‫‪J. of Nuclear Sci. and Tech.

‬‬

‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‬

‫‪No. 50, pp. 1-8, 2010‬‬

‫ﺷﻤﺎره ‪ ،50‬ﺻﻔﺤﺎت ‪1388 ،1-8‬‬

‫ﻛﺎرﺑﺮد اﻳﺰوﺗﺮمﻫﺎي ﺟﺬب دو و ﺳﻪﭘﺎراﻣﺘﺮي در ﺟﺬب زﻳﺴﺘﻲ اوراﻧﻴﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن‬
‫‪2‬‬

‫ﻋﻠﻴﺮﺿﺎ ﻛﺸﺘﻜﺎر*‪ ،1‬ﻣﺤﻤﺪﻣﻬﺪي ﻣﻨﺘﻈﺮ رﺣﻤﺘﻲ‪ ،2‬ﻧﺴﺮﻳﻦ ﺧﺪاﭘﻨﺎه‬

‫‪ -1‬ﭘﮋوﻫﺸﻜﺪه ﭼﺮﺧﻪ ﺳﻮﺧﺖ ﻫﺴﺘﻪاي‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺎه ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‪ ،‬ﺳﺎزﻣﺎن اﻧﺮژي اﺗﻤﻲ اﻳﺮان‪ ،‬ﺻﻨﺪوق ﭘﺴﺘﻲ‪ ،11365-8486 :‬ﺗﻬﺮان‪ -‬اﻳﺮان‬
‫‪ -2‬ﮔﺮوه ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﺷﻴﻤﻲ‪ ،‬داﻧﺸﻜﺪه ﻓﻨﻲ‪ ،‬داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان‪ ،‬ﺻﻨﺪوق ﭘﺴﺘﻲ‪ ،11365-4563 :‬ﺗﻬﺮان‪ -‬اﻳﺮان‬

‫ﭼﻜﻴﺪه‪ :‬در اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺟﺬب زﻳﺴﺘﻲ اوراﻧﻴﻢ از ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎي آﺑﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن و ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪي ﻛﻠﺴﻴﻢ آﻟﮋﻳﻨﺎت‪ ،‬در دﻣﺎي ‪30ºC‬‬
‫ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و اﻳﺰوﺗﺮمﻫﺎي ﺗﻌﺎدﻟﻲ ﺟﺬب دوﭘﺎراﻣﺘﺮي و ﺳﻪﭘﺎراﻣﺘﺮي ﻣﺪلﺳﺎزي ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬در اداﻣﻪ‪ ،‬اﺛﺮ ﺣﻀﻮر ﻳﻮن ﻛﺮوم )‪ (VI‬ﺑﺮ ﻣﻴﺰان‬
‫ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﺪ‪ .‬ﻧﺘﺎﻳﺞ آزﻣﺎﻳﺸﮕﺎﻫﻲ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ‪ pH‬ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺑﺮاي ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه و‬
‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن آزاد ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 5‬و ‪ 5/5‬ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮرﺳﻲ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻏﻠﻈﺖ اوﻟﻴﻪي اوراﻧﻴﻢ ﺑﺮ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻏﻠﻈﺖ اوﻟﻴﻪي اوراﻧﻴﻢ‪،‬‬
‫ﻣﻴﺰان ﺟﺬب اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ و اﻳﻦ اﻓﺰاﻳﺶ در ﻏﻠﻈﺖﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦﺗﺮ‪ ،‬ﺗﺎ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﻳﻚ ﻣﻘﺪار ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﺷﺪﻳﺪﺗﺮ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﺠﺮﺑﻲ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﻣﻴﺰان‬
‫ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ ﺑﺮ روي ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺑﻴﺶﺗﺮ از ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﺑﺮاي ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه و ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن آزاد در ‪pH‬‬

‫ﺑﻬﻴﻨﻪي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺮ ﻛﺪام‪ ،‬ﻃﻲ زﻣﺎن ﺗﻤﺎس ‪ 24‬ﺳﺎﻋﺖ و ﺑﺎ ﻣﻘﺪار زﻳﺴﺖ ﺗﻮدهي ‪ 1 g/l‬در ﻏﻠﻈﺖﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬ﺣﺪود ‪ 90‬و ‪ 50‬درﺻﺪ و در‬
‫ﻏﻠﻈﺖﻫﺎي ﺑﺎﻻ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬ﺣﺪود ‪ 80‬و ‪ 15‬درﺻﺪ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ‪ .‬اﻳﺰوﺗﺮمﻫﺎي ﺟﺬب ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺷﺎﻣﻞ ‪ 2‬ﻣﺪل دوﭘﺎراﻣﺘﺮي ﻻﻧﮕﻤﻮﻳﺮ و ﻓﺮوﻧﺪﻟﻴﺶ و‬
‫ﻣﺪل ﺳﻪﭘﺎراﻣﺘﺮي ردﻟﻴﺶ‪-‬ﭘﺘﺮﺳﻮن ﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ اﻳﺰوﺗﺮم‪ ،‬از ﺳﻪ روش ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺧﻄﺎ ﺑﺮاي ﺑﺮرﺳﻲ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﺠﺮﺑﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ روشﻫﺎ‬
‫ﺷﺎﻣﻞ ﺿﺮﻳﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﻲ‪ ،‬ﺧﻄﺎي رﻳﺸﻪي ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﻣﺮﺑﻌﻲ و آزﻣﻮن ﻣﺠﺬورﻛﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺧﻄﺎﻫﺎ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﻣﺪل ﺳﻪﭘﺎراﻣﺘﺮي ﺑﻬﺘﺮ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ‬
‫ﺟﺬب زﻳﺴﺘﻲ اوراﻧﻴﻢ را در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﻣﺪلﻫﺎي دوﭘﺎراﻣﺘﺮي ﺑﺮازش ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻫﻢﭼﻨﻴﻦ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﺑﻴﺸﻴﻨﻪ ﺑﺮاي دو زﻳﺴﺖ ﺗﻮده ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه و‬
‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن آزاد‪ ،‬ﺗﻮﺳﻂ اﻳﺰوﺗﺮم ﻻﻧﮕﻤﻮﻳﺮ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 592/8‬و ‪ 73 mg/g‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪ‪.‬‬

‫واژهﻫﺎي ﻛﻠﻴﺪي‪ :‬ﺟﺬب زﻳﺴﺘﻲ اوراﻧﻴﻢ‪ ،‬ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن‪ ،‬آﻟﮋﻳﻨﺎت ﻛﻠﺴﻴﻢ‪ ،‬ﻛﺮوم )‪ ،(VI‬ﻣﺪلﺳﺎزي‪ ،‬اﻳﺰوﺗﺮم ﺗﻌﺎدﻟﻲ‬

‫‪Application of Two-Parameter and Three-Parameter Isotherm Models‬‬
‫‪at Uranium Biosorption by Baker's Yeast‬‬
‫‪A. Keshtkar*1, M.M. Montazer Rahmati2, N. Khodapanah2‬‬
‫‪1- Nuclear Fuel Cycle Research School, Nuclear Science and Technology Research Institute, AEOI, P.O. Box: 11365-8486, Tehran-Iran‬‬
‫‪2- Department of Chemical Engineering, Faculty of Engineering, Tehran University, P.O.Box: 11365-4563, Tehran - Iran‬‬

‫‪Abstract: In this work, the ability of free and immobilized deactivated baker's yeast saccharomyces‬‬

‫‪cerevisiae to remove uranium ions was investigated using a batch biosorption procedure with respect to‬‬
‫‪the initial pH (3.0-6.0), contact time (24 h), initial ion concentration (50-400 mg/g) and presence of‬‬
‫‪secondary ions (Cr (VI)). The removal of uranium was approximately 90% and 50% at low‬‬
‫‪concentrations, whereas it was about 80% and 15% at high concentrations at an optimum pH of 5 and‬‬
‫‪5.5, using 1 g/l of adsorbent in 24 h of equilibration time for immobilized and free baker's yeast,‬‬
‫‪respectively. Experimental results at 30ºC indicated that the uptake capacity of uranium ions by‬‬
‫‪immobilized baker's yeast biomass on calcium alginate was reduced by the presence of secondary ions.‬‬
‫‪The experimental data obtained at the optimum have been analyzed using two two-parameter models,‬‬
‫‪Langmuir and Freundlich, and one three-parameter model, Redlich–Peterson. Taking into three statistical‬‬
‫‪error functions, the data were best fitted to the Redlich–Peterson model. Using the Langmuir equation,‬‬
‫‪the saturated monolayer sorption capacities of uranium ions onto immobilized and free baker's yeast‬‬
‫‪were 592.8 and 73 mg/g, respectively at 30ºC.‬‬

‫‪Keywords: Uranium Biosorption, Baker's Yeast, Calcium Aliginate, Chromium (VI), Modeling,‬‬
‫‪Equilibrium Isotherm‬‬
‫‪*email: akeshtkar@aeoi.org.ir‬‬

‫ﺗﺎرﻳﺦ درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻘﺎﻟﻪ‪ 87/2/4 :‬ﺗﺎرﻳﺦ ﭘﺬﻳﺮش ﻣﻘﺎﻟﻪ‪87/12/14 :‬‬

‫‪۱‬‬

‫ﻛﺎرﺑﺮد اﻳﺰوﺗﺮمﻫﺎي ﺟﺬب دو و ﺳﻪﭘﺎراﻣﺘﺮي ‪. . .‬‬

‫زﻳﺴﺘﻲ اوراﻧﻴﻢ ﺗﻮﺳـﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن و ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن ﺗﺜﺒﻴـﺖ ﺷـﺪه و ﺗـﺄﺛﻴﺮ‬

‫‪ -1‬ﻣﻘﺪﻣﻪ‬
‫روشﻫﺎي ﻣﺘﺪاول ﺗﺼﻔﻴﻪي ﭘـﺴﺎبﻫـﺎي ﺣـﺎوي ﻳـﻮنﻫـﺎي ﻓﻠـﺰات‬

‫‪ ،pH‬ﻏﻠﻈﺖ اوﻟﻴﻪي اوراﻧﻴﻢ و اﺛﺮ ﺣﻀﻮر ﻳﻮن ﻛﺮوم )‪ (VI‬ﺑﺮ ﻣﻴﺰان‬

‫ﺳﻨﮕﻴﻦ اﺷﻜﺎلﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪدي از ﻧﻈﺮ ﻛﺎرآﻳﻲ و ﻫﺰﻳﻨﻪﻫﺎي ﺗﻤﺎم ﺷﺪه‬

‫ﺟﺬب‪ ،‬و ﻣﺪلﺳﺎزي ﻏﻴﺮﺧﻄﻲ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﺠﺮﺑﻲ ﺟﺬب ﺑـﻪ ﻛﻤـﻚ ﺳـﻪ‬

‫ﺑﻪ وﻳﮋه در ﻏﻠﻈﺖﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦ آﻻﻳﻨـﺪهﻫـﺎ دارﻧـﺪ‪ .‬از اﻳـﻦرو‪ ،‬ﺟـﺬب‬

‫اﻳﺰوﺗﺮم ﺟﺬب ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي ﻣﺪلﻫﺎ ﺑﺎ ﻳﻚدﻳﮕﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻻزم‬

‫زﻳـﺴﺘﻲ ﺑــﻪ ﻋﻨــﻮان روﺷــﻲ ارزان و ﻣـﺆﺛﺮ در ﺗــﺼﻔﻴﻪي ﭘــﺴﺎبﻫــﺎي‬

‫ﺑﻪ ذﻛﺮ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻛـﺮوم ﻳﻜـﻲ از ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﻣﻮﺟـﻮد در ﭘـﺴﺎبﻫـﺎي‬

‫ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺘﺨﺼﺼﻴﻦ را ﺑﻪ ﺧﻮد ﺟﻠﺐ ﻛﺮده اﺳﺖ ]‪ .[1‬اﮔﺮ ﭼﻪ‬

‫ﺣﺎوي اوراﻧﻴﻢ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻮن رﻗﻴـﺐ در ﻣﺤـﻴﻂ درﻧﻈـﺮ‬

‫در زﻣﻴﻨﻪي ﺟـﺬب ﻓﻠـﺰات ﺳـﻨﮕﻴﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت ﺑـﺴﻴﺎري اﻧﺠـﺎم ﺷـﺪه‬

‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ‪.‬‬

‫اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ در ﻣﻮرد ﺟﺬب ﻣﻮاد ﭘﺮﺗﻮزا ﻛﺎر زﻳﺎدي ﺻـﻮرت ﻧﮕﺮﻓﺘـﻪ‬
‫اﺳﺖ ]‪ .[2‬اوراﻧﻴﻢ از ﺧﻄﺮﻧﺎكﺗﺮﻳﻦ ﻓﻠﺰات آﻻﻳﻨـﺪه ﻣـﻲﺑﺎﺷـﺪ ﻛـﻪ‬

‫‪ -2‬ﻣﻮاد و روشﻫﺎ‬

‫ﻋﻼوه ﺑـﺮ ﺧﺎﺻـﻴﺖ ﭘﺮﺗـﻮزاﻳﻲ ﻛـﻪ ﺗﻬﺪﻳـﺪي ﺑـﺮاي ﻣﺤـﻴﻂ زﻳـﺴﺖ‬

‫‪ 1-2‬آﻣﺎدهﺳﺎزي زﻳﺴﺖ ﺗﻮدهﻫﺎ‬

‫ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺴﻤﻮﻣﻴﺖزاﻳﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎﻻﻳﻲ ﻧﻴﺰ دارد ]‪ .[3‬ﻇﺮﻓﻴﺖ ﺟـﺬب‬

‫در آزﻣــﺎﻳﺶﻫــﺎي اﻧﺠــﺎم ﺷــﺪه‪ ،‬از ﻣﺨﻤﺮﻧــﺎن ﺑــﻪ ﺷــﻜﻞ ﺗﺠــﺎري و‬

‫ﺗﻮﺳــﻂ زﻳــﺴﺖ ﺗــﻮدهﻫــﺎ ﺑــﻪ ﻃــﻮر ﻛﻠــﻲ از ﺟــﺎذبﻫــﺎي ﻣﺘــﺪاول و‬

‫ﻏﻴﺮزﻧﺪه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﺎذب زﻳﺴﺘﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﺑـﺮاي ﺗﺜﺒﻴـﺖ‬

‫رزﻳﻦﻫﺎي ﺗﺒﺎدل ﻳﻮﻧﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻴﺶﺗﺮ اﺳﺖ ]‪ .[1‬اﻧﺘﺨﺎب زﻳﺴﺖ ﺗﻮده‬

‫ﻧﻤﻮدن ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن از ﭘﺎﻳـﻪي ﻛﻠـﺴﻴﻢ آﻟﮋﻳﻨـﺎت اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪.‬‬

‫از ﺟﻬﺖ ﻓﺮاواﻧﻲ در ﻣﺤﻴﻂ و ﻛـﻢ ﻫﺰﻳﻨـﻪ ﺑـﻮدن از اﻫﻤﻴـﺖ ﺑـﺎﻻﻳﻲ‬

‫آﻟﮋﻳﻨﺎت‪ ،‬ﻳﻚ ﭘﻠﻲﻣﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺳـﺖ و ﺧﻮاﺻـﻲ ﭼـﻮن آبدوﺳـﺘﻲ‪،‬‬

‫ﺑﺮﺧﻮردار اﺳـﺖ ]‪ .[4‬زﻳـﺴﺖ ﺗـﻮدهﻫـﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔـﻲ ﻧﻈﻴـﺮ ﻗـﺎرچﻫـﺎ‪،‬‬

‫ﺗﺨﺮﻳــﺐﭘــﺬﻳﺮي زﻳــﺴﺘﻲ‪ ،‬ﭼﮕــﺎﻟﻲ ﭘــﺎﻳﻴﻦ و ﭘﺎﻳــﺪاري ﻣﻜــﺎﻧﻴﻜﻲ در‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻫﺎ‪ ،‬ﺑﺎﻛﺘﺮيﻫﺎ و ﺟﻠﺒﻚﻫﺎ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺟﺬب ﻳﻮنﻫـﺎي اوراﻧـﻴﻢ را‬

‫‪ 3 pH‬ﺗﺎ ‪ 8‬از دﻻﻳﻞ اﺳﺘﻔﺎدهي آن ﺑﺮاي ﺗﺜﺒﻴﺖ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ]‪ .[10‬ﺑﺮاي‬

‫دارا ﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ ]‪ .[3‬ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻃﺮاﺣﻲﻫﺎي ﻛﺎرآﻣﺪﺗﺮ در ﺳﻴﺴﺘﻢﻫـﺎي‬

‫ﺗﺜﺒﻴــﺖ ﻣﺨﻤﺮﻧــﺎن ﺑــﺮ روي ﭘﺎﻳــﻪي ﻛﻠــﺴﻴﻢ آﻟﮋﻳﻨــﺎت‪ ،‬ﻣﺤﻠــﻮل ‪ 2‬ﺗــﺎ‬

‫ﺟﺪاﺳﺎزي‪ -‬ﺑﺎزﻳﺎﻓﺖ از ﺑﻬﻴﻨﻪﺳﺎزي اﺳﺘﻔﺎده ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ .‬زﻣـﺎﻧﻲﻛـﻪ‬

‫‪ 3‬درﺻﺪ ﻛﻠﺴﻴﻢ ﻛﻠﺮﻳﺪ و ﻣﺤﻠـﻮل ‪ 1‬ﺗـﺎ ‪ 2‬درﺻـﺪ ﺳـﺪﻳﻢ آﻟﮋﻳﻨـﺎت‬

‫ﺑﻬﻴﻨﻪﺳﺎزي ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﻣﺪلﻫﺎي رﻳﺎﺿﻲ ﺷﺒﻴﻪﺳﺎزي ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮي ﻓﺮاﻳﻨﺪ‬

‫ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ ]‪ .[11‬ﺑﺮاي ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﺟﺎذبﻫﺎﻳﻲ‬

‫ﺟﺬب زﻳﺴﺘﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺪون ﺷﻚ ﻣﺆﺛﺮﺗﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ]‪ .[5‬ﺗﺤﻘﻴﻘـﺎت‬

‫ﺑﺎ اﻧﺪازهي ﻣﺸﺨﺺ‪ ،‬از دﺳﺘﮕﺎه ﻫﺎون ﺑﺮاي ﺧﺮد ﻛـﺮدن و دﺳـﺘﮕﺎه‬

‫ﻗﺒﻠﻲ ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺪلﻫـﺎي ﺟـﺬب ﺗﺠﺮﺑـﻲ ﻻﻧﮕﻤـﻮﻳﺮ)‪ (1‬و‬

‫ﻣــﺶﺑﻨــﺪي ﺑــﺎ ﻗﻄــﺮ ﻣــﺸﺨﺺ ﺑــﺮاي داﻧــﻪﺑﻨــﺪي اﺳــﺘﻔﺎده ﺷ ـﺪ‪ .‬در‬

‫ﻓﺮوﻧــﺪﻟﻴﺶ)‪ (2‬ﻛــﺎرﺑﺮد زﻳــﺎدي در ﺟــﺬب اوراﻧــﻴﻢ دارﻧــﺪ ]‪ 3‬و ‪.[6‬‬

‫آزﻣــﺎﻳﺶﻫــﺎ از داﻧــﻪﻫــﺎي ﻣﺨﻤﺮﻧــﺎن ﺗﺜﺒﻴــﺖ ﺷــﺪه ﺑــﺎ اﺑﻌــﺎد ‪ 0/5‬ﺗــﺎ‬

‫اﻳﺰوﺗﺮمﻫﺎي دو‪ ،‬ﺳﻪ و ﺣﺘﻲ ﭼﻬﺎرﭘﺎراﻣﺘﺮي ﺑﺮاي ﻣﺪلﺳـﺎزي ﻧﺘـﺎﻳﺞ‬

‫‪ 0/8‬ﻣﻴﻠﻲﻣﺘﺮ اﺳـﺘﻔﺎده ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﻋﻠـﺖ اﻧﺘﺨـﺎب اﻳـﻦ اﺑﻌـﺎد ﺑـﺮاي‬

‫ﺗﺠﺮﺑﻲ ﻣﻮﺟـﻮد ﻣـﻲﺑﺎﺷـﻨﺪ ]‪ .[7‬اﮔـﺮ ﻣـﺪلﻫـﺎي دوﭘـﺎراﻣﺘﺮي ﻧﻈﻴـﺮ‬

‫داﻧﻪﻫﺎي زﻳﺴﺖ ﺗﻮده اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛـﻪ اﻧـﺪازهﻫـﺎي ﺑـﺰرگﺗـﺮ از اﻳـﻦ‬

‫اﻳﺰوﺗﺮمﻫـﺎي ﻻﻧﮕﻤـﻮﻳﺮ و ﻓﺮوﻧـﺪﻟﻴﺶ ﺑـﻪ ﺧـﻮﺑﻲ ﺑـﺎ ﻧﺘـﺎﻳﺞ ﺗﺠﺮﺑـﻲ‬

‫ﻣﻘﺪار داراي ﻧﺴﺒﺖ ﺳﻄﺢ ﺑﻪ ﺣﺠﻢ ﻛﻢﺗﺮ ﺑﻮده و در ﻧﺘﻴﺠـﻪ راﻧـﺪﻣﺎن‬

‫ﺳﺎزﮔﺎر ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻴﺎزي ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺪلﻫﺎي ﭘﻴﭽﻴﺪهﺗـﺮ ﻧﻴـﺴﺖ ]‪.[5‬‬

‫ﺟﺬب ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪ .‬در اﻧﺪازهﻫـﺎي ﻛﻮﭼـﻚﺗـﺮ از اﻳـﻦ ﻣﻘـﺪار‪،‬‬

‫در اﻳــﻦ ﻣﻴــﺎن ﺗﻌــﺪاد اﻧــﺪﻛﻲ از ﻣﻌــﺎدﻻت ﺳــﻪﭘــﺎراﻣﺘﺮي ﻣﺎﻧﻨــﺪ‬

‫ﺻﺮفﻧﻈـﺮ از اﻓـﺰاﻳﺶ راﻧـﺪﻣﺎن ﺟـﺬب‪ ،‬ﺑـﻪ دﻟﻴـﻞ ﻛﻮﭼـﻚ ﺑـﻮدن‬

‫ردﻟﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘﺮﺳﻮن)‪ [8] (3‬ﺑﺮاي ﺑﺮرﺳﻲ رﻓﺘﺎر زﻳﺴﺖ ﺗﻮدهﻫﺎ و ﺳـﺎز و‬

‫ذرات‪ ،‬ﺳﺮﻋﺖ ﺗﻪﻧﺸﻴﻨﻲ ﺟﺎذب در آزﻣﺎﻳﺶﻫـﺎ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻣـﻲﻳﺎﺑـﺪ و‬

‫ﻛﺎر ﺟﺬب ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗـﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪاﻧـﺪ‪ .‬رﮔﺮﺳـﻴﻮن ﺧﻄـﻲ ﺑـﺮاي‬

‫ﺳﺒﺐ ﺑﺮوز ﺧﻄﺎ در ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﻲﺷﻮد ]‪ .[12‬اﻣﻜـﺎن داﻧـﻪﺑﻨـﺪي ﺧﺎﺻـﻲ‬

‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪي ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي ﻣﺪل ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ‪،‬‬

‫ﺑﺮاي ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺖ زﻳﺮا ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن ﺑـﺎ ﻫـﻢزدن ﻣﻼﻳـﻢ در‬

‫ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﻌﺎدﻟﻪي اﻳﺰوﺗﺮم ﻏﻴﺮﺧﻄﻲ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﺧﻄﻲ ﺳﺒﺐ ﺑـﺮوز ﺧﻄـﺎ‬

‫آب ﺗﺎ ﺣﺪي ﺣﻞ ﺷﺪه و ﺑﻪ ﺻﻮرت ذرات رﻳﺰ ﻣﻌﻠﻖ در ﻣﻲآﻳﺪ‪.‬‬

‫در ﻣﺤﺎﺳﺒﻪي ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ و ﺑﻪ ﭘﻴﺮوي از آن اﻧﺤـﺮاف ﻣﻨﺤﻨـﻲ ﺑـﺮازش‬
‫ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬

‫‪ 2-2‬ﻣﻮاد ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز‬

‫ﻛﺎرﻫﺎي اﺧﻴﺮ ﻛـﻪ ﺑـﻴﺶﺗـﺮ آنﻫـﺎ ﺑـﺮ اﺳـﺘﻔﺎده از ﺟﻠﺒـﻚﻫـﺎ در‬

‫در اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ‪ ،‬از ﻣﻮاد ﺷﻴﻤﻴﺎﻳﻲ ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه از ﺷﺮﻛﺖ ﻣﺮك آﻟﻤﺎن‪،‬‬

‫ﺣﺬف اوراﻧﻴﻢ و ﻣﻮاد ﭘﺮﺗﻮزا ﻣﺘﻤﺮﻛﺰ ﺑﻮده اﺳﺖ ﻧـﺸﺎن دادهاﻧـﺪ ﻛـﻪ‬

‫ﺷﺎﻣﻞ ﭘﻮدر ﻧﻴﺘﺮات اوراﻧﻴﻞ ﺑﺮاي ﺗﻬﻴـﻪي ﻣﺤﻠـﻮلﻫـﺎي ﺣـﺎوي ﻳـﻮن‬

‫ﺟﻠﺒﻚ ﻫﺎ در ﺣﺬف اوراﻧـﻴﻢ از ﺗﻮاﻧـﺎﻳﻲ ﻣﻄﻠـﻮب )‪ 400‬ﻣﻴﻠـﻲﮔـﺮم‬

‫اوراﻧﻴﻢ‪ ،‬ﺳﺪﻳﻢ آﻟﮋﻳﻨﺎت و ﻛﻠـﺴﻴﻢ ﻛﻠﺮﻳـﺪ )‪ (CaCl2,2H2O‬ﺑـﺮاي‬

‫ﺑﺮﮔﺮم ﺟﺎذب( ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ ]‪ .[9‬ﻫﺪف اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺑﺮرﺳـﻲ ﺟـﺬب‬

‫ﺗﺜﺒﻴﺖ ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن‪ ،‬ﭘﺘﺎﺳـﻴﻢ ديﻛﺮوﻣـﺎت )‪ (K2Cr2O7‬ﺑـﺮاي ﺑﺮرﺳـﻲ‬
‫‪٢‬‬

‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪1388 ،50‬‬

‫ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻳﻮن ﺛﺎﻧﻮﻳﻪ ﺑﺮ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ‪ ،‬ﻛﻠﺮﻳﺪرﻳﻚ اﺳـﻴﺪ و ﺳـﻮد‬

‫ﻛﻪ در آن‪ Qi ،‬ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه از ﻧﺘﺎﻳﺞ آزﻣﺎﻳـﺸﮕﺎﻫﻲ‪،‬‬

‫‪ 0/1‬ﻧﺮﻣﺎل ﺑﺮاي ﺗﻨﻈﻴﻢ ‪ pH‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ qi‬ﻣﻴــﺰان ﺟــﺬب ﻣﺤﺎﺳــﺒﻪ ﺷــﺪه از اﻳﺰوﺗــﺮم ﻣﺮﺑﻮﻃــﻪ و ‪ m‬ﺗﻌــﺪاد‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي آزﻣﺎﻳﺶ ﺷﺪه ﺑـﺮاي ﻫـﺮ زﻳـﺴﺖ ﺗـﻮده اﺳـﺖ‪ .‬ﻛـﻢﺗـﺮﻳﻦ‬
‫ﻣﻘﺪار ‪ RMSE‬ﻧﺸﺎندﻫﻨﺪهي ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻧﻤﻮدار ﺑﺮازش ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ]‪.[14‬‬

‫‪ 3-2‬ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺟﺬب‬

‫ﺳﺎدهﺗﺮﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺟﺬب زﻳﺴﺘﻲ‪ ،‬ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﺑﺎ ﻳﻚ ﻳﻮن ﻓﻠﺰي اﺳـﺖ‪.‬‬

‫از آزﻣﻮن ﻣﺠﺬورﻛﻲ ﻣﻘﺪار ﺧﻄﺎ از راﺑﻄﻪي زﻳﺮ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲآﻳﺪ‬

‫راﺑﻄﻪي ﻣﻮازﻧﻪي ﺟﺮم ﺑﺮاي ﻓﻠﺰ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻴﻦ ﻣﺤﻠﻮل و ﺳﻄﺢ ﺟﺎذب‬

‫‪2‬‬

‫ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ اﺳﺖ ]‪.[13‬‬

‫)‪( 3‬‬
‫‪SQ+Cf = Ci‬‬

‫)‪( 1‬‬

‫) ‪(Qi − qi‬‬
‫‪Qi‬‬

‫‪m‬‬

‫∑ = ‪χ2‬‬
‫‪i =1‬‬

‫اﮔﺮ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺪل ﺑﻪ ﻧﺘﺎﻳﺞ آزﻣﺎﻳﺸﮕﺎﻫﻲ‬
‫ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﺎﺷﺪ‪ χ ،‬ﻋﺪد ﻛﻮﭼﻜﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ]‪.[8‬‬
‫‪2‬‬

‫ﻛﻪ در آن‪ Ci ،‬و ‪ ،Cf‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ‪ ،‬ﻏﻠﻈﺖ اوﻟﻴﻪ و ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻳﺎ ﺗﻌﺎدﻟﻲ ﻓﻠـﺰ‬
‫در ﻣﺤﻠﻮل ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﻴﻠﻲﮔﺮم ﻓﻠﺰ ﺑﺮ ﻟﻴﺘـﺮ‪ S ،‬ﻏﻠﻈـﺖ زﻳـﺴﺖ ﺗـﻮده‬

‫‪ -3‬ﻧﺘﺎﻳﺞ و ﺑﺤﺚ‬

‫ﺑﺮﺣﺴﺐ ﮔﺮم ﺑﺮ ﻟﻴﺘـﺮ و ‪ Q‬ﻣﻴـﺰان ﺟـﺬب ﺑﺮﺣـﺴﺐ ﻣﻴﻠـﻲﮔـﺮم ﻓﻠـﺰ‬

‫‪ 1-3‬ﺗﺄﺛﻴﺮ ‪pH‬‬

‫ﺑﺮﮔﺮم زﻳﺴﺖ ﺗﻮده ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺗﻤﺎم آزﻣﺎﻳﺶﻫـﺎ ﺑـﺎ ‪ 100‬ﻣﻴﻠـﻲﻟﻴﺘـﺮ از‬

‫‪ pH‬اوﻟﻴﻪي ﻣﺤﻠﻮل ﻧﻘﺶ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ در ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﻓﻠﺰات ﻫـﻢ‬

‫ﻣﺤﻠﻮل ﻓﻠﺰات ﻣﻮرد ﻧﻈـﺮ ﺑـﺎ ﻏﻠﻈـﺖ ﻣـﺸﺨﺺ و ‪ 0/1‬ﮔـﺮم زﻳـﺴﺖ‬

‫از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺑﺮ ﺷﻴﻤﻲ ﺳـﻄﺢ زﻳـﺴﺖ ﺗـﻮده و ﻫـﻢ از راه ﺗـﺄﺛﻴﺮ ﺑـﺮ‬

‫ﺗــﻮده‪ ،‬در دﺳــﺘﮕﺎه ﺷــﻴﻜﺮ‪-‬اﻧﻜﻮﺑــﺎﺗﻮر)‪ (4‬و در دﻣــﺎي ‪ 30‬درﺟــﻪي‬

‫ﺷﻴﻤﻲ ﻣﺤﻠﻮل ﺣـﺎوي ﻳـﻮن ﻓﻠـﺰي دارد ]‪ .[2‬ﻧﺘـﺎﻳﺞ ﺟـﺬب اوراﻧـﻴﻢ‬

‫ﺳﺎﻧﺘﻲﮔﺮاد و ﺑﺎ ﺗﻨﺪي ‪ 150‬دور در دﻗﻴﻘﻪ اﻧﺠـﺎم ﺷـﺪﻧﺪ‪ .‬ﺟﺪاﺳـﺎزي‬

‫ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه و ﺗﺜﺒﻴﺖ ﻧﺸﺪه‪ ،‬در ﻣﺤﺪودهي ‪ pH‬ﺑﻴﻦ‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎ در دﺳﺘﮕﺎه ﺳﺎﻧﺘﺮﻳﻔﻴﻮژ ﺑﺎ ﺗﻨـﺪي ‪ 4500‬دور در‬

‫‪ 3‬ﺗـﺎ ‪ 6‬در ﺷﻜﻞ ‪ 1‬ﻧﺸـﺎن داده ﺷـﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤـﺎنﻃﻮر ﻛﻪ ﻣـﺸﺎﻫـﺪه‬

‫دﻗﻴﻘﻪ و ﻃﻲ ‪ 15‬دﻗﻴﻘﻪ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪ .‬در ﻃـﻮل آزﻣـﺎﻳﺶﻫـﺎ ﺗﻨﻈـﻴﻢ ‪pH‬‬

‫ﻣﻲﺷﻮد ‪ pH‬ﺑﻬﻴﻨﻪ ﺑﺮاي ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷـﺪه‬

‫ﻣﺤﻴﻂ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺤﻠﻮلﻫﺎي ﻛﻠﺮﻳﺪرﻳﻚ اﺳﻴﺪ و ﺳﻮد ‪ 0/1‬ﻧﺮﻣﺎل‬

‫و ﺗﺜﺒﻴــﺖ ﻧــﺸﺪه‪ ،‬ﺑــﻪ ﺗﺮﺗﻴــﺐ‪ 5 ،‬و ‪ 5/5‬ﻣــﻲﺑﺎﺷــﺪ‪ .‬در ‪ pH‬ﺑــﺎﻻي‬

‫و ‪ pH‬ﻣﺘﺮ رﻗﻤـﻲ اﻧﺠـﺎم ﺷـﺪ‪ .‬ﺑـﺮاي ﺗﺠﺰﻳـﻪي ﻋﻨـﺼﺮي اوراﻧـﻴﻢ از‬

‫‪ 6‬ﻳﻮنﻫﺎي اوراﻧﻴﻢ رﺳﻮب ﻣﻲﻛﻨﺪ و اﻣﻜﺎن ﺑﺮرﺳـﻲ وﺟـﻮد ﻧـﺪارد‪.‬‬

‫ﺗﻜﻨﻴﻚﻫﺎي ﭘﻼﺳﻤﺎي ﺟﻔﺖﺷـﺪهي اﻟﻘـﺎﻳﻲ‪ -‬ﻃﻴـﻒﺳـﻨﺠﻲ ﻧـﺸﺮي‬

‫در ‪pH‬ﻫﺎي اﺳﻴﺪي ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ‪ pH‬ﻣﻴﺰان ﺟﺬب اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑـﺪ و‬

‫اﺗﻤﻲ)‪ (5‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷـﺪ‪ .‬ﻧﺘـﺎﻳﺞ ﺗﺠﺮﺑـﻲ ﺑـﺮاي ﻫـﺮ دو زﻳـﺴﺖ ﺗـﻮدهي‬

‫در ﮔﺴﺘﺮهي ‪ 4/5‬ﺗﺎ ‪ 5/5‬ﺑﻪ ﺑﻴﺸﻴﻨﻪ ﻣﻘﺪار ﺧـﻮد ﻣـﻲرﺳـﺪ‪ .‬آنﮔـﺎه ﺑـﺎ‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن و ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷـﺪه‪ ،‬ﺑـﺎ ﺳـﻪ اﻳﺰوﺗـﺮم ﺟـﺬب ﺗﻌـﺎدﻟﻲ‬

‫اﻓﺰاﻳﺶ ‪ ،pH‬ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﻣﺠﺪداً ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﺗﻮزﻳﻊ ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي‬

‫ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﻛﻪ در اداﻣـﻪ ﺑـﻪ ﺗﻔـﻀﻴﻞ ﺑـﻪ آنﻫـﺎ ﭘﺮداﺧﺘـﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪،‬‬

‫ﻫﻴﺪروﻟﻴﺰ ﺷﺪهي اوراﻧﻴﻢ ﺑﻪ ‪ pH‬ﻣﺤﻴﻂ و ﻏﻠﻈﺖ ﻳـﻮنﻫـﺎي اوراﻧـﻴﻢ‬
‫‪2+‬‬

‫ﺑﺴﺘﮕـﻲ دارد‪ .‬در ‪pH‬ﻫـﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦ )ﺣﺪود ‪ 2‬ﺗﺎ ‪ (3‬ﻳـﻮنﻫﺎي ‪UO2‬‬

‫ﻣﺪلﺳﺎزي ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫ﻳـﻮن ﻏـﺎﻟﺐ در ﻣﺤﻴـﻂ ﻣـﻲﺑـﺎﺷـﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻳﻮن دو ﻇﺮﻓﻴﺘﻲ اﺳﺖ و ﻧﻴﺎز‬
‫‪ 4-2‬ﺗﺤﻠﻴﻞ رﮔﺮﺳﻴﻮن ﻏﻴﺮﺧﻄﻲ‬

‫ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻛﺪام از ﻣﺪلﻫﺎ‪ ،‬ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ از ﻃﺮﻳﻖ رﮔﺮﺳﻴﻮن ﻏﻴﺮﺧﻄﻲ ﺑـﺎ‬

‫‪300‬‬

‫ﺑﻬﺮهﮔﻴﺮي از ﻧﺮماﻓﺰار ‪ LABFIT‬ﺑﻪ دﺳـﺖ ﻣـﻲآﻳﻨـﺪ‪ .‬ﺗﻮاﺑـﻊ ﺧﻄـﺎ‬

‫‪250‬‬

‫ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ ﺗـﺎ ﭼـﻪ اﻧـﺪازه ﻧﺘـﺎﻳﺞ ﺗﺠﺮﺑـﻲ ﺑـﺎ ﻧﻤﻮدارﻫـﺎي ﺑـﺮازش‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪﻩ‬

‫ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ دارد ]‪ .[8‬ﺑﺮاي ﺑﺮآورد ﻣﻴﺰان ﻛﺎرآﻳﻲ ﺑـﺮازش از ﺿـﺮﻳﺐ‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن‬

‫‪150‬‬
‫‪100‬‬

‫ﻫﻢﺑﺴﺘﮕﻲ )‪ ،(R2‬ﺧﻄﺎي رﻳﺸﻪ ي ﻣﻴـﺎﻧﻴﮕﻴﻦ ﻣﺮﺑﻌـﻲ )‪ (6)(RMSE‬و‬

‫‪50‬‬

‫آزﻣﻮن ﻣﺠﺬورﻛﻲ)‪ (7‬اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺧﻄﺎي رﻳـﺸﻪ ي ﻣﻴـﺎﻧﮕﻴﻦ‬

‫‪0‬‬
‫‪6.5‬‬

‫ﻣﺮﺑﻌﻲ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬

‫‪6‬‬

‫‪5.5‬‬

‫‪5‬‬

‫‪4.5‬‬

‫‪4‬‬

‫‪3.5‬‬

‫‪3‬‬

‫)‪Q (mg/g‬‬

‫‪200‬‬

‫‪2.5‬‬

‫‪pH‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -1‬ﺗﺄﺛﻴﺮ ‪ pH‬اوﻟﻴﻪ ﺑﺮ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ ﺗﻮﺳـﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن و ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن‬

‫)‪( 2‬‬

‫‪⎛ 1 m‬‬
‫⎞‬
‫⎜ = ‪RMSE‬‬
‫⎟ ‪(Qi − qi ) 2‬‬
‫∑‬
‫‪⎝ m − 2 i =1‬‬
‫⎠‬

‫ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه )‪.(S=1 g/l , Ci=350mg/l , T=30ºC‬‬

‫‪٣‬‬

‫ﻛﺎرﺑﺮد اﻳﺰوﺗﺮمﻫﺎي ﺟﺬب دو و ﺳﻪﭘﺎراﻣﺘﺮي ‪. . .‬‬
‫‪350‬‬

‫دارد ﺟﺎيﮔﺰﻳﻦ ﺑﺎ ﻳﻚ ﻳﻮن دو ﻇﺮﻓﻴﺘﻲ ﻳﺎ دو ﻳﻮن ﺗﻚﻇﺮﻓﻴﺘـﻲ در‬

‫‪300‬‬

‫ﭘﻴﻮﻧــﺪي در دﺳــﺘﺮس ﻳــﻮنﻫــﺎي ‪ UO22+‬ﻧﻴــﺴﺘﻨﺪ ]‪ .[2‬از ﻃﺮﻓــﻲ در‬
‫‪pH‬ﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺧﻮد ﻳﻮنﻫـﺎي ‪) H+‬ﻫﻴـﺪروﻧﻴﻢ( ﻣﻮﺟـﻮد در ﻣﺤـﻴﻂ‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪﻩ‬

‫‪200‬‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن‬

‫‪150‬‬

‫)‪Q (mg/g‬‬

‫دو ﻣﻜﺎن ﻣﺠﺎور ﻫﻢ ﺷـﻮد‪ .‬در ‪pH‬ﻫـﺎي ﭘـﺎﻳﻴﻦ‪ ،‬ﺑﺮﺧـﻲ ﻣﻜـﺎنﻫـﺎي‬

‫‪250‬‬

‫‪100‬‬
‫‪50‬‬

‫رﻗﻴﺒﻲ ﺑﺮاي ﻛﺎﺗﻴﻮنﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﻠﻮل ﺑﺮاي اﺷﻐﺎل ﻣﻜـﺎنﻫـﺎي‬

‫‪0‬‬

‫ﭘﻴﻮﻧﺪي ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﻲآﻳﻨـﺪ ]‪ 2‬و ‪ .[15‬در ﻣـﻮرد ﻳـﻮنﻫـﺎي اوراﻧـﻴﻢ‬

‫‪24‬‬

‫‪22‬‬

‫‪20‬‬

‫‪18‬‬

‫‪16‬‬

‫‪14‬‬

‫‪12‬‬

‫‪10‬‬

‫‪6‬‬

‫‪8‬‬

‫‪4‬‬

‫‪2‬‬

‫‪0‬‬

‫)‪Tim (h‬‬

‫ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔﺖ ﻛﻪ در ‪pH‬ﻫﺎي ﻧﺰدﻳﻚ ﺧﻨﺜﻲ )‪ 4‬ﺗﺎ ‪ (5‬درﺻﺪ ﻳﻮنﻫـﺎي‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -2‬ﻧﻤﺎﻳﺶ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻣﻴﺰان ﺟـﺬب اوراﻧـﻴﻢ ﺗﻮﺳـﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن و ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن‬

‫ﺗــﻚﻇﺮﻓﻴﺘــﻲ ﻫﻴــﺪروﻟﻴﺰ ﺷــﺪهي ‪ UO2OH+‬و ‪(OU2)3(OH)5+‬‬

‫ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه ﺑﺮ ﺣﺴﺐ زﻣﺎن ﺗﻌﺎدل )‪.(S=1 g/l ,Ci=350 mg/l ,T=30ºC‬‬

‫ﺑﻴﺶﺗﺮ از ‪pH‬ﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦ اﺳﺖ ]‪ .[2‬ﻳﻮنﻫـﺎي ﺗـﻚﻇﺮﻓﻴﺘـﻲ ﺗﻤﺎﻳـﻞ‬
‫‪400‬‬

‫ﺑﻴﺶﺗﺮي ﺑﺮاي ﺟﺬب ﺷﺪن دارﻧﺪ زﻳﺮا ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺟﺎيﮔـﺰﻳﻦ ﻳـﻚ‬
‫ﻳﻮن ﺗﻚﻇﺮﻓﻴﺘﻲ ﺷﻮﻧﺪ و ﻳﻚ ﻳﻮن ﺗﻚﻇﺮﻓﻴﺘﻲ ﭼﻮن ‪ Na+ ،H+‬ﻳـﺎ‬

‫‪300‬‬

‫‪ K+‬ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪي ﻳﻚ ﻳـﻮن ﺗـﻚﻇﺮﻓﻴﺘـﻲ ﻫﻴـﺪروﻟﻴﺰ ﺷـﺪهي اوراﻧـﻴﻢ‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن‬

‫ﺗﻌﻮﻳﺾ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬در ﻧﻬﺎﻳﺖ در ‪pH‬ﻫﺎي ﺑﺎﻻﺗﺮ از ‪ 5‬ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺗـﺸﻜﻴﻞ‬

‫)‪Q (mg/g‬‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪﻩ‬
‫‪200‬‬

‫‪100‬‬

‫ﺗﺮﻛﻴــﺐ ﺑﻠــﻮري ﻧــﺎﻣﺤﻠﻮل ‪ 4UO3.9H2O‬ﻣﻴــﺰان اﻧﺤــﻼلﭘــﺬﻳﺮي‬

‫‪0‬‬
‫‪700‬‬

‫ﻳﻮنﻫﺎي اوراﻧﻴﻢ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب آن ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ ]‪.[1‬‬

‫‪600‬‬

‫‪500‬‬

‫‪400‬‬

‫‪300‬‬

‫‪200‬‬

‫‪100‬‬

‫‪0‬‬

‫)‪Ci (mg/l‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -3‬ﻧﻤﻮدار ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻣﻴﺰان ﺟـﺬب اوراﻧـﻴﻢ ﺗﻮﺳـﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن و ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن‬
‫ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻏﻠﻈﺖ اوﻟﻴﻪي اوراﻧﻴﻢ‪ ،‬در ‪ pH‬ﺑﻬﻴﻨـﻪي ﺑـﻪ دﺳـﺖ آﻣـﺪه از‬

‫‪ 2-3‬زﻣﺎن ﺗﻌﺎدل‬

‫‪º‬‬

‫ﺷﻜﻞ ‪.(S=1 g/l, T=30 C, t=4h) 1‬‬

‫ﺷــﻜﻞ ‪ 2‬ﻣﻨﺤﻨــﻲ ﺗﻐﻴﻴــﺮات ﻣﻴــﺰان ﺟــﺬب اوراﻧــﻴﻢ ﺑــﺎ ﻣﺨﻤﺮﻧــﺎن و‬
‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴـﺖ ﺷـﺪه را ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﺗـﺎﺑﻌﻲ از زﻣـﺎن ﺗﻌـﺎدل ﺑـﺮاي‬
‫ﻏﻠﻈﺖ اوﻟﻴﻪ ‪ 350mg/l‬ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﻜﻞ ﻣﻲﺗﻮان‬

‫ﭘﺎﻳﻪي ﻛﻠﺴﻴﻢ آﻟﮋﻳﻨﺎت ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﺑـﻪ ﺷـﺪت ﺑﻬﺒـﻮد ﻣـﻲﻳﺎﺑـﺪ‪ .‬در‬

‫درﻳﺎﻓﺖ ﻛﻪ در ﺷﺮوع آزﻣـﺎﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻐﻴﻴـﺮات ﻣﻴـﺰان ﺟـﺬب ﺑـﺎﻻﺗﺮﻳﻦ‬

‫ﻏﻠﻈﺖﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦ )ﻛﻢﺗﺮ از ‪ (100ppm‬ﻣﻴﺰان ﺟﺬب اﻓـﺰاﻳﺶ و ﺑـﻪ‬

‫ﻣﻘﺪار را دارد ﺳﭙﺲ ﺑـﻪ ازاي زﻣـﺎن ﻣﻌـﺎدل دو و ﭼﻬـﺎر ﺳـﺎﻋﺖ ﺑـﻪ‬

‫ﺣﺪود ‪ 40‬درﺻﺪ ﻣﻲرﺳﺪ‪ .‬ﻣﻴـﺰان ﺟـﺬب در ﻏﻠﻈـﺖﻫـﺎي ﻣﺘﻮﺳـﻂ‬

‫ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺮاي ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن و ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه ﻣﻴﺰان ﻏﻠﻈﺖ اوراﻧـﻴﻢ‬

‫)ﺣﺪود ‪ (200ppm‬ﺑﻪ ‪ 65‬درﺻـﺪ و در ﻏﻠﻈـﺖﻫـﺎي ﺑـﺎﻻ )ﺑـﻴﺶ از‬

‫در ﻣﺤﻠﻮل ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﺑﻪ ﻳﻚ ﻣﻘﺪار ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﺑﻪ ‪ 90‬درﺻـﺪ‬

‫‪ (400ppm‬ﺑﻪ ‪ 80‬درﺻﺪ ﻣﻲرﺳﺪ‪.‬‬

‫ﻛﻞ ﺟﺬب رﺳﻴﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﻲﻛﻪ زﻳﺴﺖ ﺗـﻮده ﺗﺜﺒﻴـﺖ ﻣـﻲﺷـﻮد‬

‫ﺑﻨــﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺗﺜﺒﻴــﺖ ﻣﺨﻤــﺮ ﻋــﻼوه ﺑــﺮ اﻓــﺰاﻳﺶ ﭘﺎﻳــﺪاري ﻣﻜــﺎﻧﻴﻜﻲ‬

‫ﻣﻘﺎوﻣﺖ اﻧﺘﻘﺎل ﺟﺮم اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ و در ﻧﺘﻴﺠـﻪ زﻣـﺎن رﺳـﻴﺪن ﺑـﻪ‬

‫زﻳﺴﺖﺗﻮده و دﻳﮕﺮ ﻣﺰاﻳﺎي ذﻛﺮ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﺮ ﻧﺤﻮهي ﻋﻤﻠﻜـﺮد زﻳـﺴﺖ‬

‫ﺗﻌﺎدل زﻳﺎد ﻣـﻲﺷـﻮد ]‪ .[15‬در آزﻣـﺎﻳﺶﻫـﺎي ﺑﻌـﺪي ﺑـﺮاي ﻫـﺮ دو‬

‫ﺗﻮده ﻧﻴﺰ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺑﻪ ﺳﺰاﻳﻲ دارد‪ .‬زﻣـﺎﻧﻲﻛـﻪ ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن ﺑـﺮ روي ﭘﺎﻳـﻪي‬

‫زﻳﺴﺖ ﺗﻮده زﻣﺎن ﺗﻌﺎدﻟﻲ ﻣﻌﺎدل ‪ 24‬ﺳﺎﻋﺖ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ ﺗـﺎ از‬

‫ﻛﻠﺴﻴﻢآﻟﮋﻳﻨﺎت ﺗﺜﺒﻴﺖ ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﺳـﺎز و ﻛـﺎر ﺗﺒـﺎدل ﻳـﻮﻧﻲ در ﻛﻨـﺎر‬

‫ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺧﻄﺎي اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﺷﻮد ]‪.[16‬‬

‫ﺳﺎز و ﻛﺎرﻫﺎي دﻳﮕـﺮ ﺳـﻬﻢ ﻣـﺆﺛﺮي در ﻣﻴـﺰان ﺟـﺬب دارد و اﻳـﻦ‬
‫ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب را ﺑﻪ ﺷﺪت ﺑﻬﺒﻮد ﻣﻲﺑﺨﺸﺪ‪.‬‬

‫‪ 3-3‬ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻏﻠﻈﺖ اوﻟﻴﻪي اوراﻧﻴﻢ‬

‫در ﺷﻜﻞ ‪ 3‬ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻏﻠﻈـﺖ اوﻟﻴـﻪي اوراﻧـﻴﻢ‬

‫‪ 4-3‬ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺣﻀﻮر ﻳﻮنﻫﺎي ﻛﺮوم )‪ (VI‬ﺑﺮ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ‬

‫ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳـﺖ‪ .‬اﻳـﻦ ﺷـﻜﻞ ﻧـﺸﺎن ﻣـﻲدﻫـﺪ ﻛـﻪ ﺑـﺎ اﻓـﺰاﻳﺶ‬

‫ﻛﺮوم )‪ (VI‬در ﭘﺴﺎبﻫﺎي ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﻏﻠﻈﺘﻲ در ﺣـﺪود ‪100‬‬

‫ﻏﻠﻈﺖ اوﻟﻴﻪ‪ ،‬ﻣﻴﺰان ﺟﺬب اﻓـﺰاﻳﺶ ﻣـﻲﻳﺎﺑـﺪ و اﻳـﻦ اﻓـﺰاﻳﺶ ﺑـﺮاي‬

‫ﺗﺎ ‪ 500‬ﻣﻴﻠﻲﮔﺮم ﺑﺮ ﻟﻴﺘﺮ دارد ]‪ 17‬و ‪ .[18‬ﺑﺮرﺳﻲ اﺛﺮ ﺣﻀﻮر ﻛـﺮوم‬

‫ﻣﺨﻤـﺮﻧـﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷـﺪه ﺷـﺪﻳـﺪﺗﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﺜﺒﻴﺖ ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺑﺮ روي‬

‫)‪ (VI‬ﺑﺮ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ‪ ،‬در ﺳﻪ ﺣﺪ ﻏﻠﻈﺖ ﭘـﺎﻳﻴﻦ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺳـﻂ و‬
‫ﺑــﺎﻻ اﻧﺠــﺎم ﺷـــﺪ‪ .‬اﻳـــﻦ ﻣﻘـﺎدﻳـــﺮ ﺑـــﻪ ﺗـــﺮﺗﻴﺐ ‪ 300 ،100‬و ‪500‬‬

‫‪٤‬‬

‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪1388 ،50‬‬

‫ﻣﻴﻠـﻲﮔﺮم ﺑﺮﻟﻴﺘـﺮ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻏﻠﻈﺖ اوراﻧﻴﻢ در ﻣﺤﻴﻂ ﻣﺘﻐﻴـﺮ و ﺷـﺎﻣﻞ‬

‫ﺻـﻮرت ﺗـﻚ ﻻﻳﻪاي اﻧﺠﺎم ﻣﻲﺷﻮد و ﻓﺮض ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻴـﻞ‬

‫ﻣﻘﺎدﻳﺮ ‪ 400 ،300 ،200 ،100 ،50‬و ‪ 500‬ﻣﻴﻠﻲﮔﺮم ﺑـﺮ ﻟﻴﺘـﺮ و ‪pH‬‬

‫ﻛﺸﺸﻲ ﻫﻤﻪي ﺟﺎيﮔﺎهﻫﺎ ﺑﺮاي ﺟـﺬبﺷـﻮﻧﺪه ﻳﻜـﺴﺎن اﺳـﺖ‪ .‬اﻳـﻦ‬

‫ﻣﺤﻴﻂ ﻫﻤﺎن ‪ pH‬ﺑﻬﻴﻨﻪي ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ ﻳﻌﻨﻲ‪ pH = 5 ،‬ﺑـﻮد‪ .‬ﻧﺘـﺎﻳﺞ‬

‫اﻳﺰوﺗﺮم ﺑﻪ ﻃﻮر وﺳﻴﻌﻲ ﺑﺮاي ﺗﻮﺻﻴﻒ رﻓﺘﺎر ﺗﻌﺎدﻟﻲ ﺑﻴﻦ ﻓﺎز ﻣـﺎﻳﻊ و‬

‫اﻳﻦ ﺑﺮرﺳـﻲ در ﺷـﻜﻞ ‪ 4‬اراﻳـﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﺑـﺮاي ﻫـﺮ ﺳـﻪ ﻏﻠﻈـﺖ‬

‫ﻳﻚ ﻓﺎز ﺟﺎﻣﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد ]‪ .[19‬اﻳﻦ ﻣﺪل ﺑﻪ ﺧﻮﺑﻲ ﺑـﺎ ﻣﻘـﺎدﻳﺮ‬

‫اوﻟﻴﻪي ﻛﺮوم )‪ ،(VI‬ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻏﻠﻈـﺖ اوﻟﻴـﻪي اوراﻧـﻴﻢ در ﻣﺤـﻴﻂ‬

‫وﺳﻴﻌﻲ از اﻃﻼﻋﺎت آزﻣﺎﻳﺸﮕﺎﻫﻲ ﻣﻄﺎﺑﻘـﺖ دارد‪ .‬اﻳـﻦ اﻳﺰوﺗـﺮم ﺑـﻪ‬

‫ﻣﻴﺰان ﻛﺎﻫﺶ درﺻﺪ ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑـﺪ و در ﺑـﺎﻻﺗﺮﻳﻦ‬

‫ﺷﻜﻞ ﺳﻬﻤﻲ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﺑﻴﺎن ﻣﻲﺷﻮد‬

‫ﻏﻠﻈﺖ اوﻟﻴﻪي اوراﻧـﻴﻢ ﺑـﻪ ﺣـﺪاﻛﺜﺮ ﻛـﺎﻫﺶ ﺟـﺬب ﻣـﻲرﺳـﻴﻢ‪ .‬در‬
‫ﻏﻠﻈﺖ ‪ 500‬ﻣﻴﻠﻲﮔـﺮم ﺑﺮﻟﻴﺘـﺮ ﻛـﺮوم )‪ ،(VI‬وﻗﺘـﻲ ﻏﻠﻈـﺖ اوراﻧـﻴﻢ‬

‫‪q max bL C f‬‬

‫) ‪(4‬‬

‫‪1 + bL C f‬‬

‫ﻛﻤﻴﻨــﻪ )‪ 50‬ﻣﻴﻠــﻲﮔــﺮم ﺑــﺮ ﻟﻴﺘــﺮ( اﺳــﺖ‪ ،‬ﺗﻘﺮﻳﺒ ـﺎً ﺟــﺬﺑﻲ ﺻــﻮرت‬

‫=‪q‬‬

‫ﻧﻤﻲﮔﻴﺮد‪ .‬ﻣﺘﻮﺳـﻂ ﻛـﺎﻫﺶ ﺟـﺬب اوراﻧـﻴﻢ در ﺣـﻀﻮر ﻳـﻮنﻫـﺎي‬

‫ﻛﻪ در آن ‪ qmax‬ﺑﻴﺸﻴﻨﻪ ﺟﺬب ﻓﻠﺰ ﺑﺎ ﻳﻜﺎي ﻣﻴﻠﻲﮔﺮم ﺑـﺮ ﮔـﺮم و ‪bL‬‬

‫ﻛﺮوم )‪ (VI‬زﻣﺎﻧﻲﻛﻪ ﻏﻠﻈﺖ ﻛـﺮوم ‪ 100‬ﻣﻴﻠـﻲﮔـﺮم ﺑـﺮ ﻟﻴﺘـﺮ ﺑـﻮد‪،‬‬

‫ﺛﺎﺑﺖ ﺗﻌﺎدﻟﻲ ﻻﻧﮕﻤﻮﻳﺮ و داراي ﻳﻜﺎي ﻟﻴﺘﺮ ﺑﺮ ﻣﻴﻠـﻲﮔـﺮم ﻣـﻲﺑﺎﺷـﺪ‪.‬‬

‫‪ 20‬درﺻﺪ و وﻗﺘﻲ ﻏﻠﻈﺖ ﻳﻮنﻫـﺎي ﻛـﺮوم ﺳـﻪ ﺑﺮاﺑـﺮ ﺷـﺪ ﻣﺘﻮﺳـﻂ‬

‫ﻣﺪل ﻻﻧﮕﻤﻮﻳﺮ ﺑﺮاي ﺗﺨﻤﻴﻦ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب ﺑﻪ ﻛـﺎر ﻣـﻲرود‪.‬‬

‫ﻛﺎﻫﺶ ﺟﺬب ‪ 33‬درﺻﺪ ﺷـﺪ‪ .‬در ﺣـﻀﻮر ﻳـﻮنﻫـﺎي ﻛـﺮوم )‪(VI‬‬

‫اﻳﻦ ﻣﻘﺪار را از ﻃﺮﻳﻖ آزﻣﺎﻳﺶ ﻧﻤﻲﺗﻮان ﺑﻪ دﺳـﺖ آورد‪ .‬ﺛﺎﺑـﺖ ‪bL‬‬

‫زﻣﺎﻧﻲﻛﻪ ﻏﻠﻈﺖ ﻛﺮوم ‪ 500‬ﻣﻴﻠﻲﮔﺮم ﺑﺮ ﻟﻴﺘﺮ ﺑﻮد‪ 54 ،‬درﺻـﺪ ﻛـﺎﻫﺶ‬

‫ﻣﻴﺰان واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻴﻦ ﺟﺎيﮔﺎهﻫﺎي ﻓﻌﺎل و ﻓﻠﺰ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ ]‪ [3‬و‬

‫در ﻣﻴﺰان ﺟﺬب داﺷﺘﻴﻢ‪ .‬در ﻣﺠﻤـﻮع ﺣـﻀﻮر ﻳـﻮنﻫـﺎي ﻛـﺮوم )‪(VI‬‬

‫ﺗﺎﺑﻌﻲ از اﻧﺮژي ﺟﺬب ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﻘﺪار ﺑﺎﻻي ‪ bL‬ﻧﺸﺎنﮔﺮ ﺷﻴﺐ ﺗﻨـﺪ‬

‫ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻛﺎﻫﺸﻲ در ﺣﺪود ‪ 35‬درﺻﺪ ﺑﺮ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ داﺷﺖ‪.‬‬

‫در اﺑﺘﺪاي ﻣﻨﺤﻨﻲ اﻳﺰوﺗـﺮم ﺟـﺬب ﻣـﻲﺑﺎﺷـﺪ ﻛـﻪ ﻧﻤﺎﻳﻨـﺪهي ﻣﻴـﺰان‬
‫ﺑﺎﻻي ﻛﺸﺶ ﺑﻴﻦ ﺟﺎذب و ﺟﺬبﺷﻮﻧﺪه اﺳﺖ ]‪.[19‬‬

‫‪ -4‬ﻣﺪلﺳﺎزي ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ در ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎي ﺗﻚﺟﺰﻳﻲ‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮاي ﻳﻚ ﺟﺎذب‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﺑﺎﻻ ﺑﻮدن ‪ qmax‬و ﺷـﻴﺐ‬

‫و دوﺟﺰﻳﻲ‬

‫ﺗﻨﺪ در اﺑﺘﺪاي ﻣﻨﺤﻨﻲ ﻣﻄﻠﻮب ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﺪ‪ .‬در ﺟﺪول ‪ 1‬ﻣﻘـﺎدﻳﺮ‬

‫‪ 1-4‬ﻣﺪلﻫﺎي اﻳﺰوﺗﺮم ﺟﺬب ﺗﻌﺎدﻟﻲ دو و ﺳﻪﭘﺎراﻣﺘﺮي اوراﻧﻴﻢ در‬
‫ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺗﻚ ﺟﺰﻳﻲ‬

‫ﺛﺎﺑﺖﻫﺎي ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﺷﺪه ﺑﺮاي ﻣﻌﺎدﻻت ﺟﺬب ﺗﻌﺎدﻟﻲ دوﭘﺎراﻣﺘﺮي و‬
‫ﺳﻪﭘﺎراﻣﺘﺮي داده ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪي ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎي ﺑـﻪ دﺳﺖ‬

‫‪ 1-1-4‬اﻳﺰوﺗﺮم ﻻﻧﮕﻤﻮﻳﺮ‬

‫اﻳﺰوﺗﺮم ﻻﻧﮕﻤﻮﻳﺮ ﻣﻌﻤـﻮﻻً ﺑـﺮاي ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﭘﺘﺎﻧـﺴﻴﻞ ﺟـﺬب ﺗﻌـﺎدﻟﻲ و‬

‫ﺟﺪول ‪ -1‬ﺛﺎﺑﺖﻫﺎي اﻳﺰوﺗﺮمﻫﺎي ﻣﺪلﻫﺎي دوﭘﺎراﻣﺘﺮي و ﺳﻪﭘﺎراﻣﺘﺮي ﺟـﺬب‬

‫ﺳﻨﺠﺶ ﻛﺎرآﻳﻲ زﻳﺴﺖ ﺗﻮدهﻫـﺎي ﻣﺨﺘﻠـﻒ اﺳـﺘﻔﺎده ﻣـﻲﺷـﻮد‪ .‬در‬

‫اوراﻧﻴﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن و ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺛﺒﻴﺖ ﺷﺪه‪.‬‬

‫اﺑﺘـﺪا اﻳﻦ ﻣﺪل ﺑﺮاي ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻛﺮﺑﻦ ﻓﻌﺎل در ﺟﺬب ﮔﺎز ﺑﻪ‬

‫ﻣﺪل‬

‫ﻛﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬در اﻳﺰوﺗﺮم ﻻﻧﮕﻤﻮﻳﺮ‪ ،‬ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﺳـﻄﺤﻲ ﻧﺎﺷـﻲ از‬
‫ﻻﻧﮕﻤﻮﻳﺮ‬

‫ﻧﻴـﺮوﻫـﺎي ﻓﻴـﺰﻳﻜـﻲ در ﻧﻈـﺮ ﮔـﺮﻓﺘـﻪ ﻣـﻲﺷـﻮﻧﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﺟﺬب ﻓﻘﻂ ﺑﻪ‬
‫‪400‬‬
‫‪350‬‬
‫‪300‬‬
‫)‪q(Cr=100mg/l‬‬

‫‪200‬‬

‫)‪q(Cr=300mg/l‬‬

‫‪150‬‬

‫)‪q(Cr=500mg/l‬‬

‫ﻓﺮوﻧﺪﻟﻴﺶ‬

‫)‪QQ (mg/g‬‬
‫) ‪(m g /g‬‬

‫)‪q(Cr=0‬‬

‫‪250‬‬

‫‪100‬‬
‫‪50‬‬

‫ردﻟﻴﺶ‪-‬ﭘﺘﺮﺳﻮن‬

‫‪0‬‬
‫‪600‬‬

‫‪500‬‬

‫‪300‬‬
‫‪400‬‬
‫)‪Ci (mg/l‬‬

‫‪200‬‬

‫‪100‬‬

‫زﻳﺴﺖ ﺗﻮده‬

‫‪0‬‬

‫ﺷــﻜﻞ ‪ -4‬ﻧﻤــﺎﻳﺶ ﺗﻐﻴﻴــﺮات ﻣﻴــﺰان ﺟــﺬب اوراﻧــﻴﻢ در ﺳﻴــﺴﺘﻢ دوﺟﺰﻳــﻲ‬
‫اوراﻧﻴﻢ‪ -‬ﻛﺮوم )‪ (VI‬ﺗﻮﺳـﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن ﺗﺜﺒﻴـﺖ ﺷـﺪه‪ ،‬ﺑﺮﺣـﺴﺐ ﻏﻠﻈـﺖ اوﻟﻴـﻪي‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن‬

‫)‪qmax(mg/g‬‬

‫‪592/850‬‬

‫‪73‬‬

‫)‪bL(l/mg‬‬
‫‪R2‬‬

‫‪0/015‬‬

‫‪0/038‬‬

‫‪0/973‬‬

‫‪0/930‬‬

‫‪RMSE‬‬
‫‪χ2‬‬

‫‪22/630‬‬

‫‪4/000‬‬

‫‪12/090‬‬

‫‪0/480‬‬

‫)‪KF(l/g‬‬

‫‪25/526‬‬

‫‪16/500‬‬

‫‪nF‬‬

‫‪1/744‬‬

‫‪4/120‬‬

‫‪R2‬‬

‫‪0/952‬‬

‫‪0/990‬‬

‫‪30/300‬‬

‫‪1/190‬‬

‫‪RMSE‬‬
‫‪χ2‬‬

‫‪19/960‬‬

‫‪0/040‬‬

‫)‪KRP(l/g‬‬

‫‪9/197‬‬

‫‪20/900‬‬

‫)‪aRP(l/mg‬‬

‫‪0/017‬‬

‫‪0/746‬‬

‫‪βRP‬‬
‫‪R2‬‬

‫‪0/986‬‬

‫‪0/847‬‬

‫‪0/972‬‬

‫‪0/990‬‬

‫‪22/720‬‬

‫‪1/180‬‬

‫‪12/070‬‬

‫‪0/040‬‬

‫‪RMSE‬‬
‫‪χ2‬‬

‫اوراﻧﻴﻢ و ﺑﺮاي ﻏﻠﻈﺖﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﺮوم )‪.(S=1 g/l, T=30ºC, pH=5‬‬

‫‪٥‬‬

‫ﻛﺎرﺑﺮد اﻳﺰوﺗﺮمﻫﺎي ﺟﺬب دو و ﺳﻪﭘﺎراﻣﺘﺮي ‪. . .‬‬

‫‪K RP C f‬‬

‫)‪(6‬‬

‫آﻣﺪه ﺑﺮاي ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن و ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲﺷـﻮد ﻛـﻪ‬

‫‪β RP‬‬

‫‪1 + a RP C f‬‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه از ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺑـﺴﻴﺎر ﺑـﺎﻻﻳﻲ ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن‬

‫=‪q‬‬

‫ﺑﺮاي ﺟﺬب ﻳـﻮنﻫـﺎي اوراﻧـﻴﻢ در ﺷـﺮاﻳﻂ ﺑﻬﻴﻨـﻪي ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﻫـﺮ‬
‫زﻳﺴﺖ ﺗـﻮده ﺑﺮﺧـﻮردار اﺳـﺖ‪ .‬اﻳـﻦ ﻧﻜﺘـﻪ از ﻣﻘﺎﻳـﺴﻪي ‪qmax‬ﻫـﺎي‬

‫ﻛﻪ در آن‪ KRP ،‬و ‪ aRP‬ﺛﺎﺑﺖﻫﺎي ﻣﺪل ردﻟﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘﺮﺳﻮن ﻣﻲﺑﺎﺷـﻨﺪ‬

‫ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻫﺮ زﻳﺴﺖ ﺗﻮده اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﺗﻮاﻧـﺎﻳﻲ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ‬

‫و ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﺎ ﻳﻜﺎﻫﺎي ﻟﻴﺘﺮ ﺑﺮ ﮔﺮم و ﻟﻴﺘﺮ ﺑﺮ ﻣﻴﻠﻲﮔﺮم ﺑﻴﺎن ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪،‬‬

‫ﺧﻮاص ﺗﺒﺎدل ﻳﻮﻧﻲ ﭘﺎﻳﻪي ﻛﻠﺴﻴﻢ آﻟﮋﻳﻨﺎت اﺳﺖ‪.‬‬

‫و ‪ βRP‬ﺗﻮان اﻳﺰوﺗﺮم ردﻟﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘﺮﺳﻮن ﻣـﻲﺑﺎﺷـﺪ‪ βRP .‬ﺑـﻴﻦ ﺻـﻔﺮ و‬

‫از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻣﻘﺪار ﺑﺎﻻي ‪ bL‬در ﻣـﻮرد ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن ﺣـﺎﻛﻲ از‬

‫ﻳﻚ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﻣﻘﺪار ‪ βRP‬ﺗﻌﻴﻴﻦﻛﻨﻨﺪه ي ﻣﺤـﺪودهي ﻋﻤﻠﻜـﺮد‬

‫آن اﺳﺖ اﻳﻦ زﻳﺴﺖ ﺗﻮده ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻣﺤﻜﻢﺗـﺮي در ﻣﻘﺎﻳـﺴﻪ ﺑـﺎ زﻳـﺴﺖ‬

‫ﻣﻌﺎدﻟﻪي ردﻟـﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘﺮﺳـﻮن اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑـﻪ ازاي ‪ βRP =1‬ﺑـﻪ ﺷـﻜﻞ‬

‫ﺗﻮدهي ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه ﺑﺎ ﻳﻮنﻫـﺎي اوراﻧـﻴﻢ ﺗـﺸﻜﻴﻞ ﻣـﻲدﻫـﺪ و ﺗﻤﺎﻳـﻞ‬

‫ﻣﻌﺎدﻟــﻪي ﻻﻧﮕﻤــﻮﻳﺮ و ﺑــﻪ ازاي ‪ .βRP = º‬ﺑــﻪ ﺷــﻜﻞ ﻗــﺎﻧﻮن ﻫﻨــﺮي‬

‫ﺑﻴﺶﺗﺮي ﺑﺮاي ﺟﺬب آن از ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ‪.‬‬

‫درﻣﻲآﻳﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﻌﺎدﻟﻪ در ﻏﻠﻈﺖﻫﺎي ﺑـﺎﻻ ﺑـﻪ ﻣﻌﺎدﻟـﻪي ﻓﺮوﻧـﺪﻟﻴﺶ‬

‫ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﻲﺷﻮد ]‪ .[5‬در ﺟﺪول ‪ 1‬ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣـﻲﺷـﻮد ﻛـﻪ ﻣﻘـﺪار ‪β‬‬
‫‪ 2-1-4‬اﻳﺰوﺗﺮم ﻓﺮوﻧﺪﻟﻴﺶ‬

‫ﺑﺮاي ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه ﺑـﻴﺶﺗـﺮ از ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن اﺳـﺖ‪ .‬ﻟـﺬا ﻣﻴـﺰان‬

‫اﻳﻦ ﻣﺪل در ﺳـﺎل ‪ 1907‬ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻳـﻚ راﺑﻄـﻪي ﺗﺠﺮﺑـﻲ ﺗﻮﺳـﻂ‬

‫ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﺠﺮﺑﻲ ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑـﺎ اﻳﺰوﺗـﺮم ﻻﻧﮕﻤـﻮﻳﺮ‬

‫ﻓﺮوﻧﺪﻟﻴﺶ اراﻳﻪ ﺷﺪ ]‪ .[3‬اﻣﺎ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺑـﺮاي ﻣـﺪلﺳـﺎزي ﺟـﺬب ﭼﻨـﺪ‬

‫ﺑﻴﺶﺗﺮ از ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻻﻳﻪاي روي ﺳﻄﻮح ﻧﺎﻫﻤﮕﻦ ﻳﺎ ﺳـﻄﻮﺣﻲ ﺑـﺎ ﺟـﺎيﮔـﺎهﻫـﺎي ﻓﻌـﺎل‬
‫ﻣﺘﻔﺎوت از ﻧﻈﺮ ﻛﻨﺶ و ﻣﻴﻞ ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ ﺑﺎ ﺟﺬبﺷﻮﻧﺪه ﺑﻪ ﻛـﺎر ﮔﺮﻓﺘـﻪ‬

‫‪ 2-4‬ﻣﺪلﺳﺎزي ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ در ﺳﻴﺴﺘﻢ دوﺟﺰﻳﻲ اوراﻧﻴﻢ‪ -‬ﻛﺮوم )‪(VI‬‬

‫ﺷﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﻣﺪل ﻓﺮض ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ اﺑﺘﺪا ﺟﺎيﮔﺎهﻫﺎي ﻗـﻮيﺗـﺮ ﭘـﺮ‬

‫ﺑﺮاي ﻣﺪلﺳﺎزي ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺣـﻀﻮر ﻳـﻮن ﻛـﺮوم )‪ (VI‬ﺑـﺮ ﻣﻴـﺰان ﺟـﺬب‬

‫ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ و ﻗﺪرت ﭘﻴﻮﻧﺪي ﺑﺎ اﻓـﺰاﻳﺶ ﻣﻴـﺰان ﭘﺮﺷـﺪﮔﻲ ﺟـﺎيﮔـﺎه‪،‬‬

‫اوراﻧﻴﻢ از اﻳﺰوﺗﺮم ﺳﻪﭘﺎراﻣﺘﺮي ردﻟﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘﺮﺳﻮن اﺳﺘﻔﺎده ﺷـﺪ زﻳـﺮا‬

‫ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ ]‪ .[3‬اﻳﻦ اﻳﺰوﺗﺮم ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻧﻤﺎﻳﻲ اﺳـﺖ و ﺑـﻪ ﺷـﻜﻞ‬

‫اﻳﻦ اﻳﺰوﺗﺮم ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻳﺰوﺗﺮمﻫﺎي دوﭘﺎراﻣﺘﺮي ﺟـﻮابﻫـﺎي ﺑﻬﺘـﺮي‬

‫زﻳﺮ اراﻳﻪ ﻣﻲﺷﻮد‬

‫اراﻳــﻪ ﻣــﻲدﻫــﺪ‪ .‬ﺑــﺮاي ﻣــﺪلﺳــﺎزي ﺳﻴــﺴﺘﻢﻫــﺎي ﺟــﺬب دوﺟﺰﻳـﻲ‬

‫)‪(5‬‬

‫‪nF‬‬

‫اوراﻧﻴﻢ‪ -‬ﻛﺮوم )‪ ،(VI‬اﺑﺘﺪا ﻣﻨﺤﻨﻲ ﺗﻐﻴﻴـﺮات ﻣﻴـﺰان ﺟـﺬب اوراﻧـﻴﻢ‬

‫‪1‬‬

‫‪q = KFC f‬‬

‫در ﻫﺮ ﻏﻠﻈﺖ ﻧﻬﺎﻳﻲ اوراﻧـﻴﻢ ﺑـﺮاي ﻏﻠﻈـﺖﻫـﺎي ﺛﺎﺑـﺖ ﻳـﻮن ﻛـﺮوم‬
‫)‪ (VI‬رﺳﻢ ﺷﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ دادهﻫﺎي ﺗﺠﺮﺑﻲ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﺮماﻓﺰار ‪LABFIT‬‬

‫ﻛﻪ در آن‪ KF ،‬و ‪ nF‬ﺛﺎﺑﺖﻫﺎي ﻓﺮوﻧـﺪﻟﻴﺶ ﻣـﻲﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ .‬در اﻳﺰوﺗـﺮم‬

‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻏﻴﺮﺧﻄﻲ ﺑﺎ اﻳﺰوﺗﺮم ردﻟﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘﺮﺳﻮن ﺑﺮازش ﺷـﺪﻧﺪ‪ .‬ﻧﺘـﺎﻳﺞ‬

‫ﻓﺮوﻧﺪﻟﻴﺶ ‪ KF‬و ‪ ،nF‬ﺑـﻪ ﺗﺮﺗﻴـﺐ‪ ،‬ﻣﻴـﺰان و ﺷـﺪت ﺟـﺬب را ﻧـﺸﺎن‬

‫ﺣﺎﺻﻞ از اﻳﻦ ﺑﺮازش در ﺷﻜﻞ ‪ 5‬ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻣﻲدﻫﻨﺪ‪ .‬ﻣﻘﺪار ‪ nF‬ﺑﻴﻦ ﻳﻚ ﺗـﺎ ده ﻧـﺸﺎندﻫﻨـﺪهي ﺟـﺬب ﻣﻨﺎﺳـﺐ‬
‫ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ]‪ .[20‬ﻣﻘﺪار ‪ nF‬ﺑﺮاي ﻫﺮ دو زﻳـﺴﺖ ﺗـﻮده در ﻣﺤـﺪودهي‬

‫‪400‬‬

‫ﻣﻘــﺎدﻳﺮ ﻣﻄﻠــﻮب ﻗــﺮار دارد‪ .‬در ﺟــﺪول ‪ 1‬ﻣﻘــﺎدﻳﺮ ﺛﺎﺑــﺖﻫــﺎي‬

‫‪350‬‬
‫)‪q(Cr=0‬‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻧــﺎن ﺗﺜﺒﻴــﺖ ﺷــﺪه داده ﺷــﺪه اﺳــﺖ‪ .‬ﻫﻤــﺎنﻃــﻮر ﻛــﻪ ﻣــﺸﺎﻫﺪه‬
‫ﻣﻲﺷﻮد از ﻣﻴﺎن دو ﻣﺪل دوﭘﺎراﻣﺘﺮي‪ ،‬اﻳﺰوﺗﺮم ﻓﺮوﻧـﺪﻟﻴﺶ ﺑـﺎﻻﺗﺮﻳﻦ‬

‫)‪q(Cr=100ppm‬‬

‫‪250‬‬

‫)‪q(Cr=300ppm‬‬

‫‪200‬‬

‫)‪q(Cr=500ppm‬‬

‫‪150‬‬

‫‪Redlich-Peterson model‬‬

‫‪100‬‬

‫ﻣﻴﺰان ﺿﺮﻳﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﻲ و ﻛﻢﺗﺮﻳﻦ ﺧﻄﺎي رﻳﺸﻪي ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﻣﺮﺑﻌـﻲ‬

‫‪Q‬‬
‫)‪( (mg/g‬‬
‫)‪g g‬‬

‫اﻳﺰوﺗﺮمﻫﺎي ﻣﺪلﻫﺎي دو و ﺳﻪﭘﺎراﻣﺘﺮي ﺟﺬب ﺗﻮﺳـﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن و‬

‫‪300‬‬

‫‪50‬‬
‫‪0‬‬

‫و ﻣﺠﺬورﻛﻲ را ﺑﺮاي ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه و ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن دارد‪.‬‬

‫‪300‬‬

‫‪250‬‬

‫‪150‬‬

‫‪200‬‬

‫‪100‬‬

‫‪50‬‬

‫‪0‬‬

‫)‪Cf (mg/l‬‬

‫‪ 3-1-4‬اﻳﺰوﺗﺮم ردﻟﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘﺮﺳﻮن‬

‫ﺷﻜﻞ ‪ -5‬ﺑﺮازش دادهﻫﺎي ﺗﺠﺮﺑﻲ ﺟﺬب در ﺳﻴﺴﺘﻢ دوﺟﺰﻳـﻲ اوراﻧـﻴﻢ‪ -‬ﻛـﺮوم‬

‫در ﺳﺎل ‪ ،1959‬ردﻟﻴﺶ و ﭘﺘﺮﺳﻮن ]‪ [21‬ﻃﺮﺣﻲ ﺳﺎده از اﻳﺰوﺗـﺮمﻫـﺎي‬

‫‪º‬‬

‫)‪ (VI‬ﺑﺎ اﻳﺰوﺗﺮم ردﻟﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘﺮﺳﻮن )‪.(S=1 g/l, T=30 C, pH=5‬‬

‫ﻻﻧﮕﻤﻮﻳﺮ و ﻓﺮوﻧﺪﻟﻴﺶ را ﺑﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت اراﻳﻪ دادﻧﺪ‬

‫‪٦‬‬

‫ﻣﺠﻠﻪ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻫﺴﺘﻪاي‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪1388 ،50‬‬

‫در ﺟﺪول ‪ 2‬ﻣﻘﺎدﻳﺮ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫـﺎي اﻳﺰوﺗـﺮم ردﻟـﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘﺮﺳـﻮن ﺑـﺮاي‬

‫‪ -5‬ﻧﺘﻴﺠﻪﮔﻴﺮي‬

‫ﺟﺬب در ﺳﻴﺴﺘﻢ دوﺟﺰﻳﻲ اوراﻧﻴﻢ‪-‬ﻛـﺮوم )‪ (VI‬ﺗﻮﺳـﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن‬

‫ﻧﺘﺎﻳﺞ اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن‬

‫ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه‪ ،‬و ﺿﺮﻳﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺮازش اراﻳـﻪ ﺷـﺪهاﻧـﺪ‪.‬‬

‫ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑـﻪ ﺷـﺪت ﺑـﻪ ‪ pH‬واﺑـﺴﺘﻪ ﺑـﻮده و‪ pH‬ﺑﻬﻴﻨـﻪي ﺟـﺬب‬

‫در ﻣــﺪل ردﻟــﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘﺮﺳــﻮن ﺑــﺮاي ﺟــﺬب در ﺳﻴــﺴﺘﻢ دوﺟﺰﻳــﻲ‬

‫اوراﻧﻴﻢ ﺑﺮاي ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن و ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺮﺗﻴـﺐ‪ ،‬ﺑﺮاﺑـﺮ ‪،5‬‬

‫اوراﻧﻴﻢ‪ -‬ﻛﺮوم )‪ (VI‬ﺑﻴﺶﺗﺮﻳﻦ ﺧﻄﺎ در ﻏﻠﻈﺖﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦ و ﺑـﺎﻻي‬

‫‪ 5/5‬ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﻛﻲ از آن اﺳﺖ ﻛﻪ زﻣـﺎن ﺗﻌـﺎدل ﻻزم ﺑـﺮاي‬

‫ﻛﺮوم )‪ º) (VI‬و ‪ (500ppm‬ﺑﺮوز ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ اﻳﻦ ﺧﻄﺎ ﺑـﺮاي‬

‫ﺣﺼﻮل در ﻫﺮ دو زﻳﺴﺖ ﺗﻮده ﺣﺪود ﭼﻬﺎر ﺳﺎﻋﺖ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫ﻏﻠﻈــﺖ ﭘــﺎﻳﻴﻦ و ﺑــﺎﻻي ﻛــﺮوم )‪ ،(VI‬ﺑــﻪ ﺗﺮﺗﻴــﺐ‪ ،‬ﺑﺮاﺑــﺮ ‪ 6/4‬و ‪6/8‬‬

‫ﺑﺮرﺳــﻲ ﺗــﺄﺛﻴﺮ ﻏﻠﻈــﺖ اوﻟﻴــﻪي اوراﻧــﻴﻢ ﺑــﺮ ﻣﻴــﺰان ﺟــﺬب ﻧــﺸﺎن‬

‫درﺻــﺪ ﻣــﻲﺑﺎﺷــﺪ‪ .‬اﻣــﺎ در ﻏﻠﻈــﺖﻫــﺎي ﻣﻴــﺎﻧﻲ ﻳــﻮن ﻛــﺮوم )‪(VI‬‬

‫ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻏﻠﻈﺖ‪ ،‬ﻣﻴﺰان ﺟﺬب اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲﻳﺎﺑـﺪ و اﻳـﻦ‬

‫ﺧﻄــﺎ ﻛــﻢﺗــﺮﻳﻦ ﻣﻘــﺪار ﺧــﻮد )‪ (%2/1‬را دارد‪ .‬در اداﻣــﻪ ﺑــﻪ ﻣﻨﻈــﻮر‬

‫اﻓﺰاﻳﺶ در ﻏﻠﻈﺖﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦﺗﺮ ﺑﺮاي ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه ﺷـﺪﻳﺪﺗﺮ‬

‫ﭘﻴﺶﺑﻴﻨـﻲ ﺗﻐﻴﻴـﺮات ﻣـﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎي ﻣﺪل ردﻟﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘــﺮﺳﻮن‬

‫ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ و ﺑـﻪ ﺗـﺪرﻳﺞ ﺑـﻪ ﻳـﻚ ﻣﻘـﺪار ﺛﺎﺑـﺖ ﻣـﻲرﺳـﺪ‪ .‬وﻗﺘـﻲ ﻛـﻪ‬

‫ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻏﻠﻈﺖ ﻳﻮن ﻛـﺮوم ﻣﻌـﺎدﻟـﻪﻫـﺎﻳــﻲ ﺑـﻪ ﺷـﺮح زﻳـﺮ اراﻳــﻪ‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪي ﻛﻠﺴﻴﻢ آﻟﮋﻳﻨـﺎت ﺗﺜﺒﻴـﺖ ﻣـﻲﺷـﻮد‪ ،‬ﺳـﺎز و ﻛـﺎر‬

‫ﺷـﺪ‬

‫ﺗﺒﺎدل ﻳﻮﻧﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﺎﻳﺮ ﺳﺎز و ﻛﺎرﻫﺎ ﺳـﻬﻢ ﻣـﺆﺛﺮﺗﺮي در ﺟـﺬب‬
‫دارد و اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﻴﺰان ﺟﺬب را ﺑﻪ ﺷﺪت ﺑﻬﺒﻮد ﻣﻲﺑﺨﺸﺪ‪.‬‬

‫) ‪(7‬‬

‫‪KRP=-543.31Ci (Cr)3+429.39Ci(Cr)2-95.234Ci(Cr)+9.195‬‬

‫در ﻣﺪلﺳﺎزي ﺗـﻚﺟﺰﻳـﻲ ﺟـﺬب اوراﻧـﻴﻢ ﺗﻮﺳـﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧـﺎن و‬

‫) ‪(8‬‬

‫‪αRP=-24.532Ci (Cr)3+14.833Ci(Cr)2-1.3144Ci(Cr)+0.0167‬‬

‫ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه ﻧﺘـﺎﻳﺞ ﺗﺠﺮﺑـﻲ ﺑـﺎ ﻣـﺪل ﺳـﻪﭘـﺎراﻣﺘﺮي ﺑﻬﺘـﺮ از‬

‫)‪(9‬‬

‫‪β=41.958Ci (Cr)3-25.255Ci (Cr)2 +2.1459Ci(Cr)+0.986‬‬

‫ﻣﺪلﻫﺎي دوﭘﺎراﻣﺘﺮي ﺑﺮازش ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻴﺸﻴﻨﻪ ﻣﻘﺪار ﺟﺬب اوراﻧﻴﻢ‬
‫ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن و ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﺪل ﻻﻧﮕﻤﻮﻳﺮ ﺑﻪ‬

‫در اﻳــﻦ ﻣﻌــﺎدﻻت‪ ،‬ﻏﻠﻈــﺖ اوﻟﻴــﻪي ﻳــﻮن ﻛــﺮوم )‪ (VI‬ﺑﺮﺣــﺴﺐ‬

‫ﺗﺮﺗﻴﺐ ‪ 592/85‬و ‪ 73‬ﻣﻴﻠﻲﮔﺮم ﺑﺮ ﮔـﺮم ﺟـﺎذب ﺧـﺸﻚ ﺑـﻪ دﺳـﺖ‬

‫ﻣﻴﻠﻲﮔﺮم ﺑﺮ ﻣﻴﻠﻲﻟﻴﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫آﻣﺪ‪.‬‬

‫ﺑــﻪ اﻳــﻦ ﺗﺮﺗﻴــﺐ‪ ،‬ﻣﻘــﺪار ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫــﺎي ﻣــﺪل ردﻟــﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘﺮﺳــﻮن‬

‫اﻳﻦ ﻛﺎر ﭘﮋوﻫﺸﻲ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ در ﻣﺪلﺳﺎزي ﺟﺬب در ﺳﻴـﺴﺘﻢ‬

‫ﺑـــﺮاي ﺟـــﺬب در ﺳﻴـــﺴﺘﻢ دوﺟﺰﻳـــﻲ اوراﻧـــﻴﻢ‪-‬ﻛـــﺮوم )‪(VI‬‬

‫دوﺟﺰﻳﻲ اوراﻧﻴﻢ‪-‬ﻛﺮوم )‪ (VI‬ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻌﺎدﻟـﻪ ي ردﻟـﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘﺮﺳـﻮن‬

‫ﺑــﻪ ﻋﻨــﻮان ﺗــﺎﺑﻌﻲ از ﻏﻠﻈــﺖ اوﻟﻴــﻪي ﻳــﻮن رﻗﻴــﺐ )ﻛــﺮوم( ﻗﺎﺑــﻞ‬

‫ﻛﻢﺗﺮﻳﻦ ﻣﻴﺰان ﺧﻄﺎ در ﻏﻠﻈﺖ ﻣﻴﺎﻧﻲ ﻛﺮوم )‪ (300ppm‬ﺑـﻪ دﺳـﺖ‬

‫ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻲ و ﻣـﺤﺎﺳﺒـﻪ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﺑـﺮازش ﻏﻴﺮﺧﻄـﻲ اﻳـﻦ ﻧﻘـﺎط ﺑـﺎ‬

‫ﻣﻲآﻳﺪ‪.‬‬

‫ﻣﻌﺎدﻟﻪي درﺟﻪي ‪ 3‬ﻣﻘﺪار ﺿﺮﻳﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﻲ ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 1‬ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ‪.‬‬
‫ﭘﻲﻧﻮﺷﺖﻫﺎ‪:‬‬
‫‪1- Langmuir‬‬

‫ﺟﺪول ‪ -2‬ﭘﺎراﻣﺘﺮﻫﺎ و ﺿﺮاﻳﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﻲ ﻣﺪل ردﻟﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘﺮﺳﻮن ﺑﺮاي ﺟـﺬب‬

‫‪2- Freundlich‬‬

‫اوراﻧﻴﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه در ﺳﻴﺴﺘﻢ دوﺟﺰﻳﻲ اوراﻧﻴﻢ‪ -‬ﻛﺮوم )‪.(VI‬‬
‫ردﻟﻴﺶ‪ -‬ﭘﺘﺮﺳﻮن‬

‫ﻏﻠﻈﺖ اوﻟﻴﻪ‬
‫ﻳﻮن رﻗﻴﺐ‬

‫‪3- Redlich-Peterson‬‬

‫)‪(ppm‬‬

‫‪KRP‬‬

‫‪aRP‬‬

‫‪β‬‬

‫‪º‬‬

‫‪9/197‬‬

‫‪0/017‬‬

‫‪0/986‬‬

‫‪0/972‬‬

‫‪100‬‬

‫‪3/420‬‬

‫‪0/009‬‬

‫‪0/990‬‬

‫‪0/990‬‬

‫‪2‬‬

‫‪4- Shaker-Incubator‬‬

‫‪R‬‬

‫‪5- Inductively Coupled Plasma Atomic Emission‬‬
‫‪Spectrophotometery‬‬
‫‪6- Residual Root Mean Square Error‬‬

‫‪7- Chi-Square‬‬

‫ﻛﺮوم‬
‫‪300‬‬

‫‪4/600‬‬

‫‪0/295‬‬

‫‪0/490‬‬

‫‪0/990‬‬

‫‪500‬‬

‫‪1/010‬‬

‫‪0/001‬‬

‫‪0/990‬‬

‫‪0/910‬‬

‫‪٧‬‬

. . . ‫ﻛﺎرﺑﺮد اﻳﺰوﺗﺮمﻫﺎي ﺟﺬب دو و ﺳﻪﭘﺎراﻣﺘﺮي‬

References:
1. J. Chen, L. Yang, “Chemical modification of
Sargassum sp. for prevention of organic
leaching and enhancement of uptake during
metal biosorption,” Ind. Eng. Chem. Res. 44,
9931-9942 (2005).

12. ‫ ”ﺑﺮرﺳــﻲ ﺷــﺮاﻳﻂ ﺑﻬﻴﻨــﻪ و ﻣــﺪلﺳــﺎزي ﺟــﺬب‬،‫ ﻋﺒــﺪاﻟﻠﻬﻲﺧﻠــﺞ‬.‫م‬
،‫“ ﭘﺎﻳـﺎنﻧﺎﻣـﻪ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳـﻲ ارﺷـﺪ‬،‫ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ اوراﻧﻴﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺨﻤﺮﻧﺎن‬
.(1384) ‫داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان‬
13. P.R. Puranik, K.M. Paknikar, “Biosorption of
lead, cadmium, and zinc by citrobacter strain
MCM B-181: characterization studies,”
Biotechnol. Prog. 15, 228-237 (1999).

2. P. Sar, S.K. Kazy, S.F. D’Souza, “Radionuclide
remediation using a bacterial biosorbent,”
International Biodeterioration & Biodegradation,
54, 193-202 (2004).

14. S.C. Tsai, K.W. Juang, “Comparison of linear
and non-linear forms of isotherm models for
strontium sorption on a sodium bentonite,” J.
Radioanal. Nucl. Chem. 243, 741-746 (2000).

3. J. Yang, B. Volesky, “Modeling uraniumproton ion exchange in biosorption,” Environ.
Sci. Technol. 33, 4079-4085 (1999).
4. V. Diniza, M.E. Webera, B. Voleskya, Gh.
Najab, “Column biosorption of lanthanum and
europium by Sargassum,” Water Research, 42,
363-371 (2008).

15. Y. Ting, G. Sun, “Use of Polyvinyl Alcohol as
a Cell Immobilization Matrix for Copper
Biosorption by Yeast Cells,” J. Chem. Technol.
Biotechnol, 75, 541-546 (2000).

5. B. Volesky, “Biosorption process simulation
tools,” Hydrometallurgy, 71, 179-190 (2003).

16. M. Yakup, Y. Kacar, O. Genc, “Entrapment of
White-rot Fungus Trametes verssicolor in Caaliginate Beads,” Chryseomonas Lluteola
TEM05 in Alginate Beads, Bioresource
Technology, 80, 121-129 (2001).

6. G. Bayramoglu, G. Celik, M. Yakup Arica,
“Studies on accumulation of uranium by fungus
Lentinus sajor-caju,” Journal of Hazardous
Materials, B136, 345-353 (2006).

17. A. Bingol, H. Ucun, Y.K. Bayhan, A.
Karagunduz, A. Cakici, B. Keskinler,
“Removal chromate anions from aqueous
stream by a cationic surfactant-modified yeast,”
Bioresource Technology, 94, 245-249 (2004).

7. R. Khan, R. Ataullah, A. Al-Haddad,
“Equilibrium adsorption studies of some aromatic
pollutants from dilute aqueous solutions on
activated carbon at different temperatures,” J.
Colloid Interface Sci. 194, 154-165 (1997).

18. N. Goyal, S.C. Jain, U.C. Banerjee,
“Comparative studies on the microbial
adsorption of heavy metals,” Advances in
Environmental Research, 7, 311-319 (2003).

8. Y. Ho, W. Chiu, C. Wang, “Regression analysis
for the sorption isotherms of basic dyes on
sugarcane dust,” Bioresource Technology, 96,
1285-1291 (2005).

19. T.A. Davis, B. Volesky, A. Mucci, “A review
of the biochemistry of heavy metal biosorption
by brown algae,” Water Res. 37, 4311-4330
(2003).

9. ‫ ”ﺑﺮرﺳــﻲ ﺗــﺄﺛﻴﺮ ﻓﻠــﺰات ﺳــﻨﮕﻴﻦ ﺑــﺮ ﻣﻴــﺰان ﺟــﺬب‬،‫ ﻋﻠــﻲﻣﺤﻤــﺪي‬.‫م‬
،‫“ ﭘﺎﻳﺎنﻧﺎﻣﻪ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ارﺷﺪ‬،‫ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ اوراﻧﻴﻢ ﺗﻮﺳﻂ زﻳﺴﺖ ﺗﻮده‬
.(1383) ‫داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان‬

20. M. Kalin, W.N. Wheeler, G. Meinrath, “The
removal of uranium from mining waste water
using algal/microbial biomass,” J. Environ.
Radioactiv. 78, 151–177 (2005).

10. G. Ozdemir, N. Ceyhan, E. Manav, “Utilization
of
an
exopolysaccharide
produced
by
chryseomonas luteola TEM05 in alginate beads
for adsorption of cadmium and cobalt ions,”
Bioresource Technology, 96, 1677-1682 (2005).

21. O. Redlich, D.L. Peterson, “A useful adsorption
isotherm,” J. Phys. Chem. 63, 1024 (1959).

11. H. Park, M. Chae, “Novel type of alginate gelbased adsorbents for heavy metal removal,” J.
Chem. Technol. Biotechnol. 79, 1080-1083
(2004).

٨

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful