การพัฒนารูปแบบบริการฟื้นฟูสมรรถภาพคนพิการโดยชุมชน

วัชรีกร ภิมาลย์, จุฬารัตน์ สุริยาทัย, กาญจนา ธนะขว้าง, ณัฐนิช ไชยสลี, พจนพร พลแดง, กิติยา ขันแปง โรงพยาบาลท่าวังผา
จังหวัดน่าน
ที่มา งานการฟื้นฟูสมรรถภาพคนพิการโดยชุมชนเป็นงานที่สําคัญ เนื่องจากคนพิการส่วนใหญ่ใช้ชีวิตในชุมชนที่ตนเองอาศัย
อยู่และอยู่ในภาวะพึ่งพา ต้องอาศัยบริการทางการแพทย์ในการดูแลช่วยเหลือ จากการดําเนินการที่ผ่านมาโรงพยาบาลท่าวังผา
มีระบบการดูแลฟื้นฟูสมรรถภาพคนพิการแต่ยังพบว่ายังไม่ครอบคลุมทั่วถึง ประกอบกับแต่ละชุมชนมีแหล่งประโยชน์ มีภูมิ
ปัญญาในการดําเนินชีวิตเป็นของตนเอง การที่ต้องอาศัยความร่วมมือให้ชุมชนมามีส่วนร่วมในการดูแลคนพิการจะส่งเสริมให้
คนพิการอยู่ในสังคมได้
วัตถุประสงค์ เพื่อพัฒนาระบบบริการฟื้นฟูสมรรถภาพคนพิการโดยมีส่วนร่วมดูแลในการจัดบริการการฟื้นฟูสมรรถภาพให้คน
พิการในชุมชนและพื้นที่ห่างไกลมีคุณภาพชีวิตที่ดีสามารถอยู่ในสังคมและชุมชนได้อย่างเสมอภาค
ระเบียบวิธีวิจัย รูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการ มีกลุ่มตัวอย่าง คือ คนพิการด้านร่างกายและการเคลื่อนไหวเขตอําเภอท่าวังผา
จํานวน 145 ราย เลือกแบบเฉพาะเจาะจง มีวิธีการดําเนินการวิจัยระหว่าง เมษายน 2553-กันยายน 2554 แบ่งการดําเนินการเป็น
3 ระยะได้แก่
ระยะวิเคราะห์สถานการณ์และร่วมกันออกแบบบริการโดยชุมชน พบว่ารูปแบบบริการฟื้นฟูฯโดยชุมชน คือสร้างชุมชนเป็น
สถานบริการ มีอาสาสมัครประจําบ้าน พยาบาลประจําครัวเรือน และคนพิการเป็นเจ้าของสุขภาพ
ระยะดําเนินการ และระยะติดตามประเมินผลลัพธ์อย่างต่อเนื่อง ตัวชี้วัดที่สําคัญ ได้แก่ คุณภาพชีวิต การปฏิบัติกิจวัตรประจําวัน
กําลังกล้ามเนื้อ และความพึงพอใจ เครื่องมือที่ใช้ มี 4 ชิ้น คือ WHOQOL–BREF–THAI แบบประเมิน The Barthel Activity
of Daily Living Index แบบประเมินกําลังกล้ามเนื้อแบบ MMT และแบบประเมินความพึงพอใจ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติ
เชิงพรรณนาร้อยละ สถิติเปรียบเทียบใช้ paired t-test
ผลการศึกษา มีชุมชนเข้าร่วมโครงการจํานวน 3 แห่ง ชุมชนเห็นความสําคัญและให้ความร่วมมือในการฟื้นฟูสมรรถภาพคนพิการ
โดยชุมชนเป็นอย่างดี ทั้งด้านงบประมาณ โอกาส การศึกษา ที่อยู่อาศัย การสร้างอาชีพ และเห็นว่าการดูแลคนพิการเป็นงาน
ที่สําคัญส่วนหนึ่งของชุมชน ผู้พิการร้อยละ 32 สามารถประกอบอาชีพได้ (เพิ่มจากเดิมร้อยละ 18) คนพิการมีระดับความพึงพอใจ
ร้อยละ 93.41 มีคุณภาพชีวิตเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสําคัญทางสถิติ ที่ระดับ .01 ความสามารถในการทํากิจวัตรประจําวันและกําลัง
กล้ามเนื้อแบบ MMT เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสําคัญทางสถิติ ที่ระดับ .05
การนําผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ในงานประจํา นํารูปแบบมาพัฒนาระบบการบริการฟื้นฟูสมรรถภาพคนพิการเพื่อให้
เหมาะสมกับบริบทของโรงพยาบาลท่าวังผาและการสร้างเครือข่ายภายในชุมชนเพื่อติดตามและกระตุ้นให้เกิดการฟื้นฟู
สมรรถภาพอย่างต่อเนื่อง

บทเรียนที่ได้รับ การฟื้นฟูสมรรถภาพคนพิการโดยชุมชน นอกจากช่วยให้คนพิการฟื้นฟูสมรรถภาพได้อย่างต่อเนื่องแล้ว
ยังเป็นกระตุ้นและสร้างขวัญกําลังใจให้คนพิการรู้สึกถึงคุณค่าในตัวเอง ไม่ท้อแท้สิ้นหวัง ทั้งยังเป็นการสร้างความเข้มแข็ง
ในชุมชน ให้ชุมชนสามารถดูแลคนพิการได้
ปัจจัยแห่งความสําเร็จ การสนับสนุนของผู้บริการโรงพยาบาลและหน่วยงาน การสนับสนุนของผู้นําและชุมชน การสนับสนุน
ของผู้บริการสถานศึกษา การสนับสนุนของหน่วยงานภาครัฐอื่นๆ เช่น รพ.สต. อบต.และ พมจ. เป็นต้น และทีมงานฟื้นฟู
สมรรถภาพโรงพยาบาลท่าวังผา
การสนับสนุนที่ได้รับจากผู้บริหารหน่วยงาน/องค์กร การสนับสนุนด้านงบประมาณการวิจัย การสนับสนุนด้านอื่นๆ เช่น การ
อนุญาตให้ผู้วิจัยลงพื้นที่ในการดําเนินกิจกรรม และเป็นที่ปรึกษาในการทําการวิจัย