ANG 1987 KONSTITUSYON NG REPUBLIKA NG PILIPINAS

PANIMULA (Preamble) Kami, ang nakapangyayaring sambayanang Pilipino, na humihingi ng tulong sa Makapangyarihang Diyos, upang bumuo ng isang makatarungan at makataong lipunan at magtatag ng isang Pamahalaan nakakatawan sa aming mga mithiin at mga lunggatiin, magtataguyod ng kabutihan sa bawat isa, mangangalaga at magpapaunlad ng aming kamanahan, at titiyak para saming sarili at angkanang susunod ng mga biyaya ng kalayaan at demokrasya sa ilalim ng pananaig ng batas at ng pamamahalang puspos ng katotohanan, katarungan, kalayaan, pag-ibig, pagkakapantay-pantay at kapayapaan, ay naglalagda at naghahayag ng Konstitusyong ito.

ARTIKULO I ANG PAMBANSANG TERITORYO (National Territory) Ang pambansang teritoryo ay binubuo ng kapuluang Pilipinas, kasama ang lahat ng mga pulo at mga karagatan na nakapaloob dito, at lahat ng iba pang mga teritoryo na nasa ganap na kapangyarihan o hurisdiksyon ng Pilipinas, na binubuo ng mga kalupaan, katubigan, at himpapawirin nito, kasama ang dagat teritoryal, ang lalim ng dagat, ang kailaliman ng lupa, ang mga kalapagang insular, at ang iba pang mga pook submarina nito. Ang mga karagatang nakapaligid, nakapagitan at nag-uugnay sa mga pulo ng kapuluan, maging ano man ang lawak at mga dimensyon ay nag-aanyong bahagi ng panloob na karagatan ng Pilipinas.

ARTIKULO II PAHAYAG NG MGA SIMULAIN AT MGA PATAKARAN NG ESTADO (Statement of Aims and Policies of the State) MGA SIMULAIN SEKSYON 1. Ang Pilipinas ay isang Estadong republikano at demokratiko. Ang ganap na kapangyarihan ay angkin ng sambayanan at nagmumula sa kanila ang lahat ng mga awtoridad na pampamahalaan. SEKSYON 2. Itinatakwil ng Pilipinas ang digmaan bilang kasangkapan ng patakarang pambansa, tinatanggap bilang bahagi ng batas ng bansa ang mga simulain ng batas internasyonal nakinikilala ng lahat at umaayon sa patakaran ng kapayapaan, pagkakapantay-pantay, katarungan, kalayaan, pakikipagtulungan, at pakikipagkaibigan sa lahat ng mga bansa.

SEKSYON 3. Ang awtoridad na sibilyan ay sumasaibabaw ng sa militar sa lahat ng panahon. Ang Sandatahang Lakas ng Pilipinas ay tagapangalaga ng Sambayanan at ng Estado. Ang layunin nito ay seguruhin ang ganap na kapangyarihan ng Estado at ang integridad ng pambansang teritoryo. SEKSYON 4. Ang pangunahing tungkulin ng pamahalaan ay paglingkuran at pangalagaan ang sambayanan. Maaaring tawagan ng pamahlaan ang sambayanan upang ipagtanggol ang Estado, at sa ikatutupad niyon, ang lahat ng mga mamamayan ay maaaring atasang maghandog ng personal na serbisyo militar o sibil, sa ilalim ng kondisyong itinatakda ng batas. SEKSYON 5. Dapat sundin ng Estado ang pagpapanatili ng kapayapaan at kaayusan, ang pangangalaga ng buhay, kalayaan at ariarian, at ang pagtataguyod sa kagalingang panlahat upang matamasa ang buong sambayanan ang mga biyaya ang demokrasya. SEKSYON 6. Hindi dapat labagin ang pagkakahiwalay ng Simbahan at ng Estado. MGA PATAKARAN NG ESTADO SEKSYON 7. Dapat sundin ng Estado ang isang malayang patakarang panlabas. Sa mga pakikipagugnay nito sa ibang mga estado, dapat unang-unang isaalang-alang ang ganap na kapangyarihang pambansa, intergridad na teritoryal, kapakanang pambansa, at ang karapatan sa sariling pagpapasya. SEKSYON 8. Tinatanggap at sinusunod ng Pilipinas, nang naaalinsunod sa kapakanang pambansa, ang patakarang malaya laban sa pagkakaroon ng sandatang nukleyar sa teritoryo nito. SEKSYON 9. Dapat itaguyod ng Estado ang makatwiran at dinamikong kaayusang panlipunan na titiyak sa kasaganaan at kasarinlan ng bansa at magpapalaya sa sambayanan laban sa kahirapan sa pamamagitan ng mga patakarang nagtatakda ng sapat na mga lingkurang panlipunan, nagtataguyod ng pagkakataon na magkahanapbuhay ang lahat, umaangat ng istandard ng pamumuhay at ng lalong mainam na uri ng buhay para sa lahat. SEKSYON 10. Dapat itaguyod ng Estado ang katarungang panlipunan sa lahat ng mga yugto ng pambansang pagpapaunlad. SEKSYON 11. Pinahahalagahan ng Estado ang karangalan ng bawat tao at ginagarantyahan ang lubos na paggalang sa mga karapatang pantao. SEKSYON 12. Kinikilala ng Estado ang kabanalan ng buhay pampamilya at dapat pangalagaan at patatagin ang pamilya bilang isang saligang institusyon ng lipunan. Dapat nitong pangalagaan kapwa ang buhay ng ina at ang buhay ng sanggol sa sinapupunan mula sa paglilihi. Ang likas at pangunahing karapatan at tungkulin ng mga magulang sa pagmumulat ng kabataan para sa kahusayang sibiko at pagpapaunlad ng karakter na moral ay dapat tumanggap ng tangkilik ng Pamahalaan. SEKSYON 13. Kinikilala ng Estado ang napakahalagang tungkulin ng kabataan sa pagbuo ng bansa at dapat magtaguyod at mangalaga ng kanilang kagalingang pisikal, moral, espiritwal, intelektwal, at sosyal. Dapat nitong ikintal sa kabataan ang pagkamakabayan, nasyonalismo at pasiglahin ang paglahok nila sa mga gawaing bayan at sibiko. SEKSYON 14. Kinikilala ang Estado ang tungkulin ng mga kababaihan sa pagbuo ng bansa at dapat seguruhin ang saligang pagkakapantay-pantay ng kababaihan at kalalakihan.

SEKSYON 15. Dapat itaguyod at pangalagaan ng Estado ang karapatan sa kalusugan ng mga mamamayan at ikintal ang kamalayang kalusugan sa kanila. SEKSYON 16. Dapat pangalagaan at isulong ng Estado ang karapatan ng sambayanan sa timbang at kanais-nais na ekolohiya nang naaayon sa aluy-oy at tugma ng kalikasan. SEKSYON 17. Dapat mag-ukol ng prayoridad ang Estado sa edukasyon, agham, at teknolohiya, mga sining, kultura at pampalakasan upang mapabulas ang pagkamakabayan at nasyonalismo, mapabilis ang kaunlarang panlipunan, at maitaguyod ang ganap na paglaya at pag-unlad ng tao. SEKSYON 18. Naninindigan ang Estado na ang paggawa ay siang pangunahing pwersang pangkabuhayan ng lipunan. Dapat nitong pangalagaan ang mga karapatan ng mga manggagawa at itaguyod ang kanilang kagalingan. SEKSYON 19. Dapat bumuo ang Estado ng pambansang ekonomiyang nakakatayo sa sarili at malaya na epektibong kinokontrol ng mga Pilipino. SEKSYON 20. Kinikilala ng Estado ang napakahalagang gampanin ng pribadong sektor, pinasisigla ang pribadong negosyo, at nagbibigay ng insentibo sa kinakailangang pamumuhunan. SEKSYON 21. Dapat itaguyod ng Estado ang komprehensibong pagpapaunlad na pangnayon at repormang agraryan. SEKSYON 22. Kinikilala at itinataguyod ng Estado ang mga karapatan ng mga katutubong pamayanang kultural sa loob ng balangkas ng pambansang pagkakaisa at pag-unlad. SEKSYON 23. Dapat pasiglahin ng Estado ang mga organisasyong di-pampamahalaan, saligpamayanan, o sektoral na nagtataguyod ng kagalingan ng bansa. SEKSYON 24. Kinikilala ng Estado ang napakahabang gampanin ng komunikasyon at impormasyon sa pagbuo ng bansa. SEKSYON 25. Dapat seguruhin ng Estado ang awtonomiya ng mga pamahalaang lokal. SEKSYON 26. Dapat seguruhin ng Estado ang pantay na pag-uukol ng mga pagkakataon para sa lingkurang pambayan, at ipagbawal ang mga dinastiyang politikal ayon sa maaaring ipagkahulugan ng batas. SEKSYON 27. Dapat pamalagiin ng Estado ang pagkamatapat at pagkamarangal sa lingkurang pambayan at magsagawa ng positibo at epektibong mga hakbangin laban sa graft and corruption. SEKSYON 28. batay sa makatwirang mga kondisyon na itinakda ng batas, inaangkin at ipinatutupad ng Estado ang patakarang lubos na hayagang pagsisiwalat ng lahat ng mga transaksyon nito na kinapapalooban ng kapakanang pambayan.

ARTIKULO III

KATIPUNAN NG MGA KARAPATAN (Bill of Rights) SEKSYON 1. Hindi dapat alisan ng buhay, kalayaan, or ariarian ang sino mang tao nang hindi kaparaanan ng batas, ni pagkaitan ang sino mang tao ng pantay na pangangalaga ng batas. SEKSYON 2. Ang karapatan ng mga taong-bayan na magkaroon ng kapanatagan sa kanilang sarili, pamamahay, papeles, at mga bagay-bagay laban sa hindi makatwirang paghahalughog at pagsamsam sa ano mang layunin ay hindi dapat labagin, at hindi dapat maglagda ng warrant sa paghalughog o warrant sa pagdakip maliban kung may malinaw na dahilan na personal na pagpapasyahan ng hukom matapos masiyasat ang mayhabla at ang mga testigong maihaharap niya sa ilalim ng panunumpa o patotoo, at tiyakang tinutukoy ang lugar na hahalughugin, at mga taong darakpin o mga bagay na sasamsamin. SEKSYON 3. (1) Hindi dapat labagin ang pagiging lihim ng komunikasyon at korespondensya maliban sa legal na utos ng hukuman, o kapag hinihingi ang naiibang kaligtasan o kaayusan ng bayan ayon sa itinakda ng batas. (2) Hindi dapat tanggapin para sa ano mang layunin sa alin mang hakbangin sa paglilitis ang ano mang ebidensya na nakuha nang labag dito o sa sinusundang seksyon. SEKSYON 4. Hindi dapat magpatibay ng batas na nagbabawas sa kalayaan sa pananalita, pagpapahayag, o ng pamamahayagan, o sa karapatan ng mga taong-bayan na mapayabang magkatipon at magpetisyon sa pamahalaan upang ilahad ang kanilang mga karaingan. SEKSYON 5. Hindi dapat magbalangkas ng batas para sa pagtatatag ng relihiyon, o nagbabawal sa malayang pagsasagamit nito. Dapat ipahintulot magpakailanman ang malayang pagsasagamit at pagtatamasa ng pagpapahayag ng relihiyon at pagsamba nang walang pagtatangi o pamimili. Hindi dapat kailanganin ang pagsusulit pangrelihiyon sa pagsasagamit ng karapatang sibil o pampulitika. SEKSYON 6. Hindi dapat bawalan ang kalayaan sa paninirahan at ang pagbabago ng tirahan sa saklaw ng mga katakdaang itinatadhana ng batas maliban sa legal na utos ng hukuman. Ni hindi dapat bawalan ang karapatan sa paglalakbay maliban kun gpara sa kapakanan ng kapanatagan ng bansa, kaligtasang pambayan, o kalusugang pambayan ayon sa maaaring itadhana ng batas. SEKSYON 7. Dapat kilalanin ang karapatan ng taong-bayan na mapagbatiran hinggil sa mga bagaybagay na may kinalaman sa tanan. Ang kaalaman sa mga opisyal na rekord, at sa mga dokumento at papeles tungkol sa mga opisyal na gawain, transaksyon, o pasya, gayon din sa mga datos sa pananaliksik ng pamahalaan na pinagbabatayan ng patakaran sa pagpapaunlad ay dapat ibigay sa mamamayan sa ilalim ng mga katakdaang maaaring itadhana ng batas. SEKSYON 8. Hindi dapat hadlangan ang karapatan ng mga taong-bayan kabilang ang mga naglilingkod sa publiko at pribadong sektor na magtatag ng mga asosasyon, mga unyon, o mga kapisanan sa mga layuning hindi lalabag sa batas. SEKSYON 9. Ang mga pribadong ariarian ay hindi dapat kunin ukol sa gamit pambayan nang walang wastong kabayaran. SEKSYON 10. Hindi dapat magpatibay ng batas na sisira sa pananagutan ng mga kontrata. SEKSYON 11. Hindi dapat ipagkait sa sino mang tao ang malayang pagdulog sa mga hukuman at sa mga kalupunang mala-panghukuman at sa sat na tulong pambatas nang dahil sa karalitaan.

(3) Hindi dapat tanggaping ebidensya laban sa kanya ang ano mang pagtatapat o pag-amin na nakuha nang labag sa seksyong ito o sa seksyong labing-pito. at dapat magtamasa ng karapatang magmatwid sa pamamagitan ng sarili at ng abogado. bago mahatulan. ingkomunikado. maliban sa mga nahahabla sa mga paglabag na pinarurusahan ng reclusion perpetua kapag matibay ang ebidensya ng pagkakasala. maaring ituloy ang paglilitis kahit wala ang nasasakdal sa pasubaling marapat na napatalastasan siya at di makatwiran ang kanyang kabiguang humarap. pananakot. Kung hindi niya makakayanan ang paglilingkod ng abogado. SEKSYON 17. (2) Hindi dapat pairalin ang ano mang anyo ng sapilitang paglilingkod. o imbing pagpaparusa sa sino mang bilanggo o detenido o ang paggamit ng mga kaluwagang penal na dimakatao. SEKSYON 14. (2) Dapat lapatan ng kaukulang batas ang pagpapahirap na pisikal. matangi kung magtadhana ang Kongreso ng parusang kamatayan sa mga kadahilanang bunsod ng mga buktot ng krimen. Hindi maiuurong ang mga karapatang ito maliban kung nakasulat at sa harap ng abogado. Hindi dapat bawalan ang karapatan sa pyansa kahit na suspendido ang pribilehiyo ng writ of habeas corpus. makaharap ang mga testigo. mala-panghukuman. sikolohikal. Dapat magkaroon ang lahat ng mga tao ng karapatan sa madaliang paglutas ng kanilang mga usapin sa lahat ng mga kalupunang panghukuman. (2) Hindi siya dapat gamitan ng labis na pagpapahirap. magkaroon ng mabilis. at hayagan paglitis. Hindi dapat pilitin ang isang tao na tumestigo laban sa kanyang sarili. pwersa. (1) Hindi dapat detenihin ang sino mang tao dahil lamang sa kanyang paniniwala at hangaring pampulitika. SEKSYON 13. maliban kung kaparusahang pataw ng hatol ng pagkakasala. at sa kanilang mga pamilya. o maaaring palayain sa bisa ng panagot ayon sa maaaring itadhana ng batas. kinakailangang pagkalooban siya ng isa. imbi o di-makataong parusa. Ipinagbabawal ang mga lihim kulungan. Hindi dapat kailanganin ang malabis na pyansa. Gayon man. (1) Ang sino mang tao na sinisiyasat dahil sa paglabag ay dapat magkaroon ng karapatang mapatalastasan ng kaniyang karapatang magsawalang-kibo at magkaroon ng abogadong may sapat na kakayahan at malaya na lalong kanais-nais kung siya ang maypili. o pampangasiwaan. dahas. mapatalastasan ng uri at dahilan ng sakdal laban sa kanya. Dapat ibaba sa reclusion perpetua ang naipataw nang parusang kamatayan. . ni ilapat ang malupit. pagbabanta. ay dapat mapyansahan ng sapat ng pyador. o ano mang paraaan na pipinsala sa kanyang malayang pagpapasya. o ang parusang kamatayan. ang nasasakdal ay dapat ituring na walang sala hangga't hindi napapatunayan ang naiiba. solitaryo. SEKSYON 19. SEKSYON 18. maliban kung may pananalakay o paghihimagsik. walang kinikilingan. (2) Sa lahat ng mga pag-uusig kriminal. o iba pang katulad ng anyo ng detensyon. SEKSYON 15. Ang lahat ng mga tao. (4) Dapat magtadhana ang batas ng mga kaparusahang penal at sibil sa mga paglabag sa seksyong ito at gayon din ng bayad-pinsala at rehabilitasyon sa mga biktima ng labis na mga paghihirap o katulad ng mga nakagawian. SEKSYON 16. (1) Hindi dapat ipataw ang malabis na multa. (1) Hindi dapat papanagutin sa pagkakasalang kriminal ang sino mang tao nang hindi kaparaanan ng batas. Hindi dapat suspindihin ang pribilehiyo ng writ of habeas corpus. magkaroon ng sapilitang kaparaanan upang matiyak ang pagharap ng mga testigo sa paglilitaw ng ebidensyang para sa kanyang kapakanan. kapag kinakailangan ng kaligtasan pambayan.SEKSYON 12. matapos mabasa ang sakdal.

SEKSYON 22. Yaong mga nagpasya na maging mamamayang Pilipino ayon sa Seksyon 1. (2) Yaong ang mga ama o mga ina ay mga mamamayan ng Pilipinas. SEKSYON 2. ang pagkaparusa o pakaabswelto sa ilalim ng alin man dito ay magiging hadlang sa iba pang pag-uusig sa gayon ding kagagawan. Talatataan 3 nito ay dapat ituring na katutubong inianak na mga mamamayan. nagtakwil nito. sa ilalaim ng batas. at nakapanirahan sa Pilipinas sa loob ng isang taon man lamang. sila ay ituturing. 1973 na ang mga ina ay Pilipino. SEKSYON 21.SEKSYON 20. SEKSYON 3. Kung pinarurusahan ng batas at ng ordinansa ang isang kagagawan. Ang pagkamamamayang Pilipino ay maaaring mawala o muling matamo sa paraang itinatadhana ng batas. ARTIKULO IV PAGKAMAMAMAYAN (Citizenship) SEKSYON 1. na labingwalong taong gulang man lamang. . matangi kung sa kanilang kagagawan o pagkukulang. ARTIKULO V KARAPATAN SA HALAL (Voting Rights) SEKSYON 1. Ang karapatan sa halal ay maaaring gampanan ng lahat ng mga mamamayan ng Pilipinas na hindi inalisan ng karapatan ng batas. SEKSYON 4. SEKSYON 5. at (4) Yaong mga naging mamamayan ayon sa batas. (3) Yaong mga isinilang bago sumapit ang Enero 17. Hindi dapat na ang isang tao ay makalawang masapanganib ng kaparusahan sa iisang paglabag. at anim na buwan man lamang sa lugar na kanilang bobotohan kagyat bago maghalalan. Hindi dapat ibilanggo ang isang tao nang dahil sa pagkakautang o hindi pagbabayad ng sedula. Hindi dapat magpatibay ng batas ex post facto o bill of attainder. Ang dalawahang katapatan ng mga mamamayan ay salungat sa kapakang pambansa at dapat lapatan ng kaukulang batas. Ang sumusunod ay mga mamamayan ng Pilipinas: (1) Yaong mga mamamayan ng Pilipinas sa panahon ng pagkakapatibay ng Konstitusyong ito. Ang katutubong inianak na mga mamamayan ay yaong mga mamamayan ng Pilipinas mula pa sa pagsilang na wala nang kinakailangang gampanang ano hakbangin upang matamo o malubos ang kanilang pagkamamamayang Pilipino. Mananatiling angkin ang kanilang pagkamamamayan ng mga mamamayan ng Pilipinas na mag-asawa ng mga dayuhan. na pumili ng pagkamamamayang Pilipino pagsapit sa karampatang gulang.

na dapat ihalal mula sa mga purok pangkapulungan na pinaghati-hati sa mga lalawigan. at magkatabi. ARTIKULO VI ANG KAGAWARANG TAGAPAGBATAS (The Legislative Branch) SEKSYON 1. Ang boluntaryong pagtalikod sa katungkulan sa ano mang tagal ng panahon ay hindi dapat ituring na pagkaputol sa pagpapatuloy ng kanyang paglilingkod para sa buong taning na panahon ng panunungkulan na pinaghalalan sa kanya. SEKSYON 3. nakababasa at nakasusulat. mga kababaihan. buo. panrehiyon. hangga't maaari. magsasaka. at yaong ayon sa itinatadhana ng batas ay dapat ihalal sa pamamagitan ng sistemang party-list ng rehistradong partido o organisasyong pambansa. ng teritoryong magkakaratig. sa pamamagitan ng pagpili o paghahalal mula sa sektor ng mga manggagawa. sa araw ng halalan. maliban sa sektor na panrelihiyon. na dapat binubuo ng isang Senado at isang Kapulungan ng mga Kinatawan.SEKSYON 2. mga lungsod at Metropolitan Manila Area ayon sa rami ng kinauukulang mga naninirahan. at batay sa magkakatulad at paunlad na pagdami. Sa loob ng tatlong magkakasunod na taning ng panunungkulan pagkaraang maratipikahan ang Konstitusyong ito. matangi kung may naiibang itinatadhana ang batas. maliban sa lawak na inilaan sa mga taongbayan ng tadhana tungkol sa pagpapatiuna at referendum. mahirap na tagalungsod. Ang bawat lungsod na ang populasyon ay dalawang daa't limampung libo man . Hindi dapat manungkulan ang sino mang Senador ng mahigit sa dalawang magkasunod na taning ng panunungkulan. dalawamput limang taong gulang man lamang. SEKSYON. at pansektor. (2) Ang kinatawang party-list ay dapat na binubuo ng dalawampung porsyento ng lahat ng mga kagawad ng Kapulungan ng mga Kinatawan. rehistradong botante. ayon sa itinatadhana ng batas. Dapat magtakda ang Kongreso ng isang sistema para maseguro ang pagiging sekreto at sagrado ng mga balota at gayon din ng isang sistema para sa pagbotong liban ng mga kwalipikadong Pilipino na nasa ibang bansa. mga katutubong pamayanang pangkalinangan. at naninirahan sa Pilipinas sa loob ng panahong hindi kukulangin sa dalawang taon kagyat bago sumapit ang araw ng halalan. sa katanghalian ng ikatatlumpung araw ng Hunyo na sumusunod sa araw ng pagkakahalal sa kanila. ang kalahati sa mga pwestong nakalaan sa mga kinatawang party-list ay dapat punan. SEKSYON 2. (1) Ang Kapulungan ng mga Kinatawan ay dapat buuin ng hindi hihigit sa dalawang daan at limampung kagawad matangi kung magtakda ang batas ng naiiba. ayon sa maaaring itadhana ng batas. Ang Senado ay dapat buuin ng dalawampu't apat na Senador na dapat ihalal sa kalahatan ng mga kwalipikadong botante ng Pilipinas. Ang taning ng panunungkulan ng mga Senador ay dapat na anim na taon at dapat magsimula. Dapat masalalay sa isang Kongreso ng Pilipinas ang kapangyarihang Tagapagbatas. ang Kongreso ay dapat bumalangkas ng isang pamamaraan na hindi na kakailanganin ang tulong ng mga ibang tao. Hanggang sumapit ang panahong iyon. SEKSYON 5. kabataan at sa iba pang mga sektor na maaaring itadhana ng batas. Hindi dapat maging Senador ang sino mang tao matangi kung siya ay katutubong ipinanganak na mamamayan ng Pilipinas at. Para sa mga taong may kapansanan at mga hindi marunong bumasa at sumulat. sila ay pahihintulutang bumoto sa ilalim ng umiiral na mga batas at ng mga tuntuning maaaring ihayag ng Komisyon ng Halalan upang maprotektahan ng pagiging sekreto ng balota. (3) Ang bawat purok pangkapulungan ay dapat buuin.

SEKSYON 11. Ang mga Kagawad ng Kapulungan ng mga Kinatawan ay dapat ihalal para sa taning ng tatlong taon na magsisimula. (4) Sa loob ng tatlong taon kasunod ng ulat ng bawat census. matangi kung may naiibang itinatadhana ang batas. SEKSYON 7. ay dalawampu't limang taong gulang man lamang. ang regular na halalan ng mga Senador at ng mga Kagawad ng Kapulungan ng mga Kinatawan ay dapat iraos sa ikalawang Lunes ng Mayo. o sa alin mang bahagi. at. ay dapat na magsagawa ng ganap na pagsisiwalat ng kanilang mga interes na pampananalapi at pangnegosyo. SEKSYON 10. Kung magkabakante sa Senado o sa Kapulungan ng mga Kinatawan. Dapat ipabatid nila sa kinauukulang Kapulungan ang maaaring umusbong na salungat na interes sa paghaharap ng isang panukalang pagsasabatas na sila ang mayakda. ay dapat magkaroon ng isa man lamang kintawan. ay dapat na may pribilehiyo laban sa pagkaaresto habang may sesyon ang Kongreso. SEKSYON 8. instrumentalidad nito. SEKSYON 12. sangay. Ang isang Kagawad ay hindi dapt tanungin o papanagutin sa alin mang ibang lugar dahil sa ano mang talumpati o debate sa Kongreso o sa alin mang komite nito. SEKSYON 9. sa mga araw ng halalan. kabilang ang mga korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan o mga subsidiary nito. nang hindi magbibitiw sa kanyang katungkulan. at nakapanirahan doon sa loob ng panahong di kukulangin sa isang taon kagyat bago sumapit ang araw ng halalan. maliban sa mga kinatawan ng party-list. Hindi rin siya dapat mahirap sa alin mang katungkulan na maaaring nalikha o naragdagan ang sahod sa loob ng taning na panahon ng panunungkulan na pinaghalalan sa kanya. SEKSYON 6. Ang lahat ng mga Kagawad ng Senado at ng Kapulungan ng mga Kinatawan. Ang isang Senador o Kagawad ng Kapulungan ng mga Kinatawan sa lahat ng mga paglabag na may parusang pagkabilanggong hindi hihigit sa anim na taon. sa katanghalian ng ikatatlumpung araw ng Hunyo na sumusunod sa pagkahala sa kanila.lamang. Hindi dapat maging Kagawad ng Kapulungan ng mga Kinatawan ang sino mang tao matangi kung siya ay katutubong ipinanganak na mamamayan ng Pilipinas at. Ang boluntaryong pagtalikod sa katungkulan sa ano mang tagal ng panahon ay hindi dapat ituring na pagkaputol sa pagpapatuloy ng kanyang paglilingkod para sa buong taning ng panahon ng panunungkulan sa pinaghalalan sa kanya. Hindi dapat manungkulan ang sino mang Kagawad ng Kapulungan ng mga Kinatawan nang mahigit sa tatlong magkakasunod na taning ng panunungkulan. rehistradong botante sa purok na paghahalalan sa kanya. hindi dapat magkabisa ang ano mang pagdaragdag sa nasabing sahod hanggang hindi natatapos ang buong taning sa panunungkulan ng lahat ng Kagawad ng Senado at ng Kapulungan ng mga Kinatawan na nagpatibay sa pagdaragdag na iyon. o ang bawat lalawigan. sa simula ng panunungkulan. SEKSYON 13. Dapat itakda ng batas ang mga sahod ng mga Senador at ng mga Kagawad ng Kapulungan ng mga Kinatawan. maaaring tumawag ng tanging halalan upang punan ang pagkakabakanteng iyon sa paraang itinakda ng batas. Matangi kung may naiibang itatadhana ang batas. . ngunit ang Senador o Kagawan ng Kapulungan ng mga Kinatawan na mahahalal sa gayong paraan ay manunuparan sa loob lamang ng nalalabing panahon ng di pa natapos na taning. Ang isang Senador o Kagawad ng Kapulungan ng mga Kinatawan ay hindi maaaring humawak sa panahon ng kanyang panunungkulan ng ano mang ibang katungkulan o pagkakaempleyado sa pamahalaan. nakababasa at nakasusulat. ang Kongreso ay dapat gumawa ng muling paghahati ng mga purok pangkapulungan batay sa mga pamantayang itinatadhana sa seksyong ito.

Ang parusang suspensyon kapag ipinataw. kasama ang alin mang korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan. bilang Tagapangulo ex-officio. Ang bawat Kapulungan ay dapat mag-ingat ng isang Record ng mga gawain nito. at sa ilalim ng mga parusa. (4) Ang bawat Kapulungan ay dapat mag-ingat ng isang Journal ng mga gawain nito. at sa panapanahon ay maglathala niyon. na pipiliin batay sa representasyong proporsyonal mula sa mga partidong pampulitika at sa mga partido o organisasyong nakarehistro sa ilalim ng sistemang party-list na kinakatawan doon. SEKSYON 15. mga Linggo. sa loob ng taning ng panahon ng kanyang panunungkulan. Ang bawat Kapulungan ay dapat pumili ng iba pang mga pinuno na sa palagay nito ay maaaring kinakailangan. SEKSYON 18. (1) Ang Senado ay dapat maghalal ng Pangulo nito at ang Kapulungan ng mga Kinatawan ng Speaker nito. at dapat magpatuloy na nagsesesyon sa loob ng tiyak na bilang ng mga araw na maaari nitong itakda hanggang sa tatlumpung araw bago magbukas ang susunod na regular na sesyon na ito. at ang mga "Oo" at mga "Hindi" sa ano mang suliranin ay dapat itala sa Journal. at mga pista opisyal. mga ulat ng halalan. nang di kasang-ayon ang isa't isa. Ang bawat Hukumang Panghalalan ay dapat buuin ng siyam na Kagawad. magparusa sa mga Kagawad nito dahil sa maligalig na kaasalan. sa kahiligan ng isang-kalima ng mga Kagawad na dumalo. ngunit ang lalong maliit na bilang ay maaaring magtindig ng pulong sa magha-maghapon at maaaring sapilitiang padaluhin ang mga Kagawad na hindi dumadalo sa ano mang paraan. gaya ng nararapat. Ang Pangulo ay maaaring tumawag ng tanging sesyon sa ano mang oras. SEKSYON 17. sa pamamagitan ng mayoryang bto ng lahat ng kauukulang Kagawad nito. labindalawang Senador at labindalawang Kagawad ng Kapulungan ng . (2) Ang mayorya ng bawat Kapulungan ay dapat bumuo ng quorum upang makatupad ng gawain. ang tatlo ay dapat mga Mahistrado ng Kataastaasang Hukuman na itatalaga ng Punong Mahistrado. ay magsuspindi o magtiwalag ng isang Kagawad. matangi kung may ibang petsang itakda ang batas. maliban sa mga bahagi na sa pasya nito ay maaaring may kinalaman sa pambansang kapanatagan. o sa ano mang prangkisa o tanging pribilehiyo na ipinagkaloob ng Pamahalaan. (5) Ang alin man sa dalawang Kapulungan sa panahon ng mga pagpupulong ng Kongreso ay hindi dapat magtindig ng pulong nang mahigit sa tatlong araw. o ng alin mang bahagi. sangay. o sa mga kalupunang mala-panghukuman at sa iba pang mga kalupunang pampangasiwaan. Ang nakatataas na Mahistrado sa Hukumang Panghalalan ay dapat na Tagapangulo nito. hindi kasama ang Sabado. Hindi maaaring personal na humarap ang sino mang Senador o Kagawan ng Kapulungan ng mga Kinatawan bilang abogado sa ano mang hukuman ng katarungan o sa mga Hukumang Panghalalan. o lumipat sa alin mang pook na iba sa sadyang pulungan ng dalawang Kapulungan. SEKSYON 16. o ang subsidiary nito. ay hindi dapat humigit sa animnapung araw. Ang Kongreso ay dapat magsimula ng pulong minsan isang taon sa ikaapat na Lunes ng Hulyo ukol sa regular na sesyon nito. na maaaring itadhana ng Kapulungan iyon.SEKSYON 14. at ang natitirang anim ay dapat na mga Kagawad ng Senado o ng Kapulungan ng mga Kinatawan. at sa pagsang-ayon ng dalawang-katlo ng lahat mga Kagawad nito. Hindi rin siya dapat maging interesado sa pananalapi nang tuwiran o di-tuwiran sa ano mang kontrata sa. (3) Ang bawat Kapulungan ay maaaring magtakda ng mga alituntunin ng mga gawain nito. o instrumentalidad nito. Ang Senado at ang Kapulungan ng mga Kinatawan ay dapat magkaroon ng sari-sariling Hukumang Pannghalalan na magiging tanging tagahatol ng lahat ng tunggalian hinggil sa halalan. at mga kwalipikasyon ng kani-kanilang mga Kagawad. Dapat magkaroon ng isang Komisyon sa Paghirang na bubuuin ng Pangulo ng Senado. Hindi siya dapat makialam sa ano mang bagay na maaaring niyang pagkakitaan sa alin mang tanggapan ng Pamahaalan o bagay na maaari siyang tawagin upang magpasya dahil sa kanyang katungkulan.

sa isang natatakdaang panahon at sa ilalim ng mga paghihigpit na maaaring ilagda nito. Ang mga Hukumang Panghalalan at ang Komisyon ng Paghirang ay dapat buuin sa loob ng tatlumpung araw makaraang matatag ang Senado at ang Kapulungan ng mga Kinatawan sa pagkakahalal ng Pangulo ng Senado at ng Speaker. mga panukalangbatas na nagpapahintulot ng pagdaragdag ng utang na pambayan. Dapat magpasya ng Komisyon sa lahat ng mga paghirang na iniharap dito sa loob ng tatlumpung araw ng sesyon ng Kongreso mula sa paghaharap ng mga ito. SEKSYON 21. Ang mga record at mga libro ng kwenta ng Kongreso ay dapat pangalagaan at ilahad sa madla nang naaayon sa batas. upang tuparin ang mga kapangyarihan at tungkulin na ipinagkaloob dito. ang gayong kapangyarihan ay mawawala sa susunod na pagtitindig ng pulong. sa tawag ng Tagapangulo nito o ng nakararami sa mga kagawad nito. SEKSYON 23. Ang Komisyon sa Paghirang ay dapat magpulong sa panahon lamang na may sesyon ang Kongreso. sa kanilang sariling pagkukusa na kasangayon ang Pangulo. Ang Tagapangulo ng Komisyon ay hindi dapat bumoto. SEKSYON 24. ay may tanging kapangyarihang magpahayag ng pag-iral ng kalagayang digma. ay maaaring humarap at dingin ng gayong Kapulungan hinggil sa ano mang bagay na nauugnay sa kanilang mga kagawaran. Kapag kakailanganin ng kapanatagan ng Estado o ng kapakanang pambayan at ito ay ilalahad nang nakasulat ng Pangulo. (1) Maaaring hindi dagdagan ng Kongreso ang mga laang-gugulin na inirekomenda ng Pangulo para sa pagpapakilos ng Pamahalaan ayon sa tinukoy na budget. maliban sa kaso ng pagpapatas. ay maaaring magpahintulot sa Pangulo. Ang mga interpelasyon ay hindi dapat tungkol lamang sa naiharap na mga katanungang nakasulat kundi maaari ring sumaklaw sa iba pang mga bagaybagay na kaugnay nito. SEKSYON 20. Matangi kung bawiin nang lalong maaga sa pamamagitan ng kapasyahan ng Kongreso. Ang Kongreso. ngunit ang Senado ay maaaring magpanukala o sumang-ayon sa pamamagitan ng mga susog. sa pamamagitan ng botong dalawang katlo ng dalawang Kapulungan na magkasamang natitipon sa sesyon sa magkahiwalay na pagboto. o sa kahilingan ng alin man sa dalawang Kapulungan. mga panukalang-batas na may bisang lokal. Ang mga nakasulat na katanungan ay dapat iharap sa Pangulo ng Senado o sa Speaker ng Kapulungan ng mga Kinatawan tatlong araw man lamang bago sumapit ang kanyang nakatakdang pagharap. sa pamamagitan ng batas. SEKSYON 19. gaya ng dapat itadhana ng mga alituntunin ng bawat Kapulungan. at mga panukalang-batas na pansarili ay dapat magmula sa Kapulungan ng mga Kinatawan lamang. na halal ng bawat Kapulungan batay sa representasyong proporsyonal mula sa mga partidong pampulitika at sa mga partido o organisasyong nakarehistro sa ilalim ng sistemang party-list na kinakatawan doon. na gumamit ng mga kapangyarihang kinakailangan at naaangkop upang isagawa ang idiniklarang pambansang patakaran. Ang lahat ng mga panukalang-batas sa laang-gugulin. ang pagharap ay dapat isagawa sa isang sesyong tagapagpaganap. rentas o taripa. Ang Senado o ang Kapulungan ng mga Kinatawan o alin man sa kanilang mga kaukulang komite ay maaaring magsagawa ng mga pasisiyasat bilang tulong sa pagbabatas ayon sa mga alintuntunin ng mga pamamaraan nito na marapat na nalathala. Ang mga puno ng mga kagawaran. at ang gayong mga libro ay dapat ma-audit ng Komisyon sa Audit na maglalathala taun-taon ng inisaisang listahan ng mga halagang ibinayad sa at ginugol para sa bawat Kagawad. (1) Ang Kongreso. Dapat maglagda ng pasya ang Komisyon sa pamamagitan ng mayoryang boto ng lahat ng Kagawad. Dapat igalang ang mga karapatan ng mga taong humarap sa o apektado ng gayong mga pagsisiyasat.mga Kinatawan. SEKSYON 25. SEKSYON 22. Dapat itakda ng batas ang . (2) Sa mga panahon ng digma o iba pang pambansang kagipitan.

pagkaraan ng gayong muling pagsasaalang-alang . nilalaman. at kung pagtibayin ng dalawang-katlo ng lahat ng mga Kagawad ng Kapulungang iyon. ang panukalang-batas ng pangkalahatang mga laang-gugulin ukol sa nakaraang taong piskal ay dapat na ituring na muling napagtibay at dapat manatiling umiiral at may-bisa hanggang sa mapagtibay ng Kongreso ang panukalang-batas ng pangkalahatang mga laang-gugulin. at ang mga puno ng mga Komisyong Konstitusyonal ay maaaring pahintulutan sa pamamagitan ng batas na dagdagan ang alin mang item sa panukalang-batas ng pangkalahatang mga laang-gugulin ukol sa kani-kanilang tanggapan mula sa natipid sa ibang mga item ng kani-kanilang mga laang-gugulin. ang Pangulo ng Senado. ang Punong Mahistrado ng Kataastaasang Hukuman. (2) Hindi dapat maging batas ang ano mang panukalang-batas na pinagtibay ng alin mang Kapulungan matangi kung ito ay mapagtibay sa tatlong pagbasa sa magkakahiwalay na araw. Sa lahat ng gayong pangyayari. kalakip ang mga tutol. at dapat itala sa Journal nito ang mga pangalan ng mga Kagawad na bumoto nang sangayon o salungat. gayon man. (5) Hindi dapat magpatibay ng isang batas na magpapahintulot ng no mang paglilipat ng mga laanggugulin. Sa huling pagbasa ng isang panukalang-batas. at dapat tustusan ng mga pondong aktwal na magagamit na pinatunayan ng Pambansang Ingat-yaman. ang Kongreso ay hindi makapagpatibay ng panukalang-batas ng pangkalahatang mga laang-gugulin ukol sa pumapasok na taong piskal. at paraan ng paghahanda ng budget. ang Speaker ng Kapulungan ng mga Kinatawan. ito'y magiging batas. SEKSYON 27. Ang ano mang gayong tadhana o pagsasabatas aya dapat sumaklaw lamang sa tinutukoy na laang-gugulin. (1) Ang bawat panukalang-batas na pinagtibay ng Kongreso ay dapat sumaklaw sa isang paksa lamang na dapat nakalahad sa pamagat nito. maliban kung ang Pangulo ay magpapatunay sa pangangailangan ng madaliang pagsasabatas nito upang matugunan ang isang pambayang kalamidad o kagipitan. SEKSYON 26. ito'y dapat ipadala. ito ay dapat maging batas na para na ring nilagdaan niya. at kung hindi. dapat niyang iveto at ibalik na kalakip ang kanyang mga tutol sa Kapulungang pinanggalingan nito. ang ang nakalimbag na mga sipi nito sa pangwakas na anyo ay naipamahagi na sa mga Kagawad nito tatlong araw bago mapagtibay ito. Dapat ipabatid ng Pangulo ang kanyang pag-veto sa alin mang panukalang-batas sa Kapulungang pinanggalingan nito sa loob ng tatlumpung araw matapos matanggap ito. at itatala sa Journal ng mga "Oo" at mga "Hindi". o lilikumin sa pamamagitan ng kinauukulang panukalang rentas na nakapaloob doon. (2) Hindi dapat mapaloob ang ano mang tadhana o pagsasabatas sa panukalang-batas ng pangkalahatang mga laang-gugulin matangi kung ito ay tumutukoy sa isang partikular na laang-gugulin doon. (7) Kung sa katapusan ng alin mang taong pisikal. (6) Ang mga pondong diskresyonaryo na inilaan para partikular na mga opisyal ay dapat na ipambayd lamang ukol sa mga layuning pambayan na patutunayan ng nararapat na mga voucher at sasailalim ng mga panuntunan na maaaring itakda ng batas. ang dalawang-katlo ng lahat ng mga Kagawad ng Kapulungang iyon ay magkaisang pagtibayin ang panukalang-batas. (3) Ang pamamaraan sa pagpapatibay ng mga laang-gugulin para sa Kongreso ay dapat sumunod nang mahigpit tulad ng sa pamamaraan ng pagpapatibay ng mga laang-gugulin para sa ibang mga kagawaran at sangay. kung hindi. ang Pangulo. sa kabilang Kapulungan upang muling isaalang-alang niyon.anyo. Dapat niyang lagdaan ito kung sinasang-ayunan niya. at ang pagbobotohan hinggil dito ay isasagawa kagyat pagkaraan nito. hindi dapat payagan ang ano mang susog dito. ang mga boto ng bawat Kapulungan ay dapat pagpasyahan sa pamamagitan ng mga "Oo" o "Hindi". (1) Ang bawat panukalang-batas na mapagtibay ng Kongreso ay dapat iharap sa Pangulo bago maging batas. na dapat magpasok ng mga tutol sa kabuuan sa katitikan nito at muling isaalang-alang ang panukalang batas. Kung. (2) Dapat magkaroon ang Pangulo ng kapangyarihang mag-veto ng ano mang partikular na item o . (4) Ang isang tanging panukalang-batas ng laang-gugulin ay dapat tumukoy sa layuning pinaguukulan nito.

sa pamamagitan ng batas. at tanging gamit sa mga layuning pangrelihiyon. pakinabang. at mga rektorya o mga kumbento na kaugnay nito. (2) Hindi kailanman dapat ilaan. simbahan. Hindi dapat magpatibay ng batas na nagkakaloob ng titulo ng pagkahari o pagkamaharlika. o sa sino mang pari. institusyong sektaryan. SEKSYON 30. ng singil ng taripa. at lahat ng mga lupain. ibayad. pastor. upang ang mga mamamayan ay tuwirang makapagpanukala at makagawa ng mga batas o makapagtibay o makatanggi sa ano mang batas o bahagi nito na pinagtibay ng Kongreso o ng lokal na kalupunang pangkapulungan pagkaraang maipatala ang petisyon doon na nilagdaan ng sampung porsyento man lamang ng kabuuang bilang mga rehistradong botante. ministro. o pang-edukasyon. para sa gamit. ng isang sistema ng pagpapatiuna at referendum. SEKSYON 31. at sa ilalim ng mga katakdaan at paghihigpit ng maaaring ipataw nito. ang balanse. Dapat magtadhana ang Kongreso. rentas. o taripa. sa loob ng madaling panahon. mga simbahan. (4) Hindi dapat magpatibay ng batasna magkakaloob ng ano mang pagkalibre sa buwis ng walang pagsang-ayon ng mayorya ng lahat ng mg Kagawad ng Kongreso. pangkawanggawa. (3) Dapat malibre sa pagbabayad ng buwis ang mga institusyong pangkawanggawa. ay maaaring magpahintulot sa Pangulo ng magtakda sa loob ng mga tiyak na hangganan. SEKSYON 29. tuwiran. maliban kung ang gayong pari. mga quota sa import at export. sa tuwiran o di-tuwiran. ministro. o tangkilik sa ano mang sekta. sa loob ng balangkas ng programa ng Pamahalaan ukol sa pambansang pagpapaunlad. (1) Dapat maging pantay-pantay at makatarungan ang tuntunin sa pagbubuwis. Dapat bumalangkas ang Kongreso ng isang paunlad na sistema ng pagbubuwis. iukol. mga gusali. at mga iba pang aktwal. at iba pangmga bayarin o singilin. (2) Ang Kongreso. ay dapat ilipat sa pangkalahatang mga pondo ng Pamahalaan. o iba pang mga guro o dignitaryo ng relihiyon bilang gayon. na ang bawat purok pangkapulungan ay kinakailangang katawanin ng tatlong porsyento man lamang ng mga rehistradong botante niyon. pastor. o gamitin ang ano mang salapi. denominasyon.mga item sa isang panukalang-batas sa laang-gugulin. (3) Ang lahat ng salapi na nalikom sa ano mang buwis na ipinataw para sa isang tanging layunin ay dapat ituring na isang tanging pondo at dapat ipambayad para sa layuning iyon lamang. o ampunan o leprosaryum ng pamahalaan. at ng mga kataliwasan doon. mga mosque. (1) Hindi dapat magbayad ng salapi mula sa Kabang-yaman maliban kung ito ay ayon sa laang-guguling isinagawa sa pamamagitan ng batas. SEKSYON 28. o sistema ng relihiyon. SEKSYON 32. ARTIKULO VII ANG KAGAWARAN NG TAGAPAGPAGANAP (The Executive Branch) . di-pangnegosyong mga sementeryo. mga bayad sa tonnage at mga pagdaong. ngunit hindi dapat magkabisa ang veto sa item o mga item na hindi niya tinutulan. o sa alin mang institusyong penal. Hindi dapat magpatibay ng batas na nagdaragdag sa hurisdiksyon sa paghahabol ng Kataastaasang Hukuman na itinatadhana sa Konstitusyong ito nang walang tagubilin at pagsang-ayon nito. o dignitaryo ay nakatalaga sa mga sandatahang lakas. Kung tapos na o itinigil ang layuning kinauukulan ng paglikha ng tanging pondo. kung mayroon. o ari-ariang pambayan.

pangangalagaan at ipagtatanggol ang kanyang Konstitusyon. at itatalaga ang aking sarili sa . Ang sino mang tao na humalili bilang Pangulo at naglingkod nang gayon sa loob ng higit na apat na taon ay hindi dapat maging kwalipikado sa paghahalal sa katularing katungkulan sa alin mang panahon. Dapat magkaroon ng isang Pangalawang Pangulo na may katangian at taning ng panunungkulan na katulad ng sa Pangulo at dapat mahalal na kasabay at sa paraang katulad ng sa Pangulo. Ang mga ulat ng bawat halalan para sa Pangulo at Pangalawang Pangulo. SEKSYON 4. Dapat maglagda ang Kongreso ng mga tuntunin nito para sa pagbilang ng mga sertipiko. ang Pangalawang Pangulo. na nakalipon en banc.SEKSYON 1. ngunit sakaling dalawa o higit pa ang magakaroon ng patas at pinakamaraming bilang ng mga boto. Dapat maging tanging hukom ang Kataastaasang Hukuman. isang reshistradong botante. tukoy sa Pangulo ng Senado. SEKSYON 3. Maaari siyang alisin sa panunungkulan sa paraang katulad ng sa Pangulo. Bago magsimula sa pagtupad ng kanilang katungkulan ang Pangulo. at isang residente ng Pilipinas sa loob ng sampung taon man lamang kagyat bago ang gayong halalan. ang regular na halalan para sa Pangulo at Pangalawang Pangulo aya dapat iraos sa ikalawang Lunes ng Mayo. Pagkatanggap ng sertipiko sa bilang. nang hindi lalampas ang tatlumpung araw pagkaraan ng araw ng halalan. magiging makatarungan sa bawat tao. ipatutupad ang mga batas nito. nakababasa at nakasusulat. na pinatibayan gaya ng nararapat ng lupong tagabilang ng bawat lalawigan o lungsod. Ang boluntaryong pagtalikod sa katungkulan sa ano mang tagal ng panahon ay hindi dapat ituring na pagkaputol sa pagpapatuloy ng paglilingkod para sa buong taning na panahon ng panunungkulan na pinaghalalan sa kanya. Ang Pangulo at Pangalawang Pangulo ay dapat mahalal sa pamamagitan ng tuwirang boto ng sambayanan para sa taning na anim na taon na magsisimula sa katanghalian ng ikatatlumpung araw ng Hunyo na sumusunod sa araw ng halalan at magtatapos sa katanghalian ng gayon ding petsa pagkaraan ng anim na taon. Hindi dapat manungkulan ang sino mang Pangalawang Pangulo sa loob ng mahigit sa dalawang magkasunod na taning ng panunungkulan. SEKSYON 5. ang lahat ng mga sertipiko sa harap ng Senado at ng Kapulungan ng mga Kinatawan sa magkasamang sesyon. ay dapat magsagawa ng sumusunod na panunumpa o pagpapatotoo: "Matimtim kong pinanunumpaan (o pinatotohanan) na tutuparin ko nang buong katapatan at sigasig ang aking mga tungkulin bilang Pangulo (o Pangalawang Pangulo o Nanunungkulang Pangulo) ng Pilipinas. at mga kwalipikasyon ng Pangulo at Pangalawang Pangulo. ay dapat ipadala sa Kongreso. ng lahat ng mga hidwaan tungkol sa mga halalan. Ang kapangyarihang tagapagpaganap ay dapat masalalay sa isang Pangulo ng Pilipinas. Ang taong may pinakamaraming bilang ng mga boto ay dapat ihayag na nahalal. ang isa sa kanila ay dapat piliin agad sa pamamagitan ng nakararaming boto ng lahat ng mga kagawad ng Kongreso. Ang Pangalawang Pangulo ay maaaring hiranging kagawad ng gabinete. Hindi maaaring mahalal na Pangulo ang sino mang tao matangi kung siya ay isang katutubong ipinanganak na mamamayan ng Pilipinas. apatnapung taon man lamang ang gulang sa araw ng halalan. at dapat bilangin ng Kongreso ang mga boto sa sandaling matiyak ang pagiging totoo at ang nararapat na pagsasagawa niyon sa paraang itinatadhana ng batas. Maliban kung magtakda ng naiiba ang batas. Hindi kinakailangan ang ano mang kumpirmasyon sa gayong paghirang. at maaaring maglagda ng mga tuntunin nito para sa layuning iyon. dapat buksan ng Pangulo ng Senado. o ang Nanunungkulang Pangulo. SEKSYON 2. mga ulat. Ang Pangulo ay hindi magiging karapat-dapat sa ano mang muling paghahalal.

SEKSYON 8. Kung sa pagsisimula ng panahon ng panunungkulan ng Pangulo ay namatay o pamalagiang nabalda ang halal na Pangulo. SEKSYON 9. alinsunod sa mga alituntunin nito na hindi mangangailangang itawag. ang Pangulo ng Senado o. Ang mga sahod ng Pangulo at Pangalawang Pangulo ay dapat itakda ng batas at hindi dapat bawasan sa panahon ng kanilang panunungkulan. pamalagiang pagkabalda. Ang halal ng Pangulo at ang halal na Pangalawang Pangulo ay dapat manungkulan sa pagsisimula ng kanilang mga taning na panahon. o kawalang-kaya ng mga opisyal na tinutukoy sa sinundang talataan. o sakaling sila ay kapwa namatay o pamalagiang nabalda. Dapat magtakda sa pamamagitan ng batas ng Kongreso kung sino ang maglilingkod na Pangulo kung mangyari ang pagkamatay. pagkaalis sa katungkulan o pagbibitiw ng Pangulo. Ang Pangulo ay dapat magkaroon ng isang tirahang opisyal. Hindi sila dapat tumanggap sa panahon ng kanilang panunungkulan ng ano mang iba pang sweldo mula sa Pamahalaan o sa ano mang iba pang mapagkukunan. ang Pangulo ng Senado o. ang huling pangungusap ay kakaltasin. Kung mangyari na hindi nakapili ng isang Pangulo. Kung ang halal na Pangulo ay hindi maging marapat sa tungkulin. ay dapat gumanap na Pangulo hanggang makapili at maging marapat ang isang Pangulo o isang Pangalawang Pangulo. Kasihan nawa ako ng Diyos. Ang Kongreso ay dapat magsimula ng pagpupulong sa ikasampu ng umaga ng ikatlong araw pagkaraang mabakante ang mga katungkulan ng Pangulo at ng mga Pangalawang Pangulo. Kung mangyari ang pamalagiang pagkabalda. pamalagiang pagkabalda. o pagbibitiw ng Nanunungkulang Pangulo.paglilingkod sa Bansa. kung hinding nito kaya. Kung mangyari ang pamalagiang pagkabalda. ang halal na Pangalawang Pangulo ay dapat gumanap na Pangulo hanggang sa makapili at maging marapat ang isang Pangulo. SEKSYON 10. ang halal na Pangalawang Pangulo ay dapat gumanap na Pangulo hanggang sa maging marapat ang halal na Pangulo. kung hindi nito kaya. Dapat magtakda sa pamamagitan ng batas ang Kongreso para sa pagpili ng isang tao na manunungkulang Pangulo hanggang sa maging kwalipikado ang isang Pangulo o isang Pangawalang Pangulo. Hindi dapat magkabisa ang ano mang dagdag sa naturang sahod hanggang sa pagkatapos ng taning ng nanunungkulan na sa panahon ng kanyang panunungkulan pinagtibay ang gayong dagdag. Kailanman at may bakante sa katungkulan ng Pangalawang Pangulo sa taning na panahon ng panunungkulan na pinaghalalan sa kanya. Siya ay dapat na maglingkod hanggang sa ang Pangulo o Pangalawang Pangulo ay mahalal at maging marapat. ang Pangawalang Pangulo ay dapat maging Pangulo na manunungkulan sa dinatapos na bahagi ng taning ng panahon ng panunungkulan. ang Pangulo ay dapat magnomina ng isang Pangalawang Pangulo mula sa mga kagawad ng Senado at ng Kapulungan ng mga Kinatawan na dapat manungkulan sa sandaling makumpirmahan ng nakararaming boto ng lahat ng mga kagawad ng dalawang Kapulungan ng Kongreso sa magkahiwalay na pagboto. kung mangyari ang pagkamatay. pagkakaalis sa katungkulan o pagbibitiw ng Pangulo at Pangalawang Pangulo. SEKSYON 7. ang Speaker ng Kapulungan ng mga Kinatawan. ang halal na Pangalawang Pangulo ay dapat maging Pangulo. pagkamatay. at dapat sumailalim sa katularing mga katakdaan ng mga kapangyarihan at diskwalipikasyon katulad ng sa Nanunungkulang Pangulo." (Kapag pagpapatotoo. Sakaling hindi nakapili o hindi naging marapat ang isang Pangulo at Pangalawang Pangulo. at sa loob ng pitong araw ay magpatibay ng batas na tumatawag ng tanging halalan upang maghalal ng isang Pangulo at isang Pangalawang Pangulo na idaraos nang hindi aaga sa apatnapu't limang araw o di lalampas sa . ang Speaker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ang dapat gumanap kung gayon na Pangulo hanggang sa mahalal at maging marapat ang Pangulo o Pangalawang Pangulo. pagkamatay.) SEKSYON 6.

o instrumentalidad niyon. lumahok ng tuwiran o di-tuwiran sa ano mang negosyo. dapat magpatuloy ang Pangulo sa pagtupad ng mga kapangyarihan at tungkulin ng kanyang katungkulan.animnapung araw mula sa panahon ng pagtawag na iyon. SEKSYON 12. sa loob ng labindalawang araw pagkaraang ito ay kinakailangang magtipon. Sakaling magkasakit nang malubha ang Pangulo. Kailan man at nagpahatid ang Pangulo sa Pangulo ng Senado at sa Speaker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng kanyang nakasulat na deklarasyon na hindi niya kayang gampanan ang mga kapangyarihan at tungkulin ng kanyang kantungkulan. sa magkahiwalay na pagboto. dapat magpulong ang Kongreso sa loob ng apatnapu't walong oras. sa loob ng sampung araw pagkatanggap sa huling nakasulat na deklarasyon. . alinsunod sa mga alituntunin nito at hindi na nangangailangang itawag. SEKSYON 11. Dapat nilang pakaiwasang mahigpit ang salungat na interes sa pagtupad ng kanilang katungkulan. Pangalawang Pangulo. ay hindi dapat pagkaitang makalapit sa Pangulo sa panahon ng gayong pagkakasakit. Kailanman at ang nakararami sa lahat ng mga Kagawad ng Gabinete ay nagpahatid sa Pangulo ng Senado at sa Speaker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng kanilang nakasulat na deklarasyon na hindi kayang gampanan ng Pangulo ang mga kapangyarihan at tungkulin ng kanyang katungkulan. dapat pagpasiyahan ng Kongreso ang bagay na ito. kung walang sesyon. kapa ang nakararami sa lahat ng kagawad ng Gabinete ay nagpahatid sa Pangulo ng Senado at sa Speaker ng Kapulungan ng mga Kinatawan sa loob ng limang araw ng kanilang nakasulat na deklarasyon na hindi kayang gampanan ng Pangulo ang mga kapangyarihan at tungkulin ng kanyang katungkulan. kung hindi. Ang mga Kagawad ng Gabinete na nangangasiwa sa kapanatagang pambansa at ugnayang panlabas at ang Puno ng Estado ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas. Ang panukalang-batas sa pagtawag ng tanging halalan ay ituturing na pinagtibay sa ilalim ng Talataan bilang 2. ang Pangalawang Pangulo ang dapat manungkulang Pangulo. SEKSYON 13. Samantala. o sa alin mang prankisya. Artikulo VI ng Konstitusyong ito at dapat maging batas matapos pagtibayin sa ikatlong pagbasa ng Kongreso. Kung ipasya ng Kongreso. Para sa layuning ito. o maging interesado sa pananalapi nang tuwiran o di-tuwiran sa ano mang kontrata. at ang kanilang mga deputy o mga pangalawa. Hindi dapat tumawag ng ano mang tanging halalan kapag ang pagkabakante ay nangyari sa loob ng isang daan at walumpung araw bago sumapit ang petsa ng susunod na halalang pangpanguluhan. Seksyon 2. Ang pagpupulong ng Kongreso ay hindi maaaring suspindihin ni ipagliban kaya ang tanging halalan. Pagkatapos niyon. ang gayong mga kapangyarihan at mga tungkulin ay dapat gampanan ng Pangalawang Pangulo bilang Nanunungkulang Pangulo. kasama ang alin mang korporasyong ari o kontrolado ng Pamahalaan o mga subsidiary nito. kung ito ay walang sesyon. dapat niyang balikating muli ang mga kapangyarihan at tungkulin ng kanyang katungkulan. Ang Pangulo. na hindi kayang gampanan ng Pangulo ang mga kapangyarihan at tungkulin ng kanyang katungkulan. kapat ang Pangulo ay nagpahatid sa Pangulo ng Senado at sa Speaker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng kanyang nakasulat na deklarasyon na walang umiiral na ano mang kawalang-kaya. Artikulo VI ng Konstitusyong ito. sa loob ng taning na panahon ng kanilang panunungkulan. sila ay hindi dapat maglingkod ng tuwiran o di-tuwiran ng ano mang iba pang propesyon. at hangga't hindi siya nagpapahatid sa kanila ng nakasulat na salungat na deklarasyon. ay hindi dapat humawak ng ano mang iba pang katungkulan o pagka-empleyado maliban kung magtadhana ng naiiba sa Konstitusyong ito. o. ang Pangalawang Pangulo ang dapat bumalikat agad sa mga kapangyarihan at tungkulin ng katungkulan bilang Nanunungkulang Pangulo. ang mga Kagawad ng Gabinete. Ang laang-gugulin at hindi dapat masaklaw ng mga pangunang kinakailangan na itinatakda ng Talataan 4. Sa panahon ng nasabing panunungkulan. Seksyon 25. dapat ipabatid sa taong-bayan ang kalagayan ng kanyang kalusugan. sa pamamagitan ng dalawang-katlong boto ng kapwa Kapulungan ng Kongreso. sangay. o natatanging pribilehiyo na kaloob ng Pamahalaan o ng alin mang bahagi.

Ang Kongreso. ang kasapatan ng pinagbatayang pangyayari sa pagpapahayag ng batas militar . kung walang sesyon. kusa o sapilitan man. at ng mga maaari niyang hirangin sa pamamagitan ng batas. maaari niyang atasan ang nasabing mga sandatahang lakas na pigilin o sugpuin ang labag sa batas na karahasan. o ng Tanggapan ng Ombudsman. sa pagsang-ayon ng Komisyon ng Paghirang. ng kapangyarihang humirang ng iba pang mga nakabababang pinuno. na hindi dapat isaisantabi ng Pangulo ang papapawalang-saysay na iyon. kapag kakailanganin ng kaligtasang pambayan. SEKSYON 18. SEKSYON 16. mga taga-pangulo o mga puno ng mga kawanihan o mga tanggapan. Ang ginawang paghirang ng Nanunungkulang Pangulo ay mananatiling may-bisa. Dapat maging Commander-in-Chief ng lahat ng mga sandatahang lakas ng Pilipinas ang Pangulo at. pananalakay. kasama ang mga korporasyong ari o kontrolado ng Pamahalaan at mga subsidiary nito. sa taning na panahon ng kanyang panunungkulan. Ang Pangulo ay dapat magkaroon ng kapangyarihang gumawa ng mga paghirang sa panahon na pahinga ang Kongreso. sa isang nararapat na pagdinig na iniharap ng sino mang mamamayan. Ang Kongreso. matangi sa mga pansamantalang paghirang sa mga katungkulang tagapagpaganap kung ang patuloy na mga pagka-bakante roon ay makapipinsala sa lingkurang pambayan o magsasapanganib sa kaligtasang pambayan. at mga tanggapan. Kung sakaling may pananalakay o paghihimagsik. SEKSYON 17. Dapat din niyang hirangin ang lahat ng iba pang mga pinuno ng Pamahalaan na ang paghirang sa kanila ay walang ibang itinatadhana ang batas. iba pang mga pambayang minister at konsul. dapat humirang ng mga puno ng mga kagawarang tagapagpaganap. nang hindi hihigit sa animnapung araw. subalit ang gayong mga paghirang ay dapat na may-bisa lamang hanggang sa disaprubahan ng Komisyon sa Paghirang o hanggang sa susunod na pagtitindig ng pulong ang Kongreso. Ang Pangulo ay dapat magkaroon ng kontrol sa lahat ng mga kagawarang tagapagpaganap. o mga pinuno ng sandatahang lakas mula sa rankong koronel o kapitan ng hukbong pandagat at iba pang mga pinuno na ang mga paghirang ay nakasalalay sa kanya sa Konstitusyong ito. SEKSYON 15.Ang asawa at mga kamag-anak ng Pangulo sa dugo o sa relasyon hanggang ika-apat na antas sibil. o sa mga puno ng mga kagawaran. kailanma't kakailanganin. mga kawanihan. ang Pangulo ay dapat magharap ng personal o tanging sesyon. sa mga hukuman. mga Pangalawang Kalihim. mga komisyon o mga kalupunan. sa pamamagitan ng batas. ay dapat magsimula ng pagpupulong sa loob ng dalawampu't apat na oras kasunod ng nasabing pagpapahayag o pagsuspindi. ang nasabing pagkakapahayag o pakasuspindi. ay maaaring magsalalay sa Pangulo lamang. maaaring palawigin ng Kongreso sa katulad na paraan ang nasabing pagkapahayag o pagkasuspindi sa loob ng panahong itatakda ng Kongreso kung magpapatuloy ang pananalakay o paghihimagsik at kakailanganin ng kaligtasang bayan. ang pribilehiyo ng writ of habeas corpus o ipailalim sa batas militar ang Pilipinas o ang alin mang bahagi nito. o paghihimagsik. maaaring suspindihin niya. Dapat niyang seguruhin ang matapat na pagpapatupad ng mga batas. Maaaring pagbalik-aralan ng Kataastaasang Hukuman. Sa loob ng apatnapu't walong oras ng pagkapahayag ng batas militar o pagkakasuspindi ng pribilehiyo ng writ of habeas corpus. Ang isang Pangulo o Nanunungkulang Pangulo ay hindi dapat gumawa ng mga paghirang sa loob ng dalawang buwan kagyat bago sumapit ang susunod na halalang pampanguluhan at hanggang sa matapos ang kanyang taning ng panunungkulan. Sa pagkukusa ng Pangulo. mga ambasador. ay hindi dapat mahirang na mga Kagawad nga mga Komisyong Konstitusyonal. Ang Pangulo ay dapat magnomina at. mga sangay. o mga Kalihim. SEKSYON 14. maliban kung pawalng-saysay ng halal na Pangulo sa loob ng siyamnapung araw mula sa kanyang paghawak o muling paghawak ng katungkulan. alinsunod sa mga alituntunin nito na hindi na nangangailangang itawag.

Dapat magtalumpati ang Pangulo sa Kongreso sa pagbubukas ng regular na sesyon nito. Maaaring makipagkontrata o gumarantiya ang Pangulo ng mga pag-utang sa labas ng bansa sa kapakanan ng Republika ng Pilipinas na may pagsang-ayon muna ng Monetary Board. Dapat magharap ang Pangulo sa Kongreso sa loob ng tatlumpung araw mula sa pagbubukas ng bawat regular na sesyon bilang batayan ng panukalang-batas sa pangkalahatang laanggugulin. Maliban sa mga kaso ng impeachment. Hindi dapat maging balido at may-bisa ang ano mang kasunduang-bansa o kasunduang internasyonal namg walang pagsang-ayon ng dawalang-katlo ng lahat ng mga Kagawad ng Senado. Dapat masalalay ang kapangyarihang panghukuman sa isang Kataastaasang Hukuman at sa mga nakakababang hukuman na maaaring itatag ng batas. ARTIKULO VIII ANG KAGAWARANG PANGHUKUMAN (The Judicial Branch) SEKSYON 1. Sa panahong suspindido ang pribilehiyo ng writ. ng buong ulat ng mga pasya nito tungkol sa mga aplikasyon sa mga pag-utang na kokontratahin o gagarantiyahan ng Pamahalaan o ng mga korporasyong ari o kontrolado ng Pamahalaan na makapagpapalaki sa pagkakautang sa isang bansa. kung hindi ay dapat siyang palayain. SEKSYON 23. Dapat din na magkaroon siya ng kapangyarihang magkaloob ng amnesty sa pagsang-ayong ng mayorya ng lahat ng kagawad ng Kongreso. at mga mapagkukunan ng pananalapi kasama ang mga tinanggap mula sa kasalukuyan at panukalang mga batas sa revenue. SEKSYON 19. Maaaring humarap din siya rito kahit sa iba pang pagkakataon. SEKSYON 21. ni hindi kusang nagsususpindi sa pribilehiyo ng writ. Ang kalagayang batas militar ay hindi sumususpindi sa pag-iral ng Konstitusyon. at sasailalim ng mga katakdaang maaaring itadhana ng batas. SEKSYON 22. Ang pagsupindi sa pribilehiyo ng writ ay dapat sumaklaw lamang sa mga taong isinakdal sa hukuman ng paghihimagsik o ng mga pagkakasalang likas o tuwirang kaugnay sa pananalakay. at naglalaman ng iba pang mga bagay-bgay na maaaring itadhana ng batas. ni hindi pumapalit sa panunungkulan ng mga hukumang sibil o mga kapulungang tagapagbatas. ni hindi nagpapahintulot sa pagbibigay sa mga sangay at hukumang militar ng hurisdiksyon sa mga sibilyan kung ang mga hukumang sibil ay nakapanungkulan. ang Pangulo ay maaaring magkaloob ng mga palugit. pagkalagda ng pangwakas na hatol. ng budget nga mga gugulin. ang sino mang tao na dinakip o ipiniit sa gayon ay dapat ipagsakdal sa hukuman sa loob ng tatlong araw. at patawad.o pagsususpindi ng pribilehiyo ng writ o pagpapalawig niyon at kinakailangang maglagda ng pasya nito tungkol doon sa loob ng tatlumpung araw mula sa pagkaharap nito. o sa naiiba pang itinatadhana ng Konstitusyong ito. Saklaw ng kapangyarihang panghukuman ang tungkulin ng mga hukuman ng katarungan na ayusin ang nangyayaring mga sigalot na kinakasangkutan ng mga karapatang nararapat hingin at ipatupad nang naaayon sa batas at pasyang kung mayroon o walang naganap na lubhang pagsasamantala sa . sa loob ng tatlumpung araw mula sa pagtatapos ng bawat quarter ng taong pangkalendaryo. pagpapapagaan ng parusa. SEKSYON 20. Ang Monetary Board ay dapat magharap sa Kongreso. at maaaring magpawalang-saysay ng mga multa at pagsamsam.

pagkaraang mapagtibay.direksyon na humantong sa kawalan o kalabisan sa hurisdiksyon sa panig ng alin mang sangay o instrumentalidad ng pamahalaan. sa mga dibisyong binubuo ng tatlo. (4) Iatas ang pagbabago ng venue o lugar ng paglilitis upang maiwasan ang pagkabigo ng pagpapairal . SEKSYON 3. at mag-ayaw-ayaw ng hurisdiksyon ng iba't ibang hukuman datapwat hindi maaaring alisan ang Kataastaasang Hukuman ng hurisdiksyon sa mga usaping iniisaisa sa Sekyon 7 rito. Hindi dapat magpatibay ng ano mang batas na nagbabagong-tatag sa mga hukuman kung ito'y magpapabuway sa kaseguruhan ng takdang panahon ng panunungkulan ng mga Kagawad nito. na ang ano mang doktrina o simulain ng batas na inilagda ng Hukuman sa isang pasya na iginawad en banc o sa dibisyon ay hindi maaaring baguhin o baligtarin mabilan sa pagpapasya en banc ng Hukuman. ayon sa mga maaaring itadhana ng batas o ng mga alituntunin ng hukuman. (e) Lahat ng mga usapin na pagkakamali o suliranin sa batas lamang ang nasasangkot. rebisahin. (b) Lahat ng mga usapin na kinsasangkutan ng legalidad ng ano mang buwis. o pagpapairal ng mga decree ng Pangulo. Kapang hindi natamo ang kilankailangang bilang. at mga konsul. (2) Repasuhin. singil. iba pang mga minister pambayan. nang walang pagsang-ayon ang tatlo man lamang ng gayong mga kagawad. mandamus. at iba pang mga regulasyon. (d) Lahat ng mga usaping kriminal na ang parusang ipinapataw ay reclusion perpetua o higit pa. baguhin. Ito ay maaaring magpasya en banc o sa direksyon nito. mga tagubilin. proklamasyon. prohibition. at sa mga petisyon para sa certiorari. ang mga pangwakas na pagpapasya at mga kautusan ng mga nakabababang hukuman sa: (a) Lahat ng mga usapin na ang konstitusyonalidad o validity ng ano mang kasunduang-bansa. paglalapat. (k) Lahat ng mga usapin na ang saklaw ng alin mang nakabababang hukuman ay pinagtatalunan. mga proklamasyon. (3) Ang mga kaso o bagay na dininig ng mga dibisyon ay dapat pasyahan o lutasin nang may pagsang-ayon ang nakararaming mga Kagawad na talagang nakibahagi sa mga deliberasyon ng mga issue sa usapin at bumoto roon. o toll. SEKSYON 2. (1) Ang Kataastaasang Hukuman ay dapat buuin ng isang Punong Mahistrado at labingapat na Kasamang Mahistrado. SEKSYON 4. quo warranto. magtakda. sa pasubali. o regulasyon ay pinagtatalunan. ay dapat pasyahan nang may pagsang-ayon ang nakararaming mga Kagawad na talagang nakibahagi sa mga deliberasyon tungkol sa mga issue sa usapin at bumoto roon. kasunduang internasyonal o tagapagpaganap. mga ordinansa. Dapat magtamasa ng pasasarili sa pananalapi ang mga Hukuman. kasunduang internasyonal o tagapagpaganap. batas. Ang ano mang bakante ay dapat punan sa loob ng siyamnapung araw simula sa pagsapit niyon. (2) Ang lahat ng mga usaping may kinalaman sa konstitusyonalidad ng ano mang kasunduang-bansa. baligtarin. Ang Kongreso ay dapat may kapangyarihang tumiyak. SEKSYON 5. o patibayan sa paghahabol o certiorari. Ang gayong pansamantalang pagtatalaga ay hindi dapt lumampas sa anim na buwan nang walang pagsang-ayon ang kinauukulang hukom. kautusang tagapagpaganap. lima. o batas na dapat dinggin ng Kataastaasang Hukuman en banc. ang usapin ay dapat pagpasyahan en banc. Dapat magtaglay ang Kataastaasang Hukuman ng sumusunod na mga kapangyarihan: (1) Gumamit ng orihinal na hurisdiksyon sa mga usaping may kinalaman sa mga ambasador. o ano mang parusang ipinataw kaugnay niyon. tasasyon. o pitong kagawad. at lahat ng iba pang mga usapin na sa ilalim ng mga alituntunin ng hukuman ay kinakailangang marinig en banc. mga kautusan. at habeas corpus. ordinansa. (3) Magtalagang pansamantala ng mga hukom ng mga nakabababang hukuman sa ibang himpilan ayon sa maaaring kailanganin ng kapakanang pambayan. dapat ipalabas nang kusa at regular. at hindi kailanman. kabilang ang mga may kinalaman sa konstitusyonalidad. Ang mga laang-gugulin para sa mga Hukuman ay hindi maaaring bawasan ng lehislatura nang mababa kaysa sa halagang inilaan para sa nakaraang taon at. decree ng pangulo.

Ang Kataastaasang Hukuman ay dapat maglaan sa taunang budget nito ng laang-gugulin para sa Council. ngunit hindi maaaring mahirang na hukom ang sino mang tao matangi kung siya ay isang mamamayan ng Pilipinas at kabilang sa Philippine Bar. SEKSYON 9. SEKSYON 7.ng katarungan. pagtanggap sa practice bilang abugado. dapat ipalabas ng Pangulo ang mga paghirang sa loob ng siyamnapung araw mula sa paghaharap ng talaan . (2) Dapat magtakda ang Kongreso ng mga katangian nga mga hukom ng mga nakabababang hukuman. kalinisang-budhi. ng isang propesor ng batas. pleading. practice. at tulong na pambatas sa mga kapus-palad. (1) Hindi dapat mahirang na Kagawad ng Kataastaasang Hukuman o ng alinmang nakabababang hukumang kolehiyado ang sino magn tao matangi kung siya ay katutubong ipinanganak na mamamayan ng Pilipinas. ng isang retiradong kagawad ng Kataastaasang Hukuman at ng isang kinatawan ng pribadong sektor. (5) Ang Council ay dapat magtaglay ng pangunahing tungkulin na magtagubiliin ng mga hihirangin ng hukuman. magdaragdag. Ito ay maaaring gumanap ng iba pang mga gawain at tungkulin na maaaring iatas ng Kataastaasang Hukuman. at hindi magbabawas. (5) Maglagda ng mga alituntunin tungkol sa pangangalaga at pagpapatupad ng mga karapatang konstitusyonal. (6) Humirang ng lahat ng mga pinuno at mga kawani ng mga hukuman ayon sa Batas ng Serbisyo Sibil. Dapat hirangin ng Pangulo ang mga Kagawad ng Kataastaasang Hukuman at mga hukom ng mga nakabababang hukuman mula sa isang talaan ng tatlong nominee man lamang na inihanda ng isang Judical and Bar Council para sa bawat bakante. ang kinatawan ng pribadong sektor sa loob ng isang taon. (4) Ang mga regular na Kagawad ng Council ay dapat tumanggap ng mga pabuya na maaaring itakda ng Kataastaasang Hukuman. Ang isang Kagawad ng Kataastaasang Hukuman ay kinakailangang apatnapung taon man lamang ang gulang. ang propesor ng batas sa loob ng tatlong taon. at malayang pag-iisip. at pamamaraan sa lahat ng mga hukuman. ang retiradong mahistrado sa loob ng dalawang taon. ng isang kinatawan ng integrated bar. Ang Kataastaasang Hukuman ay dapat magtaglay ng superbisyong pampangasiwaan sa lahat ng mga hukuman at sa mga tauhan nito. Para sa mga nakabababang hukuman. integrated bar. SEKSYON 8. katapatan. ang kinatawan ng integrated bar ay dapat manungkulan sa loob ng apat na taon. (1) Nililikha sa pamamagitan nito ang isang Judicial and Bar Council sa pangangasiwa ng Kataastaasang Hukuman na binubuo ng Punong Mahistrado bilang Tagapangulo ex-officio. (2) Dapat hirangin ng Pangulo ang mga regular na kagawad ng council para sa taning na panahon ng panunungkulan na apat na taon nang may pagsang-ayon ng Komisyon ng Paghirang. Ang mga alituntunin ng pamamaraan ng mga tanging hukuman at mga kalupunan na mala-panghukuman ng Kataastaasang Hukuman. o magbabago ng mga karapatang makabuluhan. Ang gayong mga alituntunin ay dapat magtakda ng payak at di magastos na pamamaraan para sa mabilis na pagpapasyal sa mga usapin maing magkakatulad sa lahat ng hukuman na magkakakaatas. (3) Ang isang kagawad ng hukuman ay kinakailangang nag-aangkin ng subok na kakayahan. at kinakailangang sa loob ng labinlimang taon o higit pa ay naging hukom ng isang nakabababang hukuman o nag-practice bilang abogado sa Pilipinas. Sa mga Kagawad na unang hinirang. Hindi kinakailangan ang kompirmasyon sa naturang mga paghirang. SEKSYON 6. ng Minister ng Katarungan at ang kinatawan ng Kongreso bilang mga kagawad ex-officio. (3) Ang Clerk ng Kataastaasang Hukuman ay dapat maging Kalihim ex-officio ng Council at dapat mag-ingat ng katitikan ng mga pulong nito.

aya dapat magharap sa Pangulo at sa Kongreso ng taunang ulat ng mga pamalakad at mga gawain ng mga Hukuman. Dapat magpalabas ng isang sertipikasyon tungkol dito na nilagdaan ng Punong Mahistrado at ang isang sipi niyon ay dapat ilakip sa record ng usapin at ipahatid sa mga panig. Hindi dapat bawasan ang kanilang mga sweldo sa panahon ng kanilang panunungkulan. Dapat isaad ng sertipikasyon kung bait hindi naihayag o naigawad ang pasya o resolusyonsa loob ng naturang panahon. SEKSYON 11. o iatas ang kanilang pagkakatiwalag sa pamamagitan ng boto ng nakararami at ng isa pang Kagawad na talagang nakibahagi sa mga deliberasyon ng mga issue ng usapin at bumoto roon.SEKSYON 10. . Ganito ring mga pangangailangan ang dapat sundin ng lahat ng nakabababang hukumang kolehiyado. at ng mga hukom ng mga nakabababang hukuman ay dapat itakda ng batas. at ipahahatid sa mga panig. (3) Pagkatapos ng kaukulang panahon. sa loob ng tatlumpung araw mula sa pagbubukas ng bawat regular na sesyon ng Kongreso. SEKSYON 14. at talong buwan ang para sa lahat ng iba pang mga nakabababang hukuman. (4) Sa kabila ng paglipas ng ipinatutupad na taning ng panahon. o memorandum na itinakda ngmga Alituntunin ng Hukuman o ng hukuman na rin. SEKSYON 13. dapat pasyahan o lutasin ng hukuman. Hindi dapat maglagda ng ano mang pasya ang alin mang hukuman nang hindi inilalahad doon nang malinaw at di maipagkakamali ang mga pangyayari at ang batas na pinagbabatayan nito. Ang Kataastaasang Hukuman. Ang mga pagpapasya ng Kataastaasang Hukuman sa ano mang usapin na iniharap dito upang pasyahan en banc o sa division ay dapat mabuo sa pagsasanggunian bago italaga ang isang usapin sa isang Mahistrado upang sulatin ang opinyon ng Hukuman. Dapat manungkulan ang mga Kagawad ng Kataastaasang Hukuman at ang mga hukom ng mga nakabababang hukuman habang maganda ang kanilang kaasalan hanggang sa sapitin nila ang gulang na pitumpung taon o mawalan ng kakayahang magsagawa ng mga tungkulin ng kanilang katungkulan. Ang sweldo ng Punong Mahistrado at ng mga Kasamang Mahistrado ng Kataastaasang Hukuman. ang isang sertipikasyon hinggil dito na nilagdaan ng Punong Mahistrado o ng namumunong hukom ay dapat igawad agad at ilalakip ang isang sipi niyon sa record ng usapin o bagay. SEKSYON 15. at. SEKSYON 12. o dilumahok sa isang pasya o resolusyon ay kinakailangang maglahad ng gma katwiran na batayan nito. nang wala nang pagkabalam. (1) Ang lahat ng mga usapin o bagay na idinulog mula sa pagkakabisa ng Konstitusyong ito ay kinakailangan ay kinakailangang pasyahan o lutasin sa loob ng dalawampu't apat na buwan mula sa petsa ng pagkakadulog nito para sa Kataastaasang Hukuman. (2) Ang isang usapin o bagay ay ituturing na idinulog para sa pagpapasya o paglutas sa sandaling iniharap ang panghuling pleading. brief. Dapat magtaglay ang Kataastaasang Hukuman en banc ng kapangyarihang disiplinahin ang mga hukom ng mga nakabababang hukuman. Ang sino mang Mahistrado na hndi nakibahagi o salungat. Ang mga Kagawad ng Kataastaasang Hukuman at ng iba pang mga hukumang itinatag ng batas ay hindi dapat italaga sa alin mang tanggapan na gumaganap ng mga gawaing malapanghukuman o pampangasiwaan. SEKSYON 16. matangi kung iklian ng Kataastaasang Hukuman. ang usapin o bagay na iniharap sa pagpapasya nito. Hindi dapat pagkaitan ng marapat ng hakbangin o tanggihan ang ano magn petisyon sa pag-review o motion para rekonsiderasyon sa isang pasya ng hukuman nang hindi inilahad ng legal na batayan nito. labindalawang buwan para sa lahat ng mga nakabababang hukumang kolehiyado. nang hindi makahahadlang sa pananagutang natamo bunga niyon.

Ang sahod ng Tagapangulo at mga Komisyonado ay dapat itakda ng batas at hindi dapat bawasan sa panahon ng kanilang panunungkulan. Ang bawat Komisyon ay dapat tumupad ng iba pang mga gawain na maaaring itadhana ng batas. brief. magdagdag. Ang mga Komisyong Konstitusyonal. B. Mga Karaniwang Tadhana (General Provisions) SEKSYON 1. Ang sino mang Kagawad ng isang Komisyong Konstitusyonalm sa panahon ng kanyang panunungkulan. Ang Komisyon sa Serbisyo Sibil (Civil Service Commission) . Komisyon sa Halalan. SEKSYON 8. Gayon man. Matangi kung naiiba ang itinatadhana ng Konstitusyong ito o ng batas. ang mga tuntuning iyon ay hindi dapat magbawas. o sa ano mang prangkisa o pribilehiyong kaloob ng. SEKSYON 5. ni hindi dapat maging interesado sa pananalapi nang tuwiran o di tuwiran sa ano mang kontrata sa. Dapat magtamasa ng pasasarili sa pananalapi ang mga Komisyon. Hindi rin siya dapat magpractice ng ano mang propesyon o aktibong mamahala o mangasiwa ng ano mang negosyo na sa ano pa mang paraan ay maaaring makaugnay sa mga gawain ng kanyang katungkulan. Pamahalaan. sangay. SEKSYON 2. ay hindi dapat humawak ng ibang katungkulan o trabaho. SEKSYON 4. na dapat na malaya. kasama ang mga korporasyong ari o kontrolado ng Pamahalaan o ang mga sangay nito. Dapt na kusa at regular na ipalabas ang kanilang pinagtibay na taunang laang-gugulin. o instrumentalidad niyon. at Komisyon sa Audit. o ano mang bahagi. Dapat humirang ang mga Komisyong Konstitusyonal ng kanilang mga pinuno at kawani ayon sa batas. Ang isang kaso o bagay ay ituturing na iniharap sa pagpapasya o paglutas sa sandaling iharap ang panghuling pleading. utos. Ang bawat Komisyon en banc ay maaaring maglagda ng sarili nitong mga tuntunin tungkol sa mga pleading at practice dito o sa lain mang tanggapan nito. SEKSYON 3. SEKSYON 6. SEKSYON 7. o magbago ng mga karapatang makabuluhan. o hatol ng bawat Komisyon ay maaaring idulog sa bisa ng certiorari sa Kataaastaasang Hukuman ng paghahabol ng panig sa loob ng tatlumpung araw pagkatanggap ng sipi niyon. ay ang Komisyon sa Sebisyo Sibil. Dapat pagpasyahan ng mga Komisyon sa pamamagitan ng mayoryang boto ng lahat ng mga Kagawad nito ang ano mang kaso o bagay na iniharap sa pagpapasya o paglutas nito sa loob ng animnapung araw mula sa petsa ng pagkakaharap niyon.ARTIKULO IX ANG MGA KOMISYONG KONSTITUSYONAL (Constitutional Commissions) A. ano mang pasya. o memorandum na itinatakda ng mga tuntunin ng Komisyon o ng Komisyon na rin.

(1) Ang Serbisyo Sibil ay dapat pangasiwaan ng Komisyon sa Serbisyo Sibil na binubuo ng isang Tagapangulo at dalawang Komisyonado na dapat ay katutubong ipinanganak na mamamayan ng Pilipinas at. Dapat nitong palakasin ang sistema ng merito at gantimpala. (6) Ang mga pansamantalang kawani ng pamahalaan ay dapat bigyan ng proteksyon gaya ng maaaring itadhana ng batas. lubhang kompidensyal. pagsama-samahin ang lahat ng mga palatuntunan sa pagpapaunlad ng yamang-tao para sa lahat ng antas at ranggo. (3) Hindi dapat matiwalag o masuspindi ang sino mang pinuno o kawani ng Serbisyo Sibil maliban sa kadahilanang itinatadhana ng batas. ang Komisyon ng Serbisyo Sibil ay dapat magpairal ng isang career service at magpatibay ng mga panukalang magpapasulong ng kasiglahan. kahusayan. Bilang punong sangay pantauhan ng Pamahalaan. karangalan. (5) Hindi dapat ipagkait sa mga kawani ng pamahalaan ang mga karapatang magtatag ng sariling organisasyon. SEKSYON 6. sa panahon ng pagkakahirang sa kanila. (1) Sumasaklaw ang Serbisyo Sibil sa lahat ng mga sanga. Dapat magtadhana ang Kongreso ng mga pamantayan sa sweldo ukol sa mga pinuno at kawani ng pamahalaan. nang tuwiran o dituwiran. at sangay ng Pamahalaan.SEKSYON 1. o totoong teknikal. at paggalang sa serbisyo sibil. Ang paghirang tungkol sa ano mang bakante ay dapt lamang sa di-natapos na bahagi ng taning na panahon ng panunungkulan ng hahalinhan. Ang lahat ng mga pinuno at mga kawaning pambayan ay dapat manumpa o magpatotoo na ipagsasanggalang at ipagtatanggol ang Konstitusyong ito. sa alin mang katungkulan sa Pamahalaan. sa pamamagitan ng pagligsahang pagsusulit. bahagi. at ang isa pang Komisyonado sa tatlong taon. (2) Ang Tagapangulo at mga Komisyonado ay dapat hirangin ng Pangulo sa pagsang-ayon ng Komisyon sa Paghirang para sa isang taning na panahon ng panunungkulan na pitong taon na di na muling mahihirang. pag-unlad. sa alin mang pangangampanya sa halalan o sa iba pang pampartidong gawain sa pulitika. kasama ang mga korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan na may mga orihinal na karta. Kailanman ay hindi dapat hirangin o italaga ang sino mang Kagawad sa katayuang pansamantala o nanunungkulan. na isinasaalang-alang ang uri ng mga pananagutan na nauukol. instrumentalidad. (4) Ang sino mang pinuno o kawani ng Serbisyo Sibil ay hindi dapat lumahok. Ito ay dapat magharap sa Pangulo at sa Kongreso ng taunang ulat tungkol sa mga palatuntunang pantauhan nito. SEKSYON 7. SEKSYON 4. at maliban sa mga katungkulang nagpapasya ng patakaran. at mga kwalipikasyong hinihingi para sa kanilang mga katungkulan. sa loob ng isang taon makaraan ang halalang iyon. SEKSYON 3. Ang sino mang kandidato na natalo sa alin mang halalan ay hindi dapat hirangin. o sa alin mang korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan o sa mga sangay nito. Hindi magiging karapat-dapat ang sino mang pinunong halal sa paghirang o pagtatalaga sa alin mang katungkulan o posisyong pambayan sa panahon ng kanyang panunungkulan. hindi dapat . kahandaan. at hindi kailanman naging kandidato sa ano mang katungkulang halal sa halalang iniraos kagyat bago ang kanilang pagkakahirang. SEKSYON 5. may subok na kakayahan sa pangasiwaang pambayan. kasama na rin ang mga nasa korporasyon ari o kontrolado ng pamahalaan na may mga orihinal na karta. SEKSYON 2. na di na muling mahihirang. ang mga Tagapangulo ay dapat manungkulan sa loob ng pitong taon. ang isang Komisyanado sa limang taon. hangga't maaari. at isakatatagan ang isang kaligiran sa pamamahala na naaangkop sa kapanagutang pambayan. Matangi kung kinakailangan ng batas o ng mga pangunahing gawain ng katungkulan. (2) Ang mga paghirang sa Serbisyo Sibil ay dapat gawin lamang ayon sa kanilang merito at kabagayan na pagpapasyahan. Sa mga uang nahirang. tatlumpu't limang taon man lamang ang gulang.

paghirang ng mga pinuno at mga inspektor ng halalan. Ang paghirang ukol sa nao mang bakante ay dapat lamang na sa di-natapos na bahagi ng taning na panahon ng panunungkulan ng hahalinhan. ang mga partido. at kapani-paniwalang halalan. at hindi kailanman naging kandidato sa anomang katungkulang halal sa halalang kagyat na sinundan. o . referendum. ni tumanggap ng ano mang regalo. Dapat tumupad ng sumusunod na mga kapangyarihan at mga gawain ng Komisyon ng Halalan: (1) Magpatupad at mamahala sa pagpapatupad ng lahat ng mga batas at regulasyon na kaugnay ng pagdaraos ng halalan. kasama ang Tagapangulo. at hindi maipaghahabol. K. ang mayorya nito. (2) Ang Tagapangulo at mga Komisyonado ay dapat hirangin ng Pangulo sa pagsang-ayon ng Komisyon sa Paghirang sa isang pitong (7) taong taning ng panunungkulan na di na muling mahihirang. (3) Magpasya. ay kinakailangang magharap ng kanilang plataporma o programa ng pamahalaan. pabuya. (4) Magsugo.humawak ang sino mang halal na pinuno ng ano mang iba pang katungkulan o trabaho sa Pamahalaan o alin mang bahagi o kontrolado ng Pamahalaan o sa gma sangay nito. sa panahon ng pagkakahirang sa kanila. mga kinalabasan at mga katangian ng lahat ng halal na mga pinunong panrehiyon. at parerehistro ng mga botante. o di-tuwirang kompensasyon. panlalawigan. o mga koalisyong pampulitika na bukod sa iba pang mga kahingian. o ano mang uri ng titulo mula sa alin mang banyagang pamahalaan nang walang pagsang-ayon ang Kongreso. kasama ang pagpapasya sa bilang at kinalalagyan ng mga botohan. Kailanman ay di dapat hirangin o italaga ang sino mang Kagawad sa katayuang pansamantala o nanunungkulan. pagkaraan ng sapat na paglalathala. Ang mga pensyon o gratuity ay hindi dapat ituring na dagdag. at recall. sa lahat ng mga suliranin tungkol sa mga halalan. plebisito. at hurisdiksyong paghahabol sa lahat ng mga hidwaan na kinakasangkutan ng mga halal na pinuno ng bayan na pinasyahan ng mga hukuman ng paglilitis na pangkalahatan ang hurisdiksyon. (2) Gampanan ang eksklusibong orihinal na hurisdiksyon sa lahat ng mga hidwaan tungkol sa mga halalan. sa mga sangay at kasangkapang tagapagpatupad ng batas ng Pamahalaan. kasama ang Sandatahang Lakas ng Pilipinas. Gayon man. Ang mga desisyon. nagtataglay ng titulo sa kolehiyo. o mga kapasyahan ng komisyon tungkol sa mga hidwaan sa halaan na kinasasangkutan ng mga katungkulang halal sa bayan at baranggay ay dapat na pangwakas. initiative. na di na muling mahihirang. Ang sino mang halal o hinirang na pinuno o kawaning pambayan ay hindi dapat tumanggap ng dagdag. (1) Dapat magkaroon ng isang Komisyon sa Halalan na binubuo ng isang Tagapangulo at anim (6) na mga Komisyonado na dapat ay mga katutubong ipinanganak na mamamayan ng Pilipinas at. tatlong (3) Kagawad ang manunungkulan sa loob ng pitong (7) taon. mga pangwakas na utos. (5) Irehistro. at kilalanin ang mga lingkod-bayan ng Komisyon ng Halalan. matangi roon sa mga may kinalaman sa karapatan sa pagboto. o kinasasangkutan ng mga halal na pinuno ng baranggay na pinasyahan ng mga hukuman ng paglilitis na natatakdaan ang hurisdiksyon. sa pagsang-ayon ng Pangulo. SEKSYON 2. o tumatangging itaguyod at talimahin ang Konstitusyon na ito. at ang mga natitirang Kagawad sa tatlong (3) taon. at panglungsod. Dapat ding tanggihan ang pagrerehistro sa mga naghahangad na makamit ang kanilang mga layunin sa pamamagitan ng karahasan o mga labag na kaparaanan. ay dapat na mga kabilang sa Philippine Bar na nag-practice bilang abogado sa loob ng sampung (10) taon man lamang. maipatutupad. Hindi dapat irehistro ang mga denominasyon at mga sektang pangrelihiyon. Sa unang nahirang. Ang Komisyon sa Halalan (Commission on Elections) SEKSYON 1. ukol sa tanging layuning matiyak ang malaya. maayos. o di-tuwirang suweldo maliban kung tiyakang ipinahihintulot ng batas. SEKSYON 8. doble. mapayapa. dalawang (2) Kagawad sa limang (5) taon. tatlumpu't limang taon man lamang ang gulang. doble. malinis. mga organisasyon. katungkulan.

Hindi dapat maging valid ang ano magn boto para sa alin mang partido. SEKSYON 4. puwang. (9) Iharap sa Pangulo at sa Kongreso ang komprehensibong ulat tungkol sa pamalakad ng bawat halalan. Ang kontribusyong pinansyal sa mga partido. o pagsuway sa mga tagubilin. kabilang ang mga hidwaan bago iproklama ang nanalo. na sasailalim lamang nga mga tadhana ng Artikulong ito.sinusuportahan ang alin mang banyagang pamahalaan. at kapani-paniwalang halalan. sa mga lupon nga mga inspektor sa halalan. SEKSYON 5. plebesito. panahon. Ang mga partido. SEKSYON 3. o koalisyong pampulitika. mga pagkakasala at masasamang gawain sa halalan. amnestiya. o supsensyon ng kaparusahan sa paglabag sa mga batas. utos. mapayapa. o koalisyong pampulitika na nakarehistro sa ilalim ng party-list system ay hindi dapat magkaroon ng kinatawan sa mga lupon ng pagrerehistro ng mga botante. Ang pagtatamasa o pagsasagamit ng lahat ng mga prangkisa o permiso para sa operasyon ng transportasyon at iba pang mga kagamitang pambayan. SEKSYON 8. o pasya nito. sa pasubaling ang mga motion sa rekonsiderasyon ng mga pasya ay dapat pasyahan ng Komisyon en banc. kasama na ang makatwiran at timbang na singil ukol doon sa mga kampanya at forum sa pagbibigay ng impormasyon sa madla ng mga kandidato sa layuning matiyak ang malaya. at karapatang sumagot. o organisasyon. (7) Itagubilin sa Kongreso ang mabisang mga hakbangin upang mapaliit ang gastos sa halalan. Ang lahat ng gayong mga kaso sa halalan ay dapat dinggin at pasyahan sa dibisyon. kasama ang mga kagagawan o pagkukulang na itinuturing na pandaraya. matangi sa maaaring itadhana ng Konstitusyong ito sa ilalim ng party-list system. at mga panggulong pangkandidato. o instrumentalidad niyon. organisasyon. lahat ng mga kaloob ng Pamahalaan o ano mang bahagi. Layunin ng gayong pangangasiwa at pagsasaayos na matiyak ang timbang na pagkakataon. referendum. o ang pagpapataw ng ano mang iba pang aksyong disiplinaryo. (8) Itagubilin sa Pangulo ang pag-alis ng sino mang pinuno o kawani na isinugo nito. Ang Komisyon sa Halalan ay maaaring magpasiya en banc o sa dalawang dibisyon. kung nararapat. kapag tinanggap. SEKSYON 7. mga pagkakasala at masasamang gawain sa halalan. At. o iba pang katulad . bukod sa iba pang mga parusa na maaaring itakda ng batas. Ang alin mang patawad. usigin ang mga paglabag sa mga batas sa halalan. Dapat pahintulutang mamukadkad ang isang malaya at lantad na sistemang partido alinsunod sa malayang pagpili ng taong-bayan. o recall. siyasatin at. tuntunin at mga alituntunin ng halalan ay hindi dapat ipagkaloob ng Pangulo nang walang pasang-ayong tagubilin ng Komisyon. at mapigil at maparusahan ang lahat ng uri ng mga pandaraya. magiging karagdagang batayan sa pagkansela sa pagkarehistro nila sa Komisyon. dahil sa paglabag o pagwawalang-bahala. organisasyon. koalisyon. parole. magharap ng mga petisyon sa mga hukuman ukol sa paglalakip o sa pagwawakasi ng mga botante sa rehistro ng mga kwalipikadong botante. SEKSYON 6. ay maaaring pangasiwaan at isaayos ng Komisyon sa panahon ng halalan. sangay. (6) Batay sa nakompirmang sumbong o pagkukusa nito. sa mga lupon ng mga tagabilang. media ng pahatiran o kabatiran. malinis. o kandidatong pampulitika mula sa banyagang pamahalaan at mga sangay niyon na may kaugnayan sa mga halalan ay ituturing na panghihimasok sa mga gawaing pambansa at. maayos. gayundin ang pagtatakda ng mga lugar na paglalagyan ng mga kagamitan sa propaganda. initiative. at dapat maglagda ng mga alituntunin ng pamamaraan nito upang mapadali ang pagpapasya sa mga kaso sa halalan. kasama ang akin mang korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan.

mga komisyon. (1) Dapat magkaroon ng isang Komisyon sa Audit na bubuuin ng isang Tagapangulo at dalawang Komisyonado. (1) Dapat magkaroon ang Komisyon ng Audit ng kapangyarihan. mga certified public accountant na hindi kukulangin sa sampung taon ang karanasan sa pag-a-audit o sa Philippine Bar na nag--practice bilang abogado sa loob ng sampung taon man lamang at hindi kailanman naging kandidato sa ano mang katungkulang halal sa halalang iniraos kagyat bago isinagawa ang kanilang pagkakahirang. Ang mga kandidatong bona fide para sa nao mang katungkulang pambayan ay dapat maging ligtas sa ano mang anyo ng panliligalig o diskriminasyon. at ang isa pang Komisyonado sa tatlong taon. na nauukol. SEKSYON 2. nang tuwiran o di tuwiran mula sa o sa pamamagitan ng pamahalaan. na di na muling mahihirang. Ang Komisyon ng Audit (Commission on Audit) SEKSYON 1. na hihingi ng batas o ng nagkakaloob n institusyon na sumailalim sa gayong pag-aaudit bilang isang kondisyon sa pagtanggap ng subsidy o equity. dapat na kusang ipalabas sa pamamagitan ng sertipikasyon ng Tagapangulo ng Komisyon. awtoridad. ari o iniingatan lamang bilang katiwala ng Pamahalaan. sangay. at mga tanggapang konstitusyonal na pinagkalooban ng mga pagsasarili sa pananalapi sa ilalim ng Konstitusyong ito. Ang pagkahirang sa ano mang bakante ay dapat na ukol lamang sa di natapos na bahagi ng taning na panahon ng panunungkulan ng hahalinhan. initiative. ang Tagapangulo ay dapat manungkulan sa loob ng pitong taon. at (d) mga entity na di pampamahalaan na tumatanggap ng subsidy o equity. na magtakda ng saklaw ng audit at pagsusuri nito. (b) mga nagsasariling mga dalubhasaan at pamantasang pampamahaalan. mga paggastos o paggamit ng mga pondo at ariarian. mag-audit at mag-ayos ng lahat ng mga kwentang nauukol sa tinanggap at kinita. ang: (a) mga kalupunan. Kailanman ay hindi dapat hirangin o italaga ang sino mang Kagawad sa kalagayang pansamantala o nanunungkulan. (2) Dapat magkaroon ang Komisyon ng tanging awtoridad. SEKSYON 11. kapag di sapat ang sistemang internal control ng inaudit na mga tanggapan. kasama ang mga korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan na may mga orihinal na karta at sa batayang post-audit. pangalagaan ang mga voucher at iba pang pagpapatunay na papeles na kaugnay niyon.na mga kalupunan. batay sa mga katakdaan sa Artikulong ito. sa sandaling mapagtibay. Dapat maglaan sa regular o natatanging laang-gugulin ng mga pondo sa sinertipikahan ng Komisyon na kinakailangang panggastos sa pagdaraos ng regular at natatanging mga halalan. D. SEKSYON 9. Gayon man. mga referendum. magtatag ng mga kaparaanan at pamamaraan na . (2) Ang Tagapangulo at mga Komisyonado ay dapat hirangin ng Pangulo sa pagsang-ayon ng Komisyon sa Paghirang sa isang pitong taong taning na panahon ng panunungkulan na di na muling mahihirang. sila ay dapat bigyan ng karapatang humirang ng mga bantay-halalan alinsunod sa batas. Kailan man ay hindi dapt na magkatulad ng propesyon ang lahat ng mga Kagawad ng Komisyon. sa panahon ng pagkahirang sa kanila. (k) mga ibang korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan at ang mga sangay niyon. Maliban kung naiiba ang itinatadhana ng Komisyon sa mga natatanging kalagayan. SEKSYON 10. Ito ay dapat mag-ingat ng pangkalahatang kwenta ng Pamahalaan at. sa panahong maaaring itadhana ng batas. Sa mga unang nahirang. ang panahon ng halalan ay dapat magsimula siyamnapung araw bago sumapit ang araw ng halalan at dapat magtapos tatlumpung araw pagkaraan niyon. o ano man sa mga bahagi. na dapat na mga katutubong inianak na mga mamamayan ng Pilipinas at. ang Komisyon ay maaaring gumamit ng mga hakbangin kabilang ang pansamantala o natatanging pre-audit na kinakailangan at nararapat upang maiwasto ang mga pagkukulang. tatlumpu't limang taon man lang mang gulang. ang isang Komisyonado sa limang taon. mga plebisito. at tungkuling magsuri. Gayon pa man. at recall at. o kasangkapan niyon.

at magtatadhana ng mga katangian. at mga instrumentalidad niyon. at mga tungkulin ng mga pinunong lokal. taning ng panunungkulan. mga sweldo. at mga entity na di-pampamahalaan.kinakailangan ukol doon. mga bayan. mga kapangyarihan at gawain. mga sangay. SEKSYON 4. Dapat magkaroon ng mga awtonomiyang rehiyon sa Muslim Mindanao at sa mga Cordillera ayon sa itinatadhana nito. sa ilalim ng mga panuntunan at katakdaang maaaring itadhana ng Kongreso. maluho. at lahat ng iba pang mga bagaybagay na may kaugnayan sa kabuuan at papapakilos ng mga unit na lokal. Ito ay dapat magharap ng iba pang mga ulat na maaaring kailanganin ng batas. ng mga bahagi. Ang Komisyon ay dapat magharap sa Pangulo at sa Kongreso. paghirang at pag-alis. Ang mga subdibisyong teritoryal at pulitikal ay dapat magtamasa ng awtonomiyang lokal. SEKSYON 3. o di makatwiran. sa loob ng panahong itinatakda ng batas. kasama ang mga korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan. SEKSYON 4. at maglagda ng mga tuntunin at alituntunin sa pagtutuos at pag-aaudit kabilang ang mga ukol sa paghadlang at di pagpapahintulot sa mga paggugol o paggamit ng mga salapi at ariarian ng pamahalaan na tiwali. SEKSYON 5. at mga baranggay. Ang Kongreso ay dapat magsabatas ng isang kodigo ng pamahalaang lokal na dapat magtadhana ng balangkas ng pamahalaang lokal na higit na matugunin at mapanagutan na itinatag sa pamamagitan ng isang sistema ng desentralisasyon na may mabisang pamamaraan ng pagbawi ng katungkulan. Ang Pangulo ng Pilipinas ay dapat tumupad ng pangkalahatang superbisyon sa mga pamahalaang lokal. Dapat seguruhin ng mga lalawigan ang mga lungsod at mga bayang nakapaloob sa mga ito. mga pananagutan. at mga mapagkukunang-batas. Ang mga subdibisyong teritoryal at pulitikal ng Republika ng Pilipinas ay ang mga lalawigan. na gaganap ng kanilang kapangyarihan at mga gawain ayon sa pagkakatakda. pagpapatiuna at referendum. mga lungsod. ng mga lungsod at mga bayan ang mga baranggay na nakapaloob sa mga ito. ng taunang ulat sa sumasaklaw sa kalagayan at pagpapakilos sa pananali ng Pamahalaan. SEKSYON 3. Hindi dapat magpatibay ng ano mang batas na sa ano pa mang kaparaanan ay inilalabas sa hurikdiksyon ng Komisyon sa Audit ang alin mang entity ng pamahalaan o sangay nito ukol sa ano mang pamumuhunan sa salapi ng bayan. mag-ayaw-ayaw sa iba't ibang unit ng pamahalaang lokal ng kanilang mga kapangyarihan. butaw at singilin. naaalinsunod sa saligang patakaran ng . paghahalal. ARTIKULO X PAMAHALAANG LOKAL (Local Government) Mga Tadhanang Pangkalahatan (General Provisions) SEKSYON 1. SEKSYON 2. labis-labis. Dapat magkaroon ang bawat unit ng pamahalaang lokal ng kapangyarihang lumikha ng mga sariling mapagkukunan nito ng kita at magpataw ng mga buwis. hindi kinakailangan. batay sa audit nito at magtagubilin ng mga hakbangin na kinakailangan upang mapag-ibayo ang kakayahan at pagkamabisa ng mga ito.

kabilang ang pagbibigay ng kaparte sa mga naninirahan sa pamamagitan ng mga tuwirang benepisyo. Dapat na may karapatan ang mga pamahalaang lokal sa karampatang kaparte. pagsamahin. at ng mga kinatawan mula sa mga organisasyong di pampamahalaan sa loob ng mga reiyon para sa mga layuning desentralisasyon ng pangangasiwa upang mapatatag ang autonomy ng mga unit doon at upang mapabilis ang pagsulong at pag-unlad na pangkabuhayan at panlipunan ng mga unit sa rehiyon. SEKSYON 8. mga panrehiyong puno ng mga kagawaran at iba pang mga tanggapan ng pamahalaan. ay dapat na tatlong taon at hindi makapanunungkulan ang sino mang gayong pinuno nang mahigit sa tatlong magkakasunod na taning ng panunungkulan. SEKSYON 14. at ang mga bumubuong lungsod na ang mga karta ay nagbabawal sa kanilang mga botante na bumoto para sa mga halal na pinuno ng lalawigan. buwagin o lubhang baguhin ang hanggahan nito. Dapat maglaan ang Pangulo ng mga panrehiyong sanggunian sa pagpapaunlad o iba pang katulad ng mga kalupunan ng binubuo ng lokal na mga pinuno ng pamahalaan. Ang mga unit ng pamahalaang lokal ay maaaring magsama-sama. sa paraang itatakda ng batas. Ang alin mang lalawigan. SEKSYON 6. magbuo o mag-ugnay ng kanilang mga pagsisikap. ayon sa itatakda ng batas. ay hindi dapat alisan ng kanilang karapatang bumoto para sa mga halal na pinuno ng lalawigan. . Ang Kongreso ay maaaring lumikha sa pamamagitan ng batas ng tanging mga metropolitan sa subdibisyong pulitikal na sasailalim ng isang plebisito ayon sa itinatakda sa Seksyon 4 nito. Ang hurisdiksyon ng awtoridad metropolitan na lilikhain sa gayong paraaan ay dapat itakda sa mga pangunahing lingkuran na nangangailangan ng koordinasyon. bayan o baranggay ay hindi maaaring likhain. at singilin ay dapat mapunta sa mga pamahalaang lokal lamang.awtonomiyang lokal. SEKSYON 13. Dapat manatili sa nakapaloob na mga lungsod at mga bayan ang kanilang saligang pangawtonomiya at dapat na may karapatan sa kanilang sariling tagapagpaganap lokal at mga kapulungang tagapagbatas. SEKSYON 12. Ang mga lungsod na sukdulang urban gaya ng pagkakatakda ng batas. maliban kung naaayon sa mga batayang itinatag ng kodigo ng pamahalaang lokal at sa pagpapatibay ng mayoryang boto sa isang plebisito sa mga unit pulitikal na tuwiwang apektado. butaw. Ang taning na panahon ng panunungkulan ng mga halal na pinunong lokal. Ang gayong mga buwis. at mga mapagkukunang-batis para sa mga layuning kapakipakinabang sa kanila ng naaayon sa batas. hatiin. na ang mga karta ay hind nagtataglay ng gayong pagbabawal. Ang mga kalupunang lehislatibo ng mga pamahalaang lokal ay dapat magkaroon ng mga kinatawang sektoral ayon sa maaaring itakda ng batas. Ang kusang pagkakatalikod sa katungkulan sa ano mang tagal ng panahon ay hindi dapat ituring na pagkauntol sa pagpapatuloy ng kanyang paglilingkod para sa buong taning na panahon ng panunungkulan na pinaghalalan sa kanya. SEKSYON 11. Dapat magkaroon ang mga unit ng pamahalaang lokal ng makatwirang kaparte. SEKSYON 9. mga lingkuran. sa mga pambansang bwis na dapat ipalabas para sa kanila. maliban sa mga pinuno ng baranggay na itatakda ng batas. SEKSYON 10. SEKSYON 7. ay dapat maging malaya sa lalawigan. sa mga bunga ng paggamit at paglinang ng kayamanang pambansa na nasa kani-kanilang mga lugar. Ang mga botante ng mga bumubuong lungsod na nakapaloob sa isang lalawigan. lungsod.

Dapat masalalay sa Pamahalaang Pambansa ang lahat ng mga kapangyarihan. mga lungsod. SEKSYON 20. SEKSYON 16. mga gawain at mga pananagutan na hindi ipinagkakaloob ng Konstitusyong ito ng batas sa mga rehiyong autonomous. at mga lawak heograpiko na may panlahat at namumukod na manang kasaysayan at kalinangan. Dapat magpatibay ng mga batayang batas ang unang Kongreso na inihalal sa ilalim ng Konstitusyong ito. ay dapat magtadhana ng mga kapangyarihang tagapagbatas sa: 1) Organisasyong pampangasiwaan. Ang batayang batas ng mga rehiyong autonomous. mga lungsod. SEKSYON 18. at ng kataaastaasang kapangyarihan ng bansa ayon gayon din ang karangalang teritoryal ng Republika ng Pilipinas. 3) Mga manang lupain at mga likas na kayamanan. 8) Pangangalaga at pagpapaunlad sa manang kalinangan. Ang pagpapanatili ng katiwasayan at kaayusan sa mga rehiyon ay dapat na pananagutan ng mga lokal na sangay ng pulisya na isasatatag. panlipunan at panturismo. sa loob ng labingwalong buwan mula sa pagkakatatag ng dalawang Kapulungan. Dapat tukuyin ng batayang batas ang saligang balangkas ng pamahalaan para sa rehiyon na binubuo ng kagawarang tagapagpaganap at kapulungang tagapagbatas. SEKSYON 17. 6) Pagpapaunlad ng pangkabuhayan. 2) Paglikha ng mga mapagkukunang revenue. SEKSYON 21. Dapat magkabisa ang palikha ng rehiyong autonomous kapat pinagtibay ng mayoryang boto ng mga unit ng manghahalal sa isang plebisito na tinawag ukol doon. tustusan. Ang mga batayang batas ay dapat ding magtadhana ng mga tanging hukumanna may hurisdiksyon sa mga batas na personal. SEKSYON 19. 5) Panrehiyong pagpaplano para sa pagpapaunlad urban at rural. sa loob ng hurisdiksyong teritoryal nito at sa ilalim ng mga tadhana ng Konstitusyong ito at ng mga batas pambansa. Ang Pangulo ay dapat tumupad ng pangkalahatang superbisyon sa mga rehiyong autonomous upang matiyak na matapat na sinusunod ang mga batas.Mga Rehiyong Automous (Autonomous Regions) SEKSYON 15. at 9) Mga iba pang bagay-bagay na maaaring ipahintulot ng batas para sa pagtataguyod ng kagalingang panlahat ng mga mamamayan sa rehiyon. para sa mga rehiyong autonomous sa Muslim Mindanao at sa mga Cordillera. at mga bayan. at mga lugar heograpiko na bumoto nang katig sa gayong plebisito ang isasama sa rehiyong autonomous. pampamilya at pang-ariarian. na kapwa dapat na halal at kumakatawan sa mga bumubuong unit pulitikal. Ang Kongreso ay dapat magsabatas ng isang batayang batas para sa bawat rehiyong autnomous sa tulong at pakikilahok ng penrehiyong sangguniang komisyon na binubuo ng mga kinatawang hinirang ng Pangulo mula sa talaan ng mga nominado ng mga kalupunang multi-sektoral. 4) Mga ugnayang personal. Dapat lumikha ng mga rehiyong autonomous sa Muslim Mindanao at sa mga Cordillera na binubuo ng mga lalawigan. 7) Mga patakarang pang-edukasyon. mga instrukturang pangkabuhayan at panlipunan at iba pang nauugnay na mga katangian alinsunod sa balangkas ng Konstitusyong ito. pampamilya at pang-ariarian nang naaalinsunod sas mga tadhana ng Konstitusyong ito at ng mga batas pambansa. pangangasiwaan at gagamitin nang naaayon . sa pasubali na iyon lamang mga lalawigan.

(5) Hindi dapat ipagharap ang opisyal ding iyon nang higit sa isang sakdal na impeachment sa loob ng isang taon. SEKSYON 2. Ang Pangulo. Ang pagtatanggol at seguridad ng mga rehiyon ay dapat na pananagutan ng Pamahalaang Pambansa. pagpapasuhol. at kahusayan. Kapag nagpulong ukol sa layuning iyon. ang mga Kagawad ng Komisyong Konstitusyonal. na dapat isama sa Palatuntunan ng Pagpupulungan sa loob ng sampung araw ng sesyon. SEKSYON 3. Pangalawang Pangulo. at ang Ombudsman ay maaaring alisin sa katungkulan sa pamamagitan ng impeachment. Dapat ikalendaryo ng Kapulungan ang pagsasaalang-alang sa resolusyon sa loob sampung araw ng sesyon pagkatanggap nito. Pagkaraan ng pagdinig at sa pamamagitan ng nakararaming boto ng lahat ng mga Kagawad nito. graft at corruption. (6) Ang Senado ay dapat magkaroon ng tanging kapangyarihang maglitis sa lahat ng mga kaso impeachment. (1) Ang Kapulungan ng mga Kinatawan ay dapat magkaroon ng tanging kapangyarihang magpasimula sa lahat ng mga kaso ng impeachment. katapatan. maglingkod sa kanila na taglay ang pinakamataas na pakundangan. ngunit ang panig na naparusahan ay dapat pa ring managot at sumailalim ng pag-uusig. ARTIKULO XI KAPANAGUTAN NG MGA PINUNONG BAYAN (Responsibilities of Government Officials) SEKSYON 1. Ang mga pinuno at mga kawaning pambayan at kinakailangang mamalaging nananagutan sa mga taong-bayan. Ang lahat ng iba pang mga pinuno at kawaning pambayan ay maaaring alisin sa katungkulan ayon sa itinatadhana ng batas subalit hindi sa pamamagitan ng impeachment. at pagpaparusa ayon sa batas. (3) Dapat kailanganin ang boto ng isang-katlo man lamang ng lahat ng mga Kagawad ng Kapulungan upang patotohanan ang isang katig na resolusyon sa mga Artikulo ng Impeachment ng Komite. ang mga Mahistrado ng Kataastaasang Hukuman. pagtataksil. ang Punong Mahistrado ng Kataastaasang Hukuman ang dapat mangulo. paglilitis. o pawalang-halaga ang salungat na resolusyon nito. at pagkahatol doon sa tandisang paglabag sa konstitusyon. manuparan na taglay ang pagkamakabayan at katarungan. Kapag ang Pangulo ng Pilipinas ay nililitis. at dapat itukoy sa nararapat na Komite sa loob ng tatalong araw ng sesyon pagkatapos noon. o pagkakanulo sa pagtitiwala ng bayan. kasama ang kaukulang resolusyon. Dapat itala ang boto ng bawat Kagawad. ang mga Senador ay dapat sumailalim ng panunumpa o pagpapatotoo. iba pang mabibigat na krimen.sa mga karamptang batas. (7) Ang mga hatol sa mga kaso ng impeachment ay hindi dapat humigit sa pag-aalis sa katungkulan at diskwalipikasyon sa paghawak ng ano mang katungkulan sa ilalim ng Republika ng Pilipinas. dangal. at mamuhay nang buong kapakumbabaan. at dapat isunod agad ang paglilitis ng Senado. (4) Kung ang pinanumpaang sakdal o resolusyon sa impeachment ay iniharap ng isang-katlo man lamang ng lahat ng mga Kagawad ng Kapulungan. (2) Ang isang pinanumpaang sakdal ukol sa impeachment ay maaaring iharap ng sino mang Kagawad ng Kapulungan ng mga Kinatawan o ng sino mang mamamayan sa pamamagitan ng isang resolusyon ng pagsang-ayon ng sino mang Kagawad niyon. Ang pagtitiwala ng bayan ay angkin ng katungkulang pambayan. ngunit hindi dapat bumoto. Hindi dapat parusahan ang sino mang tao nang walang pagsang-ayon ng dalawang-katlo ng lahat ng Kagawad ng Senado. ang Komite ay dapat magharap ng ulat ng mga Kagawad loob ng animnapung araw ng sesyon mula sa nabanggit na pagtutukoy. . iyon ay dapat bumuo sa mga Artikulo ng Impeachement.

SEKSYON 10. SEKSYON 5. Artikulo X1-A ng Konstitusyong ito. Hindi dapat kailanganin sa mga paghirang na iyon ang ano mang kumpirmasyon. Maaari ring humirang ng isang hiwalay na Deputy para sa militar. na umiiral sa kasalukuyan. mga gawain at mga tungkulin: . ay dapat kumilos nang daglian sa mga sumbong na iniharap sa ano mang anyo o paraan. Ang Tanodbayan. SEKSYON 7. Dapat magkaroon ang Tanggapan ng Ombudsman ng sumusunod na mga kapangyarihan. sila ay dapat sumailalim ng mga diskwalipikasyon at mga pagbabawal na tulad ng itinatadhana sa Sekyon 2. at sa mga angkop na kaso ay dapat ipabatid sa mga maysumbong ang isinagawang aksyon at ang mga resulta niyon. bilang mga tagapagsanggalang ng taongbayan. ay dapat tawagin mula ngayon na Tanggapan ng Tanging Tagausig. SEKSYON 12. SEKSYON 6. SEKSYON 11. isang panlahatang Deputy. Sa panahon ng kanilang panunungkulan. na hindi dapat bawasan sa panahon ng kanilang panunungkulan. Sa pamamagitan nito ay nililikha ang malayang tanggapan ng Ombudsman. at sila ay dapat tumanggap ng katulad na sahod. at Mindanao. SEKYON 13. kasama ang mga korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan. Sila ay hindi dapat maging marapat kumandidato sa ano mang katungkulan sa halalang kagyat na susunod sa pagtatapos ng kanilang panunungkulan. Ang mga opisyal at mga kawani ng Tanggapan ng Ombudsman. SEKSYON 8. SEKSYON 4. Ang Ombudsman at ang kanyang Deputy ay dapat na mga katutubong ipinanganak na mamamayan ng Pilipinas. at mula sa talaan ng tatlong pagpipilian para sa bawat bakante pagkaraan niyon. SEKSYON 9.(8) Ang Kongreso ay dapat maglagda ng mga tuntunin nito sa impeachment upang mabisang maisakatuparan ang layunin ng seksyong ito. Ito ay dapat magpatuloy sa tungkulin at tumupad ng kapangyarihan nito katulad ng sa ngayon o pagkaraan ay maaaring itadhana ng batas. at sa panahon ng pagkahirang sa kanila ay may apatnapung taong gulang man lamang. at kabilang sa Philippine Bar. Ang Ombudsman at ang kanyang Deputy. sangay o kasangkapan niyon. Ang kasalukuyang hukuman laban sa katiwalian na tinatawag na Sandiganbayan ay dapat magpatuloy sa tungkulin at tumupad ng hurisdiksyon nito katulad ng sa ngayon o pagkaraan ay maaaring itadhana ng batas. Ang Ombudsman at ang kanyang Deputy ay dapat hirangin ng Pangulo mula sa talaan ng anim man lamang na pagpipilian na inihanda ng Judicial and Bar Council. at hindi naging kandidato sa ano mang katungkulang halal sa sinundang nakalipas na halalan. matangi roon sa mga ipinagkaloob sa katungkulan ng Ombudsman na nilikha sa ilalim ng Konstitusyong ito. Ang Ombudsman ay kinakailangang naging isang hukom o nag-practice bilang abogado sa Pilipinas sa loob ng sampung taon o mahigit pa. Ang lahat ng mga bakante ay dapat punan sa loob ng tatlong buwan matapos mabakante ang mga iyon. Ang Ombudsman at ang kanyang mga Deputy ay dapat manungkulan sa taning na pitong taon na di na muling mahihirang. at isa man lamang Deputy sa bwat isa sa Luzon. na binubuo ng Ombudsman na tatawaging Tanodbayan. ayon sa pagkakasunod-sunod. Ang Ombudsman at ang kanyang Deputy ay dapat magtaglay ng ranggo ng Tagapangulo at mga Kagawad ng mga Komisyong Konstitusyonal. maliban sa mga Deputy. laban sa mga pinuno o kawaning pambayan ng pamahalaan. Visayas. kinikilala sa pagkamatapat at sariling pag-iisip. o ng ano mang bahagi. ay dapat hirangin ng Ombudsman alinsunod sa Batas Serbisyo Sibil.

pagmumulta. o pigilin. o pag-uusig. ng ano mang pautang. ng mga Komisyong Konstitusyonal at ng iba pang katungkulang Konstitusyonal. ng Kongreso. o ng alin mang bahagi. pandaraya. ng Kataaastaasang Hukuman. latches. at mag-ulat sa Komisyon ng Audit ng ano mang katiwalian upang magawan ng karampatang hakbang. sa Ombudsman. kawani. na tuparin at madaliin ang ano mang kilos o tungkulin na hinihingi sa kanya ng batas. (7) Alamin ang mga dahilan ng di kahusayan. o iba pang uri ng kaluwagang pampananalapi para sa alin mang layuning pangnegosyo ang alin mang bangko o institusyong pampananalapi na ari o kontrolado ng pamahalaan sa Pangulo. mga Kagawad ng Gabinete. mahigpit na pangangaral. ng Kataastaasang Hukuman. ng Kongreso. SEKSYON 14. o sa alin mang bahay-kalakal o entity na mayroon silang controlling interest. at magtagubilin ng kanyang pagtitiwalag. sa mga Kagawad ng Gabinete. ay dapat magsumite ng pinanumpaaang deklarasyon ng kanyang mga ariarian. hadlangan. Sa kalagayan ng Pangulo. redtape. pagbaba ng katungkulan. (6) Magpahayag ng mga bagay-bagay na saklaw ng pagsisiyasat nito kung hinihingi ng mga pangyayari at taglay ang nararapat na pag-iingat. at tiyakin ang pagtalima sa ipinag-utos. Dapat magtamasa ng pagsasarili sa pananalapi ang Tanggapan ng Ombudsman. Pangalawang Pangulo.(1) Magsiyasat sa kusa nito o sa sumbong ng sino mang tao. at magsuri. at mga pinuno ng Sandatahang Lakas na may ranggong heneral o pamandila. ng ano mang gawa o pagkukulang ng sino mang opisyal. Pangalawang Pangulo. o iwasto ang ano mang pagmamalabis o di nararapat sa pagtupad ng mga tungkulin. di nararapat. masamang pamamahala. mag-atas sa kinauukulang pinuno na bigyan ito ng mga sipi ng mga dokumento tungkol sa mga kontrata o mga transaksyon na pinasok ng kanyang tanggapan na may kinalaman sa pagbabayad o paggamit ng mga pondo o mga ariariang pambayan. ang deklarasyon ay dapat isiwalat sa madla sa paraang itinatadhana ng batas. tanggapan. o sangay pambayan kapag ang gayong kagagawan o pagkukulang ay lumilitaw na ilegal. pananagutan at aktwal na kabuuang ariarian. SEKSYON 16. pagsuspindi. kung kinakailangan. (8) Maglagda ng mga tuntunin ng pamamaraan nti at gumanap ng iba pang mga kapangyarihan o tumupad ng mga gawin o mga tungkulin na maaaring itadhana ng batas. sa panahon ng kanilang panunungkulan. mula sa kanila o sa kanilang mga nominee o mga pinaglipatan. Ang isang pinuno o kawaning pambayan. (3) Mag-atas sa kinauukulang pinuno na magsagawa ng nararapat na hakbang laban sa isang nagkasalang opisyal o kawaning pambayan. batay sa sumbong o sa sariling kusa nito. Hindi maaaring magkaloob. garantiya. o estoppel ang karapatan ng Estado na mabawi ang mga ariariang nakuha nang labag sa batas ng mga opisyal o mga kawaning pambayan. ng tuwiran o di-tuwiran. (2) Mag-atas. Hindi dapat mahadlangan ng prescription. SEKSYON 17. sa sino mang opisyal pambayan o kawani ng pamahalaa. (4) Sa alin mang nararapat na kaso at sa ilalaim ng mga katakdaan na maaaring itadhana ng batas. sangay o kasankapan niyon. SEKSYON 15. sa pag-upo niya sa tungkulin at sa limitasyon ng panahong maaaring itadhana ng batas. at katiwalian sa pamahalaan at magrekomenda ukol sa pag-aalis ng mga ito at pagsunod sa matataas na mga pamantayan ng kagandahang-asal at kahusayan. Dapat ipalabas nang kusa at regular ang pinagtibay na taunang laang-gugulin nito. . o di episyente. at maging ng alin mang korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan na may mga orihinal na karta. (5) Humiling sa alin mang sangay ng pamahalaan ng kinakailangang tulong at impormasyon sa pagtupad ng mga pananagutan nito. at ng mga Komisyong Konstitusyonal. ng nauukol na mga record at mga dokumento. di makatarungan.

petrolyo at iba pang mga langis mineral. Ang mga tunguhin ng pambansang ekonomiya ay higit pang pantay na pamamahagi ng mga pagkakataon. SEKSYON 2. mga pangisdaan o mga gamit pangindustriya na iba sa pagpapaunlad ng lakas-tubig. ARTIKULO XII PAMBANSANG EKONOMIYA AT PATRIMONYA (National Economy and Patrimony) SEKSYON 1. mga pangisdaan. gayon din ang pangkooperatibang pag-aalaga ng isda.SEKSYON 18. sa pamamagitan ng mga industriya na gumagamit nang lubusan at episyente sa mga kakayahan ng tao at mga likas na kayamanan. mga lawa. Ang mga pinuno at kawaning pambayan ay may kautangang katapatan sa lahat ng oras sa Estado at sa Konstitusyon. panustos-tubig. Dapat pangalagaan ng Estado ang yamang-dagat ng bansa sa mga karagatang pangkapuluan. Sa pagsisikap na matamo ang mga tunguhing ito. na ang priority ay sa tawid-buhay na mga mangingisda at mga manggagawang pang-isda sa mga ilog. bakasang produksyon sa mga mamamayang Pilipino o sa mga korporasyon o mga asosasyon na ang animnapung porsyento man lamang ng puhunan ay ari ng gayong mga mamamayan. Dapat sumailalim sa ganap na kontrol at superbisyon ng Estado ang paggalugad. mga tubig. ang gamit na kapaki-pakinabang ang maaaring maging sukatan at katakdaan ng pagkakaloob. Dapat itaguyod ng Estado ang industriyalisasyon at pagkakataon na magkahanapbuhay ang lahat bata sa mahusay na pagpapaunlad ng pagsasaka at repormang pansakahan. mga kagubatan o mga kahuyan. at sa ilalim ng mga termino at kondisyon na maaaring itadhana ng batas. o ito ay maaaring makipag-kasunduan sa co-production. Ang Pangulo ay maaaring makipagkasunduan sa mga korporasyong aring-dayuhan na . mga look. mga kooperatiba at katularing mga lansakang organisasyon. kita at kayamanan. Hindi maaaring ilipat kanino man ang lahat ng iba pang mga likas na kayamanan maliban sa mga lupaing pansakahan. pagpapaunlad. at dapat ilaan ang eksklusibong paggamit at pagtatamasa nito sa mga mamamayang Pilipino. at mga dagat-dagatan. lalo na sa mga kapus-palad. ang mineral. at iba pang mga likas na kayamanan ay ari ng Estado. dagat teritoryal at eksklusibong sonang pangkabuhayan nito. magkasamang pakikipagsapalaran. dapat bigyan ng lubos na pagkakataong umunlad ang lahat ng mga sektor pangkabuhayan at mga rehiyon ng bansa. sa pagpapalawak ng base ng kanilang pagmamay-ari. Ang gayong mga kasunduan ay maaaring ukol sa panahong hindi hihigit sa dalawampu't limang taon. at lumalagong pagkaproduktibo bilang susi sa pag-aangat ng uri ng pamumuhay para sa lahat. na mapapanibago sa hindi hihigit sa dalawampu't limang taon. buhay-ilang. at nakikipagpaligsahan kapwa sa mga pamilihang lokal at dayuhan. Gayon man. sustenandong pagpaparami ng mga kalakal at mga paglilingkod na liha ng bansa para sa kapakinabangan ng sambayanan. Ang mga gawaing ito ay maaaring tuwirang isagawa ng Estado. dapat pangalagaan ng Estado ang mga negosyong Pilipino laban sa marayang kompitensyang dayuhan at mga nakamihasnan sa pangangalakal. at pagsasagamit ng mga likas na kayamanan. pati na ang mga korporasyon. Sa kalagayan ng mga karapatan sa patubig. halaman at hayop. lahat ng mga lakas na magagamit na enerhiya. Maaaring pahintulutan ng Kongreso sa pamamagitan ng batas ang maliitang pagsasagamit ng mga likas na kayamanan ng mga mamamayang Pilipino. Dapat pasiglahin ang mga pribadong negosyo. karbon. Ang lahat ng mga lupain ari ng bayan. at ang sino mang pinuno o kawaning pambayan na naghahangad magbago ng kanyang pagkakamamamayan o magtamo ng katayuang immigrant sa ibang bansa sa panahon ng kanyang panunungkulan ay dapat lapatan ng kaukulang batas.

SEKSYON 8. Ang mga lupaing ari ng bayan ay inuuri sa pansakahan. Hindi dapat malipat o masalin ang ano mang pribadong lupain maliban sa pagmamana. Ang mga lupaing pansakahan na ari ng bayan ay maaaring uriin pa sa pamamagitan ng batas alinsunod sa mga paggagamitan nito. Sa gayong mga kasunduan. Dapat pangalagaan ng Estado. Ang mga mamamayan ng Pilipinas ay maaaring mag-lease nang hindi lalabis sa limang daang ektarya. sa pamamagitan ng batas. at hindi lalabis sa isabg libong ektaryang sukat. o kaloob. kagubatan o kakahuyan. Dapat magkaroon ng karapatan ang bawat mamamayan at mga pribadong pangkat. homestead. Dapat magtakda ang Kongreso. Dapat ipagbigay-alam ng Pangulo sa Kongreso ang bawat kontratang pinakipagkayarian alinsunod sa tadhanang ito sa loob ng tatlumpung araw mula sa pagkakapagsagawa nito. batay sa mga tunay na ambag sa pagsulong ng pangkabuhayan at sa kagalingang panlahat ng bansa. lupaing mineral. SEKSYON 5. hawakan.kinapapalooban ng tulong teknikal o pinansyal para sa malawakang paggalugad. Dapat magtakda ang Kongreso. ang isang katutubong ipininganak na mamamayan ng Pilipinas na nawalan ng pagkamamamayang Pilipino ay maaaring palipatan ng mga lupaing pribado. magtatag at magpalakad ng mga negosyong pangkabuhayan. SEKSYON 6. para sa panahong maaaring ipasya nito. Dapat limitahan sa mga lupaing pansakahan ang maililipat na mga lupaing ari ng bayan. Dapat itakda ng Kongreso. ang gayong mga lupaing kagubatan at mga pambansang parke ay dapat ikonserba at hindi maaaring dagdagan ni bawasan. panlipunan. Pagkatapos noon. batay sa mga tadhana ng Konstitusyong ito at sa mga patakaran at mga programa sa pagpapaunlad ng bansa. dapat itaguyod ng Estado ang pagpapaunlad at paggamit sa mga lokal na batis. ng mga batas na magbabawal pagtotroso sa mga nanganganib na kagubatan at mga sakop ng watershed. Ang paggamit ng ariarian ay may nauukol na tungkuling panlipunan. ang mga karapatan ng mga katutubong pamayanang kultural sa kanilang minanang lupain upang matiyak ang kanilang kagalinang ekonomiko. ekolohiya at pagpapaunlad at alinsunod sa mga hinihingi ng repormang pansakahan. . petrolyo at iba pang mga langis mineral alinsunod sa mga pangkalahatang termino at mga kondisyon na itinatadhana ng batas. SEKSYON 4. paunlarin. sa saklaw ng tungkulin ng Estado na itaguyod ang marapat na katarungan at manghimasok kapag hinihingi ang kabutihang panglahat. sa pamamagitan ng batas sa lalong madaling panahon ng mga tiyak na saklaw ng mga lupaing kagubatan at mga pambansang parke. at mga pambansang parke. ang sukat ng mga lupaing ari ng bayan na maaaring tamuhin. at sa mga tao. na magmay-ari. o paupahan at mga kondisyon niyon. at pangkultura. pagpapaunlad. kabilang ang mga korporasyon. Sa kabila ng mga tadhana ng Seksyon 7 ng Artikulong ito. Hindi maaaring humawak ang alin mang pribadong korporasyon o asosasyon ng mga lupaing maililipat na ari ng bayan maliban sa pamamagitan ng lease. o magtamo sa pamamagitan ng pagbili. sa pagsasaalang-alang sa mga pangangailangan sa pangangalaga. at lahat ng mga kinatawang pangkabuhayan ay dapat mag-ambag sa kabutihang panlahat. at pagsasagamit ng mga mineral. siyentipiko at teknikal. mga korporasyon o mga asosasyon na may karapatang magtamo o maghawak ng mga lupaing ari ng bayan. sa taning na panahong hindi hihigit sa dalawampu't limang taon. batay sa mga katakdaang itinatadhana ng batas. SEKSYON 7. SEKSYON 3. nang hindi lalabis sa labindalawang ektarya niyon. maliban sa pamamagitan ng batas. na malinaw na magtatakda ng kanilang mga hanggahan sa lupa. Maaaring magtakda ang Kongreso para sa pagpapairal ng mga nakaugaliang batas hinggil sa mga karapatan o mga ugnayan sa ariarian sa pagtiyak sa pagmamay-ari ng minanang lupain. na mapaninibago sa hindi hihigit sa dalawampu't limang taon.

o iba pang anyo ng pahintulot sa pagpapalakad ng kagamitang pambayan maliban sa mga mamamayan ng Pilipinas o sa mga korporasyon o mga asosasyong itinatag sa ilalim ng batas ng Pilipinas na ang animnapung porsyento man lamang ng puhunan ay ari ng gayong mga mamamayan. ang ilang mga larangan ng pamumuhunan kailan man at ganinto ang iniaatas ng pambansang kapakanan. o pagpapawalang-saysay ng Kongreso kapag kinakailangan ang kabutihang panlahat. SEKSYON 14. pagbabago. Dapat pasiglahin ng Estado ang tanan na makilahok sa pamumuhunan sa mga kagamitang pambayan. Maaaring magtatag ang Kongreso ng isang malayang sangay ng ekonomiya at pagpaplano na pamumunuan ng Pangulo. sa iba't ibang pribadong sektor. o ang maas mataas na porsyento na maaaring itakda ng Kongreso. Ang paglahok ng mga mamumuhunang dayuhan sa mga pamatnugutan sa ano mang kalakalan sa kagamitang pambayan ay dapat matakda sa kanilang katumbas na sapi sa puhunan niyon. Dapat magtaguyod ang Estado ng makiling na paggamit ng paggawang Pilipino. o pahintulot ay tanging-tangi sa uri o hihigit pa sa limampung taon ang itatagal. dapat ilaan ng Kongreso sa mga mamamayan ng Pilipinas o sa mga korporasyon o mga asosasyon na ang animnapung porsyento man lamang ng puhunan ay ari ng gayong mga mamamayan. ni hindi dapat na ang prangkisa. at magsakatuparan ng patuluyan. mga propesyonal. mga mamumuhunan. at amg lahat ng mga pinunong tagapagpaganap at tagapamahala ng gayong mga korporasyon o asosasyon ay kinakailangang mga mamamayan ng Pilipinas. Dapat magtaguyod ang Estado ng patakarang pangkalakalan na mauukol sa kagalingang panlahat at magsasagamit sa lahat ng mga anyo at ayos ng palitan na nasasalig sa pagkakapantay-pantay at pagtutumbasan. dapat manungkulan ang Pambansang Pangasiwaan sa Ekonomiya at Pagpapaunlad bilang malayang sangay sa pagpaplano ng pamahalaan. matangi sa mga kalagayang itinatakda ng batas. pinag-isa at magkakaugnay na mga programa at patakaran para sa mga pagpapaunlad ng bansa.SEKSYON 9. Dapat magtaguyod ang Estado ng angkop na teknolohiya at mag-regula ng paglilipat ng teknolohiya para sa kapakinabangan ng bansa. sertipiko. Dapat regulahin at gamitin ng Estado ang awtoridad nito sa mga puhunang dayuhan na saklaw ng pambansang hurisdiksyon nito at nang naaalinsunod sa mga pambansang tunguhin at mga pangunahing layunin nito. Ni hindi dapat ipagkaloob ang gayong prangkisa o karapatan maliban sa kondisyon na ito ay dapat sumailalim ng pagsususog. mga manager. SEKSYON 13. Dapat ilaan lamang sa mga mamamayang Pilipino ang pag-practice ng lahat ng mga propesyon sa Pilipinas. domestikong materyales at mga kalakal na yaring lokal at adpat magpatibay ng mga hakbangin upang makalaban sa kompitensya ang mga ito. Dapat magsabatas ang Kongreso ng mga hakbanging magpapasigla sa pagbubuo at pagpapalakad ng mga negosyo na ang puhunan ay aring ganap ng mga Pilipino. Sa tagubilin ng sangay sa ekonomiya at pagpaplano. Hangga't ang Kongreso ay hindi nagtatakda ng naiiba. . SEKSYON 12. Sa pagkakaloob ng mga karapatan. sertipiko. mga pribilehiyo at mga concession na sumasaklaw sa pambansang ekonomiya at patrimonyo. at sa mga unit ng pamahalaang lokal. Dapat magtaguyod ang Estado ng patuluyang pagpapaunlad ng isang pambansang pagpipisan ng talino ng mga Pilipinong scientist. dapat unahin ng Estado ang mga kwalipikadong Pilipino. na dapat magtagubilin sa Kongreso matapos makipagsanggunian sa angkop na mga sangay pambayan. SEKSYON 11. Hindi dapat ipagkaloob ang ano magn prangkisa. mataas na kaantasan ng laang-bisig na teknikal at mga bihasang manggagawa at mga artisan sa lahat ng mga larangan. SEKSYON 10.

at pagkapagbabayad ng wastong kabayaran. sa kapakanan ng pambansang kagalingan o pagtatanggol. SEKSYON 21. ang Bangko Sentral ng Pilipinas. ay maaaring pansamantalang mangasiwa o mamatnugot sa pagpapalakad ng ano mang pambayang utility na aring pribado o negosyong pinagkalooban ng kapakanang pambayan. SEKSYON 16. Maaari lamang makautang sa ibang bansa nang naaalinsunod sa batas at sa alituntunin ng pangasiwaan sa pananalapi.SEKSYON 15. SEKSYON 22. maliban sa pamamagitan ng pangkalahatang batas. SEKSYON 20. Hindi dapat magtadhana ang Kongreso. ARTIKULO XIII . maaaring ilipat nito sa pagmamay-aring pambayan ang mga utility at iba pang mga pribadong negosyo na palalakarin ng pamahalaan. Dapat maging handa sa pagbibigay sa taong-bayan ng impormasyon hinggil sa mga utang sa ibang bansa na nakuha o ginarantiyahan ng pamahalaan. Ang mga kagagawan na lumilihis o nagpapawalang-saysay sa alin mang tadhana ng Artikulong ito ay dapat ituring na di naaangkop sa kapakanang pambansa at dapat lapatan ng mga parusang sibil at kriminal. Dapat magtatag ang Kongreso ng isang malayang punong pangasiwaan sa pananalapi. SEKSYON 17. SEKSYON 19. ang amga kagawad ng namumunong kalupunan ay kinakailangang mga katutubong ipinanganak na mamamayang Pilipino na kilala sa pagkamatapat. Dapat lumikha ang Kongreso ng isang sangay na magtataguyod sa pag-iral at pagsulong ng mga kooperatiba bilang mga kasangkapan para sa katarungang panlipunan at kaunlarang pangkabuhayan. pagbabangko. at kredito. ukol sa pagbubuo pagtatatag o pagreregula ng mga pribadong korporasyon. Ang Estado. sa pagpapalakad sa ilalim ng umiiral na mga batas. sa mga panahon ng pambansang kagipitan. pagkamarangal. Hindi dapat payagan ang mga kombinasyong sumusupil sa kalakalan o ang marayang kompitensya. kapag kinakailangan ng kapakanang pambayan. Ang Estado. Sila ay dapat ding sumailalim sa iba pang mga kwalipikasyon at disability na maaaring itakda ng batas. Hangga't hindi nagtatakda ng naiiba ang Kongreso. Maaaring lumikha o magtatag ng mga korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan sa pamamagitan ng mga tanging karta para sa kabutihan ng lahat at nasasalalay sa pagsubok sa pagiging kapakipakinabang nito. ayon sa maaaring itakda ng batas. Dapat regulahin o ipagbawal ng Estado ang mga monopoly kapag kinakailangan ng kapakanang pambayan. at pagkamakabayan. ay maaaring magtatag at magpalakad ng mga napakahalagang industriya. Dapat magkaroon ito ng superbisyon sa pamamalakad ng mga bangko at gampanan ang mga kapangyarihan sa pagregula nang ayon sa maaaring itadhana ng batas sa pamamalakad ng mga kompanya sa pananalapi at sa iba pang mga institusyong gumaganap ng katularing mga gawain. Dapat magtakda ang pangasiwaan ng patnubay na patakaran sa mga larangan na may kinalaman sa salapi. ay gaganap bilang punong pangasiwaan sa pananalapi. habang umiiral ang kagipitang pambayan at sa ilalim ng makatwirang mga katakdaang itatagubilin nito. at ang nakararami sa kanila ay dapat magmula sa pribadong sektor. SEKSYON 18.

Dapat magkaloob ang Estado ng lubos na proteksyon sa paggawa. pangkabuhayan. dahil sa pagkilala sa karapatan ng paggawa sa karampatang kaparte nito sa mga bunga ng produksyon at sa karapatan ng mga negosyo sa makatwirang tubo sa mga pamumuhunan. sama-samang pakikiapagkasundo at negosasyon. at dapat ipatupad ang pagtalima rito ng isa't isa upang maisulong ang katiwasayang industriyal. kabilang ang pagkakasundo. dapat regulahin ng Estado ang pagtatamo. organisado at di organisado. Tungo sa mga mithiing ito. sa lokal at sa ibayong dagat. Dapat pag-ukulan ng Kongreso ng pinakamataas na priority ang pagsasabatas ng mga hakbangin na mangangalaga at magpapatingkad sa karapatan ng lahat ng mga mamamayan sa dignidad na pantao. Dapat igalang ng Estado ang mga karapatan ng mga maliliit na may-ari ng lupa sa pagtatakda ng mga limitasyon sa retensyon. o pagkamatarungan. at papawi sa mga di pagkakapantay-pantay na pagkalinangan sa pamamagitan ng pantay na pagpapalaganap ng kayamanan at kapangyarihang pampulitika para sa kabutihan ng lahat. Dapat na may karapatan sila sa katatagan sa trabaho. na tuwiran o sama-samang magmay-ari ng mga lupang kanilang sinasaka o. Paggawa (Labor) SEKSYON 3. pagmamay-ari. SEKSYON 2. mapayapa at magkakaugnay na pagkilos. kasama ang karapatang magwelga nang naaalinsunod sa batas. at paglilipat ng ariarian at ng mga bunga nito. at batay sa pagbabayad ng makatwirang kabayaran. ng programa sa repormang pansakahan na nakasalig sa karapatan ng mga magsasaka at mga regular na manggagawa sa bukid. . pangkaunlaran. na nagsasaalang-alang sa mga konsiderasyong pang-ekolohiya. sa makataong mga kalagayan sa trabaho. at pampulitika. at sa sahod na sapat ikabuhay. Dapat kalakip sa pagtataguyod ng karunungang panlipunan ang tapat na paglikha ng mga pagkakataong ekonomiko na nasasalig sa kalayaan sa pagpapatiuna at pagtitiwala sa sariling kakayahan. dapat magpasigla at magsagawa ang Estado ng makatwirang pamamahagi ng lahat ng mga lupang pansakahan. sa pamamagitan ng batas. tumanggap ng karampatang kaparte sa mga bunga niyon. na mga walang lupa. at dapat itaguyod ang pupusang employment at pantay na mga pagkakataon sa employment para sa lahat. Dapat ding maglaan ang Estado ng mga insentibo para sa boluntaryong pagbabahagi ng lupa. Dapat regulahin ng Estado ang ugnayan ng mga manggagawa at mga employer.KATARUNGANG PANLIPUNAN AT MGA KARAPATANG PANTAO (Social Justice and Human Rights) SEKSYON 1. Tungo sa layuning ito. na sasailalim sa mga priority at makatwirang mapapanatiling mga sukat na maaaring itakda ng Kongreso. Repormang Pansakahan at Panlikas na Kayamanan (Agrarian Reform and Natural Resources) SEKSYON 4. Dapat itaguyod ng Estado ang prinsipyong hatiang pananagutan ng mga manggagawa at mga employer at ang kinatingang paggamit ng boluntaryong mga pamamaraan ng pagsasaayos sa mga hidwaan. Dapat magsagawa ang Estado. Dapat nitong garantiyahan ang mga karapatan ng lahat ng mga manggagawa na magtatag ng sariling organisasyon. sa kalagayan ng iba pang mga manggagawa sa bukid. Dapat din silang lumahok sa mga proseso ng pagbabalangkas ng patakaran at desisyon na may kinalaman sa kanilang mga karapatan at benepisyo ayon sa maaaring itadhana ng batas. paggamit. magbabawas sa mga di pagkakapantay-pantay na panlipunan.

produksyon. ng patuluyang programa sa reporma sa lupang urban at sa pabahay na magbibigay ng makakayanang disenteng pabahay at mga pangunahing paglilingkod sa mga mamamayang dukha at walang tahanan sa mga sentrong urban at mga panahanang pook. Dapat pangalagaan ng Estado ang mga karapatan ng mga mangingisdang tawid-buhay. at mga karapatan mga katutubong mga pamayanan sa kanilang minanang lupain. Dapat ipatupad ng Estado ang mga simulain ng repormang pansakahan o stewardship kailanma't mapapairal nang naaalinsunod sa batas sa pamamahagi o paggamit ng iba pang mga likas na kayamanan. SEKSYON 8. sa may pagtatanging paggamit ng mga kayaman sa tubig at pangisdaan na para sa lahat. Hindi dapat paalisin ni gibain ang kanilang mga tirahan ng nagsisipanirahan sa mga dukhang urban or rural maliban kung naaayon sa batas at sa paraang makatarungan at makatao. Dapat magsagawa ang Estado. Dapat ding pangalagaan. mga lingkurang pangkalusugan at iba . gayun din ang mga magsasaka na lumahok sa pagpaplano. sa pakikipagtulungan sa pribadong sektor. kapwa sa mga tubigang panloob at sa dagat. Maaaring ipanahanan ng Estado ang mga magsasakang walang lupa at mga manggagawa sa bukid sa sarili nitong mga lupaing pansakahan na ipamahagi sa kanila sa paraang itinakda ng batas. Reporma sa Lupang Urban at sa Pabahay (Reforms in Urban Land and Settlements) SEKSYON 9. sa pamamagitan ng batas at para sa kabutihan ng lahat. SEKSYON 10.SEKSYON 5. Dapat kilalanin ng Estado ang karapatan ng mga magsasaka. Kalusugan (Health) SEKSYON 11. Ang mga kasangkapang pampananalapi na ginamit na kabayaran sa kanilang mga lupain ay dapat tanggaping equity sa kanilang piniling mga negosyo. pagsasapamilihan. SEKSYON 7. isapribado ang mga negosyo ng sektor publiko. at pamamahala ng programa. SEKSYON 6. Dapat umabot ang pangangalaga sa mga pangisdaan sa dagat ng mga mangingisdang tawid-buhay laban sa pagpasok ng dayuhan. Dapat ding itaguyod nito ang sapat na mga pagkakataon sa hanapbuhay sa mga mamamayang iyon. Dapat ding itaguyod nito ang sapat na mga pagkakataon sa hanapbuhay sa mga mamamayang iyon. batay sa mga nananahanan. produksyon at pagsasapamilihan. lalo na ng mga lokal na pamayanan. Dapat tumanggap ang mga manggagawa sa pangisdaan ng karampatang kaparte sa kanilang pagtatrabaho sa pakinabang sa mga kayamanan sa tubig at pangisdaan. Dapat na maglaan ito ng suporta sa mga mangingisdang iyon na tulong na nauukol sa pananalapi. at mga may-ari ng lupa. Dapat igalang ng Estado ang mga karapatan ng mga may-ari ng maliliit na ari-arian sa implementasyon ng programang iyon. at iba pang mga lingkuran. Dapat maglaan ang Estado ng mga insentibo sa mga may-ari ng lupa sa pamumuhunan ng tinanggap na kabayaran sa programang sa repormang pansakahan upang itaguyod ang industriyalisasyon. at dapat maglaan ng suporta sa pagsasaka sa pamamagitan ng mga lingkuran sa pananalapi. paunlarin at ikonserba ng Estado ang mga kayamanang iyon. kasama ang mga lupaing pambayan na angkop sa pagsasaka sa ilalim ng pamumuwisan o konsesyon. Dapat magsagawa ang Estado ng pinag-isa at komprehensibong lapit sa pagpapaunlad ng kalusugan na magbibigay ng mga pangunahing pangangailangan. mga manggagawa sa bukid. Hindi dapat ilipat ng tirahan ang nagsisipanirahan na mga dukhang urban o rural nang walang sapat na pakikipagsanggunian sa kanila at sa mga pamayanang paglilipatan sa kanila. pagbuo. lumikha ng mga hanapbuhay. at iba pang mga lingkurang pantulong.

sa pamamagitan ng batas. at sa kanilang pakikiisa sa kabuuang daloy ng lipunan. pampulitika. Kababaihan (Women) SEKSYON 14. sa loob ng balangkas na demokratiko. at mga bata. at pangkabuhayan. Dapat padaliin ng Estado. at istruktura. SEKSYON 13. matatanda. Dapat sikapin ng Estado na makapagkaloob ng libreng panggagamot sa mga pulubi. SEKSYON 16. Dapat pangalagaan ng Estado ang mga kababaihang nagtatrabaho sa pamamagitan ng ligtas at nakapagpapalusog na mga kalagayan sa pagtatrabaho. (2) Ang Komisyon aya dapat buuin ng isang Tagapangulo at apat na mga Kagawad na kinakailangang mga katutubong ipininganak na mamamayan ng Pilipinas at ang mayorya nito ay dapat n amga kabilang sa Philippine Bar. mga babae. Mga Karapatang Pantao (Human Rights) Ang Komisyon sa Mga Karapatang Pantao (The Commission on Human Rights) SEKSYON 17. (3) Hangga't hindi nabubuo ang Komisyong ito. SEKSYON 12. sariling pagpapaunlad. Ang mga organisasyon ng sambayanan ay mga asosasyong bona fide ng mga mamamayan na may subok na kakayahang itaguyod ang kapakanang pambayan at may mapagkikilalang pamiminuno.pang mga lingkurang panlipunan na makakayanan ng lahat ng mga mamamayan. ang kanilang lehitimo at sama-samang interes at hangarin sa pamamgitan ng paraang mapayapa at naaayon sa batas. Dapat magkaroon ng priority para sa mga pangangailangan ng mahihirap na maysakit. nagsasaalang-alang ng kanilang mga gawain bilang ina. at ng mga kaluwagan at mga pagkakataon na nagpapatingkad sa kanilang ikagagaling at ikagiginhawa upang matamo ang kanilang ganap na potensyal sa paglilingkod. Dapat itadhana ng batas ang taning na panahon ng panunungkulan at ang iba pang mga kwalipikasyon at mga disability ng mga kagawad ng Komisyon. Dapat igalang ng Estado ang bahaging ginagampanan ng malayang mga organisasyon ng sambayanan upang matamo at mapangalagaan ng mga taong-bayan. at pagtitiwala sa sariling kakayahan. kasapian. Hindi dapat bawalan ang karapat ng sambayanan at ng kanilang mga organisasyon sa mabisa at makatwirang pakikilahok sa lahat ng mga antas ng pagpapasiyang panlipunan. ang pagtatatag ng sapat na mga pamamaraan sa pakikipagsanggunian. may kapansanan. Ang Mga Bahaging Ginagampanan at Mga Karapatan ng mga Organisasyon ng Sambayanan (Roles and Rights of Civic Organizations) SEKSYON 15. Dapat magtatag ang Estado ng isang natatanging tanggapan para sa mga taong baldado para sa kanilang mga rehabilitasyon. Dapat magtatag at magpanatili ang Estado ng mabisang sistema ng pangangasiwa sa pagkain at gamot at magsagawa ng angkop na pagpapaunlad at pananaliksik sa laangbisig sa kalusugan na tumugon sa mga pangangailangan at suliranin sa kalusugan ng bansa. (1) Nililikha sa pamamagitan nito ang isang malayang tanggapan na tatawaging Komisyon sa Mga Karapatang Pantao. ang kasalukuyang Pampanguluhang Komite sa mga .

o sa kanilang mga pamilya. edukasyon at impormasyon. (3) Magtakda ng angkop na mga hakbangin na naaayon sa batas para sa pangangalaga ng mag karapatang pantao ng lahat ng mga tao sa Pilipinas. (10) Humirang ng mga pinuno at kawani nito nang naaayon sa batas. Dapat pangalagaan at itaguyod ng Estado ang karapatan ng lahat ng mga mamamayan sa mahusay na edukasyon sa lahat ng antas at dapat magsagawa ng angkop na mga hakbang upang matamo ng lahat ng gayong edukasyon. AGHAM AT TEKNOLOHIYA. Maaaring magtadhana ang Kongreso para sa iba pang mga kaso ng paglabag sa mga karapatang pantao na dapat masaklaw ng awtoridad ng Komisyon. (6) Magrekomenda sa Kongreso ng mabisng mga hakbangin upang maitaguyod ang mga karapatang pantao at maglaan para sa mga bayad-pinsala sa mga biktima. nagsasaalangalang sa mga rekomendasyon nito. tanggapan o sangay sa pagtupad ng mga gawain nito. at magharap ng sakdal na paglalapastangan ukol sa mga paglabag dito nang naaalinsunod sa mga Tuntunin ng Hukuman. at mga tuntunin ng pamamaraan nito. ng lahat ng uri ng mga paglabag sa mga karapatang pantao na kinapapalooban ng mga sibil at pulitikal. Arts. (5) Magtatag ng patuluyang programa sa pananaliksik. SEKSYON 18. Science and Technology. (4) Tumupad ng mga kapangyarihan sa pagdalaw sa mga piitan. upang mapatingkad ang paggaling sa pagkapangunahin ng mga karapatang pantao. at (11) Tumupad ng iba pang mga tungkulin at mga gawain na maaaring itakda ng batas. o mga pasilidad sa detensyon. mga bilangguan. kawanihan. ARTIKULO XIV EDUKASYON. sa kusa nito o sa sumbong ng alin mang panig. (7) Subaybayan ang pagtalima ng Pamahalaan ng Pilipinas sa mga pananagutan sa pandaigdig na kasunduang-bansa hinggil sa mga karapatang pantao. KULTURA.Karapatang Pantao ay dapat magpatuloy sa pagtupad ng kasalukuyang mga gawain at kapangyarihan nito. at magtakda ng mga panagkang hakbangin. . (9) Hilingin ang tulong ng alin mang kagawaran. and Sports) SEKSYON 1. SEKSYON 19. Culture. AT SPORTS (Education. (8) Magkaloob ng immunity sa pag-uusig sa sino mang tao na ang testimonyo o ang pag-iingat ng mga dokumento o iba pang ebidensya ay kinakailangan o makaluluwag sa pagtiyak ng katotohanan sa alin mang pagsisiyasat sa isinagawa nito o sa ilalim ng awtoridad nito. (2) Maglagda ng mga panuntunan sa pamalakad. ng mga paglabag sa mga karapatang pantao. at mga paglilingkod na tulong legal sa mga kulangpalad na ang mga karapatang pantao ay nilabag o nangangailangan ng proteksyon. Dapat magkaroon ang Komisyong sa Mga Karapatang Pantao ng mga sumusunod na mga kapangyarihan at mga gawain: (1) Magsiyasat. at gayon din ng mga Pilipinong naninirahan sa ibang bansa. (4) Dapat na kusa at regular na ipalabas ang pinagtibay na taunang-gugulin ng Komisyon. MGA SINING.

sarilinang pag-aaral at pag-aaral sa labas ng paaralan lalo na yaong tumutugon sa mga pangangailangan ng pamayanan. Dapat sumakamay ng mga mamamayan ng Pilipinas ang kontrol at admnistrasyon ng mga institusyong pang-edukasyon. at ginamit nang aktwal. at iba pang mga insentibo na dapat ibigay sa karapat-dapat na mga estudyante sa mga paaaralang publiko at pribado. at kabataang nasa labas ng paaralan ng pagsasanay sa sibika. Gayon man. may kapansanan. magpanatili. at pinag-isang sistema ng edukasyong naaangkop sa mga pangagailangan ng sambayanan at lipunan. Ang Estado ay dapat: (1) Magtatag. paggalang sa mga karapatang pantao. Ang mga tadhana ng subsection na ito ay hindi sasaklaw sa mga paaralang itinatag para sa mga dayuhan na tauhang diplomatiko at kanilang mga dependent at. ihasik ang pag-ibig sa sangkatauhan. nang walang dagdag na gastos ang pamahalaan. Kinikilala ng Estado ang mga gampaning komplimentaryo ng mga institusyong publiko at pribado sa sistemang pang-edukasyon at dapat itong tumupad ng makatwirang superbisyon at regulasyon sa lahat ng mga institusyong pang-edukasyon. patatagin ang mga pagpapahalagang etikal at espiritwal. (3) Magtatag at magpanatili ng isang sistema ng mga kaloob ng scholarship. at iba pang mga kasanayan. di pampakinabang. at katutubong mga sistema ng pagkatuto. matangi kung naiiba ang itinatadhana ng batas. (1) Ang mga institusyong pang-edukasyon. kahusayang bokasyonal. sapat. at gayon din ang mga programang pagkatuto sa sarili. dapat ma-dispose ang kanilang mga asset sa paraang . Sa sandaling mabuwag o maputol ang buhaykorporasyon ng gayong mga institusyon. para sa mga iba pang mga dayuhan na pansamantalang naninirahan dito. mga programang pautang sa estudyante. impormal. (2) Dapat nilang ikintal ang pagkamakabayan at nasyonalismo. tuwiran. (2) Magtatag at magpanatili ng isang sistema ng libreng pambayang edukasyon sa elementarya at mataas na paaralan. mga tulong sa salapi. (2) Ang lahat ng mga revenue at mga asset ng mga institusyong pang-edukasyon na di-sapian. Hindi bilang pagtatakda sa likas na karapatan ng mga magulang sa pagaaruga ng kanilang mga anak. at magtustos ng isang kumpleto. lalo na sa mga kulang-palad. pasiglahin ang kaisipang mapanuri at malikhain. bukod sa mga itinatag ng mga pangkat na relihiyoso at mga kalupunang misyon. ituro ang mga karapatan at mga tungkulin ng pagkamamamayan. ang edukasyong elementarya ay sapilitan sa lahat ng mga batang nasa edad ng pagaaral. palawakin ang kaalamang pang-agham at teknolohikal. ay dapat na ari lamang ng mga mamamayan ng Pilipinas o ng mga korporasyon o mga asosasyon na ang animnapung bahagdan man lamang nga puhunan nito ay ari ng gayong mga mamamayan. at (5) Mag-ukol sa mga mamamayang may sapat na gulang.SEKSYON 2. maaaring itakda ng Kongreso ang karagdagang lahok na equity ng Pilipino sa lahat ng mga institusyong pang-edukasyon. (1) Dapat maging bahagi ng kurikula ang pag-aaral ng Konstitusyon sa lahat ng mga institusyong pang-edukasyon. linangin ang character na moral at disiplinang pansarili. pagpapahalaga sa gampanin ng mga pambansang bayani sa historikal na pagpapaunlad ng bansa. dapat pahintulutang ituro ang relihiyon sa kanilang mga anak o mga ampon sa mga pambayang paaralang elementarya at mataas na paaralan sa regular na oras ng klase ng mga tagapagturong itinalaga o pahintulutan ng relihiyosong awtoridad ng relihiyong kinaaaniban ng mga anak o mga ampon. SEKSYON 4. Hindi dapat matatag ang ano mang institusyong pang-edukasyon ng eksklusibong para sa mga dayuhan at hindi dapat humigit sa isang-katlo ng enrolment sa alinmang paaralan ang ano mang pangkat ng mga dayuhan. SEKSYON 3. (4) Pasiglahin ang di-pormal. (3) Sa opsyong nakalahad nang nakasulat ng mga magulang o mga tagakupkop. at eksklusibo para sa mga layuning pang-edukasyon ay dapat malibre sa mga buwis at mga bayarin sa kalakal. at itaguyod ang kahusayang bokasyonal.

maguugnay at magtataguyod ng mga pananaliksik sa Filipino at iba pang mga wika para sa kanilang pagpapaunlad. tuwiran. dapat magsagawa ng mga hakbangin ang Pamahalaan upang ibunsod at puspusang itaguyod ang paggamit ng Filipino bilang medium ng opisyal na komunikasyon at bilang wika ng pagtuturo sa sistemang pangedukasyon. (2) Dapat tamasahin ang kalagayang akademiko sa lahat ng mga institusyon ng lalong mataas na karunungan. at dapat isalin sa mga pangunahing wikang panrehiyon. Ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Filipino. (3) Ang bawat mamamayan ay may karapatng pumili ng propesyon o kurso ng pagaaral. at pagpapanatili. Wika (Language) SEKSYON 6. mga endowment. ang mga wikang opisyal ng Pilipinas ay Filipino at. o mga kontribusyon na ginamit nang aktwal. Ingles. Maaari ring magkaroon ng karapatan ang mga institusyong pang-edukasyon na proprietary pati yaong mga ari ng kooperatiba sa gayong mga pagkalibre salig sa mga katakdaang itinatadhana ng batas kabilang ang mga pagtatakda sa mga dibidendo at mga tadhana para sa muling pamumuhunan.itinatadhana ng batas. ito ay dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na wika sa Pilipinas at sa iba pang mga wika. SEKSYON 7. at Kastila. Ang mga wikang panrehiyon ay pantulong na mga wikang opisyal sa mga rehiyon at magsisilbi na pantulong na mga wikang panturo roon. (3) Bata sa mga kondisyong itinatakda ng batas. at eksklusibo para s mga layuning pang-edukasyon. Arabic. Ukol sa layunin ng komunikasyon at pagtuturo. Ang Konstitusyong ito ay dapat ipahayag sa Filipino at Ingles. salig sa karampatan. Alinsunod sa tadhana ng batas at sang-ayon sa nararapat na maaaring ipasya ng Kongreso. Agham at Teknolohiya (Science and Technology) . SEKSYON 5. Samantalang nililinang. (4) Dapat patingkarin ng Estado ang karapatan ng mga guro sa pagsulong na propesyonal. makatwiran at pantay na mga kinakailangan sa pagpaskok at mga pangangailangang akademiko. (1) Dapat isaalang-alang ng Estado ang mga pangangailangan at kalagayang panrehiyon at pansektor at dapat pasiglahin ang lokal na pagplano sa pagbubuo ng mga patakaran at mga programang pang-edukasyon. hangga't walang ibang itinatadhana ang batas. Dapat mag-ukol ang Estado ng pinakamataas na priority sa pagtatabi ng budget para sa edukasyon at seguruhin na magaganyak at mapamamalagi ng pagtuturo ang nararapat na kaparte ntio sa pinakamahusay na mga talino sa pamamagitan ng sapat na gantimpala at iba pang paaralan ng kasihayan at katuparan sa gawain. SEKSYON 9. Dapat magtatag ng Kongreso ng isang komisyon ng wikang Pambansa na binubuo ng mga kinatawan ng iba't ibang mga rehiyon at mga disiplina na magsasagawa. mga donasyon. Dapat itaguyod ng kusa at opsyonal ang Kastila at Arabic. SEKSYON 8. Dapat magtamasa ng proteksyon ng Estado ang mga tauhang akademiko na di-nagtuturo at mga tauhang diakademiko. dapat malibre sa buwis ang lahat ng mga kaloob. pagpapalaganap.

pagsasanay at mga lingkurang pang-agham at panteknolohiya. at pagsasagamit ng agham at teknolohiya. artistiko at intelektwal na pagpapahayag. imbensyon. Dapat mag-ukol ng priority ang Estado sa pananaliksik at pagbubuo. Dapat suportahan nito ang mga kakayahang siyentipiko at teknolohikal na katutubo. at mga mamamayang may natatanging likas na talino. SEKSYON 16. SEKSYON 12. mga imbentor. Dapat regulahin ng Estado ang paglilipat at itaguyod ang pag-aangkop ng teknolohiya mula sa lahat ng batis para sa pambansang pakapkinabangan. mga kultural na entity sa publiko o pribado. o iba pang mga anyo ng mga insentibo sa mga karapatdapat na estudyante sa agham. Mga Sining at Kultura (Arts and Culture) SEKSYON 14. at pangalagaan ng Estado ang mga karapatan ng mga katutubong pamayanang kultural sa pagpapanatili at pagpapayaman ng kanilang kultura. SEKSYON 11. inobasyon. Dapat isaalang-alang nito ang mga karapatang ito sa pagbabalangkas ng mga pambansang plano at mga patakaran. kasama ang mga kabawasan sa buwis. mga pamahalaang lokal. itaguyod. Napakahalaga ng agham at teknolohiya sa pambansang pag-unlad at pagsulong. at sa edukasyon. (1) Dapat seguruhin ng Estado ang pantay na pagtamo ng mga pagkakataong kultural sa pamamagitan ng sistemang pang-edukasyon. mga kaloob at iba pang mga insentibo. lalo na kung kapaki-pakinabang sa sambayanan para sa panahong maaaring itakda ng batas. SEKSYON 17. pagpapayaman at dinamikong ebolusyon ng isang pambansang kulturang Pilipino salig sa simulaing pagkakaisa sa pagkakaiba-iba sa kaligirang malaya. Dapat magkaloob ng mga scholarship. mga mananaliksik. mga imbentor mga artist at iba pang mga mamamayang may likas na talino sa kanilang ari at mga likhang intelektwal. Dapat pangalagaan. at ipalaganap ng Estado ang pamanang historikal at kultural at mga likha at mga kayamanang batis artistiko ng bansa. at sa pagpapasagamit ng mga ito. igalang. mga technologist. Dapat kilalanin. SEKSYON 15. SEKSYON 13. mga tradisyon. Sports . upang maganyak ang paglahok na pribado sa mga programa ng batayan at gamiting pananaliksik na siyentipiko. at mga organisasyong saligpamayanan sapglikha. Dapat pasiglahin nito ang pinakamalawak na paglahok ng mga pribadong pangkat. Maaaring magtadhana ang Kongreso para sa mga insentibo. at mga institusyon. Dapat tangkilikin ng Estado ang mga sining at panitikan. at mga scholarship. Dapat itaguyod ng Estado ang pangangalaga. mga scientist. SEKSYON 18.SEKSYON 10. angkop at umaasa sa sariling kakayahan at ang kanilang kabagayan sa mga sistemang pamproduksyon at pambansang kapamuhayang pambansa. (2) Dapat pasiglahin at tangkilikin ng Estado ang mga pananaliksik at mga pag-aaral tungkol sa mga sining at kultura. Ang lahat ng mga kayamanang artistiko at historiko ng bansa ay bumubuo sa kayamanang kultural nito at dapat pangalagaan ng Estado na maaaring magregula sa disposisyon nito. kaloob-na-tulong. Dapat pangalagaan at seguruhin ng Estado ang mga eksklusibong karapatan ng mga scientist. at mga pampamayanang sentrong kultural at iba pang mga tanghalang pangmadla.

SEKSYON 2. ARTIKULO XVI MGA TADHANANG PANGKALAKAHATAN (General Provisions) . mga paligsahang panliga. (3) Ang karapatan ng pamilya sa sahot at kita na sapat ikabuhay ng pamilya. pagmamalupit. dapat nitong patatagin ang kaisahan ng pamilyang Pilipino at aktibong itaguyod ang lubos na pag-unlad niyon. SEKSYON 4. Kinikilala ng Estado ang pamilyang Pilipino na pundasyon ng bansa. pagsasamantala. upang maisulong ang disiplina sa sarili. (2) Ang karapatan ng mga bata na mabigyan ng kalinga. (2) Ang lahat ng mga institusyong pang-edukasyon at dapat magsasagawa ng regular na mga gawaing pang-sports sa buong bansa at pakikipagtulungan sa mga samahan sa palaro at iba pang mga sektor. SEKSYON 3.SEKSYON 19. at mga amateur sports. pagaabuso. ARTIKULO XV ANG PAMILYA (The Family) SEKSYON 1. na di malalabag ng institusyong panlipunan. at iba pang kondisyong nakakapinsala sa kanilang pag-unlad. pagtutulungan ng magkakasama at kahusayan para sa pagbubuo ng kapamayanang malusog at mulat. at (4) Ang karapatan ng mga pamilya o mga asosasyon nito na lumahok sa pagpaplano at pagpapatupad ng mga patakaran at mga programa na nakaapekto sa kanila. ay pundasyon ng pamilya at dapat pangalagaan ng Estado. Dapat isanggalang ng Estado: (1) Ang karapatan ng mga mag-asawa na magpamilya nang naaayon sa kanilang pananalig na panrelihiyon at sa mga kinakailangan ng responsableng pagpapamilya. Ang pamilya ay tungkuling kalinangin ang matatandang mga miyembro nito ngunit maaari ring gawin ito ng Estado sa pamamagitan ng makatarungang mga pamaraan ng kapanatagang panlipunan. kasama ang pagsasanay para sa mga paligsahang pandaigdig. kasama ang wastong pagaalaga at nutrisyon at natatanging proteksyon sa lahat ng mga anyo ng pagpapabaya. Sa gayon. (1) Dapat itaguyod ng Estado ang edukasyong pisikal at pasiglahin ang mga programang pang-sports. Ang pag-aasawa.

SEKSYON 6. SEKSYON 2. at ang paggalang sa mga karapatan ng mga mamamayan sa pagtupad ng kanilang tungkulin. Gayon man. at bughaw. (6) Ang mga pinuno at mga tauhan ng regular na pwersa ng sandatahang lakas ay dapat i-recruit nang proporsyonal mula sa lahat ng lalawigan at mga lungsod hangga't maaari. Ang Sandatahang Lakas ng Pilipinas ay dapat buuin ng isang armadong pwersa ng mga mamamayan sa sasailalim ng pagsasanay militar at maglilingkod ayon sa maaaring itadhana ng batas. Ang Estado ay dapat maglaan ng kagyat at sapat na pangangalaga. SEKSYONS 5. Ang sandatahang lakaat ay dapat mabukod sa mga pulitikang partisan. kasaysayan. Ito ay dapat magpanatili ng isang regular na pwersang kinakailangan para sa kaseguruhan ng Estado. at iba pang mga anyo ng tulong sa mga beterano ng digmaan at mga beterano ng mga kampanyang militar. na may isang araw at tatlong bituin. Ang bandila ng Pilipinas ay dapat na pula. ito ay dapat repasuhin ng Estado sa panapanahon. sa nararapat na mga kalagayan. na dinadakila at iginagalang ng sambayanan at kinikilala ng batas. o isang pambansang sagisag. sa pagsasagamit ng mga likas na kayamanan. at mga tradisyon ng sambayanan. . sa pamamagitan ng batas. Ang nasabing batas ay dapat magkabisa lamang pagkaratipika ng sambayanan sa isang pambansang referendum. kanilang mga balo at mga naulila. Ang awtoridad ng mga tagapagpaganap ng lokal sa mga unit ng pulisya sa kanilang hurisdiksyon at itatadhana ng batas. SEKSYON 4. Upang mapataas ang mga pensyon at iba pang mga benepisyong nararapat kapwa sa mga retirado ng pamahalaan at nga mga pribadong sektor. (7) Ang panunungkulan ng Chief-of-Staff ng Sandatahang Lakas ay hindi dapat lumampas sa tatlong taon. ay maaaring magpatibay ng isang bagong pangalan ng bansa.SEKSYON 1. maliban sa pagboto. SEKSYON 3. puti. sa panahon ng digmaan o iba pang kagipitang pambansa na idineklara ng Kongreso. SEKSYON 7. (5) Hindi dapat ipahintulot ng mga batas sa pagreretiro ng mga pinunong militar ang pagpapalugit sa kanilang paglilingkod. (3) Ang propesyonalismo sa sandatahang lakas at sapat na remunerasyon at mga benepisyo ng mga miyembro nito ang dapat maging pangunahing kaabalahan ng Estado. (4) Ang sino mang kaanib ng sandatahang lakas na nasa aktibong paglilingkod ay hindi kailanman dapat hirangin o italaga sa alin mang tungkulin sa isang katungkulang sibilyan sa Pamahalaan gayon din sa mga korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan o sa alin mang mga sangay nila. isang pambansang awit. SEKSYON 8. mga benepisyo. Walang sino mang miyembro ng militar ang dapat na tuwiran o di tuwirang makilahok sa alin mang gawaing pampulitikang partisan. na pawang tunay na naglalarawan at sumisimbulo ng mga mithiin. Dapat ilaan ang mga pondo para rito at ang nararapat na pagsasaalang-alang ay dapat ipagkaloob sa kanila sa disposisyon ng mga pambayang lupaing sakahan at. Ang Kongreso. maaaring palugitan ng Pangulo ang gayong panunungkulan. (1) Ang lahat ng mga miyembro ng sandatahang lakas ay dapat manumpa nang taimtim o magpatotoo na ipagsasanggalang at ipagtatanggol ang Konstitusyong ito. Dapat magtatag at magpanatili ang Estado ng isang pwersa ng pulisya na pambansa ang saklaw at sibilyan ang uri na pangangasiwaan at pamamahalaan ng isang pambansang komisyon ng pulisya. Hindi maaaring ihabla ang Estado nang wala itong pahintulot. (2) Dapat patatagin ng Estado ang diwang makabayan at makabansang kamalayan ng militar.

Ang ano mang susog o pagbabago sa Konstitusyong ito ay maaaring ipanukala: (a) ng Kongreso sa pamamagitan ng tatlong-kapat na boto ng lahat ng mga Kagawad nito. Dapat pangalagaan ng Estado ang mga mamimili labas a mga katiwalian sa kalakalan at sa mga sub-standard o mga mapanganib na mga produkto. Ang Kongreso. Hindi dapat pahintulutan ang mga kombinasyong pumipinsala sa kalakalan o sa kompitensyang di makatwiran. Dapat regulahin o ipagbawal ng Kongreso ang mga monopoly sa komersyal na mass media kapag hinihingi ng kapakanang pambayan. Dapat magtadhana ng batas ang Kongreso ukol sa pagkakatuparan ng paggamit ng karapatang ito. sa pamamagitan ng dalawang-katlong boto ng lahat ng Kagawad nito. ARTIKULO XVII MGA SUSOG O MGA PAGBABAGO (Amendments or Changes) SEKSYON 1. SEKSYON 2. Ang mga mamamayan o mga korporasyon o mga asosasyong Pilipino lamang na pitumpung porsyento man lamang ng kapital ay ari ng gayong mga mamamayan ang pahihintulutang pumasok sa industriya ng advertising. o sa pamamagitan ng nakararaming boto ng . Ang paglahok ng mga dayuhang mamumuhunan sa namamahalang mga kalupunan ng mga entity sa nasabing industriya ay limitado sa kanilang katumbas na sapi sa puhunan niyon. SEKSYON 11. o sa mga korporasyon. o (b) sa pamamagitan ng isang Kumbensyong Konstitusyonal. at lahat ng mga pinunong tagapagpaganap at tagapamahala ng nasabing mga entity ay kinakailangang mga mamamayan ng Pilipinas. Hindi dapat pahintulutan ang ano mang susog sa ilalim ng seksyong ito sa loob ng limang taon kasunod ng ratipikasyon ng Konstitusyong ito ni nang malimit kaysa sa minsan tuwing limang taon pagkatapos noon. Dapat maglaan ang Estado ng patakarang pangkapaligiran para sa lubusang pagpapaunalad ng kakayahang Pilipino at sa pamamagitan ng mga instrukturang pangkomunikasyon na angkop sa mga pangangailangan at mga lunggatiin ng bansa batay sa pagtakaran na gumagalang sa kalagayan ng pananalita at ng pamahayagan. SEKSYON 10.SEKSYON 9. SEKSYON 3. Ang Kongreso ay maaaring magtatag ng isang kalupunang magpapayo sa Pangulo tungkol sa mga patakarang may kinalaman sa mga katutubong pamayanang kultural. SEKSYON 12. ay maaaring tumawag ng isang Kumbensyong Konstitusyonal. na mula sa naturang mga pamayanan ang nakakarami sa kanila. o mga asosasyong ganpa na ari at pinamamahalaan ng gayong mga mamamayan. mga kooperatiba. (2) Ang industiya ng advertising na nakikintalan ng kapakanang pambayan. ay dapat regulahin ng batas para sa proteksyon ng mga mamimili at sa pagtataguyod ng kagalingang panlahat. kinakailangang katawanin ang bawat purok lehislatibo ng tatlong bahagdan man lamang nga mga rehistradong manghahalal niyon. (1) Ang pagmamay-ari at pamamahala ng mass media ay dapat na limitado lamang sa mga mamamayan ng Pilipinas. Ang mga susog sa Konstitusyong ito ay maaari ring tuwirang ipanukala sa pangunguna ng mga taong-bayan sa pamamagitan ng petisyon ng labindalawang bahagdan man lamang ng kabubuang bilang ng mga rehistradong manghahalal.

. SEKSYON 4. at iba pang mga pahayag tagapagpaganap na hindi salungat sa Konstitusyong ito ay mananatiling ipatutupad hangga't hindi sinususugan.lahat ng mga Kagawad nito. Ang unang halalang lokal ay dapat iraos sa petsang itatakda ng Pangulo. mga kautusang tagapagpaganap. mga Kagawad ng Kapulungan ng mga Kinatawan at ang mga pinunong lokal na unang inihalal sa ilalim ng Konstitusyong ito ay dapat manungkulan hanggang sa katanghalian ng Hunyo 30. mga decree. Ang anim na taong taning ng panahon ng panunungkulan ng kasalukuyang Pangulo at Pangawalang Pangulo na nahalal noong Pebrero 7. Ang mga Senador. mga liham tagubilin. o pinawawalang-saysay. Ang lahat ng mga umiiral na kasunduang-bansa o mga kasunduang internasyonal na hindi naratipikahan ay hindi dapat muling ipagpatuloy o palugitan nang walang pagsang-ayon ang dalawangkatlo man lamang ng mga Kagawad ng Senado. 1992. ARTIKULO XVIII MGA TADHANANG LILIPAS (Transitory Provisions) SEKSYON 1. Ang unang halalan ng mga kagawad ng Kongreso sa ilalim ng Konstitusyong ito ay dapat iraos sa ikalawang Lunes ng Mayo. mga proklamasyon. na maaaring kasabay ng halalan ng mga Kagawad ng Kongreso. Ang ano mang susog o pagbabago sa Konstitusyong ito sa ilalim ng Seksyon 1 nito ay dapat na balido kapag naratipikahan ng nakakaraming boto sa isang plebisito na dapat ganapin nang hindi alaga sa animnapung araw at hindi lalampas ang siyamnapung araw pagkapagpatibay ng gayong susog o pagbabago. 1992. 1986. SEKSYON 3. ay iharap ang suliranin ng pagtawag ng gayong Kumbensyon sa mga manghahalal. Sa mga Senador na mahahalal sa halalan sa 1992. 1987. ang unang labindalawa na magtatamo ng pinakamataas na bilang ng mga boto ay dapat manungkulan sa loob ng anim na taon at ang nalalabing labindalawa sa loob ng tatlong taon. SEKSYON 2. para sa layunin ng pagtutugma ng halalan. Ang lahat ng mga umiiral na batas. SEKSYON 5. pinawawalang-bisa. Dapat isabay dito ang halalan ng mga Kagawad ng mga sangguniang panlungsod o pambayan sa Metropolitan Manila area. 1992. Ang ano mang susog sa ilalim ng Seksyon 2 nito ay dapat na balido kapag naratipikahan sa bisa ng nakararaming botosa isang plebisito na dapat ganapin nang hindi aaga sa animnapung araw at hindi lalampas ang siyamnapung araw pagkatapos ng sertipikasyon sa kasapatan ng petisyon ng Komisyon ng Halalan. SEKSYON 4. Ang unang regular na halalan para sa Pangulo at Pangalawang Pangulo sa ilalim ng Konstitusyong ito ay dapat iraos sa ikalawang Lunes ng Mayo. ay pinapalugitan sa pamamagitan nito hanggang sa katanghalian ng Hunyo 30.

mga aktang panghukuman. SEKSYON 16. Dapat magpatuloy sa pag-iral at pagkilos ang mga sub-lalawigan hangga't hindi nagagawang regular na lalawigan o hindi naibabalik ang mga bayang kasapi nito sa inang-lalawigan. Seksyon 5 ng Artikulo VI ng Konstitusyong ito. maaaring humirang ang Pangulo mula sa listahan ng mga nominee ng kinauukulang mga sektor ng mga hahawak sa mga puwestong nakalaan para sa mga kinatawang sektoral sa ilalim ng Talaan (2). hangga't hindi nagtatakda ng naiiba ang batas. at Komisyon sa Audit ay dapat magpatuloy sa panunungkulan sa loob ng isang taon pagkaraan maratipikahan ang Konstitusyong ito. Ang kasalukuyang Pangulo ay dapat magpatuloy sa pagtupad ng kapangyarihang tagapagbatas hanggang sa pulungin ang unang Kongreso. o mabalda upang di na magampanan ang mga tungkulin ng kanilang katungkulan. SEKSYON 12. ang nararapat na panahon para sa pagpapasya o resolusyon ng mga kaso o mga bagay-bagay na idinulog para hatulan ng mga hukuman ay dapat pagpasyahan ng Kataastaasang Hukuman sa lalong pinakamadaling panahon pagkaraang maratipikahan ang Konstitusyong ito. at mga batas procedural na hindi salungat sa Konstitusyong ito ay mananatiling ipinatutupad hangga't sinususugan o pinagwawalang-bisa ng Kataastaasang Hukuman o Kongreso. Hangga't hindi nagpapaptibay ng batas. SEKSYON 11. SEKSYON 8. Ang lahat ng mga hukumang umiiral sa panahon ng ratipikasyon ng Konstitusyong ito ay patuloy na tutupad ng kanilang hurisdiksyon. Ang mga kawani ng career civil service na itiniwalag sa lingkuran nang hindi sa makatwirang kadahilanan kundi bilang resulta ng reorganisasyon na alinsunod sa Proklamasyon Bilang . kapag ang nararapat na panahon ay lilipas pagkaraan ng gayong ratipikasyon. ang Kataastaasang Hukuman ay kinakailangang maglagda ng isang sistematikong plano upang mapadali ang pagpapasya o resolusyon sa mga kaso o mga bagay-bagay na nabibimbin sa Kataastaasang Hukuman o sa mga nakabababang hukuman bago magkabisa ang Konstitusyong ito. o tanggalin sa panunungkulan nang may kadahilanan. o mawalan ng kakayahang tumupad sa mga tungkulin ng kanilang katungkulan. o mahirang sa bagong taning ng panunungkulan doon. Ang mga tadhana ng umiiral na mga Alituntunin ng Hukuman. SEKSYON 7. ang sino mang Kagawad ay hindi dapat maglingkod nang matagal kaysa pitong taon kasama ang paglilingkod bago maratipikahan ang Konstitusyong ito. SEKSYON 13. SEKSYON 15. SEKSYON 9. maaaring likhain ng Pangulo ang Metropolitan Authority na kabibilangan ng mga puno ng lahat ng unit ng pamahalaang lokal na bumubuo sa Metropolitan Manila Area. Kailanman. Dapat magpasunod ng katularing plano para sa lahat ng mga tanging hukuman at mga kalupunang malapanghukuman. Ang epektong legal ng pagkalaos. Ang kasalukuyang mga Kagawad ng Komisyon sa Serbisyo Sibil. Hangga't hindi nagtatadhana ng naiiba ang Kongreso. Komisyon sa Halalan. Ang kasulukuyang mga Kagawad ng Judiciary ay dapat magpatuloy sa panunungkulan hanggang sa sapitin nila ang gulang na pitumpung taon.SEKSYON 6. matangi kung maalis nang lalong maaga bunga ng makatwirang kadahilanan. SEKSYON 10. SEKSYON 14. Ang mga tadhana ng mga talaan (3) at (4) ng Seksyon 15 ng Artikulo VIII ng Konstitusyong ito ay adapat sumaklaw sa mga kaso o mga bagay-bagay na idinulog bago maratipikahan ang Konstitusyong ito. bago maratipikahan ang Konstitusyong ito. Sa loob ng isang taon pagkaraang maratipikahan ang Konstitusyong ito.

ang mga Kagawad ng Kapulungan ng mga Kinatawan. Sa pagwawakas sa 1991 ng Kasunduan ng Republika ng Pilipinas at ng United States of America tungkol sa Base Militar. dapat itaas ng Pamahalaan ang antas ng sahod ng iba pang mga opisyal at mga kawani ng pamahalaang pambansa. Seksyon 11 ng Artikulo XVI ng Konstitusyong ito ay bibigyan ng limang taon mula sa ratipikasyon nito na tumupad nang bai-baitang at sa baseng proporsyonal sa minimum na pagmamay-aring Pilipino na kinakailangan para roon. o sa pamamagitan ng corrupt practices. sa kagustuhan ng mga kawani. mga kagamitan. at mga pananagutan nito. ang Pangulo ng Senado. dapat ipamahagi ng pamahalaan ang gma tiwangwang o pinabayaang mga lupaing pang-agrikultura. kasama ang mga korporasyong ari o kontrolado ng pamahalaan at kanilang mga subsidiary. Sa pinakamaagang posibleng panahon. at ang mga Kagawad ng mga Komisyong Konstitusyonal. mga record. Hangga't hindi nagtatadhana ng naiiba ang Kongreso. SEKSYON 25. at Pinunong Mahistrado ng Kataastaasang Hukuman. SEKSYON 20. ang Pangulo ay dapat tumanggap ng sahod na tatlong daang libong piso. o gawin. Ang lahat ng pwersang para-militar. SEKSYON 24. SEKSYON 23. ang mga Kasamang Mahistrado ng Kataastaasang Hukuman. Sa pinakamaagang posibleng panahon. SEKSYON 18. kabilang ang Civilian Home Defense Forces na hindi naaayon sa armadong hukbo ng mga mamamayan sa itinatag ng Konstitusyong ito ay dapat buwagin. ang Pangalawang Pangulo. Dapat magtadhana ang Kongreso ng mabisang pamamaraan at sapat na mga remedyo para sa panunumbalik sa Estado ng lahat ng mga lupaing aring-bayan at mga karapatang real na kaugnay niyon na nakuha nang labag sa Konstitusyon o sa mga batas sa lupaing pambayan. 1986 at ang reorganisasyon kasunod ng ratipikasyon ng Konstitusyong ito ay dapat tumanggap ng nararapat na sahod sa pagkatiwalag. dalawang daa't apatnapung libong piso bawat isa. Ang lahat ng mga ariarian. at iba pang mga ariarian ng alin mang tanggapan o kalupunan na binuwag o nireorganisa sa ilalim ng Proklamasyon Bilang 3 na may petsang Marso 25. na mga hukbong regular. SEKSYON 17. dalawang daa't apat na libong piso bawat isa. 1986 o ng Konstitusyong ito ay dapat ilipat sa tanggapan o kalupunan na kinauukulan ng malaking bahagi ng mga kapangyarihan. Dapat pagukulan ng priority ng unang Kongreso ang pagtatakda ng panahon para sa lubos na pagpapatupad ng libreng pambayan na edukasyong sekondarya. o mga ahensya nito. mga tropa o mga pasilidad ay hindi . at ang mga Tagapangulo ng mga Komisyong Konstitusyonal. gaya ng maaaring pagpapakahulugan ng batas.3 na may petsang Marso 25. para maipamahagi sa mga benepisyo ng programa sa repormang pang-agrikultura. Ang mga advertising entity na apektado ng Talaan (2). Hindi dapat ipahintulot ang paglilipat o disposisyon ng gayong mga lupain o mga karapatang real hangga't hindi lumilipas ang isang taon mula sa ratipikasyon ng Konstitusyong ito. mga pasilidad. ang mga dayuhang base militar. Sumasaklaw rin ang tadhanang ito sa career officers na ang pagbibitiw ay tinatanggap nang naaalinsunod sa umiiral na patakaran. mga instrumentality. mga gusali. SEKSYON 21. ang Speaker ng Kapulungan ng mga Kinatawan. isang daa't walumpung libong piso bawat isa. o sa alin man sa mga bahagi. SEKSYON 22. mga gawain. Dapat lansagin ang mga pribadong sundalo at iba pang mga armadong pangkat na hindi kinikilala ng awtoridad na itinatag gaya ng nararapat. at ng mga benepisyo sa pagreretiro at iba pang mga benepisyo na nauukol sa kanila sa ilalim ng mga batas. Sa halip nito. sila ay maaaring isaalangalang para ma-employ ng pamahalaan. ang mga Senador. SEKSYON 19. saan man naaangkop.

at kung hinihingi ng Kongreso ay niratipikahan sa pamamagitan ng mayoryang boto ng mga mamamayan sa isang referendum na iniraos para sa layuning iyon. dapat iharap ang kaukulang aksyon o kaparaanang panghukuman sa loob ng anim na buwan mula sa ratipikasyong ito.dapat pahintulutan sa Pilipinas maliban sa ilalim ng mga termino ng kasunduang-bansa na kinatigan gaya ng nararapat ng Senado. gaya ng pagkasertipika ng Pangulo. Ang sequestration o atas sa pagpigil ay itinuturing na awtomatikong binawi kung walang sinimulang aksyon o kaparaaanang panghukuman ayon sa itinatakda rito. 1986 kaugnay sa pagbawi ng kayamanang nakuha sa masamang paraan ay mamamalaging ipinatutupad sa loob ng hindi hihigit sa labingwalong buwan pagkaraang maratipikahan ang Konstitusyong ito. SEKSYON 26. Tungol sa mga kautusang pinalabas pagkaraan ng gayong ratipikasyon. Ang sinundang panukalang Konstitusyon ng Republika ng Pilipinas ay pinagtibay ng Komisyong Konstitusyonal ng 1986 noong ikalabindalawang araw ng Oktubre. Ang order at ang listahan ng mga ariariang na-sequester o pinigil ay dapat irehistro kasunod niyon sa mga kaukulang hukuman. SEKSYON 27. Ang Konstitusyong ito ay dapat kagyat na magkabisa sa sandaling maratipikahan ng mayoryang boto sa isang plebesito na itinawag para sa layuning iyon at dapat pumalit sa lahat ng naunang mga Konstitusyon. ang aksyon o kaparaanang panghukuman ay dapat iharap sa loob ng anim na buwan mula sa pagkapalabas niyon. at kinikilalang kasunduang-bansa ng kabilang panig na nakikipagkasunduang Estado. Labinsiyam na raam at walumpu't anim sa Plenary Hall. maaaring palugitan ng Kongreso ang naturang panahon. Labinsiyam na raan at walumpu't anim. Ang order sa sequestration o pagpigil ay dapat lamang ipalabas pagkapakita ng kasong prima facie. Ukol sa mga order na pinalabas bago maratipikahan ang Konstitusyong ito. Ang amo mang awtoridad sa pagpapalabas ng sequestration o atas sa pagpigil sa ilalim ng Proklamasyon Bilang 3. at nilagdaan nang naaayon noong ikalabinlimang araw ng Oktubre. may petsang Marso 25. . Lungsod Quezon. ng mga Komisyoner na lumagda dito. National Government Center. Gayon man. para sa kapakanang pambansa.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful