STEFAN SĘKOWSKI

GALWANOTECHNIKA DOMOWA

SPIS TREŚCI
ZANIM ZABIERZEMY SIĘ DO PRACY ......................................................................................................... 4 O TYM, CZY FARADAY MIAŁ RACJĘ? ........................................................................................................ 5 Pierwsza elektroliza............................................................................................................................................ 5 Anoda, katoda i jony .......................................................................................................................................... 6 Obserwujemy skutki wędrówki.......................................................................................................................... 7 Kto szlachetniejszy? ........................................................................................................................................... 7 O TYM, CO MOśESZ WYKONAĆ SAM......................................................................................................... 9 O TYM, CO MUSISZ MIEĆ KONIECZNIE .................................................................................................. 10 Źródła prądu ..................................................................................................................................................... 10 Parę słów o akumulatorach............................................................................................................................... 10 Prostownik własnej konstrukcji........................................................................................................................ 11 Bateryjki - zupełna ostateczność ...................................................................................................................... 13 Wanna, ale nie kąpielowa................................................................................................................................. 13 O szynach słów kilka........................................................................................................................................ 14 Kolej na anody ................................................................................................................................................. 14 Przygotowanie elektrolitu................................................................................................................................. 14 Tu ubywa, tam przybywa ................................................................................................................................. 16 Nasz remanent wyposaŜenia ............................................................................................................................ 17 Trochę wyjaśnień ............................................................................................................................................. 17 Sprawy nudne, ale waŜne ................................................................................................................................. 18 O BARDZO WAśNYCH PRZYGOTOWANIACH ....................................................................................... 18 Spiesz się powoli .............................................................................................................................................. 18 Czystość, jeszcze raz czystość! ........................................................................................................................ 19 Szlifowanie i polerowanie ................................................................................................................................ 19 Odtłuszczanie ................................................................................................................................................... 20 Trawienie.......................................................................................................................................................... 20 O MIEDZIOWANIU Z PRĄDEM I BEZ PRĄDU.......................................................................................... 21 Szansa dla słabszych ........................................................................................................................................ 21 W takim roztworze miedziujesz ....................................................................................................................... 22 Wreszcie miedziowanie z prądem .................................................................................................................... 22 O NIKLOWANIU Z PRĄDEM I BEZ PRĄDU............................................................................................... 25 Za pomocą aluminium...................................................................................................................................... 25 Anody niklowe ................................................................................................................................................. 25 I z prądem......................................................................................................................................................... 26 O CYNKOWANIU, ALE TYLKO Z PRĄDEM .............................................................................................. 27 Skuteczny pancerz............................................................................................................................................ 27 Kąpiele do cynkowania .................................................................................................................................... 28 Parę słów o przygotowaniach........................................................................................................................... 29 Pasywacja......................................................................................................................................................... 30 O RÓśNYCH RODZAJACH SREBRZENIA ................................................................................................. 31 Lapis i stare monety ......................................................................................................................................... 31 Na początek bez prądu ..................................................................................................................................... 32 Srebrzenie przez pocieranie.............................................................................................................................. 33 Srebrzenie przez gotowanie.............................................................................................................................. 33 A teraz z prądem .............................................................................................................................................. 34 O CYNIE I MROśONYCH KWIATACH ....................................................................................................... 35 Spotkania z cyną............................................................................................................................................... 35 Na początek bezprądowo.................................................................................................................................. 36

2

Cynowanie z prądem ........................................................................................................................................ 37 Obtapianie ........................................................................................................................................................ 39 Krystalit - mroŜone kwiaty............................................................................................................................... 40 O NAKŁADANIU W CELU ZDEJMOWANIA .............................................................................................. 46 Zasada pracy..................................................................................................................................................... 47 Z czego i jak wykonać matrycę metalową?...................................................................................................... 47 Matryca niemetalowa ....................................................................................................................................... 48 Nadawanie przewodnictwa............................................................................................................................... 50 Redukcja chemiczna......................................................................................................................................... 51 Kosmetyka końcowa ........................................................................................................................................ 52 O BARWIENIU STALI...................................................................................................................................... 53 RóŜne metody czernienia ................................................................................................................................. 53 Co to jest brunirowanie?................................................................................................................................... 54 O BARWIENIU MIEDZI I JEJ STOPÓW ...................................................................................................... 55 Sztuczna starość ............................................................................................................................................... 56 Do koloru, do wyboru ...................................................................................................................................... 57 RóŜne odcienie brązowego............................................................................................................................... 58 Na kolor czarny ................................................................................................................................................ 58 A stopy miedzi?................................................................................................................................................ 59 O BARWIENIU SREBRA ................................................................................................................................. 60 Na czarno ......................................................................................................................................................... 61 Kolor szary ....................................................................................................................................................... 61 Kolor niebieski ................................................................................................................................................. 62 Gdy barwa się znudzi ....................................................................................................................................... 62 O ELOKSALACJI I ALODYNOWANIU ........................................................................................................ 62 Co to oznacza? ................................................................................................................................................. 62 Przygotowanie powierzchni do eloksalacji ...................................................................................................... 64 Polerowanie chemiczne.................................................................................................................................... 65 Polerowanie elektrolityczne ............................................................................................................................. 66 Zabieramy się do utleniania anodowego .......................................................................................................... 67 Barwienie aluminium ....................................................................................................................................... 68 Alodynowanie w praktyce................................................................................................................................ 69 ZAKOŃCZENIE................................................................................................................................................. 70 Lakier caponowy .............................................................................................................................................. 70 O odczynnikach słów kilka .............................................................................................................................. 71

3

czy to nie jest interesujące nauczyć się barwić aluminium. 4 . Dokonałem wiele wysiłku. O co? Ŝe brakuje przepisu do takiego to a takiego pokrycia. Podane w niej przepisy są dostosowane zasadniczo do wykonania pojedynczych sztuk. Tymczasem właśnie ten związek w warunkach produkcyjnych musi być podstawowym składnikiem kąpieli słuŜących do miedziowania. Ŝe brakuje Ci odczynników. WyobraŜam sobie. a nawet mniejsze zakłady galwanotechniczne. ale czegoś na pewno bardzo waŜnego. kadmowania czy mosiądzowania.drugie i trzecie . Zmieniony został gruntownie rozdział poświęcony galwanoplastyce. tak silnymi truciznami. 1) Wydawnictwa Naukowo-Techniczne wydają od lat specjalną serię ksiąŜek pt. srebrzenia. fachowe ksiąŜki. jaką radość sprawisz swojej matce lub siostrze. Ŝe nie moŜesz czegoś zrozumieć. Ŝe czy to przeprowadzanie doświadczeń chemicznych w ciszy własnego kącika.ZANIM ZABIERZEMY SIĘ DO PRACY Dokładnie było to na początku 1963 r. nie wolno lekcewaŜyć Ŝadnych nawet najdrobniejszych wskazówek.. Dlatego trzeba wszystko robić dokładnie. klamerki. Od tego są specjalne. Jej tytuł brzmiał: "Galwanotechnika domowa". Rozszerzono równieŜ fragmenty o barwieniu metali i poprawiono kilka rysunków. Ta ksiąŜeczka jest przeznaczona przede wszystkim dla amatorów eksperymentu. okucia. Ile uroku zyska wnętrze mieszkania przez zawieszenie świecznika pokrytego piękną patyną. to zapewne skorzystasz z moich wskazówek dla przeprowadzenia czernienia mosiądzu. cyrkla na okładce. aby w warunkach domowych operować np. abyśmy się dogadali i wyznali sobie wzajemnie. Ŝe po pierwsze "Galwanotechnika domowa" nie jest i nie ma być podręcznikiem ani teŜ poradnikiem dla osób prowadzących większe. Nierzadkie były słowa podziękowań za prace galwanotechniczne przeprowadzone z dobrym wynikiem. Przyznasz sam. aby dostarczyć atrakcyjnej tematyki do doświadczeń chemicznych i dlatego mam prawo i od Ciebie czegoś wymagać. a następnie na obóz letni wykonywać lśniące. czy to majsterkowanie przy tworzeniu czegokolwiek. drobiazgi rowerowe dzięki poniklowaniu lub pocynkowaniu będą dłuŜej błyszczące i trwałe. a następnie w 1970 ukazały się dalsze . Pokrycie przełączników czy końcówek srebrem zapewni w pracach elektrotechnicznych doskonały i niezawodny styk oraz polepszy odbiór Twego aparatu. poniewaŜ niektóre poprzednie przepisy okazały się zbyt trudne do zrealizowania. aby nie błyszczał i nadawał się do aparatury optycznej. poniewaŜ tak szybko zniknęła z rynku. bo powiedz sam. ale i wewnątrz księgarń. majsterkowiczów. Wkrótce juŜ jej nie było nie tylko na wystawach. widelca. Obecnie najpilniejsze jest. tak jak opisałem. jest to wspaniała rzecz. jakich nikt nie ma? A pozostały Twój sprzęt turystyczny? Na pewno kółka. barwne śledzie do namiotu czy teŜ niezbędniki takie. KsiąŜka widocznie. w innych natomiast dominowały pretensje. karabińczyki.wydania tej ksiąŜeczki i wtedy to sypnęła się istna lawina listów. ofiarowując jej własnoręcznie wykonany pierścionek. -Spróbowałem podsumować te wszystkie uwagi i Ŝyczenia i teraz muszę Ci przypomnieć. Po dokonaniu zmian i uzupełnień w roku 1969. przypadła do gustu Twoim starszym kolegom. Ŝe rysunek jest niezrozumiały. jak chociaŜby cyjanek potasowy. Na uzasadnione Ŝyczenie Czytelników II i III wydania ksiąŜeczka została rozszerzona o rozdział poświęcony galwanicznemu cynowaniu bezprądowemu oraz wytwarzaniu powłok krystalitowych. broszkę lub bransoletkę. No. JeŜeli jesteś fotoamatorem. Na wystawach księgarń ukazała się mała ksiąŜeczka z rysunkiem klucza. I nie ma co ukrywać: chemia jest dość niebezpieczna. w przeciwnym razie moŜe być nieszczęście. Ŝe nie ma mowy.: "Galwanotechnika dla praktyków".

dokonał bardzo ciekawego odkrycia. I jeszcze jedna uwaga. tym więcej produktów wydzieli się na elektrodach. CZY FARADAY MIAŁ RACJĘ? Pierwsza elektroliza Słyszałeś juŜ na pewno o prawie Faradaya. Ŝe na pewno nie wszystko jest tu dla Ciebie zupełnie jasne. O wiele przecieŜ łatwiej jest nabyć niezbędne chemikalia dla kółka chemicznego i koszty przy tym będą znacznie mniejsze.Przed rozpoczęciem pracy laboratoryjnej naleŜy włoŜyć fartuch oraz przygotować okulary ochronne i rękawice. Szczególną uwagę naleŜy zwracać na porządek i czystość w pracowni chemicznej. płaską bateryjkę. Sprawę zaopatrzenia w odczynniki najlepiej rozwiązuje praca w zespole. abyś wątpił w prawo odkryte przez tak wielkiego uczonego. Cynk bardzo łatwo i szybko rozpuszcza się w kwasie. redakcja miesięcznika "Młody Technik". a naczynia uŜywane do doświadczeń powinny być starannie umyte. Nie przypuszczam nawet. Fartuch. Przede wszystkim musisz się postarać o jedną nową i jedną starą. W brudnej probówce nic się nie uda. na własne oczy. Gdybyś nie miał zuŜytej bateryjki płaskiej. moŜesz oczywiście z powodzeniem rozebrać 3 pojedyncze bateryjki okrągłe. wszystkie te przedmioty bezpieczeństwa i higieny pracy są niezbędne przy czynnościach z kwasami lub wodorotlenkami (ługiem). zuŜytą juŜ. Przekonał się. Ten genialny uczony. a zawsze postaram się przyjść z pomocą. Pałeczki węgłowe i kubeczki trzeba dokładnie umyć w gorącej wodzie. Spasowskiego 4. Chemikalia muszą znajdować się w słoikach lub flaszkach odpowiednio oznaczonych. Wcale się nie dziwię. W tekście i na końcu ksiąŜki podałem wiele praktycznych rad dotyczących zaopatrzenia laboratorium. wody. albo sam wpadniesz na jakiś ciekawy pomysł. Ŝe im więcej prądu przepłynie przez roztwór dowolnej soli. Bateryjkę zuŜytą rozbierasz i w ten sposób otrzymujesz 3 pałeczki węglowe oraz 3 kubeczki z blachy cynkowej. O TYM. Ŝe chciałbyś się o tym przekonać sam. Następnie musisz znaleźć kawałek rurki szklanej o długości 5-10 cm i średnicy nieznacznie tylko większej od średnicy pałeczki węglowej. który Ŝył w pierwszej połowie ubiegłego stulecia. Roztworem chlorku cynkowego 5 . JeŜeli któreś z opisanych doświadczeń będzie zbyt trudne lub moŜe nie znajdziesz potrzebnego przepisu w ksiąŜce. Reszta naleŜy do Ciebie i nie spodziewaj się od autora recepty pomocy w pokonywaniu wszystkich trudności. zatkać korkiem.to mundur chemika. ale tak naprawdę szczelnie. ale doskonale rozumiem. Do małej zlewki lub parowniczki wsypujesz parę kawałeczków blachy cynkowej (jeden pocięty kubeczek) i nalewasz 20 ml 10procentowego kwasu solnego HCl. chociaŜby dlatego. okulary i rękawice . Jeden koniec tej rurki szklanej trzeba zatopić lub szczelnie. w niezbędne chemikalia wymieniłem źródła zakupu lub opisałem sposób samodzielnego otrzymania niektórych związków. Warszawa. A więc do roboty. tak Ŝe po kilku minutach otrzymasz chlorek cynkowy ZnCl2 powstały w wyniku reakcji Zn + 2HC1 → ZnCl2 + H2 Tak otrzymany roztwór chlorku cynkowego przelej do wąskiej zlewki lub szklanki i dodaj do niego 80 ml. proszę pisz do mnie. Dwie pałeczki węgłowe połącz teraz z izolowanymi tylko na końcu przewodami (najlepiej z drutem lub z plecionką miedzianą w igelitowej koszulce). Listy adresuj: Dział Łączności z Czytelnikami.

Gdy wszystko jest juŜ gotowe. Najciekawsze jednak są zjawiska zachodzące wtedy. Ŝe to samo zachodzi i w elektrolitach. Ŝe ładunki elektryczne o róŜnych znakach przyciągają się. Dodatnio naładowane kationy wskutek przyciągania wędrują do ujemnie naładowanej katody. Obejrzyj teraz dokładnie obie elektrody . Im więcej prądu przepuścimy przez elektrolit.anodę i katodę. tym razem dokładnie na 6 minut. Chlorek cynkowy ZnCl2 rozpada się na dodatnio naładowany jon Zn2+ zwany kationem i dwa ujemnie naładowane aniony Cl– Chwilowo jednak przerywam. Oto anion. Anoda. Jedną pałeczkę węglową zanurz w roztworze i zawieś za pomocą przewodu na krawędzi zlewki. który unosi się w górę i zbiera się w rurce. Natomiast w probówce nad anodą zebrało się chyba troszeczkę jakiegoś gazu. czyli dwa zespoły obdarzone przeciwnymi ładunkami elektrycznymi. O pałeczce połączonej z biegunem dodatnim. Inny los czeka kation Zn2+. Upłynęło juŜ 6 minut. zamienia się w elektrycznie obojętny atom Zn i osiada spokojnie na pałeczce węglowej. mamy więc czas. czyli jeden elektron i zamienia się w obojętny elektrycznie atom chloru Cl. tak jak magnes opiłki. Na katodzie spostrzeŜesz pojawienie się jakiegoś szarego nalotu. Ten szary osad na katodzie powstał właśnie z osiadłych na niej atomów Cynku. oddaje jej ładunek ujemny. Widzisz. tak dodatnia elektroda -anoda przyciąga do siebie ujemne aniony. połączoną z biegunem ujemnym nazywamy katodą. czyli biegunem ujemnym i od razu patrzysz na zegarek. tym więcej produktów wydziela się na elektrodach. Obie pałeczki węglowe. pęcherzykami gazu zaś w górze rurki nad anodą znacznie się powiększył. Bateryjka elektryczna w całym tym procesie spełnia rolę jakby pompki elektronów. obróć rurkę o 180° i ustaw ją w tej pozycji do zlewki z resztą roztworu chlorku cynkowego. bez których wyjaśnienia nie dałbyś sobie rady. to elektrolit. który wykorzystamy na przypomnienie paru waŜnych terminów. bo pewnie juŜ upłynęły 3 minuty. Ŝe plusem jest ta krótsza blaszka. gdy anion i kation dotrą do elektrod.napełnij całkowicie rurkę szklaną. mówimy. nasz jon Cl– zbliŜywszy się do anody. która z tych dwu blaszek jest plusem. drut idący od pałeczki umieszczonej w rurce połącz z dodatnim biegunem bateryjki. trzeba więc wyłączyć prąd. Odciąga je z anody i dostarcza do katody. KaŜda z tych elektrod . Nie wiesz pewnie. Ŝe katoda pokryła się szczelnie nalotem cynku. zamknij wylot palcem. Wszystko juŜ teraz jest chyba jasne. bo u samej góry rurki widać wyraźnie pęcherzyk. Pierwszy etap doświadczenia będzie trwać dokładnie 3 minuty. katoda i jony Roztwór wodny chlorku cynkowego czy innej soli. to elektrody. Dalej atomy chloru. natomiast drugą pałeczkę wsuń od spodu do otworu rurki szklanej. Nic więc dziwnego. Zaznacz moŜliwie jak najdokładniej piórem na szkle wielkość tego pęcherzyka i włącz ponownie prąd. Wiesz na pewno o tym dobrze. rozpuszczając się w wodzie. Całość tej aparatury będzie wyglądać tak. Gdy dotrze on do katody. Chcesz pewnie wiedzieć. jak to widzisz na rysunku. przewodzący prąd. łącząc się parami.ma swoją własną nazwę. tworzą cząsteczki gazu Cl2. rozpada się na jony. Drut od pałeczki drugiej łączysz z blaszką dłuŜszą. Ŝe jest anodą natomiast tę drugą. 6 . pobiera z niej dwa elektrony. Faraday miał rację. skąd wzięły się te nazwy? OtóŜ kaŜda sól. prawda? Zapamiętaj więc raz na zawsze. doprowadzające prąd do roztworu. I odwrotnie.

7 . Nie potrzebuję Ci chyba tłumaczyć. Dodaj jeszcze do probówki dosłownie l-2 krople kwasu siarkowego i podczas gdy kryształki będą się rozpuszczały. co przed chwilą napisałem o losach kationów Zn2+. duŜe natęŜenie. czy odwrotnie. Kto je raz wykona nie będzie wątpił w wędrówkę jonów i ich zamianę na obojętne atomy. to nie jest Ŝadne złudzenie optyczne. ani ja nie lubimy suchej. w wyniku tego ruchu kationy metalu zobojętniają się i osiadają na elektrodzie ujemnej. Ŝe im. nalej do niej do połowy wody i wrzuć na odmianę 2-3 niebieskie kryształki siarczanu miedziowego CuSO4 · 5H2O. Ŝe wierzysz w to. Nie. Tak to racja. a tymczasem podaję doświadczenia z chlorkami cynkowym i cynawym.bateryjka. Zatkaj probówkę palcem. Igiełka ta będzie bardzo szybko zwiększać się. zaleŜy to bowiem od wielu róŜnych okoliczności. Skąd się ona tu wzięła? To bardzo proste. Mówiąc dokładniej. Ŝe jest on utworzony z atomów cyny. Obserwując dokładnie elektrody podczas przepływu prądu przez elektrolit. innym razem rozdzieli na trzy odnogi. czy wreszcie przez 1 godzinę prąd o natęŜeniu 10 A. Ŝe na katodzie powstanie mała błyszcząca igiełka. dowiesz się później. Weź więc probówkę. Obserwujemy skutki wędrówki Do tego doświadczenia zegnij 10-12 cm rurkę szklaną w kształcie litery V. Następnie dowiedziałeś się. a sam zobaczysz. aŜ wreszcie po 1-2 minutach otrzymasz rodzaj liścia. decyduje tu czas i natęŜenie prądu. Ty zaś wiesz. oczyść drobnym papierem ściernym kawałek Ŝelaznego drutu lub gwóźdź. a za to przez wymianę pewna ilość jonów miedzi przeszła w obojętne atomy i osiadła na Ŝelazie. bez trudu zauwaŜysz tworzenie się maleńkich pęcherzyków chloru na anodzie Natomiast osiadania atomów cynku zaobserwować się niestety nie da. Jednak nie spostrzegłeś nawet. Co szybciej ugasi poŜar. Ŝe przy tej okazji rozmawialiśmy o najwaŜniejszym prawie rządzącym procesami galwanotechnicznymi. jak to atomy metalu osiadają na katodzie. jedna motopompa czy dwie? Oczywiście. Czy widzisz. Dziwisz się pewnie. co się stało? Szarosrebrne Ŝelazo przybrało nagle barwę miedzi. Kto szlachetniejszy? Teraz chcę Cię zapoznać jeszcze z jednym prawem szczególnie nie waŜnym podczas przeprowadzania procesów galwanotechnicznych w warunkach domowych. Wiem. Niewielka ilość atomów Ŝelaza przeszła do roztworu. lecz krótki czas. śelazny przedmiot pokrywa teraz warstewka najprawdziwszej miedzi. A więc. A więc stwierdziłeś ruch jonów pod wpływem prądu elektrycznego. Ani Ty. wstrząśnij dla wymieszania jej zawartości i w roztworze zanurz drut lub gwóźdź Ŝelazny. przepuszczając przez 10 godzin prąd o natęŜeniu 1 A lub przez 5 godzin prąd o natęŜeniu 2 A. równolegle. Doświadczenie to jest naprawdę proste i bardzo efektowne. JuŜ od razu po włączeniu prądu zobaczysz. to i dwu. Rurkę napełnij 510-procentowym wodnym roztworem chlorku cynawego SnCl2 (powstałym z rozpuszczenia cyny na gorąco w kwasie solnym). Ŝe tym grubszą otrzymasz warstewkę metalu na katodzie. nie poprzedzonej doświadczeniem teorii. Kiedy i co się lepiej opłaca. Ŝe ksiąŜka miała być o galwanotechnice. dłuŜej będzie pracować pompa elektronów . czasem się rozdwoi.Za czasów Faradaya nie słyszano nic o elektronach. Ŝe dwie lub trzy. ale radzę wykonaj bardzo proste doświadczenie. tym więcej cynku osiądzie na katodzie i tym więcej chloru zbierze się nad anodą. im więcej prądu przepuścisz przez elektrolit. Na przykład taką samą ilość metalu wydzielisz na katodzie. jeŜeli zamiast jednej bateryjki włączysz dwie lub trzy. W obu otworach zgiętej rurki umieść pałeczki węglowe drutami z bateryjką.lub trzykrotnie zwiększysz ilość produktów wydzielanych na elektrodach.

Gdy metal mniej szlachetny zanurzysz w roztworze soli metalu bardziej szlachetnego. gdyŜ z większością tych metali nie będziesz miał do czynienia. będą się pokrywały warstewką tych metali. Jak widzisz.najbardziej szlachetne. Patrząc na powyŜszy szereg metali.Au najbardziej szlachetne Jeśli zapamiętasz zasadę. Do metali szlachetnych zaliczano złoto.Cr śelazo . śelazo lub cynk. moŜna nakładać na inne bez uŜycia prądu elektrycznego. wszystkie metale zostały ułoŜone w pewien szereg.K Magnez .Al Cynk . wówczas będziesz mógł wyciągnąć z tego wiele korzyści dla siebie. najłatwiej i najchętniej tworzące związki. zanurzone w roztworach soli metali bardziej od nich szlachetnych. Oczywiście dla zachowania równowagi jednocześnie taka sama ilość metalu mniej szlachetnego przechodzi do roztworu. Najzupełniej wystarczy.Cu Srebro .Pt Złoto . łatwo się domyślić. czyli oporne i niechętne do reakcji chemicznych. Nie będę Ci jednak podawał całego tego szeregu. Obecnie za metale szlachetne uwaŜa się złoto.Zn Chrom . na srebrze.A spróbuj teraz w probówce z roztworem siarczanu miedziowego zanurzyć skrawek blachy cynkowej.Ni Cyna . platynę. Gdybyś jednak w ten sam sposób chciał pomiedziować jakiś przedmiot srebrny. zanurzając Ŝelazo lub cynk w roztworze siarczanu miedziowego. niektóre metale. Ŝe metal mniej szlachetny zawsze wypiera z roztworu metal bardziej szlachetny. jeśli Ci podam tylko te najwaŜniejsze. jakie zalety ma tego rodzaju pokrywanie? Po pierwsze i co jest dla Ciebie chyba najwaŜniejsze. 8 . prawda? Blacha cynkowa pokrywa się od razu warstewką miedzi. Na początku tego szeregu znalazły się metale najmniej szlachetne.szlachetne" od miedzi. takie właśnie jak miedź. spotkałby Cię zawód. ten rodzaj pokrywania jest moŜliwy. Dlaczego? . A więc zapamiętaj dobrze.. po drugie . na końcu zaś . a miedź i rtęć jest uwaŜana za metal półszlachetny. A więc kolejność będzie taka: najmniej szlachetny Potas . Sądzę. Ŝe miedź moŜna będzie posrebrzyć przez zanurzenie w roztworze soli srebra.Mg Glin . A teraz przykłady. PoniewaŜ za miarę szlachetności chemicznej uznano odporność w tworzeniu związków. platynę i srebro. Pytasz. wówczas z roztworu tego zacznie się wydzielać i osiadać na zanurzonym przedmiocie metal bardziej szlachetny. Mianowicie miedź nie będzie chciała osiąść. Ŝe po tych kilku prostych doświadczeniach ilustrujących prawa elektrolizy zrobiłeś pierwszy decydujący krok w kierunku zawarcia znajomości z galwanotechniką. Bo srebro jest bardziej . Wynik ten sam.Fe Nikiel .łatwy do przeprowadzenia w warunkach domowych.Ag Platyna . Tak teŜ jest w rzeczywistości i będziesz z tego nieraz korzystać przy srebrzeniu.Pb Miedź . Sam się juŜ o tym przekonałeś.Sn Ołów . srebro i miedź.pytasz.

Ŝe dla tych trucizn nie ma miejsca w Twoim domu. co często jest potrzebne przy sprzęcie fotograficznym. 3)Srebrzenie a) z prądem. Wyliczę Ci teraz kolejno. 7) Barwienie aluminium. miedź czy stal moŜna poczernić. jakie prace galwanotechniczne będziesz mógł wykonać sam: 1) Miedziowanie a) z prądem . złocenie czy chromowanie. Ŝe do tej sprawy podejdziesz z całą powagą i zrozumiesz sam. b) bez prądu. a więc sprzączki. b) bez prądu. Ŝe w skład większości roztworów. Pokrywanie tych przedmiotów moŜe być wykonywane tylko w duŜych i dobrze wyposaŜonych zakładach. elementy elektrotechniczne i wszystkie tego rodzaju drobiazgi. jak zderzaki samochodowe. mosiądz upodobnić do złota. cynk. mydelniczki. nie są dla Ciebie dostępne. 3) Cynkowanie z prądem. b) bez prądu. Poza pokrywaniem jednych metali drugimi w domowym laboratorium moŜesz równieŜ barwić te metale na najróŜniejsze kolory. W warunkach domowego laboratorium będziesz mógł z powodzeniem stosować pokrywanie metalami bez prądu lub w odpowiednio dobranych kąpielach nie zawierających cyjanków. na miedzi moŜna wytworzyć piękną patynę. srebrzenia i złocenia. klamerki. Inne procesy galwanotechniczne. b) bez prądu . 2) Niklowanie a) z prądem. ramki." odznaki. Ty natomiast będziesz mógł pokrywać róŜnymi metalami przedmioty małe.Ŝelazo. 4) Cynowanie a) z prądem. mosiądzu. natomiast aluminium bardzo łatwo zabarwić na wszystkie kolory tęczy. których oczywiście 9 .stal. śrubki. Jestem pewien. szkło. czyli kąpieli do pokrywania galwanicznego przy uŜyciu prądu elektrycznego. Cyjanki są składnikami większości kąpieli do miedziowania. mosiądz. gdyŜ do tego celu są potrzebne bardzo trujące cyjanki. Ŝe nie ma mowy. 6) Barwienie miedzi.O TYM. jak kadmowanie. broszki. cynkowania. drewno. abyś mógł sam pokrywać takie przedmioty. Zdaje mi się. śledzie namiotowe. wchodzą bardzo silnie trujące związki cyjanek potasowy i cyjanek sodowy. Ŝe nadszedł juŜ czas. ramy wózków i rowerów czy koła motocykli. A więc np. kadmowania. wosk. brązu. abyśmy powiedzieli sobie szczerze i otwarcie. c) powłoki krystalitowe. 5) Barwienie Ŝelaza. drobne części rowerowe. CO MOśESZ WYKONAĆ SAM Tak się niedobrze układa.

drzewie lub wysokim słupie. W takim przypadku od razu się zniechęcasz i na marne idzie poprzednio zuŜyty czas i chemikalia. Prądnicę samochodową równieŜ moŜna połączyć z silnikiem elektrycznym poruszanym prądem czerpanym z sieci. Źródła prądu Do wszelkich procesów galwanicznego pokrywania przy pomocy prądu jest oczywiście potrzebne odpowiednie źródło prądu. będziesz mógł sam wykonać wiele ładnych i praktycznych rzeczy. koniecznego przed jego barwieniem i przy chromowaniu. trzeba mieć koniecznie przynajmniej mały akumulator. a ta z kolei dostarczy prądu. Pamiętaj. Tylko do elektrolitycznego utleniania aluminium. Tak nie wolno. Dla przeprowadzenia godzinnego procesu trzeba uŜyć co najmniej 6-8 bateryjek połączonych szeregowo i równolegle. Przy galwanicznym pokrywaniu metalami stosuje się napięcie nie przekraczające 4-5 V. W 10 . pisze najpierw jej wzór na papierze i na tej podstawie oblicza ilość odpowiednich chemikaliów oraz ustala niezbędne wyposaŜenie laboratorium. których opisy znajdziesz w następnych rozdziałach. Zaczynając pracę galwanotechniczną powinieneś przede wszystkim poznać zachodzące procesy. szybko zabierasz się do roboty i oto nagle okazuje się. CO MUSISZ MIEĆ KONIECZNIE Gdy inŜynierowie projektują fabrykę lub duŜy zakład przemysłowy. akumulatory samochodowe i motocyklowe składają się z połączonych ze sobą 3 lub 6 pojedynczych ogniw. gdy chce przeprowadzić reakcję chemiczną. Do prac galwanotechnicznych jest konieczny prąd stały o niskim napięciu. Jednak nic masz się czym martwić. niezbędne jest napięcie 16-20 V. Zapalisz się nagle do jakiegoś procesu i od razu chcesz go przeprowadzić. Ŝe największe trudności będziesz miał ze zdobyciem bądź wykonaniem wyposaŜenia pomocniczego. Parę słów o akumulatorach Jak pewnie wiesz. W tym przypadku prąd dostarczany przez prądnicę nadaje się doskonale do prac galwanotechnicznych. a mianowicie o prądnicy samochodowej. lub teŜ bardzo skomplikowane urządzenia jak np. Bez zastanowienia podejmujesz decyzję.nie moŜna nigdzie kupić. urządzeń i surowców. ale oczywiście w tym się mogę mylić. Ŝe jeŜeli dobrze opanujesz procesy. Osobiście sądzę. Szybko. Siła wiatru będzie poruszać prądnicę. Zapewniam Cię. słomiany ogień. czyli nie moŜna do tego celu uŜywać transformatora i prądu z sieci oświetleniowej. Podobnie chemik. Wspomnę Ci jeszcze o jednym źródle prądu stałego. O TYM. Ŝe największą wadą chemika jest tzw. KaŜde takie ogniwo daje prąd o napięciu 2 V. A moŜe ją posiadasz? Na osi takiej prądnicy osadza się drewniane śmigło i całość ustawia na dachu. ustalają jakiego rodzaju i ile potrzeba będzie maszyn. PoniewaŜ jednak wiatr wieje bardzo nierówno. To samo obowiązuje Ciebie. motocyklowy lub jeszcze lepiej samochodowy) lub prostownik z transformatorkiem włączanym do sieci oświetleniowej. w przypadku chromowania. następnie zaznajomić się dokładnie z opisem postępowania oraz mieć zgromadzone wszystkie surowce i wyposaŜenia pomocnicze. Najodpowiedniejszym źródłem prądu stałego do Twoich prac będzie akumulator o duŜej pojemności (np. a zarazem wiedza Twoja zostanie powaŜnie wzbogacona. W ostateczności moŜna zastosować bateryjki płaskie do latarek kieszonkowych. Ŝe brak Ci jednego podstawowego odczynnika lub jakiegoś drobiazgu z wyposaŜenia pomocniczego.

Nie wątpisz chyba. Wymiary naczynia powinny wynosić 10)-(10X20 cm).prostownika elektrolitycznego. moŜesz zastosować równieŜ naczynie kamionkowe. JeŜeli jednak wszystkie jego ogniwa połączysz równolegle. prawie wrzącym pokostem. z której ma być wykonana elektroda. PoniewaŜ zaleŜy Ci na mocy prostownika. pomaluj go na czerwono. zaleŜnie od wielkości i kształtu naczynia. znaczy do jednego grubego drutu miedzianego dołącz wszystkie ujemne bieguny ogniw. Przy takim połączeniu napięcia poszczególnych ogniw sumują się. np. Jedna z nich musi być wykonana z aluminium. PoniewaŜ zacisk ten będzie biegunem dodatnim zgodnie z przyjętym oznaczeniem.ołów i Ŝelazo. fajansowe lub nawet szczelnie zbitą skrzynkę z drewna sosnowego lub twardej płyty pilśniowej. a ponadto tak umocuj ją w pokrywie aby wymiana była jak najłatwiejsza. musisz mieć. Ŝe pomiędzy elektrodą a ścianami naczynia musi być zachowana odległość 15 mm (zarówno od dna. Uwaga: napięcie prądu w sieci oświetleniowej wynosi 220 V. ale za to prąd o natęŜeniu 1 A moŜna będzie z niego czerpać przez 30 godzin. MoŜesz uŜyć naczynie szklane. Podam Ci dla przykładu. A druga elektroda? . dorób do niego drewnianą pokrywę. Pamiętaj jednak. PoniewaŜ elektroda aluminiowa zuŜywa się w miarę pracy prostownika. prawda? Prostownik własnej konstrukcji Mamy róŜne rodzaje prostowników. selenowe i elektrolityczne. lampowe. Z jednego z tych metali moŜesz wykonać zwykle płaskie elektrody o powierzchni zbliŜonej do 11 . Gdy tak postąpisz. Przede wszystkim trzeba rozwiązać zagadnienie naczynia. Rozłącz więc wszystkie ogniwa i połącz je równolegle. koniecznie transformator obniŜający napięcie prądu zmiennego 220 V do ok. do drugiego zaś drutu . Właśnie taki prostownik moŜesz i powinieneś wykonać. moŜesz wygiąć w kształcie walca lub czworoboku.Nie denerwuj się. masz do wyboru aŜ dwa metale . Mała praktyczna wskazówka. KaŜdy z nich zamienia prąd zmienny sieci na prąd stały. wykonaj ją z blachy moŜliwie jak najgrubszej. Ŝe chcąc zastosować prostownik. Ŝe plus (+) jednego ogniwa jest połączony z minusem (-) następnego ogniwa itd. tymczasem Ty do swych prac potrzebujesz najwyŜej 20 V. z całego akumulatora otrzymasz napięcie tylko 2 V. Gdy pokost wyschnie. Do Twoich celów napięcie 12 V lub nawet 6 V jest zbyt wysokie. Szeregowe połączenie polega na tym. Stąd wniosek. z wyjątkiem ostatniego z wymienionych . elektrodę trzeba wykonać z blachy aluminiowej. jak i od boków). gdyŜ nadaje się on doskonale do prac galwanotechnicznych oraz ładowania akumulatorów. wylej następnego dnia wnętrze skrzynki smołą. A teraz sprawa elektrod. t. a ponadto będziesz mógł znacznie dłuŜej pracować. Na pokrywie naczynia zamocuj zacisk połączony z elektrodą aluminiową. Jeśli wybierzesz skrzynkę drewnianą to musisz ją najpierw starannie zaimpregnować. ale za to dostarczy on prądu o znacznie większym natęŜeniu. Pokrywę tę równieŜ zaimpregnuj pokostem a potem pokryj smołą. jak np. W tym celu zupełnie suche drewno skrzynki nasyć od wewnątrz dwa razy gorącym. Im większa będzie powierzchnia blachy tym większe natęŜenie prądu będziesz mógł pobierać z Twego prostownika.j. Wszystkie prostowniki są drogie i trudne do samodzielnego wykonania. jakie będzie Twoje naczynie.akumulatorze 6 V są więc trzy ogniwa 2 V połączone szeregowo. Blachę aluminiową. Ŝe motocyklowy akumulator 6 V moŜe dostarczyć prądu o natęŜeniu 1 A średnio przez 10 godzin.wszystkie bieguny dodatnie. NiezaleŜnie od tego. Kształt i wymiary elektrody aluminiowej dopasuj do kształtu i wielkości posiadanego naczynia. od mokrego ogniwa Leclanchego lub od akumulatora ołowiowego. Ŝe przeróbka taka się opłaci. który nadaje się do prac galwanotechnicznych. 10-20 V. wówczas da on napięcie 2 V.

Widzę. Trudno mój drogi. wówczas nie zniechęcaj się i zrób drugą elektrodę z rury Ŝelaznej.5-2 cm nad dnem naczynia wystawała jeszcze l-2 cm ponad jego pokrywę. Na drugą. tak aby powstało dno walca. wówczas po rozgrzaniu się elektrolitu wskutek intensywnej pracy prostownik odmówi Cl posłuszeństwa. a więc do przygotowania elektrolitu. JeŜeli cały układ podczas przepływu wody okaŜe się szczelny. krótszą rurkę szklaną nałóŜ takŜe wąŜ gumowy. a Ty widzę przestałeś pracować i z powątpiewaniem kręcisz głową. Ŝe tak wykonany element prostowniczy będzie miał pewną wadę. postaraj się o korek gumowy odpowiedniej wielkości oraz dwie rurki szklane o średnicy 4-6 mm . to rozgrzewanie się płynu nie wpłynie na pracę prostownika będziesz jednak musiał stale uzupełniać wyparowujący roztwór. druga zaś powinna sięgać prawie dna metalowego walca-elektrody. elektrolit będzie się silnie rozgrzewał. Otwór takiej rury zatkaj z jednej strony szczelnie korkiem gumowym lub igelitowym. nałoŜony na rurkę szklaną sięgającą dna naczynia. Ja tu mówię swoje. nalej Wody. Wygięcie blachy ołowianej w rurę. Potem z blachy ołowianej wytniesz kółko o odpowiedniej średnicy i wlutujesz je szczelnie. Jedna rurka jest krótka. 4-5 cm. lecz w kształcie zamkniętego u dołu walca. ani blachy ołowianej. a następnie zlutowanie brzegów ołowiem nie jest znów takie trudne. Mianowicie. JeŜeli drugą elektrodę wykonałeś z ołowiu. JeŜeli do sporządzania elektrolitu uŜyjesz węglanu amonowego (NH4)2CO3. Uprzedzam Cię jednak. Ŝe moŜesz pójść do składnicy złomu i tam znaleźć potrzebne Ci materiały. pieczone gołąbki nie lecą same do gąbki. moŜesz juŜ przystąpić do wykańczania elementu prostowniczego. Bo jaki właściwie cel ma wykonanie elektrody ołowianej lub Ŝelaznej w postaci zamkniętego z jednaj strony walca? PrzecieŜ to i kłopotliwe i pracochłonne. Zacisk ten będzie biegunem ujemnym. Dlatego najlepiej będzie wykonać drugą elektrodę nie w postaci płaskiej blaszki.8-procentowy roztwór wodny kwaśnego węglanu sodowego NaHCO3 b) 10-procentowy roztwór wodny węglanu amonowego (NH4)2CO3 Natomiast w przypadku gdy drugą elektrodę wykonałeś z Ŝelaza jako elektrolit moŜesz zastosować: a) nasycony w temperaturze 20°C roztwór wodny kwaśnego węglanu sodowego NaHCO3 12 . WęŜem tym będzie odpływać wodą z elektrody. Doskonałą rurą ołowianą moŜe być np. JeŜeli elektrolit wykonasz z kwaśnego węglanu sodowego NaHCO3. Masz rację. Ponadto w starych instalacjach sanitarnych przewody wodne były wykonywane często właśnie z rur ołowianych. pancerz grubego kabla telefonicznego. NiezaleŜnie od rodzaju me talu elektroda-walec musi mieć taką długość. JeŜeli jednak nie zdobędziesz ani rury. Aby jednak była tą pełnowartościową chłodnicą. Tę elektrodę moŜesz umocować na stałe w pokrywie naczynia i połączyć ją grubym przewodem z drugim zaciskiem pomalowanym na kolor czarny. aby wisząc 1. Ŝe krzywisz się z niezadowolenia. prawie aŜ do wrzenia. Roboty z tym jest sporo.powierzchni elektrody aluminiowej. gdy obciąŜysz go podczas pracy. Obie rurki szklane przeprowadź szczelnie przez otwory w korku gumowym. Przypomnę Ci. jako elektrolit moŜesz zastosować: a) 7. Dla wypróbowania szczelności Twojej elektrody-chłodnicy górny jej otwór zamknij korkiem gumowym. ale tak wykonana elektroda spełni podwójną rolę: będzie odprowadzała prąd i będzie zarazem bardzo skuteczną chłodnicą dla elektrolitu. Przez wąŜ gumowy.

Jednak. Weź teraz lutownicę i cynę. Z 10 cm2 powierzchni moŜna juŜ bowiem pobierać 1 A. Chcę Ci jeszcze przypomnieć. KaŜda taka bateryjka składa się. to moŜesz równieŜ wykonać mały prostowniczek z czterech płytek selenowych. Proszę Cię tylko. otrzymasz zespół. jakie będzie moŜną czerpać z prostownika zaleŜy od powierzchni elektrod. ale nie kąpielowa Teraz przychodzi kolej na naczynia zwane w języku fachowym wannami. Wanna. przylutuj do jednego wspólnego drutu. Pamiętaj. jak wiesz. Gotowe zestawy takich płytek moŜna nabyć w sklepach elektrotechnicznych oraz w sklepach ze sprzętem radiowym. Ogniwa z 3 bateryjek płaskich rozłącz i wszystkie 9 sztuk połącz równolegle (wszystkie pałeczki węglowe razem i wszystkie kubeczki razem).b) 15-procentowy roztwór wodny węglanu amonowego (NH4)2CO3. np. na kaŜde 100 ml wody weź około 18 g NaHCO3. Aby mieć pewność. ebonitu. W Twoim przypadku w 100 ml wody w temperaturze 20°C rozpuścić się moŜe jedynie około 15 g NaHCO3. Ŝe 13 . transformatorka oraz zlewki do elektrolizy podaję Ci na rysunku.5 V. z czego taką wanienkę wykonać. lecz postarać się o juŜ gotową. JeŜeli dysponujesz juŜ odpowiednim transformatorkiem. Ŝe roztwór jest nasycony.zupełna ostateczność Gdy nie posiadasz akumulatora ani Ŝadnego innego źródła prądu stałego. Podobnie połącz metalowe denka bateryjek. Sądzę. Podobny zespół moŜesz wykonać rozbierając bateryjki płaskie. jak naleŜy wykonać nasycony roztwór kwaśnego węglanu sodowego. Sposób połączenia prostownika elektrolitycznego. porcelany. to znaczy jej pojemność powinna wynosić najwyŜej 2 litry. Bateryjki . kup 3 płaskie bateryjki lub jeszcze lepiej 4 krótkie okrągłe. ze względu na planowany zakres prac. Do Twoich celów bardzo dobrze nadaje się tzw. MoŜe być wykonana ze szkła. ale za to popracuje kilkanaście godzin. Myślę. Niepotrzebnie się martwisz. NatęŜenie prądu. fajansu kamionki. PoniewaŜ nie będziesz prowadził elektrolitycznego pokrywania duŜych przedmiotów. Roztwór nasycony to taki roztwór. Taki zespół będzie wytwarzać prąd o napięciu tylko 1. Oprócz źródła prądu do prac galwanotechnicznych musisz równieŜ postarać się o woltomierz i amperomierz prądu stałego. Ŝe w ogóle nie powinieneś jej robić. przylutowując je do drugiego wspólnego drutu.5 V. w których będziesz dokonywać pokrywania metalami przy pomocy prądu elektrycznego.5 A przez ładne kilkanaście godzin. do jakiego napięcia i natęŜenia prądu jest on przeznaczony. w którym w danej temperaturze więcej danej substancji nie moŜe się juŜ rozpuścić. a nawet drewna lub twardych płyt pilśniowych. Tobie. potrzebne będzie napięcie rzędu 3-5 V przy moŜliwie jak największym natęŜeniu prądu (l-2 A). transformatorek bezpieczeństwa obniŜający napięcie prądu z sieci z 220 do 24 V. Ŝe do zasilania Twego prostownika najodpowiedniejszy będzie transformator typu radiowego 220/12 V. od dawnego aparatu . bowiem w sprzedaŜy bywają zestawy róŜne. z którego będzie moŜna czerpać prąd o natęŜeniu 0. gdy połączysz je. z 3 pojedynczych ogniw (kubeczków cynkowych) połączonych szeregowo. Pojedyncza. tak jak podałem. równolegle. Transformatory takie wbudowane w aluminiowe osłony są stosowane powszechnie w warsztatach i garaŜach do zasilania lamp przenośnych. okrągła bateryjka daje prąd o napięciu 1.. twoja wanienka nie powinna być zbyt duŜa. abyś kupując zestaw płytek selenowych dokładnie się upewnił.Mazur". połóŜ okrągłe bateryjki równo jedna obok drugiej i wszystkie metalowe kapturki (bieguny dodatnie).

JeŜeli wanienka jest wykonana z drewna lub płyty pilśniowej. KaŜda wanienka ma 3 szyny. O dwie blaszki niklowe o wymiarach 40X70 mm musisz się niestety postarać sam. taka jakiej się uŜywa na sznury do lamp. szynami. Pomimo pewnego kłopotu przewody najlepiej jest przylutować do szyn. tkanin. Gdy pokost ogrzeje się prawie do wrzenia. Przygotuj więc dwie cienkie blaszki miedziane. miękkie przewody co najmniej metrowej długości. postaw ją na płytce azbestowej leŜącej na kuchence elektrycznej lub trójnogu i w czasie.wanienka powinna być prostokątna. których teraz jest wiele w sklepach z artykułami gospodarstwa domowego. mosięŜne lub Ŝelazne o wymiarach 60*80 mm oraz moŜliwie duŜe ilości izolowanego drutu miedzianego. Jedną szynę. Gdybyś jednak w Ŝaden sposób nie mógł zdobyć gotowej wanny. O szynach słów kilka Z kolei musisz się zająć tzw.3-krotnym takim zaimpregnowaniu skrzynka powinna przeschnąć w ciepłym miejscu przez 24 godziny. przystępujesz do przygotowania elektrolitu. wytnij scyzorykiem na jej dwu górnych krawędziach rowki. ale dokładnie i szczelnie skrzyneczkę o wymiarach wewnętrznych około 80-150 mm i wysokości 110 mm . kwadratowy lub sześciokątny. Do impregnacji drewna lub płyty pilśniowej najlepszy będzie gorący pokost. Wlej więc pokost do blaszanej puszki. lecz plecionka w gumie lub igelicie. a następnie dokładnie uszczelnić. wówczas niestety trzeba ją będzie wykonać samemu. Kolej na anody W skład niezbędnego wyposaŜenia wanny wchodzą jeszcze tzw. jak wygodne i praktyczne w pracy jest takie nieskomplikowane unieruchomienie prętów. czyli blachy wykonane z takiego metalu. Suche drewno lub płyta pilśniowa bardzo silnie wchłania gorący pokost. po czym moŜesz juŜ ją szczelnie pokryć wewnątrz smolą. a nie okrągła. trzeba najpierw zaimpregnować. W przyszłości przekonasz się sam. jakim mamy zamiar prowadzić pokrywanie. Z powodzeniem natomiast moŜesz wykorzystać małe akwarium szklane. Najlepiej do tego celu nadają się deseczki sosnowe lub arkusze twardej płyty pilśniowej. Szyny kładzie się w poprzek wanienki na jej górnej krawędzi. Pamiętaj Ŝe Ŝelazo na pręty się nie nadaje. Z takiego materiału zbij. Dwie pozostałe rozmieść równolegle od środkowej w odległości 4-5 cm . gdy pokost będzie się grzał. czyli metalowymi prętami. MoŜesz je wykonać z pręta mosięŜnego lub grubego drutu miedzianego czy mosięŜnego. a więc nie radzę uŜywać zwykłych słoików szklanych. Taką drewnianą wanienkę zanim napełnisz odpowiednim roztworem. w których spoczną szyny. bo tylko takie połączenie gwarantuje zawsze pewny styk. owiń koniec patyka czy mocnego drutu grubą warstwą. gdyŜ bardzo szybko ulega korozji. Pręt na szynę moŜe być okrągły. umocz w nim szmatkę i nacieraj nią miejsce obok miejsca wnętrze skrzynki. ebonitową skrzynkę1 po akumulatorze samochodowym czy polistyrenowe pudełko. anody. Przygotowanie elektrolitu Mając juŜ to wszystko gotowe. Po 2. W zlewce szklanej. Do końca kaŜdej szyny radzę Ci przylutować lub przykręcić na śrubę izolowane. zawierającej 1 litr świeŜo przegotowanej i ochłodzonej wody. na której będziesz zawieszać przedmioty. Do tego celu najlepiej nadaje się nie pojedynczy drut. rozpuść 160 g 14 . połóŜ pośrodku krawędzi wanienki. natomiast anody miedziane zaraz sobie wykonasz. na których będą zawieszane anody oraz przedmioty przeznaczone do pokrycia.

prawda? Jeśli była mosięŜna lub Ŝelazna.6-IV. do roztworu dodaj bardzo powoli i małymi porcjami 130 ml stęŜonego kwasu siarkowego. JeŜeli źródło prądu masz juŜ gotowe. przymocuj jedną z przygotowanych blaszek. a całą tę manipulację z dolewaniem kwasu do zlewki wykonaj albo na dworze albo w duŜej emaliowanej miednicy. gdzie juŜ jest przymocowana blaszka. Zawieś więc blaszkę z powrotem w elektrolicie i pozwól prądowi dalej pracować. to pasemka przed zawieszeniem na szynie musisz zanurzyć na parę sekund do 10-procentowego roztworu kwasu azotowego. Gdyby więc pod wpływem ciepła lub przez uderzenie przy mieszaniu zlewka pękła. Następnego dnia 15 . poza wanienka. Ŝe interesuje Cię bardzo proces zachodzący w wanience. Ŝe kwas siarkowy. ale jeszcze na sucho. Zapewniam Cię. ale po godzinie zmiana ta jest jeszcze zbyt mała. tym czas potrzebny do "produkcji" Twojej anody będzie krótszy i odwrotnie. nie wyłączając prądu. Ŝe zmieniła się równieŜ jej grubość. jeszcze zapomniałem o jednym Przed zanurzeniem blaszki w elektrolicie wypełniającym wanienkę. a jej zawartość rozlała się na stół i podłogę. Natomiast druty miedziane błyszczące moŜesz zwinąć w pasemka i od razu zawieszać na szynach. spowodowałoby to duŜe straty. na których wiszą pasemka drutu miedzianego. To juŜ wszystko. a prąd elektryczny zaprzęgnięty do pracy wykona Ci odpowiednią anodę miedziana. Gdy połączenie to wykonasz. tak jak przystało na prawdziwego chemika. Jej wygląd trochę się juŜ zmienił. Handlowy stęŜony kwas siarkowy jest 90-procentowym roztworem. Oczywiście musi to być prąd stały. podnieś środkową szynę i obejrzyj dokładnie blaszkę. z uzwojeń transformatorów) drutu miedzianego. Wodny roztwór siarczanu miedziowego z dodatkiem kwasu siarkowego wlej do swojej wanienki i połóŜ na jej krawędziach dwie boczne szyny. dopóki do wanienki nie podłączysz prądu. Blaszki tej nie wolno tak długo zanurzać w roztworze. jeŜeli całe urządzenie pozostawisz w ciepłym miejscu na całą noc. barwa miedzi. JeŜeli uŜyty przez Ciebie drut miedziany jest stary i zaśniedziały. O. PoniewaŜ jestem przekonany. to przede wszystkim rzuca się w oczy jej nowa barwa. aby stwierdzić ją tak na oko. Pamiętaj jednak. to musisz go uŜyć odpowiednio więcej. bez pośpiechu i zawsze z odpowiednim zabezpieczeniem. Teraz tylko trochę cierpliwości. tak aby blaszka zanurzyła się w elektrolicie. Gdy te niebieskie kryształki juŜ całkowicie się rozpuszczą. Kwas siarkowy rozpuszczając się w wodzie wydziela duŜe ilości ciepła. Teraz do środkowej szyny. oczyść ją dokładnie papierem ściernym i postaraj się zmierzyć moŜliwie dokładnie jej grubość. tak aby zapewnić dobry styk. Pracuj więc jak najostroŜniej. Najlepiej będzie. dodatni jego biegun połącz z przewodami biegnącymi od dwu szyn. szynę z blaszką połóŜ na krawędzi wanienki dokładnie w jej środku.krystalicznego siarczanu miedziowego CuSO4 · 5H2O. a gęstość prądu do 5-6 A/dm2. Im większe natęŜenie prądu zastosujesz. Pasemka drutu muszą być tej długości. pracuj ostroŜnie. Z kolei biegun ujemny źródła prądu trzeba połączyć z przewodem przylutowanym do szzyny środkowej.A więc jeszcze raz przypominam. Napięcie będzie potrzebne bardzo małe 0. gdybyś więc posiadał kwas o mniejszym stęŜeniu. Gdy rozpocznie się gwałtowna reakcja rozpuszczania miedzi. aby zawieszone na szynie znajdowały się w odległości 2 cm nad dnem wanienki. pasemka natychmiast wyjmij z kwasu i starannie opłucz wodą. a zwłaszcza stęŜony jest substancją bardzo silnie Ŝrącą i parzącą. I tu równieŜ zwróć baczną uwagę na dobry styk blaszki z szyną. więc mniej więcej po godzinie. Na szynach tych zawieś pasemka nieizolowanego (np.

przepływającego przez roztwór. elektrony . PoniewaŜ z pasemek drutu miedzianego. W czasie tego procesu.rano stwierdzisz natychmiast. abyś mógł łatwiej po paru godzinach zaobserwować. a drugą przygotowujesz. Zapiszemy to w ten sposób Cu → Cu2+ + 2e czyli kaŜdy atom miedzi oddaje dwa ładunki ujemne. Chwilowo anoda o tej grubości wystarczy Ci ale trzeba przecieŜ wykonać jeszcze jedną taką samą. Oczyszczoną dokładnie papierem ściernym nową blaszkę przymocuj do szyny środkowej i przy stale włączonym prądzie szynę połóŜ na jej normalnym miejscu. W tym samym jednak czasie taka sama ilość miedzi z roztworu osadza się na blaszce-katodzie. Na anodzie zachodzi rozpuszczanie miedzi. tworząc na niej stopniowo coraz grubszą warstewkę miedzi Cu2+ + 2e = Cu Zupełnie więc tak samo. po której szybko i sprawnie przejeŜdŜają jony miedzi od anody do katody. zawieszonych na obu szynach. tak jak to się dzieje w duŜych zakładach. No.2e i przechodzi w dwuwartościowy. czyli ze stanu atomowego przechodzi ona w stan jonowy. niewiele juŜ pozostało. zawieś ich następną porcję pamiętając tylko o zapewnieniu im dobrego styku z szyną. o czym pomówimy w rozdziale poświęconym omówieniu metod pokrywania tym metalem (O cynkowaniu. Teraz juŜ nawet na oko widać. ale tylko z prądem). Pod wpływem prądu elektrycznego miedź z anod powoli rozpuszcza się i przechodzi do roztworu. jak w naszym poprzednim doświadczeniu z elektrolizą chlorku cynkowego. Zdejmij wobec tego blaszkę z szyny środkowej i spłucz ją dokładnie bieŜącą wodą. W ten sam sposób metodą elektrolityczną moŜesz sobie równieŜ wykonać anody cynkowe. ale taka odpowiedź nadaje się dla małego dziecka. a jednocześnie dlaczego z obu szyn bocznych zniknęło wiele pasemek drutu miedzianego? Odpowiedź na to jest bardzo prosta. nam nic nie tłumaczy. źródło prądu spełnia rolę pompy elektronów która odciąga je od anody i dostarcza katodzie. Ŝe przeprowadziłeś prawdziwy proces galwanotechniczny. anody uległy elektrolitycznemu rozpuszczeniu.ich rozpuszczanie. nieprawdaŜ? Zresztą najlepiej jest ją zmierzyć. Ŝe pasemka zniknęły. Dlatego właśnie poradziłem Ci anody sporządzić z cienkiego drutu miedzianego. Tu ubywa. Ŝe blaszka stała się grubsza. pobierają po dwa elektrony i znów jako obojętne atomy miedzi osiadają na katodzie. Czy wiesz jednak. a miedź wydzieliła się na katodzie. 16 . Ŝe większość pasemek drutu miedzianego gdzieś znikła. Gdy do niej dotrą. po co wobec tego potrzebny był siarczan miedziowy i kwas siarkowy. czy Ty o tym wiesz. kationy Cu2+ dąŜą ku katodzie. dodatni kation Cu2+ Dalej pod działaniem prądu elektrycznego. dzięki jakim to procesom one powstają? Dlaczego blaszka zawieszona na szynie środkowej stała się wyraźnie grubsza. Zapytasz pewnie jeszcze. tam przybywa Sporządziłeś juŜ sobie metodą galwanotechniczną jedną anodę. Właśnie dlatego blaszka stała się grubsza. OtóŜ nie jestem pewien. OtóŜ oba te związki spełniają tylko rolę pomocniczą. Są one jakby autostradą.

aby nałoŜona warstewka metalu jak najsilniej trzymała się podłoŜa metalu. 4) wanienka z trzema szynami. 10) zestaw odpowiednich odczynników. Czy oba te słowa znaczą to samo i jaka jest właściwa ich definicja? Oczywiście. Ŝe młotkiem moŜna samemu kawałek tego metalu rozklepać na blachę). 5) anody z elektrolitycznie rafinowanej miedzi. o tyle w pracach galwanoplastycznych postępujemy 17 . O ile w procesach galwanotechnicznych zaleŜy nam na tym. Trochę wyjaśnień Domyślam się. 7) anody niklowe. Pręty te trzeba dokładnie umyć wodą. kaŜde z nich oznacza co innego. Katody te będą konieczne w procesie utleniania glinu. JeŜeli natomiast chodzi o niezbędne odczynniki. Z kolei katody ołowiane są to po prostu dwa kawałki blachy ołowianej o dowolnej grubości (pamiętaj ołów jest tak miękki. O anodach niklowych porozmawiamy w rozdziale poświęconym niklowaniu. Ŝe na pewno chciałbyś się nauczyć sposobu pięknego polerowania i barwienia na dowolny kolor wyrobów aluminiowych. Natomiast nierozpuszczalne anody węglowe będą Ci potrzebne w procesie galwanicznego srebrzenia i one właśnie zastąpią bardzo trudne do zdobycia anody ze srebrnej blachy. 3) amperomierz prądu stałego. Kilkakrotnie juŜ uŜyłem terminów galwanotechnika i galwanoplastyką. po czym wygotować przez 30 minut w 5-procentowym. 8) anody nierozpuszczalne węglowe. 9) katody z blachy ołowianej.Nasz remanent wyposaŜenia A teraz nim zacznę następny rozdział. Podam Ci je kaŜdorazowo przy omawianiu kolejno poszczególnych procesów. 2) woltomierz prądu stałego. Ŝe masz jeszcze jedno waŜne pytanie. przypomnę Ci jeszcze raz spis wyposaŜenia niezbędnego do wykonywania w warunkach domowych prac galwanotechnicznych i galwanoplastycznych: 1) źródło prądu stałego z opornicą do regulacji natęŜenia. Galwanotechnika lub platerowanie galwaniczne jest to ogólnie pokrywanie metodą elektrolizy jednych metali drugimi. wodnym roztworze kwasu azotowego HNO3. 6) anody z elektrolitycznie rafinowanego cynku. nie wątpię przecieŜ. Natomiast galwanoplastyką nazywamy bardzo ładną i interesującą metodę otrzymywania w procesie galwanicznym wiernych kopii róŜnych przedmiotów. Anody węglowe moŜesz wykonać z prętów węglowych wymontowanych z bateryjek. to nie miałoby teraz sensu wyliczanie ich wszystkich.

aŜeby do nich nie miały dostępu osoby niepowołane. Nie wykorzystuj więc jej jako podstawki pod cieknącą wanienkę. ale zapowiadam Ci. Powiedzmy. ksiąŜka słuŜy do czytania. Nie muszę teŜ chyba przypominać. Ty wiesz troszkę o procesach galwanicznych. Doskonale to rozumiem. siarka. Ŝe w laboratorium nie ma prawa przebywać Ŝaden słoiczek.. niektóre nawet juŜ sarn próbowałeś przeprowadzać. Ŝe podczas wykonywania analiz nie przeczytało się uprzednio dokładnie przepisu. a zwłaszcza Twoje młodsze rodzeństwo. np. Najmniejszą kropelkę cieczy ścieraj od razu wilgotną szmatką. Ŝe chcesz pomiedziować czy poniklować sprzączki od plecaka lub jakieś małe okucia. ksylen. Ŝadnych brudów. KaŜdy przedmiot musi mieć określone miejsce i przeznaczenie. terpentyna. galwanoplastyką to proces. toluen. A więc w ten sam sposób i za pomocą tych samych omówionych juŜ urządzeń będziesz mógł wykonywać wierne odbitki medali. jak teŜ i ciała stałe. Pamiętaj. pod Ŝadnym pozorem nie wolno Ci przechowywać i magazynować większych ilości substancji łatwopalnych. ale poniewaŜ jestem od Ciebie trochę starszy i bardziej doświadczony. trzymasz tak długo. Czasem z pośpiechu stłukłem zlewkę z preparatem. ale to jest jeszcze troszeczkę za mało. który kosztował mnie wiele dni pracy. wodorotlenek sodowy NaOH lub potasowy KOH muszą być tak przechowywane (najlepiej zamykane w szafce). Ŝe dobremu chemikowi nie wolno się spieszyć.na rękach lub na twarzy przekonałem się o tym. monet. jedna fałszywa czy nie w tej kolejności wykonana czynność i koniec. Dalej. Ŝadnego bałaganu.0 tym. jak kwas siarkowy H2SO4. lecz koniecznej: w Twoim laboratorium niezbędny jest wielki porządek. Wkładasz je do odpowiedniej kąpieli. owoców i tym podobnych drobiazgów. takie jak benzyna. Pamiętaj. Inaczej mówiąc. kwas azotowy HNO3. a mianowicie tak. a pomimo to w rezultacie spotyka Cię jeden 18 . W jego zakończeniu przypomnę więc o sprawie na pozór bardzo błahej i nudnej. Ŝe takie Ŝrące i parzące odczynniki. wszelkich płaskorzeźb. Mam na myśli zarówno rozpuszczalniki. jak podano w przepisie napięcie jest odpowiednie. Sprawy nudne. sód. niklowania czy pokrywania jeszcze innym metalem. trzeba było wszystko zaczynać od początku. MoŜesz się nie wiem jak krzywić. Pośpiech sprawiał. kwas solny HCl. natęŜenie właściwe. do miedziowania. Ŝadna puszka czy butelka z niewiadomą zawartością. Podobnie do mieszania cieczy uŜywaj pręcika szklanego. Kiedy indziej zbyt szybko nalewany do probówki kwas oblał mi ręce. a nawet odbitki liści. ale waŜne Cały ten obszerny rozdział nosi tytuł . a po zakończonej pracy ciecze zlej do odpowiednich butelek. aceton. w którym z elektrolitycznie osadzonej powłoki na modelu powstaje nowy przedmiot. a jej miejsce jest na półce. Sam niejednokrotnie i to dosłownie na własnej skórze . O BARDZO WAśNYCH PRZYGOTOWANIACH Spiesz się powoli Wszystko juŜ zapewne masz gotowe i pragniesz jak najszybciej przystąpić do pracy.wręcz odwrotnie. owadów. Na kaŜdym naczyniu lub opakowaniu musi być trwale przymocowana etykietka z nazwą lub wzorem chemicznym danej substancji. celuloid. aby po skończonym procesie jak najłatwiej i najdokładniej oddzielić warstewkę metalu od pokrywanego modelu. powiem Ci. Trudno. a anody opłucz i wysusz. a nie ołówka czy długopisu. co musisz mieć koniecznie". masz zgromadzony sprzęt pomocniczy i niezbędne wyposaŜenie oraz wiele zapału.

odtłuszczanie. uŜyj początkowo gruboziarnistego papieru ściernego. Tłuszcz to wróg nr 2. Za pomocą tarcz karborundowych oraz drewnianych. w rzeczywistości dla potrzeb galwanicznych jest zupełnie. jeszcze raz czystość! Krótko mówiąc czystość polega na jak najdokładniejszym oczyszczeniu przedmiotu. Wreszcie sprawa połysku. Początkowo stosuje się materiał ścierny o ziarnie grubym. przedmiot Twój będzie miał szary. czy cynkowy. czy to Ŝelazny. to po pokryciu ich miedzią lub niklem ślady te nie tylko nie zginą. przebywając nawet krótko na powietrzu. a na dobitkę złego warstewka miedzi czy niklu będzie z niego złazić jak przysłowiowa skóra z węŜa. ślady noŜa tokarskiego itp. nierówności. Następnie prawie kaŜdy przedmiot jest zawsze mniej lub więcej zatłuszczony. na którą jest nakładana. to na wałku silniczka elektrycznego osadź okrągłą tarczę filcową. co Tobie na oko wydaje się zupełnie czyste. Przygotowanie przedmiotu będzie wyglądać następująco: szlifowanie. będzie porysowany. A wszystko przez pośpiech. który równieŜ bardzo przeszkadza osadzaniu się metali. brzydki kolor. drewniane tarcze oklejane papierem ściernym. Są to silniki elektryczne z osią wystającą po obu stronach poza korpus. Taki wynik moŜe zniechęcić Cię do pracy. Po pierwsze kaŜdy przedmiot. Oto zamiast pięknie błyszczącej powierzchni. trawienie. smarowanych odpowiednia pastą. Jeśli moŜesz. mosięŜny. Ŝe miedziowanie. które zaraz dokładniej Ci objaśnię. Oczywiście nie trzeba do tego celu specjalnych tarcz. Radzę Ci więc bliŜej zapoznać się z tymi czynnościami. niklowanie lub jakikolwiek inny sposób galwanicznego nakładania metalu nie wygładza rys i chropowatości powierzchni pokrywanego przedmiotu. Jeśli więc sprzączka. polerowanie. ale to zupełnie brudne. do ksiąŜki i do galwanotechniki w ogóle. płukanie. Na końcach osi w zaleŜności od potrzeby zakłada się szlifierskie tarcze karborundowe. Z kolei za pomocą tarcz filcowych. Aby pracę przyspieszyć. Podobnie musisz postąpić i Ty. miedziany. Powierzchnia dobrze wyszlifowanego przedmiotu moŜe być jedynie matowa. Dzięki temu unika się pozostawienia głębokich rys na powierzchni przedmiotu. pokrywa się warstewką tlenku. a następnie coraz drobniejszym. ale często staną się jeszcze bardziej widoczne. Warstewka metalu nakładanego galwanicznie tworzy bowiem jakby bardzo wierną odbitkę powierzchni. Gdy jest to niewykonalne. a następnie dopiero powierzchnię wygładź papierem drobnoziarnistym. tarcze filcowe lub flanelowe. musisz go dokładnie oczyścić i wypolerować przed zawieszeniem w wanience. bo zapomniałeś o tym. tak aby usunąć wszystkie głębsze rysy. jeśli przedmiot oczyścisz papierem ściernym. Zapamiętaj. z przedmiotów przeznaczonych do galwanicznego pokrywania zdziera się rdzę. przedmioty zostają wypolerowane do połysku. Jeśli więc chcesz. aby Twój karabińczyk po poniklowaniu był gładki i błyszczący. Na czym polega to odpowiednie przygotowanie? Czystość. Ŝe to. A musisz wiedzieć. Najzupełniej wystarczy. Szlifowanie i polerowanie W duŜych zakładach przemysłowych szlifowanie i polerowanie przeprowadza się za pomocą specjalnych maszyn. Teraz kolej na polerowanie. Warstewka ta jest wrogiem nr 1 dla metali nakładanych galwanicznie. postaraj się o kawałek filcu i polerowanie 19 . Wystarczy wziąć go do ręki i juŜ ze skóry dłoni przejdzie na jego powierzchnię odrobina tłuszczu. oklejanych papierem ściernym. kółeczko czy karabińczyk są chropowate i porysowane. Ŝe przedmiot przeznaczony do galwanicznego pokrywania musi być odpowiednio przygotowany.wielki zawód. cały w plamach.

W przeciwnym razie. W sklepie z farbami kup 30 g róŜu polerowniczego (jest to dokładnie zmielony czerwony tlenek Ŝelaza) oraz 25 g kredy szlamowanej (zamiast niej moŜesz dokładnie zetrzeć. Jest to rodzaj jakby mydełek. które i tak są gładkie. Po stwardnieniu otrzymasz doskonałą pastę polerowniczą. czyli dokonać trawienia i nareszcie moŜna będzie przystąpić do ich pokrywania.nudne. Dobre odtłuszczenie powierzchni poznasz po tym. Odtłuszczanie właściwe najdogodniej będzie Ci przeprowadzić wodorotlenkiem wapniowym. Odtłuszczanie W technice proces ten przeprowadza się bardzo szybko i dogodnie za pomocą odpowiedniego elektrolitu. Całość dokładnie wymieszaj i wlej do pudełeczka po paście od butów. mianowicie za pomocą acetonu i wapna gaszonego. MoŜna ją nabyć w handlu pod nazwami: pasta polerownicza czerwona lub zielona.kawałki kredy do tablicy). Oczywiście nie ma sensu szlifować. nie porysowane. miedź lub cynk dają się polerować znacznie szybciej. stopionej mieszaniny o składzie: stearyny łoju nafty 30g 5g 10g Mieszaninę tę stop w blaszanej puszce wstawionej do naczynia z gorącą wodą (nie bezpośrednio na ogniu). a jedynie ściemniałe. Pamiętaj jednak. Niestety nie moŜesz go sporządzić bo w skład elektrolitu wchodzą trudne do nabycia związki. którymi naciera się filc uŜywany do polerowania. a następnie dopiero mozolnie polerować przedmioty. Przedmiot najlepiej jest zawiesić na mocno zakręconym drucie miedzianym lub mosięŜnym i tylko za ten drut trzymać podczas i po odtłuszczeniu. Odrobinę tej pasty nakłada się na filc i następnie tym filcem pociera się polerowaną powierzchnię. Ŝe ręczne polerowanie Ŝelaza lub stali jest to zajęcie bardzo pracochłonne. aby odtłuszczonych przedmiotów nie dotykać bezpośrednio rękami. odtłuszczanie elektrolityczne. Do polerowania będzie Ci jeszcze potrzebna odpowiednia pasta. Trawienie Trawienie Ŝelaza lub stali przeprowadzisz w wodnym roztworze kwasu siarkowego. aby uŜywać do tego celu wapno świeŜo gaszone. Jest to tzw. woda zbiera się na jego powierzchni w postaci mniejszych lub większych kropelek. W takim przypadku wystarczy tylko samo polerowanie. Najlepiej będzie. gdy przedmiot jest jeszcze tłusty. gdyŜ zmarnujesz niemal całą swą pracę. długotrwałe i po prostu mówiąc . Uprzedzam Cię jednak z góry. czyli wapnem gaszonym Ca(OH)2. Oba te proszki zmieszaj razem i wsyp do ciepłej. Oto przykład: 20 . więc aŜ przyjemność patrzeć. ale niemniej skutecznych metodach odtłuszczania.przeprowadź ręcznie. jeśli odtłuszczanie wstępne przeprowadzisz za pomocą tamponu waty obficie zwilŜonego acetonem. Dlatego tez musisz poprzestać na bardziej pracochłonnych. Teraz juŜ tylko pozostaje usunąć z odtłuszczonych przedmiotów cieniutką i gołym okiem niewidoczną warstewkę tlenków. Przy pracy z wapnem gaszonym musisz koniecznie włoŜyć gumowe rękawiczki. Ŝe woda całkowicie zwilŜy dany przedmiot. Pastę polerowniczą moŜesz równieŜ wykonać sam. Odtłuszczany przedmiot naciera się bardzo dokładnie ciastowatym wapnem gaszonym i następnie bardzo starannie płucze pod bieŜącą wodą. jak zaczynają się coraz bardziej błyszczeć. Za to mosiądz. Pamiętaj równieŜ.

gdyŜ w przeciwnym razie powierzchnia silnie zmatowieje. po trawieniu opłakuje się bardzo dokładnie wodą (najlepiej bieŜącą) i natychmiast 'zawiesza w wannie w odpowiedniej kąpieli.woda kwas siarkowy stęŜony H2SO4 rozpuszczony w wodzie klej stolarski 85. Ŝe słabszemu trzeba dać równe szansę. Jemu równieŜ chciałbym pomóc. moŜe ojciec mu mniej pomógł. radzę Ci przygotować roztwór o składzie: kwas siarkowy stęŜony H2SO4 kwas azotowy stęŜony HNO3 chlorek sodowy (sól kamienna) NaCl 55 ml. KaŜdy przedmiot.kilkanaście sekund. Teraz musisz zachować jeszcze większą ostroŜność. z jakiego jest wykonany. jaki uzyskałeś poprzednio przez polerowanie. A więc zapamiętaj. Nie tylko nie poprawisz połysku. Ale po prostu Twój kolega miał mniej od Ciebie szczęścia. stanie się teraz zupełnie matowa. bo pracujesz z roztworem bardzo silnie Ŝrącego kwasu siarkowego. Ŝe jeśli nawet przedmioty z miedzi i jej stopów nie zostały uprzednio zbyt dokładnie wypolerowane. Wiem dobrze. Natomiast do trawienia miedzi i jej. nie wolno przechowywać. Czas trwania kąpieli . Odtłuszczony i wypłukany w wodzie przedmiot zanurz na 2-3 minuty w roztworze o podanym składzie. gdyŜ po wierzchnia ich ponownie pokryje się warstewką tlenków. dlaczego? Przypomnę Ci więc zasadę. dosłownie 4-6 sekund. spotka Cię zasłuŜona kara. aby kwas dolewać do wody. I znowu uwaga. Sporządzając ten roztwór pamiętaj. 54 ml. 15 g. lecz nawet całkowicie zmarnujesz efekt. woda kwas siarkowy stęŜony H2SO4 3 ml. a więc mosiądzu i brązu. O MIEDZIOWANIU Z PRĄDEM I BEZ PRĄDU Szansa dla słabszych Wbrew kolejności podanej w samym tytule rozdziału zacznę właśnie od miedziowania bez prądu. trzymając przedmiot zbyt długo w kąpieli. Kąpiel w roztworze trawiącym musi trwać bardzo krótko. a moŜe zabrakło mu kilku złotówek na kupno czegoś tam. Ŝe Ty jesteś zaradny i juŜ udało Ci się skompletować to wszystko. co jest potrzebne do prac galwanotechnicznych. 8.4 ml. ale ponadto wybłyszcza i rozjaśnia trawiony przedmiot. 0. 21 . Po prostu powierzchnia uprzednio chociaŜby lekko błyszcząca. A więc trawienie musi trwać bardzo krótko. dosyć Ŝe nie zdołał jeszcze zgromadzić odpowiedniego wyposaŜenia. Jeśli jednak mnie nie usłuchasz i zechcesz jeszcze polepszyć połysk. Na zakończenie podam Ci jeszcze skład kąpieli do trawienia cynku: 97 ml. Kąpiel o podanym składzie nie tylko usuwa tlenki. ogrzanym do temperatury 40-50°C. a nawet chropowata. stopów. bo operujesz dwoma stęŜonymi i bardzo Ŝrącymi kwasami. Dziwisz się pewnie. a nigdy odwrotnie. niezaleŜnie od rodzaju metalu. to krótka kąpiel trawiąca wybitnie poprawi ich połysk. Przedmiotów trawionych.5 g.

w zaleŜności od pojemności Twojej wanienki. Ŝe tak pokryte miedzią przedmioty zabezpiecza się następnie bezbarwnym lakierem caponowym. Samo miedziowanie odbywa się w ten sposób. jeśli wanienka jest szklana. zwana w potocznym języku sinym kamieniem lub koperwasem. a Ty. O tym lakierze pomówimy jednak dopiero pod koniec ksiąŜki. zwanego popularnie amoniakiem. A więc przedmiot. Siarczan miedziowy. nie wymaga ono właściwie Ŝadnych przyrządów i urządzeń. czyli teŜ 1. Następnie przedmioty szybko płuczesz wodą i suszysz w trocinach. Aby się przekonać. właśnie ze względu na swą małą grubość nie mogą być szczelne.25 l. aby po wlaniu do Twojej wanienki poziom cieczy znajdował się 3-4 cm poniŜej górnej krawędzi wanienki. W 1 litrze wody rozpuszczasz 60 g siarczanu miedziowego i dodajesz 70 ml wodorotlenku amonowego. Musisz jednak pamiętać. Dlatego teŜ miedziowanie bezprądowe jest stosowane nie do ochrony przed korozją. na grubość powłoki nie ma wpływu. a tym samym nie mogą skutecznie chronić pokrywanego przedmiotu przed korozją. Ŝe przedmioty małe zanurzasz w przygotowanym roztworze na parę sekund.5 l. Do przesączonego roztworu dodaj 25 ml stęŜonego kwasu siarkowego. gdyŜ poza paru prostymi odczynnikami. Jak przy kaŜdym rodzaju pokrywania jednego metalu drugim.Dlatego właśnie zacznę od miedziowania bez prądu. jak przy miedziowaniu stali. W takim roztworze miedziujesz Skład roztworu do miedziowania Ŝelaza i stali jest następujący: w 1 litrze wody destylowanej lub w ostateczności świeŜej deszczówki trzeba rozpuścić 10 g siarczanu miedziowego. natomiast większe zwilŜasz dokładnie tym roztworem za pomocą czystego gałganka. lecz głównie dla celów dekoracyjnych z tym. to musisz wykonać to w nieco innym roztworze. odtłuścić i wytrawić. grube miedziowanie z prądem musisz zacząć od sporządzenia odpowiedniej kąpieli. niezaleŜnie od tego czy to będzie Ŝelazo lub cynk. przeliczysz ilość składników na 1. który ma być pomiedziowany. Teraz roztwór do miedziowania jest gotowy. tak teŜ przy miedziowaniu bez prądu obowiązują te same czynności przygotowawcze. UwaŜaj.75 l. wtedy gdy siarczan miedziowy juŜ się rozpuści do roztworu tego dolej 8 ml kwasu siarkowego. Powłokę dla nadania jej połysku szczotkuje się po wyschnięciu miękką szczotką. JeŜeli chcesz pomiedziować bezpośrednio przedmioty cynkowe. Tą bezprądową metodą grubych i szczelnych powłok otrzymać się nie da. Przygotuj w malej parowniczce 8-procentowy kwas azotowy i umieść w nim na kilkanaście sekund kaŜdą z anod miedzianych. Następnie opłucz je bardzo dokładnie pod bieŜącą wodą i zawieś na bocznych szynach wanienki. wypolerować. W 1 litrze świeŜo przegotowanej i gorącej jeszcze wody rozpuść 200 g krystalicznego siarczanu miedziowego CuSO4 · 5H20. lekko potarła parafiną lub woskiem. jaka jest pojemność Twojej wanienka najlepiej nalej do niej wody i potem zmierz objętość tego płynu. Powłoki takie. uzyskuje się jedynie bardzo cienkie powłoki. Ŝe przez takie bezprądowe miedziowanie. pocierając nimi przedmiot. Wreszcie miedziowanie z prądem Solidne. NajdłuŜsze nawet przetrzymywanie przedmiotów w płynie miedziującym. wyszlifować. 22 . Teraz zajmij się anodami. trzeba oczyścić z rdzy i brudu. roztwór przefiltruj przez sączek z bibuły. Dalsze postępowanie przy miedziowaniu jest juŜ zupełnie takie samo. Następnie. nie wolno do niej wlewać zbyt gorącej kąpieli. 1. Teraz podaję Ci skład roztworu na 1 litr wody. całość wymieszaj i wlej do wanienki. Zapytasz pewnie ile jej zrobić? Dokładnie tyle. Po całkowitym rozpuszczeniu się kryształów. o wzorze CuSO4 · 5H2O jest to krystaliczna sól o barwie niebieskiej.

Boczne szyny są juŜ połączone z dodatnim biegunem źródle prądu stałego, pusta zaś jeszcze chwilowo szyna środkowa - z biegunem ujemnym. Włącz prąd i na szynie środkowej zawieś przedmiot przeznaczony do miedziowania. Zapomniałem Ci przypomnieć, Ŝe - jeszcze przed odtłuszczaniem - trzeba obliczyć w przybliŜeniu całkowitą powierzchnię pokrywanego przedmiotu. Jak Ci juŜ mówiłem, przedmiot tuŜ przed zawieszeniem na szynie w kąpieli, był wytrawiony i dokładnie wypłukany. Teraz musisz tylko uwaŜać, aby Twój przedmiot zawieszać i zdejmować z szyny po pokryciu zawsze przy włączonym prądzie Zaraz po zawieszeniu ureguluj prąd przepływający przez wannę. Jego napięcie powinno wynosić 2-3 V. Jego gęstość powinna wynosić l-2 A/dm2. Acha, dziwi Cię ten nowy termin. OtóŜ muszę Ci w tym miejscu wyjaśnić, Ŝe w galwanotechnice na co dzień uŜywamy pojęcia "gęstość prądu". Jest to po prostu ilość amperów przypadająca na 1 dm2 pokrywanej powierzchni. Natomiast napięcie jest wielkością wypadkową i w naszym przypadku wynosić moŜe l-2 V. Temperatura kąpieli powinna wynosić 18-20°C. Przy miedziowaniu w tym roztworze trzeba uwaŜać, aby temperatura kąpieli nie spadła poniŜej 20°C. Z kolei natęŜenie prądu powinno wynosić l-2 A na 1 decymetr kwadratowy powierzchni pokrywanego przedmiotu. Zapisujemy to krótko 1-2 A/dm2 Jest to tzw. gęstość prądu. Rozumiesz juŜ teraz, po co było potrzebne obliczanie powierzchni przedmiotu? NatęŜenie prądu regulujemy za pomocą opornicy. W podanych warunkach po 1 godzinie na przedmiocie wytworzy się warstewka grubości około 30 um (czyli 0,03 mm), a po 10 godzinach grubość warstewki wyniesie 300 urn. Aby proces miedziowania przebiegał prawidłowo, poza temperaturą, napięciem i natęŜeniem prądu, jest waŜny dobry styk szyn z anodami i wiszącym przedmiotem. Oczywiście moŜe to być nie tylko jeden przedmiot. Równocześnie moŜna miedziować kilka kółek, okuć, sprzączek lub karabińczyków, byle tylko ich sumaryczna powierzchnia była mniejsza od powierzchni anod. Ponadto dobrze jest od czasu do czasu, powiedzmy co 15 minut, zamieszać kąpiel w wanience. MoŜe Ci się zdawać, Ŝe wszystko na pozór jest w porządku, a jednak otrzymana powłoka będzie brzydka i -złej jakości. Oto zamiast prawidłowego, jasnoczerwonego i drobnokrystalicznego osadu miedzi, wytworzona na przedmiocie powłoka jest grubokrystaliczna, usiana ciemnymi, brunatnymi naroślami, zwłaszcza na brzegach i rogach. Objawy takie świadczą o tym, Ŝe przez kąpiel przepływa prąd elektryczny o zbyt duŜym natęŜeniu. W takim przypadku musisz zmniejszyć natęŜenie prądu, a jakość powłoki od razu się polepszy. Dlatego co 20-30 minut, nie wyłączając oczywiście prądu trzeba podnosić środkową szynę razem z zawieszonymi na niej przedmiotami, aby skontrolować wygląd powstającej na nich powłoki. Po paru godzinach pracy na anodach miedzianych wytwarza się zawsze pewna ilość szlamu. Szlam ten po skończonej pracy trzeba z anod usunąć za pomocą szczotki pod strumieniem bieŜącej wody. A teraz jeszcze parę słów o czasie miedziowania. Wiesz juŜ Ŝe po godzinie z Twojego roztworu na przedmiocie osadza się 30 µm (czyli 0,03 mm) powłoka miedzi. JeŜeli przedmiot ten chcesz następnie niklować czy srebrzyć, to tej grubości podkład miedzi jest najzupełniej wystarczający. W tym miejscu muszę ci podać waŜne wyjaśnienie. W Twojej kąpieli moŜesz miedziować przedmioty grafitowane, srebrne, niklowe, mosięŜne lub z brązu. Natomiast stali w tej kąpieli bezpośrednio miedziować nie moŜna.

23

Jest jednak na to bardzo prosta rada. Oto przedmioty stalowe, oczywiście odpowiednio juŜ przygotowane, bardzo cienko się nikluje. Zupełnie wystarczy 10-15-minutowe niklowanie. Dopiero na taki podkład niklowy moŜna z Twojej kąpieli nakładać dowolnej grubości powłoki miedziane. A więc pamiętaj: stali nie miedziuj nigdy bezpośrednio, bo nic z tego nie wyjdzie Tak nałoŜona powłoka nie ma dobrej przyczepności do podłoŜa stalowego. Jeśli więc chcesz jakiś przedmiot stalowy np.: posrebrzyć czy poniklować (srebrzyć moŜna tylko miedź i jej stopy), to trzeba go najpierw cieniutko poniklować, grubo pomiedziować, starannie wypolerować i dopiero wówczas posrebrzyć czy poniklować. PoniewaŜ na temat miedziowania stali otrzymałem wiele listów, z których niedwuznacznie wynikało, Ŝe nie bardzo zrozumieliśmy się, powtarzam raz jeszcze. Dobrą przyczepność do stali wykazują powłoki miedzi nałoŜone tylko z kąpieli cyjankowych i z takich to właśnie kąpieli w przemyśle w zakładach galwanotechnicznych jest nakładany pierwszy tzw. podkład miedzi. Po uzyskaniu w kąpieli cyjankowej powłoki o grubości około 1 um. dalsze pogrubianie powłoki miedzi prowadzi się w kąpieli kwaśnej, czyli właśnie takiej, jak Twoja. Kąpiele kwaśne są o wiele trwalsze i sprawniejsze, to znaczy w jednostce czasu uzyskujemy w nich znacznie grubsze powłoki. PoniewaŜ nie ma nawet mowy, abyś sporządził kąpiel cyjankową, musisz na stal nałoŜyć ok. 1 µm niklu. Na tak utworzony podkład będziesz juŜ śmiało nakładać dowolnej grubości powłoki miedzi z kąpieli kwaśnej. JeŜeli natomiast przedmiotu Ŝelaznego nie chcesz niklować czy teŜ srebrzyć, wówczas powłoka miedzi musi być co najmniej dwukrotnie grubsza, czyli przedmiot powinieneś trzymać w kąpieli 2-2,5 godzin. Przedmiot, który nie będzie dalej pokrywany galwanicznie, po skończonym miedziowaniu, bardzo dokładnie opłucz pod bieŜącą wodą. Z tym dokładnym płukaniem to wcale nie przesada. Jeśli bowiem w porach nałoŜonej powłoki pozostaną resztki kąpieli zawierającej przecieŜ kwas siarkowy, wówczas po paru dniach powłoka ściemnieje i pokryje się plamami. Po takim naprawdę dokładnym wypłukaniu pomiedziowane przedmioty wysusz w trocinach i natrzyj lekko oliwą. Pamiętaj, Ŝe to ostatnie, to znaczy natłuszczenie, dotyczy tylko przedmiotów nie przeznaczonych do dalszego pokrywania. Za to przedmioty, które chcesz następnie posrebrzyć czy poniklować, po wyjęciu z kąpieli miedziującej i opłukaniu wodą moŜna od razu pokrywać dalej. Jak sam zapewne zdąŜyłeś się przekonać, polerowanie stali to czynność naprawdę bardzo pracochłonna. Nic dziwnego, gdyŜ stal jest twarda. Z drugiej jednak strony niklowanie i srebrzenie tylko wówczas da właściwy efekt, jeśli powierzchnia przedmiotu była uprzednio starannie wypolerowana. Na niklu bowiem i srebrze bardzo wyraźnie znać wszelkie nierówności i rysy. Trudnego i pracochłonnego polerowania stali moŜesz uniknąć, grubo miedziując dany przedmiot. Oczywiście miedź nie wyrówna rys i maleńkich wgłębień, ale za to miedź jako miękka daje się o wiele łatwiej i szybciej polerować niŜ stal. Po prostu przedmiot grubo pomiedziowany przez 2-3 godziny, dopiero po wypłukaniu i wysuszeniu ostatecznie wypoleruj. Efekt będzie doskonały i szybki. Po skończonym miedziowaniu wyjmij anody, opłucz je oczyść szczotką. Podobnie umyj i wysusz wszystkie szyny. Jeśli w przeciągu najbliŜszych 2-3 dni nie będziesz nic miedziował, to kąpiel z wanienki ostroŜnie, przez duŜy lejek przelej do butelki z korkiem docieranym, po czym wanienkę wypłucz, wodą. Natomiast wanienkę pozostawioną po pracy z elektrolitem trzeba zawsze szczelnie nakryć pokrywką. Wiesz dlaczego? AŜeby nie wyparowywała woda i tym samym nie zmieniał się skład kąpieli.

24

O NIKLOWANIU Z PRĄDEM I BEZ PRĄDU Za pomocą aluminium Muszę Cię z góry uprzedzić, Ŝe pokrywanie niklem jest czynnością znacznie trudniejszą. MoŜna je przeprowadzić przy uŜyciu prądu lub metodą bezprądową. Zacznę od tej ostatniej gdyŜ jest ona łatwiejsza i nie wymaga tyle trudu, jeśli chodzi o zdobycie bądź wykonanie anod niklowych. Przypominam, Ŝe niklować bezpośrednio moŜesz miedź i jej stopy, natomiast stal naleŜy uprzednio pomiedziować. Przed niklowaniem przedmioty miedziane, mosięŜne i brązowe muszą być wypolerowane, odtłuszczone i wytrawione. Natomiast przedmioty stalowe pomiedziowane, oczywiście jeŜeli nie wymagają polerowania, moŜesz od razu poddać niklowaniu. Kąpiel do bezprądowego niklowania sporządzaj w następujący sposób. W 1 litrze gorącej destylowanej wody rozpuścić 300 g siarczanu niklawo-amonowego Ni(NH4)2(SO4)2 oraz 600 g chlorku amonowego NH4Cl. Następnie do tego roztworu dodawaj powoli, kroplami i stale mieszając wodorotlenek amonowy tak długo, aŜ papierek lakmusowy przestanie barwić się na kolor czerwony. Wówczas wrzucić parę kryształów kwasu cytrynowego i roztwór jest juŜ gotowy. Przedmioty świeŜo wyjęte i tylko opłukane po kąpieli miedziującej lub inne miedziane, ale oczywiście odpowiednio odtłuszczone, połącz kawałkami drutów z blachą aluminiową (np. kawałkiem starego garnka) i razem z nim zanurzaj na 1-2 minuty w roztworze niklującym, podgrzanym do wrzenia. W czasie zanurzania przedmioty naleŜy często poruszać. Oczywiście w tym przypadku ze względu na konieczność ogrzewania, niklowanie musisz przeprowadzić nie w swojej wanience, lecz w emaliowanym garnku. Po wyjęciu z bezprądowej kąpieli niklującej przedmioty opłucz wodą, wysusz w trocinach i aby nadać powłoce niklu wysoki połysk, przetrzyj je suchą szmatką posypaną miałką kredą. Sposób nieskomplikowany, prosty, prawda? Nie zapominaj tylko, Ŝe powłoka niklu nałoŜona metodą bezprądową, podobnie jak miedziowa, jest bardzo cienka i porowata, na to juŜ nie da się nic poradzić. Interesuje Cię jeszcze pewnie, w jakim celu przedmiot pokrywany niklem trzeba łączyć z blachą aluminiową. Zajrzyj tylko do pierwszego rozdziału i sprawdź kolejność metali Cu, Al i Ni w podanym tam szeregu. Jak widzimy, pierwszy jest glin, dalej idzie nikiel, a na końcu miedź. A więc miedź, jako najbardziej szlachetna nie moŜe wyprzeć z roztworu mniej szlachetnego od niej niklu, a tym samym nikiel nie moŜe osadzić się na miedzi. Z pomocą miedzi przychodzi tu jednak glin. Jest on mniej szlachetny od niklu, a w dodatku nikiel osiada na nim bardzo trudno. Jeśli więc blachę aluminiową połączymy drutem z miedzią i zanurzymy w roztworze soli niklu, wówczas nikiel osadza się na miedzi. Anody niklowe Dla przeprowadzenia elektrolitycznego niklowania konieczne są dwie chociaŜby małe anody niklowe. Jeśli juŜ nigdzie nie będziesz mógł zdobyć kawałeczka blachy niklowej, wówczas nie pozostaje nic innego, jak anody takie wykonać samemu. Do tego celu musisz kupić siarczan niklawy NiSO4 · 7H2O. Z roztworu tego siarczanu przez elektrolizę będziesz mógł wydzielić czysty, metaliczny nikiel. JeŜeli masz siarczan niklawy, to rozpuść 340 g tego związku w 600 ml wody, po czym dodaj 25 g soli białej, kuchennej. Z kolei w 400 ml wody rozpuść 30 g kwasu borowego H3BO3 (tzw. kwas borny), zmieszaj to z poprzednim roztworem i wlej do wanienki.

25

Powłoka niklu nałoŜona galwanicznie jest przewaŜnie matowa. na drutach miedzianych zawieś po 4-5 pałeczek węglowych na kaŜdej. Z tej wielkiej ilości przepisów podaję Ci poniŜej dwa najprostsze. jeŜeli to nie następuje. czyli chlorku sodowego NaCl. Wybór jednego z nich pozostawiam juŜ Tobie. świadczy to o zbyt duŜym natęŜeniu prądu. W ten sposób wytworzona powłoka nie trzyma się dobrze podłoŜa. Podam Ci więc jeszcze kilka praktycznych wskazówek. Gęstość prądu powinna wynosić 2-3 A/dm2.Na obu bocznych szynach. włącz prąd i na środkowej szynie zawieś blaszki katody. Zmontuj cały układ. tak aby pozostało 800 ml całego roztworu i dodaj 100 g NiSO4 · 7H2O. Dobre niklowanie musi trwać co najmniej 45 minut. Oba te roztwory zlej razem i dokładnie wymieszaj. lecz zewnętrzne ich części przybierają kolor szaroczarny.8-l A/dm2 pokrywanej powierzchni. trzeba zaraz winy szukać w niewłaściwym połączeniu. 50 g siarczanu sodowego Na2SO4 · 10H2O oraz 5 g chlorku sodowego NCl. W 600 ml destylowanej wody rozpuść 240 g siarczanu niklawego NiSO4 · 7H2O i dodaj 25 g czystej. po czym oba roztwory zmieszaj razem. odparuj z niej część wody. Po rozpuszczeniu wszystkich składników całość przesącz. zbyt słabym prądzie. Teraz dopiero na szynie środkowej zawieś odpowiednio przygotowany przedmiot przeznaczony do niklowania. przyczyna tego zjawiska leŜy w zbyt małej zawartości niklu w kąpieli lub teŜ w zbyt zimnej kąpieli. Teraz trzecia doba trwania elektrolizy i koniec. I z prądem Istnieje bardzo duŜa ilość przepisów na kąpiele do elektrolitycznego niklowania. to przyczyną tego jest (o. na bocznych szynach zawieś anody niklowe i włącz prąd. trudno musisz się uzbroić w duŜy zapas cierpliwości. W ich skład wchodzą prawie wszystkie znane sole niklu.no to świetnie.jak poprzednio mówiłem . kąpiel przesącz. Tak otrzymane anody niklowe ustępują znacznie anodom wykonanym z czystej blachy niklowej. Będą to nierozpuszczalne anody. Po 24 godzinach trwania elektrolizy. włącz prąd i prowadź elektrolizę znowu przez 24 godziny. Katodę będą stanowić oczyszczone. Po tym czasie kąpiel trzeba zagęścić przez odparowanie do 500 ml. odtłuszczone i wytrawione cienkie 2 blaszki miedziane lub mosięŜne. Przedmioty niklowane juŜ w kilka sekund po zawieszeniu w kąpieli powinny pokrywać się jasną warstewką niklu. Osobno w 400 ml wody destylowanej rozpuść 4 g kwasu borowego. W tym ostatnim przypadku naleŜy zmniejszyć gęstość prądu. jaki wstyd) niedostateczne oczyszczenie powierzchni albo czasem zbyt silne tworzenie się pęcherzyków wodoru. białej soli kuchennej. Proces osadzania się niklu jest bardzo powolny. Zbyt silny prąd powoduje równieŜ za intensywne wydzielanie się gazów w kąpieli. lecz stały osadzać się będzie metaliczny nikiel. Jedną z przygotowanych przez Ciebie kąpieli wlej do wanienki. Przedmiot wyjęty z kąpieli oczywiście opłucz starannie wodą i wysusz . Na blaszkach tych w sposób bardzo powolny. łatwo pęka i łuszczy się szczególnie na naroŜachJeśli niklowanie zachodzi.w trocinach. Kąpiel ogrzej do 30-40°C. W 500 ml wody rozpuszczaj kolejno 150 g siarczanu niklawego NiSO4 · 7H2O. W tej kąpieli nikluje się w temperaturze 18-20°C i pod napięciem 2.5-3 V. Przepis drugi. względnie zimnej lub złej kąpieli. Przepis pierwszy. ale do prac nieskomplikowanych najzupełniej Ci wystarczą. Wszystko gotowe? . Dla 26 . JeŜeli zaś przedmioty niklują się. Dobrze przebiegający proces niklowania rozpoznasz po umiarkowanym wydzielaniu się na katodzie pęcherzyków wodoru. lecz niektóre miejsca pozostają nieponiklowane. Osobno w 400 ml gorącej wody rozpuść 20 g kwasu borowego H3BO3. Gdy osadzanie się niklu odbywa się powoli i nierównomiernie. Kąpiel ta pracuje w temperaturze 18-25°C i przy gęstości prądu 0.

Ŝe tak się ładnie mienią.nadania jej pięknego połysku suchy przedmiot przepoleruj lekko filcem posypanym kredą lub posmarowanym pastą do zębów. Co cynkujemy i w jakim celu? W praktyce cynkujemy jedynie stal. która z kolei chroni stal. Nic teŜ dziwnego. potrafi znacznie skuteczniej chronić stal przed atakiem korozji niŜ błyszczący nikiel czy teŜ piękna miedz. wszystkie metale w niniejszym lub większym stopniu ulegają działaniu korozji. Wbrew pozorom cynk. osłony regulatorów napięcia prądnicy. jak złoto i rodzina platynowców. jej stopy i aluminium. I oto właśnie teraz przyszła ku temu odpowiednia pora. robi to znacznie. Bowiem nie tylko Ty. Polerowanie takie jest łatwe i nie zabiera zbyt wiele czasu. Z wielkiej radości z powodu udanego niklowania nie zapomnij tylko wyłączyć prądu. Ŝe wszystkie te oraz podobne wyroby są pokryte zazwyczaj jakąś powłoką mieniącą się wszystkimi kolorami tęczy. kolorowa warstewka zwana pasywną lub konwersyjną przedłuŜa Ŝywot całej powłoki cynkowej. Warstewka ta o barwie zielonkawoŜółtej i mieniąca się róŜnymi kolorami tęczy oprócz dosyć niezwykłego wyglądu odznacza się ponadto bardzo duŜą odpornością korozyjną. Odpowiedziałem Ci wówczas krótko. Ŝe barwić moŜna tylko miedź. Z wyjątkiem paru metali szlachetnych. a jednocześnie mało znana. Oczywiście będziemy mówić na ten temat. JeŜeli jesteś bacznym obserwatorem. wyjąć i umyć anody oraz szyny. Powłoka cynkowa na stali stanowi więc jak gdyby ochronny pancerz zabezpieczający przez pewien czas stal przed atakiem korozji. JeŜeli przedmiot Twój był uprzednio starannie przygotowany. to teraz dopiero zbierzesz tego owoce. podkładki oraz najrozmaitszy elektrotechniczny sprzęt motoryzacyjny. gdyby na przykład zbyt grubo pocynkować gwint?). Ŝe parę lat temu w jednym ze swoich listów pytałeś mnie. podkładki. pasywowane powłoki cynkowe i obiecałem dokładnie wyjaśnić te w jednej z następnych ksiąŜeczek. gdyŜ sprawa jest doprawdy interesująca. ALE TYLKO Z PRĄDEM Skuteczny pancerz Zapewne juŜ niejednokrotnie oglądałeś śruby. a zwłaszcza stalą. Ŝe są to tzw. w jaki sposób i czym są pokrywane narzędzia do roweru. wysuszyć je oraz przelać kąpiel do butelki z docieranym korkiem. to zapewne zauwaŜyłeś. lśniące i co najwaŜniejsze zupełnie niewraŜliwe na działanie deszczu lub wilgoci. A teraz zajmiemy się mało znanym. PoniewaŜ ze względów praktycznych taki pancerz nie moŜe być zbyt gruby (pytasz dlaczego? . Okazało się mianowicie. przy czym najczęściej dominuje barwa Ŝółtawozielona lub czerwonawozłota. chemicy znaleźli bardzo prosty. Innymi słowy. O CYNKOWANIU. skromny metal. osprzęt elektrotechniczny i samochodowy wykonany ze stali jest obecnie cynkowany.a co by się stało. aby uchronić ją przed korozją. nakrętki. sprzączka czy karabińczyk staną się piękne.od pieca". Dlatego właśnie wszelkiego rodzaju śruby.. Zresztą pamiętani. oprawki Ŝarówek samochodowych itp. ten szary. a bardzo w technice cennym barwieniem cynku. Ŝe cynk zanurzony na kilkanaście sekund w roztworze zawierającym związki chromu pokrywa się cieniutką warstewką produktów reakcji. nakrętki. a zarazem i skuteczny sposób zwiększania twardości. Ŝe koroduje równieŜ cynk. Oczywiście butelka musi mieć przyklejoną odpowiednią etykietkę. Zacznijmy jednak sprawę . ale dopiero w dalszych rozdziałach. okucia budowlane. Kółko. znacznie wolniej. powłoki cynkowej. ale w ogóle większość ludzi uwaŜa. ale w porównaniu z innymi metalami. a więc np. 27 .

Gdybyś nie mógł dostać siarczanu glinowego. siarczanu sodowego Na2SO4 · 10H2O 50 g. Otrzymany roztwór przesącz. W 700 ml wody o temperaturze 60°C rozpuść: 450 g. 350 g. Przepis drugi: kąpiel szybkosprawna dla uzyskania powłok o grubości 10 um. Przepis trzeci: kąpiel dostarczająca powłoki półbłyszczące.nie zawierają trujących substancji. Mają one bardzo prosty skład. 28 . Po przesączeniu dopełnij wodą do objętości 1l wlej do wanienki. b) kąpiele alkaliczne (zwane cynkonowymi). Kąpiel pracuje w temperaturze 18-25°C przy gęstości prądu 1-2 A/dm2 pokrywanej powierzchni. W 700 ml wody rozpuścić: siarczanu cynkowego ZnSO4 · 7H2O chlorku amonowego NH4Cl kwasu borowego H3BO3 450 g. Kąpiel ta pracuje w temperaturze 18-25°C i moŜesz stosować gęstość prądu 2-4 A/dm2 pokrywanej powierzchni. proces musi trwać około 25 minut.co najwaŜniejsze . Podaję trzy przepisy kąpieli kwaśnej. Przepis pierwszy: kąpiel zwykła dla uzyskania powłoki o grubości 10 um. 80 g. siarczanu cynkowego ZnSO4 · 7H2O siarczanu glinowego Al2(SO4)3 · 18H2O 30 g. Ty nie będziesz miał kłopotu z wyborem rodzaju kąpieli. Kąpiele do cynkowania W duŜych galwanizerniach są stosowane trzy rodzaje kąpieli do cynkowania. proces musi trwać tylko 10 minut. W 600 ml wody ogrzanej do temperatury 60°C rozpuść kolejno : siarczanu cynkowego ZnSO4 · 7H2O siarczanu glinowego Al2(SO4)3 · 18H2O siarczanu sodowego Na2SO4 • 10H2O po czym całość przesącz. gdyŜ ze względu na konieczne do. Weźmy się juŜ do zastosowań praktycznych. KaŜdy z tych trzech rodzajów kąpieli odznacza się specyficznymi zaletami jak teŜ i wadami.Dość jednak tych teoretycznych wywodów. 30 g. c) kąpiele cyjankowe. Są to: a) kąpiele kwaśne. 40 g. dlatego znajdują one zastosowanie w zaleŜności od rodzaju i przeznaczenia wyrobu. pracują niezawodnie i . bowiem właśnie cynkowanie jest chyba najodpowiedniejszym procesem do prowadzenia w skromnych warunkach domowego laboratorium. dla Ciebie są dostępne jedynie kąpiele kwaśne. 25 g. to moŜesz go zastąpić 45 g ałunu glinowo-potasowego. dopełnij wodą do objętości 1 l i wlej do wanienki. nich odczynniki.

5 A. O ile bowiem przed miedziowaniem. bez myśli o jutrze. Do przygotowań musimy równieŜ zaliczyć wykonanie anod. więc na szynach bocznych zawieś nowe pęczki blaszek cynkowych i ponownie prowadź proces przez 6-8 godzin. nie. jest jej dokładne związanie z powierzchnią stali. aby na 1 dm2 blaszki katody przypadało około 1. nie mogą dotykać elektrolitu w wanience. gdyŜ się rozpuszczą i zanieczyszczą kąpiel.jak juŜ wspomniałem . Włącz teraz prąd i ureguluj jego natęŜenie tak. Wyjmij ją. opłukane i wysuszone. wykonaj roztwór do cynkowania według przepisu drugiego i wlej go do wanienki. po 2-3 sztuki. OtóŜ nie. w małej ilości zimnej wody. Zresztą byłoby raczej trudno polerować np. Kąpiel ta pracuje w temperaturze 18-25°C przy gęstości prądu 1-2 A/dm2 pokrywanej powierzchni. to nie musisz ich szlifować i polerować. aŜeby skutecznie chroniła stal przed korozją. Trzeba je porozbierać. Przy cynkowaniu obowiązuje tylko bardzo duŜa czystość powierzchni. ale będzie to tylko półśrodek. Następnie zlej oba roztwory razem i dopełnij je do objętości 1 l. Po upływie tego czasu anody ulegną juŜ zapewne rozpuszczeniu. Co prawda nie naleŜy to juŜ właściwie do przygotowań. ale . . JeŜeli więc chcesz cynkować np. opróŜnić cynkowe kubeczki.. o tyle w przypadku cynkowania jest to zbyteczne. Ŝe najlepiej będzie samemu wykonać odpowiednie anody. Uwaga: zarówno drut. ot taki środek zastępczy na chwilkę.powstająca w niej powłoka cynkowa jest półbłyszcząca. Ŝe anody po skończonym cynkowaniu zawsze muszą być wyjęte z wanienki. Gdy juŜ zgromadzisz spory zapas cynkowych blaszek z kubeczków od bateryjek. czy nakrętki. Będziesz juŜ miał własne anody cynkowe. to znaczy. dodaj troszkę wody. zardzewiałe zawiasy. W zaleŜności od głębokości wŜerów i grubości powłoki rdzy trawienie trwa 3-15 minut. odtłuszcza i trawi sposobami znanymi Ci juŜ z poprzednich rozdziałów. Anody powinny być wykonane z grubej blachy cynkowej o duŜej czystości. 29 . lecz raczej do zakończenia. niklowaniem i srebrzeniem powierzchnia pokrywanego przedmiotu musi być bezwzględnie wyszlifowana i wypolerowana do połysku. na Twoje szczęście. Parę słów o przygotowaniach Podstawowym warunkiem. ale chciałbym Ci jeszcze przypomnieć. Z kolei na dwu szynach bocznych (anodach) zawieś połączone w pęczki. czyli rdzy. Sprawdź jeszcze raz wszystkie połączenia i moŜesz całość pozostawić pod prądem na 6-8 godzin. Zacznij pracę od wstępnego odtłuszczania. rozrób 10 g dekstryny. wkręty do drewna lub klucze rowerowe. blaszki cynkowe z rozciętych kubeczków. Oczywiście nabycie tego rodzaju blachy nie będzie wcale proste. po czym przedmiot płucze się. MoŜe to nastąpić jedynie wówczas. Po 3-4 takich cyklach Twoja dawna blaszka na katodzie zamieni się w grubą blachę. gdy powierzchnia stali zostanie bardzo starannie odtłuszczona i wytrawiona. jak tez i drut słuŜący do zawieszenia na szynie. gwintowane śruby. MoŜna co prawda do cynkowania stosować teŜ i cienkie blaszki cynkowe. wysusz i przetnij na dwa równe kawałki.i chyba jeszcze wyszlifowana oraz wypolerowana . Dlatego uwaŜam. opłucz. Ŝe najprostszym surowcem będą stare zuŜyte bateryjki. który łączy blaszki.. porozcinać oraz bardzo dokładnie umyć szczotką w gorącej wodzie. aby powłoka cynkowa spełniała swe zadanie. Jasne jest. ogrzej całość mieszając do temperatury 60°C. w 10-procentowym wodnym roztworze kwasu solnego HCl.do-dajesz.Osobno. a następnie usunięcia produktów korozji. Na szynie środkowej(katodzie) zawieś moŜliwie jak największą z posiadanych blaszek cynkowych.

JeŜeli chciałbyś przeprowadzić próby pasywacji na blaszkach cynkowych. a osobno w 200 ml wody 25 g chlorku sodowego NaCl. 0. 2. Oto przepisy na roztwory do pasywowania cynku: 1. następnie dodajemy 1 ml kwasu azotowego HNO3. Ten zabieg. JeŜeli natomiast wbrew moim radom będziesz pragnął ulepszyć podany przepis. Nie pozostaje mi juŜ nic innego. a poniewaŜ znacznie zwiększa odporność korozyjną cynku. po czym całość dopełniamy wodą do objętości 1 litra. Powłoka przeznaczona do pasywacji musi być zupełnie czysta i rozjaśniona. dodajemy 6 ml stęŜonego kwasu siarkowego H2SO4 po czym całość dopełniamy wodą do objętości 1 litra. tylko Ŝyczyć Ci przyjemnych i udanych doświadczeń z wytwarzaniem naprawdę efektownych warstewek pasywnych na cynku. serdecznie radzę go wykonać. zanurza się do jednego z podanych roztworów pasywujących na 10-15 sekund. Ŝe zbyt długie przetrzymywanie cynkowanego wyrobu w kwasie azotowym zniszczy powłokę. po czym bardzo dokładnie płucze pod bieŜącą wodą. W 800 ml wody rozpuszczamy 120 g bezwodnika kwasu chromowego CrO3. A teraz sprawa zasadnicza . Po rozjaśnieniu. W 500 ml wody rozpuszczamy 100 g bezwodnika kwasu chromowego CrO3. mało efektowne. Jest on łatwy do wykonania. Oczywiście nie ma mowy. polega po prostu na zanurzeniu pocynkowanego przedmiotu w 1-procentowym wodnym roztworze kwasu azotowego HNO3. szumnie przeze mnie nazwany procesem. I znów pamiętaj .czas ten musi być starannie przestrzegany. opłucz i od razu pasywuj w jednej z podanych kąpieli. po czym przedmiot musisz natychmiast bardzo starannie opłukać pod bieŜącą wodą. Ŝe zanurzenie ma trwać dosłownie 2-3 sekundy. aby pocynkowany przedmiot dotykać palcami. Oba roztwory zlewamy razem. 30 .jak te roztwory do pasywacji stosować? Pasywowanie powłok cynkowych przeprowadza się w temperaturze pokojowej 18-20°C. które wierzę. Z kąpieli" tej osadzają się powłoki błyszczące o barwie złocistoczerwonej. W praktyce najlepiej jest pasywację wykonać od razu po nałoŜeniu powłoki i jej rozjaśnieniu. to uprzedzam. Ich wygląd moŜemy znacznie polepszyć przez zastosowanie procesu rozjaśniania. Z kąpieli tej otrzymasz powłoki Ŝółtozłociste. przypominającej brąz. Tylko pamiętaj. po czym dopełniamy wodą do objętości 1 l. 3. to po dokładnym odtłuszczeniu zanurz je w roztworze rozjaśniającym. Przedmiot z rozjaśnioną powłoką cynkową. moŜesz zastosować proces zwany pasywacją. W 600 ml wody rozpuszczamy 200 g dwuchromianu sodowego Na2Cr2O7. Ŝe wykonasz starannie i zgodnie z przepisem.5 ml kwasu siarkowego H2SO4.Pasywacja Powłoki cynkowe nakładane w zwykłych kąpielach są szare. zbyt późne zaś lub niestaranne opłukanie spowoduje sczernienie powierzchni.

tworząc odpowiednie sole . ale jest za to łatwe do przeprowadzenia. czy jesteś zamiłowanym radioamatorem. azotanu niklowego . bowiem ze składu kąpieli musisz przecieŜ wyeliminować cyjanki. a równieŜ i oczu. lapis. Tu juŜ czeka Cię nieco więcej pracy. Proces ten na skalę przemysłową jest przeprowadzany galwanotechnicznie. lecz nawet poŜądana. nie uŜywane juŜ przedmioty srebrne. Lapis i stare monety Martwisz się juŜ pewnie. Srebrzenie galwaniczne. sprawi Ci pewne kłopoty. zwany dawniej piekielnym kamieniem. Natychmiast po dodaniu pierwszych kropli zacznie się strącać i opadać na dno probówki biały. Srebro zapewnia zawsze dobry styk elektryczny. dzięki któremu otrzymuje się powłoki solidne i grube. Ŝe tym razem da się to załatwić łatwiej niŜ myślisz. elektrotechnikiem. Ŝe we wszystkich tych przypadkach i jeszcze wielu innych tu niewymienionych. jest bardzo odporne na korozję. moŜe zresztą zajmujesz się modelarstwem.Zn(NO3)2. Powiedzmy. nadają pokrytemu przedmiotowi ładny i trwały wygląd. W drugiej probówce w małej ilości wody rozpuść parę kryształków soli kuchennej NaCl i wlej do roztworu azotanów. Srebrzenie takie polega na wypieraniu srebra z roztworów przez miedź. W celu przeprowadzenia kaŜdego z dwóch podanych sposobów srebrzenia trzeba uprzednio przygotować odpowiednie roztwory związków srebra. a nawet drogerii. Drugim z kolei źródłem związków srebra mogą być stare monety lub jakiekolwiek inne. Jest to nierozpuszczalny w wodzie chlorek srebrowy AgCl. bardzo przydatna jest umiejętność srebrzenia. Tak się jednak pomyślnie układa. jak i wszelkie inne wyroby srebrne są produkowane zawsze nie z czystego srebra (poniewaŜ jest za miękkie). to znaczy metodą elektrolizy. azotanu cynkowego . Często lapis sprzedawany w aptekach zawiera parę procent chlorku srebrowego AgCl Domieszka ta do Twoich celów nie tylko. Głównym składnikiem lapisu jest azotan srebrowy AgNO3.AgNO3. A więc w probówce masz teraz mieszaninę roztworów następujących soli: azotanu srebrowego . a juŜ po chwili kawałeczek stopu rozpuści się całkowicie. cynku i nawet niklu. W kaŜdej aptece.Cu(NO3)2. Jest to mała. twarda i biała pałeczka uŜywana przy róŜnych chorobach skóry. Kawałeczek ten wrzuć do probówki napełnionej do jednej trzeciej 10-procentowym kwasem azotowym HNO3. Ŝe nie jest szkodliwa. Wszystkie te metale rozpuszczają się świetnie w kwasie azotowym. lecz ze stopów zawierających zwykle miedź i nikiel. daje się bardzo łatwo oddzielić od innych metali wchodzących w skład stopu. skąd zdobyć srebro lub Jego związki? Zapewniam Cię. Za chwilę podam Ci przepisy na dwa rodzaje srebrzenia bezprądowego oraz galwanicznego. azotanu miedziowego .Ni(NO3)2. W technice srebrzenie jest bardzo szeroko stosowane. Ŝe srebro dzięki swym specyficznym własnościom chemicznym. który powstaje w wyniku reakcji 31 .azotany.O RÓśNYCH RODZAJACH SREBRZENIA Nie wiem. które zaraz poznasz. a moŜe interesuje Cię zdobnictwo. Zarówno bowiem monety. Obetnij lub odłam szczypcami maleńki kawałeczek monety srebrnej lub jakiegoś zniszczonego wyrobu srebrnego. serowaty osad. a poza tym powłoki srebrne są niezmiernie dekoracyjne. Probówkę wstaw do zlewki z gorącą wodą. Srebrzenie bezprądowe pozwala na uzyskanie powłok jedynie bardzo cienkich. Jedno jest pewne. Ŝe stop zawierał srebro z dodatkiem miedzi. moŜna nabyć tzw.

przez gotowanie lub przez pocieranie. aŜ osad opadnie. jak dzięki tej specyficznej reakcji srebra moŜna szybko i łatwo oddzielić ten metal od innych metali towarzyszących mu w stopie. jak poprzednio. Rozpuszczaniu się stopu w kwasie azotowym towarzyszy wydzielanie się gryzących i szkodliwych dla zdrowia brunatnych par (są to tlenki azotu). to do słoiczka zwykłego. zaledwie 10-15 g. monetę lub przedmiot srebrny połam na małe kawałeczki i rozpuść w 10-procentowym kwasie azotowym. dolej czystej wody i całość dokładnie zamieszaj. pod wpływem światła rozkłada się i ciemnieje. NiezaleŜnie od wielkości i kształtu przedmiotu srebrzyć. trzeba koniecznie uprzednio solidnie pomiedziować. bezpośrednio moŜna tylko miedź i jej stopy. Rozumiesz JuŜ teraz. miedzi czy niklu. jak wiesz. to aby go posrebrzyć drogą gotowania musiałbyś sporządzić ładne parę litrów roztworu. Do roztworu tego dolej trochę roztworu soli. O wyborze odpowiedniej metody decyduje przede wszystkim wielkość srebrzonego przedmiotu oraz jego kształt.5 l wody. Ŝe całe zawarte w roztworze srebro spoczywa juŜ na dnie naczynia w postaci białego chlorku srebrowego. Związek ten równieŜ moŜna nabyć bez trudu w aptece. i wlej z częścią wody do słoiczka. Jedynie chlorek srebrowy jako nierozpuszczalny w wodzie wytrąca się w postaci białego osadu i opada na dno. jak stal czy cynk. Osad ten przemyj zupełnie tak samo. Na początek bez prądu Srebrzenie bezprądowe moŜesz przeprowadzić dwiema metodami . Czy rozumiesz. pocierając je szmatką z odpowiednią pastą. Poczekaj. Następnie pozwól osadowi opaść na dno i sprawdź. W ten sposób przemyj osad co najmniej 8 razy. po co są te dodatkowe wymagania? Po to. oznacza to. zwany popularnie kamieniem winnym.AgNO3 + NaCl → NaNO3 + AgCl Natomiast Ŝaden z pozostałych azotanów. w tej reakcji z solą kuchenną nie tworzy osadów gdyŜ chlorki tych metali są równie dobrze rozpuszczalne w wodzie jak azotany. zwłaszcza Ŝe potrzeba go bardzo mało. aby uchronić chlorek srebrowy przed działaniem promieni świetlnych. odbitek stykowych). lecz szczelnie owiniętego grubym papierem. zlej znad niego ostroŜnie klarowną ciecz. a jeśli takiego nie masz. gdy przedmiot ma bardzo skomplikowany kształt (np. na balkonie lub wprost na dworze. JeŜeli natomiast posiadasz lapis AgNO3. małymi porcjami i całość stale mieszaj. Jeśli więc chcesz otrzymać sól srebra potrzebną do srebrzenia. złej klarowną ciecz i znowu do naczynia dolej czystej wody. Gdy osad całkowicie opadnie. Przemytego chlorku srebrowego nie odsączaj. Jeśli biały osad juŜ się nie wytrąca. 32 . lecz razem z małą ilością wody przelej do słoiczka z ciemnego szkła. tacka lub świecznik). Sól dodawaj powoli. a znów strąci się chlorek srebrowy. Dlatego teŜ rozpuszczanie stopu wykonaj np. JeŜeli przedmiot jest duŜy (np. to właśnie chlorek srebrowy stanowi główny składnik światłoczułych papierów fotograficznych (do tzw. Związek ten. broszka czy rzeźba). Takie więc przedmioty najlepiej będzie srebrzyć. Dlatego teŜ radzę Ci proces strącania i przemywania chlorku srebrowego prowadzić w przyciemnionym pokoju. na palenisku w piecu lub teŜ na wolnej przestrzeni. Nie ma w tym nic nowego. Wówczas o wiele prościej jest gotować go w odpowiednim roztworze. a więc cynku. Sposób ten jest jednak niedogodny. to pokrusz pałeczkę na małe kawałeczki i rozpuść je w 0. Do roztworu azotanów dodaj sól kuchenną rozpuszczoną w wodzie. Inne zaś metale. Z odczynników koniecznych do przeprowadzenia srebrzenia potrzebny Ci jeszcze będzie związek o nazwie kwaśny winian potasowy. czy dodawanie soli powoduje jeszcze wytrącanie białego osadu.

jeszcze jedno. szkłem.Nie zapominaj równieŜ. musisz koniecznie postarać się o odpowiednie naczynie. Całość dokładnie wymieszaj i przed srebrzeniem dodaj tyle destylowanej wody. ze przy srebrzeniu bezprądowym obowiązują te same zasady przygotowania powierzchni co przy wszystkich procesach galwanicznego pokrywania. Pod wpływem pocierania przedmiot natychmiast pokrywa się mleczną warstewką metalicznego srebra. rzeźbionych ramek. tace. broszek. Papkę tę nakładaj na skrawek irchy lub flaneli i pocieraj miejsce obok miejsca przedmiot przeznaczony do srebrzenia. Ponadto srebrzenie przez gotowanie da się przeprowadzić w zlewce szklanej bądź porcelanowej. Gdy woda przestanie juŜ kapać z nóŜki lejka. na których wskutek uszkodzeń lub długotrwałego uŜywania w niektórych miejscach została zdarta dawna powłoka srebra. Po skończonym srebrzeniu przedmiot jak zawsze opłucz starannie wodą. OdwaŜone porcje tych związków wsyp do moździerzyka i wałeczkiem porcelanowym całość starannie i dokładnie utrzyj. Srebrzenie przez gotowanie PoniewaŜ będzie to najprawdziwsze gotowanie. lampy). Osad ten przełóŜ do naczynia i zalej 125 ml wody. odtłuszczanie i trawienie. Po skończonym procesie srebrzenia cały przedmiot dokładnie opłucz wodą. brązowych medali i posąŜków. świeczniki. Specjalnie mówię: 33 . białej soli kuchennej oraz 6 g kwaśnego winianu potasowego. Mieszaninę taką moŜna całymi miesiącami przechowywać. W tym roztworze zanurz uprzednio przygotowane przedmioty do srebrzenia. 10 g tiosiarczanu sodowego Na2S2O3 · 5H2O i jeszcze 10 g drobno utartej kredy. to przepoleruj go suchą. Z kolei odwaŜ 8 g czystej. W ten sposób moŜna bardzo dogodnie naprawić duŜe przedmioty srebrzone (np. aby powstała jednorodna papka. Srebrzenie przez pocieranie W przyciemnionym pokoju odsącz część przygotowanego chlorku srebrowego. wysusz w trocinach i wypoleruj do połysku suchą flanelką. w przyciemnionym pokoju odsącz trochę chlorku srebrowego. drucików miedzianych. Gdybyś nie mógł nigdzie zdobyć kwaśnego winianu potasowego. odwaŜ i przełóŜ do małego moździerzyka porcelanowego 10 g wilgotnego jeszcze chlorku srebrowego. odznak. Papki tej nie wolno mieszać ani rozcierać Ŝadnym przedmiotem metalowym. Bezpośrednio przed srebrzeniem do tej papki dodaj tyle wody. porcelaną lub tworzywami sztucznymi. moŜna wykonać jeszcze inną pastę do srebrzenia. A więc polerowanie. Aha. Podobnie jak poprzednio. białej soli kuchennej oraz 8 g kwaśnego winianu potasowego. AgNO3. Z kolei odwaŜ i wsyp do tego naczynia 6 g czystej. a następnie odwaŜ go 3 g. wysusz w trocinach i jeśli Ci zaleŜy na połysku. aby powstała jednorodna papka. mieszając aŜ do wrzenia. postaw na kuchence elektrycznej i ogrzej. aby po roztarciu stała się ona rzadka i łatwa do nakładania. Do 6 ml stęŜonego wodorotlenku amonowego NH4OH dosyp 6 g azotanu srebrowego. Ten sposób srebrzenia polecam Ci zwłaszcza do pokrywania styków elektrycznych. Całość wymieszaj dokładnie pręcikiem szklanym lub drewienkiem. czystą flanelką. Z naczyń kuchennych moŜesz do tego celu uŜyć tylko garnuszka czy kubeczka emaliowanego. Posługiwać się moŜesz tylko drewnem. ale koniecznie szczelnie zamkniętą w słoiczku z ciemnego szkła. Proces srebrzenia trwa 20 minut i przez cały ten czas musisz roztwór stale mieszać i utrzymywać go w temperaturze bliskiej wrzenia. Papkę tę nakładaj na tampon waty i nacieraj srebrzony przedmiot.

a następnie do tego roztworu umieszczonego w zlewce dodaj około 4. bowiem przedmioty srebrzone tą metodą mają piękne. Uwaga: czynność rozpuszczania chlorku srebrowego w roztworze jodku potasowego musisz wykonać w przyciemnionym pokoju. węglowych lub wykonanych z nierdzewnej blachy stalowej. I owszem. Po rozpuszczeniu się chlorku srebrowego kąpiel jest juŜ gotowa do uŜycia. Ilości te są trudne do skontrolowania bez analizy chemicznej.2 A/dm2 pokrywanej powierzchni. Ŝe najlepszym wyjściem jest zastosowanie anod nierozpuszczalnych. W 100 ml wody rozpuść więc 35 g jodku potasowego KJ. Ponadto nie da się zaprzeczyć. Przy srebrzeniu gęstość prądu powinna wynosić od 0. . z anodami jest źle. Gdy jednak zawartość srebra zmaleje poniŜej pewnej ilości następują powaŜne zaburzenia i proces nakładania po prostu ustaje. Przypomnę tylko. Przy rozpuszczaniu się przedmiotów srebrnych przejdzie do roztworu pewna ilość miedzi i niklu. krystaliczny proszek. a więc np. jest znacznie wyŜsza niŜ jakość powłok. Ŝe przecieŜ lepszy rydz niŜ nic. więc nieco wyŜszej od pokojowej. to znaczy będziesz miał sporo kłopotu z ich zdobyciem. Uprzedziłem Cię lojalnie. masz rację.PrzecieŜ zawieszenie kawałka wyrobu srebrnego jako anody zanieczyści kąpiel zaprotestujesz. odznak. trzeba się zadowolić kawałkiem starego wyrobu srebrnego lub monetą. Po ostudzeniu roztwór do srebrzenia przelej do butelki ze szkła ciemnego lub zwykłej. A teraz z prądem Przyznam Ci się szczerze. Ŝe w takim przypadku w miarę pokrywania ubywa srebra z roztworu. bowiem jak w większości procesów galwanicznych. Z czego i jak otrzymać chlorek srebrowy. czarnym papierem. powtarzać juŜ nie będę. bez trudności moŜna go nabyć w aptece. lecz metale te moŜna usunąć podczas regeneracji kąpieli. doskonale rozpuszczalny w wodzie. jest to biały. bo zapewne dobrze zapamiętałeś tę metodę. ale owiniętej szczelnie grubym. matowomleczne powierzchnie."jeśli Ci zaleŜy". PoniewaŜ ideały są w Ŝyciu trudne do urzeczywistnienia. Ŝe chlorek srebrowy musi być dokładnie przemyty wodą i nie moŜe być rozłoŜony (sczerniały) pod wpływem działania światła. która byłaby realna do wykonania w Twoich warunkach. tak teŜ i przy srebrzeniu. Pozornie wydawałoby się więc. królują tu kąpiele zawierające cyjanki. Ale wydaje mi się.1 do 0. Takie właśnie powierzchnie są znacznie odpowiedniejsze dla broszek. Ŝe jakość powłok srebrowych. z akwarium. Natomiast drugi związek. Ŝe sporo trudu kosztowało mnie dobranie takiej receptury składu kąpieli do srebrzenia. które Ty będziesz mógł otrzymać. nakładanych z kąpieli zawierających cyjanki.A co z anodami? -zapewne zapytasz. Ostatni wreszcie sposób wyjścia polega na zastosowaniu anod nierozpuszczalnych. łańcuszków lub ramek niŜ wypolerowane i błyszczące. . jodek potasowy. czyli musisz zainstalować jakąś małą grzałkę szklaną np. Oczywiście ideałom są anody wykonane z czystej blachy srebrnej. prawda? Do sporządzenia kąpieli potrzebne Ci będą dwie substancje chlorek srebrowy AgCl i jodek potasowy KJ. Niestety kąpiel ta powinna pracować w temperaturze 25--30°C. 34 . Co tu duŜo ukrywać. Nie zapominaj jednak.5 g chlorku srebrowego AgCl Osad chlorku srebrowego rozpuści się po parominutowym mieszaniu. właśnie dlatego mówiłem o wyjściu dalekim od ideału. Roztwór ten po dodaniu 1 g chlorku srebrowego będziesz mógł ponownie uŜyć do srebrzenia.

to podczas pracy musisz kąpiel wzbogacać w srebro przez dodawanie małych porcji chlorku srebrowego AgCl Na zakończenie pragnę Ci jeszcze przypomnieć. Prawda. Ŝe końcówki wszelkiego rodzaju oporników kondensatorów. zakorkuj butelkę starannie i schowaj w zaciemnionym miejscu. Po prostu wnętrze puszki zostało pokryte dodatkowo warstewką specjalnego lakieru odpornego na kwaśny odczyn koncentratu pomidorowego. l to juŜ jest wszystko. musisz ją uprzednio pomiedziować. a zwłaszcza radiotechnicznych. Przedmiot pokryty srebrem opłucz dokładnie wodą. lśniąca. Weź. są pokryte jakąś lśniącą powłoką. ale umiejętność pokrycia tym 35 . UwaŜne oględziny bocznej powierzchni blaszanki pozwolą Ci wykryć lutowanie cyną złącze blachy. Ta jasna. Rozumiem juŜ o co Ci chodzi. jest na całym świecie stosowana do wyrobu puszek konserwowych. Oto z zewnątrz puszka jest jasna. to trzyj powierzchnię powłoki srebra filcem. Jak więc widzisz z tych kilku przykładów. polerowanie. Ŝe powłoka jest miękka. cewek. JeŜeli jednak pragniesz nadać im połysk. a nakładane z Twojego typu kąpieli. elementów. Nie wiem czy wszystkim. Zapewniam Cię. Ŝe kiwasz głową z niedowierzaniem i jednocześnie obracasz w ręku niezdecydowanie puszkę po koncentracie pomidorowym. jeŜeli zastosujesz anody nierozpuszczalne. a zwłaszcza jego stopy z ołowiem są szeroko stosowane jako tzw. luty do trwałego i pewnego łączenia wszelkich podzespołów radio-teletechnicznych. Właśnie pokrycie cyną końcówek oporników lub kondensatorów umoŜliwia ich szybkie wlutowywanie w dany obwód lub urządzenie. Pokryta cyną blacha stalowa. Ŝe srebrzyć moŜna tylko miedź i jej stopy. odznaczają się lekko Ŝółtawym odcieniem. przełączników itp. Widzę jednak. Nie ma się zresztą czemu dziwić. znane Ci juŜ czynności przygotowawcze. Ŝe kolor ten niczemu nie przeszkadza. Wygląd przedmiotu posrebrzonego będzie dla Ciebie zaskoczeniem. odtłuszczanie i trawienie. czyli wygląd jej przypomina wygląd cynowanych końcówek. Przed zawieszeniem przedmiotu do srebrzenia w kąpieli obowiązują te same. a więc mosiądz czy brąz. zwana powszechnie blachą białą. strugać niczym kora na patyku. A jak wiesz. cyna znajduje się niemal stale w Twoim otoczeniu. nie mam zamiaru Cię namawiać do cynowania stalowej blachy na puszki. Nie obawiaj się jednak. broszkę wykonaną ze stali. chociaŜ są równieŜ mlecznomatowe. Jeden rzut oka na jakąkolwiek metalową puszkę od konserw pozwoli Ci znowu napotkać cynę. co chciałem Ci powiedzieć na temat srebrzenia. Bowiem galwanicznie nałoŜone powłoki srebra były mlecznomatowe. jak szlifowanie. Będziemy teraz zajmować się pokrywaniem cyną. Natomiast wnętrze blaszanki jest barwy Ŝółtozłotej. proszę scyzoryk lub Ŝyletkę i spróbuj zarysować taką końcówkę. Po skończone] pracy przelej kąpiel do butelki ze szklą ciemnego lub owiniętej (tylko na prawdę szczelnie) czarnym papierem. lśniąca powłoka powstała przecieŜ z cyny. nawet bardzo miękka? Daje się scyzorykiem. metal ten.Dlatego. ale mnie osobiście właśnie takie matowomleczne powłoki bardziej się podobają. i zauwaŜyłeś. na który nałóŜ cienką warstwę pasty do zębów. O CYNIE I MROśONYCH KWIATACH Spotkania z cyną Niejednokrotnie na pewno zetknąłeś się w Ŝyciu codziennym z końcówkami części elektrotechnicznych. a więc nie moŜe to być powłoka cynowa. JeŜeli pragnąłbyś posrebrzyć np. złącz.

5 g. A więc trzeba je oszlifować. Kąpiel tę ogrzewasz do temperatury 95°C po czym w koszyczku z cienkiego drutu stalowego zanurzasz przeznaczone do cynowania przedmioty. jakie to metale da się bezpośrednio cynować? Praktycznie wszystkie najpospolitsze. haczyków. wŜerów. wytrawić i opłukać. ramki. 16 g. jasne i długo opierają się atakom korozji. to znaczy stal. To jeszcze nie wszystkie korzyści z umiejętności wypływających z opanowania sztuki cynowania. Oczywiście szlifowanie i polerowanie bywa zbędne. miedź i mosiądz. Ŝe pokrywanie powłokami przedmiotów bardzo chropowatych jest marnotrawstwem czasu. okres 0. a więc trudniejszym niŜ dotychczas poznane miedziowanie czy niklowanie. Oba te zabiegi moŜna teŜ pominąć.5-2 godzin. odczynników i energii elektrycznej. Cynowanie bezprądowe polega na zanurzeniu w odpowiednim roztworze pokrywanych części na. Powłoki takie. 36 . Przedmioty przeznaczone do cynowania muszą być bardzo dokładnie przygotowane. drobiazgów. miedziane czy mosięŜne są estetyczne. 100 ml.metalem róŜnych drobiazgów elektrotechnicznych przyda się na pewno. Nie popieram jednak takiego lenistwa. jak dobrze juŜ o tym wiesz. Roztwór musi być ogrzewany (najlepiej na łaźni wodnej) do temperatury 70-90°C. Cynowanie trwa 15 minut. wypolerować. UmoŜliwi Ci ona równieŜ wytwarzanie specjalnych. o mniejszej ilości rys. pięknych powłok o nadzwyczaj efektownych walorach dekoracyjnych. Osobiście uwaŜam.często poruszana. Nie wybiegajmy jednak na razie tak daleko. Ciekawy jesteś zapewne. zameczków itp. Ŝyrandole. Cynowanie mosiądzu Tym razem kąpiel ma skład następujący: chlorek cynawy SnCl2 · 2H2O 2. nakrętek. odporność metali na korozję w duŜej mierze zaleŜy od chropowatości ich powierzchni. Dlatego teŜ proponuję Ci rozpocząć od stosunkowo łatwiejszego cynowania bezprądowego. Zresztą zemści się ono na Tobie i to stosunkowo prędko. zadrapań. tace i tym podobne przedmioty. Im powierzchnia jest gładsza. jeŜeli przedmioty przeznaczone do cynowania są gładkie i błyszczące. tym dłuŜej i skuteczniej będzie się opierała atakom korozji. W tym czasie musisz temperaturę utrzymywać na poziomie prawie 95°C oraz często potrząsać koszyczkiem z pokrywanymi częściami. zwane krystalitowymi. Warto równieŜ wiedzieć. Cynowanie stali Musisz sporządzić kąpiel o składzie: chlorek cynawy SnCl2 · 2H2O siarczan cynawy SnSO4 · 10H2O woda do objętości 1. Dla ułatwienia osadzania się cyny do koszyczka z przedmiotami stalowymi musisz dodać 2-3 małe kawałeczki blachy cynkowej. Na początek bezprądowo Lojalnie Cię uprzedzam. Ta sama zasada dotyczy równieŜ powierzchni pokrytych powłokami. PrzecieŜ. odtłuścić. podkładek.5g. Ŝe galwaniczne cynowanie jest juŜ procesem bardziej złoŜonym. Pokryte cyną przedmioty stalowe. zaś . nadają się świetnie na lampy. czym i jak przeprowadzić cynowanie drobnych śrubek. część pokrywana. gdy nie zaleŜy Ci na wyglądzie powłoki.

powierzchnia wewnątrz zaś byłaby wręcz "łysa".chemiczna i elektrolityczna. Kąpiele kwaśne są stosunkowo proste do sporządzania. nie moŜna go kupić. 35 g jak najdrobniej zgranulowanej cyny. W tym czasie potrząsaj często koszyczkiem z częściami oraz uwaŜaj. Przedmioty po cynowaniu musisz dokładnie opłukać najpierw gorącą. KHC4H4O2 woda do objętości 1 g. 6 g. Metoda chemiczna polega na wyparciu miedzi przez cynę z roztworu soli miedziowych. 100 ml Gdy temperatura osiągnie juŜ 90°C. Ostatecznie sam odczyn kąpieli nie byłby taki waŜny. Cynowanie trwa półtorej godziny. No cóŜ. ale za to są trudne do sporządzenia i niedogodne w pracy. niczego na świecie nie ma za darmo i kaŜde udogodnienie musi być opłacone jakimś trudem. praca z nimi jest łatwa. rozdział cynowanie z prądem. Czas cynowania wynosi 45 minut. Podstawową wadą kwaśnej kąpieli do cynowania jest jej mata wgłębność. Od wady tej wolne są kąpiele alkaliczne. gdybyś w takiej kąpieli pokrywał miedziany czy stalowy kubek. dodaj 2-3 kawałeczki cyny i zawieś w roztworze. Cynowanie z prądem Istnieją dwa rodzaje kąpieli do galwanicznego cynowania. musisz więc go otrzymać własnoręcznie. a następnie zimną wodą i wysuszyć. 1) W jaki sposób otrzymać SnSO4 • 10H2O p. jak jeszcze raz moŜesz się przekonać. I tak np. Kąpiel ogrzej do temperatury 85°C i zanurz w niej przedmioty zawieszone na nitkach. Cynowanie miedzi Sporządź roztwór o składzie: chlorek cynawy SnCl2 · 2H2O wodorotlenek sodowy NaOH woda do objętości 3 g. roztwór ten przesącz i zakwaś 50 ml H2SO4. Odznaczają się one doskonałą wgłębnością. energicznie mieszając. bez powłoki. 100 ml. czyli zdolność pokrywania wszelkich zagłębień. Dzięki zachodzącej reakcji CuSO4 + Sn → Cu+SnSO4 na dnie naczynia zbierze się wytrącony osad metalicznej miedzi. Podstawowym składnikiem kąpieli kwaśnej jest siarczan cynawy SnSO4.kwaśny winian potasowy. Wobec tego zapoznam Cię najpierw z kąpielami kwaśnymi. W tym celu stopioną cynę wylejesz przez gęste sito do wody. Istnieją dwie metody otrzymywania siarczanu cynawego . aby temperatura wynosiła około 90°C. to na jego zewnętrznych powierzchniach osadziłaby się gruba powłoka cyny.Są to kąpiele kwaśne i alkaliczne. przeznaczone do cynowania przedmioty miedziane wsyp do koszyczka z tworzywa sztucznego. ale niestety nadają się one jedynie do pokrywania przedmiotów płaskich. Po ogrzaniu całości do temperatury 80°C dodaj małymi porcjami. W 950 ml gorącej wody rozpuścić 60 g siarczanu miedziowego CuSO4 · 5H2O. gdyby za tym się nie kryły powaŜne konsekwencje. cyna 37 . PoniewaŜ związek ten jest nietrwały.

Skoro jednak po dodaniu wodorotlenku amonowego próbka roztworu nie zmieni barwy. OdwaŜoną porcję kleju stolarskiego zalej na noc wodą. klej stolarski i fenol. Podam Ci teraz skład najprostszych kąpieli do cynowania. Kąpiel ta pracuje w temperaturze 15-25°C przy gęstości prądu 22. przez roztwór musisz przepuścić prąd o ładunku 3 amperogodziny (ładunek 1 kulomba C==1 amperogodzina A · h). do roztworu SnSO4 z H2SO4. Do 95 ml wody dodaj 5 ml stęŜonego kwasu siarkowego. takich jak siarczan sodowy.4 g. silnie mieszając. juŜ moŜe stanowić gotową kąpiel do cynowania. 0. Interesuje Cię na pewno. Dodanie substancji koloidalnej powoduje tworzenie się powłoki drobnoziarnistej. Tak otrzymany roztwór siarczanu cynawego z kwasem siarkowym po wprowadzeniu jeszcze dodatków. Korzystne działanie kleju stolarskiego wielokrotnie potęguje obecność fenolu. Dodatek siarczanu sodowego Na2SO4 powoduje zwiększenie przewodnictwa elektrycznego kąpieli. Po ochłodzeniu i odstaniu się klarowny roztwór zlej.3 g. Na 1 dm2 powierzchni katody stosuje się natęŜenie prądu l-2 A. 8. W chwili włączenia prądu rozpoczyna się elektrolityczne rozpuszczanie anod cynowych. trzeba zuŜyć ok. Początkowo niebieski roztwór CuSO4 powinien się całkowicie odbarwić. wlej fenol i całość dokładnie wymieszaj. OtóŜ cyna nakładana z kąpieli siarczanowej tworzy powłoki brzydkie. jaki cel ma wprowadzenie do kąpieli tak nietypowej w galwanotechnice substancji. reakcja została juŜ zakończona. to prowadź elektrolizę roztworu prądem o natęŜeniu 1 A przez 3 godziny bądź prądem o natęŜeniu 3 A przez 1 godzinę. Następnego dnia nadmiar nie wchłoniętej wody zlej. A oto druga. Tak otrzymany dodatek wprowadzaj.5 A/dm2 powlekanej powierzchni przedmiotów. 2-3 ml i dodaj do niej wodorotlenku amonowego NH4OH. bez narostów. Następnie do tego roztworu dodasz klej stolarski z fenolem i kąpiel jest juŜ gotowa. błyszczącej.5 g. Gdy klej się juŜ rozpuści. przesącz i w celu zagęszczenia odparuj z niego 100-150 ml wody. Aby się upewnić. JeŜeli będziesz chciał siarczan cynawy wytwarzać metodą elektrochemiczną. 38 . dodaj 10 ml wrzącej wody i ogrzewaj.0 g. gruboziarniste. jaką jest klej stolarski. elektrochemiczna metoda otrzymywania SnSO4. weź małą próbkę cieczy. Katodą moŜe być kawałeczek folii cynowej lub blachy ołowianej. zabarwi się natychmiast na ciemnoniebiesko. MoŜna powiedzieć jeszcze inaczej .zaś przejdzie do roztworu. bez połysku.aby w roztworze wytworzyć 50 g SnSO4. Kąpiel kwaśna siarczan cynawy SnSO4 kwas siarkowy stęŜony H2SO4 fenol klej stolarski woda do objętości 5. AŜeby w Twoim elektrolicie powstało odpowiednie stęŜenie siarczanu cynawego. a tym samym ułatwia osadzanie się cyny oraz zapobiega hydrolizie SnSO4. NatęŜenie prądu dobiera się w zaleŜności od powierzchni folii-katody. czy cała miedź z roztworu została juŜ usunięta. JeŜeli pobrana próbka zawierała jeszcze miedź. 0. W roztworze tym zawieś anody cynowe. 20 Ah. 100 ml.

po czym je wyjmujesz. Ja wiem.5 A. posługując się gotowym. Temperatura pracy alkalicznej kąpieli wynosi 70-85°C. Najodpowiedniejsza temperatura pracy wynosi 75°C gęstość prądu zaś powinna się zawierać w granicach 0. Najprościej jest kąpiel sporządzać. na przeciwległej zaś ściance zlewki zawieś paski blachy stalowej. Podstawowym składnikiem alkalicznym kąpieli do cynowania jest cynian sodowy Na2SnO3 · 3H2O. stalowa blacha zaś . Muszą one przebywać w tej temperaturze 5-10 sekund. stale mieszając. Cyna będzie stanowić anodę. Elektrolityczne rozpuszczanie cyny musi trwać co najmniej 6 godzin.od 0. Do Twoich celów najzupełniej wystarczający będzie łój bądź nafta. Łój lub naftę ogrzewa się do temperatury 246-254°C i zanurza zawieszone na drucie pocynowane przedmioty. Po zakończeniu elektrorozpuszczania do roztworu dodaj 15 g octanu sodowego CH3COONa. Osobno w 450 ml wody rozpuść 45 g NaOH. Do naczynia z NaOH wlewaj małymi porcjami.7 do 7A/dm2. Ŝe chodzi o SnCl4 a nie o SnCl2). SnCl4 + 6NaOH-→ Na2SnO3 + 4NaCl + 3H2O Tak sporządzony wodny roztwór cynianu sodowego z dodatkiem Nad stanowi juŜ gotową kąpiel do cynowania. Metoda chemiczna W 150 ml wody rozpuść 50 g chlorku cynawego SnCl4 (zwróć uwagę na to. podam Ci dwie metody jego przyrządzania. benzyną. chłodzisz i myjesz. Ostatni wreszcie zabieg. ale za to swą doskonałą wgłębnością spłaci Ci trud włoŜony w jej przygotowanie. kąpiel ta wymaga ogrzewania. Powłoka ulega wówczas nadtopieniu i zyskuje przez to gładkość i połysk. na 1 litr roztworu dodaj 15 ml 3-procentowej wody utlenionej i całość dokładnie wymieszaj. to utlenianie kationów Sn2+ do Sn4+ OtóŜ podczas rozpuszczania się cyny oprócz potrzebnych nam kationów Sn4+ powstaje pewna ilość szkodliwych dla kąpieli kationów Sn2+. Ogrzej roztwór do temperatury 70°C. Ŝe Tobie takie ogrzewanie w łoju lub nafcie wydaje się wręcz śmieszne. Zabieg ten polega na odpowiednim ogrzaniu pocynowanych (ale wyłącznie galwanicznie) przedmiotów. roztwór chlorku cynowego SnCl4. powieś paski folii cynowej o powierzchni 1. przy czym co godzinę musisz dodawać po 6 g stęŜonego roztworu NaOH.Kąpiel alkaliczna Jak juŜ wspominałem. PrzecieŜ o wiele 39 .3-1.5-procentowego wodnego roztworu NaOH. Aby się ich pozbyć. W wyniku zachodzącej reakcji podwójnej wymiany powstaje cynian sodowy. W technice obłapianie powłok cynowych przeprowadza się w oleju palmowym.katodę. kąpiel taka jest kłopotliwa do sporządzenia. np. Niestety. gęstość prądu zaś . Obtapianie JeŜeli zaleŜy Ci na tym. Włącz prąd i jego natęŜenie ureguluj na 2. Pod wpływem działania wody utlenionej kationy cynawe Sn2+ przechodzą w cynowe Sn4+. Przy tej czynności uprzedzam Cię stanowczo przed dokonywaniem racjonalizacji. handlowym cynianem sodowym. PoniewaŜ jednak nabycie tego związku nie jest sprawą prostą. aby wytworzona powłoka była gładka i lśniąca.5 dm2. musisz ją poddać operacji zwanej obtapianiem.5 A/dm2 Metoda elektrochemiczna Zlewkę napełnij 1 l 1.

Niestety w warunkach amatorskich. Krystalit . Tymczasem pokrywanie krystalitem nie wymaga w ogóle polerowania. Obudowy budzików. jeŜeli oczywiście opanujesz naleŜycie samą technikę wytwarzania krystalitu. gdy tymczasem powłokom krystalitowym moŜna nadawać dowolny kolor. nad kuchenką lub płomieniem gazowym. kwiatów lodowych. tak i jeszcze raz tak.słyszenia. domowego pokrywana jest obecnie krystalitem. wielkość. pomogę Ci pewnym porównaniem. MoŜliwość zmiany deseniu. wszystko to razem pozwala na wytwarzanie naprawdę pięknych i wysoce estetycznych pokryć.tu wielkość i deseń jest taki. Owo wyeliminowanie najbardziej pracochłonnej czynności nadaje procesowi wytwarzania powłok krystalitowych cechy nowoczesności. dlatego opanowanie techniki krystalitowej daje nieocenione usługi modelarzom oraz wszelkiego rodzaju majsterkowiczom.ogrzeję pocynowany przedmiot np. 40 . co nazywamy krystalitem? Cienką powłokę cynową. w której w sposób sztuczny została uwydatniona jej struktura krystaliczna. Jednak porównanie takie jest bardzo krzywdzące dla krystalitu.mroŜone kwiaty Po tak zwanych lakierach młotkowych. to jednak z tymi ładnymi i efektownymi pokryciami zetknąłeś się juŜ i to nie raz. czy jednak wytwarzanie powłok krystalitowych jest moŜliwe w naszych. podobnie jak i woda. galwanicznych oraz większości powłok lakierowych nie wymagają one Ŝmudnego i pracochłonnego szlifowania. Zachodzi tylko pytanie. tablice czołowe aparatów. ogrzewanie bezpośrednie powoduje utlenianie powierzchni cyny. białe. Pomijając juŜ trudności związane z utrzymaniem temperatury w tak wąskich granicach. Wszelkie ogrzewanie bezpośrednie w ogóle nie moŜe być brane pod uwagę. pięknym deseniu. ChociaŜ nazwa ta jest Ci moŜe znana tylko ze . Warunkiem prawidłowego obtapiania powłoki jest zapewnienie temperatury 246-254°C. amatorskich warunkach? Tak. JeŜeli ciągłe jeszcze nie wiesz. wielką zaletą krystalitu jest prostota i szybkość przygotowania powierzchni. przyrządów pomiarowych. a zwłaszcza gdy pokrywany przedmiot ma skomplikowany kształt. Proces wytwarzania krystalitu prowadzi się tak. W przeciwieństwie bowiem do powłok. jak Ty sobie wybierzesz. powłoki chromu. I na tym jeszcze nie koniec. Powtórzmy jeszcze pytanie.myślisz sobie . gdyŜ nie da właściwego wyniku. sprzęt oświetleniowy oraz wiele drobiazgów galanteryjnych i artykułów gospodarstwa. Tak postępować nie wolno.prościej . Przypomnij sobie szybę okienną pokrytą zimą pięknymi deseniami tzw. stosując odpowiednią kąpiel. Kwiaty lodowe na szybach tworzą się co prawda same. Z powłokami krystalitowymi jest odwrotnie . gdy podłoŜe zostanie uprzednio wypolerowane dosłownie jak lustro. Uzyskasz to tylko. o jakie to powłoki chodzi. aby otrzymać wymaganej wielkości kryształy ułoŜone w wyraźnie wybrany przez nas deseń. regulowanie wielkości kwiatów i ich barwy. Kwiaty lodowe bowiem na szybach są zawsze jednobarwne. a potem modzie na eloksalację w chwili obecnej duŜą popularnością cieszą się powłoki krystalitowe. ale za to nie masz najmniejszego wpływu na ich deseń. Właśnie tak wyglądają powierzchnie metali pokryte krystalitem. Poza jego bezspornymi walorami estetycznymi. Jak wiesz juŜ z doświadczenia. niklu. dokładne wypolerowanie jest bardzo trudne. Cyna. kształt i inne cechy. a co najwaŜniejsze polerowania. krzepnąc w odpowiednich warunkach wytwarza krystaliczną powierzchnię o charakterystycznym. miedzi lub srebra tylko wtedy są ładne.

aby otrzymać np. przedmiotu nie musisz wykonywać z miedzi. a więc i zestalania stopionej cyny. W zasadzie bezpośrednio na stali moŜesz wytwarzać powłoki krystalitowe. jednak praktycznie nieuniknione jest wówczas tworzenie się mniejszych lub większych kropelek cyny. olejnym lub spirytusowym. Podobnie. tworzą kryształy mniejsze. W celu nadania jej odporności mechanicznej (cyna jest przecieŜ bardzo miękka) pokrywa się ją zwykle bezbarwnym lakierem nitro. niklu. miedz. W zaleŜności od szybkości chłodzenia oraz rodzaju metalu podłoŜa powstają małe lub duŜe kryształy ułoŜone w odpowiednie desenie. Przejdę teraz do omówienia kolejnych czynności podczas wytwarzania powłok krystalitowych. zachodzącymi na granicy między powłoką cynową a podłoŜem. stal pokryj galwanicznie nikłem. a następnie ewentualnie ich barwienie. aby uzyskać dobre wyniki. Zupełnie wystarczy przedmiot stalowy po prostu galwanicznie pomiedziować.tworzyć" kwiaty o odpowiedniej wielkości.. jakiej wielkości pragniemy otrzymać kryształy. Taka podwarstwa miedzi lub niklu powinna mieć grubość 4-6 um. 3-5 um). przedmioty stalowe poddaje się galwanicznemu niklowaniu lub miedziowaniu zaleŜnie od tego. Metale o większym przewodnictwie cieplnym i elektrycznym. 300-400°C). czyli w przeciętnych warunkach naleŜy ją nakładać około 30 minut. które są nie do usunięcia i które wyraźnie szpecą powłokę. miedzi. kryształy bardzo małe. Ma to bezpośredni związek z przewodnictwem cieplnym i elektrycznym metali oraz ze zjawiskami termoelektrycznymi.. mosiądzu. tworząc piękne krystalitowe wzory. cynku i chromie. Tak otrzymana powłoka jest juŜ w zasadzie gotowa. moŜesz dodatkowo . wywoływanie kryształów. Ŝe wielkość kryształów moŜemy dowolnie regulować. gdy chcesz wytworzyć kryształy większe. 41 . W związku z tym powstaje mniej zarodków kryształów. Małe przewodnictwo cieplne metalu podłoŜa. Oczywiście na to. dobierając odpowiedni metal podłoŜa. Aby otrzymany deseń jeszcze uwydatnić. Metal podłoŜa lub podwarstwy srebro miedź złoto cynk nikiel Ŝelazo chrom Rodzaj powstających kryształów bardzo drobne bardzo drobne bardzo drobne drobne średnie grube bardzo grube Po zapoznaniu się z tym zestawieniem łatwo wyciągnąć wniosek. aby warstewka cyny uległa stopieniu (temp. elektrolitycznie cyną. dzięki czemu kryształy są większe. Dlatego teŜ.Zasady procesu W ogólnym zarysie technika krystalitowa wygląda następująco: metalowe przedmioty po odpowiedniej obróbce wstępnej pokrywasz bardzo cienko (grubość ok. jak np. Dotykając zimnym metalowy m przedmiotem krzepnącej powłoki cyny. po ochłodzeniu prowadzi się tzw. Podczas stygnięcia cyna krzepnie. jak np. Chwilę musimy się zatrzymać nad omówieniem wpływu rodzaju podłoŜa. niklu. Następnie przedmiot ogrzewasz do takiej temperatury. W zestawieniu przytoczonym poniŜej podaję Ci rodzaj kryształów pokrycia krystalitowego w zaleŜności od metalu podłoŜa. itd. Powłoki krystalitowe moŜesz wytwarzać na stali. Wielkość kryształów cyny zaleŜy przede wszystkim od rodzaju metalu podłoŜa. wpływa na przedłuŜenie czasu chłodzenia.

a potem gorącej wody. która uniemoŜliwia dobrą przyczepność cyny do metalu podłoŜa. przy czym koniec trawienia określasz wizualnie. Czas trawienia w temperaturze pokojowej wynosi przeciętnie 2-5 minut. świetnie maskują wszelkie wady powierzchni. najlepiej miękkiej szczoteczki do zębów.Przygotowanie powierzchni Przedmioty metalowe musisz oczyścić pilnikiem lub papierem ściernym z rdzy i grubej warstwy tlenków (po spawaniu i walcowaniu). Nie obawiaj się zbyt długiego trawienia w kwasie. czyli na obrabianym przedmiocie. wytworzony bowiem następnie wzór krystaliczny. Trawienie Zadaniem tego procesu jest usunięcie z powierzchni przedmiotów niewidocznej dla oka warstewki tlenków. Uwaga: Przypominam. takie jak rysy lub drobne wŜery. Temperatura tej kąpieli odtłuszczającej musi wynosić 90°C. a następnie bardzo starannie nacieraj przez 10 minut papką z wapna gaszonego. Po zakończonym odtłuszczaniu przedmioty starannie płuczesz w zimnej. Następnie wapno spłucz strumieniem zimnej. 40 g. 10 ml. Odtłuszczanie chemiczne Przedmioty metalowe przemyj dokładnie tamponem waty obficie nasyconym acetonem. gładkość powierzchni nie ma istotnego wpływu na jakość powłoki 42 . Ŝe odtłuszczonych juŜ przedmiotów nie wolno Ci dotykać rękami. UŜyte do tego celu wapno powinno być świeŜo gaszone. Odtłuszczanie elektrolityczne Przedmioty odtłuszczone wstępnie acetonem i wapnem gaszonym zawieś jako katody w roztworze o następującym składzie: wodorotlenek sodowy NaOH węglan sodowy obojętny Na2CO3 fosforan trójsodowy Na3PO4 szkło wodne sodowe Na2SiO4 woda do objętości 70 g 40 g. Resztki wapna muszą być dokładniej i całkowicie usunięte. Stal i Ŝeliwo naleŜy trawić w roztworze o składzie: kwas solny stęŜony woda 50 ml. NaleŜyte odtłuszczenie poznasz po tym. 1 l. wodór rozrywa warstewkę tłuszczu i ułatwia jej zemulgowanie bądź zmydlenie. a anodami są zwykłe blachy stalowe. a następnie w gorącej wodzie. w przeciwieństwie do powłok galwanicznych. Odtłuszczane przedmioty trzymaj zamocowane na drucie miedzianym lub mosięŜnym i przecieraj papką wapna gaszonego za pomocą niewielkiej szczoteczki. Jest zbędne. Ŝe przedmiot jest całkowicie przez wodę zwilŜony. Trawiony metal nie powinien zawierać na powierzchni plam. łuszczących się warstw ani Ŝadnego nalotu. Odtłuszczanie elektrolityczne trwa 5-10 minut. gęstość prądu 5-8 A/dm2 powierzchni odtłuszczanego przedmiotu. 50 ml. Wydzielający się na katodzie. jak juŜ wspomniałem. poniewaŜ jak juŜ wiesz. Szlifowanie i polerowanie.

stal moŜna miedziować bezpośrednio jedynie z kąpieli cyjankowej alkalicznej.3-l A/dm2 pokrywanej powierzchni. bo sprzyja ona tworzeniu się kryształów średniej wielkości. Następnie oba roztwory zmieszaj. PoniewaŜ kąpiele takie ze względu na wielką toksyczność cyjanków nie mogą być brane w Twoich warunkach w ogóle pod uwagę. waŜne znaczenie.krystalitowej. musisz uzyskać podwarstwę miedzi. przenieś do kąpieli cynującej. Na tak pokrytą stal moŜesz juŜ nakładać powłoki miedziane o dowolnej grubości z prostej i nietoksycznej kąpieli kwaśnej. W Twoich amatorskich warunkach proces ten sprawia pewne trudności. ale za to bardzo prosta. 120 g. uzupełnij gorącą wodą do objętości 1 litra i całość na gorąco przesącz. która jest juŜ wystarczającą podwarstwa pod cynę. nie dotykając palcami. W 200 ml gorącej wody rozpuść kwas borowy. Do niklowania pod krystalit radzę zastosować najprostszą kąpiel zapewniającą otrzymanie powłok metalowych. Osobno w 500 ml gorącej wody rozpuść pozostałe składniki. Miedziowanie JeŜeli decydujesz się otrzymać kryształy krystalitowe małe. Po 30 minutach pokrywania powinieneś otrzymać powłokę o grubości 4-6 um. Niklowanie podkładowe trwa 8-10 minut. Po skończonym niklowaniu przedmiot opłucz dokładnie zimną wodą i od razu. Kąpiel taka co prawda jest mało sprawna. 75 ml. które ze względów estetycznych są najbardziej poŜądane. W związku z tym zaleca się raczej przetrawienie niŜ niedotrawienie i pozostawienie powierzchni zanieczyszczonej" tlenkami. 5 g. jak juŜ mówiłem. trzeba się uciec do pewnego wybiegu. Kąpiel ta pracuje w temperaturze pokojowej przy gęstości prądu 0. 20 g. Przy trawieniu miedzi i mosiądzu musisz przestrzegać tych samych zasad co i przy trawieniu stali. Podwarstwa ta ułatwia równieŜ stapianie osadzonej na niej powłoki cynowej bez powstawania nacieków cyny i powoduje zwiększenie odporności róŜnych elementów na korozję. Kąpiel taka ma skład następujący: siarczan niklawy NiSO4 · 7H2O siarczan sodowy Na2SO4 • 10H2O chlorek sodowy NaCl kwas borowy H3BO3 woda do objętości 180 g. Skład odpowiedniej kwaśnej kąpieli miedziowej do nakładania powłok krystalitowych jest następujący: 43 . Mianowicie. Miedź i mosiądz traw w roztworze o składzie: kwas azotowy stęŜony HNO3 woda 50 ml. Niklowanie Przy wytwarzaniu powłok krystalitowych na stali.ma podwarstwa niklu. Wybiegiem tym jest poprzednie bardzo cienkie poniklowanie stali. które nie pozwolą na dobre związani się cyny z podłoŜem. trwała i nie wymaga ciągłego mieszania ani filtrowania. (Wadliwie nałoŜone powłoki niklowe najprościej jest usunąć w mieszaninie 25 ml kwasu azotowego i 50 ml kwasu siarkowego). 1 l.

W 600 ml gorącej wody rozpuść siarczan miedziowy. 12 g.przy gęstości prądu 1. gęstość prądu 1. niezaleŜnie od metody otrzymywania. Ze względu na znane Ci juŜ trudności związane z wytwarzaniem i pracą kąpieli alkalicznych ograniczę się tylko do zapoznania Cię z kąpielą kwaśną. Czas nakładania powłoki miedzianej przy gęstości prądu 1 A wynosi 40 minut. 35 ml. wskutek czego powstają ciemne plamy. dodaj kwas siarkowy. Pracując w tych warunkach. lecz jednocześnie i nie za grubo. JeŜeli siarczan cynawy zamierzasz wytworzyć chemicznie. przedmiot musisz pocynować galwanicznie.12 minut. Przedmioty pomiedziowane opłucz dokładnie zimną wodą i natychmiast zawieś w kąpieli do cynowania. bardzo równomiernie i przy tym niezbyt cienko. 1 l. Cynowanie Zabieg ten decyduje o wyglądzie przyszłego pokrycia krystalitowego. a następnie w gorącej wodzie i wysusz. Po cynowaniu przedmioty opłucz starannie. musisz jeszcze dodać następujące składniki: siarczan sodowy Na2SO4 · 10 H2O fenol C6H5OH klej stolarski rozpuszczony 50 g 5g 7g Warunki pracy kwaśnej kąpieli siarczanowej stosowanej do wytwarzania krystalitu.8 minut. po czym uzupełnij wodą do objętości 1 litra. na których nie tworzy się wzór krystalitowy.5 A . O tej grubości powłoka jest najodpowiedniejsza pod krystalit. następujące: temperatura pokojowa. Kąpiel ta pracuje w temperaturze pokojowej przy gęstości prądu 1-3 A/dm2 powierzchni pokrywanego przedmiotu. Zbyt gruba warstwa jest przyczyną tworzenia się podczas stapiania kropel cyny.5-2 A/dm2 pokrywanej powierzchni. miedziane. ma chronić przed utlenianiem warstewkę cyny podczas stapiania oraz nadać jej połysk. przy gęstości prądu 2 A . 1 l. mosięŜne oraz stalowe uprzednio miedziowane lub niklowane. w której moŜesz cynować przeznaczone pod powłoki krystalitowe przedmioty stalowe. czas cynowania . Aby więc pokrycie to było ładne.siarczan miedziowy CuSO4 · 5H2O kwas siarkowy stęŜony H2SO4 woda do objętości 200 g. polegający na zwilŜaniu pocynowanego przedmiotu roztworem topnika. Zabezpieczanie topnikiem Zabieg ten. roztwór na gorąco przesącz. to do roztworu otrzymanego zgodnie z przepisem podanym w rozdziale ocynowaniu z prądem. natomiast cienka warstwa w czasie stapiania utlenia się. Odpowiednią grubość powłoki cynowej oblicza się z czasu nakładania i stosowanej gęstości prądu. otrzymasz powłoki miedziane o grubości 8-10 um. Tylko równomierna powłoka o grubości 2-3 µm. przy gęstości prądu 2 A . nie tworząc kropli i nie utlenia się w czasie stapiania. Sporządź roztwór o składzie: chlorek cynkowy ZnCl2 chlorek amonowy NH4Cl woda do objętości 37 g. stapia się.tylko 25-30 minut. najpierw w zimnej. 44 . są.

a tym samym i krystalizacji cyny. Ŝe w Ŝadnym przypadku nie moŜna przedmiotów przetrzymywać zbyt długo w piecu. a potem fioletowy odcień oraz traci połysk. Od tego momentu przedmiot ogrzewaj jeszcze 1-2 minuty. Musisz jednak pamiętać. Wywoływanie chemiczne Przedmioty zawieś na 8-10 minut w 5-procentowym rozworze kwasu solnego.Tamponem z waty umoczonym w tym roztworze zwilŜ pocynowane przedmioty bezpośrednio przed umieszczeniem ich. 300-360°C. Zabieg ten jest bardzo prosty. Na przykład do wyjętych z pieca przedmiotów moŜesz przykładać zimny. w piecu. Chłodzenie Ten zabieg jest w zasadzie bardzo prosty. Inny z kolei sposób kształtowania deseni polega na dmuchaniu przez cienką rurkę na powierzchnię krzepnącej cyny. 45 . z którego promieniście zaczną rozchodzić się smugi "kwiatów". wówczas na powierzchni pozostają białe plamy i w tych miejscach nie tworzą się kryształy w czasie wywoływania. Po wytrawieniu przedmioty starannie opłucz w zimnej wodzie i bezpośrednio przenieś do kąpieli wywołującej. w temperaturze stapiania. Wodząc rurką nad powierzchnią moŜesz wprost rysować desenie. Z chwilą stopienia się powłoki cynowej przedmioty nabierają srebrzystego połysku. wynosi tylko 232°C. to jednak proces stapiania warstewki tego metalu musisz przeprowadzić w temperaturze wyŜszej. ale zarazem daje Ci pole do popisu. gdyŜ przebiega samorzutnie. trzeba go więc "wywołać" Proces wywoływania musi jednak poprzedzić ostroŜne trawienie. Wywoływanie kryształów moŜna przeprowadzić chemicznie. bowiem cyna pomimo stosowania topnika utlenia się i powierzchnia uzyskuje z początku słomkowe Ŝółty. ale niestety nie daje zbyt dobrych wyników. Wówczas miejsce to stanie się ośrodkiem. Na takiej powierzchni nie udaje się juŜ wytworzyć kryształów cyny. JeŜeli natomiast powłoka cynowa nie ulegnie w piecu całkowitemu stopieniu. Trawienie Ostudzone juŜ do temperatury pokojowej przedmioty zanurz na 1-2 minuty w roztworze zawierającym 500 ml wody i 30 ml stęŜonego kwasu solnego. Stapianie cyny Pomimo Ŝe temperatura topnienia cyny. piekarniku gazowym) i przez szczelinę obserwuj wygląd powłoki. Od czasu i sposobu stygnięcia zaleŜy bowiem wielkość i kształt wzorów krystalitu. potem szybko wyjmuj go z pieca. aby przedłuŜyć czas stygnięcia. Wywoływanie Zabieg ten przeprowadza się w celu uwypuklenia rysunku kwiatów i nadania całemu rysunkowi większej plastyczności i wyrazistości. ZwilŜone roztworem topnika przedmioty umieść szybko w nagrzanym juŜ piecu (np. elektrochemicznie lub galwanicznie. metalowy pręt. Wytworzony podczas krystalizacji wzór krystalitu jest jeszcze mało widoczny. Czas stapiania zaleŜy od masy samego przedmiotu (jego pojemności cieplnej) i wynosi 2 do 15 minut.

szkło. a następnie gorącej wodzie. gdyŜ jakoś nie łączy Ci się to logicznie z kopiowaniem monet lub medali. czyli pokrywanie metalami takich materiałów.Wywoływanie elektrochemiczne Przedmioty zawieś jako anody w 10-procentowym kwasie solnym i przepuszczaj prąd o gęstości 0. a nawet liści czy piór i to właśnie metodą galwanoplastyczną. Do lakierowania moŜesz zastosować bezbarwne lub barwione lakiery nitro.4 A/dm2 i czas od 6 do 20 minut. aby nałoŜoną powłokę jak najłatwiej moŜna było zdjąć. Musisz tylko pamiętać. a więc typowe izolatory nie przewodzące prądu elektrycznego. tzw. O ile jednak przy pracach galwanotechnicznych dbamy o to. Przedmioty z wywołanymi juŜ kryształami cyny wysusz i od razu polakieruj. Nakładamy więc w celu późniejszego zdejmowania. lecz nie na metale. jak szkło.5-0. Wywoływanie galwaniczne Ten rodzaj wywoływania daje najlepsze wyniki. O NAKŁADANIU W CELU ZDEJMOWANIA Na początku tej ksiąŜki wyjaśniłem Ci. da się w ogóle pokrywać powłokami galwanicznymi. aby powłoka była jak najlepiej związana z podłoŜem. Podczas wywoływania stosuj jednak bardzo małą gęstość prądu. transparent. medali. teraz zaś przyszedł czas na wzbogacenie naszych umiejętności o nakładanie takich samych powłok. aby wprowadzić Cię w nowe zagadnienie. Widzę. moŜna wywołać przy jak najmniejszej gęstości prądu. ZaleŜność czasu i gęstość prądu jest następująca: gęstość prądu A/dm2 0. Przedmioty zawiesza się jako katody w kąpieli. Ŝe na Twojej twarzy maluje się ni to niedowierzanie.1-0.1 0. tworzywo lub wosk.6 A/dm2 Takie rozpuszczanie anodowe trwa 2-3 sekundy. która juŜ poprzednio słuŜyła Ci do cynowania. Dalej nie bardzo widzisz po prostu cel i potrzebę nakładania powłok na niemetale. olejne. ni to zdziwienie.4 czas wywoływania minuty 20 10 7 6 Najlepsze wyniki a więc najwyraźniejsze kryształy. na czym polega róŜnica pomiędzy galwanotechniką a galwanoplastyką. płaskorzeźb.3 0. Z tego wynika. rzędu 0. czyli odznaczała się dobrą przyczepnością. o tyle przy pracach galwanoplastycznych czynimy wszystko. Teraz właśnie nadeszła pora zajęcia się wykonywaniem bardzo wiernych reprodukcji monet.2 0. wosk. Ŝe dotychczas zajmowaliśmy się nakładaniem powłok galwanicznych na metale. spirytusowe lub piecowe z Ŝywic syntetycznych. Wobec tego. aby uŜyte lakiery barwne były przezroczyste. omówimy najpierw tylko ogólnie 46 . Po skończonym wywoływaniu przedmioty dokładnie opłucz w zimnej. Do zakresu prac galwanoplastycznych naleŜy równieŜ metalizowanie. czy materiały takie. bowiem do ich osadzania konieczny jest udział prądu elektrycznego. gips i inne materiały modelarskie. jak tworzywa sztuczne. w przeciwnym razie pod warstwą lakieru zginie piękny deseń krystalitu. Wątpisz po pierwsze.

. .8 g Bizmut 6 g Cyna 2. 73°C 85°C 91. Tak otrzymaną kopię modelu moŜesz następnie posrebrzyć lub teŜ spatynować. topn. .5 mm blaszka miedziana. Skład stopu Bizmut 8 g Ołów 5 g Cyna 3 g Bizmut 7 g Cyna 3 g Ołów 2 g Cyna 5. Blaszkę taką oddziela się od matrycy i w celu jej wzmocnienia (usztywnienia) zalewa od tyłu gipsem lub stopem ołowianym. matrycę.3 g Cyna 3. Z czego i jak wykonać matrycę metalową? JeŜeli jest to tylko w Twoich moŜliwościach. radzę Ci matrycę wykonać z niskotopliwego stopu.2 g Cyna 1.2 g Ołów 4 g Kadm 0. topnienia 68°C Skład stopu Bizmut 5 g Cyna 3 g Ołów 2 g Bizmut 5.2-0. . a więc z materiału przewodzącego prąd elektryczny. topn. odcisk modelu. po odpowiednim odtłuszczeniu i wytrawieniu zawieszasz ją w kąpieli miedziującej i galwanicznie miedziujesz.5°C 95°C 100°C 110°C 120°C 145°C 47 .3 g Temp. Skład stopu Bizmut 50 g Ołów 27 g Cyna 12 g Kadm 10 Bizmut 5.gips. Składy takich stopów oraz ich temperatury topnienia podaję Ci w zestawieniu poniŜej.3 g Ołów 3.4 g Temp. Ŝe masz pamiątkowy medal brązowy z płaskorzeźbą kolumny Zygmunta w Warszawie czy z pojazdem kosmicznym i pragniesz wykonać z niego kopię.2 g Ołów 3. Tworzy ją elektrolitycznie wytworzona 0. czyli negatyw.1 g Ołów 3. Podczas galwanicznego miedziowania metal ten osiada równa warstewką na wklęsłej powierzchni matrycy. po czym dopiero zawieszasz go w kąpieli do miedziowania.6 g Bizmut 3.przebieg postępowania przy pracach galwanoplastycznych.tworzywa termoplastyczne. Jak praktycznie odcisk taki wykonać.glinę modelarską.8 g Temp.niskotopliwe stopy metali. Zasada pracy Powiedzmy. aby nadać powierzchni miedzi wygląd imitujący stare wyroby. W tym celu musisz przede wszystkim sporządzić tzw. opiszę to dokładniej za chwilę. pozytywowa kopia modelu. Masz do wyboru sporą ilość materiałów: . JeŜeli matryca została sporządzona z niskotopliwego stopu metali. W przypadku wykonania odcisku w materiale izolacyjnym jego powierzchni musisz nadać przewodnictwo elektryczne. Po pewnym czasie z miedzi powstaje wierna.6 g Ołów 1.1 g Kadm 1.masy woskowe.

po czym zalej 1 centymetr ową warstewką stopu. Płytkę winidurową odpowiedniej wielkości. Powierzchnię przedmiotu natrzyj lekko olejem i umieść na powierzchni świeŜo zarobionego ciasta gipsowego i pozostaw przez 4 godziny. Dopiero 48 . aby nałoŜona kopia miedziana łatwo oddzieliła się od powierzchni. lecz płytkim rysunku. proces pokrywania będzie trwać od 10 godzin przy 8 A/dm2 do 2 dni przy gęstości 2 A/dm2. zamieszaj co jakiś czas kąpiel miedziującą. powierzchnię gliny wyrównać i wygładzić lekko zwilŜonym noŜem. unikasz pracochłonnego nadawania przewodnictwa elektrycznego niemetalom. medalu czy nawet ładnego liścia lub ptasiego. lakierem chlorokauczukowym lub olejnym pokryj boki i tylną powierzchnię matrycy. a następnie wykonaj z drutu miedzianego odpowiedni uchwyt. np.Wykonując matrycę ze stopów. Temperatura kąpieli powinna wynosić 20-25°C. Najodpowiedniejsza do tego celu będzie kąpiel o składzie: woda siarczan miedziowy CuSO4 · 5H2O kwas siarkowy stęŜony H2SO4 1l. nie dotykając juŜ matrycy palcami. Do odciskania przedmiotów metalowych o wyraźnym. monety. Uchwyt ten posłuŜy Ci zaraz do zawieszenia matrycy w kąpieli. zawieś obie posiadane anody miedziane. stopu. Po opłukaniu w wodzie. warstewkę dzielącą. ogrzaną w celu zmiękczenia we wrzącej wodzie. Wytwarzanie warstewki dzielącej polega na polaniu powierzchni matrycy lub jej przetarciu tamponem zwilŜonym roztworem o następującym składzie: siarczek sodowy Na2S woda 0. na matrycy musisz wykonać tzw. Na jednej szynie. umieść ją w małym kartonowym pudełeczku stroną kopiowaną do góry. Do takiego samego pudełeczka moŜesz zamiast gipsu nałoŜyć dobrze wyrobionej gliny modelarskiej. Nie chodzi tu o Ŝadną oszczędność lecz o zapobieŜenie mechanicznemu zaklinowaniu się kopii na matrycy. Aby proces pokrywania odbywał się prawidłowo. kładzie się na monetę czy model. W zaleŜności od gęstości prądu. pióra moŜesz wykonać. moŜesz stosować gips. masy woskowe. glinę modelarską. uchwyt z matrycą zawieś od razu w kąpieli do miedziowania. Po pierwsze zmyj acetonem lub benzyną ekstrakcyjną resztki oleju. silnie przyciska i tak pozostawia do ostygnięcia. którejś z pięknych naszych monet 10-złotowych. tworzywa termoplastyczne. gęstość prądu moŜe dochodzić do 8 A/dm2. Matryca niemetalowa Odcisk płaskorzeźby. 25 ml. tworzywa sztuczne. W celu osiągnięcia takiej gęstości prądu musisz oczywiście uprzednio obliczyć powierzchnię matrycy przeznaczoną do pokrywania. Z kolei. Gips zarób wodą na ciastowatą masę i wypełnij nią płaskie kartonowe pudełeczko. glinę. stosując gips. A moŜe chcesz zastosować gips lub glinę modelarską? Proszę bardzo. Po jego skrzepnięciu dzięki warstewce tłuszczu z łatwością oddzielisz monetę od matrycy. Po wstępnym zmyciu oleju. Teraz przychodzi kolej na dokładne odtłuszczenie matrycy. 100 ml. Po takim zabezpieczeniu miedź będzie się osadzać tylko na czołowej wklęsłej powierzchni matrycy. tej od strony matrycy. posmaruj lekko oliwą. obejmujący w sposób pewny matrycę. JeŜeli więc chcesz wykonać kopię.8 g. 330 g. Z tych ostatnich najodpowiedniejszy jest winidur.

z dala od ognia. terpentyna 9.kupować zapasy jak najbardziej miękkie. Z góry mogę Ci poradzić. 49 . jak przygotować sitko do grafitu. puszce po konserwach) stapiasz kolejno (zaleŜnie od przepisu) asfalt. ale jak najmiększych : nr 1 lub 2B czy nawet 4B. W takich przypadkach niezastąpione są masy woskowe. a dopiero później. Ale nie martw się. Na samym końcu dosypujesz grafit i masę chłodzisz. a więc pióra gęsiego czy dębowego liścia. Pamiętaj. Naskrobany grafit wsyp do rurki. Niestety ani gips. grafit taki moŜesz z powodzeniem sporządzić sam. gdyŜ w przeciwnym razie. Przy sporządzaniu tego rodzaju mas musisz postępować następująco: W blaszanym naczyniu (np. grafit sproszkowany 2 g. a to z dwu powodów. Ŝe sproszkowany i przesiany grafit potrzebny Ci jeszcze będzie do nadania przewodnictwa elektrycznego. 10 g. c) masa twarda wosk pszczeli 45 g. łój. wosk. Ŝe natrafisz na trudności przy nabyciu sproszkowanego grafitu. Ŝe skrobanie pręcików z zapasów czy ołówków to zajęcie nudne i uciąŜliwe. W tym celu kup parę grubych zapasów do ołówków automatycznych. stale ją mieszając. zwłaszcza. Obawiam się. 70 g. a na podłoŜonym papierze będzie się zbierał przesiany grafit. Weź niewielkie pudełeczko lub rurkę od tabletek. grafit sproszkowany 5 g. powierzchniom form wykonanych z mas woskowych. a więc doskonale wymieszana oraz bez grudek i kawałeczkówDlatego teŜ grafit uŜywany do sporządzania masy musisz przesiać przez płótno. aby masa nadawała się do sporządzenia odcisków przedmiotów o bardzo delikatnej rzeźbie powierzchni.wtedy moŜesz jednym zdecydowanym ruchem połoŜyć kopiowany przedmiot. PołóŜ na stole arkusz papieru i Ŝyletką (lub papierem ściernym) skrob nad nim pręcik. Jednak. Stanowczo radzę . Po pierwsze.5 g. wiotkich. b) masa średnia wosk pszczeli parafina kalafonia 20 g. Ŝe sproszkowanego grafitu musisz przygotować znacznie więcej niŜ to przewidują przepisy na wykonanie poszczególnych mas. Zadaniem grafitu w tych masach jest usunięcie ich lepkości. im miększy jest zapas czy pręcik z ołówka. lub glina. dodajesz terpentynę. stearynę. grafit opadnie na dno naczynia. po czym lekko go przycisnąć. Pamiętaj. Wiem dobrze. usuń dno. stukaj w nią palcem. tym więcej zawiera w sobie czystego grafitu (w ołówkach twardych przewaŜa dodatek glinki) a po drugie. kalafonia 40 g. ani tworzywa termoplastyczne nie nadają się do sporządzania odcisków przedmiotów o drobnym subtelnym rysunku i przedmiotów kruchych. zamiast którego nałóŜ kapturek z płótna umocowany gumką aptekarską. Ŝe mieszanie jest konieczne. miękki zapas da się o wiele łatwiej sproszkować. Uzyskany w ten sposób proszek przesiej przez płótno. masa musi być zupełnie jednorodna. A oto przepisy na ich składy: a) masa bardzo miękka wosk pszczeli 88 g.

które miejsca nie są jeszcze pokryte. tym lepszą uzyskasz wierność odtworzenia oryginału. Ŝe podczas galwanicznego pokrywania miedź będzie osiadać tylko na tych miejscach formy. które pomogą Ci przy zawieszaniu formy na szynie.JeŜeli chcesz wykonać odcisk. Aby się przekonać. które przewodzą prąd elektryczny. Ŝe lenistwo oraz niedbałość przy wcieraniu proszku przewodzącego prąd zemszczą się na Tobie i to stokrotnie w przyszłym procesie nakładania miedzi. ale równomiernie go przyciśnij. Do ramki tej przymocowujesz dwa druty. Powstaje teraz pytanie. Do Twoich celów najlepiej nadaje się grafit koloidalny. ale równieŜ otaczającą go powierzchnię o szerokości około 1 cm . Wcieranie pędzelkiem grafitu. nie znamy lepszej metody nadania masie woskowej przewodnictwa elektrycznego. Ŝe moŜna uŜywać równieŜ i tzw. powierzchnię odcisku musisz natrzeć pyłem grafitowym lub tzw. Zwracam Twoją uwagę na to. który m. Całą matrycę ujmujesz w ramkę z drutu lub lepiej z cienkiej blaszki miedzianej lub mosięŜnej. Musisz mianowicie powierzchniom gipsu. ale bardzo szczelną warstewką tlenkową Al2O3 która prądu nie przewodzi. połóŜ na dnie odpowiedniej wielkości płaskiego pudełeczka.6-centymetrowych. gliny czy mas woskowych nadać przewodnictwo elektryczne. Zgromadzony grafit lub brąz lakierniczy nasypiesz cieniutką warstewką na powierzchnię odcisku. w jaki sposób doprowadzić prąd elektryczny od szyny do tej natartej proszkiem powierzchni odcisku? Sposób jest dość prosty. (Pamiętaj. Zacznijmy od mas woskowych. bardzo miękką masę a gdy zacznie juŜ krzepnąć. na jej powierzchni połóŜ pióro czy liść i bardzo lekko. 50 . a więc jedynie na miejscach natartych grafitem lub brązem. MoŜesz postąpić jeszcze inaczej. Domyślasz się chyba. a więc po stronie przewodzącej prąd. brąz lakierniczy "złoty". np. jest uŜywany do smarowania łoŜysk pracujących w bardzo wysokich i bardzo niskich temperaturach. W zrobione na powierzchni matrycy "marginesy" przewodzące prąd elektryczny. Do płaskiego pudełeczka o odpowiedniej wielkości wlej stopioną. po czym zalej stopioną masą woskową. ale wiesz mi. Następnie po odwróceniu matrycy odciskiem do góry z łatwością dostrzeŜesz łysinki. Ostrzegam Cię jednak. in. Wspomniałem. Ŝe masa nie moŜe być za gorąca. po czym czystym. nie stosuj drutów stalowych ani aluminiowych). W ten sposób prąd z ramki poprzez druciki i pineski będzie doprowadzony ze wszystkich stron do natartego przewodzącym proszkiem odcisku liścia. lub brązu lakierniczego jest bardzo Ŝmudne i nudne. Ŝe im drobniejsze jest ziarno grafitu.srebrnego". powbijaj pineski połączone cieniutkimi miedzianymi drucikami z ramką formy. z pióra gęsiego czy liścia.. Muszę Cię przestrzec. bardzo miękkim pędzelkiem będziesz wcierał proszek w powierzchnię masy woskowej. abyś nie stosował brązu lakierniczego . w odstępach 5. czyli miejsca jeszcze nie pokryte. Musisz niestety pokryć grafitem nie tylko sam negatyw monety czy medalu. które w duŜej mierze decydują o powodzeniu całego przedsięwzięcia. brązem lakierniczym. lecz równomiernie olejem. Pamiętaj. to natłuść go lekko. lecz jedynie stopiona. Jest to bardzo drobno sproszkowany stop zawierający 70-80% miedzi. Niestety metal ten na powietrzu od razu utlenia się i dlatego kaŜda cząstka proszku jest pokryta cieniutką. Proszek ten stanowią maleńkie ziarnka aluminium. Formę po stronie odcisku. Aby nadać im przewodnictwo elektryczne. matrycę obróć odciskiem w dół i lekko nią potrząśnij. Nadawanie przewodnictwa ZbliŜamy się teraz do czynności. zwilŜ ostroŜnie denaturatem i jeszcze mokrą zawieś na środkowej szynie w takiej samej jak poprzednio kąpieli do miedziowania. tworzywa sztucznego.

50 g wosku pszczelego i 50 g parafiny ogrzanej do około 100°C. Formę musisz trzymać w stopionej mieszaninie tak długo. W odpowiednio dobranych warunkach srebro wydziela się z roztworu i w postaci cieniutkiej. Redukcja chemiczna Jeszcze w inny sposób nadaje się przewodnictwo elektryczne powierzchniom szkła. Takie tworzywa musisz na wstępie dokładnie umyć wodą z mydłem.5 g w 100 ml wody destylowanej. Dlatego teŜ do celów galwanoplastycznych muszą być uprzednio wykończone. PoniewaŜ przedmiot po osadzeniu na nim przewodzącej warstewki srebra zawieszasz w kąpieli miedziującej. W podobny sposób. ceramice. Jeśli nie. formę ostroŜnie wysusz i miejsca źle przewodzące prąd ponownie natrzyj proszkiem. bo dochodzimy do czynności bardzo waŜnej.Temperatura kąpieli i gęstość prądu powinna być identyczna jak i poprzednio. po czym odtłuścić przez uŜycie wodnego roztworu któregoś z płynów do zmywania naczyń. chłoną wilgoć i zmieniają swe wymiary. Azotan srebrowy AgNO3 5 g w 100 ml wody destylowanej. czy miedź osiada równo na całej powierzchni odcisku liścia. Uchwyt ten spełni podwójną rolę: umoŜliwi zawieszenie przedmiotu na szynie katodowej oraz doprowadzi prąd elektryczny z szyny do posrebrzonej powierzchni. aŜ ustanie uchodzenie z porów pęcherzyków powietrza. nie spiesz się. Teraz po dokładnym opłukaniu wodą w celu nadania powierzchni aktywności przedmioty zawieszasz na 2 minuty w kąpieli o składzie: chlorek cynawy SnCl2 kwas solny stęŜony HCl woda destylowana do objętości 1 g. nadaje się przewodnictwo powierzchniom gipsu i gliny. B. ceramiki oraz tworzyw sztucznych. Po opłukaniu w wodzie przedmioty moŜesz juŜ poddać metalizacji metodą chemiczną. Zaraz. 51 . zaraz. to popraw styk. 1. juŜ teraz musisz pomyśleć o odpowiednim uchwycie z blachy lub drutu miedzianego. Mianowicie formy gipsowe i gliniane muszą być zupełnie suche (suszenie np. A więc. 9 g w 100 ml wody destylowanej. Druga czynność. Gdy i to nie pomoŜe. a więc Ludwika lub Kuchcika. 100 ml. Odciski gipsowe i gliniane są porowate. Pierwsza czynność ze względu na Twoją wieczną niecierpliwość sprawi Ci nieco kłopotu. Roztwory pomocnicze C. to zaimpregnowanie porowatej formy. bo nic z tego nie będzie. Wodorotlenek potasowy KOH. Po 10-15 minutach pokrywania formę podnieś i sprawdź. 2. Proszę Cię teraz o chwilę specjalnej uwagi. Roztwory soli srebra A. to znaczy przez wcieranie grafitu lub brązu lakierniczego. Po ostygnięciu formy i usunięciu nadmiaru lub zacieków z wosku za pomocą patyczka moŜesz juŜ przystąpić do nacierania powierzchni odcisku proszkiem grafitowym. metalicznej błonki osiada na szkle. tworzywach sztucznych. jaką jest przygotowanie odpowiednich roztworów. na kaloryferze musi trwać co najmniej 36 godzin). Dokonasz tego zawieszając suchą formę w stopionej mieszaninie. 4 ml. Azotan srebrowy AgNO3 6. o radości! grafitowanie jest zbędne.

JeŜeli matryca Twoja była wykonana z niskotopliwego stopu 52 . Roztwór redukujący Cukier spoŜywczy. po czym ochłodź. aby pojawiło się tylko lekkie zmętnienie. 100 ml. 1. 4 g. Zaraz potem kroplami dodawaj roztwór B w takiej ilości. gdy osad zgromadzony na dnie naczynia przybierze barwę zielonkawoszarą. to znaczy przedmiot z kuwety wyjmij. Pamiętaj. Tworzy je warstewka metalicznego srebra. poniewaŜ będzie juŜ gotowy. Opłucz go więc wodą i przenieś do wanienki ze zwykłą. Tak pokryty przedmiot ostroŜnie opłucz wodą.5 g.D. Dopiero po upływie tego czasu przedmiot jest właściwie zagruntowany. Tylko naprawdę ostroŜnie. Proces przerwij. bo mokra warstewka srebra ściera się bardzo łatwo. Ŝe do sporządzania wszystkich roztworów musisz bezwzględnie uŜywać wody destylowanej. Przedmiot od razu zawieś w kąpieli galwanicznej do gruntowania. włączasz prąd i dopiero teraz zanurzasz go w kąpieli do gruntowania. 10-procentowy roztwór wodny. świeŜo spłukany wodą umieść w winidurowej kuwecie fotograficznej lub odpowiedniej zlewce. 3.5 ml. kwas azotowy HNO3 stęŜony 0. warstewka srebra jest tak cienka i delikatna. Ŝe zanurzenie przedmiotu w zwykłej kąpieli do miedziowania spowoduje rozpuszczenie jej i zniszczenie. po czym ponownie wkraplaj roztwór D aŜ do zupełnego rozpuszczenia się powstałego osadu. powstająca w wyniku redukcji jego związków. Po sporządzeniu według przepisu gotuj go 10 minut. Przedmiot przeznaczony do srebrzenia. Podaję skład kąpieli do gruntowania: siarczan miedziowy CuSO4 · 5H20 kwas siarkowy H2SO4 alkohol etylowy woda do objętości 15 g. Nie zapomnij proszę. Kosmetyka końcowa Po galwanicznym nałoŜeniu 0. 2 A/dm2 gruntowanie trwa 1 godzinę. gdy początkowo wytrącony osad ulegnie rozpuszczeniu. Gdy to juŜ osiągniesz. 9 g w 100 ml wody destylowanej.2-0. Ciecz w naczyniu ciemnieje. Staraj się jednak unikać uŜycia nadmiaru roztworu D. aby spowodować mieszanie cieczy i równomierne omywanie przedmiotu. Wreszcie zbliŜa się punkt kulminacyjny.5 mm warstewki miedzi moŜesz juŜ przystąpić do oddzielania kopii od matrycy. Wodorotlenek amonowy NH4OH. ile na początku uŜyłeś roztworu A. Przy temperaturze pokojowej kąpieli i gęstości prądu ok. ba. Bezpośrednio przed srebrzeniem do roztworu A wkraplaj roztwór D aŜ do chwili. ŚwieŜo posrebrzony i spłukany wodą przedmiot łączysz drutem z szyną katodową. Teraz zajmij się roztworem redukującym. JeŜeli jeszcze roztwór przesączysz przez bibułę. staje się prawie czarna i nagle na powierzchni przedmiotu zacznie się pojawiać lśniące lustro. Teraz musisz energicznie kołysać naczyniem. wlej tyle roztworu C. Cały przyrządzony z takim mozołem i przesączony roztwór zmieszaj z całkowitą ilością roztworu redukującego i od razu wlej do naczynia ze srebrzonym przedmiotem. moŜesz odsapnąć. znaną Ci juŜ kąpielą do miedziowania.

Przedmioty niepolerowane po czernieniu będą matowe. będzie to szlifowanie. polegające na wytworzeniu na powierzchni metalu zabarwionej na czarno lub granatowo warstewki tlenków. 53 . czyli ogólnie z brył. Tę barwę nadaje się Ŝeliwu i stali w sposób sztuczny przez kąpanie wyrobów w odpowiednich roztworach. pistolety. aby przedmiot po czernieniu był błyszczący. rakiet. nie wolno Ci pominąć uprzedniego polerowania. całość. zanurz we wrzącej wodzie i. Warstewka ta spełnia rolę nie tylko dekoracyjną. polerowanie. oleju jadalnym). Przygotowanie powierzchni jest Cl dobrze znane. aby nie łączyły się z ramką i aby umoŜliwić oddzielenie od matrycy.. Proces taki jest jednak niebezpieczny. gdyŜ odbywa się w temperaturze 450°C. to po do grafitowaniu (gdy jest z masy woskowej) moŜesz na niej galwanicznie formować następny model.lub teŜ z masy woskowej. W takim przypadku brzegi miedzianej kopii musisz przyciąć noŜyczkami. kolorowanie. Dzięki swej bierności chemicznej chroni dość skutecznie stal przed korozją. Ŝe brzegi kopii zostaną odpowiednio przycięte. Szeroko rozpowszechnionym w przemyśle sposobem czernienia Ŝeliwa i stali jest stosowanie kąpieli w stopionych związkach sodu (mieszanina 4:1 wodorotlenku sodowego i azotanu sodowego). Ŝe z jednej matrycy będziesz chciał otrzymać parę kopii. odtłuszczanie i trawienie. Dlaczego? A to sobie juŜ na to pytanie sam odpowiedz. RóŜne metody czernienia JeŜeli chcesz. Otrzymaną w ten sposób kopię w celu nadania jej większej wytrzymałości zalej od tyłu gęstym ciastem gipsowym. jak kraty. a ponadto nie zamierzasz juŜ z matrycy tej więcej korzystać. popielniczki. tak. posrebrzyć czy poniklować. a nawet ślady wilgoci powodują pryskanie gorącej stopionej kąpieli. Zdejmowanie miedzianej kopii z matrycy gipsowej lub glinianej czy tworzywa sztucznego nie nastręcza większych trudności pod warunkiem. co jest zresztą nawet czasem poŜądane. Oczyszczony przedmiot ogrzewasz w piecu lub nad palnikiem do temperatury 200°C i następnie nacierasz szmatką na kiju. w przypadku elementów aparatury optycznej. inaczej zwane barwieniem chemicznym. umoczoną w oleju roślinnym (np. dotyczyło płaskorzeźb. Jest to tzw. Jakość i wygląd tej warstewki tlenkowej zaleŜy przede wszystkim od sposobu i staranności przygotowania powierzchni przedmiotu. Dlatego stanowczo radzę Ci przeprowadzać ten zabieg na powietrzu. W zaleŜności od Twoich potrzeb i gustu powierzchnię miedzi na kopii moŜesz spatynować. W temperaturze 85-90°C matryca ulegnie stopieniu. po kłopocie. Przy tego rodzaju czernieniu powstaje duŜa ilość bardzo gryzącego i nieprzyjemnie pachnącego dymu. czarnym wyglądem. Nie zdejmuje się natomiast powłok z metalizowanych posąŜków.. Wszystkie te przedmioty wykonane z Ŝeliwa lub stali odznaczają się pięknym. to znaczy matrycę razem z miedzianą kopią. okucia i tym podobne rzeczy. np. MoŜe się jednak zdarzyć. modeli. co dotychczas mówiliśmy. O BARWIENIU STALI Nieraz pewnie widziałeś pięknie oksydowane lufy broni myśliwskiej. równieŜ skuteczne. Najprostszym sposobem czernienia stali jest czernienie ogniowe. JeŜeli podczas oddzielania modelu od matrycy nie uszkodzisz jej. lecz zupełnie bezpieczne. czarne części metalowe aparatury pomiarowej czy optycznej albo róŜne artystyczne wyroby stalowe. Dlatego teŜ podam Ci inne metody. samolotów. zabarwić lub np. Wszystko.

Przygotowane wcześniej przedmioty zawieszone na Ŝelaznym drucie zanurz w gorącej kąpieli na 30 minut i często je poruszaj.5 l. Uprzedzam Cię jednak z góry. lecz przez nacieranie odpowiednim roztworem. grube rękawice zimowe i koniecznie okulary motocyklowe lub przeciwsłoneczne. kąpiąc przedmiot przez 30 minut w roztworze o składzie: woda wodorotlenek sodowy NaOH azotyn sodowy NaNO2 0. kąpiąc je przez 30 minut w roztworze o następującym składzie: azotyn sodowy NaNO3 wodorotlenek sodowy NaOH woda do objętości 100 g. Gdy wodorotlenek juŜ się rozpuści. po czym związki te wsyp do zlewki. a następnie poddaj go działaniu pary wodnej przez 30 minut.5 g siarczanu miedziowego CuSO4 · 5H2O. 600 g. Dobrze wykonane czernienie nadaje przedmiotom stalowym piękny. Na duŜej ceracie lub arkuszu płyty pilśniowej połóŜ cegłę i dopiero na niej postaw naczynie. Następnie postaraj się o rękawice gumowe lub stare.O wiele trwalsze czernienie uzyskasz. suszenie i natłuszczanie. wrzucaj go do naczynia małymi porcjami. po czym lekko natłuść oliwą lub wazeliną. Następnie odwaŜ 7. Przy rozpuszczaniu wodorotlenku w wodzie wydziela się bardzo duŜa ilość ciepła.płukanie w wodzie. Co to jest brunirowanie? Na zakończenie omawiania czernienia stali podam Ci jeszcze przepis na tzw. aby nie chlapać. Czernienie duŜych przedmiotów stalowych moŜesz wykonać nie w kąpieli. Przedmioty starannie opłucz wodą. Proces ten. Końcowa czynność jak zawsze . Dlatego właśnie naczynie musi stać na cegle. Po skończonym czernieniu moŜesz zdjąć okulary i rękawice. roztworem tym nasyć tampon z waty i nacieraj nim miejsce obok miejsca świeŜo przygotowane przedmioty. Roztwór ten do czernienia musisz ogrzać do temperatury 150°C. Niebieskogranatowy kolor wyrobom stalowym nadasz.5 g chlorku Ŝelazawego FeCl2 i 0. OdwaŜ 400 g stałego wodorotlenku sodowego i ostroŜnie. które jest stosowane do chemicznego barwienia pistoletów i broni myśliwskiej . 54 . Naczynie zawierające kąpiel musisz ogrzać do temperatury 140°C. Przedmiot taki musi potem wyschnąć. posługując się drewnianą łyŜką. która nadaje przedmiotowi estetyczny. Do Ŝelaznego lub Ŝeliwnego naczynia wlej 0. Gdy całość juŜ się rozpuści. ciemny kolor. ma za zadanie wytworzenie cienkiej warstewki tlenków. Aby taki roztwór wykonać. lśniący kolor czarny. więc przeczytaj najpierw dokładnie. ale daje za to bardzo dobre wyniki. 1 l. 750 g. 400 g. wysusz w trocinach. odmierz do zlewki 5 ml denaturatu i 2 ml 10-procentowe-go kwasu azotowego.5 litra wody. Roztwór ten zawiera silnie Ŝrący wodorotlenek sodowy. brunirowanie. dodaj ostroŜnie 600 g azotynu sodowego i całość zamieszaj Ŝelaznym drutem. Ŝe proces brunirowania jest Ŝmudny i wymaga duŜej staranności oraz czystości wykonania. jak i poprzednio opisane. gdyŜ w temperaturze pokojowej jest gęsta i krupkowata. Wówczas dopiero stanie się ona ciekła. jak naleŜy się z nim obchodzić. a zarazem chroni go przed korozją.

30 g. Dalszym kolejnym zabiegiem jest kąpiel przedmiotu przez 30 minut we wrzącym roztworze taniny. O BARWIENIU MIEDZI I JEJ STOPÓW Nie ma chyba drugiego takiego metalu. O wiele natomiast podatniejsza do barwienia na róŜne kolory jest miedź. pstry . a jedynie bierz tyle. 55 . ciemnobrązowy lub zupełnie czarny. JeŜeli po wyjęciu z kąpieli taninowej i osuszeniu na powierzchni przedmiotu powstanie nalot. a więc musisz zachować odpowiednią ostroŜność.5 ml 70 g 10 g 2g Chlorek rtęciowy jest silną trucizną. Po dokładnym i równomiernym zwilŜeniu całego przedmiotu susz go 5-6 godzin w temperaturze 30-35°C (ale tym razem nie w trocinach). Zabieg zwilŜania roztworem chlorków. Innych kolorów na Ŝelazie poza granatowym i czarnym. zielononiebieski. oczyszcza się go miękką szczotką drucianą. Unikaj nabierania nadmiaru roztworu. Brunirowany przedmiot musisz brać stale czystymi szczypcami. sposobami chemicznymi uzyskać się nie da. Powierzchniom przedmiotów miedzianych moŜna więc nadać kolory: rdzawy. ciemnoczerwony. aby go nie zatłuścić. suszenia i kąpania w taninie powtarza się 3-5 razy aŜ do uzyskania równomiernego. 75 g. Zaraz po pierwszym zwilŜeniu zauwaŜysz. Ostatecznie poczerniony przedmiot gotuje się 10-15 minut w oleju lnianym i tym kończy proces brunirowania. postępujesz tak samo. nieco prostszą kąpiel o składzie: chlorek Ŝelazowy FeCl3 siarczan miedziowy CuSO4 · 5H2O kwas azotowy stęŜony HNO3 kwas solny stęŜony HCl alkohol etylowy 96-procentowy C2H5OH woda do objętości 1 l 150 g. dowiesz się w następnym rozdziale. jasny kolor. gdy chcemy Ŝelaznemu przedmiotowi nadać jakiś inny. 50 g. a nie palcami. jak poprzednio. aby tampon przesuwany po przedmiocie zwilŜał go równomiernie. dokładnie odtłuszczony i wytrawiony przedmiot opłucz spirytusem denaturowanym. Ŝe przedmiot ciemnieje.mieniący się barwami tęczy. a więc przeprowadzasz kolejno zwilŜanie. Stosując ten roztwór. owijając ją czystym gałgankiem. Do brunirowania moŜesz jeszcze stosować inną. Dlatego teŜ często. a następnie przez pół godziny w piekarniku w temperaturze 100110°C. który równie łatwo jak miedź. 75 g. Tampon do zwilŜania zrób z waty. O tym. suszenie. dałby się barwić niemal na wszystkie kolory tęczy. przedmiot ten najpierw miedziujemy. której 10 g rozpuszcza się w 1 litrze wody. fioletowy. ciemnego koloru. parowanie i gotowanie w taninie. a po wyschnięciu zwilŜaj tamponem umoczonym w następującym roztworze: Woda kwas solny stęŜony HCl chlorek Ŝelazowy FeCl3 chlorek Ŝelazawy FeCl2 chlorek rtęciowy HgCl2 1l 1.Starannie oczyszczony. jak barwi się chemicznie miedź.

bezbarwnym lakierem caponowym. trzeba czekać co najmniej kilkanaście lat. W obecności wilgoci atmosferycznej z gazów tych na powierzchni miedzi i brązu tworzy się niesłychanie cienka powłoczka zasadowego węglanu oraz siarczku miedziowego. Pod wpływem działania kwasu octowego na kredę wydzielają się stosunkowo duŜe ilości dwutlenku węgla. Spośród najróŜniejszych metod sztucznego i szybkiego wywarzania patyny stosunkowo najlepsze wyniki daje następujące postępowanie: Przedmioty miedziane o odpowiednio i starannie przygotowanej powierzchni zwilŜ 30-40-procentowym roztworem kwasu octowego. w muzeach. (Aby otrzymać 30-procentowy kwas. np. Mieszanina tych związków w kontakcie z miedzią wyglądem swym bardzo przypomina naturalną patynę. wilgoci itp. Po prostu zabarwiony przedmiot miedziany pokrywa się przezroczystym. większość tych barw jest raczej nietrwała. a na jego dnie postaw głęboki talerz z kredą polaną obficie kwasem octowym. Zresztą przecieŜ widziałeś nieraz stare przedmioty miedziane lub brązowe. Wtedy musisz zadać sobie pytanie . Na skutek działania tlenu atmosferycznego siarczek miedziowy po wielu latach przechodzi w zasadowy siarczan. Ŝe kolor pierwotny z upływem czasu z zasady ciemnieją. Przedmioty powinny pozostawać w skrzyni lub.Niestety. np. Natomiast zielonkawoniebieski nalot doskonale związany z metalem wytwarza się samorzutnie pod wpływem działania czynników atmosferycznych. z tej łatwości chemicznego barwienia miedzi chętnie korzystamy i miedziujemy przedmioty Ŝelazne. octowy naleŜy esencję octowa rozcieńczyć 1 : 2 wodą). jak i zasadowy węglan miedziowy powstają niesłychanie powoli. Zarówno zasadowy siarczan. ZwilŜony przedmiot umieść w przestrzeni bogatej w dwutlenek węgla. aby w zwykłych warunkach na miedzi czy brązie wytworzyła się naturalna powłoczka patyny. posągi czy róŜne ozdoby. gdyŜ związki wytwarzające zabarwienie na powierzchni miedzi mają charakter przejściowy i ulegają róŜnym przemianom pod wpływem działania tlenu. ozdobom. Sprawia to. dopiero wykonanym. Przedmioty pokryte miedzią moŜna następnie łatwo i szybko barwić niemal na kaŜdy poŜądany kolor. Na szczęście są szybsze sposoby barwienia miedzi na kolor bardzo zbliŜony do naturalnej patyny. zechcesz w celach dekoracyjnych nadać taki właśnie stary "sędziwy" wygląd. Ŝe w powietrzu znajduje się zawsze trochę dwutlenku węgla oraz nieco siarkowodoru. Tak zabarwiona miedź jest bardzo trwała i nie wymaga Ŝadnego zabezpieczenia lakierem. a dzięki temu pokrywają one szczelną warstewką powierzchnię danego przedmiotu. Ŝe przedmiotom nowym. Oczywiście tak długiej metody nie zamierzam Ci polecać. Wyjątek stanowią barwy: czarna. Ponadto powolne powstawanie tych dwu związków zapewnia tworzenie się specyficznej drobnokrystalicznej struktury. Zabieg ten wykonaj najlepiej w ten sposób: zwilŜone kwasem octowym przedmioty zawieś w szczelnie zamykanej" drewnianej skrzyni lub duŜym słoju szklanym. broszkom. Jak juŜ wspomniałem. ciemnobrązowa oraz zielononiebieska. MoŜna temu zapobiec. pokryte miłym dla oka zielonkawoniebieskim nalotem zwanym patyną? MoŜe się zdarzyć. Na to jednak. to znaczy powierzchnię metalu ochronić przed działaniem warunków atmosferycznych i jakoś raz na zawsze utrwalić daną barwę wytworzoną na miedzi. 56 . czy rzeźbom. Sztuczna starość Barwę czarną i brązową na miedzi moŜna wytworzyć tylko w sposób sztuczny. jeŜeli wolisz. oprawom luster.z czego to i w jakich warunkach powstaje na miedzi owa patyna? Wyjaśniam Ci więc. Kwas octowy i dwutlenek węgla powodują tworzenie się na powierzchni miedzi zasadowego węglanu miedziowego i octanu miedziowego. a więc dachy kościołów.

Do koloru. Jedynie te ostatnie barwy są trwałe. 1l. tzw. JuŜ po kilkunastu sekundach powierzchnia miedzi stanie się pstra i mieniąca wszystkimi barwami tęczy. wysusz i ponownie umieść w skrzyni. unikając stale nadmiaru płynu. 30 g. Blaszkę poruszaj w roztworze i co kilkanaście sekund wyjmuj ją. 13 g. Pamiętaj tylko. W dwu oddzielnych małych zleweczkach przygotuj dwa roztwory: roztwór nr 1 . aŜ wreszcie po upływie mniej więcej godziny powierzchnia miedzi stanie się ciemnobrązowa lub prawie czarna. Tymi roztworami za pomocą szmatki lub tamponu z waty zwilŜaj równomiernie przedmioty.woda tiosiarczan sodowy Na2S2O3 · 5H2O roztwór nr 2 . odnowiwszy poprzednio na talerzu porcję kredy z kwasem octowym. JeŜeli natomiast chcesz zachować na przedmiotach miedzianych jedną z barw poprzednich. Po kaŜdorazowym zwilŜeniu pozostaw przedmiot do całkowitego wyschnięcia i dopiero wtedy moŜesz go zwilŜać ponownie. 4 g. to przedmiot po wypłukaniu w wodzie zimnej. 20 g. ciemnoniebieskiej. esencja octowa albo woda chlorek amonowy (salmiak) NH4CI azotan miedziowy Cu(NO3)2 1l. O wiele szybciej. brązowej.woda octan ołowiawy Pb(CH3COO)2 · 3H2O 100 ml. Oba roztwory zlej razem. 20 g. Następnie wyjmij je. W przypadku wytwarzania sztucznej patyny polerowanie jest całkowicie zbędne. Parominutowa kąpiel spowoduje pojawienie się barwy Ŝółtej. wymieszaj i umieść w tej mieszaninie miedzianą blaszkę. Po trzykrotnym powtarzaniu takiego zabiegu otrzymasz na przedmiotach ładną i trwałą powłokę sztucznej patyny. 57 . wysusz i pokryj lakierem caponowym. a następnie koniecznie jeszcze w ciepłej. ale za to z gorszym skutkiem (mniejsza trwałość) moŜesz wytwarzać na miedzi lub brązie sztuczną patynę zwilŜając kilkakrotnie przedmioty następującym roztworem: woda octan miedziowy (CH3COO)2Cu chlorek amonowy (salmiak) NH4Cl kwas octowy 80-procentowy. 10 g. aby sprawdzić barwę powierzchni.w słoju przez 3-4 dni. 20 ml. 100 ml. Zabieg ten powtórz 5-6 razy. do wyboru Przygotuj teraz kawałeczek odtłuszczonej i wytrawionej blaszki miedzianej. Ŝe przedmioty miedziane przed barwieniem muszą być dokładnie odtłuszczone i trawione.

dodaj do całości 1-2 krople wodorotlenku amonowego i ogrzej do wrzenia. Ŝe czerń i ciemny brąz są na miedzi barwami trwałymi. a nie pokryć lakierem caponowym? . Czas barwienia w tym wrzącym roztworze wynosi kilka minut. czyli tego rodzaju powłoki nie wymagają ochrony przed działaniem tlenu i wilgoci. 13 g. Dziwisz się zapewne dlaczego natłuścić. Przedmioty wysuszone przeszczotkuj miękką szczotką i natłuść. opalanie. Roztwór ten przygotuj w następujący sposób: W 80 ml wody destylowanej rozpuść azotan miedziowy. 10 g.RóŜne odcienie brązowego Brązowe zabarwienie miedzi o róŜnych odcieniach otrzymasz stosując roztwór o następującym składzie: woda siarczan miedziowy CuSO4 · 5H2O chloran potasowy KClO3 nadmanganian potasowy KMnO4 100 ml.3 g. ładnie i trwale daje się barwić na kolor czarny. Na kolor czarny Miedź bardzo łatwo. potem przedmiot dokładnie umyj w zimnej wodzie. 0. Dzięki podwyŜszonej temperaturze zabieg ten trwa zaledwie kilkanaście minut. 6 g. Roztworem tym ogrzewanym do temperatury 50°C moŜesz za pomocą szmatki nacierać barwione przedmioty. 5 g. Po rozpuszczeniu się wszystkich składników. Jeśli masz zamiar je wykonać.3 g. Brązowe zabarwienie powierzchni przedmiotów z miedzi i jej stopów moŜesz uzyskać szybko i łatwo przez ich zanurzenie we wrzącym roztworze o następującym składzie: woda siarczan miedziowy CuSO4 · 5H2O chloran potasowy KClO3 100 ml. JeŜeli chcesz otrzymać zabarwianie miedzi brunatne z lekkim odcieniem zielonego.azotan srebrowy. azotan miedziowy Cu(NO3)2 20 g. to musisz na początku sporządzić roztwór o składzie: NAJPROSTSZY SPOSÓB CZERNIENIA MIEDZI woda 100 ml.OtóŜ musisz wiedzieć. Bezpośrednio przed 58 . Najpopularniejszym sposobem czernienia miedzi jest tzw. 6 g. 0. Odpowiednio wcześniej przygotowane przedmioty miedziane zanurz w roztworze o podanym składzie na przeciąg 1 doby. unikając w ten sposób zanurzania. 3 g. zastosuj wówczas roztwór o składzie: woda octan amonowy NH4(CH3COO) octan miedziowy Cu(CH2COO)2 chlorek amonowy NH4Cl 100 ml. a osobno w 20 ml wody destylowanej . azotan srebrowy AgNO3 0. a następnie w gorącej i wysusz.2 g.

a tylko 20% cynku. Odpowiednio przygotowane przedmioty natrzyj tym roztworem i chwilkę poczekaj. A stopy miedzi? Oczywiście stopy miedzi moŜna równieŜ chemicznie barwić. 1. Suchy przedmiot. ale własności chemiczne tego stopu są często zupełnie niepodobne do własności chemicznych czystej miedzi. Sam się chyba zorientowałeś. 1. Ŝe przecieŜ mosiądz jest stopem. Za to z mosiądzem będziesz miał sporo kłopotu. włosianą szczotką. aby nadać mu piękny połysk oraz duŜą odporność na działanie wilgoci. Wynika to z tego. 1 g. Zaraz podam Ci wskazówki i przepisy. a następnie gorącej wodzie i wysusz. w jaki to sposób zrobić. miedź przybiera barwę ciemnoszarą. lecz po wyszczotkowaniu. Gdyby Ci to bardziej odpowiadało. a drugi niemal odwrotnie . a za to 60% cynku. która jednak szybko przechodzi w głęboką czerń.czernieniem oba te roztwory zlej razem. a mianowicie o mosiądzu. opala się go nad ogniem (np. odtłuszczony i wytrawiony. Powiesz. aŜ występujące początkowo zabarwienie zielone przybierze kolor czarny. to miedź moŜna równieŜ czernić bez opalania przez zwykłe nacieranie takim roztworem: woda wielosiarczek potasowy K2S4 chlorek amonowy NH4Cl 100 ml. następnie zaś nad silnym płomieniem. Ŝe mosiądz mosiądzowi nierówny. to mówić będziemy tylko o jednym stopie miedzi. Dlatego teŜ roztwory do chemicznego barwienia mosiądzu muszą być prawie zawsze róŜne od roztworów. Ŝe obie ostatnio opisane metody czernienia miedzi polegają na wytworzeniu na powierzchni tego metalu czarnej warstewki siarczków lub tlenków. tym razem wyjątkowo bez mycia. a jeśli cała ich powierzchnia nie uzyskała równomiernego koloru czarnego. Początkowo przedmiot ogrzewaj powoli. natychmiast po zwilŜeniu. Na zakończenie. którymi się barwi czystą miedź.40% miedzi. Oczywiście mosiądz przed barwieniem musi być wypolerowany.5 g. A więc do trwałego zabarwienia mosiądzu na kolor Ŝółtopomarańczowy wykonaj roztwór o składzie: woda siarczan miedziowy CuSO4 · 5H2O chloran potasowy KClO3 100 ml. 3 g. natrzyj lekko czarnym woskiem szewskim i przeszczotkuj miękką. Po ostygnięciu przedmioty oczyść miękką szczotką drucianą. Tak na dobrą sprawę. wymieszaj i umoczoną w nim szmatką zwilŜaj powierzchnie odpowiednio przygotowanych przedmiotów miedzianych. Początkowo. Ŝe nie wszystkie roztwory barwiące miedź równieŜ na ten sam kolor barwią cynk.5 g. Gdy juŜ barwę tę uzyskasz. Jeden gatunek tego stopu zawiera 80% miedzi. brąz daje się barwić tymi samymi metodami i przy uŜyciu tych samych roztworów co i czysta miedź. świecącym płomieniem palnika). opłucz przedmiot dokładnie w zimnej. Zaczniemy od barw jasnych. Roztwór ogrzej do temperatury 50-60°C i zanurz w nim na parę minut barwione przedmioty mosięŜne. Po zwilŜeniu całego przedmiotu. zwilŜ je roztworem ponownie i znów opal. przedmioty lekko przetrzyj oliwą lub wazeliną. Drugi bowiem stop. Ogrzewać naleŜy tak długo. 59 . Zgoda. Trudność polega na tym.

a osobno w 10 ml wody rozpuść azotan srebrowy. W języku potocznym przyjęło się pojęcie oksydowania równieŜ jako barwienie wyrobów ze srebra.5 g. Czernienie z połyskiem przeprowadza się przez kąpanie przedmiotu w roztworze o składzie: woda węglan miedziowy CuCO3 wodorotlenek amonowy NH4OH 100 ml. gdyŜ w przypadku srebra barwienie polega na tworzeniu na powierzchni przedmiotów w sposób sztuczny warstewki 60 . Roztwór ten ogrzej do temperatury 40°C i zanurz w nim czernione przedmioty na 10-15 minut. podkreślam to. 1.z połyskiem oraz bez połysku. lecz niestety w skład potrzebnych do tego celu roztworów wchodzą trujące lub bardzo trudne do nabycia związki arsenu i antymonu. Ŝe oksydowanie jest to utlenianie powierzchni motali w celu nadania przedmiotom barwy granatowej lub czarnej. aparatów fotograficznych i przyrządów optycznych. wówczas trzeba zastosować czernienie matowe. Ŝe jest to określenie niesłuszne. Oba roztwory zmieszaj dopiero przed czernieniem i ogrzewaj do temperatury 50°C. 250 g.5 g. Łatwo moŜesz sam stwierdzić.Barwę czekoladowobrązową na mosiądzu otrzymasz. Azotan miedziowy rozpuść w 90 ml wody. przedmiot musi być najpierw bardzo starannie wypolerowany. tak postępować moŜna tylko w przypadku wyrobów stalowych.5 g. W ten właśnie sposób są wykańczane najróŜniejsze mosięŜne części aparatów pomiarowych. gotując przedmioty przez 15 minut w roztworze o składzie: woda octan miedziowy Cu(CH3COO)2 siarczan miedziowy CuSO4 · 5H2O siarczan glinowo-potasowy AlK(SO4)2 · 12H2O 100 ml 6. Ze wszystkich rodzajów barwienia mosiądzu największe znaczenie praktyczne ma czernienie tego stopu. W pierwszym przypadku. a więc gdy zaleŜy Ci na połysku. wewnętrzne części aparatu fotograficznego lub powiększalnika). 70 g. Chciałbym jednak jeszcze przypomnieć. 4. 400 ml. Po skończonym barwieniu przedmiot umyj w zimnej. wysusz w trocinach i natłuść lekko oliwą. aby dany mosięŜny przedmiot nie powodował odbicia światła (np. ale. 2 g. a następnie w gorącej wodzie. W roztworze tym umocz szmatkę lub zwilŜ tampon z waty i nacieraj czerniony przedmiot. Istnieje jeszcze wiele przepisów na barwienie mosiądzu na inne kolory. Istnieją zasadniczo dwa sposoby barwienia na czarno mosiądzu . Podczas czernienia przedmioty zanurzone radzę Ci często poruszać. O BARWIENIU SREBRA W rozdziale o barwieniu stali mówiliśmy o oksydowaniu. Gdy natomiast zaleŜy Ci na tym. Niepolerowane przedmioty (ale oczywiście odtłuszczone i trawione) naciera się gorącym roztworem o składzie: woda azotan miedziowy Cu(NO3)2 azotan srebrowy AgNO3 100 ml.

bo o temperaturze około 80°C. Po wyjęciu przedmiotów z tej kąpieli musisz je starannie umyć pod bieŜącą wodą. puderniczkę. Takie zabarwienie moŜesz zaobserwować np. szary. 70 g. ale szybciej i lepszy wynik otrzymasz. Barwiąc srebro w sposób chemiczny moŜesz nadać jego powierzchniom estetyczny kolor czarny. utrzymując podaną temperaturę. W kąpieli przygotowanej z tych odczynników przetrzymuj przedmioty srebrne tak długo. Tworzy ją siarczek srebra. Po wyjęciu przedmiotów z kąpieli musisz je. a nawet w prawie czarny. jak zwykle. gdzie srebro stykało się z Ŝółtkiem lub gumką powstała ciemna plama. roztworze chlorku Ŝelazawego (60 g FeCl2 w 1 litrze wody). cebuli lub jajek. to moŜesz tego dokonać przez zanurzenie ich na krótko w gorącym. następnie gorącą. 10 g. a intensywność zabarwienia srebra zaleŜy od grubości wytworzonej warstewki siarczku. aby po paru godzinach powstała ciemna plama siarczku. Na czarno Czarne zabarwienie przedmiotów ze srebra moŜesz uzyskać przez zanurzenie dobrze oczyszczonych i odtłuszczonych przedmiotów w ogrzanej' do temperatury 45-50°C kąpieli o następującym składzie: woda wielosiarczek potasowy K2S4 węglan amonowy (NH4)2CO3 1l 20 g. lśniącą powierzchnię srebra nałóŜ kropelkę Ŝółtka jaja kurzego. Na srebrze tworzy się wtedy warstewka zawierająca głównie siarczek srebrowy. aŜ uzyskają one wymagany kolor czarny lub poŜądany odcień szarego. Kolor szary JeŜeli pragnąłbyś powierzchni przedmiotów srebrnych czy teŜ wykonanych ze stopów srebra nadać kolor szary. galanteryjne. Ŝe w miejscach. na srebrze stołowym juŜ dzięki działaniu gorącego tłuszczu. W celu nadania przedmiotom lekkiego połysku przetrzyj je na sucho zamszem. bądź lekko natłuść. któremu poddaje się głównie przedmioty ozdobne. W tym miejscu proponuję Ci wykonanie doświadczenia. a nie tlenków. Ŝe wystarczy zetknąć srebro z ciałami organicznymi zawierającymi siarkę. starannie wypłukać wodą zimną. a obok przyłóŜ kawałeczek gumki do ołówka. JeŜeli więc nie ma mowy o utlenianiu. łyŜkę lub lichtarz oczyść do połysku za pomocą kredy lub pasty do zębów. wysuszyć i natychmiast zanurzyć na kilkanaście sekund w roztworze o składzie: woda wodorotlenek sodowy NaOH 11. Związek ten ma barwę czarną. 61 . Po kilku godzinach stwierdzisz. Powinowactwo srebra do siarki jest tak znaczne. Na czystą. po czym wysuszyć. W jaki sposób doszło do powstania warstewki siarczku srebra? OtóŜ jajko i gumka ołówkowa w swym składzie zawierają siarkę. zarobionej wodą i dodatkiem paru kropli wodorotlenku amonowego NH4OH. Dowolny przedmiot srebrny. rzadziej czarnoniebieski. Kolor Ŝółty jest bardzo nietrwały i z czasem samorzutnie przechodzi powoli w ciemnobrązowy. wyroby artystyczne i róŜnego rodzaju wyroby jubilerskie najczęściej w celu nadania im wyglądu antycznego. tym barwa plamy ciemniejsza. Kąpiel ta działa zresztą i na zimno. trudno jest proces taki nazywać oksydowaniem. Poprawnie mówimy więc o chemicznym barwieniu srebra. a więc monetę. Im warstewka ta jest grubsza.głownie siarczków i chlorków.

62 . Barwione przedmioty musisz przetrzymać w podanej kąpieli około 2 minut. przeznaczone do barwienia. czarnoniebieskiego koloru. Gdy barwa się znudzi MoŜe się zdarzyć. Ten ostatni zabieg. Powierzchnię przedmiotu trzeba nacierać szmatką lub starą szczoteczką do mycia zębów. płuczesz dokładnie w wodzie zimnej. Dlatego teŜ przyrządzaj ją dopiero bezpośrednio przed barwieniem i tylko w ilości takiej. Ŝe chodzi tu o aluminium i jakąś jego obróbkę. brunatna czy czarna warstewka po pewnym czasie Ci się znudzi. Przedmioty przetrzymane w kąpieli przez kilka minut nabiorą juŜ trwałego. I. Podana przed chwilą kąpiel jest bardzo nietrwała.5 g lub 20-25 g. Przy sporządzaniu tej kąpieli pamiętaj proszę najpierw ogrzać wodę do temperatury 80°C i dopiero potem wrzucić do niej odwaŜoną ilość siarczanu amonowego lub wielosiarczku potasowego. Ŝe wytworzona niebieska. jak eloksacja i alodynowanie. po czym nacierasz woskiem i szczotkujesz miękką szczotką włosianą. no i wreszcie nadaje warstewce większą odporność na działanie czynników atmosferycznych. przeszczotkować miękką szczotką i ewentualnie natłuścić lub natrzeć woskiem. O ELOKSALACJI I ALODYNOWANIU Co to oznacza? Pomimo. a następnie gorącej. JeŜeli przedmioty Twoje będą się w kąpieli znajdowały tylko kilka sekund. 4. jaką zuŜyjesz jednorazowo. MoŜesz ją usunąć stosunkowo łatwo. jak to bywa najczęściej przy pokrywaniu. Nadaje zabarwionej powierzchni lekki połysk. W przygotowanej kąpieli zawieś natychmiast przedmioty. Pasta o podanym składzie usuwa barwną warstewkę łagodnie. dokładnie przemyć zimną. Ŝe do tej pory nie mówiliśmy jeszcze o galwanicznej obróbce aluminium. przedmioty musisz wyjąć z kąpieli. a następnie gorącą wodą. Następnie wyjmujesz je. ale tak konkretnie to nie potrafiłbyś chyba nic powiedzieć. tęczowym połysku. na pewno i barwienie. Kolor niebieski Niebieskie lub raczej niebieskoczarne zabarwienie powierzchni srebra uzyskasz przez zanurzenie oczyszczonych i odtłuszczonych przedmiotów w ogrzanym do temperatury 7080°C roztworze o takim składzie: woda siarczan amonowy (NH4)2SO4 wielosiarczek potasowy K2S4 1l. wysuszyć. nacierając powierzchnię przedmiotu papką otrzymaną przez zarobienie kredy 5-procentowyrn roztworem wodorotlenku amonowego NH4OH z dodatkiem paru kropli płynu FF lub podobnego. zupełnie nie naruszając samego podłoŜa srebrnego. to na ich powierzchni wytworzy się cienka powłoka siarczku srebrowego o pięknym.siarczan ołowiawy PbSO4 10 g. spełnia rolę potrójną. bardzo skutecznie likwiduje plamy powierzchni. Wiesz zapewne. ulega bowiem rozkładowi. to jednak zapewne nie są Ci obce takie terminy. suszysz. to znaczy natarcie woskiem i szczotkowanie.

obudowy budzików. broszki.wszystkie te przedmioty oraz oczywiście wiele innych niewymienionych zawdzięczają swój wygląd i trwałość właśnie procesom eloksacji. Ŝe odlewów piaskowych jako zbyt porowatych tą metodą obrabiać nie moŜna. ramki. jest polerowanie. osłony termosów. Pamiętaj jednak. Bardzo waŜną rolę odgrywa tu struktura stopu. Zabieg ten moŜna przeprowadzić chemicznie bądź elektrolitycznie. Im jest bardziej porowata. je przed matowieniem. Tego rodzaju polerowanie nadaje jedynie powierzchni lustrzany połysk.Elektrolityczna OKSydacja ALuminium (oksydacja. pierścionki. Chciałbym jeszcze zwrócić Twoją uwagę na pewien istotny szczegół. klipsy. pióra wieczne. Ŝe taka obróbka zapewnia przedmiotom nie tylko estetyczny i przyjemny wygląd. tym gorsze uzyskuje się wyniki. Dlatego teŜ proces jest stosowany do zabezpieczenia przed korozją róŜnych drobnych wyrobów aluminiowych oraz w celu wytworzenia powłoki tlenkowej. OtóŜ. Terminem tym. Procesem zupełnie dodatkowym. ostre lub łagodne. skale przyrządów pomiarowych . pokrętła. jakie trzeba przeprowadzić przy eloksacji aluminium. A więc w przeciwieństwie do eloksacji zbyteczne jest teraz jakiekolwiek źródło prądu. ale teŜ i jego licznych stopów. lecz nie chroni metalu przed korozją. a następnie barwić czyste aluminium. długopisy. Obie te nazwy są poprawne i mogą być uŜywano. papierośnico. PoniewaŜ procesy to są w zasadzie proste i moŜliwe do przeprowadzenia w warunkach amatorskich za pomocą tego samego sprzętu co i poprzednio opisane. Ŝe w wyniku alodynowania powstaje od razu zabarwiona na Ŝółtozielone powłoka tlenkowa. której barwy nie moŜna juŜ zmienić. Natomiast nazwa "glin" odnosi się raczej do czystego pierwiastka Al jak równieŜ do jego związków. Dlatego teŜ dalsze postępowanie przy barwieniu i utlenianiu aluminium jest niezmienne. gdyŜ juŜ w nim jest zawarta odpowiedź dotycząca samej istoty procesu. bransoletki. lecz całkowicie niezwiązanym z samym barwieniem i utlenianiem. Na przykład zawartość krzemu ogromnie utrudnia polerowanie a następnie utlenianie. Pamiętaj przy tym. Krzem powoduje występowanie ciemnych plam. 63 . gałki. Ponadto skład chemiczny stopu równieŜ odgrywa duŜą rolę. czyli utlenianie).Zacznę więc od wyjaśnienia terminu eloksacja. jak moŜe juŜ zauwaŜyłeś. pastelowe. Przy pomocy tych procesów aluminium i jego stopom moŜesz nadać lśniący połysk lub jedwabisty mat. Termin ten powstał z pierwszych liter wyrazów . Powiem więc krótko . w wyniku których na aluminium zostaje wytworzona zabarwiona powłoka tlenkowa. chociaŜ moŜe niezupełnie słusznie. mówiąc o srebrzystym metalu uŜywam stale nazwy "aluminium" Ty jednak zapewne znasz i inną jeszcze nazwę "glin". Sztuczna biŜuteria. ścieraniem i korozją. drobna galanteria domowa. obejmujemy obecnie całokształt obróbki galwanicznej i chemicznej aluminium. Stąd wniosek. Metodą alodynowania nie moŜna równieŜ polerować wyrobów aluminiowych. ale zarazem doskonale chroni. Eloksacja jest procesem stosowanym nie tylko w przypadku glinu. kolory Ŝywe. W praktyce przyjął się zwyczaj określania mianem "aluminium" metalu o stopniu czystości spotykanym w przemyśle. Mówiąc w skrócie proces eloksacji polega na elektrolitycznym utlenianiu powierzchni aluminium w celu wytworzenia na niej bardzo twardej i wytrzymałej mechanicznie warstewki tlenkowej Al2O3. pudełka. a więc łańcuszki. następnie ewentualnym jej zabarwieniu i wreszcie utrwaleniu. Ŝe najłatwiej i najtrwalej daje się utleniać.powierzchnię aluminium moŜna utleniać i barwić z uprzednim polerowaniem albo teŜ i bez niego. która stanowi doskonały podkład pod farby i lakiery. nauczę Cię najwaŜniejszych czynności. Musisz jednak pamiętać. Alodynowanie jest to od początku do końca cykl operacji czysto chemicznych.

Natomiast przedmioty na oko czyste i mało skorodowane. na tarczach przyrządów pomiarowych czy ramkach. gdy chcesz uzyskać jedwabisty. Ŝe malowanie aluminium nie jest wcale sprawą prostą. W zaleŜności od stanu powierzchni przedmiotów dobierasz odpowiednią metodę przygotowania. pudełeczka czy inne drobiazgi. poddając uprzednio przedmioty piaskowaniu. wytrawiaj 1-2 minuty w roztworze: woda wodorotlenek sodowy NaOH 100 ml. czyli wytworzyć na nim warstewkę tlenkową. Natomiast zupełnie matowe powierzchnie otrzymuje się. mosięŜną szczotką. Przypominam: ostroŜnie pracuj z wodorotlenkiem sodowym! Temperatura roztworu podczas trawienia powinna wynosić 50-60°C. Przygotowanie powierzchni przedmiotów aluminiowych do eloksacji polega na usunięciu z niej warstwy tlenkowej. Po wytrawieniu przedmiot w celu zobojętnienia zanurz na parę sekund do 5-proccntowcgo wodnego roztworu kwasu azotowego. lecz w tym przypadku kwaśnym roztworem soli chromowych. Jeśli więc chcesz mieć gładkie. Natomiast ostateczne odtłuszczanie przeprowadź chemicznie. Niestety zabiegu tego w warunkach domowych przeprowadzić nic moŜesz. Przygotowanie powierzchni do eloksalacji Rodzaj obróbki mechanicznej zaleŜy od przeznaczenia przedmiotów i od Ŝądanego przez Ciebie stanu powierzchni. błyszczące pudełko. 64 . Gdy więc przedmioty aluminiowe są silnie skorodowane wówczas w celu usunięcia produktów korozji wytraw je w roztworze o składzie: woda kwas azotowy 40-procentowy NHO3 50 ml. wówczas z powierzchni aluminium przez szlifowanie i polerowanie usuń wszystkie rysy i nierówności. Dlatego teŜ aluminium przed malowaniem trzeba koniecznie utlenić. brudu oraz tłuszczu. Dopiero taka warstewka umoŜliwia dobrą przyczepność lakierów. Po prostu Ŝaden ze znanych lakierów (a zwłaszcza nitro) nie ma dobrej przyczepności do aluminium. wówczas przedmiot poddaje się szczotkowaniu miękką. taki jaki jest np. gdyŜ wynosi: 10-30 sekund. JeŜeli bowiem. powierzchnię aluminium oczyścisz i nawet najdokładniej odtłuścisz. tylko lekko błyszczący mat. a następnie pomalujesz. Czas wytrawiania w tym roztworze jest bardzo krótki. to juŜ po paru dniach zauwaŜysz odstawanie oraz złuszczanie się powłoki.Pragnę Ci wyjaśnić. A więc broszki. Oczywiście i tu nie obejdzie się bez wstępnego starannego przygotowania powierzchni. a następnie uszczelniającej. nie wapnem. Z kolei. po poprzednim przemyciu rozpuszczalnikiem zanurz na 2-3 minuty w gorącej kąpieli odtłuszczającej o składzie: woda dwuchromian potasowy K2Cr2O7 60 ml 20 ml. Do odtłuszczania wstępnego przedmiotów wypolerowanych mechanicznie uŜyj miękkiej szczotki i rozpuszczalnika organicznego . oraz przedmioty wykonane ze stopów aluminium.acetonu. 50 ml. Obróbka aluminium zwana alodynowaniem polega na zanurzeniu przedmiotów w odpowiedniej kąpieli utleniającej. 10 g.

PrzecieŜ juŜ raz na początku było polerowanie? Zgoda. . zwanego teŜ często wybłyszczaniem. lustrzanego połysku. pięknym wyglądzie przedmiotu. nie moŜna jednak powierzchniom aluminium nadać pełnego.5 g. polerowanie).5 g. PoniewaŜ polerowanie decyduje o przyszłym. następnie trawienie i wreszcie odtłuszczanie. weź do polerowania lub do utleniania. Zebrało się juŜ parę spraw. mechanicznym polerowaniem stalowego przedmiotu nieszlifowanego. W podanej ilości wody rozpuść fosforan trójsodowy.zapytasz. Najpierw idzie obróbka mechaniczna (szlifowanie. a elektrolityczna pozwała wytworzyć na aluminium dosłownie lustro. po czym dodaj szkło wodne. następnie wodorotlenek sodowy. to proces chemiczny spowoduje jej rozjaśnienie. Polega bowiem ono na parominutowej kąpieli w gorących roztworach wybłyszczających. W podanej ilości wody rozpuść najpierw 20 g dwuchromianu potasowego. Metodą polerowania chemicznego. głębokimi rysami. 110 ml. Polerowanie chemiczne Polerowaniu chemicznemu poddaje się przedmioty w celu rozjaśnienia powierzchni oraz nadania im połysku. ale nie zapominaj. które wymagają wyjaśnienia. następnie dodaj kwas fosforowy. wybłyszczenie i wygładzenie.kwas siarkowy stęŜony H2SO4 kwas fosforowy stęŜony H3PO4 40 ml. Ŝe trawienie jest procesem ostatnim.. Temperatura roztworów odtłuszczających musi wynosić 50-60°C. a na końcu kwas siarkowy.7 g. a obrobionego poprzednio jedynie grubym pilnikiem. zasadnicze. podam Ci obie metody polerowania aluminium. Przedmioty wyjęte z kąpieli odtłuszczającej opłucz dokładnie zimną wodą i od razu. co to znaczy? . 0. O właśnie. Bądź uwaŜny i pracuj ostroŜnie. Skład tych roztworów oraz warunki pracy mogą być róŜne. Do polerowania chemicznego są stosowane roztwory o następującym składzie: 65 . Polerowanie chemiczne jest procesem prostym. MoŜemy to porównać ze zwykłym. Tymczasem w przypadku aluminium sprawa przedstawia się inaczej. szybkim i nie wymagającym stosowania Ŝadnych dodatkowych urządzeń. w cyklu przygotowania przedmiotu. było. Tak przygotowany przedmiot moŜna juŜ poddać utlenianiu lub teŜ polerowaniu. JeŜeli powierzchnia przedmiotu była poprzednio starannie wypolerowana mechanicznie. 4. Ŝe aluminium moŜna polerować trzema sposobami mechanicznie. Polerowanie chemiczne jest juŜ znacznie lepsze. chemicznie i elektrolitycznie. bowiem rozpuszczaniu się obu tych kwasów towarzyszy wydzielanie się bardzo duŜych ilości ciepła. gdy błyszczące miejsca są poprzecinane bardzo licznymi. 3. jeszcze mokre (nie dotykając oczywiście ich palcami). A oto drugi prostszy przepis na kąpiel do ostatecznego odtłuszczania aluminium: woda wodorotlenek sodowy NaOH fosforan trójsodowy Na3PO4 szkło wodne 91 ml. Sposób mechaniczny nie daje nigdy zbyt dobrych wyników. Dotychczas przyzwyczajony byłeś do tego.

kwas azotowy o stęŜeniu 60-procentowym HNO3 kwas octowy lodowaty CH3COOH 8.w podwyŜszonej temperaturze. Są one następujące: 1. 66 . ale pozwalającym na nadanie powierzchni pełnego.1. Katodą jest blacha stalowa. a gęstość prądu 3-4 A/dm2. zwierciadlanego blasku. 3. Ze względu na wywiązujące się podczas polerowania chemicznego duŜo ilości szkodliwych par i gazów (pary kwasów. Ŝe do tego procesu trzeba stosować i duŜe napięcie. Woda 20 ml. Wypolerowane przedmioty musisz natychmiast bardzo starannie wypłukać w zimnej wodzie. kwas siarkowy o stęŜeniu 60-procentowym H2SO4 25 ml. czas zanurzenia 3-5 minut. i duŜą gęstość prądu. napięcie 12-14 V. czas polerowania 2-6 minut. 15 g. 250 g. 150 g. 3 ml. czas zanurzenia 0. Woda węglan sodowy Na2CO3 fosforan trójsodowy Na3PO4 80 ml. 2. Tą właśnie metodą poleruje się sztuczną biŜuterię.5 g. 200 ml. 4. 70 ml. kwas fosforowy stęŜony H3PO4 75 g. Woda 15 ml. a kąpiele muszą pracować . kwas fosforowy stęŜony H3PO4 80 ml. Proces elektrolitycznego polerowania przebiega właściwie. gdy roztwór jest ogrzany do temperatury 70 C. Ŝe takie polerowanie jest procesem dość trudnym do przeprowadzenia.5 g. Woda kwas fosforowy stęŜony H3PO4 kwas siarkowy stęŜony H2SO4 bezwodnik kwasu chromowego CrO3 14 ml. 6 g.woda azotan sodowy NaNO3 azotyn sodowy NaNO2 wodorotlenek sodowy NaOH Temperatura roztworu 90-100°C. Temperatura roztworu 110C.5-2 minuty.) proces ten najlepiej przeprowadzaj na otwartej przestrzeni. 2. Temperatura roztworu około 100°C. 150 g. czas zanurzenia 10-15 minut. Kwas fosforowy stęŜony H3PO4 75 ml. 5 g. Ze wszystkich moŜliwych przepisów na elektrolityczne polerowanie podaję Ci tylko metody wymagające stosunkowo najmniejszego napięcia i natęŜenia prądu. 2. kwas azotowy o stęŜeniu 60-procentowym HNO3 5 ml. Cała trudność w przeprowadzeniu elektrolitycznego polerowania aluminium polega na tym. Temperatura roztworu 75-85°C. odblaskowe wkładki reflektorów lub specjalne zwierciadła. Czas polerowania wynosi 5-6 minut. Polerowanie elektrolityczne Zaznaczam z góry. tlenki azotu itp.

stosując napięcie 10-15 V i gęstość prądu 10-15 A/dm2 polerowanej powierzchni. Do elektrolitycznego polerowania w tym roztworze trzeba stosować katody miedziane. odpornej chemicznie i mechanicznie warstewki tlenku glinowego Al2O3. stanowi kwas fluoroborowy HBF4. zaś wiszący na szynie środkowej jest katodą (biegun ujemny). Jeszcze raz zwracam Twoją uwagę. umieść pręt mosięŜny lub aluminiowy i połącz go z dodatnim biegunem źródła prądu stałego. po obu jej stronach.Polerowanie w tej kąpieli naleŜy prowadzić w temperaturze 80-85°C. 67 . Rozpuszczaniu bowiem ulegają przede wszystkim wszelkie najmniejsze nawet występy na powierzchni aluminiowego przedmiotu. Uwaga: apeluję do Twojego rozsądku. Pamiętaj o rękawiczkach. Do przeprowadzenia elektrolitycznego polerowania potrzebne jest naczynie szklane lub kamionkowe (kwas fluoroborowy szkła nie trawi). To on teraz właśnie pod wpływem prądu elektrycznego ulega powolnemu rozpuszczaniu. Wewnątrz naczynia. Katodą podczas elektrolitycznego polerowania w tej kąpieli musi być pasek blachy ze stali kwasoodpornej. W wyniku reakcji H3BO3 + 4HF → HBF4+3H2O powstaje natychmiast kwas fluoroborowy HBF4. Po rozpuszczeniu się tego związku. stale mieszając. Tak otrzymana kąpiel pracuje w temperaturze 25-35°C. Ŝe podczas elektrolitycznego polerowania glinu połączenia źródła prądu z szynami są odwrotne niŜ przy galwanicznym pokrywaniu. Przyjrzyj się uwaŜnie rysunkom zamieszczonym obok. W odległości 10 cm od szyny środkowej. bardzo starannie umocuj na drucie aluminiowym i zawieś na środkowej szynie. Bezbarwna przezroczysta warstewka doskonale zabezpiecza uprzednio wypolerowane powierzchnie oraz dzięki swej mikroporowatej strukturze pozwala na ich późniejsze trwałe barwienie. A teraz parę słów u samym procesie. Dzięki temu powierzchnia staje się coraz bardziej gładka i lśniąca. Przedmioty przeznaczone do polerowania. ale jest anodą (biegunem dodatnim). przedmiot musisz wkładać do kąpieli polerującej i wyjmować z niej zawsze przy włączonym prądzie elektrycznym. Przedmioty wyjęte z kąpieli polerującej (niezaleŜnie od jej składu) musisz od razu dokładnie opłukać wodą. Elektrolitycznie polerowany przedmiot teŜ wisi na szynie środkowej. Ŝe proces ten ma za zadanie wytworzenie na obrabianym przedmiocie twardej. a czas polerowania 10-15 minut. Szyny te połącz z ujemnym biegunem źródła prądu stałego. a zwłaszcza jego stopów. Zabieramy się do utleniania anodowego Na wstępie pragnę Ci przypomnieć. przy napięciu 30-35 V. abyś z całą powagą podszedł do pracy ze Ŝrącym i trującym kwasem fluorowodorowym. Przy galwanicznym pokrywaniu na szynach bocznych wiszą rozpuszczające się anody (biegun dodatni). juŜ dokładnie odtłuszczone. Jeszcze lepszy roztwór do elektrolitycznego polerowania aluminium. Gęstość prądu powinna wynosić 6-8 A/dm2. połóŜ dwie boczne szyny i zawieś na nich odpowiednie katody. na jego brzegach obłoŜonych drewnem. PoniewaŜ kąpiele działają bardzo silnie trawiące (rozpuszczające) na aluminium. przedmiot. Na tym właśnie polega istota tego rodzaju polerowania. gdy do szklanego lub porcelanowego naczynia wlejesz 25 ml wrzącej wody i rozpuścisz w niej 5 g kwasu borowego HgBO3 (popularny kwas borny do nabycia w aptekach). dolewaj 30 ml kwasu fluorowodorowego HF. Taki roztwór otrzymasz. Na szynie tej będziesz zawieszał polerowane przedmioty.

wówczas zarówno powierzchnia drutu. a tym samym utlenianie juŜ nie zachodzi. barwiący utleniane powierzchnie aluminium na kolor złoty. Temperatura roztworu kwasu siarkowego podczas utleniania nie ma prawa przekroczyć 20°C. Jeśli wydzielanie się gazów ustanie. Wobec tego prąd przestaje juŜ dopływać do utlenianego przedmiotu. Dlatego musisz go jak najsilniej skręcić na przedmiocie. Najprostszą kąpielą utleniającą jest wodny roztwór kwasu siarkowego. Powierzchnia kaŜdej katody musi być nieco większa niŜ powierzchnia utlenianego przedmiotu. jak i teraz. gdy na ciemne. Pamiętaj jednak. stosuj 10-procentowy roztwór. szczególnie na kolor czarny. JeŜeli więc roztwór zbytnio się ogrzeje. musisz przerwać pracę i poczekać aŜ wystygnie. o tym. tak aby całkowicie były zanurzone w roztworze kwasu. Barwienie aluminium Ten proces prowadzi się w celu wprowadzenia w mikropory warstewki Al2O3 barwników nieorganicznych bądź organicznych. gdy chcesz jednak zabarwić przedmiot na czarno. utleniaj go 30-40 minut. Napięcie powinno wynosić 16-20 V. Na szynie środkowej (ale zawsze przy włączonym prądzie) będziesz zawieszać utleniany przedmiot. 68 . na którym zawieszamy przedmiot. a obie szyny boczne z ujemnym biegunem źródła prądu stałego. wytraw l2 minuty w jednoprocentowym wodnym roztworze kwasu azotowego o temperaturze 1825°C. Ŝe podczas procesu utleniania równieŜ powierzchnia drutu. ze styk przedmiotu z drutem jest zły. jak i przedmiotu pokrywa się warstewką tlenku. zwane równieŜ anodowym (bo zachodzi na elektrodzie dodatniej . ZaleŜnie od poŜądanego odcienia barwienie trwa 0. środkową szynę połącz z dodatnim. Po wytrawieniu przedmiot jeszcze raz opłucz w zimnej wodzie i od razu zawieś w kąpieli utleniającej. Jeśli przedmioty chcesz następnie barwić na kolory jasne. Przy barwach jasnych wystarczy 10-15 minutowe utlenianie. Prawidłowo przebiegający proces utleniania poznasz po obfitym wydzielaniu się gazów na utlenianym przedmiocie. aby zapewnić dobry styk. słuŜy zarazem do doprowadzenia prądu. Zarówno przy elektrolitycznym polerowaniu. Czas utleniania zaleŜy od barwy. Do barwienia na złoto stosuje się 2-6-procentowe roztwory wodne tego związku o temperaturze 65°C. Natomiast na szynach bocznych przy pomocy drutu miedzianego zawieś katody z cienkiej blachy ołowianej. Elektrolityczne utlenianie aluminium. Zabieg ten zapewnia usunięcie z powierzchni pasywnej błonki utrudniającej utlenianie. Drut aluminiowy. Przedmioty przeznaczone do utleniania zawieś na środkowej szynie na grubym drucie aluminiowym. a gęstość prądu 1-2 A/dm2. Jeśli więc drut jedynie luźno opasuje przedmiot. Najpewniejszym doprowadzeniem prądu jest wkręcenie drutu aluminiowego w nagwintowany otwór w przedmiocie. wówczas uŜywaj 20-procentowego roztworu kwasu siarkowego. będzie to sygnał.5 do 4 minut. lecz musisz zmienić sposób połączenia szyn ze źródłem prądu. Wśród barwników nieorganicznych największe znaczenie ma szczawian Ŝelazowo-amonowy Fe(NH4)3(C2O4)3. Do barwienia na kolor brązowy uŜywa się ogrzaną do temperatury 40°C mieszaninę zawierającą 2-5-procentowy roztwór nadmanganianu potasowego KMnO4 i l-3-procentowy roztwór octanu kobaltowego Co(C2H6O2)2.Przedmioty przeznaczone do utleniania.anodzie). jaką chcesz następnie nada przedmiotowi. a warstewka ta bardzo źle przewodzi prąd elektryczny. moŜesz przeprowadzić w swojej zwykłej wanience. bezpośrednio przed zanurzeniem w kąpieli. na którym wisi przedmiot pokrywa się warstewką tlenku glinowego.

1 l. 4 g. jakby w nagrodę za dobrze przeprowadzone trudne procesy poprzednie. W przypadku zaś. jedno takie opakowanie rozpuść w 250 ml gorącej wody. osobno w 200 ml wody .Bardzo prostym barwnikiem nieorganicznym jest teŜ 10-procentowy wodny roztwór dwuchromianu potasowego K2Cr2O7. jest dziecinnie łatwy . to je wytraw w roztworach podanych na początku rozdziału. a tym samym zostaje uwięziony w nich barwnik. 180 g. Barwienie odbywa się w wodnych roztworach o temperaturze 65°C i trwa 2-10 minut. Powstała podczas utleniania warstewka tlenku glinowego jest mikroporowata. a następnie chemicznie w jednym ze znanych Ci juŜ roztworów. Kąpiel ogrzewa się do temperatury 50°C i zanurz w niej przedmioty (często mieszając) na jedną godzinę. Podaję dwa przepisy ha przygotowanie kąpieli do alodynowania: Bezwodnik kwasu chromowego CrO3 kwas fosforowy stęŜony H3PO4 fluorek sodowy NaF woda do objętości 12 g. oba roztwory zlej razem. rozcieńczając stęŜony handlowy kwas azotowy wodą w stosunku 1:1. gdyŜ tworzą ją kryształki pooddzielane mikrokanalikami. Kąpiel o tym składzie ogrzewa się do temperatury 42-46°C i zanurza w niej przedmioty na 12 minuty. 2. Podczas barwienia w kanaliki te wnika barwnik. Alodynowanie w praktyce Zapoznam Cię teraz z przepisami i wskazówkami wykonania procesu alodynowania. a zarazem i całości eloksalacji trzeba przeprowadzić jeszcze uszczelnianie. Roztwór ten barwi utlenione aluminium na ładny kolor zielonkawoŜółty. po czym lekko natłuść. Przedmiotów aluminiowych nie trzeba szlifować ani polerować. Po skończonym barwieniu taką powłokę trzeba właściwie uszczelnić.fluorek sodowy. odtłuść je dokładnie przy uŜyciu acetonu.polega na godzinnym gotowaniu w czystej wodzie uprzednio zabarwionych przedmiotów. JeŜeli będziesz uŜywał barwników do tkanin w torebkach lub kulkach. Na zakończenie procesu barwienia. 2. Roztwór taki otrzymasz. Alodynowane przedmioty naleŜy stale poruszać. po czym całość dopełnij do objętości 1 litra.5 g. JeŜeli są one silnie skorodowane. 69 . Ten końcowy zabieg. gdy przedmioty nie są skorodowane. Teraz. Dwuchromian potasowy K2Cr2O7 kwas fosforowy stęŜony H3PO4 fluorek sodowy NaF woda do objętości 23 g. przedmioty zanurz na l-2 minuty w 30procentowym wodnym roztworze kwasu azotowego. dzięki temu masz moŜność uzyskania wszelkich poŜądanych kolorów. Po 60-minutowym uszczelnianiu przedmioty wysusz w trocinach. PoniewaŜ do barwienia utlenionego glinu moŜesz stosować zwykłe barwniki do tkanin. 2l W 500 ml wody rozpuść dwuchromian potasowy. A teraz omówię barwniki organiczne. Pod wpływem podwyŜszonej temperatury mikropory powłoki zamykają się. dodaj kwas fosforowy. bezpośrednio przed alodynowaniem. 73 g.

33 g. jest to dowód. Zabieg ten zapewni uszczelnienie i •utrwalenie wytworzonej .. Naukę alodynowania. 33 g. JeŜeli źródłem celuloidu mają być stare błony fotograficzne lub filmowe. Lakierowanie przeprowadza się kawałeczkiem waty umoczonej w lakierze lub miękkim pędzelkiem. Pozostaje juŜ tylko przedmiot wypłukać. Musisz je bardzo dokładnie opłukać pod bieŜącą wodą. bierzesz 6-8 g bezbarwnego. ZAKOŃCZENIE Lakier caponowy Wielokrotnie przy róŜnych okazjach zalecałem Ci stosowanie tzw. Wiesz dobrze. wysuszyć i jeŜeli nie będzie malowany. po kilku dniach matowieją.1-procentowsgo roztworu bezwodnika kwasu chromowego ogrzanego do temperatury 50°C.Po wyjęciu z -kąpieli do alodynowania przedmioty powinny mieć barwę zieloną z odcieniem Ŝółtym. emulsję).Nitro". Sam się wtedy przekonasz. Gdy juŜ nabędziesz odpowiedniej wprawy będziesz mógł eloksalować lub alodynować swój sprzęt turystyczny. utleniania i barwienia aluminium radzę Ci na początek przeprowadzić na małych blaszkach tego metalu. przezroczystego celuloidu. Ponadto lakier taki nadaje się doskonale do utrwalania róŜnych przejściowych barw wytwarzanych na miedzi i jej stopach. Pocięty na paski celuloid zalewasz mieszaniną o składzie: aceton octan amylowy octan butylowy 33 g. lakieru caponowego. Rozpuszczalnik ten nabędziesz bez większych trudności w kaŜdym sklepie z farbami. naleŜy dokładnie odtłuścić za pomocą acetonu. Roztwór ten to juŜ gotowy lakier. po czym zanurzyć na pól minuty do wodnego 0. oczyszczony z warstwy światłoczułej. maselniczki. Po 3 dniach. najlepiej pokostem lub olejem lnianym. łapki do kocherów. niezbędniki. ale i na trwałości po starannym alodynowaniu lub eloksaIowaniu. solniczki. Dobry lakier caponowy moŜesz równieŜ wykonać według następującego przepisu: 70 . Ŝe masz do czynienia z celuloidem. przed ich uŜyciem musisz przeprowadzić identyfikację. jak bardzo zyskują one nie tylko na wyglądzie. brąz lub miedź.powłoki alodynowej. szarym lub niebieskim. gdy celuloid się całkowicie rozpuści. a później śniedzieją czy rdzewieją. W celu utrzymania dobrego lakieru caponowego. polerowania. Dzięki świetnej przyczepności do metali nadaje się on doskonale do ochrony ich powierzchni przed wpływem warunków atmosferycznych. Ŝe najstaranniej nawet wypolerowany mosiądz. Przedmiot metalowy przed pokryciem. zamiast acetonu. W przypadku gdybyś miał trudności z nabyciem podanych związków. Jeśli zapali się on od razu i spłonie szybko nic pozostawiając popiołu. octan celulozy bowiem jest trudniej palny. a nawet w mydlarniach. mydlniczki aluminiowe i róŜne inne Tobie tylko potrzebne drobiazgi. Lakier caponowy dobrze spełniający swe zadanie przygotowuje się z przezroczystego i bezbarwnego celuloidu. PoniewaŜ błony filmowe są wykonywane z celuloidu lub octanu celulozy. zlewasz ostroŜnie klarowną górną warstwę cieczy. bardzo lekko natłuścić. octanu amylowego i octanu butyIowego moŜesz uŜyć po prostu 100 ml rozpuszczalnika do lakierów . nie mówiąc juŜ o stali. W tym celu zapal skrawek błony. Natomiast pokrycie tych metali cieniutką warstewką lakieru caponowego przez długie miesiące chroni je przed korozją i trwale konserwuje połysk wypolerowanych powierzchni. usuń z nich dokładnie warstwę światłoczułą (czyli tzw.

winian sodowo-potasowy. Wiele z wymienionych w tej ksiąŜce odczynników chemicznych moŜesz z powodzeniem sporządzić sam w domowych warunkach. Wzorcowy Sklep Chemiczny. chlorek i węglan amonowy itd. W mydłami lub w sklepie z farbami otrzymasz równieŜ rozpuszczalnik "Nitro". Stary Rynek 87/88. Do związków takich naleŜy węglan.Biała. azotan i chlorek srebrowy. Kraków. Odczynniki Chemiczne.Informatorze" Biura Wydawniczego . N. Powiedzmy. Wzorcowy Sklep Chemiczny. PrzecieŜ kwas siarkowy ma zakład samochodowy czy nawet mały warsztacik ładujący akumulatory samochodowe. Wzorcowy Sklep Chemiczny. MHD. wosk szewski. ul. ul. Swierczewskiego 40/41. Niektóre z potrzebnych odczynników da się łatwo nabyć w aptece.10 g skrawków celuloidu rozpuść w mieszaninie octan amylowy 20 ml. siarczan i azotan miedziowy. al. Gdy więc pójdziesz tam. ul. olej rycynowy 0. ul. Kościelna 7. Odczynniki Chemiczne. 71 . jak tiosiarczan sodowy kupisz bez Ŝadnych trudności w kaŜdym sklepie z artykułami fotograficznymi. parafinę (świece) nabędziesz w większości mydłami. denaturat. 1 Maja 29. Wiem o tym doskonale. Staszica 4. ul. Gliwice. al. O odczynnikach słów kilka Chciałbym jeszcze porozmawiać z Tobą chwilkę o odczynnikach. ul. Wzorcowy Sklep Chemiczny. sodę. często wstrząsaj i przechowuj w ciepłym miejscu. MHD. ul. ul. Bohaterów Stalingradu 28. prowadzących sprzedaŜ odczynników chemicznych: BieIsko . Krakowska 51. terpentynę. Ŝe potrzebujesz kilka mililitrów kwasu siarkowego. Aceton. MHD. albo sprzedają w bardzo duŜych opakowaniach. ul. Naczynie z docieranym korkiem. Wolności 8. Poznań. Jagiellońska 23. Sniadeckich 11. Barlickiego 2. Szczecin. MHD. ul. MHD Centralna Drogeria.5 ml. który jest mieszaniną acetonu oraz octanów amylowego i butylowegu. Będą to nadmanganian i jodek potasowy. Wróblewskiego 2. Rzeszów-Osiedle. ul. MHD. Wzorcowy Sklep Chemiczny. na pewno nic odmówią Ci małej ilości kwasu. Poznań. Lublin. kwas borowy. związek ten bowiem to po prostu zwykły utrwalacz. Gdynia. Ŝe z ich nabyciem masz wiele kłopotu. Grunwaldzka 48/50. Więc co robić? Czekać aŜ moŜe po jakimś czasie przywiozą? Chyba me. Katowice. Krakowskie Przedmieście 25. lapis. tanina. Wzorcowy Sklep Chemiczny. Nie potrzebujesz mi wcale tłumaczyć. Ŝe chemik i to dobry chemik oprócz cierpliwości i staranności musi być jeszcze zaradny i pomysłowy. Z kolei taki związek. Wzorcowy Sklep Chemiczny. Wzorcowy Sklep Chemiczny. Pamiętaj tylko. w którym odbywa się rozpuszczenie. Partyzantów 42.Chemia" w Warszawie z r.. Częstochowa. denaturat 75 ml.. ul. Pozostałe związki musisz kupić w sklepach specjalnych. Opole. Rybnik. Gdańsk-Wrzeszcz. MHD Artykuły Drogeryjne. W sklepie z artykułami chemicznymi akurat tego związku nie ma. MHD. wodorotlenek sodowy. Kielce. Bydgoszcz. poprosisz-i przyniesiesz dla wygody swoją butelkę. ul. Warszawska 3. 1970 znalazłem następujący wykaz sklepów detalicznych. czystą benzynę. W .

po pierwsze nie jest to zadaniem tej ksiąŜki i stałaby się wtedy ona niepotrzebnie gruba i droga. Foksal 18. 72 .Warszawa. Wzorcowy Sklep Chemiczny. Wrocław. Wzorcowy Sklep Chemiczny. chcę takŜe coś pozostawić Twojej zaradności. ul. Zresztą w ramach serii "Chemia dla Ciebie" ukazała się juŜ ksiąŜeczką pt. Mariacka 7. Chętnie oczywiście podałbym Ci jeszcze dokładniejsze wskazówki dotyczące zdobywania odczynników i ich przygotowania. ul. poświęcona zorganizowaniu. Wzorcowy Sklep Chemiczny. Ponadto znajdziesz w niej sporo przepisów na samodzielne wykonanie niektórych odczynników. Rynek 49.: "Moje laboratorium". ale nic zrobię tego z dwu powodów . zagospodarowaniu oraz wyposaŜeniu domowego laboratorium. a po drugie. Zielona Góra.