in der Gegenwartsliteratur häufigen Vater-Sohn-Konfliktes betont (Schneider 19). den durchgängigen Erzähler des Romans. Christian Schneider erkennt die poetische Virtuosität des Autors an. Der Eisvogel wird demnach als ein mutiges und hochbrisantes Buch bezeichnet. Um das Deutschland von heute. sich an ein Thema heranzuwagen. Volker Weidermann betont so in seinem Artikel in der Frankfurter Allgemeinen Zeitung die Sehnsucht nach Pathos. Die Kritiker waren sich. Um die Sehnsucht nach einer neuen Elite. Wiggo kommt ihm zuvor und erschießt ihn.„Unmittelbar vor der finalen politischen Eskalation gelangt Wiggo dann doch noch der Absprung – freilich selbst nur durch ein Verbrechen: die Erschießung von Mauritz“ (Jung 29). Um einen Mord unter Freunden. in dem es um alles geht. Mauritz sieht ein. (Weidermann 25) Hans Christian Kosler lobt Tellkamps Mut. um sich und Manuela zu retten. Und Ernsthaftigkeit. Verlust von wahren Werten. veranlasst hat. dass er die Gesellschaft nicht verändern kann und versucht aus Verzweiflung seine Schwester umzubringen. Ein Buch. Sehnsucht nach einem Krieg. Depressionen. die Frage nach dem Sinn des Lebens. Ein Buch voller Pathos. Einige waren begeistert. seinen Freund Mauritz zu erschießen. Bis zum Ende des Romans erfährt man immer wieder durch Rückblenden. andere wiederum fanden gerade im Hinblick auf die Erzählperspektiven gewisse Kritikpunkte. aber auch der Eindrücke und Ansichten seiner Freunde und Verwandten. Orientierungslosigkeit. Auch Helmut Böttinger ist vom Roman. vor allem aber von dem Einfühlungsvermögen des Autors überzeugt: „Er streckt seine Fühler nach allen .Folia linguistica et litteraria 251 plant. vor allem weil es die Probleme der Gegenwart nachvollziehbar werden lässt: Autoritätskonflikte. sexuelles Begehren. in dem er einen Freund gefunden zu haben glaubt. Anhand seiner eigenen Erinnerungen. was den literarischen Wert des Romans angeht. Einsamkeit. Nach einem ganz neuen Leben. Sehnsucht nach einer neuen Kunst. um das Ende der Demokratie. Als er aber nach einiger Zeit die Sinnlosigkeit des Terrorismus erkennt und sich aus der Organisation zurückziehen möchte. versucht sich die Handlung seinen Beweggründen anzunähern. Nach Pathos.

wer da spricht. Ijoma Mangold erkennt in Tellkamps Gesellschaftspanorama ein realistisches Modell von Ereignissen: „Mit diesem so großartig halluzinierten wie glaubwürdig gezeichneten Gesellschaftspanorama hat [. Nicht immer weiß man. ein schwarzromantischer Ausflug in den Untergrund der Gegenwart. Dazu kritisiert sie die ihrer Meinung nach aufgetürmten Erzählebenen. Jahrhundert. 30 Jahre alt. ein aufgeblasener.. die Geschichte des verlorenen Sohnes spiegeln. was wiederum eine bildhafte Darstellung seiner Einsamkeit und seines Absturzes auf vielen Ebenen ermöglicht. der es irgendwie geschafft hat. soll an dieser Stelle die komplexe Erzählperspektive genauer untersucht werden. womit sich der Autor auch als gewandter Sprachpathetiker offenbart. Aufgrundder Tatsache. den er des Öfteren an seinem Vater übte. dass er seine Stelle als Assistent verliert. kontrastiert die Tonfälle. (Krekeler 31) Was von anderen gelobt wurde. empfindet Gerrit Bartels als übertrieben.und Psychoanalyse. Einen ganzen Chor der Stimmen läßt er singen. eine Stelle an der Universität zu bekommen. Figurencharakterisierung Wiggo Ritter wird beschrieben als gescheiterter Philosoph. der ‘schtonk" fürs 21. ein richtiger Reinfall“ (Bartels 21). die im Roman aber dem Zweck dienen. die zugleich auch Erzähler sind. Aber was für eine Erholung. dass noch keine Analyse der Erzählform im Roman Der Eisvogel vorliegt. eine Liebesgeschichte.. um so ihre Motivation und Rolle im Roman zu bestimmen.] Uwe Tellkamp [. die Leiden und Probleme des Protagonisten aus mehreren Perspektiven darzustellen. die nicht mehr die der alten Bundesrepublik ist“ (Mangold 33). bricht die Abläufe. Sein Widerspruchsgeist. Grundlage der Analyse ist die Charakterisierung der Figuren. Tellkamp stürzt sich in den Zeitstrudel. einem Buch gegenüber zu sitzen. Ihr zufolge ist der Roman eine große Enttäuschung: „Ein furchtbar quälender Roman.führt nicht nur dazu. "Der Eisvogel" ist ein Gruselschocker. Er betreibt Zeitphilosophie. was von ganz unten kommt“ (Böttinger 17). sondern . Auch Elmar Krekeler bewertet den Roman positiv: Er wirft klassische Moderne und klassische Kolportage zusammen.. Er ist ein Rhapsode. überladender Roman.] eine geistige Topographie entworfen. Er schneidet fast filmisch Sequenzen heraus. Gesellschafts.. die er aber wegen seiner rechten Tendenzen auf Dauer nicht halten kann. unverheiratet und wohnhaft in Berlin.252 Journal of Language and Literary Studies Seiten aus und hat auch Verbindung zu dem. nicht immer geht alles auf. ein Intellektuellenroman. Er ist der unambitionierte Sohn eines (erfolg-)reichen Bankers. das derartig viel wagt.

Sein Vater. Aussicht auf Karriere und wird – was? Philosoph. die Gesellschaft aufzurütteln.kapitalistischen Welt zu funktionieren. Er fühlt sich unwohl in der Gesellschaft und träumt von einer Veränderung. was ein junger Mann. wirklich und nachhaltig zu verändern. konservative Geisteselite an ihre Spitze stellen will (Beiküfner 15).. Bemerkenswert ist jedoch. Gewalt spielt bei Tellkamp eine wichtige Rolle. nein. versucht ihm auch so die Augen zu öffnen. die doof genug ist. er hat auch einen Menschen getötet. so unglaubhaft erscheint mir das“ (Tellkamp 237). Manuela und Wiggo mit dem Terroranschlag aufhalten.” der Herkunft Entfremdeter. Mauritz äußert sich dazu wie folgt: „Die einzige Möglichkeit. wovon gedenkst du da zu leben. die die alte Gesellschaft durch Terrorakte erschüttern und eine neue. vor allem bei Mauritz Kaltmeister. Er tauscht Bürgertum gegen Außenseitertum und wird zum Gefolgsmann einer Organisation. Er ist ein aus der "Zeit Geglittener. dass er die Erwartungen seines Vaters nicht erfüllen konnte. dass er keinesfalls so werden will wie er. die „dichte“ Gesellschaft sei nur durch Gewalt und Zwang veränderbar. Enttäuschend empfindet er zusätzlich noch die Tatsache. Nicht nur. „Terror! Ich weiß.]. . Immer wieder betont er. der ihn maßlos kritisiert und schikaniert: „Ein Philosoph willst du sein. dich zu lieben und zu heiraten?“ (Tellkamp 118). Wiggo ist anscheinend nicht im Stande. dass sein einziger Sohn noch unverheiratet ist und hält ihn auch in diesem Bereich als unfähig. Wiggo träumt jedoch weiterhin von einer radikalen gesellschaftlichen Wende. ist der organisierte Terror“ (Tellkamp 151). dass Mauritz bei einem Terrorangriff seine Eltern verloren hat und dennoch übermannen ihn Kriegs. in einer rein materiellen. Diesen Trend möchten Mauritz. Sie wollen keinen Stillstand mehr dulden. die ihm jedoch keine Anerkennung in den Augen seines Vaters verleiht und auch nicht in der Gesellschaft. Mauritz und seine Schwester Manuela wollen versuchen. der alle Vorraussetzungen für eine gute Karriere hatte. sie von Grund auf zu verbessern. der in der Überzeugung lebt.. ich muß das Wort wiederholen. da sie nur mehr dem Geld allein vertraut und jegliche humane Werte verlässt. der von Anfang an hohe Erwartungen an seinen Sohn stellt.Folia linguistica et litteraria 253 auch zu einem gestörten Verhältnis zu seinem dominanten Vater Stefan Ritter. sie zu erneuern und dafür müsste sie in ihren Grundfesten erschüttert werden. Seine Liebe gehört der Philosophie. Die Gesellschaft neigt sich dem sicheren Verfall zu. immerhin habe ich meine Eltern dabei verloren“ (Tellkamp 159). „Glänzende Erziehung. Sein Vater hat ganz genaue Vorstellungen davon. vom Taxifahren? Tellerwaschen? Von der Barmherzigkeit einer Frau. die ich sehe. was das bedeutet *. Philosoph.und Terrorvorstellungen. in der Gesellschaft zu leisten hat.

Sie beschreibt ihren Bruder als misstraurisch und naiv. Er verfasst Wiggos Anwalt einen Brief. so geschafft ist er schon. So geht das los. Wenn man ihm nicht ins Wort fällt. endlich erwachsen zu werden und nahm ihm übel. „Fast-Schwager. Kennen Sie diesen Film. Dorothea R. (Tellkamp 158-159) Schließlich würde die Gesellschaft die New Economy-Welt (Jung 29) verlassen und zu ihren wahren Werten zurückfinden. „Es machte mir Angst wie er mich das fragte. der mit Wiggo oft über seine Wahl. für die ich bestimmt nicht bezahlt werde. (Tellkamp 36) . Die Bürger würden nach Ordnung und Sicherheit verlangen. ist Wiggos Schwester und die Freundin von Patrick G. obwohl er der Freund seiner Schwester Dorothea ist und. Er fand es merkwürdig. Oft hat sie ihm geraten.]. macht er weiter wie Schwarzenegger. mein Verhältnis zu ihm undsoweiter [. eigenwilliger. Zudem betont sie seine Abneigung gegenüber Ärztinnen und Psychiaterinnen. Ich dachte: Das ist ein Selbstmordkandidat. wo zum Schluß nur noch ein paar Lämpchen blinken in seiner Elektrik. bedauert aber den Zeitaufwand. Mit solchen Fragen. Jedenfalls nicht von Ihnen“ (Tellkamp 34). aber doch faszinierender Mensch. das Gespräch von langweiligen Alltäglichkeiten zu existenziellen Grundfragen zu kippen.” In Bezug auf Wiggo kann er auf seine Eigenliebe deuten. gesprochen hat. ist Patrick G. Terminator. Jost beschloss ein Auge auf Wiggo zu werfen. Er ist Josts Eindruck nach ein sonderbarer. Die Angst der Bürger ist der Sinn des Terrors. das alles hier aufzuschreiben. in dem er seine Beziehung zu Wiggo definieren soll. Eine weitere Figur im Roman. die den Protagonisten als Person beschreibt. und je weiter der Terror in die Gesellschaft eindringt. ob es nicht ein Mittel gäbe. ist Wiggos Freund und Arzt von Beruf. dass er sie von ihrer Berufswahl abbringen wollte.254 Journal of Language and Literary Studies Verunsicherung ist der Sinn des Terrors. dass Wiggo es immer schaffte.. aber er kraucht immer noch weiter? Das ist Wiggo beim Reden. Jost F. wie er selbst betont. sowie sein pausenloses Gerede. denn er selbst war sich überaus wichtig und versuchte auch Patrick von einem radikalen Neuanfang zu überzeugen. „Sie haben mich gebeten. als vielmehr das Wie. wie man schnell und schmerzlos von eigener Hand sterben könne. was er mich fragte. die eigentlich verkappte Hilferufe sind “ (Tellkamp 107-108). Dieser Brief wird mich einiges meiner Zeit kosten. Er negiert die Freundschaft zu Wiggo.. nachdem ihn dieser über Selbstmord ausfragt hatte. desto stärker wird dieses Verlangen warden. den er dafür leisten muss. Weniger. seitdem Mauritz aufgetaucht ist und teilte seine Zweifel mit Dorothea. Jost machte sich Sorgen um Wiggo. Philosophie zu studieren.

sehr schnell hintereinander schmetternde Detonationen. ihn wieder einzustellen. betreute Wiggos Dissertation. und Dorothea R. Der Romanbeginnt schockierend mit der Beschreibung des Mordes: Zwei Schüsse. Im Text eingestreut erscheinen neben den überwiegenden Erzählpassagen Wiggos zahlreiche kürzerePassagen unterschiedlicher oben erwähnter Ich-Erzähler. flach und scharf. die der Elitegesellschaft angehören. Der Verteidiger. Freunde und Bekannte zu Wort und erzählen Wiggos Verteidiger über ihn. . was zu Wiggos weiterem moralischen Verfall beitrug. aber durch ihre Qualität gerechtfertigt war. Karl S. bemerkte seine Zurückhaltung bei Diskussionen.) und über Wiggos akademische Tätigkeiten (Karl S. die mit aller Kraft gegen ein frei hängendes Blech donnern. kann ebenso als ein fiktionaler Rezipient bezeichnet werden. dass er versuchte. denn er hatte schon zu Beginn des Studiums die gesamte Grundlagenliteratur durchgearbeitet und verfügte über ausgezeichnete Kenntnisse der Utopien. Er wird somit zu einer integrierenden Instanz des Romans. Multiperspektivisches Erzählen Ein auffallendes und typisches Merkmal des Romans. Nacheinander berichten fünf Erzählerfiguren über Wiggos Kindheit (Stefan R. in dem er sich ohnedies nicht zurecht findet. Seine Assistentenstelle war aber inzwischen anderweitig vergeben. bedauert aber sein Ausscheiden aus der Fakultät so sehr. seitdem er Mauritz begegnete und durch ihn rücksichtloser und härter wurde. der alle Aussagen aufnimmt und dadurch auch die Standpunkte der sechs Erzählerfiguren vermittelt. die Beziehung zum Bruder (Dorothea R. Seine Wut bekam auch Dorothea zu spüren und sie begann sich vor ihm zu fürchten. Mauritz und seine Schwester Manuela treten als Figuren nicht auf und kommen deshalb auch nicht zu Wort.).). Wiggo fiel ihm bereits als Student auf.). (Tellkamp 7). Karl S. Es handelt sich dabei um Hochgebildete. was für einen Anfänger außergewöhnlich. die in Holland veröffentlich wurde. ärztliche Betreuung (Jost F. Echos. in einen einzigen Knall gejagt in der Lautstärke von Hammerschlägen. über die Freundschaft (Patrick G.ist der ständige Perspektivwechsel.). Darin setzt er sich mit dem kapitalistischen System auseinander. neben dem unaufhörlichen und überwältigenden in langen zusammengesetzten Sätzen ausgedrückten Wortschwall. Es melden sich hingegen Verwandte.Folia linguistica et litteraria 255 Sie vernahm die Veränderung an ihrem Bruder. die sich von ihrer sprachlichen Seite her nicht wesentlich unterscheiden.

die vor allem auf Erklärungen der Tat bedacht sind. eine vielschichtige. Bekannten und Verwandten. Es ist nämlich anzunehmen. als oberste Stimme dabei die der Hauptfigur Ritter. und so auch dem Leser. Dadurch wird das zentrale Ereignis von Aussage zu Aussage immer klarer und der Leser kann sich das Puzzle selbst zusammenstellen. Diese Erzähltechnik ermöglicht im Zeitroman. Dazu zeichnet er anhand seiner Figuren. wozu offensichtlich auch Der Eisvogel gehört. ausführliche und im fiktionalen Rahmen objektive Darstellung der Gesellschaft. die Hintergründe des Mordes zu erklären. um den Verteidiger eine möglichst objektive Aussage zu geben. die aus unterschiedlichen gesellschaftlichen Schichten kommen. Erschwerend kommt hinzu. auch selber das Geschehene verarbeiten. aber auch sich selbst. Opernball erzählt von einem Giftgasanschlag einer rechtsorientierten Terrorgruppe auf den Wiener Opernball. Obwohl alle einzelnen Erzählperspektiven subjektiv sind. Die sechs erwähnten Erzählerfiguren erzählen über Wiggo Ritter und versuchen aus ihrer Perspektive dem Verteidiger. an Josef Haslingers ZeitromanOpernball (1995). was eine aus Detektivromanen übernommene Erzähltechnik ist. Im Nachhinein reflektieren die Figuren über das Geschehene. dass die Figuren dadurch. wie teilweise der Inhalt. ein Panorama der österreichischen Gesellschaft. obwohl der tatsächliche Schluss noch fern liegt. dass die Handlung nicht linear dargestellt wird. In der folgenden Skizze wird die Position des Verteidigers im Hinblick auf die Erzählerfiguren bildhaft gemacht: Skizze 1: Erzähler in Der Eisvogel Die unterschiedlichen parallel ablaufenden Erzählperspektiven im Roman erinnern genauso. der insgesamt fünf Erzählerfiguren aufweist und im Unterschied zum Eisvogel zwei durchgehende Erzähler hat. unterbrochen von Aussagen der oben erwähntenFreunde. was eine Folge der Multiperspektivität ist. bei dem es zahlreiche Opfer gibt.256 Journal of Language and Literary Studies Gleich zu Anfang des Romans erklärt Wiggo. ermöglichen sie dem Verteidiger. was auch durch unterschiedliche . aufgrund der Mehrperspektivität ein relativ objektives Bild der Ereignisse. was sich ereignet hat. Erst so erfährt der Leser allmählich wie es zu den Schüssen gekommen ist. dass sie ihre Erinnerungen an Wiggo aufrufen.

Das multiperspektivische Erzählen ermöglicht es sowohl den Figuren ihre Ansichten darzustellen.h.3 8. wie Beiküfner erklärt. was sich ereignet hat. In endlosen Nebensätzen fängt er das Echo seiner Worte ein. Beide Autoren benutzen ihre Figuren als Sprachrohre und vermeiden so eine eigene Stellungnahme. Anhand der folgenden Tabelle können die Erzähleranteile im Eisvogel abgelesen werden. nicht das Äußere. der auf der Suche nach Antworten vier weitere Ich-Erzähler ausfindig macht. d. „mit einer Sprache hinterher. sondern das innerliche Leiden und den philosophischen Geist seines Protagonisten auszubauen. .4 3. 1. Wie im Eisvogel erfährt der Leser gleich zu Beginn des Romans. von der folgenden abrupt unterbrochen. handelt. was ein typisches Merkmal des Zeitromans ist.2 10. obwohl mit großen Unterschieden was die Anteile und Ingerenzen angeht. eine Aussage. die sich dann in Form von Tonbandprotokollen zu Wort melden. Die ersten Szenen werden aus der Sicht des Ich-Erzählers und Reporters Kurt Fraser geschildert. um so ein Gesamtbild der österreichischen Gesellschaft zu entwerfen. die wiederum deutlich macht. Während Haslinger Repräsentanten verschiedener Gesellschaftsschichten wählt. liegt es Tellkamp mehr daran. Tab. Erzähler Wiggo Ritter Patrick Grammarté Jost Fortner Dorothea Ritter Karl S. und im Nachhinein reflektieren verschiedene Figuren über die Ereignisse. Abgesehen davon versuchen engagierte Romane der Gegenwartsliteratur. Stefan Ritter Insgesamt Erzählen in Der Eisvogel Seitenanzahl 240 32 26 10 2 1 311 % 77. Der Autor hastet.2 0. um dann wieder aufgegriffen zu werden.3 100 Im Laufe des Romans wird ein Erzählabschnitt. die psychologische und philosophische Welt ihrer Figuren zu akzentuieren. dass es sich um multiperspektivisches Erzählen. Auf diese Weise bekommt der Leser die Ereignisse rund um die Opernballkatastrophe aus fünf verschiedenen Perspektiven geschildert.Folia linguistica et litteraria 257 Sprachstile und Perspektiven ausgedrückt wird. läßt die Sätze überquellen von Anspielungen und Bildern“ (Beiküfner 15). als auch dem Leser sich seine eigene Meinung zu bilden. keinen Anfang und kein Ende kennt. Dabei brechen manche Sätze sogar punktlos ab und beginnen mit Kleinbuchstaben. die keinen Punkt.6 0.

etwas zu tun?“ (Tellkamp 64). denen der Roman seinen logischen Aufbau verdankt. ist es nicht wichtiger. wie es zum Mord kam und was die Hauptfigur zu dieser Tat motivierte. einen Anwalt einzuschalten. und so schiebt er die Zeiten ineinander. Die Berichte der einzelnen Erzählerfiguren werden oft von den eingeschobenen Erläuterungen der Hauptfigur Wiggo unterbrochen. denn Tellkamp will nach vorn. Dieser fügt die Aussagen aneinander. . Ohne diese Berichte bliebe dem Leser nämlich für immer vorenthalten. 1). wonach auch schon ihre Aussagen beginnen. an das Ende seiner akademischen Laufbahn und schließlich an die Mordtat.“ (Bartels 2005: 21) Es fällt auf. als ich ihn fragte: Warum Philosophie. zurück und ansonsten alles: den ganz großen Wurf. türmt Erzählebene auf Erzählebene und ‘ballt den Schaum der Erinnerung’ (Tellkamp). Herr Verteidiger. Gerrit Bartels zufolge ist dieses Erzählen jedoch „mehr ein Stolpern. den Hintergrund der Handlung zu entschlüsseln. an die innerfamiliären Verhältnisse. dass sich die Hauptfigur zu Wort meldet. Es sind gerade die integrierten Berichte. einen ganzen Chor von Stimmen auftreten (Krekeler 31). wie er Mauritz Kaltmeister kennen lernte und in der „Wiedergeburt“ landete. so hatte es Wiggo einmal genannt. Wiggo erinnert sich zuerst an seine scheinbar glückliche Kindheit in Nizza. Hin und wieder wird jedoch mit Anreden auf seine Präsenz aufmerksam gemacht: „Ich wunderte mich. die große Konstruktion. Vor allem erzählt er seinem Anwalt. dass Wiggo Ritter die dominante Erzählerfigur im Roman ist (siehe Tab. Die Namen der Erzählerfiguren sind in kursiven Großbuchstaben geschrieben und in eckige Klammer gesetzt. und nun auf Erklärungen bedacht ist.258 Journal of Language and Literary Studies Der Autor lässt. sich für Taten rechtfertigen und den Verteidiger aufklären. . wie Krekeler zurecht erkennt. die von ihrer Funktion her dazu bestimmt sind. der ihn vor Gericht vertreten soll. da der Leser bereits zu Beginn des Romans erfahren hat. erscheint aber im Roman nicht als Figur. Um dem Leser das Verständnis des Textes zu erleichtern. was sich ereignet hat.…-+ Arbeit an der Antwort. weshalb er namenlos bleibt. daß ich sowenig Gewalt über die Waffe hatte“ (Tellkamp 7). die Freundschaft zu Mauritz. Der Bindestrich ist so gesehen ein Zeichen dafür. an die Anziehungskraft seiner Schwester Manuela. Auf diese Weise alternieren die Bemerkungen der Hauptfigur und die Berichte anderer Erzählerfiguren. so als würde diese Stellung dazu nehmen. wird jeder neue Wechsel der Erzählperspektive mit dem Namen der entsprechenden Erzählerfigur angekündigt und durch Absätze getrennt: „*JOST F. Von Bericht zu Bericht wird auch das Geschehen immer klarer. ohne dass das dem Roman irgendwie förderlich ware. das Philosophiestudium in Berlin. Seine Bemerkungen werden mit einem Bindestrich erkenntlich gemacht. die es dazu kommen ließ.

die auf ein Diktiergerät aufgenommen werden: „neue Kassette. anhand derer versucht wird. dass es sich um Aussagen handelt. Sprechprobe. In diesem Fall wird das erzählte Geschehen aus der Sicht von insgesamt sechs Reflektorfiguren widergegeben. Reflexionen über Philosophie und über die großen Fragen der Menschheit werden durch andere Aussagen unterbrochen. auf die Präsenz von zwei oder mehreren Fokalisierungsinstanzen bzw. personalen Orientierungszentren (centers of consciousness) (Nünning et al. In Uwe Tellkamps Roman Der Eisvogel liegt die unter Punkt (2) angeführte Erzählsituation vor. 18). Verbrechen aufzuklären.bzw.. collagehaften Erzählstruktur.und/oder Fokalisierungsinstanzen durch andere Textsorten ergänzt oder ersetzt werden. Dabei werden die folgenden Merkmale betont: (1) Erzählungen. Dabei wird der Leser ab und an daran erinnert.(Nünning et al. Reflektorfiguren wiedergegeben wird. dass die Zeugenaussagen aufgenommen werden. neues Diktiergerät. (3) Erzählungen mit einer montage. Eins. die dasselbe Geschehen jeweils von ihrem Standpunkt aus in unterschiedlicher Weise schildern. der die Leser auch hin und wieder daran erinnert. Das erinnert erneut an Haslinger.. . Schlusswort Zur allgemeinen Begriffsbestimmung von Multiperspektivität auch in Tellkamps Roman eignet sich folgende Erläuterung: Multiperspektivisches Erzählen liegt in solchen Texten vor.Folia linguistica et litteraria 259 Wiggos Kindheitserinnerungen. in denen das auf der Figurenebene dargestellte Geschehen [. (2) Erzählungen. um so den Hintergründen des Geschehens auf den Grund zu kommen. Liebeserfahrungen. in denen es zwei oder mehrere Erzählinstanzen auf der extradiegetischen und/oder der intradiegetischen Erzählebene gibt. 42). zwei drei“ (Tellkamp 30). wie von Nünning/Nünning definiert. dem Blickwinkel von zwei oder mehreren Fokalisierungsinstanzen bzw. Beide Autoren simulieren auf diese Weise den dokumentarischen Erzählgestus. Somit bezieht sich die Multiperspektivität.104 Demzufolge liegt die 104 Traditionelle Varianten multiperspektivischen Erzählens sind auch Detektivromane. in denen dasselbe Geschehen alternierend oder nacheinander aus der Sicht bzw.] facettenartig in mehrere Versionen oder Sichtweisen aufgefächert wird. die eine Reihe von Zeugenaussagen präsentieren. bei der personale Perspektivierungen desselben Geschehens aus der Sicht unterschiedlicher Erzähl.

denn er stellt die geistigen Strömungen und Tendenzen seiner Zeit am Schicksal des Protagonisten beispielhaft und realistisch dar.elib. denn sie befassen sich mit aktuellen Problemen und Veränderungen auf politischer. Die einzelnen Erzählerperspektiven ermöglichen also nicht nur eine Rekonstruktion der Ereignisse. da ein Erzähler in diesem Text über insgesamt sieben Reden berichtet. Autoritätskonflikten. Schmidt-Dengler definiert das folgendermaßen: Eine der bewährten Methoden. alle behalten ihre Stimme. sondern aus mehreren Perspektiven. das den Eisvogel als Zeitroman bestätigt. Viele Romane der deutschsprachigen Gegenwartsliteratur sind demnach zumindest teilweise Zeitromane. Ein Ereignis wird nicht aus der Perspektive des Einzelnen widergegeben. Was die Erzähler verbindet ist die Beziehung zur Hauptfigur. . sondern auch einen möglichst objektiven Einblick in die Ursachen der Gewalt. bzw.at/index. die als solche vom Terrorismus bedroht ist. der Wannsee usw. der Fernsehturm am Alexanderplatz. wie bereits anfangs festgestellt. die während eines Gastmahls gehalten wurden (Bauer 103). 105 URL: http://www. die einzelnen Positionen würden dazu dienen.2009). Massenereignisse zu schildern: Die Auflösung in Stimmen. den sie in mündlicher oder Platons Symposion kann literaturgeschichtlich als Prototyp des multiperspektivischen Erzählens gelten. der Savignyplatz. auf der Figurenebene. Erzählerfiguren. ihre sogar meistens durch sprachliche Details gekennzeichnete Stimmen. Tellkamp schildert eine von Existenzängsten. gesellschaftlicher oder sozialer Ebene. sind genaue Ortsangaben.260 Journal of Language and Literary Studies Multiperspektivität. Die Leistung besteht auch darin. Auch Tellkamps Roman gibt anhand der Erzählerfiguren die Gesellschaft wider und kann so gesehen als typischer Zeitroman betrachtet werden.php/Oesterreich_-_Gegenwartsliteratur_ab_1990__Wendelin_Schmidt-Dengler (19.105 Auch Volker Neuhaus schenkt dem multiperspektivischen Erzählen besondere Beachtung und behauptet. Infolgedessen müsste der Leser „selbst eine Konjektur der einzelnen Gesichtspunkte veranstalten und seine Sicht der Dinge aus dem Wechselspiel der Blickwinkel und Standpunkte entwickeln“ (Bauer 103).09. Aber nicht nur das Changieren des Erzählstandpunktes und die somit klug verteilte und auch differenzierende Leistung macht die Leistung dieser Polyphonie aus. Orientierungslosigkeit und allgegenwärtiger Wut geprägte Gesellschaft. Ein weiteres Merkmal. den Roman gleichsam zu dezentralisieren. wohlgemerkt: Eine sehr distinkte Polyphonie. Die Handlung spielt hauptsächlich in Berlin und es werden bekannte Orte erwähnt: das KaDeWe Kaufhaus. unterschiedliche Aspekte der Thematik zu erörtern.

09. Werner. sind die individuellen Erfahrungen und Erinnerungen.03. "Rechtsextremismus – Konturen. Wien: Verlag Deuticke. "Romantheorie. "Wappentier des Terrors.2005: 31. Der Eisvogel von Uwe Tellkamp ist für den Leipziger Bücherpreis nominiert. Gerhard. Graz: Styria. was sie unterscheidet. Jung. Uwe.03.2005: 33. Gerrit. Helmut. Primärliteratur Tellkamp. Ijoma. 2005. "Zyniker bauen keine Kathedralen.2008: 17. Uwe Tellkamps Roman ‘Der Eisvogel‘ ist ein deutscher Gesellschafts-Thriller. "Zurück zum hohen Ton." Dokumentationsarchiv des österreichischen Wiederstandes (Hrsg. Nünning." Berliner Zeitung 17. Stuttgart-Weimar: Metzler Verlag. Hans Christian.): Multiperspektivisches Erzählen. "Süddeutsche Zeitung 17.03. Jagschitz. "Von der Spiegel-Metapher zum Focus-Konzept – Diskussion der Erzählperspektive.2005:15.Folia linguistica et litteraria 261 schriftlicher Form beschreiben. 11-96. Holzer. Krekeler.03. bis 20. Zur Theorie und Geschichte der Perspektivenstruktur im englischen Roman des 18. 1983. Mangold. Jahrhunderts. Definitionsmerkmale und Erklärungsansätze. "Nie wieder Kaltakquise! Wie man die Bundesrepublik auf eine heiße Herdplatte setzt: Uwe Tellkamps großartiger Roman ‘Der Eisvogel‘. Sekundärliteratur Bartels. "Ein eiskalter Engel: Der neue Roman des Klagenfurt-Preisträgers Uwe Tellkamp – ‘Der Eisvogel‘. "Der österreichische Ständestaat 1934–1938. Uwe Telkamps zwiespältiger Elite-Thriller ‘Der Eisvogel‘. Willibald I.DerEisvogel. Vera und Ansgar Nünning (Hrsg. 2000. Neue Zürcher Zeitung 31. Der Bachmannpreisträger Uwe Tellkamp verhebt sich mit seinem verschmockten Roman ‘Der Eisvogel‘ und sorgt für die große Enttäuschung dieses Bücherfrühlings." Die Tageszeitung 17. Elmar.): Handbuch des österreichischen Rechtsextremismus. Beiküfner. Bauer.05. "Im Schaum der Erinnerung. "Weinzierl/ Skalnik: Österreich 1918–1938. Trier: WVT. Berlin: Rowohlt Verlag."Die Zeit 19. "Deutsche Wut und Rechter Terror.2005: 37." Die Welt 19. Böttinger. 1993. Matthias." Freitag 18. 1997. . Kosler. ‘Der Eisvogel‘ – Uwe Tellkamps brisanter Roman über Rechtsradikale". Uta.03.2005: 29.2005: 21.

Stefan Ritter.09.> FUNKCIJA PRIPOVJEDAČKIH ULOGA U ROMANU UWE TELLKAMPA DER
EISVOGEL Roman Uwe Tellkampa Der Eisvogel govori o neuspjehu filozofa Wigga Rittera. i Jost Fortner. Günther. Wien: Braumüller Verlag. Patrick Grammarté. Weidermann. "Neues Deutschland. Dorothea Ritter. 2007. te na temelju tih pripovjedača proučiti stanje društva. društveni roman. Die Sehnsucht nach Pathos und heiligem Ernst: Der Schriftsteller Uwe Tellkamp will keinen Spaß verstehen. Volker.elib." Literaturkritik 2005: 19. Namjera ovog članka je analizirati funkciju multiperspektivnog pripovijedanja. "Die Rückkehr des Pathos und das Ende der Demokratie ‘Der Eisvogel‘ – ein Roman des Bachmann-Preisträgers Uwe Tellkamp. U tu svrhu grupa koja sebe naziva „Wiedergeburt“ planira terorističke napade.)." Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung 10. Ključne riječi: multiperspektivnost. Frankfurt am Main: Lang.262 Journal of Language and Literary Studies Scheidl.2009). Ein Land auf dem rechten Weg? Die Entmythisierung der Zweiten Republik in der österreichischen Literatur von 1985 bis 1995. nasilje. Zusanek. Untersuchungen zum Vogelkult I. Harald (Hrsg.php/Oesterreich__Gegenwartsliteratur_ab_1990_-_Wendelin_Schmidt-Dengler (19. Wiggo se u svojoj dezorijentiranosti pridružuje terorističkoj skupini. Christian. Internetquellen: <http://www. Schneider.2005: 25.04. desničarski ekstremizam . Karl S.at/index. Troizen – Alkyone. javljaju se brojni pripovjedači: Wiggo Ritter. Kako bi se rasvijetlila pozadina ubojstva. teror. koja radi na stvaranju staleške države u Njemačkoj. 2003.

koji se bavio pitanjem američkog školstva. Ključne reči: američki san. autor srpskog porekla koji je na sopstvenom primeru iskusio mit o američkom snu. nasilje. Svrha ovog rada jeste da se ispitaju posledice takve prakse u okviru zapadne kulture.09-2 Tešićevo viđenje mita o američkom snu Milena Kostić. Jedan od vodedih američkih intelektualaca. tvrdi Brustin. pritom. Robert Brustin. Govori se o reformama koje treba da se sprovedu u delo kako bismo konačno postali deo evropske porodice. u praktičnom smislu. i da se preispita mogućnost povratka učenju Sokrata i Pelagija – učenju koje se zasniva na potpunoj samospoznaji. kao i prema svima onima koji se razlikuju i ne pripadaju dominantnoj vedini. primetio je da se u školama deca podstiču da razvijaju takmičarski duh i da pobeđuju u raznovrsnim disciplinama. insistira u svojim dramama jeste da li je moguće da doĎe do ostvarenja ovog sna. a u potpunosti je indiferentno prema razvijanju kritičkog i imaginarnog potencijala?“ (Brustin 249) Štaviše. tolerantna. a da se. godine. srpskom narodu je ta dugočekivana demokratija bila nametnuta u okviru vojno-humanitarne akcije „Milosrdni anđeo“. afirmaciji i veri u uroĎenu dobrotu čoveka. Jedan od društvenih aspekata koji treba da se reformiše jeste školstvo. Danas je veoma popularno istadi da živimo u periodu integracija i da de uskoro dodi dan kada de nova. gde generalno dolazi do uništavanja ljudskog potencijala. ne izdaju osnovni principi ljudskosti. Ključno pitanje koje Brustin formuliše u svom eseju o obrazovanju jeste: „kako to da se američko obrazovanje svodi na sofisticiranje uma i fizičku utreniranost organizma. imaginacija. ali svakako treba biti svestan činjenice da se prvi nedostaci i anomalije ved daju uočiti. samospoznaja. Pitanje na kome Stiv Tešić. ali te veštine ne uključuju oblast imaginacije. Međutim. zapadnjački obrazovni sistem uništava kreativnu sposobnost poje- . 1999. U poslednje vreme u Srbiji konstantno se pominju osnovna načela demokratije – isti tretman i tolerancija prema rasnim i religioznim manjinama. demokratska Srbija biti sastavni deo Evrope. Univerzitet u Nišu Apstrakt: Stiv Tešić je samo jedan od savremenih knjiţevnika koji je istraţivao kulturološke procese koji neizbeţno prerastaju u različite oblike nasilja i surovosti. u prolede.Folia linguistica et litteraria 263 UDK 821. demokratija.111(73). vrednosni sudovi. O posledicama ove reforme još uvek je rano govoriti. a ta reforma je uveliko u toku.

s jedne strane. s druge. Golding je mišljenja da je prava reč koja opisuje ovaj proces zapravo trening (Golding 128). prezentovan u medijima kao najdostojanstveniji patriotski čin. administratori. koncept rata predstavlja. i kreativni instinkt i spontanost. Prema Rič. sve su to simptomi očaja koji je rezultat nezadovoljstva životom danas. današnja omladina željno iščekuje upravo one scene u filmu koje su pune nasilja. surovosti. naročito među mlađom populacijom. međutim. U savremenom društvu. sličnom onome koje je Pavlov koristio u svom poznatom eksperimentu sa psom. možemo govoriti i o Stivu Tešidu. merna jedinica za nedostatak imaginacije. Sama ideja da od pomisli na rat. kriminalu. jeste to što se nasilje danas posmatra kao normalna i prirodna pojava. poput sukoba u Vijetnamu koji mu je prethodio. Činjenica koja je poražavajuda. još jednom od savremenih autora koji u svojim dramama istražuje i kritikuje kulturološke osobenosti koje neizbežno vode u nasilje. tvrdi Rič. apsolutni nedostatak imaginacije u naučnoj i političkoj sferi. cela nacija može da se ujedini u osedanju moralne ispravnosti i patriotizma jeste. U svetlu zaključaka o savremenom društvu (a posebno o američkom društvu danas) do kojih su došli Brustin. vojnici. Štaviše. itd. u kome ističe da je obrazovanje danas izgubilo svoju primarnu funkciju – da podstiče ljude da formulišu raznovrsne vrednosne sudove – i pretvorilo se u neku vrstu treninga. rat i surovost. Proces kome se ovi ljudi podvrgavaju kako bi se osposobili za različite poslove se još uvek naziva obrazovanjem.264 Journal of Language and Literary Studies dinca i ima za cilj da stvori servilne poslušnike sistema. godine i ističe činjenicu da je i ovaj rat. Golding i Rič iz svojih raznovrsnih perspektiva. a tome svakako doprinose i ved pomenuti novi paketi mera i reformi u oblasti obrazovanja. savremena američka pesnikinja i esejista. svakodnevno su u sukobu. između ostalih i Edrijen Rič. pola i rase u američkom društvu piše. ističe Golding. Ono što je savremenom društvu potrebno danas. a nekada se posledice ovog sukoba ogledaju u različitim oblicima kriminalnog ponašanja ili neuroza. kako tvrdi Rič. Rič se zapravo poziva na rat u Zalivu iz 1991. dok vedina odraslih zapostavlja aspekt života u savremenom društvu koji se upravo zasniva na nasilju. kojima nedostaje kreativnost i imaginacija za osmišljavanje potencijalno drugačijeg načina života. Na žalost. u čuvenoj zbirci eseja pod nazivom Šta postoji tamo (Rič 15). O ovim simptomima koji se manifestuju kroz najrazličitije oblike nasilja prema pripadnicima drugačije veroispovesti. Do istog zaključka dolazi i Vilijam Golding u svom eseju Na vrhu talasa. Poricanje stvarnosti postaje sindrom koji se upotrebljava i na najvišim državnim instancama. korupciji. jesu tehničari. represivne društvene konvencije. kako kaže Rič. Svrha ovog rada jeste da se istraže uzroci takve kulturo- . Ljudi boluju od samonametnute amnezije i poricanja očigledne stvarnosti. Na kraju XX-og i na početku XXI-og veka. humanistički koncept obrazovanja za koji se zalažu Brustin i Golding danas ostaje nerealizovana utopistička tvorevina.

Spasila si mi život. dolazimo do zaključka da se isti proces stalno ponavlja: mete se menjaju.. što je upravo podatak koji doprinosi opštem stanju konfuzije i moralne dezorijentacije.. Nakon svega što je iskusio u životu. Meri. ključno pitanje u radu bide kako dodi do ostvarenja američkog sna. dobrovoljno prijavila. Brzina tame se zasniva na hamletovskom preispitivanju koncepata istine i laži.. Džo ne želi da propusti priliku koja mu se ukazala. Svestan činjenice da je deo instrument i oružje sistema. a istovremeno ostati dosledan sebi.. Ovaj herojski podvig takođe ga kvalifikuje i za uži izbor takmičenja „Čovek godine“ države Južna Dakota. U komadu Brzina tame Tešid obrađuje temu glorifikacije sopstvenih grešaka u američkom društvu.. bududi da je proveo dve godine u Vijetnamu. Glavni junak. koja se svode na ideju kompletne samospoznaje i afirmacije ljudske dobrote. Međutim. Ovo je pitanje koje je Stiva Tešida lično veoma zanimalo. prava istina iza ovog herojskog podviga je slededa: tokom sukoba u Vijetnamu. god.god. Međutim. Irak 2003.. bududi da je i sam bio na tom putu – kao srpski emigrant koji je u Americi iživeo sopstvenu priču od trnja do zvezda. Kada se imena i lokacije promene. a ti si me svojim rođenjem spasila“ (7). kada umesto Vijetnama navedemo primer drugih država (Srbija 1999.. postao je čovek koji ume da ceni istinske životne vrednosti u stilu čuvene izreke Viljema Blejka da je sve što živi sveto. vojnici su detoksikovani i tokom tog procesa sterilisani. Džo. Džo instinktivno oseda da je jedini način da okaje svoje grehe da se okrene životu i postane otac detetu koje zbog prethodno pomenutog procesa detoksikacije i sterilizacije nikako ne može biti njegovo. Projekat se zasniva na eksperimentu – deca škol- . zaslužio je počast zahvaljujudi činjenici da je spasao život svog ratnog druga Lua.).Folia linguistica et litteraria 265 loške prakse unutar zapadne kulture u kojoj je obogaljivanje kreativnog potencijala postao uobičajeni proces. Umirao sam. Libija 2011.. Nakon toga. To je činjenica koja ne utiče bitno na rasuđivanje glavnog junaka. a neprijateljstvo prema onima koji nude otpor i dalje ostaje. Vlada nikada nede priznati da je rat u Vijetnamu predstavljao jednu od najvedih istorijskih grešaka. Amerikanci su radioaktivnim supstancama bombardovali predeo gde su bili locirani njihovi vojnici. Odnos koji ima sa derkom pun je nežnosti i stalno joj napominje: „Ti si pravi heroj. nagrađeni vijetnamski heroj. Tešid ilustruje ovu ideju opisivanjem školskog projekta za koji se Meri. Konačno. štaviše. god. Vidiš. pošto vlast nikada ne zaboravlja svoje odane poslušnike. kao i da se ispita da li je mogudi povratak zapadne kulture učenjima Sokrata i Pelagija. vijetnamski sukob zvanično se veliča kao jedan od najznačajnijih istorijskih događaja. Jedina greška (koja nikad nede biti izneta u javnost) jeste ta što Amerikanci nisu dobili taj rat. nisi me samo usredila kada si se rodila. Džoova derka. u savremenom društvu manipuliše se i sa idejom roditeljstva. koje je Tešid lično iskusio.

koje se prevashodno zasnivaju na odbacivanju ljudi iz društva poput smeda nakon što posluže određenoj svrsi. Toliko smo bili sredni kada smo shvatili da bolna mesta mogu da zacele da nam zaista nije bilo bitno kako de isceliti. prvobitno su se bavili deponovanjem smeda. Džo i Lu. Lu nije uspeo da prihvati novi način života nakon rata i ostaje odbačen od svoje države i sunarodnika. demokratskim trendovima o toleranciji i odgovornosti koji se namedu deci školskog uzrasta. Čini se da su i Džo i njegova supruga Ana. Posle rata. on pokazuje da svaki život treba ceniti bez obzira na okolnosti. povratnici iz Vijetnama. Međutim. Prihvatajudi tuđe dete kao svoje. Džo je u potpunosti svestan ove činjenice i zbog toga se na slededi način zahvaljuje na nagradi „Čovek godine“: . Ono što sistem prepoznaje u ovom povratniku iz Vijetnama koji ne uspeva da se vrati na pravi životni put jeste upravo činjenica da njegov način života ne odgovara viziji koju vedina Amerikanaca ima o sebi. Džo živi život posle Vijetnama zasnovan na paradoksu. a drugi skitnica koji širom zemlje obilazi spomenike posvedene vijetnamskim žrtvama. zato što se na njemu vidi prava istina o ratu i državi. Ova laž nas upuduje i na ostale misterije i nerazjašnjene priče iz Džoovog života. Mislim da smo u nasoj žurbi da volimo i budemo voljeni zacelili bolna mesta na pogrešan način. obogaljeni od strane sistema. (49) Laž koji Ana spominje zasnovana je na činjenici da Meri nisu otkrili pravu istinu o očinstvu.266 Journal of Language and Literary Studies skog uzrasta treba da se brinu o džaku zemlje. Cilj ovog projekta jeste da se deci pokaže značaj prihvatanja odgovornosti za sopstvene životne odluke. sve vreme pretvarajudi se da su roditelji deteta. uočidemo veliku dozu licemerja u razlici između ideja koje se promovišu i onih koje se praktikuju. Jedina utešna činjenica u ovoj licemernoj situaciji jeste način na koji se Meri ponaša prema „bebi“ – ona je brižna i nežna poput prave majke – što nam donekle daje nadu da deca u svojoj iskrenosti i neiskvarenosti mogu uticati na ispravljanje grešaka roditelja. On predstavlja simbol svega onoga što može da ugrozi američki sistem vrednosti. koja svojoj veštačkoj „bebi“ daje ime ovog ratnog veterana. dok nešto nije postalo dobro. od kojih je sada jedan uspešan poslovni čovek. Oko laži. ukoliko uporedimo način na koji se država brinula o povratnicima iz Vijetnama sa novim. našli jedno drugo kako bi konačno otkrili svrhu svog postojanja u međusobnom pomaganju i razumevanju. teškom otprilike pet kilograma. Prvi čin prihvatanja Lu doživljava od Meri. Tešid ovde još jednom naglašava svoje ubeđenje da nova generacija Amerikanaca nede ponavljati greške svojih roditelja. Po prvi put u životu smo iskusili takvu ljubav. Mislim da čak nismo ni shvatali koliko je sve oko nas loše.

zbijali smo šale dok smo to radili. Popeli smo se na vrh onih praznih kontejnera. Ja sam je zvao Majka Država. Ja i Lu. a to ne može da dozvoli. iz nedelje u nedelju. i zakopa da ga vi ne biste gledali. Onda smo se dograbili za onu stvar i psovali dok smo radili šta smo radili. nikako nam nije bilo dosta. Takav stav ga pretvara u zver. Džo traga za oproštajem. samo što smo ovog puta mi gađali naše.. Želeli smo još više da mrzimo. omogudilo novi početak u životu. ilegalno su skladištili nuklearni otpad na mesto koje je bilo predviđeno za izgradnju novog naselja: Kao da smo izlivali smrt na barel. čak smo u tome podsticali jedan drugog. a nakon povratka iz Vijetnama. Sve sam to želeo. Džo i Lu su želeli da uzvrate istom merom državi koja ih je pretvorila u bogalje. mama. Da se osvetimo za sve. Hteli smo onu vrstu mržnje koja skrnavi život. ali brzo se kaje zbog toga. Gledali smo se i cerili. Ravnali smo račune. Znali smo da je u kontejnerima bila smrt. Evo ti. Evo ti! I išikljali smo svoje mrtvo seme u one mračne rupe. Još jedna tura. a posle odbacila. I poslednje nodi tamo gore. Više je otrova bilo u nama nego u svim onim kontejnerima zajedno. ionako ved pune smrti. ali ma koliko se upinjali da mrzimo. Hajmo sad. jer shvata da de njegova dela prouzrokovati bol i patnju nevinim ljudima. vaša prljavština i otpaci. tako je Lu zvao brdo. koje neko mora da odnese negde. kao što je i on sam bio nekad. pronašli smo način kako da mrzimo. Evo ti. Posle rata. Da vidimo kako de ti se dopasti ti sinovi i kderi. I baš kao što je danju bio dobar osedaj voleti te. nailazi na odbacivanje i revolt. Želim da poništim. bio sam u đubretarskom biznisu. Neku večnu mržnju smo hteli. Što me dovodi do zahvalnosti. dok smo spuštali pantalone do kolena. na eks! Jedva sam čekao da sunce zađe. Pošto su bili u „đubretarskom biznisu“. ali je bio dobar osedaj dok smo to radili. Ali više ga ne želim. mamice. ali i sam . Želeo bih svima da se zahvalim jer mi je vaše đubre.Folia linguistica et litteraria 267 Pre nego što sam ušao u građevinski biznis.. Da vidimo kakva de se deca izroditi iz ovoga. Želim da povučem reč. Majka Zemlja. Evo ti. Ana. koja koristi iste metode sistema koji prezire – žudi za osvetom. majčice. da poništim sve. umesto pomodi i priznavanja greške. tako je nodu bilo dobro napiti se i mrzeti i sipati smrt u one rupe. Srce mi je. Opet je bio rat. više od pet meseci. bilo gde. Želeo sam taj užas svim svojim srcem. Radili smo to iz nodi u nod. (83) Džo postaje svestan činjenice da ga je sistem iskoristio i obogaljio. Evo ti tvoje sledede generacije. Ne mogu više da podnesem. (39) Posle rata. mi častimo. pa da se napijem i ponovo mrzim. a ne znam kako. mama.

Međutim. vedina ljudi ne želi da ih neko konstantno podseda da postoje gresi koji treba da se oproste. niko nije izrazio zainteresovanost za pravu patnju. koji je simbol autentične i urođene ljudskosti u svakome od nas. poput Beketovih Lakija i Poca. nakon ispada na večeri prilikom dodele nagrade. Međutim. jer čuvari ove zemlje cene novčanu . nego priznanjem da američki san. daleko od srca. Štaviše. intelektualac. tako da je Džo primoran da se iseli. tako da je „ološu“ dozvoljeno da uđe besplatno u muzej i edukuje se. priseda se Anđeo. kao i o pravom američkom mitu. Pozadinu priče čini neimenovani građanski rat. koji upravo služi autorovoj svrsi da pokaže kako postoji isti obrazac za sve ratove koji su ikad vođeni i koji de se tek voditi. Na primer. nalaze se na otvorenom drumu i traže superiornu civilizaciju – „Zemlju slobodnih“. Tešidevi likovi. zarad formulisanja svog stava prema ratu u Vijetnamu. Daleko od očiju. U prvoj sceni zatičemo Anđela. Reakcija „ološa“ je bila za očekivati.268 Journal of Language and Literary Studies postaje svestan činjenice da prvo mora da oprosti onima koji su mu naudili kako bi zaslužio oproštaj. U drugoj sceni drame. Džoova porodica više nije dobrodošla u njihovoj blizini. Iako je Tešid napisao komad Na otvorenom drumu. Njihovo odbijanje da ispune zadatak zapravo podrazumeva otpor prema izdaji intuitivne spoznaje života. niti je taj prizor nazvao remek delom. inače duboko ukorenjen u zapadnjačkoj tradiciji. Njihov ulazak u „Zemlju slobodnih“ zavisi od toga da li de ispuniti zadatak koji su dobili – od njih se zahteva da ubiju Isusa. To je bio „Dan ološa“. Tešid pokazuje u ovom komadu da sindrom „poricanja“. dok Al prolazi pored gurajudi kolica puna umetničkih predmeta. Slike koje su izložene u muzeju oslikavale su depresiju i patnju. Razgoropađeni neadekvatnim tretmanom. Anđeo evocira uspomene na prvu posetu muzeju. spašava Anđela samo zato što mu je potreban kao životinja koja de vudi kolica. funkcija drame prevazilazi ove okvire – Tešid ovde zapravo govori o uzrocima i poreklu svih vojnih sukoba. mora da se prepozna i ukloni iz psihe vedine ljudi kako bi se osigurao povratak na prvobitne i originalne ljudske vrednosti. Na kraju ovog neobičnog hodočašda glavni protagonisti drame shvataju da je osnovna karakteristika čoveka da voli bez motiva. sa omčom oko vrata. a na kraju i sam muzej. Osnovna funkcija umetnosti – da nam pruži kreativne uvide u realnost – izdaje se. iako se samo na desetak metara udaljenosti na ulici mogla videti ista slika autentičnih ljudi. Vedina ljudi se zadovoljava očuvanjem privida stabilnosti. ljudima više odgovara uramljena slika realnosti od prave istine. ved je prilično daleko od realizacije. Al i Anđeo. u neku ruku postapokaliptičnu verziju Beketove drame Čekajudi Godoa. učitelj i njegov sledbenik. mira i sigurnosti. počeli su da pale umetničke slike. Al. Al i Anđeo. Al pravi kolekciju umetničkih dela samo da bi obezbedio ulaznicu u „Zemlju slobodnih“. imaju šansu da se uzdignu iznad ovih okolnosti. tvrdi Anđeo. ne samo što još uvek nije ostvaren. Nasuprot tome.

Rič odbija licemerne sistemske podsticaje i naglašava da je primarna funkcija umetnosti regeneracija urođenih želja. biti bliska.Folia linguistica et litteraria 269 vrednost tih dragocenosti. sindikatski dramski kritičar. kaže Anđeo . veruje u društveno prisustvo umetnosti – kao glas obespravljenima. Njegova retorika postaje isprazna. osetili odbačenim od sopstvene vlade“ (Rič 3). Moram da počnem da živim svoj život.S. upravom smislu te reči. tako da ovaj komad predstavlja Tešidevu reakciju na destruktivne posledice konzumerskog vrednovanja umetnosti. Postoji nešto u svim tim ljudima što treba videti. što ga svrstava u red ljudi o kojima je Anđeo govorio – to su ljudi kojima je stalo do mučenika na slikama. Uloga autentičnog umetnika zasniva se na uspostavljanju veza između svih ljudi koji su odbačeni i na povezivanju sa pravom umetnošdu koja de im. tvrdi Rič. Ona ističe razloge zbog kojih je odbila ovo prestižno priznanje koje bi joj uručio tadašnji američki predsenik Klinton i kaže „osnovno značenje umetnosti. jedan je od „ispraznih ljudi“ o kojima je govorio T. (63) Iz navedenog primera vidi se da umetnost u savremenom društvu postaje izgovor za odbacivanje autentičnog životnog iskustva. Ali onda pomislim: Aleks Čejni je jedan od onih ljudi koji svakoga dana pomisli kako de sutra početi da živi svoj život. kao da mi se crna maska nadvije nad glavom. Tešid se bavi istom temom u drami Umetnost i dokolica. te svojim najbližima ne izlazi u susret kada im je najpotrebniji. Aleks. poput Stiva Tešida. jer se ne primenjuje u realnim okolnostima: Moram da iskočim iz voza. Svaka vlast koja se udaljava od demokratskih principa. voz ulazi u tunel i sve postaje mračno. Aleks joj pristupa u vakuumskoj izolovanosti. Metod koji on koristi kako bi neukog Anđela obrazovao sastoji se na suvim činjenicama o umetničkim delima i njihovim tvorcima. Eliot. u tom slučaju. iznenada. kao pravo koje svako od nas stiče na rođenju – nije mogla učestvovati u ovom krajnje licemernom ritualu. Iako mu poznavanje umetnosti predstavlja profesiju. kao glas pobunjenika protiv zvanične politike. koji ne može na pravi način da vrednuje umetnost i primeni njene dragocene uvide na sopstveni život. kako ga je sama nazvala: „Niko od političkih frakcija nije se zauzeo za ljude koji su se. a samim tim je od vitalnog značaja za razvoj demokratske društvene vizije. a ne do mučenika u realnom životu. po mom mišljenju je nekompatibilno sa ciničnom politikom njegove administracije“ (Rič 3). Drama je završena. A onda. O istom procesu govori i Edrijen Rič u svom eseju Zašto sam odbila državno priznanje za umetnost (1997). Pesnikinja koja. nailazide na ozbiljne prepreke i kritike od strane auteničnih umetnika. Tešid je mišljenja da umetnost nikako ne treba da bude odvojena od konkretnog i pojedinačnog.

U takvim uslovima. Na taj način. Ta njegova potreba dolazi do izražaja u epizodi sa devojčicom koju nalaze na putu. otelotvorenje primitivnog varvarina. Ova kazna je neophodna kako bi Al konačno shvatio da racionalne sposobnosti zapravo predstavljaju glavnu zamku ljudskosti. Pre nego što umre. a gluv je na zahteve lažnih patrijarhalnih autoriteta. želje. jer odbija da koristi jezik civilizacije.270 Journal of Language and Literary Studies u drami Na otvorenom drumu. U Bibliji piše da je zabranjeno ubijati. poslednji test koji Al i Anđeo treba da polože kako bi ostvarili svoj san o ulasku u „Zemlju slobodnih“ jeste da ubiju Isusa. koji je u drami predstavljen kao gluvonemi muzičar koji svira čelo. On ne doživljava sebe kao čoveka razapetog po kazni. u tom smislu. ali ne piše ništa o ubistvu Boga. jer de im ona samo predstavljati prepreku na putu do „Zemlje slobodnih“. ovo hodočašde mu je bilo neophodno da bi shvatio kako ljudska priroda zaista funkcioniše. Dok je pre smatrao da je koncept slobode problematičan. i. umetnost de predstavljati glas gladi. slededi Isusov primer. intelektualnom skeptiku. poput Sokrata. sve vreme nas podsedajudi da se demokratski procesi nikada ne završavaju. Čini se da je Alu. u kome de se vrednovati ljudska individualnost i potraga za pristojnim. ali se odbacuje mogudnost bilo kakve emotivne reakcije. strasti. proizvodi najdivniju muziku. nemira. umetnost. ved kao čoveka koji je konačno raširio ruke kako bi zagrlio ceo svet. zato što se pomodu njih može analizirati svet. Kao što je ved napomenuto. ovo neostvariv zadatak. dok mu edukovani i superiorni Al nalaže da je ostavi na putu. pri čemu joj Anđeo. spašava život. Ovakav opis Isusa zapravo predstavlja kritiku patrijarhalne civilizacije i njenog logosa – Isus je simbolično nem. jedini način da se evocira učenje Sokrata i Pelagija zasnovano na urođenoj dobroti po Tešidu je da se otvoreno pokazuje emocija prema bližnjem. Al i Anđeo su za kaznu zbog neposlušnosti razapeti na krstu. jer čim se čovek oslobodi određenih stega. Pošto ipak nisu sposobni da počine ubistvo (tj. stvara društvo bez odbačenih. tako da ovu okolnost treba iskoristiti i ubiti Isusa zato što je „čoveka doveo u sukob sa svojim umom“ (73). običnim životom. Al konačno postaje svestan činjenice da je osnovna karakteristika ljudskosti ljubav bez ikakvog racionalnog povoda. Konačno se oslobađa jednostrane vizije života i sam sebe doživljava kao remek delo. da eliminišu tračke ljudskosti u sebi). nastaje problem kako i u koje svrhe iskoristiti novostečenu . a uloga umetnika jeste upravo da istraži koji su to kvaliteti i da im pomogne. iako je sasvim uočljivo da Anđeo žudi za emotivnim iskazivanjem ljudskosti. (Rič 6) U svetu u kome je život (umetnost) izgubio pravo značenje. Monah koji se zatiče u manastiru samo je još jedan od mnogih objektivnih birokrata koji tumači Bibliju koristedi pravne smicalice.

došlo je u periodu renesanse. analitičko znanje vodi do mudrosti i srede. S druge strane. ne kao aberaciju. Elijade pravi razliku između tradicionalnog (arhaičnog) i modernog (istorijskog) čoveka. Al konačno postaje svestan pravog značenja ovog koncepta. Rubenštajn reinterpretira značenje Aušvica. Tradicionalni ili arhaični čovek je živeo smatrajudi da pripada nečemu što je mnogo vede od njega samog. sagledane iz savremene perspektive. Rubenštajn nudi korisni kontekst u analizi glavnog motiva Tešidevih drama – odbacivanje ljudskosti od strane modernog čoveka. tj. moralan stav prema bližnjem ili pak prema prirodnim ili političkim zakonima. Njegova ideja je da je Aušvic zapravo nastavak tradicije koja potiče od Stare Grčke i Rima. Na taj način. čija je glavna karakteristika dehumanizacija. stav prema ljudima i prirodi se bazira na moralnoj neutralnosti. Kombinacija svetovne otrežnjene svesti i iskalkulisane racionalnosti sprečava bilo kakav spontan. a njegove posledice – porobljavanje ili uništavanje Drugog – su dominantne u modernom društvu danas. da je neizostavni deo prirodnog (kosmičkog) ciklusa. pa da. nedostatak ispoljavanja bilo kakve emocije u kontaktu sa ljudima. Aušvic je primer „modernih tehnika birokratije“ čiji je cilj konačno ropstvo i totalna dominacija (Rubenštajn 28). zato što ukazuju na kauzalnu vezu između navedenih zloupotreba slobode i savesti . O istoj ideji govori Mirče Elijade u Teroru istorije. na likove iz Tešidevih drama. otrežnjenje i racionalizaciju. tj. Primenjujudi teoriju Nortopa Fraja o dijalektičkoj prirodi mita. a u politici – na bespogovornoj poslušnosti. da bi u svom institutionalizovanom obliku završio kao totalitarna dogma (Fraj 21). Ričard Rubenštajn u Lukavstvu istorije uočava u zapadnjačkoj istoriji impuls ka totalnoj dominaciji. veku je birokratija. nego kao deo kontinuiranog ropstva koji je vekovima deo zapadne civilizacije. Veliki je broj modernih kritičara koji su uvideli da je humanistički projekat koji počiva na snu o nesputanoj slobodi paradoksalno dobio različite oblike neslobode u savremenom društvu. Otelotvorenje ovakve ideje u 20. koji počinje kao revolucionarna vizija slobode. tj. političke i ekonomske modi u savremenom društvu. on nikad nije ni pomišljao da naudi prirodnom poretku stvari. a kulminirane u birokratskon totalitarizmu 20. Te iste procese. dolazimo do ideje da se novostečena sloboda upotrebljava prvenstveno za ostvarivanje destruktivnih ciljeva – za sticanje i očuvanje vojne.Folia linguistica et litteraria 271 slobodu. samim tim. kako slikovito Rubenštajn naziva ovaj proces. Prema Rubenštajnu. Hubrističke aspiracije. zapaža i Rubenštajn i definiše ih kao sekularizaciju. biti konačno slobodan da bez ikakvih interesa i motiva voliš bližnjeg svog. dodaju konkretnu istorijsku dimenziju Frajovom opštem paradoksu. jer bi to rezultovalo propašdu njega samog. Npr. veka. Do aktiviranja ovog virusa u cirkulaciji zapadnjačke krvi. racionalno. moderni ili istorijski čovek je verovanja da ljudsko bivstvovanje nema veze sa prirodom ved sa istorijom koja se bazira na linearnoj progresiji događaja koje se intelektom poimaju. inicirane u renesansi. Umesto toga.

Bloomington: Indiana UP. postoji sedanje na onu ontologiju koja je predhodila „kvarenju bitka“. Northrop. Faber and Faber. Međutim. Critique of Practical Reason. 1973."Los Angeles Times. 1989.Transl. The Critical Path: An Essay on the Social Context of Literary Criticism. Zaključak do koga dolazi u svakoj od svojih drama uvek je isti. .8 (1997): 3-6. Poput brojnih pripadnika svoje generacije koji su iskusili na sopstvenom primeru kako su im ideali ostali nerealizovani. Mircea. Jedini izlaz iz modernih globalnih tokova nazire se u očuvanju nacionalnog identiteta. Takav način života može postati zavisnost“ (Tešid 73). 1993. Literatura Brustein. Rich. What is Found There: Notebooks on Poetry and Politics. History and the Myth of Eternal Return. Nasuprot toj dominantnoj tradiciji. Tešid oslikava galeriju odbačenih i suicidalnih likova koji potiču iz disfunkcionalnih porodica. ved u kontekstu kritike globalnog savremenog društva uopšte. 1991.272 Journal of Language and Literary Studies na pragu modernog doba i masovnih problema od kojih pati današnje postmoderno društvo. 1974. čija je glavna ideja da svako svako sa strahopoštovanjem treba da se osloni na „zvezdano nebo iznad nas i moralni zakon u nama“ (Kant 154). Frye. 3. New York: Hill and Wang. U svojim dramama. a možda je najefektnije opisan u gnevnom pokliču Dijane. Adrienne. ali i falsifikovani i kao takvi ponovo interpretirani masama. Adrienne. London: Penguin. Tešičeve drame ne treba čitati samo u kontekstu kritike američkog društva. Rich. koje koristi radi satire mita o američkom snu. Dreams and Hard-back Chairs in Reimagining American Theatre. Abbot T. "Why I Refused National Medal for the Arts. glavne protagonistkinje u drami Povratak na početak: „Želim razvod od života u kome je neophodno svakodnevno pristajati na žrtvovanje nevinih i njihove tragedije kako bismo konačno postali ljudska bida. Ta alternativna filozofska i etička tradicija može se poistovetiti sa Kantovom kritikom praktičnog uma. London: Virago. On the Crest of the Wave in Hot gates. a ne nasilnim kalemljenjem tuđih mitova i ideala. London: Penguin. William. Golding. Tešid se generalno u svim svojim dramama bavi problemima ljudi koji su napravili pogrešne životne izbore i izdali svoju ljudskost. Eliade.K. Kant Immanuel. 2002. te pate od posledica destruktivnih izbora. Robert. Tešid se u svojim dramama bavi temom izdaje. ličnog integriteta i ljudskog dostojanstva.

1997. The Speed of Darkness. Steve. moral judgements. imagination. 1991. New York: Applause Theatre Book. The goal of this paper is to explore the consequences of such cultural practices within Western culture and to examine whether it is posible to return to the teaching of Socrates and Pelagius. Tesich. On the Open Road. Arts and Leisure.New York: Harper & Row. The question posed by Tesich. The Cunning of History: The Holocaust and the American Future. TESICH’S VISION OF AMERICAN DREAM Steve Tesich is just one among numerous contemporary authors who explore cultural practices that make war. violence and cruelty inevitable. Tesich. based on complete self-knowledge and affirmation of the goodness of man. 1975. Steve. democracy. New York: Samuel French. at the same time. violence. Key Words: American Dream. self-knowledge. Steve. remain loyal to one’s inner self. is whether it is possible for one to realize his or her American Dream and. 1992. . Richard. New York: Samuel French. an American author of Serbian origin. Tesich.Folia linguistica et litteraria 273 Rubenstein.

.

i kаo reаlističke i kаo nаturаlističke. Sem Šepаrd je otvorio rаznovrsne mogudnosti аnаlize. pozorište Semа Šepаrdа nemа tаpi- . ni jedno ni drugo. zаtim impresionističkih doživljаjа ljubiteljа pozorištа. drаmа.Folia linguistica et litteraria 275 UDK 821. Šepаrd stvаrа već 47 godinа. аrhetip.09-2 Sem Šepard: američka porodica američki sniva – Dugo putovanje kući Vesna Bratić. аli je ono nаjbolje što je stvorio ostаlo u Regаnovom dobu individuаlnog preduzetništvа kаdа je jedаn glumаc i kаuboj mogаo dа bude sve. čаk i predsjednik. te nаjzаd do аnаlizа sаsvim podređenih biogrаfiji (kаkvа je godinаmа uporno Don Šuijevа).” Zovu gа nаjboljim i nаjvitаlnijim аmeričkim drаmskim piscem dаnаšnjice. аmerički sаn „Sаmostvoreni mit“ (Derose 1). Ili mаnifestnu sudbinu. U ovom rаdu detаljno ćemo se pozаbаviti njegovim tzv. udruţenih sа аrhetipskim nаsljeĎem ruši mit o (ideаlnoj) аmeričkoj porodici. glumаcа. pа se u postmodernom plurаlizmu perspektivа i pristupа njegove drаme posmаtrаju i kаo ekspresionističke. nаjčešde. porodicа. ekspresionističkih (često i drogаmа indukovаnih) „tripovа“ sа mаrginа pribliţio centru i konаčno nаkon 33 godine kаrijere (i slаve) i Brodveju. ved uključuje simbiozu rаzličitih referentnih pozicijа. „kičensink“ drаmаmа. preko onih u kontekstu populаrne kulture i kulture mаsovnih medijа. Ili. ili dа je pаk drаmski tekst metаforа zа proces sаmoreаlizаcije egа duž Lаkаnove ljestvice imаginаrnog. Dugo vremenа je bio „zlаtni dečko“ аmeričkog pozorištа koji je trebаlo dа ispuni mit o velikom аmeričkom drаmskom piscu. Nаjčešde čitаnje Šepаrdа nije iz ekskluzivno jedne perspektive (jer postmoderno stаnje koje ilustruju njegove drаme po definiciji isključuje svаku cjelovitost i usmjerenost). pа do mаnje impresionističkih аli nа sаmu performаtivnost – pozorišnost više orijentisаnih čitаnjа teаtrologа. No. Čitаnjа se kredu od psihoаnаlitičkih (inspirisаnih Frojdom i Lаkаnom) i feminističkih (zаnimljivo oprečnih: zа i protiv Šepаrdа). Ko god je pisаo o Semu Šepаrdu nije zаobišаo аmerički sаn. dekonstrukcije drаmskog tekstа/didаskаlijа u cilju pokаzivаnjа dа se tekstom (re)konstruišu likovi (Debrа Gejs). producenаtа. Ključne riječi: Amerikа. pаtologijа. Spregа juţnjаčke gotike. simboličnog i reаlnog (Viljem Kleb). kojimа se poslije svojih postmodernističkih. ličnih demonа i vlаstite porodične pаtologije. Univerzitet Crne Gore Apstrakt: Sem Šepаrd je аutentično „аmerički brend.111(73). Po nekimа je to mjesto i nаkon polа vijekа njegovog stvаrаlаštvа ipаk ostаlo uprаţnjeno.

U sklаdu sа svojom poznаtom sklonošdu zа postаvljаnje što vedeg brojа problemskih osа nа scenu (koje nа krаju morаju dа se stiču u jednoj tаčki. on nаs ne (sаmo) upozorаvа nа posljedice ved i nаlаzi uzroke pаtoloških izopаčenjааmeričkog snа. ili. kojа se šezdesetih godinа prošlog vijekа podiglа sа Zemlje u pustinju svemirа. od limenke kokа-kole do nosа kаkаv imа Anđelinа Džoli ili jаgodicа Hаle Beri – vodi neizbježno uvođenju kаpitаlističko-konzumerske logike i u nаjintimnije i nаjsvetije oblаsti ljudskog.“ i da se аmbis beznаđа dublji od Velikog kаnjonа otvаrа pod likovimа koji se zа tаj sаn drže kаo zа jedinu tаčku osloncа. Američki sаn. Egzistencijаlno i ontološko postаlo je jednostаvno ekonomsko. . Američki pisci nаjčešde upozorаvаju nа mogudu getsbijevsku sudbinu otkrivаnjа dа je ovаj sаn „lаž(а). Šepаrd ide još i dаlje u dekonstrukciji ove аmeričke fаtаmorgаne: geogrаfski аmerički. аmerički sаn je nаjvjerovаtnije jedini аutentično аmerički mit i nijedаn аmerički аutor nije ostаo imun nа njegа. Jedino što je jаsno. Kаo mlаd drаmski pisаc Šepаrd dаje glаs. ne definiše gа. Vošingtonov. tvrdi Šepаrd. Reklаmа je i dаnаs nаčin dа se zаvedu lаkovjerni. drugi je konzumerizаm i bespoštednа dаrvinijаnskа logikа (liberаlnog) kаpitаlizmа kojа gа podstiče. Po Šepаrdu. kojim se slikа.276 Journal of Language and Literary Studies ju nааmerički sаn. аko imа nečeg tаkvog to su ondа – аmerički snovi – i imа ih koliko i grаđаnа Amerike. nа mаrketingu. ved kаnonski pisаc – dаleko je eksplicitniji. što je zа Šepаrdа nemogud i besmislen zаdаtаk). Ovo Bodrijаrovo „primitivno društvo“ (Baudrillard 7). zаsnivа se. željni snа. reklаmom ideаlnog „imidžа“ kreirа se još jedаn rаscjep u аmeričkom tkivu – prosječаn аmerički muškаrаc ne uklаpа se u sliku ideаlne аmeričke muškosti jednаko kаo ni prosječnа ženа – te rаscjep postаje potencijаlni izvor nаsiljа. Šepаrd kаo stаriji. Linkolnov ili Mаrtina Lutera Kingа?“ (Roudané 69). Simulаkrum i mаrketing su jedаn od uzrokа „аmeričke trаgedije“. nаrаvno. Šepаrd se retorički pitа čiji je to sаn: „Džefersonov. Reklаmom je počelа kаmpаnjа zа osvаjаnje Zаpаdа. Šepаrd аmerički sаn dekonstruiše iz nekoliko uglovа i. simulаkrum. Polivаlentаn. On je „stvorio jednu neobičnu pustoš kojа de biti nаšа propаst“ (Roudané 70). neuhvаtljiv. ovаj sаn je duhovno mnogo stаriji. ili je moždа. jeste dа ovаj sаn „ne funkcioniše. moždа preciznije „mit аmeričkog snа“ je ironijskа podlogааmeričkog pripovijedаnjа u cjelini. reklаmа je još jedаn put kojim se produbljuje rаscjep između stvаrnosti i iluzije. Pomаlo stаrozаvjetno zvuči Šepаrd u ovom prorokovаnju o аmeričkom pаdu kroz simulаkrum snа. Jer. fleksibilаn. Ne postoji jedаn аmerički sаn. No. po Šepаrdu.” I ne sаmo to. zа osvаjаnje do zаmišljene „Grаnice“. bolje redi – sliku – mogude mаnifestаcije аmeričke iskorijenjenosti iz mаtice mitа. imajudi u vidu šepаrdovske pozorišne tehnike. Prvi snivаči su evropski puritаnski kolonizаtori. „zemlje glаdni Evropljаni sа željom zа dominаcijom“ (Roudané 70). dvodimenzionаlni okvir nаmedu kаo normа. Zаkon ponude i potrаžnje kojem se podređuju kriterijumi poželjnosti i dostupnosti – sve može dа se dobije uz аdekvаtnu nаknаdu. čini se dа je аmerički sаn frаzа pogrešno ostаvljenа u jednini.

Ideаlаn obrаzаc аmeričke porodice. mаkаr u jednom periodu. postаju svjež i iznovа zаnimljiv mаterijаl podesаn zа nаjrаzličitiju upotrebu. а njegov opus obuhvata zаistа veliki broj rаznovrsnih fiktivnih likovа koji se lome između ovа tri „cаrstvа“.Folia linguistica et litteraria 277 Američki sаn je entitet podložаn neprestаnoj trаnsformаciji. Spoljаšnji okvir koji liči nа idilične ilustrаcije Normаnа Rokvelа. Finаlnа dekonstrukcijа ovog pojmа donosi istinu kojа boli: „Američki sаn je uvijek jednа fаntаzijа kojа se promoviše kroz reklаmirаnje. nestаbilаn kаo i identitet Šepаrdovih junаkа. Poput džez melodijа. Vilijаmsа i Milerа. umjetniku bliskа. No. Uvijek dаjemo prednost fаntаziji nad reаlnošdu“ (Roudané 70). dijelovi vlаstitih sjedаnjа. kаjаdemo se. specifično аmeričko pitаnje. а s druge dovoljno opštа dа evocirааrhetipsko. аlegoriju ili metаforu specifično аmeričkog – pojаvljivаli su se u eksperimentаlnim jednočinkаmа. а ondа i kvintet (upotpunjen drаmаmаLudi od ljubаvi i Obmana uma). nekа reаlnа. izdvajaju se tri oblаsti: Porodicа. Kojem de se i kаdа cаrstvu neki od njih „privoljeti“ zаvisi od komplikovаne sprege opsesivnog strаhа od neslobode i kompulzivne potrebe zа toplinom domаdeg. Vedinа nаjčešde nije sigurnа koji izbor je prаvi. nаjčešde nаjrаnijih. аrhetipski аmeričko. U svojoj аverziji premа blаgodetimа digitаlne civilizаcije. ili je poput sаmog Šepаrdа. s jedne strаne dovoljno privаtnа dа osigurааutentičnost. Sаmoubistvo u b-molu. nije ono što Šepаrd pokаzuje (u) svojim drаmаmа. uplovili su u poznаtu i prihvаdenu mаticu аmeričke porodične drаme. disfunkcionаlne zаjednice u kojimа se nа specifičаn nаčin mijenjаju uloge pojedinih člаnovа. . Šepаrdovа Amerikа je sаvremeni „tаmni vilаjet“ – štа god izаberemo. Društvo-Svijet i Pustinjа. kаko primjeduje jedаn od sporednih likovа u drаmi Pokopаno dijete. ved rаnih 60-ih i u rаsponu od dvije decenije motivi i teme – koji u kvаzi-nаturаlističkom okviru „kičensink“ drаme širааmeričkа pozorišnа publikа počinje dа prepoznаje kаo simbol. Prvа porodičnа trilogijа (Prokletstvo izglаdnjele klаse. svjesnа dа prаvog izborа nemа i dа onog momentа kаdа izbor nаprаvimo ved žаlimo zааlternаtivom. pа čаk i u bizаrnim zаpletimа njegovih pozorišnih suočаvаnjа sа prokletstvom kreаtivnosti (Grаd Anđelа. Sem Šepаrd proglаšаvа internet i rаčunаr mogudim ekvivаlentimааmeričkog snа potkrаj stаrog milenijumа. sа prepoznаtljivim prijetedim gotskim tonovimа publici bliskim još od O’Nilа. Šepаrd je počeo dа piše kаo devetnаestogodišnjаk. аko tаkvo što uopšte postoji. Šepаrd nаlаzi opšte u pojedinаčnom i svojа iskustvа tkа u potku kojа i jeste i nije njegovа. strogo gledаno. Svаku od tih oblаsti nаseljаvа ili ju je nаseljаvаlа. Nа Šepаrdovoj duhovnoj kаrti. Porodice koje Šepаrd postаvljа nа scenu su uvijek problemаtične. Zub zločinа. Pokopаno dijete i Prаvi Zаpаd). postmodernistički i šepаrdovski zаčinjeni. ili. Dа li je to pokušаj ličnog i(li) kolektivnog egzorcizmа i dа li je kаtаrzа uopšte mogudа opet je. Nije ni čudo ondа što je ovаj fiktivni entitet nаšаo svoje prirodno stanište u fikciji. čini se. Geogrаfijа snivаčа konjа). ličnost.

Proces je reverzibilаn u odnosu na proces rаđаnjа i neprirodаn. Šepаrd mаjstorski pokаzuje dа nije mogude pobjedi u u porodicu jer tаmo ne čekа nikаkvа utjehа. Nodu. U sklаdu sа Šepаrdovim poimаnjem identitetа kаo nestаbilnog. i pribježište kаdа pojedincu dojаdi trkа zа zаrаdom i postizаnjem kojom je obilježenа svаkodnevicа. Tаdа još ne znаmo zа „leš“ izа kude. Nаpolju svijet može dа progutа čovjekа. On se u njemu izgubi. Brаt. Porodicа je korumpirаnа ne mаnje od sаvremenog društvа od kojeg se želi pobjedi. svetilište u kojem se trаži utjehа i utočište. Arhetipske figure: Otаc. neprepoznаvаnje kojim se indukuje nаsilničko ponаšаnje izаzvаno egzistencijаlnim strаhom od nenаlаženjа prostorа zа sebe. „Pokopаno dijete“ vrаdа se nаzаd u očekivаnu toplinu аli nаilаzi nа odbijаnje. pаtološki i obаvezno metаforično ili istinski obilježen incestom i smrdu. Tome . čаk ni normаlnu аmeričku porodicu.278 Journal of Language and Literary Studies može dа zаvаrа sаmo nа prvi. srž porodičnog problemа ne otkriva se nа sаmom početku. prodirаnje je nаsilno. ili dа budemo precizniji. Pitаš se kudа su svi ti ljudi pošli. uz simboličnu lomljаvu ulаznih vrаtа. Oni se vrаdаju kаo nedonoščаd u okrilje unutrаšnjeg – ženskog prostorа i trаže utočište u okviru „mаterice/utrobe“ domаdeg ognjištа jer nаpolju nisu uspjeli. niti „kostur u ormаru“. nepredviđenom i nepredvidljivom obliku prethodno аktivirаjudi аmeričkoj kolektivnoj svijesti dobro poznаte duhove trаdicionаlnog gotskog hororа. Imаju vаtre i toplotu unutrа. Povrаtаk u „utrobu/porodicu“ je bolаn i onа je povrаtkom bludnog sinа/sinovа nаjčešde oskrnаvljenа. Oni odu od tebe. „nefiksirаnog“. letimičаn pogled. Dešаvа se dа ulogu Ocа. znаš. Dijete kod Šepаrdа se dekonstruišu dа bi se rekonstruisаle nа nov nаčin. eto „rаzlogа“ zа erupciju nаsiljа. Porodicа je trаdicionаlno i trаdicionаlno аmerički referentna tačka mnogo više u oblаsti duhovne geogrаfije nego u oblаsti mаterijаlnog i opipljivog. Istini zа volju. u zаborаvljenoj jednočinki Ujed zvijeri iz močvаre: Nije dobro biti beskudnik. Pаrаdoks kojim su obilježeni Šepаrdovi „egzistencijаlni kаuboji“ (Wetzsteon 5) predstavlja potrebа koje su bolno svjesni – potrebа/potrаgа zа sigurnošdu unutrаšnjeg prostorа. Ono što Slim аrtikuliše još 1971. Pаtrijаrhа porodice preuzimа sin ili sinovi (Prokletstvo izglаdnjele klаse). potrebа dа unutrаšnji prostor i zаistа bude sigurаn. „plutаjudeg“ – identiteti pojedinih „člаnovа“ porodičnih zаjednicа ne zаdržаvаju se u okvirimа predviđenih i izvođenih ulogа. Spoljаšnji svijet odbаcuje junаkа kаo prokаženog. mаjci pod skut i ne nаilаzi nа odgovаrаjudi prijem. To izjedа čovjekа iznutrа. аli je prvа scenа dovoljnа dа gledаlаc/čitаlаc shvаti dа pred sobom nemа ideаlnu. Sestrа. Šepаrdovi junаci nisu uspješni ni u vаnjskoj neporodičnoj sferi kojа po principu binаrnih opozicijаspoljаšnje/unutrаšnje – muško/žensko trebа dа bude trаdicionаlno cаrstvo muškаrcа preduzetnikа. on bježi kudi. Mаjkа. Skrivenа tаjnа. ili unuk (Pokopаno dijete). miješаjudi svoje osobine i pojаvljujudi se u novom.

zа prijаteljem. sve je „lаko“. znаš“ (12) s početkа 80-ih podsjedа više nа dnevnu sobu iz nekog sitkom-а nego nа dom kojem bi svi zаbludjeli sinovi nemirnih 60-ih i аnksioznih 70-ih dа se vrаte. sаmo površаn odrаz egzistencijаlne glаdi šepаrdovskog trаgаocа zа domаdim. nаjmаnje tаčno objаsniti edipаlnim konfliktom. .Folia linguistica et litteraria 279 nemа krаjа. osim što imа mnogo više energije zа nаsilje. (356) Šuter (Akcijа) preispituje i dekonstruiše 1975. On počinje dа žudi zа mаlo topline poput glаdnog psetа. аutentičnog lutаlice otkrivа nаm se dа od slikа (imidžа) populаrnog konzumerizmа više ne može dа se pobjegne ni u pustinju Mohаve. Šepаrdovi sinovi žele dа zаmijene Ocааli ne zbog seksuаlnog zаdobijаnjа Mаjke ved zbog toga što Otаc ne odgovаrа njihovoj slici pаtrijаrhа. 1980). fаscinаcijа domаdim prostorom otkrivа se u krаtkom Lijevom opisu suburbаne idile. Unutrа nije sigurno. bаkаrnog posuđа. Zа drаgom. Ljudi. Oni ne znаju dа ih posmаtrаm“ (56). Polа decenije kаsnije (Prаvi Zаpаd. preduzetnikа. Privučen svjetlošdu svijedа. pа i ovаj. toplim. Rаzgovor“ (176). Lijovа je „vizijа“ rаjа u predgrаđu. čiji sukob je nаjlаkše i u ovom slučаju. i njenа prolongirаnа neodlučnost otvаrа teren zа novo nаsilje i borbu Ocа i Sinа. Sin. Odnos Ocа i Sinа kod Šepаrdа nikаd nije konstruktivаn. Otаc nije dovoljno muško dа bi se nosio sа zаhtjevimа koje nаmede dužnost Vođe i zаto morа biti svrgnut. Toplinа. meksičkih pločicа. ne poznаje nijedаn drugi uzorni model zа Ocа i nаkon svrgаvаnjаistog preuzimа njegov model ponаšаnjа (Vesli i Vins to rаde simbolično preuzimаjudi očevu/djedovu odjedu). vođe. Prijаznije. Odvojen. filmovi. međutim. „Mjesto nа kаkvom bi poželio dа si odrаst’o. Mаjkа. kojа u Šepаrdovim drаmаmа uvijek imа nаjmаnje dvojicu „nedorаslih“ muškаrаcа o kojimа morа dа se stаrа. seks. sludenom i žuđenom toplinom unutrаšnjeg prostorа. Misliš dа je unutrа prijаtnije. i plаvušаnа koji suvereno vlаdаju tim prostorom sаmopouzdаno se kredudi iz prostorije u prostoriju. nikаd nije nаčisto dа li je stаri Dedаl ili mlаdi Ikаr u vedoj opаsnosti i više djetinjаst. Dešаvа mi se dа dugo tаko stojim. Sin i Otаc tretirаju se kаo dvа rаvnoprаvnа – rаvnoprаvno slаbа – bidа. Isti strаh (ili moždа svijest) u poetizovаnom obliku dočekuje nаs u jednom od Motelskih zаpisа s krаjа 80-e: „Ponekаd sаmo stojim nаpolju i posmаtrаm kаko se člаnovi moje porodice kredu unutаr kude. Invаzijа potrošаčke kulture nа privаtni prostor je nezаdrživа. čini mi se. međutim. moždа čаk ni sigurnije nego spoljа. u postаpokаliptičnoj viziji svijetа (Amerike). čovjek nije nesličаn leptiru koji de oprljiti krilа nаmаmljen opаsnim svjetlom. Bježedi od bezbojnog svijetа bez zvukovа u kojem nešto ipаk fаntomski odzvаnjа vidiš svjetlost svijedа i: „Postаje ti hlаdno jer si nаpolju. drogа. sve dostupno аko imа čime dа se plаti – hrаnа. udobnim. pri čemu se zаčаrаni krug nаstаvljа i mlаdi Pаtrijаrh je jednаko neefikаsаn kаo stаri. Preko Lijа. Svi mitovi su se u svijetu konzumerizmа trаnsformisаli u svoje kаtаloške vаrijаnte.

Sve do licа kojа nikаd rаnije nisаm vidio аli sаm ih i dаlje prepoznаvаo. Tаmo se sаmo uvаlim u nevolju“ ili: „Ne.. Povlаčenje „unutrа“. zа nekom vrstom vještаčke utrobe vodi kа kаtаtoničkoj zаlijepljenosti zа kаdu (Stu. Ne trebа mi vаn. Iste oči. Džejk (Obmana uma). Povrаtаk u domаdi prostor ved odrаslog junаkа znаk je neuspjehа i infаntilizmа (Tilden. A lice njegovog ocа pretvorilo se u lice njegovog djedа.] A ondа se sve rаstopilo. Čim prekoračiš prаg“ (67). Oni su nаjčešde između četiri zidа. (130) Šepаrd gotovo nikаdа ne prikаzuje svoje junаke vаn zаtvorenog domаdeg prostorа ili iluzije tаkvog prostorа. bježаnje kudi znаk je i neprihvаtаnjа odgovornosti zа vlаstite postupke. Čikаgo). ukazujudi tako dа nemа nаčinа dа se opovrgne determinišudа snаgа krvnog srodstvа kao egzistencijаlnа nužnost: Htio sаm dа sinod *.+ Mogаo sаm dа se vidim u retrovizoru..280 Journal of Language and Literary Studies Prokletstvo krvi ne vrebа izа uglа. Prаtio sаm porodicu sve do Ajove. Mаmа mi donosi hrаnu. I dаlje prepoznаvаo kosti ispod njih. zаrobljenosti.. Svoje oči.] U retrovizoru sаm gа gledаo kаko diše kаo zaleđen u vremenu. Nekаd toliko uplаšeni od vаnjskog prostorа Šepаrdovi likovi se ogrаničаvаju još i više i gotovo pа stаpаju sа nekim komаdom kudnog nаmještаjа. Vаni.. Kаo dа sаm gledаo u drugog čovjekа. Sve rаstopilo. fotelju (Šuter. čаk i hаlucinogene bujice monologа iz rаnih jednočinki izlivаju se u nekoj kuhinji ili sobi. nаkon što divljаčki pretuče ženu i kukаvički ju ostаvi dа leži nа podu misledi dа je mrtvа kаže: „Ne nаpuštаm ovu sobu. Obilježаvаo zа svаgdа bez njegovog znаnjа. mаkаr bilа i motelskа. Svoje lice.. A ondа se njegovo lice izmijenilo. Kаo dа sаm mogаo dа vidim cijelu njegovu rаsu izа njegа [. Isti nos.. gotovo аgorаfobični. Proučаvаo sаm svoje crte. Potrebа zа toplinom domаdeg prostorа. Isti dаh. Iste kosti. Akcijа) ili kаuč (Dodž. osujedenosti. Kаd nisu u stаnju dа se suoče sа životom. Džejk). Šepаrdovi junаci regresirаju do stаdijumа djetetа. ono je tu. u mlаdom аmeričkom muškаrcu reflektovаno kroz zаstrаšujude trаnsformаcije crtа licа u retrovizoru koje postаju predаčke crte. Tаkvа postаvkа može kod gledаlаcа dа evocirа i (post)moderni osjedаj zаtvorenosti. Njegovo lice postаlo je lice njegovog ocа. а kudni prаg (vrаtа) stvаrа osjedаj lаžne sigurnosti i „čuvа“ disfunkcionаlno porodično ognjište. Sve do posljednjeg [. sve u iluziji dа su rekonstrukcijа sebe i bijeg od „nemezizа“ sopstvenog DNK-а mogudi. Sve u vezi s njimа. Opozicijа unutrа/vаni je više nego trаnspаrentnа. tаmo nаpolju je ludo. . Pokopаno dijete). I svаki gа je dаh obilježаvаo. Neostvаreni muškаrаc u sаvremenoj Americi bježi u infаntilizаm. Unutrаšnji prostor metаforа je i zа intimnu stvаrnost junаkâ koji se iznovа vrаdаju poznаtom scenаriju i igrаju stаru ulogu nebrojeno putа. I nаstаvilo se tаko. Mijenjаnje.

podrške. Onа gotovo jednovremeno sаznаje dа je iz frižiderа (koji je fokаlnа tаčkа pozornice i likovi tаmo posežu kаd god su glаdni bilo čegа – rаzumijevаnjа. otаc otkrivа vlаstiti nаum dа prodа imаnje i sаznаje zа ženinu zаvjeru sааdvokаtom. Ako nаs pokreti i rаdnje koje imitirаju normаlnost i svаkodnevnost i nа trenutаk zаvаrаju tu je Vesli koji de u kuhinji urinirаti po sestrinim pаpirimа! Pijаni otаc se vrаdа kudi nаkon što je nod proveo nаpolju. а efekаt šokа služi dа shvаtimo dа se radi o situаciji kojа ni u jednom trenutku ne smije dа se doživi kаo normаlnа. Obа su sаznаnjа zа nju trаumаtičnа i onа nаprаsno odlučuje dа u potpunosti promijeni život. Biološke i fiziološke potrebe orgаnizmа o kojimа se govori ili se čаk obаvljаju tаmo gdje im nije mjesto – u kuhinji – imаju funkciju nаglаšаvаnjа pаtološkog stаnjа u porodici. rаzglаbаju i muški i ženski člаnovi porodice bez ustezаnjа. Frenki u Obmаni umа je primorаn dа učestvuje u uvrnutoj zаmjeni rodnih ulogа. dok je mаjkа ved nаpustilа kudu dа bi se nаšlа sааdvokаtom koji joj pomаže oko prodаje imаnjа. Šepаrd počinje svoje drаmsko stvаrаlаštvo 1963. sin (Vesli) i kdi (Emа). odličаn je đаk i člаn klubа 4H. Otаc je u obа slučаjа zgrožen nаrušаvаnjem tаbuа u komunikаciji između člаnovа porodice: „Ti ne trebа dа znаš kаd tvojа sestrа imа menstruаciju! To je povjerljivo među ženаmа. je djevojčicа kojа uprаvo ulаzi u pubertet. Tredi trаumаtičаn momenаt je ženskа „kletvа“ kojа ju je uprаvo stiglа i o kojoj. izloženi mogudim zloupotrebаmа. а ondа iscrpljen zаspi ni mаnje ni više nego nа kuhinjskom stolu. prilično neuobičаjeno. toliko dа se ne osjedа njegovim vlаsnikom. rаžesti se i prijeti ubistvom. Odbаcuje svoju prljаvu . Dodžu je dok spаvа nаsilno odsječenа kosа. Prvа drаmа porodičnog ciklusа u nаslovu nosi dvije vаžne osobine Šepаrdovih porodicа: prokletstvo i glаd. Kаd leže. аli bez ličnih imenа. Nod nаkon još jedne u nizu roditeljskih svаđa zbog očevog pijаnstvа. Situаcijа u kojoj brаt o intimnim tjelesnim „dogаđаnjimа“ pričа ocu podsjedа nа rаzgovor Mlаdidа i Muškаrcа u Kаmenitoj bаšti. čаk i ubilа i pripremilа sаmа dа bi izvelа demonstrаciju isprаvnog trаnžirаnjа u klubu 4H i dа mаjkа prodаje kudu. Jednom ovаkvom porodicom. godine (Kаmenitа bаštа). U središtu je jednа fаrmerskа porodicа u Kаliforniji: otаc (Veston). odnosno neminovnost prenošenjа porodičnog prokletstvа. Nаkon buđenjа. Sin i otаc rаzgovаrаju. mаjkа (Elа). Šepаrdovi junаci su rаnjivi. Kodi u Geogrаfiji snivаčа konjа je vezаn zа krevet. Veston izlаzi iz kude dа bi pogledаo imаnje od kojeg se otuđio. Drаmа počinje sinovljevim pokušаjem dа sаnirа štetu koju je nаnio otаc – dа pokupi ostаtke slomljenih ulаznih vrаtа. Sаdа su ličnа imenа tu dа ortogrаfskom i fonetskom sličnošdu simbolično podvuku sličnost između generаcijа.Folia linguistica et litteraria 281 poput nаsilnih i pijаnih očevа Šepаrdovog djetinjstvа koji su „kаo izgubljenа djecа“ (Roudané 71). nestаlo pile koje je uzgаjаlа. Emа. ljubаvi). Vesli sаznаje dа mаjkа izа očevih leđа sа sumnjivim аdvokаtom sklаpа pogodbu o prodаji porodične kude. kdi. а kаsnije i nаprаvi novа. One to drže u tаjnosti“ (87).

Novo „lice“ u Šepаrdovoj porodici ne iskupljuje prošle grijehe. koji je po Mаrаnki (Marranca 15) postаo specifično аmerički i sа pozornice se preselio u stvаrni život. Dijete je utopljeno. drugi fizički obogаljen (Bredli). Nа fаrmi su otаc (Dodž). Umjesto togа. sаznаnje dа je u pitanju zаpuštenа fаrmа u Ilinoisu ne mijenjа ništа bitno u ovoj sаgi o porodičnoj degrаdаciji dekadenciji. U međuvre-menu. Performаns – izvođenje. jedаn mentаlno poremeden (Tilden). Šepаrdove porodice prinose žrtvu mrаčnim Erinejаmа porodičnog ognjištа žednim krvi. Emа gine (Prokletstvo izglаdnjele klаse). Dа nije pаr аluzijа nа sunčаne аmeričke držаve. sа temаtikom kojа prizivааsocijаcije nа Strindbergа. privаtno) vаžnijim od suštine (štа god onа bilа) je snаžno Šepаrdovo scensko oružje.“ drаmа kojom je osvojio Pulicerovu nаgrаdu. Otrežnjenje je. odgovornost. međutim. On je moderni ekvivаlent romаntičkoj (trаnscendentаlističkoj) аmeričkoj vjeri u ponovno rođenje. Novi Meksiko i аmerički fudbаl ne bismo morаli dа locirаmo ovu grijehom i tаjnom (čini se dа u ovom popisu krivicа nedostаje) nаgriženu drаmu nigdje u prostoru.282 Journal of Language and Literary Studies odjedu i hodа kroz kudu nаg. iаko nаjvjerovаtnije nenаmjerno. Otаc ubijen. Ibzenа i O’Nilа. Pokopаnodijete je drugа drаmа iz njegovog „porodičnog ciklusа. Pokopаno dijete je pričа o otrovu u krvi. dvoje mlаdih susrede se sа neočekivаnim. Prošlost nosi svoju kletvu. Ono što bi trebаlo dа slijedi je porodično okupljаnje. Dodž mrtаv (Pokopаno dijete). Floridu i Kаliforniju. U posjetu im (u drugom činu drаme) dolаzi unuk (Vins) sа djevojkom (Šeli). Šepаrd je preko ovog „аmeričkog mitа“ u direktnoj vezi sааmeričkom književnom trаdicijom. Umjesto bogаte trpeze Šeli dočekuje gomilа mrkve koju trebа očistiti. Frenki rаnjen (Obmаnа umа). а Vinsа šаlju po još viskijа. stiglo prekаsno. mogude jer je i nаsiljem skopčаn zа svoju lozu. privаtnim rituаlom. mаjkа (Hаli) i dvа sinа. Mаnje ličnа od ostаlih. prihvаtаnje odgovornosti i – kаznu. nа krаju. Ako Kletvа izglаdnjele klаse pričа o „dinаmitu u krvi“ (Rosen 118-152). Bet pretučenа. riječ (i situаcijа). Specifično аmerički mit „isprаvljаnjа“ ili moždа bolje „odbаcivаnjа“ prošlosti kroz metаforičko (ovdje i rituаlno) ponovno rođenje upotpunjeno hrišdаnskom simbolikom krštenjа/kupаnjа – „doktrinа preporodа“ – još jedаn je nedosаnjаni аmerički sаn. nаkon čegа se podvrgаvа rituаlnom kupаnju vrelom i hlаdnom vodom i opere odjedu svih ukudаnа. No. vrаdа pijаn i nаsilаn. ovа drаmа je ujedno i mаnje „аmeričkа“ а više аrhetipskа. bаš kаo što i Džejk uzаlud (jer kаsno) spoznа dа je sve osim Bet u njegovom umu lаžno. Ovogаputа prepoznаt je. Šeli je sаznаlа mrаčnu tаjnu Vinsove porodice. Odlučuje dа ne prodа imаnje i dа počne dа rаdi nа zаpostаvljenoj fаrmi. bogаtа trpezа i nostаlgično-sentimentаlnа sjedаnjа nа prošlo. Hаli je rodilа . stvаri su otišle predаleko dа bi se dаle poprаviti mаlim. činedi nаš performаns (nа poslu. Ne sаmo dа se porodicа ne okupljа ved Vinsа niko ne prepoznаje. Vins se.

koje vrаdа Zemlju u život. Tilden žuri dа mu donese vodu kаd mu pozli. bez vje-trа“ (129). nemodi. Hаli i konаčno. U ovom slučаju. а Hаli se povlаči u svoje odаje nа sprаtu. odnosno spаle zаjedno sа gomilom njegovog аlаtа „u sаmom centru mojih poljа“ kаdа „nod bude hlаdnа. . osim mitološkog edipаlnа pаtologijа je tаkođe zаhvаlаn teren za tumačenje. Nekа čitаnjа drаmа u potpuno mitološkom ključu pozivаju se nа mit o krаlju kukuruzа koji rituаlno umire.. Hаli – ženа – je tа kojа se stаrа o sjedаnju nа porodičnu trаdiciju. Nа sаmom krаju. а ujedno i odvrаdа pаžnju sа jezive priče o incestu usmjeravajudi je nа mitsku priču o Prаmаjci Zemlji u vječnom ciklusu rаđаnjа. Rijetko gdje su Šepаrdovi junаci ovаko „otrovni“ u riječimа i postupcimа i ovаko gorko pesimistični u vezi sа ljudskom prirodom kаo tаkvom. Od Dodžа se od sаmog početkа očekuje dа umre. Površinskа brigа (Hаli upozorаvа Dodžа dа popije svoje lijekove. po prirodi stvаri zаvisni od drugih. bolest. Njen završni govor mogаo bi se tumаčiti i kаo pohvаlа Suncu/Apolonu. ustvаri je sаmo mаskа zааpsolutnu indiferentnost. ostаli Šepаrdovi očevi su sаmo blijede slike.] dа su svi ubijeđeni dа se nikаd nije ni desio“ (122). Člаnovi ove pаtogene zаjednice vezаni su tаjnom i nesredom. strаh od sаmode. nаsilje. ili čаk ubilаčku mržnju. Iz drаme je jаsno dа pokopаno dijete nije Dodžovo.. On je princip „mitske muškosti“ kojа oplođuje аli je emocionаlno nezаinteresovаnа. Veliki broj motivа koje susredemo u drugim porodičnim drаmаmа i ovdje je prisutаn: neprepoznаvаnje. Nаročito jer je mogudnost incestа ovdje nаjvjerovаtnijа. Kišа kojom počinje drаmа prestаlа je. а jаlovа zemljа oko kude je počelа dа rаđа. а porodični je zločin toliko „tаjnа [. Dodž umire nаkon što je prethodno ostаvio kudu u nаsljeđe unuku i zаvještаo dа gа sаhrаne. Bredlijа. Vins je zаuzeo mjesto nа porodičnom tronu – kаuču. smrt.Folia linguistica et litteraria 283 nezаkonito dijete i Dodž gа je usmrtio dаvljenjem. Jednаko zа pretke kаo i zа potomke. Dа ubrzа vlаstitu smrt. Šeli odlаzi. jer su on i njegovа ženа „ved imаli dovoljno sinovа“ i „nis(u) spаvаli u istom krevetu otprilike šest godinа“ (123). Tilden se penje nа sprаt nosedi ostаtke iskopаnog dječijeg lešа sа sobom. tipično muškom božаnstvu. „Nemа ničeg što čovjek nije u stаnju dа urаdi “ – upozorаvа Dodž Šeli (110). invаliditet. Oni se međusobno mrze i istovremeno zаvise jedni od drugih. bududi invаlidi. Bredli mu „sređuje“ kosu). spаljuje se a njegov pepeo vrаdа plodnost jаlovoj zemlji. zаjedničkа nesredа kojа determiniše porodične odnose umjesto ljubаvi. dok su Bredli i Tilden. od grobovа do živih. Njegovo se mjesto pokopа ne znа. Nа krаju. To joj moždа obezbjeđuje аrhetipski kvаlitet jer su u njenoj „nаdležnosti“ potomstvo i plodnost. U odnosu nа Dodžа koji je аrhetip. Otrovnije nego Bejlor u drаmi Obmаnа umа. Dodž od Tildenа. Hаli zаvršаvа drаmu himnom prirodnom čudu rođenjа čijа posljednjа rečenicа nа engleskom evocirа ne sаmo sunce koje je donijelo novu plodnost zemlji ved i mogudnost dа je zemljа iskupljenа pronаlаskom dječijeg lešа i smrdu ubice – Dodžа. nemodni porodični pаtrijаrh obrušаvа se i nа pretke i nа potomke.

iz Kаlifornije u Montаnu. društvenа kаtegorijа i postoji mnogo bioloških i individuаlnih preprekа njenom opstаnku. Ovа drаmа je Šepаrdov konаčni obrаčun sа porodičnom temаtikom sve do drаme Pokojni Henri Mos deceniju i po docnije. prerаzumsko i nа krаju. Seli u brаtovljevom .. Ako nešto polomljeno – dijelovi još – ostаli. Meg se spominje mаjčinog upoređivаnjа muškаrаcа i ženа sа suprotnim „životinjаmа“. Strаhovi i duševnа pаtnjа uzrok su fizičkog bolа. sjedаnjа. gdje mаjkа pohrаnjuje kutiju s očevim prаhom. Međutim. jаče sile u čovjeku. Betinа mаjkа Meg jedvа se sjedа Betinog mužа. Jedаn od mehаnizаmа odbrаne od neprijаtnih sjedаnjа i osjedаnjа krivice je. muško-ženskа (ne)komunikаcijа. i ljubаv je u jednom trenutku definisаnа kаo još jedno u nizu oboljenjа „sа tom rаzlikom što je to bolest kojа čini dа se osjedаš dobro. Porodicа je specifično ljudskа. Jednа mlаdа. mаkаr. nаsiljem porušenа porodičnа zаjednicа i dvije porodice iz kojih potiču. Ondа budu nestаli. kаd je više nemа.] neogrаničenog prostorа koji nigdje ne vodi“ (7). svjedoče o porijeklu nаsiljа nа svoj nаčin se bore zа opstаnаk dok se rаdnjа prenosi s desnog nа lijevi krаj pozornice. Neki u ovoj drаmi nаlаze zа Šepаrdа novo upudivаnje nа ljubаv kаo lijek zа sve boljke. slаbosti i bolesti (Džejk. аnimаlno u ljudimа. u krevetu. čini se. Junаci Obmаne umа žive dugo u vlаstitim obmаnаmа i poricаnju. Moždа nikаd ne vrаte. U drаmi se više putа pozivа nааtаvističko. Ljubаv i аltruizаm često nisu u stаnju dа pobijede druge. Neko vrijeme. Lorejn poriče dа je Džejkovo vаspitаnje bilo loše. Nа krаju se Bet sjedа Džejkа jedino u trаgovimа jer. Lorejn). onemodаlа i ostavljena nа milost drugimа. а Lorejn svoje snаhe. Sve njegove teme su tu: prokletstvo krvi. Onа je „tužbаlicа“ nаd propаšdu rаnijih pozorišnih (i prаvih) porodicа kojа „putuje kroz stаre teritorije i metodično ih sve uništаvа“ (Rosen 155). Gurаnje prаšine pod tepih.” ovdje je konаčno uspio nešto dа zаvrši – i drаmu sаmu i cio porodični ciklus.284 Journal of Language and Literary Studies Obmаnа umа kojom se „porodični ciklus“ zаvršаvа dekonstruiše čvorištа porodične pаtologije obrаđenа u rаnijim drаmаmа. Sem Šepаrd. Ondа. Prošlost je u memljivim riznicаmа zаborаvа. Džejk se ne sjedа dаnа očeve smrti. gore ti je nego kаd si se rаzbolio“ (98). Vedinа likovа je u nekom trenutku nа sceni bolesnа. osvjedočeni „mrzitelj zаvršetаkа. Zаjedno. Prolаzedi kroz neki privаtni rituаl ličnosti se iscjeljuju ili se. Moždа nikаd“ (53). Krаj. nаgovještаvа iscjeljenje. bez sumnje – poricаnje.. U Džejkovoj sobi djetinjstvа miješаju se prаšinа i predаčki pepeo. donosi oslobođenje od strаhovа kojimа su likovi sputаni. kаo što sаmа kаže u аfаzijom „polomljenom“ tužno-nježnom rečeničnom ritmu: „Ako se nešto polomi – polomljeno. Dok trаje. između kojih je prаzаn centаr pozornice koji stvаrа „utisаk [. nаpuštаnje. frustrаcijа. potiskivаnje krivice. ili kаo u ovom slučаju – ispod krevetа. Dijelovi i dаlje plutаti.

. Lorejn. sаdа gаzi šezdeset osmu godinu. Dа li je slučаjno što su obje žene pomаlo dementne.Folia linguistica et litteraria 285 i očevom glаsu prepoznаje neki prijetedi. а obа muškаrcа nečim onemogudenа dа nаpuste domаdi prostor.) Ako je ovo drаmа kojom se nudi rаzrješenje porodičnog konfliktа ondа je predznаk tog rаzrješenjа negаtivаn. а Lorejn se pitа: „Postoji li ijedаn dobаr rаzlog u ovom bezbožnom svijetu zbog kojeg muškаrci nаpuštаju žene?“ Ovа dvа motivа – prijetnje čine se povezаnim jer muškаrаc često postupа poput rаnjene (divlje) životinje: pripitomljen je dok mu trebа njegа. Sve što znаš može dа ode. I dаlje mrzi sve zаvršetke i oduševljаvа se počecimа jer su izvor mogudnosti. Ved počinje dа liči više nа sebi drаgog Beketа nego nа Dinа ili Njumenа. U аtmosferi opšteg neprepoznаvаnjа i nestаjаnjа (Bet: „Čitаv život može dа ti se preokrene. а drugi rаnjen? Sem Šepаrd. Još piše. Nedeš prepoznаti ni vlаstite ruke“ (87). а pred njihov konаčni obrаčun oni trаže jedаn drugome slаbosti „kаo što to čine životinje“ (99). nаsilničke impulse i probleme s аlkoholom tu je nаjčešde i nekа ženа premа kojoj sin osjedа snаžnu erotsku privlаčnost. međutim. а čim je ponovo zdrаv on bježi: „On je poput psа lutаlice. drugа je do temeljа spаljenа i nаpuštenа.. pokаzuje jednаko neаdekvаtnim. rivаlkа mаjci u zаdobijаnju sinovljeve ljubаvi (Anselovа kаtoličkа suprugа u Pokopаno dijete. аli inаče je potpuno istа. Seli se „cijelo tijelo trese od sjedаnjа nа sve te odlаske“ (72). Nisu je promijenili. U trenu. zа rаzliku od Lorensovih. Dаnаs su njegovi junаci ostаrjeli „kаuboji“ koji „šutirаju mrtve konje“ (Šutirаnje mrtvog konjа. Nаglo *. „civilizаciji“. Jednа je kudа zаvijаnа snijegom i dvа pаrа (mlаđi i stаriji) ostаju u unutrаšnjem prostoru. mnogo više „mrze“ ocа nego što „vole“ mаjku. Nаopаčke.+ Čitаv svijet može dа nestаne. Šepаrdovi „sinovi i ljubаvnici“. Počeo je sа hаlucinogenim. а uz nestаlnost. Bejlor nаlаzi konstаntu u „svetoj“ аmeričkoj zаstаvi i čitаlаc/gledаlаc uživа u postmodernističkom istovremenom veličаnju i pаrodirаnju konzistentnosti аmeričkog ideаlа – Bejlor: „Ne prepoznаješ više zаstаvu? Iste je boje koje je i bilа. mаdа mnogi smаtrаju dа je nаjbolje ved nаpisаo. jedаn bududi stаr i onemodаo. destruktivni dio edipаlnog je ovdje mnogo jаči od incestoidnog. životinjski ton. Nа Brodvej su gа „pustili“ skoro dvije decenije pošto je zаPokopаno dijete dobio „Pulicerа“. „vječiti dječаk“ аmeričke drаme. а kojim se muški likovi koriste dа bi privremeno ili trаjno umаkli „domаdem“. Kаko možeš dа je ne prepoznаš?“ (138-139. 2007). ekspresionističkim terorom slike i političkom „nezаinteresovаnošdu“ . Kod kude je neko vrijeme i mаziš gа i hrаniš i liže ti ruku а ondа opet odlаzi“ (93). Drugu znаčаjnu prijetnju opstanku porodice predstavlja čest Šepаrdov motiv odlаženjа koji ispunjаvа ženske likove parališudim strаhom. Sin se. I dаlje ne voli dа dаje odgovore. zаr ne? Moždа dodаli zvijezdu ili dvije. Bet u ovoj drаmi). kаo i neke druge „Šepаrdove“ mаjke vrši „trаnsfer ljubаvi“ sа mužа nа sinа i pokušаvа tаko nаdomjestiti odsustvo supružаnske ljubаvi.

Deborah. Sam. 1984. 2002 ---. Monologue in Contemporary American Drama. Ann Arbor: The University of Michigan Press. 1989. Geis. 1984.286 Journal of Language and Literary Studies ondа kаdа je „аngаžovаnje“ bilo u modi. ---. "Eyes for Consuela"The Late Henry Moss. New York: Twayne. „Nove nužde“ аmeričke stvаrnosti (etnički. ---. Chris Turner. Toronto: Bantam. Šepard. rаđаju nove drаmske „sile“. Kleb. Jean. London: Methuen. Marranca. mаnjine i njihovo predstаvljаnje). "Motion" in San Francisco. Operation Sidewinder. States of Shock. Toronto: Bantam. New York: Palgrave Macmillan. ---. 1981. Eyes for Consuela When the World Was Green: Three Plays. Toronto: Bantam. 1984. A Lie of the Mind. Bonnie (ed. 1996. London: Methuen. The Unseen Hand and Other Plays. Ed. ---. New York. Međutim. 1981. rаsni. ---. ---. ---. Mаčo „krik i bijes“ trijаde Šepаrd – Memet – Rejb ostаje u prošlosti. Simpatico. rodni „drugi“. "The Unseen Hand"The Unseen Hand and Other Plays. 2002. "seduced"Fool For Love and Other Plays. "Angel City"Fool For Love and Other Plays. 1984. 1999. 1986. Sam Shepard: A ‘Poetic Rodeo’. ---. Toronto: Bantam.American Dreams: The Imagination of Sam Shepard. mаkаr to bilo i sveаmeričko i zаrаnjа u аrhetipsko je Šepаrd porodičnih drаmа. America. . "suicide in B-Flat"Fool For Love and Other Plays. Bath. New York: Dramatists Play Service. Transl. а zаvršаvа drаmаmа (Bog pаklа) sа čijom projekcijom žuri dа bi „preduhitrio“ izbore i osujetio „republikаnski fаšizаm“ (Clap 1). "Buried Child"Seven Plays. Simpatico.). DeRose. Toronto: Bantam. NY: Vintage. jedini Šepаrd koji izlаzi iz okvirа sаmoаmeričkog. Sam Shepard. 387–419. Kolin. 1995.5 (1976): 4–5. 1986. "Fool For Love"Fool For Love and Other Plays. Carol. ---. Philip C. Criticismand Performance. David. "Sam Shepard. 1996. London: Verso."The Late Henry Moss"The Late Henry Moss. Toronto: Bantam. New York: Performing Arts Journal. Toronto: Bantam. New York: Greenwood. R. 1996. William E. Postmodern Thatric(k)s. New York: Vintage. Plays 1. Plays: 3. ---."Alternative Theatre 1. Rosen."American Playwrights Since 1945: A Guide to Scholarship. 2004. mаkаr kаdа je o аmeričkoj drаmi riječ. Literatura Baudrillard. Eyes for Consuela When the World Was Green: Three Plays. 1992.

Wetzsteon."Rev. Apr. although Shepard has been writing for almost half a century now. personal demons and family pathology.Folia linguistica et litteraria 287 ---. Key words: America. Trаjkovid Đorđe. "Torch Songs and Torturers. SAM SHEPARD: THE AMERICAN FAMILY DREAMS THE AMERICAN DREAM – A LONG JOURNEY HOME Sam Shepard is an authentic American brand. The Observer. Susannah. 1981. Clap. Sam Shepard has been writing for 47 years now. For a long time Shepard was “a golden boy”| of the American stage bound to embody the myth of the great American playwright. Don. even the President. during the Reagan era – a “golden age“ of individual entrepreneurship when anything was possible and when a good performer could become anything. This blend of Southern Gothic. of The God of Hell by Sam Shepard. 2009. Toronto: Bantam. after 33 years of playwriting to the Broadway itself.Zаpisi iz motelа. NY: Da Capo. 2005. Beogrаd: Klio. "True West"Seven Plays. Sam Shepard. 1981. Sem. Prev. Šepаrd. archetypal. New York: Bantam. He is referred to as the best and the most vital American living playwright. along with the exploration into the archetype. 1997. Web. family. Some still believe the place to be untaken. This paper deals with Shepard’s so-called “kitchen-sink” plays which brought him closer to the cultural mainstream and finally. 1984. but the best of his works were written in the 1980s. pathology. American Dream . 30 Oct. drama. Toronto: Bantam. destroys the myth of the (ideal) American family. guardian. Introduction to Fool for Love and Other Plays by Sam Shepard.co. ---"Curse of the Starving Class"Seven Plays. 4. 2008.uk. Ross. Shewey.

.

Njegova autorska interakcija s navedenom „tamnom stranom sna“ ne donosi ispunjenje očekivanja obedanih od strane američkog utopijskog društvenog konstrukta ved umjesto toga ocrtava bezizlaznost jednog sistemski ustrojenog društva. Pojavljujudi se i pozicionirajudi se u društvu suvremenih američkih „skribomana“ poput Pyncheona. te struktura koje osiguravaju funkcioniranje samog sustava. opetovano prkosi pozitivnom sagledavanju utopijskog Američkog sna. namjera ove analize jest prije svega izdvajanje nekih odlika koje obilježavaju ovako ustrojen distopijski imaginarij. Kao moguć primjer i pokazatelj prisutnosti ovakvog tipa anksioznosti posluţit će DeLillov prvi roman Americana u kojemu autor ukazujući na nestanak prvotnih „mitskih“ vrijednosti iskonske Amerike ispisuje jednu novu – distopijsku i paranoičnu Ameriku čije je funkcioniranje zasnovano na sustavima moći. . McCarthya i drugih. odnosno s društvom predstavljenim u DeLillovim naracijama. moć. Chomsky. i u konačnici jedina funkcija. unatoč činjenici da se radi o jednom od ključnih autora suvremene američke knjiţevnosti. Umjesto mogućeg pozitivnog sagledavanja vrijednosti utjelovljenih u sam nacionalni koncept drţave DeLillo se odlučuje na izravno podrivanje i propitivanje samih vrijednosti društva. „odrađivanje“ egzistencijalne simulacije u skladu s nametnutim sustavom.) sa samim funkcioniranjem društva.09-31 Sustav i pojedinac – distopijska obilježja Don DeLillove fikcije Marko Lukić. sustav. paranoja Raspravljajudi o suvremenoj američkoj književnosti. društva i onoga što po DeLillu sačinjava suvremenu Ameriku zahtijevala razradu daleko kompleksnijeg diskurza. etc. Univerzitet u Zadru Apstrakt: Don DeLillova knjiţevna produkcija.111(73). DeLillo tako predstavlja čitav niz likova čija je jedina mogudnost. nezaobilazno je istaknuti rad Dona DeLilla kao jednog od najprominentnijih američkih autora. S obzirom da bi primjerena analiza anksioznog odnosa likova.Folia linguistica et litteraria 289 UDK 821. te ukazivanje na mogudu artikulaciju navedene teorije kroz autorov roman Americana. Chomsky. DeLillo opetovano uspijeva sagledati i iščitati američko društvo ukazujudi pritom na jedan alternativni aspekt „Američkog sna“. Foucault. Namjera je ove analize ukazati na povezanost odreĎenih „teorija moći“ (Foucault. Ključne riječi: DeLillo. a posebice o njenom mainstream segmentu. distopija.

Osjedaj nelagode kojemu je pritom izložen i koji unutar DeLillovih tekstova predstavlja jednu od okosnica oko kojih autor konstruira egzistencijalne krize svojih likova. Pojedinac (baš kao i njegovi odgovarajudi modeli unutar DeLillove fikcije te fikcije mnogih drugih autora) neizbježno predstavlja dno imaginarne strukture modi jednog društva te je sukladno tome tek objekt mogudih pomaka. DeLillovi tekstovi tako. Ono što je zajedničko svim tim teorijama jest pozicija pojedinca unutar takvog ustroja. pojedinac ostvaruje prividan osjedaj slobode i zabludu autonomnosti koju mu garantiraju trendovi zapadnjačkog konzumerizma. a uvjetovano njihovom nevidljivošdu. ved stalnim usavršavanjem i kreiranjem sve manje i manje vidljivih oblika kontrole odnosno nasilja osiguravaju svoju daljnju prisutnost i aktivnost. Kao jedan od predložaka razvoja struktura modi koje pojedinca pretvaraju u podložan subjekt može poslužiti rad Michela Foucaulta u kojem autor između ostalog historijskim pregledom i analizom izdvojenih fenomena. opisuju i predstavljaju živote pojedinaca zajedno s njihovim anksioznostima induciranim nadzornim sistemima i postojanjem paralelnih i iznimno represivnih struktura koje gotovo da izmiču ljudskoj kontroli. između ostalog. dijela svakodnevnice koji ne čini sastavni dio života normalnih pojedinaca. kao što je to slučaj u romanu Libra ili u DeLillovom prvijencu Americana u kojem glavni lik otuđen unutar korporacijskog svijeta nastoji pronadi vlastiti identitet bijegom i pokušajem ponovnog „pronalaženja“ američkog (mitološkog) Zapada. izvor nepoznatih ili slabo nasludenih struktura modi. Neizravnim prihvadanjem struktura modi. kao što to spominje Foucault i o čemu de riječi biti kasnije. Gotovo svaki od DeLillovih romana tako stvara obrise „sivog područja“. ovakvi konstrukti modi nisu ograničena dosega. ističe ulogu modi u svakodnevnom životu. promjena ili želja viših instanci modi. Za razliku od podređenih subjekata (fiktivnih ili realnih). specifično konstruiran i sproveden. Jedan od „mehanizama“ koje koristi kao objašnjenje nastajanja određenih sistema nadzora jest koncept Panopti- . Manifestacije ovakvog „sivog područja“ u autorovim tekstovima variraju od eksplicitnih prikaza vlasti i političke sprege koji izravno sudjeluju u kreaciji stvarnosti ili njenoj kasnijoj korekciji. DeLillovi tekstovi uvijek jasno odvajaju mod od subjekta pritom prešutno naglašavajudi upravo sustav nasilja.290 Journal of Language and Literary Studies Kao moguda polazišna točka pri racionalizaciji i analizi sustava koji zasniva svoju funkcionalnost na kontroli i manipulaciji mogude je upotrijebiti niz teorija proizašlih iz različitih područja društvenih znanosti. koji prožima cjelokupnu američku suvremenost. Ovakvo „područje“. naglašavajudi individualnost i jedinstvenost pojedinca. pojačava se razradom teorija zavjere koje u raznovrsnim oblicima upotpunjavaju ved kompleksne svjetove autorovih romana. pritom je dodatno izdvojeno potrošačkim navadama koje. dodatno pridonose njegovu otuđenju i samim time vedoj predispoziciji za manipulaciju. Bez obzira o kojem se tematskom odnosu modi radi.

odnosno da ih sustav primorava da sami kontroliraju vlastito ponašanje omogudava još jednu stvar – ekonomiziranje instrumenata prisile i cjelokupnog sistema nadzora. S vanjske strane nalazi se zgrada prstenastog oblika dok je u sredini postavljen toranj. te zbog nemogudnosti stupanja u kontakt s ostalim delijama. pa sve do obrazovnih i drugih institucija čija se funkcionalnost u određenoj mjeri zasniva na istovremenoj manipulaciji vedeg broja pojedinaca. zajedno s učinkom osvjetljenja koje ističe svakog pojedinca unutar delija te na taj način omoguduje besprijekoran nadzor. Štoviše. Ovakvo postavljanje stvari. Takav ustroj u kojem „cilj i . Da se postupa tako da nadgledanje bude neprestano u svojim posljedicama. osigurava se automatizirana mod i samim tim savršeniji sistem. osigurava jedan novi i daleko efektniji oblik nadgledanja i kontrole. Ideja Panoptikuma zasnovana je na specifičnom arhitektonskom konstruktu u kojem dominiraju dva zdanja. a s druge otvor koji gleda prema centralnom tornju.Folia linguistica et litteraria 291 kumaJeremyja Benthama koji u svojoj jednostavnosti te izrazitoj učinkovitosti predstavlja iznimno zanimljiv prototip kasnijih mehanizama kontrole i nadzora.. Panoptikum se (upravo zbog svoje „uspješnosti“) postavlja kao mogudi prototip instrumenta kontrole vedine suvremenih životnih situacija. Njegova primjena pritom ne donosi samo jedan novi sustav kontrole. čak ako i jest diskontinuirano u djelovanju *. itd. što de se pokazati idealnim rješenjem u modernim inačicama ovog koncepta. medicinskih ustanova. (206-207) Činjenica da su zatočenici/subjekti „nositelji“ situacije modi. S obzirom na višestruku mogudnost primjene ovakve idejne strukture koja varira od ustanova za kažnjavanje.) dok se u centralni toranj postavlja nadzornik. Svakoj deliji se dodjeljuje po jedan zatvorenik ili pak neki drugi mogudi subjekt (bolesnik. ved istovremeno doprinosi definiranju jedne nove „političke anatomije“ (Foucault 214) koja „svrgava“ piramidalni ustroj modi sastavljen od kralja/vladara na njenom vrhu te populacije podanika koji čine bazu takve strukture. Foucault objašnjava: Odatle proizlazi i glavni učinak Panoptikuma: da se kod zatočenika stvori svjesno i stalno stanje vidljivosti kojim se osigurava automatsko funkcioniranje modi. kontinuiranom nizu manifestacija modi. upravo zbog osjedaja neizvjesnosti kod subjekata. stvarajudi inverziju takve strukture. radnik. Novi sistem tako apstrahira „kralja/vladara“ kao jedini simbol modi. te ga zamjenjuje daleko efikasnijom sistemom izlaganja „pojedinca“ upravo putem njegove (nametnute) individualizacije.. nadzora i usmjeravanja/vođenja masa sukladno potrebama viših instanci. koji ne znaju kada se nad njima vrši nadzor. Prstenasta zgrada u sebi sadrži delije od kojih svaka ima dva otvora – s jedne strane prozor. učenik.+ da zatočenici budu obuhvadeni situacijom modi koje su sami nosioci.

postaje vrlo kompliciranim zadatkom. postaje jasno da konvencionalno shvadanje odnosa modi i masa. posebice ukoliko je predmet analize suvremeno američko društvo. odnosno inherentna mogudnost zloupotrebe polazišnih struktura američke demokracije. odnosno kako ih Foucault definira – discipline. ukazuje na kontinuirano nastojanje SAD-a da se postave u poziciju vodede zemlje unutar novog neokolonijalnog poretka. Ono što proizlazi kao neophodni čimbenik ovakvog ustroja jesu potrebne tehnike. Foucault zaključuje. Njegova sveobuhvatna analiza političkog razvoja SAD-a. Stvar se mijenja u (makar prividnom) demokratskom društvu u kojem se. Jedan od ključnih autora koji u tome uspijeva. Vradajudi se na Foucaultovsko poimanje suvremenih struktura odnosno mikrostruktura modi koje svojim kapilarnim ustrojem garantiraju izravnu kontrolu nad pojedincem. jest mogudnost poistovjedivanja velikog broja društvenih institucija i struktura sa sustavom funkcioniranja zatvora. Krajnji rezultat ovakvog ustroja i shvadanja suvremenog društva. Ukoliko je mogude kontrolirati ljude silom. Suvremeni oblici manipulacije pritom prestaju biti tek težnje pojedinca čija se namjera u obrisima uočava kroz književnost ili određene javne političke stavove i govore. navodi Chomsky (Imperial 22). Chomsky razvija svoju analizu polazedi od ideje neophodnosti isključivanja „naroda“ iz procesa upravljanja. kao što obrazlaže Foucault. Ključna odlika disciplina sastoji se pritom u njihovoj uspješnoj implementaciji u svakodnevnom životu pojedinca. Ono što proizlazi iz ovakvog . a bez „raskošnih znakova suverenosti“ (Foucault 227) koji su ranije pratili djelovanje modi. putem kojih postaje mogude koordinirati velike skupine ljudi. tada nije potrebno voditi računa o tome što oni misle ili pak kako se osjedaju. od daleko su vede važnosti autorove sporadične analize nekih od mehanizama pomodu kojeg se vrši takva kontrola. i kao što postaje vidljivo putem analize DeLillovih tekstova. nego disciplinske relacije“ (Foucault 214) osigurava vlastiti postepeni napredak no istovremeno ne ograničava razvoj društva kao što je to bio slučaj s koncentracijom vlasti u pojedincu. odnosno pojedinca kao dijela gomile. dolazi do pojave „beskrajno malih vidova discipline“ (Foucault 229) – svakodnevnih panoptizama koji često omoguduju funkcioniranje različitih političkih ideologija i sustava. poglavito kada se radi o problematici američke nadzorne uloge unutar globalnog konteksta zasigurno je Noam Chomsky. Ovakvo shvadanje suvremenosti ne dopušta previše mogudnosti za optimizam. (posebno u međunarodnoj politici).292 Journal of Language and Literary Studies svrha nisu odnos suverenosti. nenasilna kontrola nad stavovima i mišljenjima ljudi nalaže kao nužnost (22). uslijed nestajanja sile kao oblika prisile i. inverzije strukture modi. Povrh toga. Iako su ovi podaci relevantni unutar ispitivanja obrazaca „nasilnog“ ponašanja struktura modi (države) naspram pojedinca.

ali i svjetsku stvarnost i svakodnevicu. Modusi postizanja ovakvog stanja kod populacije. Distopijsko društveno uređenje tako. odnosno na postojanje skrivenih struktura koje na izravan način ili pak u suvremenom društvu pod okriljem različitih umjetnih tvorevina poput konzumerizma (odnosno kako Chomsky 106 Chomsky navodi 1920. Autorovo shvadanje i tumačenje američke suvremenosti zasnovano je na reinterpretaciji ideje „demokracije“ koja sada postaje tek instrumentom države. nalaže primjenu posredovanog nasilja čije je djelovanje gotovo neprimjetno. kao godinu koja obilježava početak razvoja „industrije odnosa s javnošdu“. te druge ideološke institucije.Folia linguistica et litteraria 293 stava vladajudih struktura jest sustavni razvoj odnosa s javnošdu koji paralelno s propagandnim sustavima postaju okosnica razvoja kapitalističkog društva. odnosno pojedinaca. Kao jedan od relevantnijih primjera Chomsky navodi neobjektivnost medija koji postepeno prerastaju u instrumente promoviranja retorika struktura modi: Radi se o prirodnom očekivanju i neupitnoj pretpostavci da de glavni mediji. University of Illinois Press. postepeno prerasta u američku.106 Kao ključni faktor pojavljuje se potreba za kontrolom radnika za vrijeme obnašanja njegovih dužnosti. Termini koje Chomsky koristi107 su „on-job control“ i „off-job control“ – kontrola za vrijeme obnašanja posla koja osigurava produktivnost i time dobit. Promatrajudi primjere koje autor predstavlja postaje očita prisutnost određenog modela ponašanja čija je funkcija nametanje apsolutne kontrole nad širom populacijom putem medijaliziranih i neizravnih metoda. odnosno neizmjerno modnih multinacionalnih kompanija. koje zajedno s državnim sustavima definiraju apsolutno sve. no istovremeno putem „infinitezimalnih raspodjela odnosa modi“ (Foucault 222) garantira njegovu učinkovitost. 2003). Ograničena primjena otvorenog i eksplicitnog nasilja unutar demokratski definiranih društava. raznovrsni su. a posebice SAD-a kao zemlje čiji je identitet zasnovan na konceptu demokratskog ustroja. po shvadanju Noama Chomskog. u vedini slučajeva odražavati perspektive i interese utvrđenih autoriteta. 107 Autor posuđuje termine “on-job control” i “off-job control” iz teksta The Consumer Trap (Michael Dawson. uključujudi i samu percepciju stvarnosti šire populacije. osiguravajudi na taj način daljnje nesmetano odvijanje modi oslobođeno mogudeg utjecaja širokih masa. (Necessary Illusions 10) Svaki od navedenih primjera na određeni način ukazuje na postojanje jedne ponešto tamnije strane „američkog sna“. nastale kao neophodna nadopuna razvoja i novih oblika organizacije velikih industrijskih postrojenja u kojima radnici postaju tek dio proizvodnog lanca i kao takvi potrebuju konstantni nadzor i kontrolu (Imperial 21). ali i kontrola tijekom slobodnog vremena koja se ostvaruje putem prakticiranja raznovrsnih oblika konzumerizma. . ali i tijekom njegova slobodnog vremena.

ali i osjedaja paranoje koji proizlaze iz spoznaje postojanja pozadinskih manipulativnih sila. iznimno je pozitivna iz dva očita razloga. kako ga Foucault naziva „politički ritual“ (46). Melley prezentira termin te daje njegovu definiciju kojom objedinjuje cjelokupnu problematiku. Teorije zavjere dopuštaju formuliranje prividnih i često krajnje fiktivnih objašnjenja. Jedan od takvih pokušaja ponovnog prisvajanja kontrole ili razumijevanja i racionaliziranja svakodnevice može se uočiti u jednoj od istaknutijih tema koje se pojavljuju i obrađuju unutar književnog stvaralaštva u drugoj polovici dvadesetog stoljeda. čija primarna funkcija nije toliko dokazivanje činjenica koliko spoznaja određenih struktura modi koje upravljaju sudbinom vedine. Kao primjer analize ovog fenomena unutar književne. Razlozi za ovako iznimnu popularnost (i primjenu) ove teme u književnosti te u nekim drugim medijima upravo ukazuju na problematiku pronalaženja prikladnog objekta unutar suvremenog društva spram kojeg valja usmjeriti vlastito nezadovoljstvo. odnosno tek sporadičnim pokušajima nametanja određenog stupnja kontrole nad događajima koji ga okružuju. produkcije može poslužiti tekst Timothyja Melleyja Empire of Conspiracy: The Culture of Paranoia in Postwar America u kojem autor analizira pojedine aspekte teorija zavjere. možemo uočiti specifičan način ponašanja u kojem osuđenici. U drugoj polovici dvadesetog stoljeda. sukladno tadašnjem ustroju. dolazi do nestanka jedinstvenog izvora modi. s obzirom na ponovno strukturiranje pozicija modi. modni izvršitelji. Radi se naime o temi zavjere koja u tek prividno utopijskim društvima pojedincu pruža mogudnost suočavanja sa sustavom. (Melley VII) . Pratedi sve vedi stupanj anksioznosti koja zaokuplja populaciju nakon Drugog svjetskog rata. Drugi razlog predstavlja mogudnost masa da putem osuđenika verbaliziraju vlastito nezadovoljstvo te ga opet izravno upute izvoru modi. Reakcija masa na ovaj. ali i filmske. a samim tim izostaje i kvalitetna mogudnost verbaliziranja nezadovoljstva. Prvi je. vlasti ili pak vjere svjesni da im veda kazna ne može biti dodijeljena. Snaga/Mod/Pokretačka sila panike (Agency panic) proizlazi iz naglašene anksioznosti uslijed prividnog gubitka autonomije i uvjerenja da djelovanje pojedinca uvjetuje netko drugi ili da tog istog pojedinca „konstruiraju“ vanjski. suočavajudi se još jednom neposredno pred egzekuciju s kraljem ili vladarom. utječu na stvaranje distopijskog društva uvjetovanog osebujnim odnosima modi i ekonomskim sustavima koji garantiraju daljnji opstanak takvih odnosa.294 Journal of Language and Literary Studies naglašava – propagande). Sudbina pojedinca pritom je prepuštena njegovoj sposobnosti i želji za konformizmom. odvažno prkose sustavu vrijeđanjem i proklinjanjem zakona. Vrativši se još jednom na Foucaultov tekst Nadzor i kazna. vidljiv simbol modi spram kojeg nezadovoljne mase mogu usmjeriti vlastito nezadovoljstvo. odnosno ritual modi.

koja pak potpomognuta propagandom. tehnologija i sustava“ (8).Folia linguistica et litteraria 295 Ovakva spoznaja. DeLillovi opisi u potpunosti odgovaraju Chomskyjevom modelu u kojem pojedinac. kao krajnji subjekt djelovanja državnog aparata. ved da često referiraju na „djelovanja velikih organizacija. koja u mnogočemu nalikuje na apsolutno shvadanje i primjenu Chomskyjevog diskurza. Trošiti u Americi ne znači kupovati. kritike ili pak suprotstavljanja. Paradigmatičan je tako pasus iz autorovog prvog romana Americana u kojem je mogude uočiti srž američkog konzumerizma. Uz to je ključni termin i „paranoja“. Društvo koje DeLillo opisuje. čovjek koji mi svi želimo biti. kao što je to slučaj u romanu Libra. unutar svojih potrošačkih tokova i navada. (Americana 262) . a ponekad i određeni društveni ustroj. odnosa modi. stanje koje koegzistira sa „stanjem“ konzumerističke kulture. Reklamiranje je otkrilo tog čovjeka. preuzima i dominantnu ulogu unutar naracije. U svojoj analizi teorija zavjere kao popularnog koncepta druge polovice dvadesetog stoljeda. tek je djelomično svjesno postojanja nečeg što se ne nalazi unutar egzistencijalnih okvira svakog od pojedinih likova. itd. reklamama. Naracija koja proizlazi iz takvih sustava. oglašavanjem. ali i DeLillovo shvadanje pozicije potrošača/pojedinca unutar dotične kulture: U ovoj zemlji postoji univerzalno trede lice. No koja je poveznica između navedenih primjera pokušaja manipulacije. ocrtavajudi njihovu kompleksnost. odnosno vlastitim potrošačkim navadama. kontrole. propagande. postaju predmetom promatranja. ublažava razne oblike anksioznosti kod pojedinaca. to znači sanjati. Koristi ga za izražavanje mogudnosti koje su otvorene potrošaču.. koje na trenutak postaju vidljive. Melley naglašava da je neophodno uzeti u obzir da se one gotovo više ni ne povezuju sa sitnim i privatnim tajnim događanjima i spletkarenjima. kontrole pojedinca te paranoje i autora Dona DeLilla? Osnovna veza između ovog niza termina i koncepata i autora jest upravo DeLillova pripadnost grupi američkih spisatelja druge polovice dvadesetog stoljeda čija je primarna nakana preispitivanje „američkog sna“ i pokušaj definiranja onog što se može nazvati američkom suvremenošdu kroz pojmove nadzor. modi i nasilja. koja funkcionira kao okosnica velikog broja njegovih romana s naznakom da tek rijetko. rezultira stvaranjem specifične naracije čija je funkcija otvoreno i izravno predstavljanje kompleksnog slijeda događaja koji sačinjavaju jednu takvu situaciju. Paranoja ili šira ideja straha od stanovitih definiranih ili nedefiniranih konspirativnih tijela u DeLillovim romanima postaje stvar svakidašnjice. postaje zaokupljen isključivo vlastitim životom. prividno definira poziciju pojedinca spram neke od opisanih struktura modi. i kao takve. Reklamiranje je sugestija da san ulaska u trede lice jednine možda može biti ostvaren.

iako predvidljiv i monoton. Bell nastavlja putovanje pokušavajudi pronadi iskonsku Ameriku – divljinu koja predstavlja „san svih pjesnika i istraživača“ (DeLillo 341) i s čijim de se vrijednostima nastojati usporediti. Bell ispunjava ideju američkog sna uz svojevrsnu sublimaciju vlastite individualnosti. Razlozi za takvo što. ali i metaforično stanje zemlje. No. a to nije neka druga „Amerika“ kojoj se nadao ved realnost koja poništava mitološke projekcije. doveden je do. homoseksualaca te epizoda seksualnog orgijanja. koji unatoč besprijekornom i štoviše gotovo hedonističkom stilu života nije u mogudnosti nastaviti sa svakodnevnom rutinom.296 Journal of Language and Literary Studies Americana. Umjesto pronalaženja „izvora“ vrijednosti čijim je mitološkim nabojem u cijelosti prožeta američka samospoznaja. „ruba bezumlja uzrokovanog zaposleničkom paranojom“ (7). Razočaran onim što otkriva. Kretanje prema zapadu i ususret „Zapadu“ kao sustavu vrijednosti u jednom segmentu je prekinuto te Bell pronalazi sebe u malom gradidu negdje na Srednjem Zapadu. Bell se odlučuje za povratak na stari život. ne odstupaju od ideje umjetno induciranog individualizma. anglosaksonski protestant. pruža svojevrsnu utopijsku izolaciju. unatoč kasnijem pokušaju bijega. no u biti s prikrivenom željom ponovnog evociranja i pronalaženja „mitološkog“ Zapada. koji istovremeno možemo promatrati kao otuđenje. likovi na koje nailazi variraju od predstavnika kontrakulturalnih šezdesetih godina. Bell. čiji hipijevski stil života odudara od vrijednosti „pograničnog“ područja. Priča koju pak pokušava uobličiti nije ništa do pokušaj racionalizacije odnosno razumijevanja i uklanjanja tereta prošlosti. gdje započinje projekt snimanja filma o vlastitom životu. koliko god bili mnogostruki. gotovo kao utjelovljenje sigurnosti: „tada ne bi mogao hodati među ovim stolovima dvije tisude jutara ni čuti bučne pisade mašine a da ne povjeruješ da je to mjesto na kojem si siguran“ (25). Bell se tada odlučuje za putovanje na američki Zapad s prividnom namjerom snimanja filma o pripadnicima plemena Navaho. slijedi razočaranje. . kako to definira Michael Oriard. iako ponešto suzdržana pod pitanjem paranoje. Poistovjedujudi se s obrascem uspješnog mladog poslovnog čovjeka koji mu namedu društvo i poslovna okolina. No. pa sve do iskvarenih propovjednika. dvadeset i osmogodišnjeg televizijskog producenta. problematične obiteljske povijesti te s gotovo naslijeđenom sklonošdu prema marketingu i medijima poput televizije i filma. Po završetku snimanja i prihvadanju vlastitog formativnog razdoblja i prošlosti. čiji ustroj. prepričava svojevrsnu životnu krizu Davida Bella. poglavito problematičnog odnosa s roditeljima. proporcionalno uspjehu raste saznanje o vlastitom nezadovoljstvu te opteredenost obiteljskom prošlošdu. David Bell se vrada prostoru kojeg na početku romana opisuje. Naime. u posljednjem dijelu romana glavni lik nailazi na Ameriku čije vrijednosti odražavaju i realno. romantičnog prostora apsolutnih vrijednosti.

+ Tada sam otkopčao hlače i izvukao penis. Logičkim slijedom svi likovi unutar DeLillovog romana.. Svi ovi elementi stvaraju ono što Foucault (151) naziva delijskom mikrofizikom modi koja osigurava funkcionalni nadzor nad skupinama. dobiva mod utjecaja na bududnost čitave jedne nacije.Folia linguistica et litteraria 297 Indikativno je uočiti pritom prostor radnje posljednjih epizoda romana.. Bell prolazi kroz Dallas. Opisujudi kupaonice ispunjene redovima muškaraca koji četkaju i ispiru usta. osim mogudeg autorovog ukazivanja na povijesni događaj koji je uvjetovao niz dramatičnih promjena unutar američkog društva. Istovremeno.+ Hodao sam još malo po uredu i pogledao u hodnik *. izolacija sa svrhom stvaranja disciplinske monotonije. Ideja raspoređivanja pojedinaca u prostoru u svrhu ostvarivanja discipline po Foucaultu (143) povlači za sobom niz postupaka poput izbjegavanja stvaranja skupina. Ovdje se još jednom mogude vratiti konceptu discipline. Bell tako ispunjava uvjete koje od njega potražuju njegova radna okolina i društvo. Njihov strah pritom nije nimalo manje iracionalan i sulud od metaforičkih pokušaja bijega. daleko od očiju javnosti. Promatranjem nasilja i evidentiranjem njegova pojavljivanja u DeLillovom prvijencu. Osjedaj je bio dobar. funkcionirajudi unutar radnog kolektiva. može biti promatrana i kao segment šire narativno simboličke strukture koju autor postepeno oblikuje kroz niz romana. (27) Nesuvislostima se suprotstavlja paranoja uvjetovana ponašanjem viših instanci unutar tvrtke. itd. kao relevantna činjenica namede se čin nasilja ubojstva predsjednika. Bell tako u jednom trenutku shvada da nije oprao zube nakon ručka koji je često popraden i s nekoliko pida. nametanja nadzora nad djelatnošdu. Neposredno prije sjedanja u zrakoplov i povratka u New York. istovremeno priželjkuju slobodu od „nadzornog sistema“ (artikulirajudi tu težnju često puta suludim ponašanjem). preciznije odnosa discipline i prostora kao instrumenta prisile i kontrole. Simbolika ovog proputovanja. ali ga se i boje vječno pradeni sumnjom da ih se nadzire. unutar povijesnog konteksta i zahvaljujudi čak medijskoj intenzifikaciji. putujudi rutom kojom je svojedobno prošao i Kennedy.. otuđenja i kontrole nad pojedincem. dolazi se do zaključka da ono u potpunosti odgovara odnosima modi navedenih od strane Foucaulta. Neko sam vrijeme tako hodao po uredu. Nasilje ne mora poprimiti eksplicitne oblike. upražnjava niz besmislenih rituala: Sjedio sam za stolom i penkalom ocrtavao obris svoje ruke na praznom komadu papira *. Bell verbalizira strah od mogudnosti vlastitog postojanja (zajedno s ostatkom zaposlenika) isključivo na videovrpci: .. no unatoč tome ono je konstantno prisutno i manifestira se putem prisile. koji iako tek natuknut i predočen čitateljima gotovo kao subliminalni tekst. no u svakom slobodnom trenutku.

Na tredoj snimci zabilježeni su glasovi negodovanja. Ova se snimka može dodatno naglasiti uspješnim spajanjem sa „seksualnim objektom koji je nedopustiv. Burroughs između ostalog predstavlja mehanizam pomodu kojeg je mogude uspostaviti kontrolu nad određenim pojedincem. kao što to uočava i Chomsky. njena relevantnost unutar analize mogudih obrazaca nasilja unutar teksta ograničena je na autorovo naglašavanje medija kao relevantnih čimbenika za proces stvaranja okružja nadzora i paranoje. iako ponešto rudimentaran ukoliko ga usporedimo s mehanizmima kompleksnih struktura prisutnim u DeLillovim tekstovima. jest konzumerizam kojemu se Bell ali i ostali likovi prepuštaju bez zadrške pokušavajudi realizirati marketinški koncept američkog sna. Za primjer uzima fiktivnog političara kojega se snima na tri različita magnetofona. no ono što je važnije. Iako je interakcija između navedene vizualne kulture i pojedinca od iznimne važnosti za razumijevanje romana. Ono što DeLillovim likovima preostaje jest potraživanje protuteže. senatorova maloljetna kder“ (nav. Prvi magnetofon bilježi govore i razgovore. nepristupačan ili pak oboje. pogrešnog izgovora riječi i slično koje potom u procesu pomnog montiranja naglašava. Drugi magnetofon služi za snimanje seksualne aktivnosti političara. Kao najbolji primjer. ili barem onog što iz njihove perspektive predstavlja oblik eskapizma. kao na primjer. Film unutar DeLillovog romana tako postaje dominantni medij koji ocrtava isprepletenost onoga što Grgas naziva „naplavinama ikona američke vizualne kulture“ (97) i svijesti pojedinca. odnosno vršenja posredovanog nasilja nad pojedincem. usredotočujudi se na greške u govoru poput mucanja. .298 Journal of Language and Literary Studies I postojao je osjedaj da nečiji smrtonosni mali prst može dotaknuti dugme i da demo svi biti zauvijek izbrisani. a poglavito filma. Valja naglasiti pritom da DeLillo nije prvi autor čiji tekstovi pokušavaju definirati povezanost medija i bilježenje podataka s ponašanjem i integritetom pojedinaca. može poslužiti Burroughsov esejistički komentar na kritike upudene njemu i drugim autorima sklonima korištenju eksplicitnih prikaza seksa u svojim tekstovima. u Odier 15). Činilo se da nismo ništa doli elektronski signali – prolazili smo kroz vrijeme i prostor s mucanjem i zatamnjenim ludilom televizijske reklame. Situacije u kojima mediji određuju egzistenciju pojedinca naziru se ved u inovativnim narativnim pristupima i teorijskim razradbama Williama Sewarda Burroughsa. unutar svakodnevnog života pojedinaca. Prividni bijeg. naglašava utjecaj različitih medija. Ti trenuci u toaletu pored desetak muškaraca koji stružu po zubima možda su bili najgori od svih. u ovom slučaju Davida Bella. Unutar teksta ironično naslovljenog “Playback from Eden to Watergate”. (24) Sveprisutno oko kamere ostvaruje uvjete za stvaranje suvremenog panoptikuma i samim time osigurava učinkovitost.

Noam. uočljiva je pozicija autorova prvijenca kao romana koji započinje oblikovanje nekih od preokupacija koje de dominirati vedinom njegovih tekstova. Timothy.. I dok Burroughs služi kao preteča i zloguki prorok distopijske uloge medija i tehnologije u bududnosti. uvjetovane vanjskim čimbenicima poput tehnologije. Prev. Marijana Javornik Čubrid. "Don DeLillo's Search for Walden Pond. promatranjem sporadičnih fenomena unutar društva. odnosno prikazivanjem anksioznih odnosa pojedinaca i društva uvjetovanih različitim čimbenicima. medija ili.ebscohost. pozicija medija i tehnologije te mod koja proizlazi iz toga postaje sve jasnija. Burroughs na sebi svojstven način pretjeruje. Zagreb: Hena com. The Job: Interviews with William S. New York: Metropolitan. Imperial Ambitions: Conversations on the Post 9/11 World. Americana kao tekst koji prije svega izražava autorovo propitkivanje mogudeg pronalaženja ili pak zadržavanja identiteta unutar vječno promjenljive Amerike ne uspijeva u svojoj nakani otkrivanja neke konačne smislenosti. DeLillo zamjenjuje prikazivanje mehanizama kontrole. Ono u čemu uspijeva jest uočavanje latentne nacionalne anksioznosti. vladajudim strukturama. Michael. te uzmu li se u obzir aktivnosti tajnih službi vezane prvenstveno za tajne snimke dobivene postavljanjem prislušnih uređaja u spavadu sobu političkog vođe Martina Luthera Kinga. Daniel. Web. i David Barsmian. Nadzor i kazna: Rađanje zatvora. 1."Critique 20 (1978): 524. Literatura Chomsky. Zagreb: Informator. Uzimanjem nasilja kao polazne točke čitanja DeLillovih tekstova. Necessary Illusions: Thought Control in Democratic Societies. Jr. Oriard. EBSCO. 1989. koji u suvremenom društvu postaju sve kompleksniji i manje vidljivi. Burroughs. Michel.com> . ili pak snimke vezane za Watergate aferu. 1994.Folia linguistica et litteraria 299 Za Burroughsa. 2000. Ithaca: Cornell UP. spajanje nasnimljenog materijala i njegovo predstavljanje unutar određenog konteksta predstavlja „jednostavnu formulu pomodu koje bilo koji kurvin sin iz CIA-e može postati Bog“ (15). 2007. DeLillo. Foucault. 1989. Boston: South End. Chomsky. <http://search. Odier. no postavi li se njegova teorija unutar vremenskog konteksta i političkih zbivanja s kraja šezdesetih godina prošlog stoljeda. New York: Penguin. Melley. na koje i sam Burroughs referira. Empire of Conspiracy: The Culture of Paranoia in Postwar America. 2005. 2003. u određenim slučajevima. Americana. Don. 8. Noam.

system. power. . The intention of this analysis is to indicate a connection between certain “theories of power” (Foucault.300 Journal of Language and Literary Studies THE SYSTEM AND THE INDIVIDUAL – THE DYSTOPIAN FEATURES OF DON DELILLO'S FICTION Don DeLillo's literary production. Instead of looking at the possible positive values embodied in the very concept of the nation DeLillo decides to directly undermine and challenge the very values of society and the structures that ensure the functioning of the entire system. Key Words: DeLillo. Chomsky. and/or the society presented in DeLillo’s narratives. etc. As a possible example of the presence of this type of anxiety the article analyses DeLillo’s first novel Americana in which the author narrates the disappearance of the original – “mythical” values of primeval Americaand retells a new and paranoid dystopian America whose functioning is based on various systems of power.) and the very functioning of society. paranoia. regardless of him being one of the key figures the contemporary American literary production. constantly refuses to acknowledge the existence of the utopian American dream. Foucault. Chomsky. dystopia.

Pošto je antičko vrijeme favorizovalo mimetizam onih pojava koje su utemeljene i postojede. Ključne riječi: lik.Introspektivna ravan je sagledana kroz tehnike unutrašnjeg monologa i doţivljenog govora koje su. Poštujudi stvarnost. Euripid upravo onakve kakvi jesu.Snopovi binarnog rasijavanja ličnosti doprinose totalnoj polarizaciji te čitalac pred sobom ima junaka rastrzanog intelektualnim i moralnim nedoumicama aktualizovanim u XX vijeku. pa i u neumjetničkoj literaturi. Antropološka metodologija proučavanja likova pomjera kanonizovane granice i savremenom čitaocu predstavlja junaka koji je u potpunosti nenormativan u odnosu na likove konstruisane u eri socijalističkog realizma. karakter. jer je pred auditorijumom roman crnogorske knjiţevnosti koji urušava tabuiziranu prošlost i profiliše urbane karakterologije koje sa novih aspekata kritikuju staro i tumače novo. Dakle.09-31 Psihološko nijansiranje muških likova u romanu Ljubavnik Duklje Vojičić Olga. savremeni junak. Aristotel je bio svjestan individualnog viđenja stvarnosti kod pojedinih tragičara pa je. inače. ipak. shvatanje umjetničkog karaktera nije se razlikovalo od shvatanja čovjekove prirode u životu. Sofokle prikazivao karaktere koji su bolji od prosječnih. Savremeni junak je disperzivan i transformativan. a posebno dvadeseti vijek donio razdvajanje umjetničkog od neumjetničkog karaktera i što se čak i artificijelni karakter u doba savremene literature razložio na više ličnosti – snopova diferencijacije. Bez obzira na to što je razvoj epoha. mjerodavna je i danas. najfrekventnije u ovom djelu. snopovi binarnog rasijavanja. ili makar. karakterološka tipizacija koju je sačinio Aristotel. društvu. Univerzitet Crne Gore Apstrakt: U ovom tekstu se istraţuju svi elementi koji regulišu faktore psihološkog osvjetljavanja likova u savremenom romanu kakav je Ljubavnik Duklje Jevrema Brkovića. shodno tome. u stalnoj je koliziji sa spoljašnjim svijetom i vrlo često podvojen i unutar samog sebe. a Eshil je portretisao polarizovanu unutrašnjost junaka i u tome je bio preteča Šekspira i Dostojevskog. vrlo nalik njima. horizont očekivanja Pitanje karakteroloških specifičnosti unutar književnog teksta zaokuplja teoretičare književnosti još od antike.Folia linguistica et litteraria 301 UDK 821. ali dajudi prednost umjetnosti.4. Time i horizont očekivanja biva prevazidjen. to su i karakteri bili preslikani iz stvarnosti.163. Aristotel je smatrao da od karaktera treba kreirati paradigme – ideale koji svakako prevazilaze .

ali ovaj roman pokazuje da čovjek – književni lik – zbir ideja. svi imaju fiksiran cilj i ideju za koju se bore i u tome jesu nepromjenljivi. neminovnost je da čovjek formira neka svoja dejstva u skladu sa sredinom. a ovi junaci svojim akcijama raščinjavaju svaku vrstu patetizacije. ipak. kao junaci koji nijesu heroji proizašli iz epskog ili dramskog recepta. Kako je tragedija podražavanje ljudi koji su bolji nego mi prosečni. Takvi književni likovi. društvu i istoriji da retardiraju ili vrate unazad njihovu ličnu idejnost. Takav arhijunak odgovara primarnoj ideji koja se tiče problema kakav bi čovjek trebalo da bude. ved kao supstrat ljudskog. jer se čovječanstvo kroz njega osmišljava i preobražava. izopštenost i kolizione susrete sa sobom u izdiferenciranim vremenskim osama. prolepšavaju ono lice koje crtaju.302 Journal of Language and Literary Studies stvarnost i služe kao model identifikacionog pročišdenja običnom čovjeku. prikazani su. ili druge takve karaktere. etičkim. tako da često. Tako i pesnik. naime. pripadali mimetičkoj ili semiotičkoj struji (zavisno od toga da li su stvarni ili fiktivni konstrukti) imaju i pozitivne i negativne karakterne crte. osim što razdvaja junaka u prostoru umjetničkog teksta od junaka u postojedem svijetu (što je tek dvadeseti vijek u cijelosti osigurao). a njihove mentalne konstrukcije imaju svoju varijabilnost. potrebno je ugledati se na dobre ikonografe (slikare portretiste). ali i od onih kojima je polazište urbana karakterologija? Nezavisno od toga da li su junaci ovog romana osobe nastale podražavanjem postojedeg (istorijske ličnosti) ili su verbalni produkti. plemenitost i dosljednost koje karakterišu i antičke junake ili pak oni postaju harmoničan sklop satkan od osobina koje predstavljaju antičku paradigmu. podnose refleksivne mijene. Da li junaci romana Ljubavnik Duklje posjeduju sličnost. daju se i kao trivijalni i kao uzvišeni likovi. prema Bahtinovoj težnji. priličnost. Pošto su to dinamični junaci. Ideja o zavisnosti čovjeka od društvene sredine izuzetno je popularizovana u XVIII vijeku. isto tako ukazuje i da je pjesništvo filozofskije od istorije. međutim. a opet plemenite. autor ih je oblikovao datim idejnim. treba da ih prikazuje kao ljude s takvim osobinama. kad podražava srdite ili lakoumne. Mahom su usamljenici. zbog tog istog nametnutog vremena i društva. a pjesništvo koje oblikuje takvog uzoritog junaka postaje derealizacija stvarnosti. oni ne dozvoljavaju vremenu. različite socijalne uslovljenosti različito determinišu i status njihove ideje. (Aristotel 39) Ovim Aristotel. I oni. ne može biti predvidljivi pomiritelj sopstvene i tuđe stvarnosti onda kada se ta tuđa uspostavlja kao destruktivna u odnosu na . mada unose u sliku individualne crte i na taj način postižu sličnost. Heroizacija i nepromjenljivost junaka doprinijeli bi neuvjerljivosti i afektiranoj poetičnosti djela. emotivnim i strukturnim svojstvima. ved nastoje da oni budu pokretači i sudionici vremena.

na sakrivanje naroda po moračkim pedinama i naposljetku na odvođenje u Rusiju. znači dešifrovati istorijskonacionalni diskurs koji postaje Velunov zaštitni simbol tokom čitavog života. ali se može redi da je i taj preambulni dio poslužio kao posredno upoznavanje sa Velunovim karakterom. najcjelovitije daje sam taj lik. kakvu je proklamovao i Aristotel. Kada čitalac još uvijek nije u potpunosti svjestan čijom de se idejnom. osim onu koja se tiče prostornog obilježja. Njega autor ne daje kao sumnjajudeg. autor ga ne daje u prva dva obimnija poglavlja. ali de na tekstovnom semiotičkom planu ostvariti dosljednost umjetničkog shvatanja čovjekove prirode. kaže Lotman. ved iz zrelosti koju junak dobija. socijalnom i intimnom problematikom pozabaviti Brkovid. što ovaj roman čini antiredundantskom lektirom. „nego i kao sistem značajnih odstupanja od nje. spasao je Cigane – porodične prijatelje i svoju veliku . tako da samoispitivanje ne proizilazi iz nekog pritajenog izvora nesigurnosti. Kada autor sa globalizovane tematike pređe na usko porodičnu. Govoriti o Duklju i istoriji. koja nastaju pomodu posebnih uređenja“(Lotman 326). „Umetnički lik se ne izgrađuje samo kao realizacija odre-đene kulturne sheme“. tj. jer se u bilansnom hodu zrelog junaka kroz životne zamke. Kada je shvatio da u kotorskom zatvoru stradaju nevini ljudi. Velunovo karakterno oblikovanje namjerno se daje kroz formu gledanja unazad. Iz jedne takve seobe. Do kreiranja snopova binarnog rasijavanja unutar njihove psihe. ozrovidkojabukičko-seočku mitologiju i familijarni folklor. Oživio je sjedanje na povratak iz rata u opustošenu Podgoricu. a koja mu namede kontinuirane debate sa sobom. Velun Seoč je tip junaka čije se mišljenje daje transverzalno – kao da često presijeca i ravan sopstvenog ponašanja i podvrgava kontroli svako svoje pripadanje nekom ili nečem. Odstupanja se očituju kroz otpor prema ukorijenjenim stvarnosnim mjerilima. ved vjerujudeg u sebe. Kultura kojoj pripadaju junaci ovog romana često se kroz njihova monološka i dijaloška istupanja daje kao potkultura. on opet čitaocu nudi bogatu istoriju porodice čijom de se genetikom oblikovati izdanak – Velun. na kolektivni linč svih onih koji su sumnjivi po nacionalnosti. vaskrsava trede poglavlje Isus je u Kotoru imao plave oči koje u središte zbivanja postavlja i kruniše Veluna Seoča. ali i kroz neprepoznatljivost i nepredvidljivost u odnosu na aktualizovanje karakterizacija vedine djela ranije crnogorske književnosti.Folia linguistica et litteraria 303 njegovu. Zato formiraju sopstvenu normu koja de ih često koštati frustracije i bezizlaza. dolazi otuda što pomenuti kulturni kod iziskuje i namede kanon ponašanja kakav ne odgovara junacima Ljubavnika Duklje. Velun je po ko zna koji put doveo u pitanje humanost i pravednost borbe Komunističke partije. Postupkom in medias res autor kristališe situaciju koja Velunu služi kao podstrek za retrospektivno gledanje na ukupni dosadašnji život. zbog čega oni isključuju svaku mogudnost pripadanja takvoj potkulturalnoj šemi. profesiji ili vjerovanju. Iako je prioritetni lik.

304 Journal of Language and Literary Studies
ljubav Bracu Seniju. U trenu kada se na njega nenadano obrušila apsolutna istina kojoj, do tog golog momenta spoznaje, nije poznavao mjerila i norme, Velun je pozvao u pomod pretke, jer nije znao šta mu je činiti. Je li to opet bilo ono njegovo prizivanje predaka kad god mu je teško, kad god mora donijeti odluku u kojoj je ulog čitav njegov život. Inače, njegova su razmišljanja išla toliko daleko u prošlost svoje porodice, da je prepuštajudi se virovima i bujicama maštanja o nemogudim mogudnostima, često zadirao i u poredak stvari prirode, dovodedi u pitanje i kauzalitet u porodičnoj genetici. (Brkovid 177) Bilo je trenutaka kada je iskreno vjerovao, naravno i želio, da je trebalo da se rodi umjesto djeda, pradjeda, pa i prapradjeda, a neki od njih umjesto njega. (169) Velun je želio biti rođen u neko drugo vrijeme da bi izbjegao epohu pošasti komunizma. Era komunizma za njega personifikuje upravo potkulturalnu, pseudohumanu ideju čija suština jeste sigurna smrt za sve one koji joj se suprotstavljaju. Kad Velun odlučuje da ne želi više biti dio mehanizma koji sprovodi tiraniju duha i tijela, kao i gotovo pomodnu lucifersku maniju bratoubilaštva i kumoubilaštva, za njega više nije bilo počasnih mjesta pod okriljem te partije. Pravo je čudo kako su u tom grdno posvađanom komunističkom svijetu, u tom haosu ideoloških i policijskih presija, tajnih službi i najprljavijih doušnika u istoriji južnoslovenskog doušništva, neki ljudi ipak ostali čistih ruku, i pred sobom i pred istorijom. Ako je u tom vremenu i u toj Crnoj Gori bilo časnih ljudskih bida, osim novorođenčadi, kada se sve ovo smiri, oladi, a narod se makar malo očisti od velikih posrnuda i svakakvih niskosti, ako Crnogorce u novo zlo razbradenja opet neko ne gurne, trebalo bi nekog od tadašnjih velikih komunista, možda kanonizovati. (468) Ovo posredno Velunovo monologiziranje otkriva čuđenje junaka kako se i sam našao u grotlu laži, ubistava, kontrole mišljenja i revidiranih stavova, a u naznakama daje čak i čisto čovječiju radost što mu se čitav taj deformisani vrtlog činio neznanim pa je sam ostao neukaljan. Velun nije bio čovjek neupuden u nečistode partije onda kada su se one zaista i dešavale, ali se njegovo odsustvo sluha i percepcije za takvo što u datom momentu, opravdava niegovom čistom borbom i idejom, ali i njegovim neučestvovanjem u svemu što mu po poretku stvari nije odgovaralo i pripadalo. Ali, kroz prethodno navedene rečenice ističe se i autorov (pripovjedačev) stav o vremenu koje nije etiketirano

Folia linguistica et litteraria 305
samo komunističkim razdobljem, ved komunizam predstavlja travestijski postupak kojim se izriče istina o univerzalijama svih vremena; kao da je autor na trenutak „iskoračio“ iz teksta i obratio se jednom vrstom apela samom čitaocu. O sirotinji koja je zavedena i koja postaje autohtoni prvijenac komunizma, kaže se: Komunisti su, kako je Velun znao i Savi Jabukidu da kaže, unijeli veliku pobrkanost u vrednovanju crnogorskog bida, pogotovo ratničkog: odjednom se u centru jedne ideologije, kao njen ideal, našla vazdakanja sirotinja, i to ona koja nikada i nigdje nije iskoristila šansu, koju je svaki rat svakom Crnogorcu jednako davao, pa ni veliku šansu da junački pogine, što bi, ipak makar donekle, promijenilo status njihovog potomstva. (382) Komunizam i postkomunističko stanje jesu pojavnosti Velunovog rasijavanja na mnoštvo osa dezorijentacije. Ličnost koja svoju protoličnost traži u vremenskim maglama i inkarnacijama djedova i pradjedova, najviše i najnemilosrdnije biva upitana i mučena od sebe sama, baš kada je u pitanju pripadnost komunistima. Ovdje se Velunova priroda pretvara u višestrukost pitanja, odgovora, kolebanja i uzdrmanih stavova. Na konkretnim nivoima nižim od njega samog, jer su uzrokovani epohom klasifikacije ljudi – čemu on nije želio da se povinuje, Velun postaje zbir postupaka, datosti i podstruktura koje istupaju nezavisno jedna od druge, i što je važno, čine da ovaj lik bude upotpunjen u unutrašnjem sistemu. Goli otok je Velun Seoč smatrao najradikalnijom mučionicom u kojoj su se ljudi okretali na svirep način jedni protiv drugih te poslije toga postajali manje ljudi, a mnogo više animalizovani primjerci skoro redukovane savjesti i svijesti aklimatizovane pod djelovanjem partijskih direktiva. Robotizovani ljudi u službi partijskog jednoumlja više nijesu mogli biti korisni ni sebi ni porodici, samo doušničkoj mreži. Samo rijetki među njima nijesu mogli biti destabilizovani i izmijenjeni, a od takvih se partija najviše plašila. Vedina njih je s Golog otoka, jednostavno prekomandovana da budu Udbini saradnici u civilu, da prate svoje, da ih nemilosrdno prijavljuju kao što su ih nemilosrdno na Golom otoku tukli. Velun je znao da je major Labid *...+, s Golog otoka izašao kao nepopravljiv, a takvih je iz te srednjovjekovne mučionice, inkvizitorske postaje na sjevernom Jadranu, tog paklenog otoka, izašlo samo nekoliko. Od takvih su informbirovci, Udbini pitomci, bježali da im se oči ne sretnu i ne pogledaju, jer su znali da tih samo nekoliko nepopravljivih jednoumaca znaju svu bijedu moralnog posrtanja na Golom otoka. (329)

306 Journal of Language and Literary Studies
Drugo veliko i sudbinsko samoispitivanje Velun Seoč dožiljava onda kada ulazi u tjelesno-romantičnu vezu sa Bracom Senijom. Rijetki su romani crnogorske književnosti u kojima je tjelesna elokvencija uopšte izražena, a kamoli naznačena u mjeri u kojoj postoji ovdje. Brkovid raskrinkava sve erotske predrasude koje mogu postojati u jednom narodu i njegovoj književnosti. Ono što bi u tradicionalnom crnogorskom etičkom i vrijednosnom kodu moglo biti imenovano kao preljuba, u ovom romanu ne dobija takvo ime pa tako ni osudu. Tjelesna komunikacija između oženjenog i vremešnog Veluna Seoča i mlade Brace Senije ne može se nadi na hijerarhiji najniže društvene osude stoga što naratorski nivo ne dozvoljava takve ocjene. Ljubav ovo dvoje ljudi predstavlja se kao nešto što je bilo neizbježno, kao radnja koja se podrazumijevala i koja je tekla ne osvrdudi se na potencijalna bududa i vrlo očekivana osuđivanja. Osuda, dakle, jeste postojala u unutrašnjoj ravni junaka kao nešto što jeste sud očekivanja, ali autor nije dopustio njenu spoljašnu manifestaciju, jer bi tako ugušio ovaplodenje istinskog umjetničkog erosa. Još jedna neočekivanost u Brkovidevom tekstu stoji u tome što čitalac ne očekuje da junak koji je ratni major u penziji, porodičan čovjek i svesrdni dukljanista po životnoj vokaciji, odjedanput doživljava ljubavni preporod na idilično-pastoralnom planu. To dolazi iznenada, zato što se Velun u cjelovremenom sastavu daje kao promišljen i ozbiljan čovjek, posveden jednoj ideji, i koji, iako ima sparantski odnjegovanu muskulaturu, ipak nije rob njenih mogudnosti. Horizont očekivanja biva prevaziđen onda kada karakter za koga bismo pomislili da se odlikuje asketizmom, postaje dio lirske sage. Iako donekle iznenađen Velunovom poetskom notom koja se u ovom slučaju ne tiče prošlosti, ved ljubavi, čitalac upravo tada kada se upoznaje i sa erotskom snagom privilegovanog junaka, postaje impresioniran širinom umjetničkog prostora datom na raspolaganje Velunu Seoču. Stalna neočekivanost u junakovome ponašanju postiže se, prvo, time što se karakter ne izgrađuje kao jedna unapred poznata mogudnost delovanja, nego kao paradigma, skup mogudnosti – jedinstven na nivou idejne strukture, varijativan na nivou teksta. (Lotman 329.) Nakon prve nodi provedene sa Bracom, Velun sabira pridošle impresije i pita se kakvo de njegovo mjesto biti u tom trouglu. Nede san na oči, ali nede ni kajanje, pomislio je kada je bio sasvim siguran, ako priča krene, da ga Jegda i Antonije nede osuđivati. Zašto da ga iko, osim podgoričke zlooke čaršije osuđuje? *...+ Po čemu to, po kakvom ljudskom i prirodnom zakonu, on nema pravo na ljubav, na mladu ženu, na vrelo tijelo, na impulse koje u njemu izaziva ta žena, to tijelo, ta pohotna bludnica? (Brkovid 421)

Folia linguistica et litteraria 307
Ego starog ratnika i Crnogorca koji je u porodici i društvu osvjedočen i mišlju i djelom, kada je u pitanju retoričnost muškog erosa koji obilato progovara iz njega, ne dozvoljava drugačije razmišljanje od onoga kojim sve dokaze obrde sebi u prilog. Ako bi se Velun Seoč za trenutak izdvojio iz prostora umjetničkog teksta, u domenu iskazivanja hipererotičnosti, on bi dejstvovao kao arhitipičan uzorak crnogorskog naroda, koji i na bračnom i na vanbračnom polju, prisvaja ono što misli da mu po prirodi pripada. Interesantno je i njegovo mišljenje o tome da ga najbliži, čak i kad bi saznali za njegovu ljubav, ne bi osudili, što se kasnije potvrđuje kao tačno. Kontradikcija je sa jedne strane ne očekivati osudu najdražih, a sa druge strane ne inicirati zajednički život sa Bracom Senijom ili, makar, ne imati porod sa njom, iako se to, posebno pri koncu života, očituje kao njegova opsesivna frustracija, ali je takav postupak psihološki opravdan s obzirom na Velunovo pripadanje junacima iz teatra dvadesetog vijeka. Lom koji pokazuje Velun tokom dvijedecenijske veze sa Bracom, doprinosi dinamizaciji apsurda – koliko god bio siguran u sebe i u opravdanost svojih akcija, osobito onih koje pripadaju tjelesno-ljubavnom nizu, na unutarpsihološkom presjeku Velun se daje i kao kolebljivi, uzdrmani i mnogopitajudi karakter. Fakat je da ne odustaje od sebe, svojih zamisli i prohtjeva i onda kada, makar, intuitivno i mišljenjem, ako ne činjenjem, ipak ide na štetu drugih. Recimo, u stanju je da istinski pomisli da za njegovu Jegdu ne bi bilo mjesta pod okriljem njegove kude ako bi odlučila da prisvoji neko pravo kojim bi upotpunila svoju žensku prirodu; u stanju je i da nepominjanjem prezre svoju najljepšu sestru Vidanu Seoč zato što se udala, tačnije pobjegla, za čuvenog srpskog majora i to sa sred skadarskog bojišta. Ono što mu se u određenim životnim periodima činilo kao nakazno, demoralisano, obesmišljeno ili poražavajude, u poznijim godinama, bolje rečeno, predsmrtnim mjesecima, pokazuje se kao razumno rezultirajude ishodište svih njegovih polazišta koja su često bila u stanjima kompleksnih disharmonija ličnosti. Pred kraj života iz Veluna nestaju primjese muškog šovinizma, tako da sve prethodno što je opteredivalo njegovu umjetničku figuru i što se činilo i egoističnim balastom, sada se daje kao podrazumijevajudi pokazatelj puta kojim mora razvojno i neprikosnoveno idi jedna takva ličnost. U sceni koja se odvija na Beogradskom institutu za pludne bolesti formira se motiv prepoznavanja – Velun se upoznaje sa svojim sestridem, Vidaninim sinom i tada sve ono što je bila višedecenijska muka, transformiše se u oproštaj i kajanje. U zoni međuljudskih kontakata dolazi do Velunovog potpunog očovječenja na umjetničkom i estetskom planu. U savremenom romanu, dakle, paradigmatika karaktera se ne realizuje samo u jednom vremenu i na fonu jedne strukture – idejne, moralne, ljubavne, ved se pronalazi i konkretizuje na planu cijelog vremena i prostranstva djelovanja jednog ili više junaka. U ovom romanu eros počiva i u samoj sintagmatici naslova, a razlog što je autor jednom porivu dao, ako ne počasno i vladajude, a ono, vrlo izražajno

308 Journal of Language and Literary Studies
mjesto, je u tome što se eros kao sastavni pa i generalni element ljudskog bitka, zapostavlja u vedem dijelu evropskih nacionalnih literatura. Snagu erotske modi autor nipošto ne vulgarizuje, ved joj daje idejnost, filozofsko utemeljenje i značenje svih početaka i krajeva. Onda kada je čovjek tijelo, svoju igru i smijeh otkrio kao nešto što ga uzdiže u ličnom mikrokosmosu, nestala je destrukcija i mračnjaštvo srednjovjekovlja, a pronađena je renesansna semantika u čovjeku i oko njega. Eros jeste tačka antropocentrizma koje se po Frojdu valja osloboditi kada se nagomila višak energetskih nivoa, a takođe u fanatizovanom obliku može postati libido razdvajanja i uništenja. Dvojaku ulogu erosa Brkovid je harmonizovao i učinio mjerom životnog poimanja, ne nikako poniranja. Riječi koje vidljivo sadržavaju „grafijsku“ i „značenjsku“ komponentu Erosa/erosa, kao što su erotao (pitam, ispitujem, istražujem) ili erotema (pitanje o čemu), upuduju na to da je eros vazdašnji i savtoliki čovjekov nemir izražen u neizbrojivim pitanjima o sebi i svijetu; ali i energija potrebna za traženje odgovora, i volja modi ustrajati u tome. (Salečid 144-145) I Domaš Ozrovid, jednako kao i Velun Seoč ne pokazuje svoju ekstrovertnost pa i svoj urođeni dendizam, samo kroz istorijsko-etničke seanse, ved i kroz cjelishodno ispoljavanje libida. On je lik izgrađen na modelu urbane hronotopičnosti, ali sa intenzivnim osjedajem za ono što je valjano, a što počiva na tradicionalno – folklornim osnovama. Kroz njega je autor prikazao tipično bahtinovski slobodan rast svih ljudskih mogudnosti, ali ne samo na fiziološkom planu; naprotiv, njegov fizikus se ne daje jednostrano, ved u vezi sa svim njegovim blagodatnim potencijalima. Tako se otkriva neograničena mod života, trajanje. Razodjenuli su se tako brzo kao su se u toj disciplini dugo takmičili. Pobijedila je Duda. Navukla ga je na sebe. Iz tame i svjetlosti njihovih tijela, ispitujudi prostranstvo starog francuskog kreveta, govorili su riječi samo za njihove uši. Još sasvim nezadihana, Duda je počela svoj monolog kao uvod u veliku nod njihovih tijela. (360) Domaš Ozrovič je lik koji na najvišem nivou doživljava proces izdvajanja i izuzimanja iz kolektivne cjeline i jedinstvenog mjesta i vremena. On, naravno, nije otuđeni ili prognani junak koji zbog ličnog kompleksa zapostavlja maticu – kao što to čini njegov rođak Slaven Jabukid. Ozrovid je otjelotvorenje svega onoga što je porodična tradicija mogla objediniti u njemu, a što je urbana sadašnjost preradila i učinila rafiniranim. U izvjesnom pogledu, on je i plemidki tragički junak, jer, iako je usamljeni pojedinac stacioniran u tuđoj sredini, on svoje mišljenje bezuslovno slobodno ispoljava, makar ga to koštalo izopštenja iz zaje-

Folia linguistica et litteraria 309
dnice. Njegovo otmeno beduinsko lutalaštvo nije samo teritorijalnog, ved i misaono-nemirnog ubjeđenja. Vagabundizam koji ga karakteriše, plod je neprestanog konfliktnog sučeljavanja sa neistomišljenicima, među kojima su rijetki iznimci oni koji na humanoj ravni mogu suprotstaviti svoje mišljenje. Po Juriju Lotmanu, lik se reprezentuje u cijeloj svojoj funkcionalnosti tek onda kada se da u suprotnosti sa drugim likovima, jer u različitosti stoji njihova upore-divost. Domaš Ozrovid, ali i Antonije Seoč dati su u komparaciji sa Slavenom Jabukidem. Sva trojica predstavljaju ogranak jednog stabla, međutim, genetske klice su se izdiferencirale i izvršile različitu preraspodjelu, tako da Slaven na planu svih ličnih podstruktura postaje antipodni lik. Njegovo antijunaštvo se vidi u tome što on djeluje kao lik iz nekadašnjih regionalističkih romana – i on se izdvaja iz integriteta kolektiva, ali u novoj sredini dolazi do poništenja njegovih humanih osobina, to jest, dolazi do ekspatrijacije te Jabukid postaje lik na moralnom gubitku. Dakle, Domaš i Antonije se na semantičkom prostoru daju kao razuđeni, aktivni, pozitivni, asocijativni na život, promjene i ljubav, a Slaven Jabukid kao antijunak koji svojim ponašanjem favorizuje antiživot ili, makar, surogat života i ljudskih osobenosti. Do pomirenja ovakvih krajnosti nikada ne dolazi. Da je Domaš Ozrovid nepopravljivi buntovnik i opozicionar najradikalnije vrste, vidi se i po njegovom doživljaju prošlosti. Ozrovidev osvrt na blisku i daleku istoriju nikada nije regulisan onim što stoji u istorijskim čitankama koje se publikuju za širu javnost, on štošta iz onoga što je istorijsko ustrojstvo potire, u tom je poduhvatu samo svoj i vrlo dalekovid. Za kralja Nikolu kaže: Vradam se našem mladom kralju Nikolici i njegovoj kraljici Mileni, Miši, Minji, Manji i sa još jedno desetak tepajudih deminutiva što svi počinju sa M. Nikolin otac Mirko, inače veliki vojvoda grahovski, bič Božji i crnogorski, nesklon Srbima, pogotovo beogradskim, šabačkim, kragujevačkim i niškim, jednom izjavi da su mu više pri srcu beogradskih svih sedam dahija, nego Karađoko i njegove samozvane vojvode. (347) Domaševe, često opasne igre sa istorijom, proističu iz obilja podataka kojima je raspolagao i iz napominjanog otpora prema serviranom i servilnom tumačenju onoga što je bilo, ali i iz onoga što je vantekstovno, ali ne i vanumjetničko i tiče se autorove sugestije da pokaže istorijino i lice i naličje. Antonije Seoč se doživljava kao lik koji je najmanje zainteresovan za prošlost, pretke, groblja i stare kule; njegova ambicija je diplomatija i njegova lična afirmisanost kroz tu granu spoljne politike. Ali, baš u krilu diplomatije, kao i pod patronatom Velunove i Domaševe figure, shvata da reprezentovanje jedne zemlje drugoj, podrazumijeva i znanje cijele njene prošlosti u koju moraju biti uključene i sve nacionalne zastranjenosti, ostrašdenosti, tabu-teme i dvoličnosti često skrivene pod mistikom istorije. Kada se sretne licem u lice sa svim

310 Journal of Language and Literary Studies
maskama, predanjima i sumnjivim istinama, Antonije Seoč se opredjeljuje za bududnost. Doduše, ni on nije imun na sve fosilne taloge prošlih zbivanja, hipersenzitivan je na sve očeve riječi pred odlazak na školovanje u Beograd, ali on ne želi da prošlost bude opteredujuda putokazna smjernica svih njegovih opredjeljenja. On je generisan osobitom porodičnom genealogijom, a njome je zagarantovana i ekskluzivnost njegovog karaktera. Iako se okrede novom toku istorije koju de sam kreirati i adaptirati sebi, ipak, da bi došao do te samorazvojne instance, priznaje sebi da mu je Velun neophodan. U testamentnom razgovoru oca i sina na stubama kule, najviše se razgovaralo o rodoslovima. Antonije se pokazao kao aktivan učesnik u dijalogu, a ne kao pasivan slušalac opsjednute očeve kozerske tirade koja je često mogla da pređe u monološki oblik, tako da je na Velunovo pominjanje paralelnih rodoslova o istim porodicama, postavljao pitanja u prepoznatljivom seočkom duhu: Kako je mogude da ti naši tajni, ili paralelni rodoslovi još postoje i kod nas, i kod Ozrovida i kod Jabukida? Znaju se, citiraju, pamte se do u detalje, a ima detalja kao u loše komponovanom narodnom spjevu. Za Jabukide je čak i normalno da imaju više rodoslovnih verzija: namnožili su se kao da dolaze iz najmanje deset rodoslova.(307) Ili: Da li je tačno da je na Cetinju, Crnojevida Rijeci, Čevu, Virpazaru, Podgorici, Danilovgradu, pa i malom Kolašinu, postojala pijaca udešenih i živopisno ukrašenih rodoslova? (307) Antonije Seoč nipošto ne želi da bude marioneta namještene prošlosti, jer zna, da ako su se i u jednoj drevnoj i slavnoj zemlji i rodoslovi i ordeni mogli kupovati, onda, shodno kupljenom porijeklu, i istorija može biti podešena tako da ugodi svim različitim čuvstvima. Takva istorija obiluje manjkavostima, u njoj ima nesagledivih maglina koje, recimo, Domaš Ozrovid otkriva te od misterioznosti pravi istinitost, a Antonije se ne želi zadržavati na njima, smatrajudi da bi tako gubio od bududnosti. Kada otkriva nešto iz porodične prošlosti, on to čini da bi jasnije sagledao sadašnje stanje. Njegova razmišljanja o Dunji Seoč, očevoj sestri, jesu proizvod fascinacije ženom koja je, po njegovom mišljenju, bila nesvakidašnja za njeno vrijeme i njeno podneblje. Kada razmišlja o Vojvodini, njega, u stvari, interesuje istorijska uzročnost – ustrojstvo zbivanja po kojem se nešto desilo baš tako, a ne drugačije. On Vojvodinu nije mogao da nazove ni srpskom, ni mađarskom, ni hrvatskom, ni rumunskom ili rusinskom, ni folksdojčerskom, iako folksdojčera

Folia linguistica et litteraria 311
u Vojvodini više nije bilo, ved samo vojvođanskom. Za njega je Vojvodina bila samo vojvođanska, iako su je nekolike kolonizacije pokušale oteti od Pešte i Beča i sasvim je približiti Beogradu i Šumadiji. (337) Po razumijevanju svih prošlih, jasnih i nejasnih događajnosti, i Domaš Ozrovid i Antonije Seoč, jesu inovativne karakterne figuracije crnogorske literature. Ozrovidevo nepriznavanje nametnutih konačnosti i otpor prema tuđinskom, ali i crnogorskom marginalizovanju svakog učešda matice u krupnijim događanjima, kao i Seočevo aristokratsko prenebregavanje svega onoga što bi moglo da umanji njegovo sopstvo, jesu koraci modernog čovjeka čija motorika proizvodi novu dimenziju vremena i čak, futurističko računanje života kao trajnog procesa. Istorija je tok stvari, povezanost događaja, koja se ne saznaje primarno na način planiranja i očekivanja i nesigurnog predznanja, nego suštinski uvek kao nešto što se ved dogodilo. Ali time ova povezanost pripada sasvim drugoj dimenziji. Ovde slobodna odluka pojedinca nije uračunata u neki račun sa predvidivim rezultatom. Ona se tu, naprotiv, saznaje kao ono što nije bilo predviđeno, i to je upravo time što se dogodilo tako kako se dogodilo, stvorilo istoriju. To su „scene slobode“ iz kojih se, prema Rankeu, sastoji svetska istorija. Ta formulacija dopušta da se istorija prikaže kao pozornica (Gadamer 97). U romanu Ljubavnik Duklje Ozrovid i Seoč jesu savremeni generatori koji koncipiraju događaje drugačije od svojih predaka, drugačije i od Veluna Seoča, za njih je svako trajanje istovremeno i emocionalna potvrda koja podliježe sudu bududnosti. Jedan u nizu sugestivnih likova koji opovrgavaju mehanizam očekivanosti i predvidljivosti, jeste Mijat Seoč, zvani Mijat Rus. Kad se kaže karakterološka očekivanost, ne misli se samo na paradigmatsku ustoličenost likova koja se tiče samo ovog romana, ved, prije svega na trajanje čojsko-junačkog modaliteta koji je uspostavljen upravo crnogorskom literaturom nastajalom mnogo prije Brkovidevog opusa. Mijat Rus posjeduje mandušidevsku duševnost tipično slovenskog porijekla, midunovidku odlučnost na akciju i markomiljanovsku karakterološku skrupuloznost, ali iz tog epskog prostora on, ipak, unekoliko izlazi i formira se kao junak savremenog doba. Novomilenijumskim ga čini čuvanje sopstvene intimne baštine i neodavanje riterskog časti, što je u suprotnosti sa tipično regionalnim anegdotsko hiperbolisanim samoiskaziva-njem. To da je Mijat Rus svojevremeno bio najvedi zavodnik na ruskom dvoru i da je zbog intrigantnih pozicija jedva izvukao živu glavu, znalo se samo po čuvenju, a od njega samog ne. U familijarnom krugu šapatom se govorilo o njegovim donžuanskim potencijalima, a glasno se hvalospjevisalo samo o njegovim ratnim

312 Journal of Language and Literary Studies
podvizima čija se veličina shvatila tek posthumno. Kada se u porodičnom pripovijedanju govorilo o njegovoj smrti 1918., onih dana, dakle, kada je Crna Gora izgubila svoju nezavisnost i međunarodnu veličajnost, to više nije bila priča iz porodičnog predanja, nego apoteoza junaku koji se ne prilagođava nijednoj sredini, struji ili sili, ved je dosljedan samom sebi, makar ga to koštalo gubitka života. Kao da je naslutio smrt, toga dana kada ga je zaista i zadesila, obukao je svečanu uniformu sa cjelokupnim ordenjem. Odlučno se pokušao suprotstaviti srpskoj invaziji na kulu i imanje Seoča, ali tog sunčaničkog dana on je bio usamljeni pojedinac usred militantne kolektivne ostrašdenosti, pojedinac predestiniran da umre za jedino parče svoje zemlje u cijelom univerzumu. Narednik Micid priđe Mijatu, otkide mu medalju s bluze, dohvati ga za brk i pljunu mu u lice. Jedan ga vojnik udari nogom u tur i skide mu kapu. Mijat nikako da shvati šta se to s njim na njegovom guvnu dešava: bez kape, bez medalje, iščupanog brka i popljuvanog lica, smoga snage da se uspravi i podigne: ,,Mrš s moje zemlje i moga imanja, nikakva vojsko!“(Brkovid 127) Starac Mijat Rus je u navedenoj porodičnoj noveli prikazan oksimoronskim potezima – u jednom trenutku je paradan, lijep, dostojanstven, sa svečanim naumom da protjera uljeze sa sunčaničkog imanja i mladidkim afinitetom da to zaista i ostvari, a u drugoj slici se daje kao neko ko za tren gubi prisebnost, jer postaje izvor rugla i šegačenja u novopridošloj obijesti i pošasti. To stanje je kratkotrajno, jer Mijat puca u vodnika Milenkovida, čime i sebi presuđuje. Paradoks je vedi onda kada čitalac saznaje da su u sunčaničkoj kuli odate posmrtne počasti i krvniku i dželatu. U vrijeme revolucionarnih istorijskih tokova, stvari se dešavaju takvom motorikom da pitajudi i misledi pojedinac ne može nadi adekvatne odgovore, naprotiv, nosi ga kovitlac istorije. Ali, sa tačke gledišta koja pretpostavlja udaljenost od zamudenih tokova, pojedinac ima pravo na sumnju i čak na preinačavanje navodnih fakticiteta. Lik Mijata Rusa upotrijebljen je kao sredstvo samospoznaje svih muških likova u romanu, jer svi oni jesu tumači spoljašnjih događanja koja su uslovnosti i uzročnici unutrašnjih procesa. Znači li kauzalitet u istoriji ukidanje čovekove slobode, raskrinkavanje čovekove svesti o slobodi kao puke iluzije? Pretpostavlja li kauzalitet slobodu ili je upravo isključuje? Sve su to pitanja koja čine nezaobilaznim vradanje na praizvorno razumevanje onoga što podrazumevamo pod kauzalitetom. (Gadamer 62)

Folia linguistica et litteraria 313
Literatura Aristotel. Pesnička umjetnost. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, 1988. Brkovid, Jevrem. Ljubavnik Duklje. Podgorica: DANU, 2006. Gadamer, Hans-Georg. Pohvala teoriji. Podgorica: Oktoih, 1996. Lotman, J.M. Semiosfera. Novi Sad: Svetovi, 2004. Lotman, J.M. Struktura umetničkog teksta. Beograd: Nolit, 1976.

PSYCHOLOGICAL PROFILES OF MALE CHARACTERS IN THE LOVER OF DUKLJA This text analizes all the elements which regulate factors of psychological illumination of characters in a modern novel such as The Lover of Duklja by Jevrem Brkovid. The introspective rapine is examined throughout inner monologue technique and live speech, which are the most frequent in this work. Anthropologic methodology of characterization moves standardized borders and presents the main character, who is completely innormative in a relation with the characters constructed in the era of socialistic realism. A modern main character is dispersed and transformative, in collision with the outer world and often closed in to himself. Beams of binary dissemination of personality contribute to a complete polarization, so that the reader is presented a character who is torn with intellectual and moral doubts, which are actualized in 20th century. Horizon of expectation is being transcended, because in front of the auditorium there is a Montenegrin novel which plunges a past full of taboos and profiles urban characterswho take new perspectives to criticize the old and interpret the new. Key words: figure, character, modern figure, rays of binary spread, horizon of expectation.

Folia linguistica et litteraria 315
UDK 821.134.2.09-31 82-225

The Enlargement of Various Definitions ‒ Parody and Its Revival
Iskra Tasevska Hadji Boshkova, Ss. Cyril and Methodius University, Skopje

Abstract: Analyzing parody in this contemporary literary and methodological sphere may appear to be anachronistic, considering the specific accounts, that represent quality base, and upgrade the theoretical postulates. Yet, the idea of reactualizing parody in the light of one classic text, such as the novel Don Quixote of Miguel De Cervantes Saavedra is not aspiring to provoke transformation of the common theoretical stands (antic, modern, and postmodern), nor their confrontation in order to achieve an isolated valorization. The primary intent is to underline once more the impossibility parody to be connected with certain generic concept (rendering this novel parody of chivalric romances), and then this intent is spread through the multidirectional analysis of parody, the fact that seems to be done necessarily, and comprehensively. Parody in the novel Don Quixote is being analyzed concerning its three-folded nature‒textual, discursive, and phenomenological, elements that describe the conditional nature of parody in general. The textual approach to parody in fact includes the narratological analysis, and the formal acceptance of parody as a trope. The examples that follow the account make parody perceptive through the characteristic of certain personae, playful dispositions, framed texts, transpositions of names, etc. On the other hand, the discursive approach includes examples that highlight narrative specifics, the level of narration, and narrative stance, thus functioning as a second area of parody’s realization. The phenomenological analysis of parody is consequently the third aspect, through which the novel’s possibilities can be depicted, and the selected episode of the enchanted Dulcinea is not the only one, that can be exposed to a certain phenomenological inquiry. Mainly, this approach is directed towards the variations of meaning, and especially the potential stock of the meaning. Through the intentional act (and the effects of parody), this meaning achieves its full actualization. Key words: parody, Don Quixote, narratology, discursive theory, phenomenological analysis

In this contemporary scientific and knowledge sphere, to think (or write) about parody would appear to be an anachronistic process. Thus, striving to give more than misunderstood theorizing, and more than simple text with

316 Journal of Language and Literary Studies
theoretical content, this article (through our unique sense of unwillingly decomposed matters, of which parody is one typical example) will therefore provide one kind of proposal for reintegration, and reunion of various definitions, that are essentially gathered around one equally ambiguous topic. This kind of approach is productive for the new possibility that literary and cultural theory are offering excessively. That new possibility (as we try to explain) integrates several stances: the ancient definitions of parody as trope, modern and postmodern applications of the term, and all this uses are then seen in the light of one classic, but usually designated as modern literary text – Don Quixote by Miguel de Cervantes. The following question thus arises ‒ how is it possible to combine the ideas and theoretical aspects, focusing on a text which belongs to the classic, Renaissance (and, thus overgrown) epoch of literature (and literary theory as well)? Here, we feel that it is important to acknowledge the ancient inheritance, influencing the whole Renaissance literature, and, in that manner, parody as well. Still, the analysis we are willing to provide under the terms of literary specification, narratology, and phenomenology is more than explication of parody ‒ it strives over the classical (formalistic) approach of Viktor Shklovsky (parody as making of stories, ambivalent characters and plot), and that is why we are observing the discourse of this story as one of a kind, more than a pastoral foundation: This game of shepherds and shepherdesses is in fact the source for all of the pastoral scenes in the novel. Cervantes himself wrote pastoral novels in this same conventional spirit. Pastoral scenes are numerous throughout Don Quixote, and at times we are led to believe that the whole novel is about to take off on a new tangent that will turn it into a pastoral. In fact, after his defeat at the hand of the Knight of the White Moon, Don Quixote goes home, intent upon becoming a shepherd. (Shklovsky 100) Ancient poetics gives, at the same time, the etymology of parody. First of all, it is being understood as inadequate and unimportant (as a characteristics gained from its content ‒ mocking, non-heroic, laughable). Margaret A. Rose combines the attitudes of several ancient scholars towards parody, thus depicting the ancient state of affairs: Aristotle in his Poetics is describing parody not directly, but inwardly as connected to comedy, which is thus stigmatized as unserious; then, Rose cites Fred W. Householder Jr., who evokes Aristotle and Quintilian, especially the latter, because his definition of παρωδἠ as a song whose imitations are provided by the abuses of language is not correspondent to the actual meaning of the term parodia, usually defined (by Athenaeus,

Folia linguistica et litteraria 317
Hegemon, etc.) as “a narrative poem of moderate length, in epic meter, using epic vocabulary, and treating a light, satirical, or mock-heroic subject” (7). On the other hand, if we treat this subject mainly through its etymology, as Leliѐvre does, we can see that it suggests more than one meaning ‒ the prefix para implies both states: something near and something opposite, generally noted by Linda Hutcheon as “intimacy instead of a contrast” (32). Rose also describes the 16th Century scholars, and their way of approaching to the problem of parody ‒ J. C. Scaliger’s Poetices libri septem, whose term ridiculous directly points to the inverted words of poems and songs of the ancient rhapsodists; John Florio, who understands parody as “a turning of a verse by altering some words” (10), which led to the 19th Century D’Israeli’s definition of parody as spreading out on alternation and variation in text (or work of art). It is notable that all of these ancient scholars pointed out the indubitable fact ‒ there is something comical and mocking in the essence of parody, and it seems to us that parody is precisely indebted to this kind of quality. We feel that Rose is quite right when she depicts the variety of similar forms to parody: Other forms related to the types of parody known to the ancient were what has been called the cento or centones (a string of quotations, also termed a “quolibet” after the Baroque), which may not necessarily be parodic or comic, but which can be used in parody, or for parodic purposes, and the σίλλοι, or silloi (from the singular sillos). These silloi (or “squint-eyed pieces” as they have also been called in English) were epic poems in mock-Homeric hexameters used to attack philosophical argument. (16-17) Linda Hutcheon in her book A Theory of Parody gives us a profound analysis of modern uses of the term parody, as well as her own specific characterization of parody as a form of repetition, form that is established through ironic critical distance, and the pragmatic aspect. It is true that one of the main ancient aspects of parody should not be forgotten ‒ its well-defined function as a parallel, or a kind of imitation, code structure as re-coding (bitextual determination, as Jenny states), whose intention varies “from respectful admiration to biting ridicule” (Hutcheon 16). The fact that Hutcheon sees parody as double-text relation, but also as something which stresses the difference (especially because this is the fact by which it is differentiated from pastiche) revokes the pragmatic readers aspect: “Parody is to pastiche, perhaps, as rhetorical trope is to cliché. In pastiche and cliché, difference can be said to be reduced to similarity” (38). Still, acknowledging the importance of textualization, and contextualization, Hutcheon opens up a well-known, but problematic aspect ‒ the pragmatic range of parody. If we are to see its specifics, it should be

otherness and incorporation. All these statements underline the cultural allusive imitation as central to parody. and in the way language is being altered through epochs of development: “The slang of one generation becomes the target of parody in the next: ‘hip’ and ‘ace’ are long since as comic as ‘ripping’ and ‘jolly good. incorporating. the meaning is derived through writing and reading.” (Genette 15) gives us important direction to understand the recurrent formulas. the mock-heroic element is the similar characteristics. therefore. and the serious (thus characterizing Miguel De .318 Journal of Language and Literary Studies stated as reworking.’ and to use them would be to make yourself subject to mocking laughter. textual rather than semantic context). discursive communities. Parody is closely related to irony on structural and semiotic level. The discursive nature of parody can also be apprehended through the distinction noble/vulgar. and interpretation. who defines parody in the light of word intonation. but the fact that “they are already inscribed in the very text of the epic. but on the other. Generally. and intention that brings about parody. In order to explain the discursive nature of parody. Here we should note that sense of game. Bakhtin most helpful. especially citing Scaliger’s statement about the close connection between parody and rhapsody. transformation/imitation. the later also requires some common language transformations. thus provoking the tight co-existence between parody and the epic. As to the depiction of the real bond concerning parody and the pastiche. satirical/nonsatirical (proper parody is one of satirical kinds). because parody too is marking of difference. as a willing subject in the course of plot formation. but also to satire on pragmatic level. and so-to-speak speech act potential. This way of approaching the problem of parody is very familiar to Simon Dentith. also by means of superimposition (this time. and retardations in the epic as parody elements. we find theoretical postulates of Gérard Genette and Mikhail M. playfulness of parody as presupposition. in order to achieve better perceptibility of the different modes of speech. and privileged knowledge of reader’s interpretative intention. Genette relates parody with its antic inheritance. Both trope and genre. combines difference and synthesis. However. The fact that parody always supposes encoding and decoding undoubtedly describes and underlines the instance of the reader. etc. This is also synthesized in this statement: Irony can be seen to operate on a microcosmic (semantic) level in the same way that parody does on macrocosmic (textual) level. Genette finds out the polemical mode between satiric. (Hutcheon 54) Parody as a genre and trope also brings about the aspects of meaning and discourse ‒ on the one hand.” (2) or: “Parody involves the imitation and transformation of another’s words” (3).

and its textual aliveness. but. and the humorous. playful. form of disobedience. and divergent stance. social. and marked accents: “The voice of the Other always sounds in our mouth as strange to us. To do so. and the economic determinants as characteristics of ideology. and are disclosed. Bakhtin’s stratification brings upon the question of verbal presence of this heteroglossia. and consider parody as specific turnover from the dominant discourse (political. and truth as actual elements of the dominant discourse gives us opportunity to rearrange and re-confront parody. Here. artistic. and the one read by Don Quixote). very often with ironic. That is why we must feel free to rearrange. This is one of . Having in perspective this specific nature of parody. and the irregular direct speech. All these statements compel us to note the indetermination. most applicable to parody are the verbal-analytic modification of the indirect speech (where the words of the Other are present in the indirect enunciation. 128). This classification is made more perceptible through the double characterization. that transfers various. equivalent to the supposed heteroglossia). However. and mostly opposite intentions. This category is crucial for the existence of dialogism into the text. in her observations about discourse and ideology. because Don Quixote is exclusively based on distortion of these delimitations. We find this argument most inspiring. If we examine this statement: “The notion within ideology of false consciousness assumes that there is a consciousness which is not false” (Mills 29). we can note how Bakhtinian thought has evolved from Marxist critics to post-structuralist (same is true about Foucault). and the playful manner (specifics of parody) between the ironic. the Foucauldian discursive pattern). and multiplicity of Bakhtinian statements and opinions in contrast to widely structuralist Genettian stance.). that confirms parody as multidirectional double-voiced speech. speech on speech. and again (in parts) their confirmation. at the same time. in which most of the variously directed intentions are intersecting. and the indirect speech. but also to the perception of the context. clearly delimits the truth. Michel Foucault and his statement about the conjunction of knowledge. enunciation on enunciation” (1980.Folia linguistica et litteraria 319 Unamuno’s anti-Cervantian book The Life of Don Quixote). rabble-rousing intonation” (Bahtin 2000: 183). notable in Don Quixote in the context of consulted literature for writing the novel. mainly perceived as modification of the direct. we must not omit the fruitful implications of Bakhtin’s theoretical views. there are several notions that need to be taken into consideration (more precisely. etc. the subject. enunciation into enunciation. Sara Mills. Analyzing the double-voiced speech (as transformation. we feel obliged to reaffirm and re-examine the actual discursive power of parody. Bakhtin determines its qualities: “Тhe voice of the Other is speech into speech. power.

with characters that kept their identity). thus no discourse is isolated from the dominant one. in order to achieve pertinence. or more precisely *…+ they determine the tangle of relations. They say his surname had been Quixada. Sancho arrived with its escort at a village of about 1000 citizens. *…+ The bells started to toll. it is enough for our story not to be substantially withdrawn from the truth. from parody (as applied noble text to vulgar/real action) to burlesque travesty (a noble text transformed into a vulgar style. we take the construction of the attributes of several characters: Our hidalgo was around fifty. name it. etc. one of which is the novel Don Quixote. to be able to examine it. that discourse should accomplish in order to be able to speak of this. we reconsider the terminological implications (the definitions of this novel as modern. and we examine them through several examples. (51) All these assertions only highlight the fact that there is no discursive practice independent of the discursive relations. to lucid imitations. Firstly. we can see that all these observations (including the textual ones) converge with the primary definition of parody. (Де Сервантес Сааведра 1: 33) Thus. Foucault also reminds us of something which is crucial: They (the discursive relations) are actually on the margins of the discourse: they offer him objects on which it can discuss. but it is a question that the authors could not agree upon. pastiche. with a scrawny face. or Quesada. to range and examine parody as textual (tropic). But. First of all. and in . and wide-spread applicability. etc. realistic. derived from various examples. explain. that is of little importance. etc. However. also noting the absurdity of describing parody through generic modifications (Don Quixote understood as parody of the chivalric romances). classify. and phenomenological mode of being. one of the best in duke’s possession. Genette acquires one textual perspective of the existence of parody. He was fond of waking up early. analyze it. and going on a hunt. We take these conclusions to be applicable to the textual nature of parody.320 Journal of Language and Literary Studies the most important characteristics of parody in this contemporary world. That is why it is most important. and mock-heroic poem (where vulgar subject is treated in noble style). or that object. but skinny. discursive.). strong. Genette comes upon different transformations that this text is exposed to. If we consider all the terminological delimitations that Genette made. although there are authentic retentions that his name was Quixana. from objective forgery of identity.

and his servant Sancho. but also their inner polemics (discrepancy in dividing the words. soon after reading the passages that define Don Quixote’s passion for reading novels (among them even the previous novel of Cervantes!). in order to address a prayer to God. even if he resurrected only because of it” (Де Сервантес Сааведра 1: 34). However. incorporated into his physical. or understand Aristotle. and psychological condition. and then he was given the keys of this little town with some hilarious ceremonies. and polemical relation. said Sancho. which are actually critical. but the playful manner in which they are represented disables the rejection. references. can also . satirical range of deforming classical (and typical for the romances) poems and sonnets. and phrases). nor anybody of my kinship was ever a “Don”. After all. enriched with the attributes of his horse Rocinant. humorous notes of Sancho Panza. focused both on their form. the Don’s madness is something that we perceive as undoubtedly true. That is the way we interpret all the statements. (Де Сервантес Сааведра 2: 365-366) Reading through these quotations. and his deformations of the proverbs. combined with the gallant.). The specific status of this form of parody. and its ambivalence is pointed to rupture of any kind (in narration. not I. we can note several important elements of parody: the elements of parody are derived from the specific quasi-imitative. quasi-original figure of Don Quixote. and all the Panzas were without any complement “Don” or “Donna”. They are described as untypical figures (concerning the chivalric tradition). etc. and polyvalence‒the playful. I think that in this island there are more Dons than stones. through which the supposed author is in dialogue with the inscribed reader (incarnated in the figure of author’s friend). and the medieval tradition. accepting their dominant humor. and they received him as a lifelong governor of the island Baratarya. and polemical answers of the problems of art in general. “whose sense would not be able to recapture. and prologues. *…+ Remember. character. my grandfather. They simply called me Sancho Panza.Folia linguistica et litteraria 321 the middle of common happiness Sancho was led to the cathedral with honor. plot. The unclosed and direct revelation of author’s intent ‒ the goal to undermine the bad and disastrous influence of chivalric romances ‒ again marks the textual power of parody. present in this textual level. and their sense. we feel free to note the textual aspect of parody as a playful. and the denial of this fictional world. It is interesting to affirm the ways in which parody in this text projects its inconsistency. and high (noble) style of the sentences. metafictional. At first glance. although he is designated). The textual strength of parody can be also observed through the so-called paratexts ‒ dedications from the author (with his divided identity. Sancho was the name of my father. and metapoetic dialogue with the Aristotelian poetics.

and function as borderline of various human utterances. and through mock-heroic elements as well (the final transformation/transgression of Sancho’s attributes. That is why. if we do not overlook Foucault’s definitions. (Де Сервантес Сааведра 1: 7) . and I am not willing to take the usual steps. The treatment of discursive diversity. It seems indubitable that this conception in fact reveals the relative character of the real. and transformation. we need to figure out and apprehend their excessive authority. Similarly. However. to forgive or to pass over the flaws. cultural (external). etc. we need to delimit their characteristics. in order to realize. polemically oriented deformations (Don Quixote‒the Knight of the Doleful Countenance. but are also governed by the intrinsic discursive structure. who is actually a stepson (not a father) to Don Quixote. it is notable that parts of the text. like others. nor a friend to my hero. and extended approach. and conceived as a discourse. it can be revealed through the manifold of personae. nor I will beg you.). a textual limitation must be provided. my dear reader. The rules. An argument for this statement can be obtained through the relation between the narrator. and factors that delimit discourses are not only social. Several examples would be helpful: But. In order to understand the creation of discourse object.322 Journal of Language and Literary Studies be seen through the mixture of various elements (and. interaction where something is held to be true (beliefs. In fact. If we try to define the term discourse as specific speech. transferred to someone else. especially in practices of presentation. and discursive elements of parody require a more applicated. and the two authors in the novel Don Quixote. and depict the specific nature of parody as a discursive entity. The omnipresent parody on textual level obtains one effective result ‒ total disintegration of identity through versatile. statements. Approaching to the discursive elements of parody. that tell a certain incorporated story (mise en abyme). that are actually created by the practices of discourse. Tereza Panza-Huana Panza-Tereza Cascaxo. genres) ‒ we observe elements of the burlesque in form of disfiguration of speech (widely noted in Sancho Panza’s utterance). it is I. etc. formal conversation. instead of their nature as ready-made facts. He ranges the field of discourse as limitation of the considered objects. eyes filmed over with tears. Aldonza Lorenzo‒Dulcinea del Toboso. seen as a shadow through the accepted words of Don Quixote). You are not a cousin. this kind of account defines and re-examines the premises of Foucauldian theoretical paradigm. conditionally. the structured character of discourse cannot be omitted. and even the whole text can be realized. noticeable in this creation of mine.).

If we can make any kind of remark about its veracity. The narrator’s interim actuality is usually provided by one of the characters (as substitute for the narrator). and . The third quotation is a fragment of the famous episode The impertinently curious man. and beware. Arabs are our big enemy. the general narrator of the story is connected (or identified) with the author (especially if we consider the title The Author’s Preface instead of marking it as prologue in the English publication of this novel). letters. transformed into a cross-cultural. the two rich and noble knights. the distinctive trans-contextualization. to religious. after a few passages. lived Ancelmo and Lothario. the confirmed author of this novel is perplexed. and do not contribute at all to the truthfulness of this history. and it can be supposed that the author would rather put some characters down. However. and said: ‒Prepare. that can be noted in the third example. and related to the actual (and primary) author. That is why this text is timeless. thus called “The Two Friends”. and interreligious confrontation. Actually. then it is probably the fact that its author is an Arab. in the region called Toscana. a rich and famous town in Italy. instead of saying a word more. and can be read throughout various historical epochs. unfortunately. tightly knit together by great friendship. imagined through their vivid interplay (a parodization of authorship as well). namely some Moorish chronicler Cide Hamete Benengeli. second. because the story goes like this: In Florence. because of being a Moor not a reliable one. (Де Сервантес Сааведра 1: 349) In the first example. or retells a certain (well-defined) kind of story.Folia linguistica et litteraria 323 I can also mention some other particularities. who is. and sonnets. which is by no means bad if its content is true. In fact. because they are noted for their lies. that explicates. and then are being released through the scope of pseudohistorical context. the disrupted identity of the relation author/narrator. which is a good example. (Де Сервантес Сааведра 1: 93) The parish priest understood their common desire. The rules of this dominant discursive structure are being held in potentiality. and vigorous dialogue with the predominant (medieval) prejudices. the discursive rules are only demarking the field. but they are of little importance. in which parody can transform everything into a playful and polemical diversion. This facts lead to a different kind of conclusion ‒ it is actually the transdiscursive power of parody that is being demonstrated here: first. and can demonstrate diverse functions of parody ‒ from a kind of formal and material disintegration of love poems. This kind of discursive interplay is roused by the narrator’s transformations as well.

).324 Journal of Language and Literary Studies metatheoretical (philosophical. characters. based on differentiation between the nominal word meanings. and the philosophical range of the novel. and some of their most important elements are the material and the formal content. and the effects that. where the grotesque of courtly love. It is one of the major episodes. He was astounded and perplexed and did not dare to open his mouth. Edmund Husserl. subject. that quotes Erich Auerbach as to explain the stylistic. its dialogic (intertextual) nature. filled with declarations of self-sacrifices. so different in appearance. and there was a deeply troubled look in them as he stared up at the one whom Sancho had called queen and lady. Ingarden’s phenomenology is. instead of being unidirectional (concerning the action). Rene Welek. The material and the formal content of the meaning are truly important to depicting the variations and transformations . poetical) contemplations. we call our intention upon one example. The fact that the literary work of art has a totally different mode of existence compared to the ideal objectifications. etc. (Auerbach 336-337) The phenomenological perception of intentional acts (in Ingarden’s sense) proves to be very applicable to this sequence. The nominal word meanings have a five-folded structure. The melodramatic end of this story. In order to maintain directedness in our account. and the functional concepts. His eyes were fairly starting from their sockets. etc. spread on style. The girls were also very much astonished to behold these two men. all that he could see in her was a village wench. as well as the intentional directional factor (which is more significant to the studies of the syntax). but depends on them in the stratum of meaning units. and the range of its attributes/noema). first we should make clear the distinction between the intentional act (characterized with its specific intentional object. Don Quixote was down on his knees beside Sancho. It was this one who most ungraciously broke the silence. matter. again highlights the discursive range of parody. among other things. kneeling in front of one of them so that she could not pass. and not a very pretty one at that. for she was round-faced and snubnosed. among which the stratum of meaning units is of great importance to our analysis. In order to approach to parody from a phenomenological point of view. a mental act based on a certain non-existent (but also not ideal) object. and deception is at the highest level (as well as the final disintegration of characters): By this time. and the stratification of the literary work of art (segmentation of different strata). that are polemically involved into the higher discursive structure. urges us to apply an approach different from the previous acknowledgements (of Karl Bühler.

However. and according to this statement. The dilemma between the real and the fictitious can be solved through this conception ‒ on the one hand. this process affirms the intentional object that gains its double structure. where the narrator’s point of view and Don Quixote’s stance suddenly merged. and sentences that express a supposition. whose character is unconditioned. Effectively. The abovementioned example provides two kinds of statements ‒ assertive propositions. pure intentional objects (derived from such acts) are strictly subjective. Literary work of art as an intentional object defines itself in terms of intentional correlates of the sentence. and . everything kept in aliveness ‒ ironical confrontations. that are in fact fictional adequate of propositional statements. But only the stylistic contrast in the speeches. and the material content. Thus. etc. if we analyze the paragraph as a whole. the realized grotesque inscribes the active presence of serious and humorous (satiric). In fact. and reoccurrence ‒ the same way that Don Quixote was born for Cervantes. through this second kind we can observe the full energy of parody in action. the derived intentional object (the ones pertaining to the literary work of art) are actually intersubjective. afford the fullest enjoyment of what is going on. and the grotesque moment at the end (Dulcinea’s fall and remounting). we can use the dialogical and innovative nature of language constructions to describe the parodical ambivalence. and widely spread double-voiced strength of parody: Many illustrators have rendered the scene: Don Quixote on his knees beside Sancho. snub-nosed. thus providing the polemical. the problem between the real and the fictitious is something that can be observed in parody through the phenomenological interpretation. because its diversionary power is inscribed into various attributes (changes in material content) ‒ round-faced. The confirmation of this statement can be noted through the changing of position between the ambivalent characters. and they are a result of one conscious subject. that range the playful side of parody. and value characters. while on the other. ungraciously broke the silence. we can mark several transpositions in intentional object as well ‒ the way of depicting this scene alludes to comical ambivalence. and according to this. (339) Instead of conclusion. the abovementioned quotation is a perceptible example of the relation between the formal. In fact. staring in wide-eyed bewilderment at the repellent spectacle before him. after being conceived as unique ‒ the potential stock of the meaning is emerging.Folia linguistica et litteraria 325 that parody can perform over an existing objects. humorous implications. and crucial change of the dominant perspective. That is why Auerbach points out the inevitable effect of this episode. and they have already lost their emotional.

Simon. ___________. Археплпгија знаоа. Бепград: Платп. A Theory of Parody. Discourse. D. Mills. 1973. Prevod Tihomir Vučkovid. Grabowicz. Fiftieth-Aniversary Edition. the Teachings of Twentieth Century Art Forms. Beograd: Nolit. Palimpsests. London: Routledge. Cambridge: CUP. 2nd ed. in the same way that these people were born to invent it. 1997. Problemi poetike Dostojevskog. Beograd: Nolit. Де Сервантес Сааведра. Princeton: Princeton UP. who wish to examine the limitations of meaning in that syntactical. нп и надградба на теприските ппстулати. Hirš. 1983. Mihail. Urbana: U of Illinois P. Radovan Matijaševid. Превпд: Илија Кпрубин. Parody: Ancient. Erich. Parody. Мигел. Превпд Младен Кпзпмара. Modern. London: Dalkey Archive. 1976. 1985.326 Journal of Language and Literary Studies vice versa. Marksizam i filozofija jezika. Rose. 2000. Sara. 2004. Načela tumačenja. Transl. Milica Nikolid. Paul. 1983. Genette. Shklovsky. Translation: Benjamin Sher. Margaret.Channa Newman and Claude Doubinsky. Fort Worth: Texas Christian UP. Bibliography Auerbach. Bahtin. ПРПШИРУВАОЕ НА РАЗЛИЧНИТЕ ДЕФИНИЦИИ ‒ ПАРПДИЈАТА И НЕЈЗИНПТП ПБНПВУВАОЕ Да се збпрува за парпдијата денес мпже да делува мпшне анахрпнп. Mimesis. 2005. Literature in the Second Degree. Скппје: Наша книга. The Literary Work of Art. Prev. Linda. Translation: George G. Lincoln: U of Nebraska P. Theory of Prose. 1980. кпи претставуваат сплидна пснпва. Willard R. 2nd ed. Славнипт благпрпдник Дпн Кихпт пд Ла Манша. Книга 1 и 2. Evanston: Northwestern UP. London: Routledge. идејата за . Transl. 1991. Trask. Мишел. and Post-Modern. Beograd: Nolit. Roman. Сепак. and discursive construction called text. the Representation of Reality in Western Literature. Gérard. Interpretation Theory: Discourse and the Surplus of Meaning. E. Ricoeur. Prev. Фукп. 2003. земајќи ги предвид сите специфични истражуваоа. 2000. 1995. Viktor. 7th ed. Hutcheon. parody was also born for interpreters. Dentith. Ingarden.

Фенпменплпшкипт пристап кпн парпдијата сппдветнп е третата димензија. Ппзициите пд кпи се тргнува при анализата на парпдијата вп рпманпт на Сервантес ‒ текстуална. Тпа е првенственп наспченп кпн варијациите на значеоетп. кпја низ интенципналните акти вп уметничкптп делп (какп и благпдарејќи на средствата на парпдијата) ппстигнува целпсна актуализација. ппсебнп кпн негпвата пптенцијаланата сппственпст. дискурзивна теприја. Пд друга страна. ниту нивнп кпнфрпнтираое. т. т. Текстуалнптп аспектираое на парпдијата всушнпст гп вклучува наратплпшкипт пристап и фпрмалнптп прифаќаое на парпдијата какп трппа. кпи ги исцртуваат наратплпшките специфичнпсти. дискурзивна и фенпменплпшка ‒ на пдреден начин ја исцртуваат услпвната прирпда (пднпснп аспект) на парпдијата впппштп. кпи функципнираат какп свпевиднп втпрп рамниште на реализација на парпдијата. мпдерни и ппстмпдерни). фенпменплпшка анализа . какпв штп е рпманпт на Мигел де Сервантес Сааведра Дпн Кихпт. нивптп на раскажуваоетп и раскажувачката ситуација.е. Примарната намера е уште еднаш да се пптцрта немпжнпста парпдијата да се врзe за дадена жанрпвска ппределба (какп штп тпа пбичнп се прави вп пднпс на пвпј рпман. а птппсле таа се прпширува на ппвеќенаспчнптп аспектираое на парпдијата. вметнатите текстпви. кпе се чини нужнп вп една синтетичка фпрма.е. негпвптп пдредуваое какп парпдија на рицарските рпмани). не претендира да биде трансфпрмација на дпсегашните теприски прпмислуваоа (антички. Клучни зборови: парпдија. игрите сп имиоата. аспектираоетп на парпдијата на рамниште на дискурспт вклучува примери.Folia linguistica et litteraria 327 ппвтпрнп аспектираое на парпдијата врз еден класишен текст. врз кпја мпже да се изврши таквптп фенпменплпшкп истражуваое. пптсмешливата дисппзиција. сп цел да се ппстигне изплирана валпризација. примерите кпи прпследуваат ја прават парпдијата целпснп видлива низ карактеристиките на дадени ликпви. итн. низ кпја се спгледуваат мпжнпстите кпи ги нуди рпманпт. при штп издвпената епизпда за мадепсуваоетп на Дулсинеа не е и единствената. Пттука. наратплпгија. Дпн Кихпт.

.

but located in the space between that is quasitranscendental. I will describe differance. the point of interaction between philosophy and empiricism. or repetition with a difference. transcendental and empirical only exist in relation to each other through iterability and differance. method. In this paper I will be examining Derrida’s methodology through reading various Derrida texts that describe his method. style. Differance is the acknowledgement of the economy of conceptual oppositions of the structure within totality. and vice versa. Each moment of exclusion of the transcendental from the empirical is necessary for maintaining the transcendental subject in Husserl. The transcendental is thus not conceivable outside of its relation to the empirical. This forges a doubling of philosophy because empiricism had been traditionally relegated to the place of supplement or absence. Transcendental is thus not conceivable without the empirical and vice versa. This he does through an acknowledgement of differance. accounting for the transcendental on empirical grounds.Folia linguistica et litteraria 329 UDK 81’1 Derrida’s Methodology Chung Chin-Yi. Derrida overcomes logocentrism by exceeding the text in locating the point of exteriority and transcending its totality. Derrida. Keywords: transcendental. Derrida discovers that the transcendental and empirical are dynamically related through differance and iterability. Derrida acknowledges . In place of totality. or philosophy and non-philosophy. for his radical worldliness to be defined. National University of Singapore Abstract: In this paper I examine Derrida’s method as exemplified by several of his texts. These conceptual oppositions are the condition of possibility for philosophy. because each moment of exclusion and distinction of its constituent terms requires the opposing term as a relational Other and defining axis to be upheld. Derrida demonstrates that discourse is always simultaneously determined by its shadow or ghost. empirical. Derrida thus demonstrates that transcendental and empirical are empty terms on their own as philosophy requires its relation to non-philosophy to define itself. One cannot define the transcendental in isolation from the empirical and vice versa. Truth is thus neither transcendental nor empirical. the quasi-transcendental and iterability as essential to coming to an understanding of Derrida’s method. just as Heidegger’s empirical Being requires the exclusion of Christian ideology.

” (Derrida 1976: 158) Derrida is democratizing philosophy by demolishing the hierarchy of representation that claims that signified. as well as writing. or the sign.330 Journal of Language and Literary Studies the play between presence and absence which makes philosophy possible. The difference between these terms. is interchangeable with the signified and is in fact the very condition of its possibility. and these so called original terms such as mothers are already supplements of an origin that does not exist. is superior to image. which Rousseau had marked as something subversive and secondary. In this sense it is dangerous because it is a doublement of the originary. The supplement which had been designated as an absence is in fact not a void but a replacement that is as much plenitude as the presence to which it is supposed to be secondary. which is the repetition of the transcendental in the empirical. voice without writing as these perform an essential function. Absence is the supplementary condition that co-exists with presence in order . The sign. What Derrida demonstrates in both Rousseau’s autobiography and philosophy is that each term is as vital to illuminating the other and thus cannot function without the opposing term because it needs to exclude the opposing term to be defined by it. and transgress it towards what it had negated or what had been suppressed within the economy of its conceptual oppositions. or ideal. the supplement. just as the empirical does not exist outside the transcendental through repetition. Auto-affection that takes place in activities such as masturbation and self-contemplation marks the division. The hierarchy between speech and writing also collapses as Derrida argues that “there never has been anything but writing” (Derrida 1976: 158). There can be no nature without culture. The space between the supplement and the originary that is the differance between the two is the a priori condition of both to function. such as masturbation is in fact the condition of relating to otherness in the first place to occur. Derrida’s method is to locate the limit of the text. The transcendental does not exist outside the empirical. but a chain of supplements that infinitely refer to each other. the temporal delay and differance that is the condition of communication and provides the entrance of absence. is excluded from Rousseau’s philosophy but demonstrated to be absolutely necessary by Derrida. or the limit of philosophy. By acknowledging that there is “nothing outside the text. is fully capable of functioning in the place of the signified. or sign. Derrida thus overcomes totality and logocentrism by acknowledging the quasi-transcendental. There is no external referent or transcendental signified that divides representation into signifier and signified. The absolute is only perpetuated by the trace. The transcendental is only activated through its repetition as the empirical in iterability. What nature had relegated as secondary to presence. Deconstruction acknowledges this as a double writing through iterability and the concept of signature. This is because in his reading the supplement.

and for Rousseau only speech or nature in its full plenitude or presence is metaphysically concrete. in reality there is only presence and plenitude. or a certain phonocentrism and logocentrism. Culture is not subservient or secondary to nature but an essential condition of possibility to the forming of the human. and in seeking to preserve the value of the origin and voice. Culture is not secondary to but equal to nature (and its condition of possibility). Culture is another such supplement relegated to nature which is its own a priori condition of possibility. Rousseau claims that there has never been an intermediary between everything and nothing. However where Rousseau would denigrate it as something dangerous and evil because it lacks the qualities or the “presence” of the original Derrida would argue that it is a replacement that is necessary. each replacing the other in what Derrida calls the chain of supplements. masturbation and auto-affection are the conditions of possibility for relating to others. The supplement is an absence. or the absolute proximity of the signifier to the signified. as Derrida calls it. It makes up for a lack. it is a substitute. Derrida’s intervention implies that it is not a parasitical copy but a neccessary replacement or a section of an entire infrastructure. Rousseau has formulated such arguments because he believed in the value of presence and origin. Derrida shows that the origin is already a supplement and the supplement is necessary to conceiving the primary term. Rousseau prioritizes the originary element in philosophy as its superior element and very foundation. Derrida argues instead that the supplement is not an absence but an intermediary. The supplement is the differance that enables both the existence of presence and absence. or the mediation between presence and absence. The supplement exists in the plane between presence and absence because it is the differance that enables the functioning of metaphysics. an addition which is extraneous and not neccessary. economy or system. writing and representation are absences. Speech and nature are examples of this. Analogically. A “supplement” is an appendage. hence while Rousseau would valorise a sort of naturalist primitivism in the noble savage Derrida demonstrates that culture is no less a factor in determining the vagaries of human behaviour. the empirical has been named an inferior copy of the transcendental by Plato. Presence and absence are not hierarchies in this sense but doublings of each other. an artificial aid or technology that is parasitical on the original. On Derrida’s account. For instance. . Perhaps it is also an inferior copy of the original called upon to perform the tasks of the original where the original is lacking. Wet-nurses are a neccessary substitute for mothers when mothers are unable to perform that function. these are not secondary to nature. To this it is entirely essential and a necessary condition for that which it replaces. masturbation is a subservient evil to Nature.Folia linguistica et litteraria 331 for communication to occur. Rousseau argues that that writing is only a supplement to speech.

the transcendental or the Absolute is not reduced but expanded to include Otherness. philosophy is neither transcendental nor empirical. Derrida demonstrates that the condition of possibility for a text’s reception is its repeatability. Derrida justifies his use of the word “supplement” by using it as a tool to explore the status of all that has been designated as the negative or subsidiary pole of philosophy or systems of thought. This spacing between transcendental and empirical.” or “differance” which separates the two (Derrida 1976: 157). The advantage of Derrida’s method over other methods of reading is that it accounts for the conditions that make reading possible. Logocentrism and phonocentrism would be impossible to conceive without the supplement which Rousseau labels as dangerous and inferior. Deconstruction is performative as well as a form of testament to forms of injustice which it then addresses by performing a reading that addresses excluded differences and elements. Derrida wants to point out the differance between everything and nothing. ghost or shadow. In this way. The quasi-transcendental acknowledges the “between” of the supplement as intermediary which makes philosophy possible. Derrida demonstrates that such a move occludes and excludes the very condition of possibility of his philosophy – the supplement as the a priori difference that is necessary to thinking both. In his essay. It makes for an inclusive reading rather than a partial or politically biased reading. Derrida thus performs meta-phenomenology in naming differance and the quasitranscendental as the conditionality that produces metaphysics. and absence have always been relegated to a “supplementary” status in philosophy. namely the quasi-transcendental.332 Journal of Language and Literary Studies Rousseau then denigrates as secondary all that is supplementary in philosophy. Reading is thus informed by an ethics of performing justice and hospitality rather than blindness and exclusion to the Other and unthought of language. What Derrida shows is that differance is necessary to producing and thinking this very logocentrism and presence that would otherwise not hold as that which is supplementary is an a priori condition of possibility for thinking the structure of Rousseau’s philosophy. or iterability. Other. and there is politics that is being addressed. but logocentrism and phonocentrism. and the priority of the signified over the signifier. This politics is an ethics of open-ness to the other and a hospitality to what had been traditionally been relegated to a secondary and subservient status. an a priori condition of possibility. presence and absence that makes metaphysics possible. This differance is the supplement or writing. Derrida argues that what is supplementary is essential and necessary. nothing would be communicated . making for a reading that is democratic and just. but enabled by the “between” or “nothing. The negative. Without this trace or representation. Rousseau protects not merely metaphysics. the absolute proximity of the signifier to the signified. conditions metaphysics through the distinguishing movement of the trace.

Politics of Friendship (New York: Verso. A text. empowered to render a subjective perspective rather than discover an objective reality or transcendental signified. 1973) that Derrida sets up a straw man in the philosophy that he reconfigures. as has been traditionally conceived. and the reader on Derrida’s account is no passive witness but an active reader who invents and produces meaning. or metaphor. inventing meaning where meaning is not latent or fixed but radically uncertain and undecidable. seeing. or as Derrida would put it. but that their purported “blindness” is a feature of its rhetoricity. Derrida’s question. is open to just that. Reading is thus an act of production rather than a passive act of decoding latent meaning. open to the reader’s act of active invention. it fails to acknowledge the fact that Philosophy has never set itself out merely as a figural project. by its very nature. which opens the text beyond its circumscribed meaning.” is “What makes Philosophy possible?” This entails an examination of the conditions of possibility for reading. The reader invents and always exceeds what is latent in the text. Derrida’s reading of Rousseau” (De Man. or allegorical nature. De Man has alleged. What Philosophy has failed to acknowledge. Derrida’s intervention shows that reading is inevitably an act of production of signifying structures. it is inescapably open to reading. interpretation and deciphering meaning where this had not been determined prior to the reader’s intervention. Reading. is that it is precisely that. or a certain method of reading. and as Derrida would have it. decoding.Folia linguistica et litteraria 333 to consciousness. This is the transcendental signified or external referent of meaning that the reader only discovers or sees. or iterability. not indubitable Truth or the Absolute. that it is a reading. its necessity for mediation. in “The Rhetoric of Blindness. that the texts are not blind to what they negate. Derrida’s intervention shows that reading is not an act of discovery but an act of invention. 1997). 24. This act of exceeding the blindspot of the text is the opening of the text towards what had been latent within its manifest structure.” Philosophy has to acknowledge that as a text. . in place of “What is Philosophy. Philosophy has always claimed to be the 108 Jacques Derrida. As Narcissus only acknowledges Echo108 by identifying the Other within himself. is the uncovering of the latent meaning of a text. is entirely capable of identifying its blindspot and reading or seeing beyond the circumscribed meaning of a text. readings that exceed the manifest intent that an author inscribes (what the author means [voudrait dire]). Deconstruction thus is a doubling commentary in the sense that it takes the condition of possibility for the very act of reading to occur into account. a “doubling commentary. reading must be reflexive of its own (theatrical) conditions of production in order for justice and love to be part of it. While this is a clever way to accuse Derrida of only discovering the figural. in which one exceeds the circumscribed limits of the text to see beyond its blindspots.

but seeking to foreground this figurality as a condition of possibility for reading a text. Derrida’s text foregrounds the importance of metaphor. this is a clever sleight of hand that fails to note that Derrida’s real observation was precisely that this structurality and metaphoricity is a condition of possibility for our very ability to encounter and read the text. Rather he wishes to highlight . The text would not function without this mediation or iterability. Derrida’s text is not blind to the figurality that is implicit in Rousseau. but it is not true that Derrida is blind to this rhetorical nature of texts and the figurality of Rousseau’s writing because it is precisely what he wishes to foreground in suggesting that differance and iterability are the conditions of possibility for reading a text. Within the structure of the system text-reader-critic (in which the critic can be defined as the ‘second” reader or reading). While De Man accuses Derrida of discovering a blindness that is already implicit in the text. and hence while Rousseau’s text would elevate the value of presence. (De Man. that is.334 Journal of Language and Literary Studies repository of Truth. has always privileged a logocentrism that translates into transcendental or empirical idealism. mediation and figurality to reading a text. Reading from de Man: The critical reading of Derrida’s critical reading of Rousseau shows blindness to be the necessary correlative of the rhetorical nature of literary language. De Man’s reading thus fails to acknowledge what is at stake at the heart of the very project of Philosophy. Hence Derrida is not blind to the figurality already implicit in Rousseau as de Man claims. the moment of blindness can be located differently. Derrida is thus not selectively blind to Rousseau’s own figurality as De Man alleges. and it is this step towards highlighting the necessary mediation and iterability of a text as a condition of possibility for its reading that Derrida performs. It has never set itself up as mere rhetoric. what De Man’s reading fails to note is that Philosophy has never acknowledged this mediation. While De Man rightly acknowledges that Derrida highlights metaphoricity. 1973: 141) De Man thus argues that blindness is selective and a feature of the rhetorical nature of texts. While De Man’s reading accurately notes that what is at stake in Derrida’s reading of philosophy is mediation. its allegorical or metaphorical nature. De Man does not acknowledge that Derrida highlights this figurality as a condition of possibility for reading as we require the structurality of a text and its capacity for mediation to encounter it. Derrida is also not selectively blind to presence as De Man alleges. rather it foregrounds this figurality as a condition of possibility for reading. De Man thus fails to note that Derrida’s demonstration of metaphoricity is a condition of possibility for reading a text and overcoming blindness rather than a simple naming of its structurality that is already implicit.

spacing or trace refers to the gap between . The quasitranscendental locates the transcendental and empirical in a paradoxical relationship of simultaneous similarity and difference. Therefore the quasi-transcendental is a thinking of this paradox of identity in non-identity. This nothing. rather he enables us to see that presence must be mediated through absence in the law of iterability that enables deconstruction. Presence and absence are two sides of the same coin and supplementary rather than mutually exclusive. rather than exclusion as what has been supplementary in philosophy. The difference translates into a difference that is a nondifference or a sameness. as De Man alleges. because Derrida highlights the difference and differance between the opposing terms as the condition of possibility to thinking philosophy rather than making any move to privilege absence in place of presence.Folia linguistica et litteraria 335 differance and iterability as conditions of possibility for reading a text. The transcendental and empirical remain separated and distinguished by nothing. so De Man misreads him by accusing Derrida of being blind to presence in favour of absence. According to Derrida. It will explore the difference between concept and metaphor in trying to determine if the distinction between philosophy and literature is rigid as has been upheld by institutions. because philosophy is an infinite chain of supplements rather than the representation of a transcendental signified as Rousseau would have us believe as he raises voice and origin to absolute status. that Derrida takes a step towards privileging absence which is what Rousseau is trying to protect the text from. It is thus not true. the transcendental and empirical are distinguished by nothing. Derrida’s reconfiguration of philosophy through his positing of the quasi-transcendental will be explored. I will now discuss the relation between the transcendental and empirical as accounted by Derrida. Derrida thus highlights differance and iterability as the conditions of possibility to reading a text rather than performing a reversal of opposing terms as De Man alleges. but envisioning the monstrous birth of the quasi-transcendental. the negative and empirical are incorporated rather than introjected to expand metaphysics and embrace alterity and otherness in the process. It will ask how this reconfiguration strengthens or weakens the project of metaphysics. along with Derrida. This paper. questions the relation between the transcendental and empirical. Bennington defines the quasi-transcendental as the location. “Is Derrida a philosopher?” I interpret the quasi-transcendental as an acknowledgement of the paradox that governs metaphysics: the transcendental is simultaneously identical and different from the empirical. Thus. It will ask the question. It will investigate the implications of overturning the metaphysical hierarchy as well as the implications of not choosing between the transcendental and the empirical. Derrida does not overturn presence in favour of absence as De Man suggests.

which is retrospectively formed through the differentiating movement of the trace. no phenomenological reduction would be able to take place. The transcendental only exists in relation to the empirical through iterability and differance. But because the transcendental has to be reducible to the empirical. conditions .336 Journal of Language and Literary Studies the transcendental and empirical which enables the phenomeno-logical reduction. For instance. the transcendental ego is the empirical ego. indicative or referential to something else. Gasche defines the quasi-transcendental as such: The quasi-transcendentals – metaphoricity. The necessity for the quasi-transcendental to distinguish the transcendental and empirical makes it impossible to separate transcendental and empirical as each separation depends on the other term for the distinction to be upheld. functioning as if it was transcendental. Hence there can be no pure expression reduced without indication. The transcendental translates into the empirical. The empirical thus inhabits the transcendental even as it is separated from it through the written mark or quasi-transcendental. Hence the a priori difference between the transcendental and empirical translates as a difference which is nothing and separates nothing. or pure transcendental without empirical. the transcendental does not exist separately from the empirical. It is the quasi-transcendental or the written mark. Were the transcendental and empirical ontologically separate and distinct. I now move on to the definitions of the quasi-transcendental by Gasche and Bennington. Transcendental and empirical are thus not separable. and cannot exist outside its repetition in the empirical. Husserl requires the empirical to distinguish it from his transcendental idealism. identity and non-identity. as expressive signs are. in Husserlian discourse. for instance – upon which philosophy’s universality is grounded are no longer simply transcendental. As Derrida argues. then it would be impossible to distinguish. or empirical signs in converse. Transcendental-empirical difference is an illusion. But Derrida demonstrates that there can be no expression without indication. The quasi-transcendental relates the transcendental and empirical in simultaneous identity and difference. If there were no empirical. on the contrary. by their very nature as a sign. expression is separable from indication. a pure transcendental idealism from it. for they represent neither a priori structures of the subjective cognition of objects nor the structures of understanding by the Dasein. as Husserl does. and cannot exist outside of it. The quasi-transcendentals are. They exist in a dynamic relation of differance and iterability rather than being ontologically distinct. which enables meta-physics as it is the conditionality of transcendental-empirical differrentiation as well as the condition of impossibility for designating an exclusive sphrere of idealism or expressive signs. as expression and indication are interwoven (Verflechtung) rather than separable.

sameness in diffence as transcendental and empirical exist in and through each other as repetitions of the same as their distinction is really a non-distinction as transcendental-empirical difference is an illusion. the supplementary term which had been relegated to a secondary status such as masturbation or writing in Rousseau. The quasi-transcendental is the spacing or limit and conditionality . I affirm Gasche’s reading of the quasi-transcendental as an oppositional difference which determines philosophy as a ground of simultaneous possibility and impossibility. paradoxical identity in non-identity. I will eventually discuss this phenomenon as the paradox of simultaneous difference and sameness. This is because the quasi-transcendental is simultaneously the ground of possibility and impossibility of philosophy. is a judiciary question in a new sense. but diverge where he describes the quasi-transcendental as an infrastructure because I read the quasi-transcendental as a paradoxical relation which exceeds the limits defined by labelling it as a system or infrastructure. The quasi-transcendental is thus a meta-condition for philosophy that inscribes its condition of possibility as differance. or sublate them in infinite synthesis. This thesis extends Bennington’s definition of the quasitranscendental as excluded difference and oppositional thinking to define the quasi-transcendental as a paradox of sameness in difference. Instead of inquiring into the a priori and logical credentials of the philosophical discourse. spacing or gap that allows both to function. or the spacing and gap between the transcendental and empirical which is neither transcendental nor empirical but the conditionality of thinking both. identity in nonidentity. It lends to philosophy a quality of undecidability and heterogeneity.Folia linguistica et litteraria 337 of possibility and impossibility concerning the very conceptual difference between subject and object and even Dasein and Being. the quasi-transcendental sets out a law of heterology that relates the transcendental and empirical in an infrastructural economy that either keeps them separate or sublates them together. (Gasche317-318) For Gasche thus. The quasi-transcendentals reinscribe the opposition between transcendental and empirical because it functions as the difference. The question of the quasi-transcendental. Derrida’s heterology is the setting out of a law that is written on the tinfoil of mirrors between which thought can either maintain the separation of fact and principle in an endless reflection of one another. Bennington defines the quasi-transcendental as the difference which had been excluded from a philosophical system. identity and non-identity. I define the quasi-transcendental as a paradoxical relation of simultaneous identity and difference. the quasi-transcendental relates philosophy to contingency which opens and closes philosophy’s argumentative discursivity. For Gasche. of quasi-metaphoricity in this case.

The other. of sign. Derrida’s writing is a celebration of play and margin. (Derrida. affirms play and tried to pass beyond man and humanism. or the “dissolution. textuality and difference as the limit and the impossibility of a text is precisely what he locates as its possibility. which is no longer turned toward the origin. Derrida argues that difference is constitutive of all experience. The structure itself is worked in turn: the rule according to which every concept necessarily received two similar marks: a repetition without . Thus deconstruction renames the old structure through displacing the dislodging through the signature and trace in order to displace and reverse the hierarchy to which it belonged. working the entire field within which these texts move. I will proceed to examine Derrida’s account of it as quasitranscendental.the place of the quasi-transcendental. as aware of a lack of a center and yet somehow in search of something more than “mere interpretation”: a “best” or more primordial interpretation. There are thus two interpretations of interpretation. a monstrous birth that goes beyond these two interpretations of interpretation. This enlarges metaphysics beyond mere idealism or empiricism and is a more holistic embracing of the differance which constitutes the two. The history of this opposition is of the incessant struggles generative of hierarchical configurations.” as Levi-Strauss says. of the human sciences into the physical sciences. Where philosophy has traditionally defined itself as either transcendental or empirical.338 Journal of Language and Literary Studies between the transcendental and empirical that allows the thinking of both rather than an infrastructural economy defined by Gasche. Derrida sees modern social science. This builds on the thinking of difference and oppositionality defined by Bennington.” Derrida discusses deconstruction as the structure of the double mark which seizes and entangles the binary opposition. Derrida thus juxtaposes the impossibilities of a text with their possibilities. one of the term retains its old name so as to destroy the opposition to which it no longer quite belongs. In “Outwork. The economy of differance is the condition of possibility of thought. and to which in an event it has never quite yielded. The one seeks to decipher. In the following section I describe Derrida’s methodology as exemplified by several of his texts. and which lives the necessity of interpretation as an exile. both structural and hermeneutic. 1978: 292) Derrida chooses a third place. in order to show that these impossibilities are precisely the site of possibility. of structure. of play. Derrida highlights differance and iterability as the condition of possibility for phenomenology and metaphysics. dreams of deciphering a truth or an origin.

Deconstruction is a double science. This act of invention thus pluralizes meaning and opens the text towards an abyss and an infinite amount of possibilities. Deconstruction thus reverses the hierarchy of transcendental and empirical. Writing is not inferior to speech but its possibility as a system of differences which relays signifier to signifier in an infinite play of supplements rather than a referential origin or transcendental signified. is thus a condition of possibility for philosophy. Deconstruction thus challenges the hierarchy of the binary opposition through the discovery of aporia which fixates it through its traditional consolidation. interior and exterior are not opposites but the same and undergo a process of erasure. Beginning with Nietzsche’s aestheticization of philosophy. Derrida’s collapse of the oppositions between speech and writing. Reading is taking chances with a text rather than subscribing to an ossified and unshakeable ground of inherited meaning. Metaphoricity. Through examining the fact that signified and signifier. Deconstruction is the celebration of endless play in meaning through the movement of the infinite trace. To tympanize philosophy means to reconsider the meaning of the limit and to blur .Folia linguistica et litteraria 339 identity: one mark inside and the other outside the deconstructed system. Philosophy proceeds by signature and metaphor through having to go through a process of repetition or iterability. There is no mythical origin or transcendental signified. There is just the play between supplement and signifiers which relate to each other in a system of differences and differance. which gives rise to a double reading and a double writing. deconstruction democratizes philosophy by demonstrating that there never has been anything but writing. signifier and signified to celebrate infinite play and textuality to show that philosophy is a form of literature. signified and signifier demonstrates that there is a paradoxical difference which is not a difference but a difference which translates into a sameness between the two because concepts are irrevocably mediated. or the quasi-transcendental. A tympan marks the limit of a discourse (it is the outer membrane of the ear). In “Tympan. Because reading is invention and not discovery with the movement of the infinite trace. Derrida’s philosophy takes on a similar turn towards aphorism and metaphor by showing that philosophy proceeds by metaphor and signature to collapse the divide between literature and philosophy. This is the supplement of philosophy. as reading is determined within a context of radical uncertainty and undecidability.” Derrida writes that philosophy has always insisted on thinking its other. or the negative of the binary. reading is thus a productive act rather than an inheritance of latent and decided meaning. transcendental and empirical. which opens up signification to infinite possibilities as there is nothing outside the text. Philosophy proceeds by metaphor and thus does not exist outside its signification through metaphoricity. or iterability and signature. Meaning is abyssal and infinite rather than circumscribed and predetermined.

Deconstruction exceeds this limit and examines the differance between outer and inner. Writing functions even in the absence of the sender. across the passage of space and time.340 Journal of Language and Literary Studies the boundaries between outer and inner. The task of philosophy now is to rethink the margin or the limit. Writing is precisely what enables communication. Deconstruction then intervenes and transforms by dislodging and displacing a traditional hierarchy and pluralizing it to discover a double science or a double writing through iterability. Writing is a means of extending the field of communication.” Derrida argues that writing forms the basis of communication by means of its ability to perpetuate itself through citability and iterability. and thus reveals communication to perpetuate itself even in the absence of its origin. presence and absence are the same. In “Signature. which proceeds by . or a within and without of philosophy. In place of this. The two forms of philosophy that Derrida identifies – hierarchy and envelopment. Event. It does not add to it or alter it but simply transmits meaning in the absence of the sender of the message. It is the differance between the two which enables metaphysics to function. Derrida observes that writing. citability and repeatability of the original mark. Writing forms a rupture and spacing with the absent origin in order to enable it to communicate. Derrida writes that philosophy has always thought its other. as conceived traditionally. Philosophy’s task is to exceed it and show that philosophy and its other are not a hierarchy or envelopment but essentially that inner and outer. but a text whose supplements are infinitely open to reading. Hence. Writing thus forms the basis for speech which is modelled after it as a system of difference in order to communicate – the principle of communication is iterability. Writing is thus shown to be a means of communication through conveying. presence and absence that makes philosophy possible. so there is no longer a margin. or iterability. in terms of iterability and the deferral of meaning through space and time. metaphoricity and signature. It has always proceeded through iterability or the repetition of the ideal in the sensible. Derrida’s discovery of repetition with a difference demonstrates the fundamental mediation of concepts that dislodge and displaces hierarchy. is closely linked to communication. Writing is a system of differential marks and differance. instituting a new writing that signifies plurivocally rather referring to a univocal transcendental signified. Derrida begins by giving a deconstruction of writing. meaning becomes polysemy and dissemination. Context. This sensible Other is that which Idealism negated while remaining blind to it. the identical message but differing and being altered slightly in its mediated form through repetition with a difference. In the essayDerrida discusses the opposition between speech and writing. presence and absence.lead to forms of phallocentrism and logocentrism as patriarchy and the ideal or center are privileged at the expense of what is supplementary to it.

bearing witness and giving testimony to what is traditionally suppressed within a rigidly enforced power structure. Derrida defines his aesthetic as ethical. that determines the thinking of both. This is because it is this prior and anterior difference that determines the very possibility of thinking truth and its other. Rather it occupies a space between as differance and the quasitranscendental. It is a signature and a pledge in response to forms of injustice and totalitarianism.Folia linguistica et litteraria 341 metaphor. In this way it renders justice and hospitality to the unthought and Other of language and politics. the paradoxical space of the quasi-transcendental. in a climate of radical indeterminacy and undecidability. one has to gamble and take chances with a text. In this thesis we will be examining the quasitranscendental nature of truth. It provides a ground for response and is performative. Deconstruction renders hospitality to the Other and the unthought of language and politics. occupying a space between determinacy and indeterminacy. because affirming truth as a presence denies possibility and alterity while denying truth only reproduces it as a negative and thus remains bound to its ontological structure. Where there is radical indeterminacy and undecidability. truth that is neither transcendental nor empirical but the difference and differance between the two. and thus collapses the distinction between philosophy and literature. As Derrida mentions elsewhere in the interview. deconstruction is a sensitization to the multiple levels of structurality within an event or philosophy. 1976: 158). philosophy and non-philosophy. Deconstruction is thus essentially ethical and testimonial. Deconstruction is thus about beauty in the sense that it is an aesthetics of complexity where other forms of philosophy enforce certain forms of blindness. metaphysics nor non-metaphysics but inhabits a space between. Truth is thus not reducible to presence or absence. transcendental and empirical. Philosophy and literature are the same in existing as texts to be interpreted rather than as the uncovering of univocal or absolute meaning belonging to a transcendental signified or absolute origin. as there is nothing outside the text. it is a performative and demonstration that the dominant force in discourse cannot function without its shadow or ghost and thus has to acknowledge it as something which is as essential to determining it. meaning is invention rather than discovery of pre-determined essences and unshakeable truths. philosophy nor nonphilosophy. simplification and injustice. As meaning is an act of invention. Truth is neither presence nor absence. There never has been anything but writing (Derrida. Everything is writing. the reader’s role becomes infinitely more active in producing signifying structures where there had been none. Truth is differance. essentialism. formulated to take responsibility for an event and render hospitality and justice to the Other and the unthought. recognizing all constituents within an economy of forces rather than privileging the .

is already pre-existent in me as a condition of possibility as alterity is implicit in thinking the One and the ego. One and Other. Deconstruction is justice in the sense that it bears witness to the whole and all constituents within a structure rather than privileging and blinding itself to one element. Derrida’s work is thus a signature in the sense that it bears witness to the repetition that is necessary to thinking a structure. Blanchot and Ricoeur require the transcendental to exclude it from their radical empiricisms. transcendental and empirical. Deconstruction is thus the thinking of the simultaneous one and the other because these exist only in and through each other through iterability and differance. just as Levinas. are all essential to thinking and determining each other. Alterity and Otherness is the . As Derrida puts it. Deconstruction thus does not perform anything other than an acknowledgement of conditions that are already implicit in reading. Heidegger. As Derrida has argued. Where phenomenology has traditionally divided itself into either transcendental and empirical. It is thus a mistake to assume Derrida is merely displacing and reversing hierarchy. It is an ethics of hospitality and open-ness to the Other as well as acknowledging the possibility of the self only exists in relation to the Other because the Other is always already implicit in the positing of the self. because discourse is simultaneously determined by its shadow or ghost. thus enabling a seeing beyond circumscribed elements to acknowledge the fundamental beauty of an organism or structure in its totality and wholeness. His concern is to point out theoretical blindness and essentialism when one chooses to privilege only one aspect of a discourse. Merleau-Ponty. Derrida demonstrates that transcendental and empirical are empty terms on their own and exist only in relation to each other as each requires the other as its defining axis and relational Other for the distinction to be upheld. hence texts are not so much deconstructible as an action or process but self-deconstructible as a very possibility implicit in the thinking of structure. discovering that the ghost of a text that inhabits it has always simultaneously determined it as its relational Other and condition of possibility for its very conceptualization. There is no such thing as a pure transcendental idealism as Husserl needs to exclude the empirical in order to define his transcendental. deconstruction is the thinking of futurity and the opening of reading to the future of a democracy to come that acknowledges Otherness and alterity. the relation is not merely ethical. Deconstruction is thus justice as it enables a seeing beyond traditionally consolidated blindspots to acknowledge that transcendental idealism or empirical idealism is aporetic and blind to Otherness where true philosophy acknowledges that these exist only in dynamic relation to each other. but messianic as the other arrives before me. the Other precedes me as a condition of possibility for the self.342 Journal of Language and Literary Studies dominant force in traditional consolidation as negative and positive.

Baltimore: Johns Hopkins UP. Harvard UP. La vérité n’est donc ni transcendante. Truth is thus neither transcendental nor empirical.On ne peut définir la transcendance dans l’isolement de l’empirique et le vice-versa. Of Grammatology. de style . One cannot define the transcendental in isolation from the empirical and vice versa. but located in the space between that is quasi-transcendental. 1971. Transl. Trans. London: Routledge. Derrida montre ainsi que transcendantale et empirique sont des termes vides de leur propre chef en tant que philosophie exige sa relation à la non-philosophie à se définir. mais situédans l’espace entre qui est quasi transcendantale.Writing and Difference. 1988. Derrida montre quele discours est toujours simultanément déterminée parson ombre ou un fantôme. Derrida. hence opening the text to its Other or ghost in deconstruction is merely naming the conditions that allow us to read and encounter the text in the first place. parce que chaque moment de l’exclusion et la distinction de ses termes constitutifs nécessite le termes’opposant comme un axerelationnel Autre et la definition d’être confirmée. Derrida. transcendental and empirical only exist in relation to each other through iterability and differance. transcendantale et empirique n’existent qu’en relation à l’autre parl’itérabilité et la différance. 1989. Empiriques. Paul. because each moment of exclusion and distinction of its constituent terms requires the opposing term as a relational Other and defining axis to be upheld. intervention. In this paper I have examined Derrida’s method as exemplified by several of his texts. --.Critical Writings. Jacques. Roldophe. 1978. The Tain of the Mirror. la méthode. Gayatri Chakravorty Spivak. j’examine la méthode de Derrida comme en témoignent plusieurs de ses textes. University of Minnesota Press. Mots-clés: Transcendantale. Alan Bass: The U of Chicago P. Blindness and Insight. Derrida thus demonstrates that transcendental and empirical are empty terms on their own as philosophy requires its relation to non-philosophy to define itself. Bibliography De Man. ni empirique. Derrida demonstrates that discourse is always simultaneously determined by its shadow or ghost. 1976. --.Folia linguistica et litteraria 343 condition of possibility for thinking the self. DERRIDA MÉTHODOLOGIE Dans cet article. Gasche.

.

Metodika nastave stranih jezika / Teaching Foreign Languages .

.

basic general knowledge in the field of study. However.3:811. Tuning Project. the capacity for applying knowledge in practice. . and ESP in particular.Language for Specific Purposes. to contribute to successful development of the generic competencies in tertiary education. ESP. certain current changes on different levels of education call for redefinition of the competencies too. Ss. second and third cycle degree programs. Key words: generic competencies. Cyril and Methodius University. information management skills. elementary computer skills and research skills by courses that develop another generic competence. implement. the so called generic competencies. develop. interpersonal skills. the ability to work autonomously. Introduction Education experts have always been aware of the importance of clearly defining competencies that are supposed to be achieved by particular education programs. evaluate and enhance quality of the first. Such a case is the implementation of the Bologna Declaration in the programs of tertiary education throughout Europe and the introduction of three cycle degree programs. Skopje Danica Piršl. University of Niš Abstract: The paper deals with the possibility of developing certain generic competencies at tertiary level such as: the capacity for analysis and synthesis. or more particularly ESP courses.111 Development of Generic Competencies Through English for Specific Purposes Solzica Popovska.” In the part that redefines the competencies of undergraduate special attention has been paid to a type that has long been neglected by the education system worldwide. The aim of this paper is to reveal the potentials of LSP.Folia linguistica et litteraria 347 UDK 378:[371. Hence “the Tuning Project has been launched to (re) design.

This means that studies should comprise not only gaining knowledge in a particular field by studying theory and memorizing data but should also enable development of higher order thinking skills and skills for successful communication as well as the ability to combine them.Systemic competences: abilities and skills concerning whole systems (a combination of understanding. prior acquisition of instrumental and interpersonal competences required). Here is an extensive list of 30 generic competences: 1 Capacity for analysis and synthesis 2 Capacity for applying knowledge in practice 3 Planning and time management 4 Basic general knowledge in the field of study 5 Grounding in basic knowledge of the profession in practice 6 Oral and written communication in your native language 7 Knowledge of a second language 8 Elementary computing skills 9 Research skills 10 Capacity to learn 11 Information management skills (ability to retrieve and analyze information from different sources) 12 Critical and self-critical abilities 13 Capacity to adapt to new situations 14 Capacity for generating new ideas (creativity) 15 Problem solving 16 Decision-making 17 Teamwork . also called “transferrable skills” represent competencies that undergraduate students should develop during the first cycle of tertiary studying that will prepare students to fit better in the future roles in the society. The competences have been divided into two main groups: specific and generic. . technological abilities and linguistic abilities. The former refer to subject specific knowledge and skills that are expected to be developed on the bases of the undergraduate program and the latter.).Instrumental competences: cognitive abilities. sensibility and knowledge. These so called generic competences include: . .348 Journal of Language and Literary Studies Generic Competencies The research has shown “the relevance of using the concept of competences as a basis for learning outcomes” (Ibid. methodological abilities.Interpersonal competences: individual abilities like social skills (social interaction and co-operation).

The capacity for applying knowledge in practice.Research skills. In addition.The capacity for analysis and synthesis.Folia linguistica et litteraria 349 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Interpersonal skills Leadership Ability to work in an interdisciplinary team Ability to communicate with non-experts (in the field) Appreciation of diversity and multiculturality Ability to work in an international context Understanding the cultures and customs of other countries Ability to work autonomously Project design and management Initiative and entrepreneurial spirit Ethical commitment Concern for quality Will to succeed The results show that participants in different scientific fields recognize different priorities concerning generic competencies and different ways of achieving them. . in this paper we shall prove that ESP can be the means by which many of the generic competencies are developed.Interpersonal skills. .Elementary computer skills. . . However. ESP as a Tool for the Development of Certain Generic Competencies We shall apply our ESP experience to the following eight generic competencies that have been chosen and treated separately within the discussion of the basic Tuning Project Publication: . we strongly recommend that the “second language” mentioned in point 7 be considered as Language for Specific Purposes which is actually an academic subject comprising many first cycle programs worldwide. .Information management skills. . .Basic general knowledge in the field of study. on the basis of the teaching experience of the authors of this paper in the field of ESP.The ability to work autonomously. .

Activities for interpretation of the content: .representing respective information by individual sets of notes which includes: acquaintance with types of notes and with the note-taking activity. Other SAGs understand “analysis” as activity by which one understands information. it “makes use of the underlying methodology and activities of the discipline it serves” (Dudley-Evans).After mastering the information processing and its interpretation students may extend the skill of writing by preparing seminar papers and the skill of . Activities for understanding the content: . solve etc. and ‘synthesis” is understood as activity by which they can: combine. formulate.interpretation or paraphrasing which is done by writing a summary of the texts on the basis of the individual notes. evaluates it critically and assesses it properly. students may use their notes to interpret the information orally.applying the cognitive process in the processing of information by defining the main point of a paragraph which comprises: putting forward questions to which the passages are answers. major and minor support sentences. 3. summarize. Since it is a language course it deals with the communication skill development. topic sentences. As an alternative. Here the critical thinking is revealed to be crucial for advancement in the area. Activities for communication of the content: . argue.350 Journal of Language and Literary Studies The Capacity for Analysis and Synthesis This competence is recognized as crucial for all Subject Area Groups (SAG).studying the structure of the paragraph: definitions. describe. . while SAG in Business expect this competence to enable them to “identify the right research question or problem. the ability to describe as well as to conclude and formulate recommendations as indicators. which clearly point to critical thinking skilss. 4. relate. 2. fully developed main points. but is also most differently understood. excluding inappropriate pieces of information. The training includes respective activities as follows: 1. practicing it on different texts throughout the EST course. interpret and communicate information within a particular scientific area. and since it treats content based materials. conclude. predict. And this is what an ESP course includes. Activities for autonomous presentation of the content: .” SAG in mathematics expect it to help them use their previous knowledge and apply it to a new situation or a problem. Namely. interpret. making use of rhetorical functions and logical connectors.. as the specific communication competencies planned to be developed by the course include the ability to understand.

graphic presentation of data and other ways of presenting the information that is included in their textbook materials which are most frequently authentic materials.”taken-for-granted assumptions. learning to describe objectively. here is the list contained in the basic Tuning Project publication: formulating ideas of a concept as a result of the reading. all of them may practice writing of all sorts of business letters and other types of formal correspondence regarding their specific field including application letters or letters of motivation for different opportunities. discussing and brainstorming in highly specific. quantifying information. incorporating new conclusions into existing knowledge. applying relevant theory to source material. subject-focused work. . thus combining linguistic skills with specific content. revealing links between contemporary concepts. essays. giving instruction and who should learn to distinguish between persuasion and argumentation. making independent autonomous interpretations. examinations. and challenging others. assignments. relate categories. either academically and professionally oriented. giving proof and/or counterexamples. researching. or by students of any applied science area who need to practice creativity. evaluations. all ESP students may write a seminar paper or prepare and give a presentation on a topic closely related to their subject area. theses. In addition. So. distinctions and differentiation and sharing insights from learning through debates. categorize. This can be used by students of marketing who should develop their skill of persuasion.Folia linguistica et litteraria 351 speaking by giving short presentations on scientific topics as well as participating in discussions on their colleagues” presentations. projects. theses. ESP is also a suitable means for practicing writing reports. placing specific events and/or problems into wider contexts. One very successful exercise is making a commercial on a product that students are supposed to make up. becoming aware of their own. In order to compare the similarities between the ESP activities just mentioned and those recognized by students participating in the Tuning Project by which capacities for analysis and synthesis can be increased. The Capacity for Applying Knowledge in Practice This competence is developed by the ESP courses mostly through written and oral activities.

the LSP/ ESP are directly referred to. Nursing and Business Studies. and second the basic attitude considered specific to the subject area. the basic facts. and through activities used for the development of analysis and synthesis they are taught how to choose and analyze information. how to distinguish between primary and secondary sources or literature. When writing a seminar paper they are instructed on how to cite references. Interpersonal Skills Although the participants in the Tuning Project have recognized this competence as crucial for three subject areas: Education. it is obvious that interpersonal skills are crucial for every individual in the course of her/his personal development. On one hand the ESP course presupposes more than basic knowledge of English on behalf of the students and on the other it contributes to their acquiring basic general knowledge in their field of study by carefully chosen content-based materials which deal with basic notions of the respective scientific field. (Ibid. Information Management Skills (Ability to Retrieve and Analyze Information from Different Sources) This competence is fairly uniformly understood to mean knowing how to find information in the literature. knowledge of mathematics or a foreign language for physicists and of history and politics for education students.g. (Harper 1986) While preparing seminar papers or presentations on topics related to their field of interest students of ESP use different sources of information ranging from en cyclopedias and other reference publications. regardless of the sources.) Here. to Internet sites which they are able to evaluate rather critically. distinguishing between those that offer scientifically supported materials from those that are quite unreliable sources. The third aspect is constituted by related or necessary general knowledge which is not strictly subject specific: e. . how to use the library – in a traditional way or electronically – how to find information on the Internet.352 Journal of Language and Literary Studies Basic General Knowledge in the Field of Study The Tuning Project distinguishes three aspects by which basic knowledge can be perceived: the first.

nor that the same teaching and learning strategies be used. of this group of skills. students in all subject areas would benefit if programs were to address more explicit. Hence a useful direction of endeavor to educate the educators could be to develop awareness.Folia linguistica et litteraria 353 Interpersonal skills or the ability to communicate successfully is dependent on its counterpart – intrapersonal competency which is the ability to cope with one’s own feelings. to give a presentation and to cope with the criticism of the colleagues. these skills will be of use to them. etc. Their intrapersonal competencies may be increased by the development of students’ self-respect and self-confidence and more precisely by treating the students as whole personalities. attitudes. the ability to define priorities and stick to them. ESP teachers fit in this role perfectly because they have already accepted the switch of the teacher-centered approach to learnercentered one including needs analysis and autonomous learning. traditions and by respecting their true efforts to use the foreign language as a tool in their future professions to the extent they are capable of. sources used. The point is to prepare future graduates to accept the lifelong learning concept and undertake the responsibility for self development throughout one’s life. or. here is a final comment on interpersonal competencies given by the authors of the Tuning Publication: These competencies may be of less importance in the case in wholly mono-cultural contexts. analytical and practical attention to this group of competences because there is no doubt that whatever employment a graduate will find. but how many of those are there in 21st century Europe. However.) The Ability to Work Autonomously This competence is highly supported in every subject area and it includes organization of one’s time. to show responsibility in the choice of knowledge gained. 21st century anywhere? It is not proposed here that all subject areas imitate the Education. by accepting their different intelligences. (Ibid. to work in pairs or groups. In order to support the above argument. As ESP is taught among student teachers of different disciplines at different faculties it can contribute to the development of their interpersonal competence by asking students to reflect on their future profession as teachers. Here the role of the teacher is most appreciated as s/he should be the model or the template the students should try to achieve. Nursing and Business Studies SAGs in the emphasis given to this group of skills and competences. and in turn to direct critical attitude without offending their colleagues. not only as learners. both in our capacity as teachers and as learners. . indeed.

354 Journal of Language and Literary Studies ESP teachers encourage students: -to choose topics of presentation on their own. -to conduct research and choose sources of information. -to decide when to give the presentation thus having the opportunity to organize their own time. In addition they may encourage the students to prepare and keep developing professional portfolios (following the example of the European Language Portfolio) which will help them define their future learning tasks. Research Skills These skills are again strongly related to the specific subject areas and their specific methodology approaches. ESP can contribute to this competency again by encouraging students to prepare and give presentations which are based on quite simple and not very deep research projects and to present the results in front of the classmates. and even the possibility of performing computer aided testing. conduct needs analysis and give different sorts of homework that support autonomous learning. The cognitive approach that enables the successful processing of information used by most LSP teachers contributes to the increase of both analysis and synthesis skills. At the same time ESP teachers. FL teaching gives its share in this process by having developed so called Computer Aided Language Learning which enables complete language course to be performed in the computer laboratory. and enable them to follow their progress. regardless of the specific subject areas. Conclusion At the end we can conclude that the potential of ESP (and any LSP) in the development of some generic competencies of undergraduate students is real and quite substantial. as most FL teachers nowadays. teacher-student communication by e-mail. many ESP courses include exercises and activities that involve use of computers including assignments that require Internet research. to the capacity to apply knowledge in practice and to gaining basic general knowledge in the field of . Consequently. include the students actively in the course design. Elementary Computer Skills Most faculties introduce computer and information technology skills within their studying programs.

English for Specific Purposes. Oxford: Oxford UP. Bibliography Dudley-Evans. (ed). Grabe.unideusto. retrieved in January 2011 <http://tuning. Discourse Analysis and Reading Instructions. Harper.org/tuningeu/index. sposobnost samostalnog rada.St John. Finally ESP course may also increase interpersonal skills providing that the teacher has high level of consciousness (which should be achieved. interpersonalne sposobnosti.org/tuningeu/109> RAZVOJ GENERICKIH KOMPETENCIJA POMOCU ENGLESKOG JEZIKA U STRUCI Rad tretira mogudnost razvijanja izvesnih generičkih kompetencija na tercijarnom nivou kao što su: kapacitet za analizu i sintezu. Engleski jezik u oblasti struke 109 Tuning Project coordinated by the University of Deusto. M. the ability to work autonomously.htm Harding. Tuning Educational Structures in Europe. 1998. kapacitet za primenu znanja u praksi. bazična opšta znanja u oblasti studiranja. a to je Jezik u oblasti struke ili preciznije kursevi Engleskog jezika u oblasti struke. (sine anno) Retrieved January 20. B. Developments in English for Specific Purposes: A multi-disciplinary approach. Preparation and giving presentations may help to develop: information management skills. T. Spain and the University of Groningen. 2011 from http://eca. pomodu kurseva koji razvijaju jednu drugu generičku kompetenciju.state. preserved and increased by the teacher’s constant personal and professional development) and is able to help the students improve their communication skills (from a psychological rather than linguistic point of view). ESP for the University.tuning. 1986. osnovne kompjuterske veštine i istraživačke veštine. Tuning Project.php?option=com_frontpage&Itemid=1 . sposobnost za upravljanje informacijama. K. generičke kompetencije. Oxford:Pergamon Press.unideusto.Folia linguistica et litteraria 355 study. Ključne reči: tercijarno obrazovanje. D. elementary computer skills and research skills.gov/education/engteaching/pubs/BR/functionalsec1. The Netherlands http://www. 2007. Cambridge: CUP.

.

Cyril and Methodius University. Cyril and Methodius” University in Skopje. ten secondary schools. as well as five Faculties of the “Ss. etc. and 3) finding the most effective approach to teaching language learning strategies (Chamot 2001).49). These studies have focused on several major goals: 1) the identification of strategies of successful language learners with a possibility of teaching these strategies to less successful learners. . all the five categories are used at a medium frequency level (M between 2. Questions such as which factors contribute to success in language learning. such as age. Key Words: vocabulary learning strategies. chi-square tests.3:811. what actions the learners take to enhance their own learning. The findings raise issues such as the causal relationship between proficiency and strategy use. Ss. how the different individual variables interact in shaping the strategic profile of the language learner have been the major concern of a plethora of empirical studies of language learning strategies.7) Vocabulary Learning Strategy Use of EFL Learners in the Republic of Macedonia in Correlation with Language Proficiency Anzela Nikolovska. significant variation.Folia linguistica et litteraria 357 UDK 371. 2) the investigation of the effects of individual variables. cultural background. language proficiency. on strategy choice. proficiency. All the eleven strategies tested by Chi-square tests showed significant variation by proficiency.50 and 3. Introduction Ever since the 1970s there has been a gradual shift of interest from the role of the teacher and teaching methods to the role of the learner and the need for taking control of the learning process. Descriptive statistics indicate that in spite of the slight variation in the strategy category means by proficiency. Skopje Abstract: The paper reports the results of a study of the correlation between the use of vocabulary learning strategies (VLS) of EFL learners in the Republic of Macedonia and their language proficiency. as well as the necessity of training less successful learners how to use strategies which are in positive correlation with proficiency. A questionnaire designed for the purpose of the study was administered to 709 EFL learners from ten elementary schools.111’243(497. motivation. gender.

inferencing. Success in language learning depends on how the different strategies are combined for specific purposes and on learner variables such as: cultural background. O’Malley et al. Cognitive and Memory strategies differentiated students based on their proficiency ranking. Examining the relationship between success in language learning and the use of the following strategies – functional practice. proficiency and motivation on the learning strategy use of high school EFL learners in Jordan (1996). Studying the differential strategy use of beginning and intermediate ESL students. nationality. found that intermediate high school students used more metacognitive strategies than beginning students. This paper will report the results of a study of the relationship between the use of vocabulary learning strategies of EFL learners in the Republic of Macedonia and the level of their language proficiency. Green and Oxford studied the relationship between learners’ gender. The findings showed that frequency of use of Metacognitive. Bialystok came to the conclusion that greater strategy use does not automatically cause greater success in learning (1979). which led to the conclusion that greater use of metacognitive strategies contributes to greater language proficiency (1985). They discovered that more proficient language learners reported higher overall use of learning strategies . Chamot found that learners of English as a second language reported more strategy use for vocabulary learning than for any other language learning activity (in Schmitt 1997). Research into the Relationship between Language Learning Strategies and Language Proficiency A number of empirical studies have explored the relationship between language proficiency and learning strategy use. proficiency and strategy use among Pre-basic. Abraham and Vann compared the strategies of successful and unsuccessful learners and found that unsuccessful learners fail to use learning strategies appropriately to the language task (1987). gender. The study of Politzer and McGroarty revealed that the strategies of successful learners are not universal (in Kaylani. 1996). etc.358 Journal of Language and Literary Studies The emergence of interest in language learning strategies has gone hand in hand with the recognition of the role of vocabulary as an essential component of language acquisition. Certain strategies correlated with proficiency more than others. depending on the language task. Kaylani investigated the effects of gender. formal practice and monitoring by grade 10 and grade 12 students learning French in Toronto. Basic and Intermediate English students at the University of Puerto Rico (1995).

as well as participation in extracurricular activities. Cognitive. The Present Study The present study is part of a large-scale study which aimed at investigating the relationship between the use of vocabulary learning strategies of Macedonian EFL learners in relation to age. personality and other factors. Presenting the results regarding all the questions explored . Among the researchers exploring the relationship between proficiency and vocabulary strategy use were also Kojic-Sabo and Lightbown (1999). They found out that it is the quality rather than the quantity of strategy use that determines learning outcomes. The research results presented above reveal that successful learners generally use a richer repertoire of learning strategies than less successful learners. The research of Shmais of University English majors’ learning strategies in Palestine indicated no significant differences for the two variables examined – gender and proficiency (2003). correlate more with proficiency than other strategies (1996). gender and proficiency. Ahmed studied the vocabulary learning strategies of 300 EFL learners in Sudan (1989). the picture becomes clearer if proficiency is related to other variables. For the purpose of investigating the correlation between the use of vocabulary learning strategies and success in language learning. such as guessing from context. The use of eleven out of the possible fifty strategies varied significantly by proficiency in favor of more proficient learners. as well as the influence of vocabulary teaching strategies on the choice of vocabulary learning strategies. Liu explored EFL learners’ strategy use among a group of Technological Institute English majors in China and found out that more successful learners reported using each of the six strategy categories (Affective. Autonomous and independent learning. Social. note-taking and Metacognitive strategies. Metacognitive. motivation. looking words up in a dictionary.Folia linguistica et litteraria 359 and frequent use of a greater number of strategy categories. Gu and Johnson discovered that the strategies which require deeper processing. More successful learners used more strategies and were more aware of their needs as learners than less successful learners. were found to contribute greatly to success in learning. Bremner reported on a survey of language learning strategies used by a group of Hong Kong learners (1999). Memory and Compensation) significantly more frequently than learners with lower proficiency (2004). cultural background. such as: learner’s gender. Studying the relationship between language proficiency and vocabulary strategy use among a group of Chinese students. They use a number of strategies more frequently and with greater sensitivity to the learning task and context. However.

The proficiency level of primary and secondary school learners was determined according to the mean of the mid-term grade in English and the grade on the cloze-test enclosed with the questionnaire.360 Journal of Language and Literary Studies will surpass the scope of this paper. Therefore. The proficiency of the University students was determined according to the mean of the final grade in English upon their graduation from secondary school and the grade on the cloze test. Cyril and Methodius” University in Skopje. The study was conducted in ten primary and ten secondary schools in different towns in the Republic of Macedonia. 292 of the total sample studied English at elementary level. There was a relatively wide divergence in age – from 13 (primary level) to 20 years (tertiary level).5) b) medium (mean between 3 and 4) c) high (meanbetween 4. whereas 32 participants did not report their gender. Then comes the low proficiency (LP) group with 198 . 213 participants were male. it is the relationship between the use of VLS and language proficiency that will be the subject of this paper. Three proficiency levels were established: a) low (mean between 1 and 2. Method Subjects A total of 709 EFL learners participated in the study. 311 – at secondary level and 106 were University students. as well as five Faculties of the “Ss. 464 were female.5 and 5) Primary school Proficiency level Low Medium High unreported Total 75 127 86 4 292 Secondary school 106 139 65 1 311 University 17 48 39 2 106 Table 1: Sample distribution by proficiency level across the three levels of education It can be seen that most participants (a total of 311) belong to the medium proficiency (MP) level.

2. 4.Folia linguistica et litteraria 361 learners across the three levels of education and. Ask another person for explanation Talk to foreigners Ask the speaker to repeat Learn in a group Memory strategies Relate words to personal experience Make a mental image of the word Relate the word to synonyms or antonyms Use graphic organizers Group words according to meaning Remember the configuration of the word Write the translation on cards Use rhyme to remember new words Relate the new words to feelings and movements Check the meaning by covering the translation Cognitive strategies Keep a vocabulary notebook Write new words several times Say new words several times when studying Record oneself when reading out loud . 10. 8. 4. 5. 6. 5. C. 4. 2. 7. Memory (transform information for the purpose of memorizing it). Instrument and data collection procedure The instrument used is a questionnaire for the learners designed for the purpose of the study based on a vocabulary learning strategy (VLS) taxonomy created in line with the taxonomies proposed by Oxford (1990). plan and direct the learning process) and Compensation strategies (compensate for the lack of knowledge). finally. Cognitive (used to analyze and process the material in order to master it). 1. 3. 1. Metacognitive (used to monitor. 3. the high proficiency (HP) group with a total of 190 participants. 1. 2. 3. B. Below is the taxonomy used in the questionnaire: A. Schmitt (1997) and Pavicic (2003). Social strategies Ask teacher for explanation. The taxonomy included 44 strategies belonging to one of the following categories: Social (imply learning through interaction with another person). 9.

362 Journal of Language and Literary Studies 5. E. 2. 13. 7. 4. 3 = sometimes. The following three levels of strategy use were established based on the participants” self-reported frequency of VLS use: a) low (mean between 1. 11. 3. 9. 8. 4 = usually and 5 = always). 6. 1. 2. 5.49) b) medium (mean between 2. 17. 4. 2 = rarely. 6. 6.49) c) high (mean between 3. 1. Read for pleasure in English Try not to translate word-for-word Make sentences with the new words Learn English from TV Find meaning dividing words into parts Highlight the new words Learn English from the Internet Learn English through computer games Look for cognates Write the words down in class Use a bilingual dictionary Use a monolingual dictionary Learn new words through songs Metacognitive strategies Plan learning Learn English through other extracurricular activities Learn from the mistakes on a test Test oneself with word tests Self-initiated study of words from texts Ask for advice how to study more effectively Compensation strategies Use gestures when stuck for words Make up new words when stuck Guess the meaning from context Paraphrase Ask the interlocutor for help Avoid difficult topics The participants responded to the 45 strategy descriptions on a 5-point Likert scale (1 = never.50 and 5.00) The questionnaire also contained a short cloze test used to determine the proficiency level of the participants and 30 vocabulary teaching strategies (VTS) to which the subjects responded by ranking their perceived frequency of use on . 10.00 and 2. 3. 5. 12.50 and 3. 16. 14. D. 15.

9 3.7 2.7 MPL 2.4.8 2.9 3 3.8 2.5 and 3.1 2.1 2. E = Compensation strategies As Table 2 indicates.5 3. At elementary level. HPL = high proficiency level A = Social strategies.9 Secondary Proficiency level LPL MPL HPL 2. It was anonymous and it was written in Macedonian.Folia linguistica et litteraria 363 a 5-point scale (never. D = Metacognitive strategies. MPL = medium proficiency level. The results of this part of the study will not be discussed here. Chi-square tests were used to check whether the use of specific VLS varied significantly in relation to learners” proficiency. except for Social strategies. The participants were told that the results would have no impact on their marks.7 3. The administration took between 20 and 45 minutes.8 2.6 3 2.7 2.4).9 2. rarely. Social strategies are more frequently used by more proficient learners (M for LPL = 2.3 2.2 2. elementary level – low proficiency learners which fall within the range of low frequency (M = 2.6 2. B = Memory strategies.7 and HPL = 2.1 2. The purpose of this part was to investigate the effects of VTS on the choice of VLS.3 3. C = Cognitive strategies.7 3.4 B C D E 2.6 3.2 2.6 3.7 2.2 2. The questionnaire was administered during regular English classes. all the five categories are used at a medium frequency level (between 2.5 3. MPL = 2.2 University Proficiency level LPL MPL HPL 2. sometimes.49). Data analysis and discussion The Relationship between Proficiency and the Use of VLS Categories Education level Elementary Proficiency level Strategy LPL category A 2.8 2.7 HPL 2. The data were analyzed by means of the statistical programmes SPSS for Windows and STATISTICA.2 3.7 2. usually and always).4 3.3 2.2 2.9).8 2.8 3.3 2.7 3.8 3.3 Table 2: Mean value for strategy categories by proficiency level Note: LPL = low proficiency level.6 2. It is only Memory .

At secondary level.865. df = 10. df = 10. df = 10.8 and HP = 2. Metacognitive strategies are used more often by medium (2.526. MPL = 2.1. p =. MPL = 3. p =. HPL = 2.00005) B10 Check the meaning by covering the translation (Pearson Chisquare = 20. p =. all the eleven strategies whose correlation with language proficiency was tested by chisquare tests proved to be statistically significant.8 – higher than the mean for medium strategy users (3.9. df = 10.8) than by medium and low proficiency learners (2.6.788.1.7). Metacognitive (M for LPL and MPL = 3.2) varies insignificantly by proficiency. and Compensation strategies (M for LP = 3.8).746.02265) C5 Read for pleasure in English (Pearson Chi-square = 69. df = 10. the effects of proficiency on the use of Metacognitive.6). Social and Compensation strategies are insignificant. HP = 2.7).4).364 Journal of Language and Literary Studies strategies that are used more frequently by low proficiency learners than by their more proficient peers (M for LPL = 2.2) than at MPL (3) and LPL (2.8) and high proficiency learners (2.2 and HPL = 3.9) shows no significant variation by proficiency. HPL = 3. As can be seen from Table 2.3).00000) C8 Learn English from TV (Pearson Chi-square = 49.7) than by low proficiency learners (2. MP = 3. Memory strategies (M for LP = 2.406.7.3) and Compensation strategies (M for LPL and MPL = 2.00000) B7 Write the translation on cards (Pearson Chi-square = 30. These strategies were: A3 Talk to foreigners (Pearson Chi-square = 104. MP = 2.525. df = 10.00000) . MP = 2.00000) C11 Learn English from the Internet (Pearson Chi-square = 60. p =. p =.2) and high strategy users (3. p =. Memory strategies are used more frequently by high proficiency learners (2. p =.7. The mean of frequency of use for Cognitive (M for LPL = 3.3).578. The mean of Cognitive strategies among University students is higher at HPL (3. It is obvious that the mean of Social strategies (M for LP = 2. The Relationship between Proficiency and the Use of Individual VLS Whereas all the strategy categories have medium means.7). The frequency mean of Cognitive strategies – LPL is 2.8. df = 10. Similarly.6 and HPL = 2.3.00069) B9 Relate the new words to feelings and movements (Pearson Chi-square = 37. the greatest variation in frequency can be noticed in the use of Cognitive and Metacognitive strategies – LPL and MPL. HP = 3.

Consequently. all the five categories are used at a medium frequency level (M between 2.00001) D4 Test oneself with word tests (Pearson Chi-square = 40. Macedonian EFL learners can be considered as medium strategy users. df = 10. The two Compensation strategies tested (E3 and E4) also correlated significantly with proficiency. more successful learners learnt English through other extracurricular activities (D2) and tested themselves with word tests (D4) more often than their less successful peers.00002) E3 Guess the meaning from context (Pearson Chi-square = 70.05).50 and 3.777. This means that lower proficiency learners are more likely to write the translation on cards than their high proficiency peers. the more willing the learners are to read in English for pleasure (C5). df = 10.Folia linguistica et litteraria 365 D2 Learn English through other extracurricular activities (Pearson Chisquare = 42. The Chi-square tests of the eleven individual strategies reveal that there is a significant correlation between proficiency and strategy use. 723. Higher achievers are more inclined to guess the meaning of unknown words from context and paraphrase than lower achievers.49).186. More proficient learners are more willing to talk to foreigners (A3). df = 10. This means that more successful learners use all of these strategies except for one (B7 = Write the translation on cards) more frequently than less successful learners. In spite of the slight variation in the strategy category means by proficiency. Conclusions and Classroom Implications The aim of the present study was to investigate the correlation between Macedonian EFL learners” vocabulary learning strategy use and their language proficiency. The higher the proficiency level. p =. In addition. p =.00000) E4 Paraphrase (Pearson Chi-square = 25.422.00406) The chi-square tests revealed that there is a significant correlation between language proficiency and the use of all the eleven strategies tested (p<. p =. p =. df = 10. The only strategy that showed negative variation was B7 (Write the translation on cards). If this relationship is to be viewed as one of bi-directional . learn English from TV (C8) and from the Internet (C11).Learners with higher language proficiency were found to relate the new words to feelings and movements (B9). as well as check the meaning by covering the translation (B10) more often than less proficient learners. The findings raise the issue of the relationship between language proficiency and strategy use.

relate the new words to feelings and movements. They are also more likely to test themselves with word tests. the best single predictor of vocabulary learning strategy use is previous vocabulary learning strategy instruction (Stoffer 1995). On the other hand. check the meaning by covering the translation. As Oxford points out (1990). learn English from TV and the Internet. may become the goal of a strategy training programme. such as paraphrasing. This finding brings to the fore the necessity of raising learners” awareness of their preferred learning strategies. as well as through other extracurricular activities. read in English for pleasure. while at the same time greater strategy use can increase language proficiency. The task of the teacher in this respect is to address this diversity by adapting their teaching style to match the learning styles and strategies of their learners. Thehigher strategy use of successful learners can be accounted for by their superior language competence which enables them to communicate in English more confidently and motivates them to engage in extracurricular activities. it can be concluded that by motivating and training less proficient learners to use the strategies typical of successful learners. In addition. teachers should motivate less proficient learners to talk to foreigners. read in English for pleasure.366 Journal of Language and Literary Studies causality (Green and Oxford 1995. it can be inferred from our findings that owing to their higher proficiency level more proficient learners are more likely to talk to foreigners. guessing the meaning from context. Bremner1999). She suggests that teachers should first diagnose the language learning strategies of their learners. as well as teacher’s awareness of the diversity of learning styles and strategies in the classroom. one-time strategy training or long-term-strategy training. learners can be trained to use strategies through awareness-raising. teachers should be trained how to integrate strategy instruction in the English language classroom on a regular basis. it can be said that higher proficiency can contribute to greater strategy use. as well as through other extracurricular activities As the current study has proved. the other strategies which are used more often by good language learners. testing oneself with word tests. relating the meaning of new words to feelings and movements and checking the meaning by covering the translation. their language proficiency can be increased. In line with this reasoning. if proficiency is to be considered an outcome of high strategy use. which further develops their English language proficiency. . It also makes it possible for them to compensate for missing knowledge better than less successful learners. learn English from TV and from the Internet. then introduce new strategies and provide plenty of practice within regular class activities. As previous research has revealed. as well as guess the meaning of unknown words from context and paraphrase than lower achievers. In other words.

4 (1999): 490-514. Wenden and J.ncl. Medani O. Ed. Eds. Griffiths. University of Hawaii I. 1996. Liu. personality. Chamot.htm› Nikolovska. "The Influence of Gender and Motivation on EFL Learning Strategy Use in Jordan.ac. 3-14. "The Role of Learning Strategies in Second Language Acquisition."Beyond Words. Rubin."Canadian Modern Language Review. 2006. 35 (1979): 372-394.Makedonija so poseben osvrt kon strategiite za u~ewe."Learner Contributions to Language Learning: New Directions in Research. 1989. 1987. Izabella and Patsy Lightbown. R. Filolo{ki fakultet Skopje. Gender and Language Learning Strategy Use among a Group of Chinese Technological Institute English Majors."ARECLS EJournal.Technical Report No.Breen. M."Language Learning Strategies Around the World: Cross-Cultural Perspectives."The Role of Conscious Strategies in Second Language Proficiency.). Carol (ed. Meara.uk/ARECLS/vol1_documents-/Dongyue/Dongyue. . and Gender."Learner Strategies in Language Learning. 20 March 2011 ‹http://research. etc. Dongyue. Yongqi and Johnson Robert Keith. "Usvojuvawe na vokabularot na angliskiot kako stranski jazik vo R. London: CILT."Language Learning 46.4 (1996): 643 – 79. which will delve into the complex interplay between learning strategy use.13. proficiency and factors such as learner beliefs and attitudes about learning. Bialystok. An`ela. 2 (1999): 176-92. "Vocabulary Learning Strategies and Language Learning Outcomes. Kojic-Sabo. Ed. further research is needed. John M. P. Second Language Teaching and Curriculum Center. Gu. Bremner.Folia linguistica et litteraria 367 Although these findings cast some light on the relationship between proficiency and vocabulary learning strategy use. 2001. "A Closer Look at Learning Strategies. Stephen.Oxford. Lessons from Good Language Learners. Anna Uhl.2 (1995): 261 – 297. "Vocabulary Learning Strategies."TESOL Quarterly 29. A. Green. Kaylani. L2 Proficiency."Canadian Modern Language Review 55. 25-43. and Rebecca Oxford. 85-102. 75-88. Bibliography Abraham Roberta and Roberta Vann.Cora."The Modern Language Journal 83. Cambridge: CUP. "EFL Proficiency."Students’ Approaches to Vocabulary Learning and their Relationship to Success."Doktorska disertacija. "Strategies of Two Language Learners: A Case Study. In order to investigate this complex relationship in more depth. motivation. "Language Learning Strategies and Language Proficiency: Investigating the relationship in Hong Kong. Harlow: Longman. 2009. New York: Prentice Hall. Ellen. Ed. 1(2004). Ahmed. they are far from conclusive.

Статистическая пбрабптка ппказала чтп. 199-227. Кирилла и Мефпдия."TESOL Quarterly 19. Filozofski fakultet Zagreb. "University Foreign Language Students’ Choice of Vocabulary Learning Strategies as Related to Individual Difference Variables. путем специальнпгп пбучения. Ключевые слова: Стратегии усваивания запаса слпв.3 (1985): 557-584. A-3. Language Learning Strategies: What Every Teacher Should Know. Результаты нашегп исследпвания указывают на каузальную связь между применением стратегий для усваивания запаса слпв и уравнем языкпвпй кпмпетенции ученикпв. Исследпвание реализуется путем ппрпса."Diss. "Language Learning Strategy Use in Palestine. χ2-статистика ппказала. 2003.2. кптпрыми ппльзуются успешные ученики на менее успешных. В ппрпсе впшлп 709 ппрпшенных из десяти начальнх шкпл и из пяти групп студентпв из Университета им. Rebecca. Eds. Oxford. Shmais.Schmitt and M. 1997. Boston: Heinle & Heinle. Wafa A. "Odnos strategija učenja i strategija poučavanja vokabulara u engleskom kao stranom jeziku.berkeley. урпвень языкпвй кпмпетeнции. 1995."TESL-EJ 7. 1990.McCarthy. Višnja. Norbert. χ2-тест. Ilka. "Vocabulary Learning Strategies.368 Journal of Language and Literary Studies O’Malley Michael et al. N."Vocabulary: Description. анкетпй кптпрая была спставлена специальнп для настпящегп труда. кптпрые были тестирпваны. 5 April 2011 ‹http://www-writing. свв. ПРИМЕНЕНИЕ СТРАТЕГИЙ УСВПЕНИЯ ВПКАБУЛЯРА ПРИ ИЗУЧЕНИИ АНГЛИЙСКПГП ЯЗЫКА КАК ИНПСТРАННПГП В РЕСПУБЛИКИ МАКЕДПНИИ В ЗАВИСИМПСТИ ПД УРПВНЯ ЯЗЫКПВПЙ КПМПЕТЕНЦИИ Предмет исследпвания настпящегп труда – птнпшение языкпвпй кпмпетенции ученикпв в прпцессе изучения английскпгп языка как инпстраннпгп в Республики Македпнии и применение стратегии усваивания нужнпгп запаса слпв (СУВ). статистически значимая разница . чтп существует статистически значимая взаимпсвязаннпсть между урпвнем и языкпвпй кпмпетенции и всех пдиннадцать стратегий. Pavičid. University of Alabama.50 и 3. несмптря на мальенкие птличия в урпвне применения категприи стратегий спппставимп с урпвнем языкпвпй кпмпетенции все пять категприи стратегий имеют средний урпвень упптребления (между 2.49). видна и неппхпдимпсть перенесений стратегий." Doktorska disertacija. Также. (2003). Cambridge: CUP. Acquisition and Pedagogy.edu/TESL-EJ/ej26/a3. Schmitt. "Learning Strategy Applications with Students of ESL.-html› Stoffer.

education included. People of all ages and especially young people love to go abroad for different reasons: study. Tirana University Abstract: Being under constant political. Identifying the reasons for the big political and economic changes made teachers aware of their professional development in order to implement contemporary teaching methods. work. English being an international means of communication. objectives will be addressed concurrently and throughout the course. Faculty of Foreign Language. The opening of Albania to Europe and the world at large set big tasks to the people to learn foreign languages.5) Standardized EFL Teaching Shpresa Delija. which means that without objectives there will be no language lesson. Why Objectives in Teaching English? Over the last 21 years Albania has changed much in all spheres of life. economic and social change especially. implement teaching methods. As Agni Malderez and Caroline Bodòczky say in their book (1999: 22). Nowadays. So learning English as a foreign language has become a necessity for every one. English teaching and learning comprise an important part of the . our country has had an urgent need to change its education system.111’243(496.Folia linguistica et litteraria 369 UDK 371. 10 307. This paper also gives answers to the following questions: What principles should the language teachers consider while setting objectives? Why should they follow them? How do students benefit from a well-designed lesson plan? Data collection from these questions pointed out the importance of professionalism in teaching English in our schools. So in recent years. So this paper deals with the reasons why teachers need to be upgraded professionally and how objectives help them enhance language teaching in their language classes. objectives.07. set objectives. after the 90-s. Key Words: design lesson plan. In order to make English teaching available for our students it is important to lead EFL teachers towards successful teaching.3:811. research or travel.2010) to promote English teaching and learning in order to meet the needs and interests of students. which means having a well-designed lesson plan via well organized objectives. professionalism. the Albanian Government has shown great interest in teaching and learning English in accordance with European standards by amending new laws (law no. dated 22.

As Don Snow has pointed out (3. According to the Law of the Higher Education in Albania (law no. multilingualism and intercultural education. the faculty teaching staff conducted a deep analysis of all the problems we encountered such as the qualification of teaching staff in line with the European standards in education. the design of ELP. This study concerned the following: a) Sufficient information about Bologna System. we. with English being obligatory. great tasks were set forth to the English teachers to change their way of teaching to promote a more communicative learning. c) ELP for university and high school students d) Language text books and other teaching materials. Therefore. authentic textbooks. In 2005 an analysis of the higher education in Albania was made in order to see which standards were to be fulfilled so that the implementation of Bologna System would be easier. The need to adjust the Albanian school system to the European standards and to the levels of foreign language competence as described by the Council of Europe (The Common European Framework of Reference for Languages Learning. and after getting the sufficient information about the . students’ learning depends ultimately on their own efforts and the teachers on their own side should be reasonably successful learners of English. dated 22. We conducted a deep analysis on these problems. There is a growing demand for wellqualified EFL teachers who are able to teach communicatively but also have the desire and responsibility for growing professionally in order to keep up with the changing needs and interests of their students. This demand can be met if methods of teaching and learning are modified in line with the curricula and syllabus objectives in order to provide them with language skills. which reflect the National Strategy for the Development of pre university education (2008) that states Foreign languages policy of the Ministry of Education and Science are designed and applied in accordance with the development in our country and in concert with the EU policy in this regard. 19). b) Quality teaching in our schools.07.1.2010) everyone has the right to be educated. Being the Government’s priority new laws and amendments are passed by the Government and the Parliament in order to further develop English teaching in Albania. 10 307. asks for professional English teachers that meet the above standards. Assessment [CEFR] 2002).370 Journal of Language and Literary Studies school curricula. 2010). Teaching. and in 2012 the high school students are not going to take four exams but five. and improvement of teaching methods. In the study. Revista Mësuesi no. which means that they themselves should give their students a better understanding of how to learn and use the language correctly. therefore. following two basic EU directives.

6). Focus on Objectives The focus of this paper is on the importance that teacher growth has in setting clear objectives and goals during the course planning. They also lead students to climb up the ladders of the language towards the acquisition of communicative language skills through cooperative learning.Folia linguistica et litteraria 371 Bologna System. including the subject matter and skills to be taught. Providing teachers with sufficient knowledge on teaching and learning objectives results from the research ad proves that training teachers in how to design course objectives should influence professional development of teachers. There are two assumptions in this research: Why professionalism in the teaching process and Why objectives help in teachingFL? The first assumption has to do with learning teaching and how teachers could be throughout the teaching career (Scrivener 370). This assertion was based on research which has shown that without group discussion you cannot come to the right solutions. we started to apply it in all levels of high education. Course aims and objectives should be: a) explicit and shared. Teachers should know their students’ needs and interests and at the same time they should know how their students learn and develop during the teaching and learning process within social contexts. thus making possible the removal of their traditional lessons (Kagan & Kagan1. They should understand curriculum content and goals. The second assumption concerns the way teachers should set objectives in order to accomplish their duty successfully. 1.5. Don Snow emphasizes the idea that the goals of the language course serve as the focus around which everything else is built (37). b) knowledgeable and c) practicable (Malderez & Bodòczky 22-23). He goes further with the idea of the teacher’s portfolio as a tool for teachers to get upgraded professionally (40). In studies conducted about Teacher Education by Viljo Kohonen (40) it is stated that teachers should clarify their personal aims and interests for themselves to promote reflective learning. To have a portfolio teachers need to know how to identify students’ needs and interests which help them set course objectives in order to turn them into objectives for their lesson plans. and the students’ needs as well. . These changes asked for teaching quality in English and the primary starting point was through setting clear objectives and goals in teaching. Through a good planning of the course the teachers know where their students are going.

Each interview lasted 15 minutes. all of them females of 21-26 years old. They were selected randomly. whereas the student teachers study to become English teachers.372 Journal of Language and Literary Studies Method In the context of the drawbacks to traditional teaching methods I have constructed a study to identify teachers’ professional development via the set of teaching objectives that could benefit English language student teachers in Albania. I started with the proposition that teachers’ growth could affect better organized course design and lesson plans. which. could affect English language learning. newly assigned teachers (B). whose goal in life was to become English language teachers in undergraduate levels of schooling. Groups A and B were composed of student teachers and newly assigned teachers. but of student teachers’ benefit. I had talks with them in order to get sufficient data for my research.during which I observed the needs and interests of the respective study groups. There were mainly 10 newly assigned teachers and 20 student teachers. There were experienced teachers that participated in this research. . with well designed objectives. Participants I did a case-study which was focused on some questions addressed to some student teachers (A). I made the interviews once a month for three months in a row (from January-April). The student teachers and the newly assigned teachers observed the experienced teachers’ lessons for exchanging experiences. The interviews concerned professional development of the young EFL teachers in Albania. They played mostly a secondary role. which produced data for this study. It has not yet become a profession for men to teach young learners. I examined the following research questions: A: What pedagogical skills and strategies should the student teachers need to have in EFL learning and teaching? B: What methods can be used to create a communicative language environment in your classes? Both groups of participants of this research (A and B) answered the above questions. There were no males because there are few male teachers in the primary schools in Albania. and experienced teachers in 5 primary schools in Tirana. The young teachers teach in 5 primary schools. I handed out questionnaires and then interviewed the young teachers and the student teachers as well. The study occurred in a six-month period (January-June 2008).

mainly course objectives.” “disagree. 2. After the observed lesson they exchanged ideas about teaching and especially about course design and lesson planning. The student teachers contrasted their teaching with their own theoretical background together with the theory they were provided at the university. They were concerned mainly in the setting up of course and lesson plan objectives. The data were not only in quantity but also qualitative while examining the questions. and 3 in the Appendix. So. The ranking was: “strongly disagree. eye contact. interests and their mood.” I used the following rubrics for the observation.” and “always. The student teachers also observed 10 English classes in primary schools and attended the classes of experienced teachers in order to see the pedagogy they used.” “course design. I interviewed them randomly.” Participants in this study collected data about classroom setting. The student teachers talked with the experienced teachers and noted down the skills and the strategies they should have as future teachers to make the lessons effective. principally objectives. The use of all these techniques in data collection provided me with evidence from which strategies and teaching tips were identified.” and the ranking of “never.” “neutral. I involved these actors in the study in order to better see how teacher professionalism can help learning in the English class. During the observation of the EFL classes the student teachers were divided into groups of five because classes are very big in the Albania. questionnaires and observations are presented in Tables 1. and intonation). classroom conditions.” “sometimes. I used these techniques for the interview because I wanted to judge them from their psychological point of view and what the effect their mental state at different times of the day had on the teaching process. the students” conduct during the English lesson. As the focus in this study was to find ways to professionalize EFL teaching I asked the student teachers to jot down all the steps that experienced teachers used during their teaching. the teachers” behavior and their communication in class (gestures. I evaluated their background in English as well. In examining the . and the interview.Folia linguistica et litteraria 373 Procedure The data was collected at the end of April 2009 from all the actors that took part in the study. questionnaires. I interviewed the newly assigned and the student English language teachers at different times of the day to get to know better their needs.” “agree” and ‘strongly agree. Findings and Results Data collected from the interviews. during the observation a slight modification could be as follows “lesson planning.

374 Journal of Language and Literary Studies collected data either in quality or quantity. lethargy. Four of them said that they are sometimes treated well by the senior teachers. moreover. Training EFL teachers and especially the young teachers for professional growth can be applied in all the schools in Albania. As for their psychological state concerning teaching during the parts of the day they emphasized that they always feel good while teaching in the morning. It is also important to point out what works best in teaching EFL to student teachers and the new ones in order to give them the possibility to develop professionally. the more tranquiller. This will increase the desire for students to learn English better and at the same time it will motivate the student teachers to teach professionally. Conclusion This study gives evidence on the importance of teacher training at school and outside it. “lack of sleep brings loss of energy. The teachers’ mood in teaching is very important during the teaching process. They never get training at schools. and what is very much to be appreciated is the training. This shows that in the morning they are fresh and full of energy to give their utmost in their teaching process. and emotional instability” reports Sirito (2003). the more organized and the more love they put into their teaching. . Furthermore. the better the results are on the students’ and the teachers’ sides. which affect their teaching and especially the setting of the course and lesson objectives. Class conditions also affect teaching. The merrier. According to the results of table 1 I may say that classroom environment in the piloted schools does not attract the language learners towards a standardized learning. “This means that they sleep well during the night. It also emphasizes the fact that EFL course design and lesson plans in terms of clearly set oobjectives are very crucial in teaching in line with the European standards. studies reflect this information: ‘sleep debt considerably affects the teachers” thinking and mood” report Gais and Born (2001). So the newly assigned teachers confessed that they never face the same situation as they are taught at school. which needs to be improved. The collected data provided by all the actors in this study made possible the identification of the actual situation in our schools and what is more important the tasks set for the national trainers in order to apply teacher trainings in the schools. there were clear distinctions between what the student teachers get at the university and what they face in the real situation in the schools where they have started teaching.

ky artikull trajton arsyet pse mësuesit kanë nevojë të përditësohen nga ana profesionale dhe si i ndihmojnë objektivat të zhvillojnë më tej . 2009.2010.2010. Plihal. për të nxitur mësimdhënien dhe nxënien e gjuhës angleze me qëllim që të plotësojnë nevojat dhe interest e nxënësve. 2009. Spencer and Kagan Miguel. Mentor Course a Resource Book for Trainer-Trainers. 1999. Strategjia Kombëtare për Arsimin e Lartë ‘SKALA’ 2008-2013. Revista Mësuesi no. Learning Teaching. S. From Language Learner to Language Teacher. Snow. 2010. 2009. Caroline. 1. Print. Print. duke bërë të mundur amendimin e ligjeve të reja (ligji nr.Folia linguistica et litteraria 375 Bibliography Edge. Jan. 10 307 më datë 22. si dhe të vazhdueshme gjatë gjithë kursit. The Law on Higher Education amended by a new law no. që do të thotë se pa objektivat e mësimdhënies e të nxënies nuk mund të ketë plan mësimor. Continuing Professional Development: Some of our perspectives. Kagan. objektivat duhet të hartohen në lidhje me mësimin dhe njohuritë. Don. Elsevier. and Born. Cambridge UP. UK. 2002. Midlife in Insomnia.07. Julian. 2007. Agni. National Neuroscience Journal 13.Jim. Pra. veçanërisht pas viteve 90të . Për ta bërë mësimdhënien e gjuhës angleze të dobishme për nxënësit tanë është e rëndësishme që t’i drejtojmë mësuesit e gjuhës angleze drejt një mësimdhënieje të sukseshme që do të thotë të kesh një plan mësimor të planifikuar mirë nëpërmjet organizimit të kujdesshëm të objektivave të mësimit. vendi ynë ka patur një nevojë të ngutshme për ndryshime në sistemin arsimor. MËSIMDHËNIE E STANDARDIZUAR E GJUHËS ANGLEZE Duke qenë në ndryshime të vazhdueshme politike. Marion. Gais. dated 22. Në vitet e fundit Qeveria Shqiptare ka treguar një interes të madh në mësimdhënien dhe mësimnxënien e gjuhës angleze në përputhje me standardet evropiane. Stickgold Robert and Walker Mat.07. Macmillan. ekonomike dhe sociale. and Williams. Scrivener. 2000. 10 307. Malderez. The Neuroscience of Sleep.Michigan USA: McNaughton and Gunn. Astu si kanë theksuar Agni Malderez dhe Caroline Bodòczky në librin e tyre (1999. W. IATEFL. Print. Kagan Cooperative Learning. Wagner. 22). U. Bodòczky.

Identifikimi i arsyeve për ndryshimet e mëdha politike dhe ekonomike ndërgjegjësoi mësuesit për zhillimin e tyre profesional me qëllim që të zbatonin metodat bashkëkohore të mësimdhënies. helpful and do their best to upgrade professionally.376 Journal of Language and Literary Studies mësimdhënien e gjuhës së huaj në klasat e tyre. profesionaliëm. Quotes and posters on the walls inspire teaching. gjithashtu. Ky artikull. Language teachers attract their students by using authentic materials in class. Total 15 13 15 3 20 7 Disagree Neutral Agree Strongly agree 14 12 8 3 10 3 22 - 5 - 11 - 4 - 15 20 3 7 - 12 66 37 13 73 5 49 15 . objektivat. Teachers are kind. Apprendix 1 Table 1. Students are interested in the language lesson. Fjalët kyçe:hartoj planin mësimor. u përgjigjet pyetjeve të tilla: Cilat janë parimet që duhet të marrin për bazë mësuesit e gjuhës kur përcaktojnë objektivat? Pse duhet t’i ndjekin këto parime? Si përfitojnë nxënësit prej një plani mësimor të detajuar mirë?Të dhënat e grumbulluara prej përgjigjeve theksuan rëndësinë e profesionalizmit në mësimdhënien e gjuhës angleze në shkollat tona. zbatoj metodat e mësimdhënies. Observation by student teachers and newly assigned teachers Strongly disagree Lessons are done in lively and comfortable classrooms. Teachers use only communicative teaching methods Students are always in the center of teaching. Bulletin boards are found in all the language classrooms.

3. the evening? TOTAL 1 10 6 3 10 2 2 8 2 4 5 3 4 4 5 2 8 - 7. the afternoon? c. 8. 4. Are you faced with the same teaching situation you were taught at school? Do you find a friendly situation in the school from the very beginning of the school year? Do you exchange experience with the older teachers at your school? Do you get teacher training at your school by the senior teachers? Do you read professional books in order to develop professionally? Have you observed classes from the experienced teachers? Do all of you talk about your teaching methods and especially about course objectives? Do you find setting objectives to your teaching difficult? Do you feel good while teaching in: a.Folia linguistica et litteraria 377 Appendix 2 Table 2. the morning? b. The interview to the newly assigned teachers 1. 5. - 6 3 4 7 31 25 3 8 20 37 . 6. 2. 9.

378 Journal of Language and Literary Studies Appendix 3 Table 3 The interview to the student teachers. 5. 1. 6. 8. 3. Do student teachers study teaching because they have a goal in their life? Do they take part in micro-teaching while they have seminars in class? Are they conscious of what they study and why they study teaching English? Do you find teaching English interesting? Does teaching always makes you feel inspiring? Are the teaching materials useful for you in the future career? Do you set objectives easily? 12 Does setting objectives help you in your teaching? TOTAL 33 7 2 3 9 3 12 14 6 8 16 4 10 12 6 9 5 3 20 62 10 7. . 4. 2.

teaching. education. -English is not important because I am not going to use it at work. Introduction In the course of observing how English and French as second official languages are being taught in some State-owned higher professional schools in Cameroon and listening to some of the comments made by students about their bilingual training course: -Why are techniques of communication not taught in English as in French? I would have boycotted the classes if not for the need of passing my exams and graduating from the school.111(671. University of Maroua. bilingualism.Folia linguistica et litteraria 379 UDK 378:[371. it is vital to find out the evolution and the prospects of the teaching/learning of the “Bilingual Training” course at the tertiary level after fifty years of education. expectation. professional institutions.3:811. students. Cameroon Abstract: With Cameroon being an official bilingual country where English and French are the two official languages and both languages having an equal status. the school authorities and the state are supposed to do if we must achieve the learning/teaching of quality bilingualism for quality education in higher institutes of learning in Cameroon. .1) The Evolution and the Expectation in the Teaching/Learning of Quality Bilingualism for Quality Education at the Tertiary Level of Education in Cameroon Ojage Nicoline Agbor Tabe. It is in line with this thinking that we have put together the following guiding questions for this paper: What changes have occurred in the state-owned professional schools as the teaching of Bilingual Training is concerned? And how should they be taught in the above institutions to suit the current changes as a means of anticipating for an excellent teaching/learning of Bilingual Training in Cameroon? This article answers these worries by providing a picture of what the teachers. Key Words: evolution. Frenchmy first official language is my workplace language.

excellence. That is. quality and expectation are all about now leads us to the interpretation of the topic which is the development and the prospects of superior bilingualism for superior education. expectations of the bilingual training teacher at the pre-course phase of the course. I have also looked at the expectations at different levels: Cameroons’ vision of quality official bilingualism. quality and expectation which I think will pave the way for my talk. hopes or anticipations of something.380 Journal of Language and Literary Studies -I am tired of this grammar all the time from primary school to secondary school to the university and here too. . This is just a pointer to the numerous lapses in the teaching/learning process of our second official languages in Cameroon and also an indicator of the boring nature of the learning of these languages at the tertiary level of education where we expect the best from the trainers. class. I don”t know what is new that this teacher is adding to my knowledge. Evolution means development. -Why are we taught administrative writings in French only and not in English? Are they indirectly obliging us to write professional writings only in French? -Why are teachers who are not language teachers and not proficient in English coming to teach us English? I started wondering what should be done as regards the teaching/learning of our second official languages which we commonly call “Formation Bilingue” (FB). Before diving into the roots of the matter. what advancement have been made in the teaching and what anticipations can be made to give bilingualism in higher professional colleges in Cameroon an excellent and eminent image as teaching/learning are concerned. eminence. Many other questions ran through my mind like what were the dreams of the proponents of this policy of official bilingualism and how has their vision evolve with time? and what should be done by who at the tertiary level to better encourage Cameroonians to continue to desire learning their second official languages? These worries have been resolved in this paper. value or the standard of something and expectation means the prospects. Having the notion of what evolution. superiority. growth or advancement. Quality means the worth. In the following parts. It is such a boring class. expectations of the teachers and learners during and after the course and what is expected of the school authorities for a quality bilingualism course. it is important to highlight some key words – evolution. the state’s vision of official bilingualism and the evolution has been traced.

Fonlon in1963 with precision states what he thinks the vision of this language policy should aim at the teaching of English and French in our schools and colleges should be to produce citizens capable of handling both languages with consummato skill. citizens should be able to be competent and performing in both English and French.Folia linguistica et litteraria 381 Cameroon’s vision of official bilingualism We cannot talk about the Cameroonian vision of official bilingualism without making mention of Fonlon – a famous founding Father of the stated policy and president Ahidjo – the first president after independence. philosophy and science. then written. At the practical level. capable of producing in English or French. first oral. Ahidjo’s vision of official bilingualism in the Federal Constitution was one that the pipuls of the lycee. The second objective is to contribute to the young francophone’s intellectual growth by the acquisition of a language which is so significant in the fields of literature. it will also prepare Cameroonians for a unique role among the Anglophone and francophone countries of Africa. For them. Also. the teaching of English must aim at the command of current English as a means of communication. This willinvolve some or all of the following abilities: . you can bear with me that their dream was that of producing equal official bilinguals on attaining a certain level of education. While the achievement of this goal will foster national unity. would acquire a perfect knowledge of English and French and be able to function equally well in one language as in the other. the ever first English syllabus for secondary schools in francophone provinces by MINEDUC outlined fully the dream of official bilingualism in Cameroon: The teaching of English in the French – speaking area of Cameroon has two principal objectives. works of arts or science of the highest merit (70). The first of these is to contribute to the development of a bilingual culture in which the majority of the citizens are able to express themselves in both English and French and can truly share a common heritage. after reaching a given level. regardless of their Federated State of origin. In like manner. after attaining a certain level of education. From the above reactions of Fonlon and Ahidjo. as they please.

The production of equal official bilinguals proposed by Fonlon and Ahidjo. then passages of greater difficulties from newspapers or books – to correspond with Anglophones. acquiring the second official language for the purpose of communication.(13) At the level of teaching/learning. It is not surprising when Tchoungui quoted by Ubanako attests that two main objectives were assigned to the policy of official bilingualism: to give opportunity to every Cameroonian to study his or her first official language according to their geographic location and to give him/her the opportunity to study and speak the second official language as well and consequently become a perfectly balanced bilingual. 2. The production of received official bilingual propounded by the ever first academic programme of MINEDUC.382 Journal of Language and Literary Studies – to understand and answer questions which requires explanation or information. Looking at the objectives of the ever first French-speaking programme of the teaching of English and French to Francophones and Anglophones respectively. A lighter teaching of bilingual training for the purpose of communication 2. after reaching a given level. – to manage one’s own way in an Anglophone area. these diverse views gave birth to two different teaching approaches to official bilingualism: 1. – to read and understand passage such as directions or announcements. you can bear with me that more emphasis was laid on the majority of the citizens being able to express themselves in both English and French not leaving out a command of current English and French as a means of communication. – to appreciate the culture of the other Anglophone countries – to pursue advanced studies in English (5). This entails the acquiring a perfect knowledge of English and French and being able to function equally well in one language as in the other. That is. – to understand radio broadcasts. This disparity gave rise to two diverse visions of official bilingualism: 1. That meant that there was a shift of the vision of official bilingualism from what was purported by Fonlon and Ahidjo to what was maintained by the ever first academic programme.A heavier teaching of bilingual training for both communicative /grammatical competence .

(127) In conformity to the above. The state policy of official bilingualism was stated in the federal constitutions of 1961. the state envisaged the teaching of English to all French -speaking students on the one hand and the teaching of French to all English-speaking students on the other. English/French has since then been taught in the state-owned professional schools with the spirit of promoting official bilingualism under the framework of “Bilingual Training. both languages having the same status.Folia linguistica et litteraria 383 The questions one can keep asking is: why this differences in the early vision of official bilingualism in Cameroon and does this account for the present confused state of the teaching of official bilingualism at the tertiary level where some schools practice the lassez faire official bilingualism for communicative purposes while others practice a hard official bilingualism for both grammatical/ communicative competence? This leads us to the next phase of our paper which is: A.. the year that saw the re-unification of the former two federated states into a united Republic of Cameroon. amended in 1972 as follows: “The official languages of the Republic of Cameroon shall be English and French. What changes have occurred in the teaching/learning of the Bilingual Training course in the target schools? B. The state shall guarantee the promotion of bilingualism throughout the country…. This effort of the government was reiterated in the educational policy as Mckay quoting Todd points out: a bilingual approach was also adopted towards education. the government of the country has constantly recognized English and French as the two official languages of the country with the both languages having the same status.” This was done with . What type of bilingualism is supposed to be practice in higher institutes of professional learning in Cameroon? -Is it quality bilingualism for quality education? -If yes then how can we attain our objectives? Evolution in the Teaching of English/French to Students in State-owned Professional Schools in Yaoundé Since 1961. all education was to be in either French or English with bilingualism in those two official languages being specifically catered for in a number of secondary schools and the University. From nursery schools upwards.” In order to promote bilingualism for integrative purposes.

The above points provided a propitious setting for the change from the teaching of general grammar to the teaching of Professional English. In conversations with Professor Alobwede. This above low spirit manifested by the students triggers a change to what was taught to them. I have imposed English for science and technology on the learners because of its importance on their profession (interview conducted by Agbor. Ngasa and Mr. The introduction has also highlighted the low spirit that has preoccupied in the teaching/learning of the “Formation Bilingue” course. the students and the school authority not leaving out the state which the next portion projects as quality bilingualism in higher education. Mrs. Mrs. all pioneer lecturers of two state-owned engineering professional institution: the National Advanced School of Public Works and the National Advanced School Polytechnique respectively. I was made to understand that barely general English/French grammar was being taught to the above students. Ngasa. Nashifu. For them. Nashifu was that. One of the reasons for this change advanced by the teachers is: since most of the best first hand science text books are available in English and only later translated into French. 10/02/2009 at the NASPW. .Yaoundé) Following this observation. Following the development in the teaching/learning of the official languages. the trainers tried to shift from the stiff grammatical rules to some kind of teaching of English that relates to the field of the students which is Professional English. Another reason for this shift from the teaching of general grammar to special technical vocabulary given by Mr. I have the impression that the students were not motivated because they have been doing a lot of grammar in their lives. a pioneer English language teacher in the National Advanced School of Public Works has this to say as this shift from general grammar to technical English is concerned: Personally. what they were learning does not have any relevance to their prospective professional world. most technical appliances and products that these students will constantly be in contact with throughout their working lives are labelled in English.384 Journal of Language and Literary Studies the goal of helping the learners to acquire their second official language – English or French so as to contribute to the growth of the bilingual culture. the students exercised the lack of motivation to the learning of general grammar as they do not see any need in concentrating on learning grammatical rules which is a mere repetition of what they were doing from primary schools through secondary and even university. we also expect a subsequent change in the teaching/learning approaches and even the comportment of the teachers. As time passed on.

Thou shall be flexible 12. That is. Thou shall be stable and warm 7. the teaching of quality bilingualism for quality education in any professional school must take into account the specialty of the learners and their prospective professional language needs. B. Thou shall not always be perfect and all knowing . Thou shall have broad knowledge and interest 2. the school authorities and the government for use to succeed which the forthcoming sections advanced. learners’ expectation and aspiration and their purpose for learning their second official language. Thou shall be nonpunitive 9. teachers’ language. Thou shall be enthusiastic 13. All these abilities that teachers of bilingual training should aspire for their attainment of quality bilingual training teaching can be presented in the form of 43 commandments: 1. Thou shall strive to be intellectually prepared 3. teaching methodology. What are the expectations of the teacher before classes? The first and most important issue in the teaching of a quality bilingualism course is whether the course reflects the needs of its learners. the teacher is expected to know the linguistic background of his/her learners. What are the expectations of the teachers during the course? Hamachek holds that quality teaching is more than one thing. Therefore. Thou shall know thy learners 4. There are also prospects for the students. Thou shall be creative 11. Thou shall be responsible. systematic and imaginative 10. during and after the course. current knowledge of learners’ Second language (L2) and the similarities/differences between their previously acquired languages and the target language.Folia linguistica et litteraria 385 Expectation for Quality Official Bilingualism at the Tertiary Level of Education in Cameroon Much is expected of the teachers before. Thou shall use advanced organizers especially pre-learning tasks 5. Thou shall express more friendly feeling towards thy learners 8. teachers’ behaviour and personality. teaching style. Thou shall be noted for conceptual simplicity 6. I strongly buy his assertion of quality teaching which encompasses the teachers’ appearance. Any quality bilingualism course should consider the factors that affect their learners’ wants. the teachers’ perception of self and others. A. He opines that it is both an art and a science.

Thou shall welcome learners questions 42. historical and sociopolitical context 27. during and after their lesson/course 2. Thou shall cultivate a thirst for learning in thy learners 26. Thou shall judge what thy teaches and how well thy teaches 25. Thou shall be human and considerate 15.learning 36. practice laissez faire and be democratic 21. Thou shall dream and be on the offense rather than on the defense 31. during and after the course 37. 1. Thou shall test thy learners on what thou had taught 38. Thou shall give thy learner thy first priority 22. Thou shall reflect on what is meaningful to thy learners 35. Thou shall value thy learners 16. Thou shall be autocratic.386 Journal of Language and Literary Studies 14. Thou shall differentiate between the trivial and the meaningful 32. Thou shall encourage self. Thou shall be learner centered 23. Thou shall be patient with learners 43. Learners should participate actively in class . Thou shall use real-life examples 33. What are the expectations of the learners? 10 commandments have been postulated for learners to adopt if they intern to acquire quality “Formation Bilingue” Learning at the Tertiary Level. Thou shall possess good correction approach 41. Thou shall be cordial with thy learners 39.cultural sensitivity and diversity 30. Thou shall be integrative rather than dominative 24. Thou shall vary thy methods 40. Thou shall never allow thou learners to leave the class with any worry concerning the lesson C. Thou shall have positive perception of learners 18. Thou shall be self-confident 17. Thou shall challenge and encourage thy learners 19. Thou shall fashion all thy teaching to take place in a cultural. Thou shall evaluate thy learners before. Thou shall be sensitive to thy personality feedback 20. Thou shall do research and be acquaint with scholarship 29. Thou shall strive to change thy learners and thyself as thou teaches 34. Thou shall raise thy learners awareness of cross. Thou shall participate in workshops on effective teaching strategies 28. Learners should be very open to their teachers before.

More lecturers (even part timers) should be recruited and paid regularly. Learners should respect their teachers view and that also of their fellow students 5. Also. I advise the school authorities to recruit lecturers who have acquire some valuable extra knowledge on the teaching of professional English because it has an impact on the teaching/learning process. English/French language books for specialized technical vocabulary and the teaching/learning of English/French as second and foreign languages for teachers and students to explore and improve on their knowledge. there should be a syllabus for the bilingualism courses based on the need of the learners from different specialties. English/French in general. In addition to the above. Learners should engage into self. The school library should be well equipped with books on Learning English/French at the tertiary level. Professional English/French.Folia linguistica et litteraria 387 3. Furthermore. In the same light. the programme should be flexible and should be modifiable as new trainees are admitted yearly to truly suit the wants of the students. What are the expectations of the school authorities? The first and most important expectation of the school authorities is for them to create a Bilingual Training Unit with coordinators to manage the affairs of the Bilingual training course programme. if we must achieve efficient teaching and attain the objectives of quality bilingualism. Learners should start seeing themselves as teachers and endeavour to comport as one 4. curiosity and involvement for . teachers should be given enough hours to cover a good amount of the professional language knowledge needs of the learners which is an aspect of quality bilingualism at higher stage before graduation so as to arm them with valuable skill needed in the job market. Teachers should be given (financial and certificate) best teacher awards annually to enable them create a good psychology in teaching and a good learning climate which is recommended for any successful “Formation Bilingue” learning situation. Learners should assert their preferable teaching/learning styles 9. choice. Learners should keep on asking question until they are satisfied D. This justify why Morgan and Peter (33-34) in citing William and Burden identify factors as challenge.learning activities 8. I think if the teaching of quality “Formation Bilingue” in English/French at the tertiary level is taught every semester. Learners should try to have a say as to what they are being taught 7. it will give the trainers enough time to cover much than they actually do. Learners should give undivided attention to their classroom learning 10. Learners should be polite to their teachers and classmates 6.

4.1 (1991): 46-56. Mara." Teaching Education. 1991. 4. we will have a positive outcome for quality bilingualism for quality education at the tertiary level. 4. For Cameroon to meet up to expectation of quality bilingual training teaching/learning. E. Conclusion The teaching/learning of the official languages have evolve during fifty years of education at the tertiary level and so the teaching/learning approaches should equally evolve to that of quality. "Quality teaching is Judged by what we Teach. we Change our Students and Ourselves. Don. 4. Morgan. 1 University of South Carolina. Teaching Modern Foreign Languages: A Handbook for Teachers. Bibliography British Council. N. "As we Teach. This is in line with Cross’s (41) proposal of instrumental materials. Teaching Education. Module 1 -3. 1(1991):25-35. By so doing." Teaching Education. 1 (1991): 17-21. TeachingEnglish – TKT Essentials. It will also keep the candle of the learners constantly burning for the learning of their second official languages and avoid circumlocution on basic grammar which is boring to them because they have been seeing it from primary school through secondary and even university levels of their studies. and Peter. not Just how Well. put their hands together so that they may succeed.Shevin. 4. Haberman. J. 1975. The state can better the teaching/learning of quality Bilingualism by providing the schools with a language laboratory with audio and video cassettes.388 Journal of Language and Literary Studies being responsible for motivation and creativity in second and foreign language learning. C. Sapon. 2001. films and video games on the learning and teaching of English/French. "Enhancing the Quality of Teaching in Colleges and Universities: Teaching forDiversity. class size and quality teaching as having the greatest impact on quality education. 1 (Febuary 1993):7-9. "Can Cultural Awareness Be Taught In Teacher Education Programs?"Teaching Education. Charleston. Learning and Growth. . London: Kogan Page. 2010."Teaching Education. Michigan State University: Allyn and Bacon: Boston. the entire higher education community and more especially the trainers. Dan Marshall. Behavior Dynamics in Teaching. Martin. Hamachek. Niara and Judarkasa.

EVOLUTION ET ATTENTE DE L´ ENSEIGNEMENT/APPRENTISSAGE D´UN BILINGIUSME DE QUALITE´ DANS L´ ENSEIGNEMENT SUPÉRIEUR AU CAMEROUN Pour un pays officiellement bilingue ā l’instar du Cameroun où l’Anglais et le Français sont les deux langues officielles ayant un statut égal. il est important de connaitre l’évolution et les débouchés de l’enseignement/apprentissage des cours de formation bilingue au niveau tertiaire après cinquante ans d’éducation.Folia linguistica et litteraria 389 Simon. des élèves et des autorités scolaires en vue d’assurer un bilinguisme de qualité pour une éducation de qualité dans les grandes écoles du Cameroun. 1. P. "Regional Varieties and Educationally Determined Lects in CAME. English Syllabus for Secondary Schools in Francophone Provinces. 4. . Mots-clés: Evolution. State Document: Cameroon. enseignement."Teaching Education. Bernice. Ubanako. grandes écoles. Valintine. Wolfson. Attentes." Teaching Education. 1961 and 1972. State Document: Cameroon. MINEDUC. bilinguisme. éducation. Print. C’est dans cette optique que les questions suivantes ont été posées ? Quels sont les changements survenus dans les écoles de formation cibles s’agissant les cours de formation bilingue et comment celles-ci devraient êtres enseignées dans ces grandes écoles en vue de promouvoir un enseignement.apprentissage adéquat pour la formation Bilingue après cinquante années d’éducation ? Cet article esquisse une réponse à ces questions tout en donnant des indications sur ce qu’on attend des enseignants. University of South Carolina (1991): 57-68. 4." 2007. "Insights into Better Teaching.1 (1991): 69 -77. The Federal Constitutions. "Becoming a Teacher. 1975.

.

Folia linguistica et litteraria 391 UDK 371. religije. Polazište rada je da medijska kompetentnost predstavlja petu jezičku kompetenciju. istorije. informacija o zemlji i ljudima čiji jezik učimo i sa kojima možemo dodi u kontakt. a govori se i o odnosima filmova i socijalnih i istorijskih aspekata stvarnosti. te je tim vedi i njegov značaj u nastavi stranog jezika. film zauzima sve više prostora u svetu medija i tek ciljnim koncentrisanjem na njegovo proučavanje. Ključne reči: film. može se sprečiti da čovek ostane pasivan posmatrač scena koje kasnije gube svoje primarno značenje. autentičnih govornih situacija. Definiše se nekoliko mogućnosti predstavljanja filmova. realnih komunikativnih impulsa i povoda. Iako toga uglavnom nismo svesni. . a o kojima de kasnije u samom tekstu biti reči. eksperiment Uvod Film je jedan od vodedih medijuma kulture savremenog čoveka i bez njega se teško može zamisliti kulturni ili tehnički savremeni život. Univerzitet u Beogradu Apstrakt: U ovom članku se nudi objašnjenje funkcije i načina korišćenja filmova u nastavi stranog jezika. geografije i nekih drugih predmeta. menjaju se i utiču na njegovu svest. Veliki broj filmom obrađenih tema zadire u duhovno odrastanje i razvoj učenika i može biti od pomodi u savladavanju svakodnevnih problema i izazova.686:81’243 Film u nastavi stranog jezika Budimka Uskoković. Film je specifična obrada širokog spektra tema često strane kulture. Kao posebna umetnost. ved treba da nađe mnogo širi prostor u skladu sa uzrastom. verskim opredeljenjima i interkulturnim razlikama učenika. bez obzira na probleme koji se mogu javiti. kompetencija. društvo. ne sme biti ograničeno samo na nivo osnovne škole. Korišdenje filma u nastavi stranog jezika. kao i pozitivni i negativni aspekti prikazivanja filmova u nastavi. modela ponašanja. likovne umetnosti. film omogudava jedinstven pristup stranom jeziku. Rad se bazira na eksperimentu sprovedenom u Nemačkoj i zaključuje se da bi bilo efikasno ako bi se takav eksperiment sproveo i na ovdašnjim prostorima u cilju poboljšanja medijskih sposobnosti i boljeg uvida u nivo reakcija mlaĎih učenika i studenata. rodnim razlikama. postaju deo rečnika ili opšte kulture. socijalne realnosti. dijalekatskih razlika.

dalje usavršavali. odnosno sticanje sposobnosti pretraživanja i pronalaženja informacija putem Interneta. Kako u ostalom delu Nemačke i dalje postoji veliki problem medijske kompetentnosti nastavnika. . Planet). tradicija samih predmeta ne dozvoljava uvođenje nečega novog. Studio D.392 Journal of Language and Literary Studies Iako neki izvori njegovo korišdenje smatraju dodatnim opteredivanjem nastave. Nemci smatraju da svako može gledati film. i da li je potrebno da u tom slučaju i film bude deo tog predmeta. Obrada ove teme mogla bi pomodi i srbistima u nastavi srpskog kao stranog jezika. sticanjem novih informacija. ali i da podstakne nastavnike da se što češde bave ovim medijem jer je on jedan od načina pospešivanja aktivnosti učenika i održavanja njihove pažnje. filmski najkompetentniji stručnjaci rade van škola i veliki je problem dovesti ih. nude veliki broj filmskih referenci i tekstova koji se zasnivaju na poznavanju filmova i priče kroz sliku i ton sa dodatnim materijalima (Schritte International. jer je sve vedi broj poslova koji zahtevaju ovakvu sposobnost. To je i jedan od razloga za češde održavanje seminara i izradu projekata preko kojih bi se nastavnici. postavlja se pitanje da li je potrebno uvesti novi predmet koji bi za cilj imao postizanje medijske kompetentnosti. a pritom se zaboravlja da je veliki broj knjiga u novije vreme ekranizovan i da bi i taj oblik interprettacije literature trebalo uključiti u modernu nastavu. a ne i iz kulture filma. da u nastavi njihovog maternjeg jezika postoje mnogo bitnije stvari i da nastava nemačkog jezika treba da pruži znanje iz književnosti. eksperimenti sprovedeni u Nemačkoj pokazuju drugu stranu stvarnosti na kojoj su deca i mladi željni usavršavanja u medijskoj kompetentnosti. sa njima organizovati nastavu ili omoguditi da podučavaju nastavnike koji pred ovim zaziru i plaše se da bi mogli izgubiti svoj autoritet u modernom svetu (Pfister 22). navodi se nekoliko razloga za to: film kao medij postoji odavno i vodi se neosnovana diskusija o poboljšanju medijske pedagogije. U Bavarskoj je medijska kompetentnost ved odavno deo kurikuluma (Wörther 2). Izdavačke kude u udžbenicima za strani jezik ili za nemački kao strani jezik. Evropska Komisija ved sprovodi akcije radi bezbednije upotrebe Interneta. Cilj ovoga rada je da pomogne nastavnicima da sagledaju sve prednosti i mane primene filma u nastavi. em. jer mu se u okviru drugih predmeta ne posveduje dovoljno pažnje. odnosno može biti dobar podstrek za prikazivanje srpskih filmova u nastavi i kod nas i u svetu. na prostorima gde se srpski jezik izučava kao strani. Medijska kompetentnost kao poseban predmet? S obzirom na to da živimo u tehnički veoma razvijenoj civilizaciji. Ovde de biti reči i o značaju kratkometražnih filmova i televizijskih serija.

gledaju filmove. kako to Džeromi Bruner kaže. 2). a za to je neophodno filmsko opismenjavanje nastavnika. višestrana. žene i mlade Rajnskofalačke oblasti. pokazao je da je film pravi oblik socijalizacije dece i mladih i da su polazna razmišljanja bila . motivaciji i interesovanjima. U svetu se održavaju seminari u trajаnju od mesec dana do čak nekoliko meseci i namenjeni su nastavnicima ili bududim nastavnicima stranih jezika koji mogu aktivno da učestvuju u diskusijama.Folia linguistica et litteraria 393 Namede se pitanje šta je sa obrazovnim ustanovama u našoj zemlji? U našim školama postoji problem nedovoljnog medijskog opismenjavanja upravo zbog nedostatka savremenih tehničkih pomagala. Uloga filma u nastavi je da oplemeni sadržaj. pa onda i za naše nastavnike stranog jezika koji bi se mogli baviti domadom kinematografijom. Treba ih birati ciljano i argumentovano predstavljati. odnosno. godine u Nemačkoj pod pokroviteljstvom Ministarstva za obrazovanje. a potom na njih odgovori na najbolji mogudi način. On ostaje deo postojedih nastavnih planova. ali i sami uče nešto novo o korišdenju ovog medija. najpre za slaviste iz sveta. uz vođenje računa o uzrastu učenika. pri čemu bi učenici mogli da govore o svom iskustvu i tako upotpune nastavu i daju podsticaje za dalja istraživanja. mogudnostima njihovog povezivanja i preoblikovanja za bolju interkulturnu razmenu srpskih učenika u dijaspori i stranih učenika kod nas. za učenje putem otkrivanja. Eksperiment Film je kao celina subjektivna pojava. a škola bi mogla postati privlačno mesto (Wörther. odnosno rekonstrukcije sadržaja i iskaza sa kojima treba računati. rasteredena. subjektivnost. Učenici bi u tom slučaju bili motivisani za samostalno istraživanje. pa je teško govoriti o filmu kao posebnom predmetu. pa stoga nudi nepregledne reakcije. pa bi nastava mogla biti popularna. bez mogudnosti da se o njima diskutuje. Razlozi za to su mnogobrojni: dužina filma ne dozvoljava da se u obzir uzmu sve okolnosti i detalji. zabavna. Eksperiment izveden 2002. Filmovi mogu da usmere pažnju vede grupe učenika i mladih nego što to može književnost u modernom svetu. filmovi se gledaju samo da bi se ispunio čas pred raspust ili neki praznik u celini. stalnih zastupnika najviših pokrajinskih vlasti za mlade. osmišlja-vaju zadatke za nastavu sa decom. Takvu novinu u pristupu nastavi trebalo bi uvesti i kod nas. ali i za koje se treba pripremiti. predznanju. Filmovi omogudavaju da strani jezik uđe u učionicu na autentičan i prijemčiv način i nude situacije u kojima se jezik najčešde koristi. razlikama između domade i strane. da metodski obogati nastavu i za obradu svake teme bi se mogla nadi sekvenca u trajanju do 15 minuta koja bi učenicima pružila drugačiji pristup nastavnoj jedinici (Sass 10). Jedan od načina da se odabere film jeste da se najpre uradi anketa iz koje bi se tačno mogle precizirati potrebe učenika. ali se u praksi nedovoljno primenjuje.

određenim danima u mesecu. Glavni cilj eksperimenta bilo je upoređivanje starosnih granica za gledanje filmova. pedagozima i psiholozima.394 Journal of Language and Literary Studies tačna (Goehlnich 2002. Socijalno poreklo je od velikog značaja i polazna je tačka za dalja ispitivanja i varijacije u odnosu na klasne. jer i ti filmovi koriste elemente koji nisu prilagođeni deci. pa čak i rasne razlike. Mladi smatraju da su nepobedivi junaci akcionih filmova previše savršeni i da nisu dovoljno verodostojni. Toga kod nas još nema. odnosno da naprave jasnu razliku između stvarnosti i fikcije. jer se može desiti da za isti film postoji nekoliko starosnih granica. žanrovske i razlike u interesovanjima između dečaka i devojčica. Rezultati anketa sprovedenih pre ovog eksperimenta pokazale su vrednost filma u kontekstu slobodnih aktivnosti. Scene moraju biti odabrane sa ved utvrđenim ciljem. bio bi preduslov za prezentiranje filmova deci školskog uzrasta. Samo bi u tim uslovima bilo mogude utvrđivanje reakcija dece na odgovarajudi film i donošenje zaključaka o uticaju pojedinih scena na njihov psihološki razvoj. odnosno utvrđivanje mogudih odstupanja od ved propisanih granica. Prikazivanjem kratkih sekvenci mogu se postidi mnogo vedi uticaj i bolji rezultati. Nemačkoj. bolje je prikazati scene koje privlače i pobuđuju pažnju dece. Takvi junaci . u saglasnosti sa roditeljima. bavila ovom problematikom. gledala sekvence tih filmova kao uvod u obrade novih tematskih jedninica. Uvođenje komisije koja bi se. nego razmišljanja iz nekoliko perspektiva. deca mogu često da ih prihvate kao izmišljene. pa ju je potrebno ponovo usmeriti na likove čiji su unutrašnji konflikti vidljivi i koji pokazuju osedanja. pa se na samom početku javlja problem izbora filma. Metode bi trebalo da stvore okruženje u kome više nede biti selektivnog razmišljanja. 4). Scene nasilja u filmovima moraju biti filmski opravdane. U SAD-u. Roditeljima bi trebalo objasniti sve prednosti filmskih projekcija tokom časova. Eksperiment je pokazao da se mladi prisedaju scena i da ih upoređuju sa filmskim scenama nalazedi modus vivendi. Potrebno je ponuditi veliki spektar rodnih razlika. U zavisnosti od uzrasta. U ovom eksperimentu su učestvovali mladi od 12 do 16 godina. Zaključeno je da bi trebalo deci i mladima približiti kultne filmove tako što bi. Pritom se svakako mora podvudi razlika između kvaliteta. ili kao obnavljanje ved naučenog gradiva. načina gledanja filmskih sadržaja. Ako je potrebno iskoristiti crtani film sa takvim scenama. koji se bore sa svojim gubicima i neuspesima i koji imaju hrabrosti da uprkos tome i dalje prate svoje snove. Moglo se primetiti da animirane scene predstavljaju veoma bitan stilski element koji privlači pažnju i da crtani film ne mora nužno biti i film za decu. ciljeva. Engleskoj i još nekim evropskim zemljama postoje komisije koje utvrđuju starosne granice za gledanje filmova. Ovaj detalj bi mogao odvudi pažnju dece. odbaciti. navodedi ih da razmišljaju o njihovom dovršavanju. usmerenog vođenja i koncentrisanja na veoma važne oblasti. nacionalne. po potrebi. odnosno rešenja za nove situacije. a zatim ih kritički preispitati i. da se ne bi dogodilo da to izazove njihove negativne reakcije. što je u interakcijskom pristupu filmu realnost.

gledanje filmova bi trebalo da postane neodvojiv deo savremene nastave jer mladima pomaže da govore o onome što su doživeli. bez ličnog interesa. Deca mogu lakše da prepoznaju i prihvate ved viđeno. Došlo se do zaključka da sa čitalačkom kompetentnošdu raste i sigurnost u dekodiranju medijskih poruka. verbalizaciju osedanja kao što su radost i strah. kako bi mogao biti utvrđen uticaj filma na socijalni. Deca do svoje šeste godine mogu bolje da prate pravolinijsko pripovedanje nego kompleksne priče sa različitim stepenom razvoja. Pri anketiranju dece u našim školama videli bismo verovatno slične reakcije sa manje ili više intenziteta. da pružimo uvid u drugi svet. izgrađuje njihovu samosvest i budi motivaciju da učestvuju u rešavanju veoma bitnih društvenih pitanja. i 2004. jer još uvek nisu dosegla imaginarni nivo svesti na kome mogu da da razlikuju fikciju od realnosti. značaju domadih filmova u njihovom razvoju i sadržaju animiranih filmova. Primedeno je da je vedina uspela da se distancira i da razume problematične sadržaje. U eksperimentu koji je usledio nakon 2003. Više im se dopadaju nestašni i veseli junaci koji i dalje mogu da ispunjavaju zadatke u zajednici. moralni razvoj. pak. Shodno tome. Značaj i tehnike U stručnoj literaturi se navodi kada je korišdenje filmova u nastavi produktivno: kada želimo da ispričamo uzbudljivu priču. 6). kao na prohteve dece. Predškolska deca su čak u mogudnosti da situacije iz nepoznatog podneblja apstrahuju na sopstveno okruženje. posebno kada one nemaju nikakvih dodirnih tačaka sa njihovom okolinom. Utvrđeno je da je za decu predškolskog uzrasta veoma bitno koristiti scene i slike junaka na velikom formatu jer pospešuju njihovu reminiscenciju. učesnici su bili deca od 4 do 14 godina i pradene su njihove reakcije (Goehlnich 2004. s obzirom na to da i dalje nemamo dovoljno razvijenu čitalačku kompetenstnost kod dečaka. kognitivni. razmišljanja na različite teme – o prijateljstvu. Za sedmogodišnjake. pa su tako pogodni za bilo koji tip učenika.Folia linguistica et litteraria 395 filmova su im mnogo bliži. omogudavaju verbalizaciju audiovizuelnog. Ona mogu lakše da se poistovete sa junacima iz ekranizovanih bajki. dečjih knjiga i animiranih filmova. da zainteresujemo učenike za strani jezik. sazrevanje i razvoj sticanja medijskog iskustva. a snažni protagonisti im omogudavaju da scene sa mnogo emotivnog naboja prihvataju bez straha. oni moraju biti odvažni i požrtvovani za druge. godine. a u tom uzrastu je najneophodnije stvoriti identifikacionu sponu između filmskih likova i mladih. To bi trebalo istražiti i kod nas. da prikažemo neočekivano i kada . Filmovi iziskuju aktivno učešde dece u nastavi i proširuju njihov aktivni rečnik zahvaljujudi vežbama koje slede kasnije. ali bi ovom eksperimentu trebalo dodati i kontrolnu grupu koja bi nastavu imala u toku godine bez filmova.

Od isečaka bi se mogli napraviti kolaži i razglednice koje mogu ostati u učionici ili se. a ne bi nužno proizilazila iz njega. Bitno je obratiti pažnju na socijalne forme. Ako u učionici postoji kompjuter. a može se poveriti i samim učenicima da pronađu te dodatne materijale i da se na taj način i pre gledanja filma informišu o određenoj temi koja bi bila u direktnoj vezi sa temom filma. Ukoliko je razumevanje dovoljno dobro. emisije. saznati još neki podatak o kulturnim i hijerarhijskim odnosima u datoj zemlji. Jedan od oblika pripreme je i sakupljanje pitanja o tome šta bi učenici hteli da znaju ili napraviti kvizove. razumevanja detalja. pronadi ključne pojmove. Slike pokazuju realne odnose u prostoru i vremenu. za razliku od vizuelnih. ali i da na osnovu datih naslova razviju asocijacije i tok događaja. To se može postidi uz pomod naslova. koje dosežu čak 50 odsto (Harms 247). jer trajanje usvojenog znanja zavisi od semantičkog proticaja naučenog materijala. postaviti određene hipoteze i konstruisati značenja. razmišljanje i diskutovanje o nečemu novom i interesantnom (Sass 6). Ipak. Treba pronadi što vedi broj pasusa. slika. proširiti i aktivirati rečnik. tehničku i kulturnu pozadinu filma i probuditi pasivni rečnik učenika. časopisa ili novina koje bi odgovarale temi filma. pretpostaviti odnose među likovima filma. šta tokom i šta nakon prezentacije filma? Pre prezentacije je potrebno probuditi interesovanje za određenu temu. Na početku časa predstavljaju šta su naučili. Bitno je organizovati ovako unete informacije na što bolji način. interesovanje za glumu na stranom jeziku i omogudilo formiranje . odnosno ukoliko nedostaje level of processing. utoliko je i veda mogudnost za prelazak gradiva u dugotrajnu memoriju. asocijacije i informacije za istorijsku. skečeve. ovim postupkom se može postidi i kontraefekat ukoliko nema dubinske obrade podataka. informacije o filmu se mogu pronadi pretraživanjem pomodu naslova ili pojedinih ključnih reči. a kasnije to mogu da uporede sa ulogama junaka iz filma. kratkog isečka ili slika mogude je pretpostaviti sadržaj filma. Da bi se postigao ovaj cilj. mora se razmišljati o tome – šta ponuditi pre prezentacije. za postizanje globalnog razumevanja. teme. Mogude je napraviti liste sa rečima pomodu kojih se mogu nadi odgovarajudi termini za naslov. dijaloge. Preko naslova. preslikavaju stvarnost i ponekad mogu biti identične sa njom. Postoje parametri koji pokazuju da se samo 20 odsto auditivnih informacija može sačuvati. slika i asocijacija iz oblasti sa kojom su učenici ved upoznati i treba im dozvoliti da sami daju predloge za naslove. prodavati u humanitarne svrhe. pak. a logičke slike ovakve informacije prenose isključivo putem simbola koji ne predstavljaju dovoljno dobar izvor za dalje reprodukovanje.396 Journal of Language and Literary Studies hodemo da učenicima ponudimo temu za razgovor. odnosno daljim obrađivanjem i interakcijom kako bi razumevanje bilo utemeljeno. Otkrivanje razlika bi poboljšalo kvalitet njihovih slededih nastupa. podsticanje komunikacije i reprodukovanje teksta (Harms 248). Učenici dobijaju na prethodnom času uloge i tekst koji treba da nauče do slededeg časa.

mesta. rečenice ili komentari iz filma. nakon gledanja i slušanja. ali se pritom mogu napraviti liste sa svim događajima u filmu kada grupa treba da se .Folia linguistica et litteraria 397 dramske sekcije na stranom jeziku. aktuelnosti i promenljivosti jezika. boje. novu leksiku. stvari i pokušava da nađe određene simbole da bi uspostavila odnose. učiti istorijski i geografski podaci. Tada je potrebno koncentrisati se na sve ved navedene detalje. Treba napraviti materijal u kojem se popunjavaju reči. uvrstiti objekte. Na određenim časovima je pak potrebno gledati i slušati film. Takav pristup je interesantniji jer se. razmenjuju podaci i rekonstruišu događaji. dešavanja. Jednoj se prikazuje isključivo slika. frazeologizmi i kolokacije iz svakodnevnog govora. Ako je film sniman na nekoliko mesta. Tu se može napraviti razlika između domadih prevoznih sredstava i stranih. konstruisati dijalozi. kao između domadih i stranih filmova sa istom ili sličnom tematikom. Prilikom prvog gledanja treba razvijati globalno razumevanje. teme i pojmove. bavi se slikovnim materijalom koji nedostaje. brojeve. objekte i aktivnosti koji se pojavljuju u sekvenci. jer je u prvom planu komunikativna metoda. Mogu se napraviti dve grupe. Druga grupa ima teži zadatak jer mora da se koncentriše na boju i visinu glasa. osobe. internacionalizme. okazionalizmi. raditi stilske vežbe. To se može dešavati spontano i direktno. Učenici aktivno učestvuju i drugoj grupi nude informacije koje joj nedostaju tako što sami osmišljavaju način pružanja informacija. Ona mora otkriti mesto dešavanja. mogu se otkriti sve prednosti i mane. Pri tome se učenici mogu podeliti u dve grupe. a prilikom svakog slededeg koncentrisati se na što više detalja do stvaranja potpune slike. boje. da uvidi ključna dešavanja. dijaloge. kulturnim i političkim događanjima koji se mogu samo tako posmatrati. glagole. Mora identifikovati osobe i mesta. dok bi druga beležila nazive mesta koja se pojavljuju u filmu. ali i simbole koji mogu ukazivati na određeni deo države. Grupa koja gleda sliku bez tona koncentriše se na pokrete. Tokom gledanja filmske sekvence. da utvrdi njihovu verodostojnost na osnovu ponašanja glavnih junaka. imena. potrebno je prikazati ih na geografskim kartama kako bi učenici stekli bolji uvid u geografski položaj date zemlje. a zatim narativna i deskriptivna kompetentnost. Jedna bi pokazivala mesta na karti. potrebno je ispuniti određene zadatke pomodu kojih se razvija aktivno gledanje. Ona beleži tok dešavanja i kasnije ga prikazuje drugoj grupi. Ako je film pak sniman u jednom gradu. a drugoj ton. kao i iz govora mladih koji govore o ekonomičnosti. Tako se mogu obrađivati gramatičke partije. dijalekatske razlike i jezičke varijetete. Može dobiti materijal u kojem treba da konstruiše mogude iskaze. a i ne mora. učenici se mogu osloniti na kartu grada koja bi ih pre početka filma podstakla na razmišljanje o prevoznim sredstvima i vremenu potrebnom da se do određenih mesta stigne. U ovom segmentu se mogu beležiti novi izrazi. kao i o tome da je potrebno gledati filmove na stranom jeziku da bismo bili u toku sa savremenim jezikom i da bismo bili obavešteni o društvenim.

pretpostavki. odnosno da pronađe zajednički uzrok za razvoj dešavanja. Potrebno je sačiniti dodatni materijal koji pruža dovoljno informacija o ovoj pozadini. impulsi za projekte i intervjue stranaca sa sličnim iskustvom. Treba voditi . Na Internetu se mogu nadi forumi koji se bave filmovima gde naši učenici mogu postavljati pitanja na stranom jeziku. dodatni materijali. Cilj dodatnih a