You are on page 1of 51

သမိုင္း ထဲက ျမန္မာ ျပည္သား

by Juan
20 JUN 2008
“တေကာင္း Aဘိရာဇာ ဒို ့ဗမာ သာကီမ်ိဳး ဟာမို႔၊ မညႇိဳးဂုဏ္ေတဇာ” ဆိုၿပီးေတာ့ ေရးတဲ့ သူကလည္း ေရး၊
ဆိုတဲ့ သူေတြ ကလည္း Aားပါးတရ ဆိုခဲ့ၾကတယ္။ ဇာတိေသြး၊ ဇာတိမာန္ကို တက္ႂကြ ေစတယ္ ဆိုတာ
ေကာင္းတာေပါ့။ သို႔ေသာ္ တကယ္တမ္း မွာေတာ့ Aလိုလို ေနရင္း ေသြးနထင္ ေရာက္ၿပီး ဘ၀င္
ေလဟပ္တဲ့ AယူAဆ မ်ိဳးေတြပဲ ျဖစ္လာခဲ့တယ္။ တကယ္ေတာ့ ေရွးဗမာ ေတြဟာ ဆင္းရဲတယ္၊
ရိုးသားတယ္၊ ေရွး AစU္Aလာ ပါရာဒိုင္း ေဘာင္Aတြင္းမွ ႐ုန္းထြက္ ျခင္းငွာ မစြမ္းသာ ေလာက္ေAာင္
နာခံ ေသ၀ပ္ တတ္တယ္။ တင္းတိမ္ ေရာင့္ရဲ ၾကတယ္။
တခ်ိန္တည္း မွာပဲ မိုက္တယ္၊ Aတယ္၊ ေခတ္ေနာက္ က်တယ္၊ ႐ိုင္းတယ္၊ ၃၈ ျဖာ မဂၤလာ တရားေတာ္ကို
ဦးထိပ္ထား Aေၾကာင္း ျပျပီး AAားေန Aပ်င္းေထြ တတ္ေသးတယ္။ ဝတ္ဖို ့စားဖို ့ဖ်င္ထည္ ရက္လုပ္တဲ့
၀ါဂြမ္း စိုက္ပ်ိဳးမႈ နည္းပါးေတာ့ Aကၤ်ီ မကပ္ပဲ ေက်ာေျပာင္ ႀကီးေတြနဲ ့ ေနေလ့ ရွိၾကတယ္။ ရာသီUတု
ကလည္း ပူAိုက္ေတာ့ Aေတာ္ပဲ ျဖစ္သြား သေပါ့။ ေလလည္ မိရင္ ေသမေလာက္ ရွက္ၾကျပီး သားသည္
Aေမေတြ က်ေတာ့ ရင္တံုးလံုး နဲ႔ မရွက္ မေၾကာက္ ေနၾက ျပန္ေသးတယ္။ ေယာက်ၤား ထိုးကြင္း၊
မိန္းမညွင္း၊ ဒါကိုပဲ Aလွတပါး လို႔ ယူဆ ၾကျပန္တယ္။
သံုးဖက္က ေတာင္စU္ ေတာင္တန္း၊ က်န္ တစ္ဖက္က ပင္လယ္၊ ကာဆီး ခံထား ရတဲ့ ေျမကို ပိုင္ဆိုင္
ၾကတယ္။ နည္းနည္းေလာက္ Aပင္ပန္း ခံၿပီး ထြန္ယက္ စိုက္ပ်ိဳး လိုက္႐ံု နဲ႔ စား၀တ္ ေနေရး တစ္ႏွစ္
ပါတ္လံုး Aတြက္ လံုေလာက္ လြယ္ကူစြာ ရရွိ ႏိုင္တယ္။ စားေရ ရိကၡာ Aတြက္ေၾကာင့္ ရပ္ေ၀း သြား
ရွာေဖြဖို႔ မလို။ မသြားရင္ မျဖစ္တဲ့ Aေၾကာင္းကိစၥ တစ္စံုတစ္ရာ မရွိရင္ ကိုယ္ေနထိုင္ တဲ့ ေနရာ ကေန
ေရျခား ေျမျခား၊ တိုင္းတပါးကို သြားေရာက္ ခ်င္စိတ္ မရွိ၊ တကယ္လို ့သြားခ်င္ ဦးေတာ့၊ သြားဖို႔ရန္
လြယ္ကူတဲ့ လမ္းေၾကာင္းလည္း မရွိပါ။ ဒီAေၾကာင္း ေတြေၾကာင့္ ေခတ္ေနာက္က်၊ ယU္ေက်းမႈ၊
တိုးတက္မႈ၊ လူေနမႈ စနစ္ေတြ နိမ့္က်ခဲ့ရရွာတယ္။ ဗမာ မဟုတ္ပဲ Aျခား လူမ်ိဳး တစ္မ်ိဳးမ်ိဳး ဒီေဒသမွာ
လာေရာက္ Aေျခစိုက္ ခဲ့ရင္လည္း ဒီလိုပဲ ေခတ္ေနာက္မွာ က်န္ရစ္ ခဲ့မွာ ပါပဲ။ ကာလံ၊ ေဒသံ ေၾကာင့္ေပါ့။
Aေၾကာင္း Aမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ လူမ်ိဳးျခား ေတြဟာ ပင္လယ္ နဲ႔ ေတာင္တန္း ေတြကို ျဖတ္ေက်ာ္ လာၿပီး ေဒသခံ
ျမန္မာတို႔ ဆီ ေရာက္ခ့ဲ ၾကတယ္၊ စီးပြား ရွာဖို႔၊ ကုန္သြယ္ဖို ့Aဓိက ဆိုေပမဲ့ လို ့သူတို႔ရဲ ့ယU္ေက်းမွဳ
ဓေလ့ထံုးစံ ေတြလည္း တႏြယ္ငင္ တစင္ပါ,ပါလာတာေပါ့။ Aထူးသျဖင့္ ေတာ့ ဗုဒၶရ့ဲ တရားေတာ္ ေတြကို
ျမန္မာတို႔ သေဘာက် ႏွစ္ျခိဳက္ ခဲ့ၾကတယ္၊ Aတူယူတယ္၊ လိုက္နာ က်င့္သံုး တယ္။ ျမန္မာ့လူ႕ေဘာင္
Aဖြဲ ့Aစည္းရဲ့ မူပိုင္ Aရာလို ့ေတာင္ ထင္လာ ၾကတယ္။
ဒီလို နဲ႔ပဲ သက္ဦးဆံပိုင္ ဘုရင္ စနစ္ကို Aမ်ား နည္းတူ ထူေထာင္ ၾကတဲ့ Aခါ ရွင္ဘုရင္ လုပ္တ့ဲ သူက
ဘာသာေရး တရားေတြထဲ ပါေနက် ဇာတ္လိုက္ ေက်ာ္ႀကီးေတြ ျဖစ္တဲ့ ဘုန္းကံ ႀကီးမားတဲ့ လူမ်ိဳးေတြ၊
Aမ်ိဳးျမတ္ေသာ ဘုရင္ မင္းတရား ေတြန႔ဲ ဇြတ္Aတင္း ေဆြမ်ိဳး စပ္ၾက ေတာ့တယ္။ Aထူးသျဖင့္ ေဆြစU္
မ်ိဳးဆက္ မဟုတ္ပဲ ၾကားက ေဖာက္ၿပီး ဘုရင္ ျဖစ္လာတဲ့ ငတပါး မင္းေတြ ဆိုရင္ ပိုၿပီး ေျပာတတ္ ၾကတယ္။

“ငါက ဘုရား ဗ်ာဒိတ္ ရတဲ့ သာသနာျပဳ မင္းေပါ့။ မ်ိဳးရိုး ကလည္း Aင္မတန္ ႀကီးတယ္။ ေဂါတမဘုရား နဲ႔
တိုက္ရိုက္ ဆက္တဲ့ Aမ်ိဳးပဲ။ မစၦိမ ေဒသက သာကီ၀င္ ကြဲ ့။ သာကီ၀င္ ဆိုတာ ကလည္း ကမၻာမွာ
ပထမဆံုး ေပၚတဲ့ မဟာ သမတမင္း ရဲ ့Aဆက္ေပါ့” ဆိုၿပီး လုပ္ဇာတ္ထြင္ ေျပာရ ရွာတဲ့ မင္းမ်ိဳး ေတြကို
ငတပါးမင္း ေခၚတယ္။
ထိလိုင္မင္ ေခၚ က်န္စစ္သား၊ မင္းႀကီး စြာေစာ္ကဲ၊ ဟံသာ၀တီ ဆင္ျဖဴရွင္ နဲ႔ Aေလာင္းဘုရား
ဦးေAာင္ေဇယ် တို႔ဟာ ဘုရင္ မ်ိဳးရိုး မဟုတ္ပဲ မင္းတက္ ျဖစ္ေတာ့ ငါ့ Aမ်ိဳးဟာ ျပာေမွး မီးခဲလို ခဏ
တိမ္ျမဳပ္ ေနရွာတာ။ Aရင္း စစ္ေတာ့ ဘုရားမ်ိဳးကြ လို ့ ေကာင္းသည္ထက္ ေကာင္းေAာင္ ရွာႀကံ
ေႂကြးေၾကာ္ ရရွာတယ္။ ဒါမွ လူေလးစား မွာလို႔ ထင္ၾက တာကိုး။ ရာဇ၀င္ ဆရာမ်ား လည္း ရွင္ဘုရင့္
မ်က္ႏွာ ၾကည့္ၿပီး ထမင္းစား ရတဲ့ လူေတြ ဆိုေတာ့ ဘုရင္ လုပ္သမွ် ဟုတ္သပ ေပါ့ေလ။တကယ္
ေတာ့လည္း ေရွး ျမန္မာႀကီး ေတြဟာ လူက ျဖစ္တဲ့ လူသားေတြ ပီပီ တခါတေလ ေတာ့လည္း ခ်စ္ဖြယ္၊
ျမတ္ႏိုးဖြယ္၊ သနားဖြယ္၊ Aခ်င္းခ်င္း ရိုင္းပင္း ကူညီ ေစာင့္ေရွာက္ ၿပီး ၾကင္နာ သနားစိတ္ ရွိၾကမွာ ေျမႀကီး
လက္ခတ္ မလြဲ။ တခါတေလ ေလာဘမုန္တိုင္း၊ ေဒါသမုန္တိုင္း၊ မာနမုန္တိုင္း ထန္လာရင္ ရက္စက္၊
ၾကမ္းၾကဳတ္၊ မိုက္မဲ၊ ရိုင္းစိုင္း၊ Aက်င့္ပ်က္ ၾကမွာလည္း ေသခ်ာေပါက္ ေပါ့။ေျမၾကီးကို မွီခို
စားေသာက္ေသာ လူပီသေသာ လူသားႀကီးေတြ ကိုးဗ်ာ။
တ႐ုတ္ႏိုင္ငံ ေတာင္ပိုင္းက ေနနန္ေက်ာင္နဲ ့မြန္ဂို ႏွိပ္စက္လို ့ေျပးလာ ၾကရင္း၊ ေရၾကည္ရာ ျမက္ႏုရာမွာ
Aေျခခ်ၾက ရာက ဗမာ ျဖစ္လာတယ္ ဆိုတဲ့ သမိုင္း ယူဆခ်က္ကို ကြ်န္ေတာ္တို႔ ျမန္မာေတြ Aင္မတန္
နားခါးတယ္။ ကိုယ့္Aမ်ိဳး ကိုယ့္Aေဆြကို ေAာက္ေျခ လြတ္ေAာင္ မဟားတရား ေျမႇာက္ပင့္ ေပးရာမွာ
ထူးခြ်န္လွတဲ့ Aတြက္ သက်သာကီဝင္ မင္းမ်ိဳးေတြ တေကာင္း ေရာက္ရာက ျမန္မာမ်ိဳး စခဲ့တယ္ ဆိုၿပီး
ဘုရားနဲ႔ Aတင္းAဓမၼ ေဆြမ်ိဳးစပ္ရတာမ်ိဳးကို သိပ္ သေဘာ ေခြ႕တာေပါ့။ဒါေတာင္ ျဗဟၼာႀကီး ေလးဦး
လူ ့ျပည္ကို Aလည္ လာရာက ေျမဆီ ၾသဇာေတြ စားၿပီး ျဗဟၼာ့ျပည္ မျပန္ႏိုင္ပဲ လူAသြင္ ေျပာင္းလာ
ရာက ျမန္မာ စျဖစ္တယ္ ဆိုတာမ်ိဳး ေျပာခ်င္ ေသးတာ။ ယုတၱိ မတန္လြန္းလို ့သာ မေျပာတာ။ မွန္နန္း
ရာဇဝင္က ရွင္ဘုရင္ ကိုယ္တိုင္ ပါဝင္ၿပီး ရာဇဝင္ကို သုတ္သင္ ျပဳစုေတာ္ မူ၍ Aမွားကို Aမွား၊ Aမွန္ကို
Aမွန္၊ မေဖာက္ မျပန္ မွတ္သားရ ေပသည္လို ့ခပ္တည္တည္ ေျပာၿပီး ရွင္ဘုရင္မင္းဆက္ စာရင္းကို
ခ်ေရးရာမွာ

မဟာသမတမင္းမွ Uကၠာကရာဇ္Aထိ မင္းေပါင္း- ၂၅၂၅၅၆

Uကၠာမုခမင္းမွ သက်သီဟ ေဂါတမAထိ မင္းေပါင္း- ၈၂၀၁၃

မဇၥ်ိမေဒသ မင္းေပါင္း- ၃၃၄၅၉၆

Aဘိရာဇာမွ ဘိဒၵကရာဇာထိ မင္းေပါင္း- ၃၃

ဓဇရာဇာမွ သတိုးမဟာရာဇာထိမင္းေပါင္း- ၁၇

ပ်ဴေစာထီးမွ မင္းယU္နရသိခၤထိမင္းေပါင္း- ၃၀

ထိုမွ Aေလာင္းဘုရားထိ မင္းေပါင္း- ၁၇

မဟာသမၼတမွAေလာင္းဘုရားထိမင္းေပါင္း- ၃၃၄၆၆၉ ဆိုၿပီး တြယ္ထည့္ လိုက္ပါတယ္။
ဒို ့ျမန္မာေတြ ကလည္း ဒါမ်ိဳးကို Aမ်ား ေရွ႕မွာ ႀကီးႀကီး က်ယ္က်ယ္ ေျပာတတ္ေAာင္ သင္ေပး ထားတဲ့
ေရွးစကားလို႔ ႏွလံုး ပိုက္ၿပီး “ဟယ္-Aံ့ၾသစရာႀကီး ပါလားေနာ္” လို ့ျမည္တမ္းရင္း Aံ့ၾသ ခ်င္ေယာင္
ေဆာင္ရင္း လက္ခံ ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီလို ေျပာေနရင္ လူေတြ မယံုမွာ စိုးျပန္ေတာ့ ပြဲေက်ာင္း ဆိုတဲ့

ေလာကီပညာသင္ ဘုန္းႀကီးမ်ား ကေန တဆင့္ “Aာဒိစၥကုလသမၻဴ ေတာသုဝိသုဒၶဂုဏကာေရာ” စတဲ့ ပါဠိ
ဂါထာေလးေတြ ထြင္ခိုင္းၿပီး သက်သာကီ၀င္ Aစစ္ Aမွန္ဆိုတာကို ဘုရားကပဲ ေဟာထား သလိုလို
ဘုရားကို သက္ေသ လုပ္ခိုင္းျပန္ပါတယ္။

Aာဒိစၥကုလသမၲဴေတာ-ေနမင္း၏Aဆက္Aသြယ္ျဖစ္ေတာ္မူထေသာ

သု၀ိသုဒၶဂုဏကာေရာ-စင္ၾကယ္ေသာဂုဏ္၏တည္ရာျဖစ္ထေသာ

မဟာသမၼတနာမေကာ-မဟာသမၼတဟူေသာ Aမည္ရွိထေသာရာဇမင္းသည္

Aာသိ-ျဖစ္၏
ဆိုၿပီး မဟာသမၼတ၊ သုေဒၶါဓနနဲ ့Aေလာင္းမင္းတရား ဦးေAာင္ေဇယ်တို ့ကို တစ္Aူတံုဆင္းေတြ
ျဖစ္ေAာင္ လုပ္ပစ္ လိုက္ၾကတယ္။ ဒါမ်ိဳးကို ကုန္းေဘာင္ေခတ္ က်မွ ၿမိဳင္ၿမိဳင္ ဆိုင္ဆိုင္ ေတြ ့ရတယ္
ဆိုေပမဲ့ ပုဂံေခတ္ ကတည္းက ထိလိုင္မင္း ေခၚ က်န္စစ္သားတို႔ လုပ္ခဲ့ၿပီးတဲ့ လမ္း႐ိုး ႀကီးပါ။ က်န္စစ္သား
ခမ်ာ မေတာ့ ပါဠိပါတ္သားေတြ၊ Aကိုး Aကားေတြ သိပ္ မျပည့္စံု ရွာေတာ့ ဆရာဘုန္းေတာ္ႀကီး ေတြကို
ေၾကာ္ျငာခိုင္းတဲ့ ဓေလ့လဲ မထြန္းကား ေသးေတာ့ “ငါ့Aေဖက ေနမ်ိဳး၊ ငါ့Aေမက Uသွ်စ္သစ္မ်ိဳး ကေန ငါ
ေပါက္ဖြားလာတယ္။ ငါကိုယ္တိုင္က ပိႆႏိုး နတ္မင္းႀကီး ဝင္စားတာ ေပါ့ေသးေသး
မမွတ္နဲ ့”လို ့သူကိုယ္တိုင္ ေက်ာက္စာ ထြင္းၿပီး ေၾကာ္ျငာ ခဲ့ရရွာတယ္။ Aိႏၵိယမွာ ရွိတဲ့မိထၻိလာ၊ ရာဇၿပိဳလ္၊
သာ၀ထၻိ၊ Aာယုဒိၶယ စတဲ့ နာမည္ေတြကို ျမန္မာ ျပည္တြင္းမွာ ယူမွည့္ ၿပီးေတာ့ Aိႏၵိယက Aျဖစ္Aပ်က္
ေတြကို ဒီမွာ ျဖစ္ခ့ဲ တာလို ့Aာေပါင္ Aာရင္း သန္သန္ ဇြတ္ေျပာၿပီး ဇြတ္ယံု လာၾကပါတယ္။ က်န္စစ္သား
Aေၾကာင္း ႏွဳတ္ေျပာ ရာဇ၀င္မွာ Aၿမဲ ပါေလ့ရွိတဲ့ သားေလးေမြးရင္ ေပးခဲ့တဲ့ လက္စြပ္ေတာ္နဲ ့နန္းေတာ္ကို
လိုက္ခဲ့ဆိုတာ ကလည္း ငါးရာ့ငါးဆယ္ နိပါတ္ေတာ္က ဇာတ္နံပါတ္ (၇) ပါ။ ဘုရင့္ေနာင္ ကိုလည္း Aဲဒီလို
ဇာတ္လမ္းမ်ိဳး ထြင္ေျပာ ခဲ့ၾကတာပဲ။ Aနိရုဒၶရဲ ့စီမံခန္ ့ခြဲမႈ ေကာင္းမြန္ၿပီး တိုင္းျပည္ စီးပြားေရး
ေကာင္းလာလို႔ ပုဂံေနျပည္ေတာ္မွာ သာသနိက Aေဆာက္ Aဦေတြ တိုးတက္ မ်ားျပား လာျပန္ေတာ့
ရွင္Aစၥေဂါဏရဲ့ ေရြျဖစ္ေငြျဖစ္ Aဂိရတ္ စြမ္းေၾကာင့္ မုဆိုးမေ တြေတာင္ ေစတီ တည္ကုန္လို ့ ပုဂံမွာ ေစတီ
ပုထိုးေပါင္း၄၄၄၆၀၃၃ ေလးသန္းေက်ာ္ ရွိတယ္ကြ။ မေမ့ေAာင္ “လွည္းဝင္႐ိုးသံ တညံညံ
ပုဂံဘုရားေပါင္း”လို ့မွတ္ၾကကြ ဆိုၿပီး လုပ္လာ ျပန္ပါတယ္။ ၁၅ မိုင္ ပတ္လည္ေလာက္ ရွိတဲ့ ၿမိဳ႕ကေလးမွာ
ေစတီပုထိုး ေလးသန္း ေလးသိန္းေက်ာ္ စိတ္နဲ ့ပဲ မွန္းၿပီး ေနရာ ခ်ၾကည့္ ၾကစမ္းပါ။ လူေနဖို႔ ေနရာေရာ
က်န္ႏိုင္ ေသးရဲ ့လား။ ဒါနဲ ့ပဲ ေလးသန္း ေလးသိန္းေက်ာ္ ကေတာ့ နည္းနည္း မ်ားလြန္းတယ္။
ေလးေထာင္ေလာက္ လုပ္လုိက္ ဆိုၿပီး Aဖတ္ဆည္ ျပန္တယ္။ သုေတသန လုပ္ၾကည့္လို ့ေစတီ
ႏွစ္ေထာင္ေက်ာ္သာ ရွိပါတယ္လို႔ Aေျဖ ထြက္လာေတာ့ ေရတိုက္စားၿပီး ကမ္းၿပိဳရာမွာ
ပါသြားၿပီလို ့လုပ္ၾက ျပန္ပါေရာ။ တတ္လည္း တတ္ႏိုင္ ၾကပါေပတယ္ဗ်ား။
ကုန္းေဘာင္ေခတ္မွာ ထူးျခားတဲ့ Aေၾကာင္း ျခင္းရာ တစ္ခုကေတာ့ မင္း၀တ္ ဘုရားဆင္းတုမ်ား တည္ထား
ကိုးကြယ္ လာျခင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ Aထူးသျဖင့္ ဘုရင္ေတြ လွဴဒါန္း ကိုးကြယ္တဲ့ ဘုရား ဆင္းတုေတာ္
ေတြဟာ မင္းေျမႇာက္တန္ဆာ ငါးပါး ဆင္ယင္ ထားတဲ့ မင္းဝတ္ ဘုရား ဆင္းတုေတာ္ေတြ ျဖစ္ေန
တတ္တယ္။Aေလာင္းမင္းတရား တည္ထား ကိုးကြယ္ေတာ္ မူတဲ့ ေရြခ်က္သို ဆင္းတုေတာ္၊ စႏၵမုနိ၊
သက်ရံသီ၊ သက်သီဟ၊ သက်မာရဇိန္၊ မဟာမုနိ ဆင္းတုေတာ္မ်ား Aားလံုးဟာ မင္းဝတ္ ဘုရားမ်ား
ျဖစ္ပါတယ္။ Aခ်ိဳ႕ ဆင္းတုေတာ္ ေတြက စတင္ ထုလုပ္ ကတည္းက မင္းဝတ္ တန္ဆာကို တပါတည္း
ထည့္သြင္း ထုလုပ္တယ္ (ေရြခ်က္သို)၊ Aခ်ိဳ႕ ဆင္းတုေတာ္ ေတြကေတာ့ သကၤန္း႐ံုဘုရား ထုလုပ္ ၿပီးမွ
မကိုဋ္၊ နကင္း၊ စလြယ္ တတ္ၾကတယ္။ဘာေၾကာင့္မ်ား ဒီလို ထုလုပ္ လွဴဒါန္း ကိုးကြယ္ ၾကရသလဲ ဆိုတဲ့

Aေၾကာင္းရင္းကို သံုးသပ္ ၾကတဲ့Aခါ ဒီဆင္းတုေတာ္ မ်ိဳးကို ထုလုပ္ ကိုးကြယ္ေစတဲ့ မင္းဟာ သူဝတ္တဲ့
Aဝတ္နဲ႔ Aေဆာင္ Aေယာင္ေတြကို ဘုရားဆင္းတုမွာ ဆင္ေပး လိုက္ရင္ မင္းနဲ႔ ဘုရား တထပ္တည္း
ျဖစ္ေလတယ္လို ့Aနည္းဆံုး ျပည္သူေတြ စိတ္ထဲ ဝင္သြား ေလေAာင္ စိတ္ဆြဲေဆာင္မွဳကို လိုခ်င္လို႔
လုပ္တယ္လို႔ ပထမဆံုး Aေနနဲ႔ သံသယ ရွိစရာ ျဖစ္လာ ပါတယ္။Aခ်ိဳ႕ ကေတာ့ ဒုတိယ မံုေရြး ေဇတဝန္
ဆရာေတာ္နဲ႔ ေတာင္ခြင္ သာသနာပိုင္ ဆရာေတာ္တို႔က ဒီဃနိကာယ္ မဟာ၀ဂ ပါဠိေတာ္
ပရိနိဗၺာန္သုတ္ကို ကိုးကားၿပီး ဘုရားကို ၾကည္ညိဳတဲ့ သူဟာ သူျမင္ခ်င္တဲ့ပံု၊ ၾကားခ်င္တ့ဲ Aသံနဲ႔ ဘုရားကို
ျမင္ရ ၾကားရတယ္၊ ဒါေၾကာင့္ ကိုယ္ကိုးကြယ္တဲ့ ဘုရားကို မင္းရဲ့ တင့္တယ္ျခင္းနဲ႔ ျမင္ခ်င္ရင္ မင္းAဝတ္
ဆင္ေပးခြင့္ ရွိတယ္လို႔ မိန္႔ၾကား ၾကတာကို Aတည္ယူ ၾကတယ္။မင္းဝတ္ဘုရား ဘာေၾကာင့္ ထုလုပ္
ကိုးကြယ္သလဲ ဆိုတ့ဲ Aေမးကို ေျဖၾကပံု ေနာက္တစ္မ်ိဳး ကေတာ့ ဘုရားရွင္ လက္ထက္မွာ
Aလြန္Aင္မတန္မွ တန္ခိုးလည္းႀကီး၊ မာနလည္း ႀကီးလွတဲ့ ဇမၺဳပတိမင္း ဆိုတာ ရွိသတဲ့။ ဒီမင္းက
ဗိမၼိသာရမင္းကို သူ႔ကို မ႐ိုေသ၊ မက်ိဳးႏြံလို႔ ရန္လုပ္ စစ္ျပဳမယ္ တကဲကဲ လုပ္ေနတဲ့Aခါ ဘုရားရွင္က
သူ႔့တကာႀကီးကို ဝင္ကူညီတဲ့ Aေနနဲ ့ဇမၺဳပတိမင္းထက္ ပိုတင့္တယ္၊ ပိုတန္ခိုး ႀကီးတဲ့ မင္းAသြင္ ယူၿပီး
ေဟာေျပာ ဆံုးမ ကြ်တ္တန္း ဝင္ေစတယ္ ဆိုပဲ။ တကယ္ေတာ့ သမိုင္းမွာ ေဂါတမဗုဒၶန႔ဲ ေခတ္ၿပိဳင္ ဇမၺဳပတိ
Aမည္န႔ဲ တန္ခိုးႀကီးမင္း မရွိပါဘူး။ ရာဇဝင္လာ ကိစၥ မဟုတ္ေပမဲ့ ဒီဇာတ္ေၾကာင္းကို Aင္မတန္
လူသိမ်ားလို႔ မင္းဝတ္ ဘုရားAေၾကာင္း ေမးလာရင္ Aေမးခံရတဲ့ သက္ႀကီး ဝါႀကီးမ်ားက Aထက္ပါ
Aေၾကာင္းAရာ ေတြကို ခပ္တည္တည္ ေျဖခ် လိုက္တာပါပဲ။
ကုန္းေဘာင္ေခတ္ ႏိုင္ငံျခား ပညာေတာ္သင္မ်ား
ပထမနဲ႔ ဒုတိယ Aဂၤလိပ္-ျမန္မာ စစ္ႏွစ္ႀကိမ္ ရွံဳးနိမ့္ ၿပီးတဲ့ေနာက္ Aေနာက္ တိုင္းသားကို Aေနာက္တိုင္း
ပညာနဲ႔ တန္ျပန္ တိုက္ခိုက္မွ ရမယ္လို႔ ျမန္မာတို႔ သေဘာေပါက္ နားလည္ လာၾကပါတယ္။ တစ္ခ်ိန္တည္း
လိုလို ၁၈၅၃ ခုႏွစ္ ဇူလိုင္လမွာ Aေမရိကန္ ေရတပ္က ဗိုလ္ မက္သရူးစီပယ္ရီ ဂ်ပန္ကြ်န္းကို ေရာက္လာၿပီး
ႏိုင္ငံျခားသား ေတြAတြက္ တံခါး ဖြင့္ေပးရမယ္ လို႔ Aႏိုင္က်င့္ ေစာ္ကားၿပီး Aတင္းAက်ပ္ Aမိန္႔ေပး
ေစခိုင္း ခံခ့ရ
ဲ တဲ့ ဂ်ပန္ေတြ ဟာလည္း Aေနာက္တိုင္း ပညာ သင္ရမယ္ ဆိုတာကို သေဘာေပါက္
လာၾကတယ္။Aိမ္နီးနားခ်င္း ထိုင္းႏိုင္ငံ မွာေတာ့ ဒီလို Aက်ပ္ရိုက္လို႔ မဟုတ္ေပမဲ့ Aုပ္ခ်ဳပ္သူ
ခ်ဴလာေလာင္ကြန္ ဘုရင္ရဲ႕ ဖြင့္ထားတဲ့ ႏွလံုးသား၊ ေရာက္ခဲ့တဲ့ ေရျခား ေျမျခား ခရီးမ်ားနဲ႔ ငယ္စU္
ကတည္းက သင္ၾကား ခဲ့ရတဲ့ Aေနာက္တိုင္း ပညာAခံ၊ AေျခAေနကို ေကာင္းစြာ တြက္ဆႏိုင္တဲ့
ဦးေဏွာက္ တို႔ေၾကာင့္ နန္းညြန္႔ နန္းလွ်ာ မင္းသား၊ မင္းသမီးေတြက Aစ ႏိုင္ငံျခား ပညာေတာ္သင္
ေစလြတ္ခ့တ
ဲ ယ္။ Aာရွ ႏိုင္ငံေတြ Aေနနဲ႔ ဒီလို ႏိုင္ငံျခား ပညာေတာ္သင္ ေစလႊတ္ ပြဲႀကီးကို ၀ွဲခ်ီး က်င္းပ
ၾကရာ-၁၈၇၂ ခုႏွစ္ ကင္း၀န္ မင္းႀကီး Aဂၤလန္ ေရာက္တဲ့Aခါ ဂ်ပန္ ပညာေတာ္သင္ ၆၀၀ ေက်ာ္၊ ထိုင္း
ပညာေတာ္သင္ ၁၀၀ ေက်ာ္ေAာင္ေAာင္ ျမင္ျမင္ ပညာေတာ္ သင္ေနၾက ေပမဲ့ ကေနာင္မင္းသားႀကီး
ကိုယ္တိုင္ ေခါင္းေခါက္ ေရြးခ်ယ္ လိုက္တဲ့ ဒို႔ ျမန္မာ ပညာေတာ္သင္မ်ား Aနက္ ေမာင္ျမႇဴ၊ ေမာင္ၿဖဲ၊
ေမာင္ေAာင္သူ၊ ေမာင္တလုပ္ျဖဴ၊ ေမာင္ခ်မ္းသာ၊ ေမာင္တိုးၿခံဳ၊ ေမာင္သာထား၊ ေမာင္စီန႔ဲ
လက္ဖက္ရည္ေတာ္ ေနမ်ိဳးမင္းလွသခၤယာ တို႔သာ Aဲဒီ Aခ်ိန္ထိ ႀကံ့ႀကံ့ခံ ပညာ သင္ၾကား ေနၿပီး က်န္
ပညာေတာ္သင္မ်ား ကေတာ့ ဘယ္ေသာင္ ဘယ္ကမ္း ကပ္သြားတယ္ မသိရပါ။ ၁၈၇၄ ခုႏွစ္ ကင္း၀န္ရဲ႕
ဒုတိယ Aႀကိမ္ ႏိုင္ငံျခား ခရီးမွာ Aဂၤလန္ ေရာက္ျပန္ေတာ့ ေမာင္ျမႇဴ၊ ေမာင္ေAာင္သူန႔ဲ
ေနမ်ိဳးမင္းလွသခၤါယာ ကလြဲလို႔ က်န္ လူAားလံုးကို ျပန္ေခၚ ပါေတာ့လို႔ ေျပာလို႔ ျပန္ေခၚဖို႔ စီမံၿပီး
ေခၚခဲ့ရတယ္။ ပညာ ဆက္လက္ သင္ၾကား စိမ့္ျခင္းငွာ ဘယ္လိုမွ မစြမ္းသာေတာ့ ဆိုတဲ့ သေဘာေပါ့။
ႏိုင္ငံျခား ပညာေတာ္သင္ ကိစၥကို Aားမေလွ်ာ့ ေသးတဲ့ ျမန္မာ ေတြဟာ ၁၈၇၅ ခုႏွစ္ ေျမာင္လွၿမိဳ႕စား

၀န္ေထာက္မင္းႀကီး သီရိမဟာေဇယ်သူ (ဦးၿခိမ့္) ေခါင္းေဆာင္တဲ့ တတိယ Aႀကိမ္ ႏိုင္ငံျခားသြား သံတမန္
Aဖြဲ႕မွာ ငထြန္းႀကီး၊ ငဘိုးလွ၊ ငဘိုးလူ၊ ငဘိုးေမာင္န႔ဲ ငဘိုးဆင္ ဆိုတဲ့ လူငယ္ ငါးဦးကို ဒီတစ္ႀကိမ္ေတာ့
Aီတလီမွာ စစ္ပညာ သင္ဖို႔ ေခၚေဆာင္ လာၿပီး တူရင္မွာ ထားခဲ့ ျပန္တယ္။ ဦးၿခိမ့္ရဲ႕ ခရီးသြား
မွတ္တမ္းမွာ-“ေရလမ္း၊ ၾကည္းလမ္း၊ ေသနဂၤက်မ္း မ်ားကို တတ္ကြ်မ္း သိလိမၼာေAာင္၊ ပညာသင္ရန္
လူငယ္ငါး၊ ဆင္းရြယ္ ရူပ၊ တင့္တယ္ လွေသာ၊ ျမန္မာ Aမ်ိဳးသား တို႔ကို၊ ရပ္ျခား ေဒသ ရွည္ေ၀းလံ၊
ပညာဆီမီး၊ ထိန္ေျပာင္ ၿငီးလွေသာ၊ ျပည္ႀကီး Aီတာလွ်ံတြင္……. တူရင္ ၿမိဳ႕မွာ၊ ေက်ာင္းဆရာတြင္၊
ေကာင္းစြာAပ္ႏွံ ထား၍သင္ၾကား ျပသေလေစၿပီ (၃၀ ဒီဇင္ဘာ ၁၈၇၆)” ဆိုၿပီး ေတြ႕ရ ပါတယ္။ ဒီလူေတြ
ျမန္မာႏိုင္ငံ ျပန္လာၿပီး Aလုပ္Aေကြ်း ျပဳတယ္ဆိုတဲ့ Aေထာက္Aထား မွတ္တမ္း မွတ္ရာ တစ္စံုတစ္ရာ
မေတြ ့ရွိရ (ေသး) ပါ။ ဦးၿခိမ့္ဟာ ကင္း၀န္န႔ဲ ႏိုင္ငံျခား ႏွစ္ေခါက္ လိုက္ဖူးတာက တစ္ေၾကာင္း၊
လက္ဖက္ရည္ေတာ္သား ဘ၀တည္းက မင္းတုန္းမင္းနဲ႔ Aလြန္ ရင္းႏွီး ကြ်မ္း၀င္တာက တစ္ေၾကာင္း
ေၾကာင့္ တတိယ တစ္ေခါက္မွာ ေခါင္းေဆာင္ ခန္႔ၿပီး သံႀကီး တမန္ႀကီး လုပ္ေစ ခဲ့ေပမဲ့ ခရီးသြား
မွတ္တမ္းကို လကၤာနဲ႔ မွတ္တမ္း တင္ခဲ့တာက လြဲလို႔ ကင္း၀န္မင္းႀကီးရဲ႕ မွတ္တမ္းလို မွတ္သား
ေလာက္စရာ မပါ၊ ကင္း၀န္ လိုလည္း မစြမ္းေဆာင္ႏိုင္ ခဲ့ပါ။ ဘာသာစကား Aခက္Aခဲ၊ ပညာရပ္ကို
လိုက္ႏိုင္စြမ္း ရွိမရွိ Uာဏ္ပညာကို စမ္းသပ္ စစ္ေဆးျခင္း မျပဳဘဲ ႐ုပ္Aဆင္း တင့္တယ္မွဳ၊ Aရပ္ရွည္မွဳ စတဲ့
ဗဟိဒိၶ Aသြင္ေတြကို ၾကည့္ၿပီး ႏိုင္ငံျခား ပညာေတာ္သင္ ေရြးခဲ့တာ၊ ခင္မင္ရာ ခင္မင္ေၾကာင္း သား၊ တူ၊
ညီမ်ားကို သြားေစတာ၊ သင္ေပးတဲ့ ဆရာေတြ ကလည္း ပညာ မလိုက္ႏိုင္ သူကို ေစတနာ မပါဘဲ
ထြက္သြားလည္း ေAးတာပဲ ဆိုၿပီး စိတ္ပ်က္ ထြက္ေျပးေAာင္ တမင္ညႇင္းဆဲ ၾကတာ၊ စတဲ့ စတဲ့
Aေၾကာင္းေၾကာင္း ေတြေၾကာင့္ ဂ်ပန္န႔ဲ တစ္ခ်ိန္တည္း စခဲ့တဲ့ ေခတ္ဦး ျမန္မာ Aေနာက္တိုင္း
ပညာေတာ္သင္ ဇာတ္လမ္းဟာ ရွားရွားပါးပါး ႏိုင္ငံျခား ပညာ ေAာင္ေAာင္ ျမင္ျမင္ သင္လာတဲ့
ေမာင္ျမႇဴကို ဖန္ခ်က္၀န္ ခန္႔၊ သီေပါမင္း လက္ထက္မွာ ျပင္သစ္သြား သံAမတ္ ခန္႔ခ့ဲ ရတာနဲ႔ တစ္စခန္း
ရပ္ခ့ဲ ရပါတယ္၊ Aမွန္ေတာ့ ဒီ့ထက္မက ပိုေAာင္ျမင္ သင့္ေၾကာင္းပါ ခင္ဗ်ား။
တတိယAဂၤလိပ္-ျမန္မာစစ္
ႏွစ္ႀကိမ္ ရွံဳးခဲ့ရတဲ့ Aဂၤလိပ္ကို တတိယAႀကိမ္ စစ္တိုက္ ရဦးမယ္ ဆိုတဲ့ Aခါမွာ Aဂၤလန္၊ ျပင္သစ္၊
Aီတလီ၊ ကို ႏွစ္ႀကိမ္ တိုင္တိုင္ ကာလ ရွည္ၾကာ ေရာက္ခဲ့တဲ့ ကင္း၀န္မင္းႀကီး ဦးေကာင္းက လံုး၀
စစ္မတိုက္ လိုပါဘူး။ သီေပါနဲ႔ Aေပါင္းAပါ မ်ားကေတာ့ ဓါးတ၀င့္၀င့္၊ လွံတျပင္ျပင္ လုပ္ေန ၾကပါၿပီ။
စေလၿမိဳ႕ စားေလွသင္း Aတြင္း၀န္က မိုက္မဲ ဆိုးသြမ္းလွတ့ဲ Aတြက္ လက္ေမာင္းမွာ
နာမည္ေရးၿပီး ေနာင္မဆိုးနဲ႕ လို႔ စုတ္ထိုး Aျပစ္ေပး ထားတဲ့ လူဆိုး လူမိုက္ (၇၀၀၀) ေက်ာ္၊ Aျခား
Aမတ္မ်ား ကလည္း ေဆြသားမ်ိဳးသား လို႔ Aမည္ လွလွ ေပးထားတဲ့ သခင္ထားရာေန၊ ေစရာသြား၊ ေသဆို
ေသရမဲ့ Aေသခံ ဗမာကာမိ ကာေဇ (၃၀၀၀) ေက်ာ္ကို စစ္ပြဲAတြက္ ရည္ရြယ္ စုေဆာင္း ၾကတယ္။
Aဂၤလိပ္ကို Aေသခံ ခ်မယ္ ေပါ့ေလ။လက္နက္ကို ၾကည့္ေတာ့ Aဂၤလိပ္ ဘက္က တစ္ခါ ပစ္ရင္ ကိုက္
(၁၂၀၀) ကေန (၁၅၀၀) ထိ ေရာက္တဲ့ ရိုက္ဖယ္ ေသနတ္ ကိုယ္စီ ကိုင္ႏိုင္တဲ့ Aခ်ိန္မွာ
ေရႊျမန္မာတို ့ဖက္က တစ္ခါပစ္ရင္ (၈၇၅) ကိုက္ Aႏိုင္ႏိုင္ ေရာက္တဲ့ တစ္လံုးထိုး ေရွ႕ဆြဲ ဗထက္ခ်ိဳင့္
ေသနတ္ကို သံုးေယာက္ကို တစ္လက္ႏွဳန္း မွ်ကိုင္ ေနရပါတယ္။ Aဂၤလိပ္က တစ္ခါပစ္ရင္ Aနည္းဆံုး
ေျခာက္မိုင္ ေရာက္တဲ့ စက္Aေျမာက္ေတြန႔ဲ မိုးမႊန္ေAာင္ ပစ္ေန ခ်ိန္မွာ တစ္မိုင္ေလာက္ ဘုရားစူး ေျပးတဲ့
မီးစၾကာေကာက္ ေရွးAေျမာက္ေတြ ရွိတာမွ Aလက္ (၁၂၀) ကိုေရွ႕တန္း Aတြက္ Aလက္ (၂၀) သာေပး
လို႔ က်န္ တစ္ရာကို ေနျပည္ေတာ္မွာ Aလွျပဖို႔ ခ်န္ထား ခဲ့ေသးတယ္။ ဒီလို AေျခAေန ေတြေၾကာင့္
Aေသခံ တိုက္မယ့္ “ေနာင္မဆိုးနဲ” မ်ားနဲ႔ “ေဆြသားမ်ိဳးသား” မ်ား တစ္ေဆြလံုး တစ္မ်ိဳးလံုး ျပဳတ္ကုန္

တာပဲ Aဖတ္တင္ ပါတယ္။ လက္နက္ တတ္ဆင္ ေပးလိုက္တဲ့ ဗိုလ္ေနာင္မဆိုး မ်ားဟာ ရာသက္ပန္ ဆိုးတဲ့
ေတာပုန္း ဒျမႀကီးမ်ား ျဖစ္လာ ခဲ့ပါတယ္။ ျမင္းၿခံ ခံတပ္မွာ ခုခံကာကြယ္ ေနတဲ့ ေရတပ္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီး
ေလွသင္းAတြင္း၀န္ဟာ ေလးနာရီ ေလာက္ပဲ ခံပစ္ ႏိုင္ခ့ၿဲ ပီး ေAာင္ျမင္စြာ ဆုတ္ခြာ လာခဲ့ရတယ္။
တကယ္ေတာ့ Aီတလီ၊ ျပင္သစ္ဆရာေတြန႔ဲ စစ္ပညာကို ေလ့က်င့္ ထားတယ္ ဆိုတဲ့ ဗမာစစ္သားေတြ
Aေနနဲ႔ ဒီထက္ ပို ခုခံ ႏိုင္သင့္ ပါတယ္။ ငါတို႔က သတၱိရွိတာပဲ ဆိုၿပီး ဘာကိုမွ ေကာင္းေကာင္း မေလ့လာ၊
မေလ့က်င့္ပဲ ေဆးလိပ္ ေသာက္လိုက္၊ ဟီလာ တိုက္လိုက္န႔ဲ ေပ်ာ္ပါး ေပါ့တန္စြာ ေနခဲ့တဲ့ Aက်ိဳးကို
တတိယ Aဂၤလိပ္-ျမန္မာ စစ္မွာ ခံစားရတာပဲလို႔ ေျပာခ်င္ပါတယ္။ စစ္ေရာက္မွ မရွဳမလွ ခံရပါတယ္။
တကယ္သာ စစ္ပညာကို ျပည့္ျပည့္၀၀ ေလ့လာၿပီး ကြ်မ္းက်င္ ၾကမယ္ ဆိုရင္ Eရာ၀တီ ျမစ္ေၾကာင္းAတိုင္း
ဆန္တက္လာၾကတဲ့ Aဂၤလိပ္ စစ္သေဘၤာ ေတြကို တစ္နည္းနည္းနဲ႔ ကႏၲရ တစ္ပိုင္း ျဖစ္ေနတဲ့ ေခ်ာက္၊
စေလ၊ ျမင္းၿခံ ဆိပ္ကမ္းေတြကို ကပ္ရေAာင္ လုပ္ၿပီး ေျပာက္က်ား နည္းနဲ႔ တိုက္ၾကရင္ ဗိုလ္ေနပူန႔ဲ
ဗိုလ္၀မ္းက်တို႔က ကူညီ မွာမို႔ ဘယ္လို နည္းနဲ႔မွ မႏၲေလး ဆိပ္ကမ္းကို ဒီေလာက္ ျမန္ျမန္ ဆန္ဆန္ ခ်ီတက္
မလာႏိုင္မွာ ေသခ်ာ ပါတယ္။သို႔ေသာ္ ပေဒသရာဇ္ တို႔ရဲ႕ “ငါ့Aသက္နဲ႔ ခႏၶာ ၿမဲၿပီး စည္းစိမ္မပ်က္ ေနရဖို႔က
Aဓိက” ဆိုတဲ့ AေတြးAေခၚကို Aလံျဖဴ ေစာေစာတင္ၿပီး ရတနာဂီရိမွာ တစ္ႏွစ္ ေထာက္ပံ့ေငြ ရူပီး
တစ္သိန္းနဲ႔ သြားေနဖို႔ Aလွ်င္Aျမန္ သေဘာ တူခဲ့တဲ့ မင္းတရား သီေပါ ကို ၾကည့္ျခင္း ဟာျဖင့္
Aလြယ္တကူ သိႏိုင္ ပါတယ္။ ကိုယ့္ႏိုင္ငံန႔ဲ ျပည္သူ လူထု ဘယ္လို ျဖစ္က်န္ ခဲ့မယ္၊ နယ္ခ်ဲ႕ စနစ္ရဲ႕
ေAာက္မွာ ကြ်န္သေဘာက္ Aျဖစ္ ညစ္ညစ္ႏြမ္းႏြမ္း ေနရမယ္၊ စတာ ေတြကို စU္းစား ဆင္ျခင္ သံုးသပ္ႏိုင္
စြမ္းAား နည္းခဲ့တယ္။ ေခတ္၊ စနစ္၊ သင္ၾကားခဲ့ရတဲ့ ပညာေရး၊ ႀကီးျပင္းလာတဲ့ ပါတ္၀န္းက်င္
ေတြကလည္း ဒီလို စU္းစား ဆင္ျခင္တံုတရားေတြ ျဖစ္ေပၚဖို႔ AခါAခြင့္ မသင့္ခ့တ
ဲ ာလည္း AေသAခ်ာ
ပါပဲ။Aဂၤလိပ္ကို မုန္းတီး ရာမွာလည္း “ငါ့ကို မခန္႔ေလးစားနဲ႔ ေစာ္ကား က်ဴးေက်ာ္သူ” Aျဖစ္နဲ႔ မုန္းတာပါ။
နယ္ခ်ဲ႕ Aျဖစ္နဲ႔ မုန္းတတ္ တာမ်ိဳး မဟုတ္ပါဘူး။ Aလြန္ဆံုး ေတြးႏိုင္လွ ငါ့ရဲ႕ ေက်းေတာ္မ်ိဳး၊
ကြ်န္ေတာ္မ်ိဳးေတြကို Aဂၤလိပ္က သိမ္းပိုက္ၿပီး သူ ့ရဲ႕ ေက်းေတာ္မ်ိဳး၊ ကြ်န္ေတာ္မ်ိဳး လုပ္လိုက္ၿပီ လို႔ပဲ
ျဖစ္မွာပါ။ ဒါေၾကာင့္ ၁၈၈၂ မွာ Aဂၤလိပ္နဲ႔ ျမန္မာ ေနာက္ဆံုးAႀကိမ္ မဟာမိတ္
စာခ်ဳပ္,ခ်ဳပ္ဖို ့သရက္Aေရးပိုင္ Horace Albert Brown (ဗမာA ေခၚ သရက္ေျပာင္း) နဲ႔ ေတြ႕ဆံု ေဆြးေႏြး
ၾကစU္က ပါးပါးနပ္နပ္န႔ဲ စာခ်ဳပ္,ခ်ဳပ္ႏိုင္ ခဲ့ရမယ့္ A စား စိတ္ရင္းA မွန္န႔ဲ ဆက္ဆံ၊ ရာဇမဟာမိတ္ျပဳ၊
ဗမာလိုA ပ္တ့ဲ လက္နက္ကိုေရာင္း ဆိုတဲ့ မျဖစ္ႏိုင္တဲ့ A ခ်က္ သံုးခ်က္ကို ဇြတ္A တင္း ေတာင္းဆိုခဲ့လို႔
စာခ်ဳပ္ပ်က္ (သူတို႔ လိုခ်င္တ့ဲ A ခ်က္သံုးခ်က္ကို A ဂၤလိပ္ဆီက ရဖို႔ ေနာက္ထပ္ ေျခာက္ဆယ့္ ေျခာက္ႏွစ္
ေစာင့္ခ့ရ
ဲ တယ္)၊ ဘယ္သူန႔ဲ စာခ်ဳပ္,ခ်ဳပ္ သူ႔ကိုယ္သူ ေနထြက္ဘုရင္ သီေပါမင္းျမတ္ေတာ္ လို႔ လက္မွတ္
ထိုးေလ့ ရွိတဲ့ ျမတ္လည္းမျမတ္၊ ေတာ္လည္းမေတာ္တဲ့ သီေပါ ——–

A ုတ္က်စ္ေက်ာ္ေA းမႏၲေလးႏွင့္သိမွတ္စရာA ခ်က္မ်ား

၁၈၅၃ စက္တင္ဘာလ (၁၁) ရက္ေန႔ – A မရပူရ မင္းေနျပည္ေတာ္မွ မေျပာင္းသင့္ေၾကာင္း ရဟန္းပညာရွိ၊
လူပညာရွိ A ေပါင္းက မစိုးရိမ္တိုက္မွာ စည္းေ၀း ဆံုးျဖတ္ၿပီး မင္းတုန္းမင္းထံ ေမတၱာစာ ေရးသြင္းပါတယ္။

၁၈၅၆ ေA ာက္တိုဘာ (၃၀) ရက္ေန ့- ၿမိဳ႕သစ္ တည္မ့ေ
ဲ နရာကို မင္းကိုယ္တိုင္ သြားေရာက္
ၾကည့္ရွဳပါတယ္။

၁၈၅၆ ေA ာက္တိုဘာ (၃၁) ရက္ေန ့- ၿမိဳ ့သစ္ေနရာရဲ႕ A ေသးစိတ္ town plan ကို ေရးသား တင္သြင္း
ေစပါတယ္။

၁၈၅၇ ဇန္န၀ါရီ (၁၃) ရက္ေန ့- မႏၲေလးၿမိဳ႔ေတာ္သစ္ တည္ေစ- A မိန္႔ေတာ္ကို ခ်မွတ္ပါတယ္။

၁၈၅၇ ေဖေဖာ္၀ါရီ (၁) ရက္ေန ့မွ ၁၈၅၉ ဇူလိုင္လ (၁၆) ရက္ေန ့ထိၿမိဳ ့ေတာ္သစ္တည္ေဆာက္ရန္ျပင္ဆင္မႈမ်ား ေဆာင္ရြက္ပါတယ္။

၁၈၅၉ Eၿပီ (၂ဂ) ရက္ေန ့- ျမန္မာသကၠရာဇ္ ၁၂၂၁ ခုႏွစ္ တန္ခူးလျပည့္ေက်ာ္ (၁၀) ရက္ေန ့မွာ မႏၲေလး
ရတနာပုဏ္ ၿမိဳ႕ေတာ္သစ္ကို တည္ေဆာက္ၿပီးစီးလို ့A ုတ္က်စ္ေက်ာ္ေA း မႏၲေလးလို႔ မွတ္သားရ
လြယ္ေA ာင္ ကင္ပြန္း တပ္ခ့ပ
ဲ ါတယ္။
ဒီေလာက္ ရဟန္းရွင္လူ ျပည္သူA ေပါင္း ကန္႔ကြက္ ေနၾကတဲ့A ထဲက ဘာျပဳ လို႔မ်ား ၿမိဳ႕ေတာ္သစ္ကို
ဒီေလာက္ တည္ခ်င္ ရတာလဲ? A ေၾကာင္းရင္း A တိA က်ကို သိခ်င္ရင္ေတာ့ မင္းတုန္းမင္းကို
သူရွိတဲ့ေနရာ လိုက္ေမးမွပဲ သိလိမ့္မယ္။ ျဖစ္ႏိုင္ဖြယ္မ်ားကို သံုးသပ္ၾကရာမွာေတာ့1. ၁၈၅၂ ခုႏွစ္မွာ ဒုတိယ A ဂၤလိပ္-ျမန္မာစစ္ကို ေနျပည္ေတာ္ ျဖစ္တဲ့ A မရပူရကေန ခံတိုက္ၿပီး
ရွံဳးနိမ့္ ခဲ့တယ္။
2. စစ္ရံွဳးတဲ့ပုဂံမင္း နန္းက်ၿပီး ဘုရင္သစ္ A ျဖစ္ မင္းတုန္းမင္း နန္းတက္ ခဲ့တယ္။ (A မွန္ေတာ့
နန္းက်တာက စစ္ရွံဳးတာနဲ႔ သိပ္မဆိုင္ပါ။ စစ္ရွံဳးၿပီး ဂေယာက္ဂယက္ ျဖစ္ေနတာကို A ခြင့္ေကာင္း
ယူၿပီး ပုန္ကန္ ေထာင္လႊားႏိုင္လို႔ မင္းတုန္းက နန္းရ တာ ျဖစ္တယ္)
3. A သစ္တက္တ့ဲ မင္းဟာ စစ္ရွံဳးထားလို႔ ျပည္တြင္းမွာေရာ၊ ျပည္ပမွာပါ A သေရညိွဳးေနတဲ့
ေနျပည္ေတာ္မွာ ဘယ္ေနခ်င္ ပါ့မလဲ။
4. A ေလာင္းဘုရား လက္ထက္ကစလို႔ ဘုရင္တစ္ပါး နန္းတက္တိုင္း ၿမိဳ႔သစ္တည္ နန္းၿမိဳ႔ေျပာင္းတဲ့
A စU္A လာႀကီးက လည္း ရွိခ့တ
ဲ ယ္။ (ေရႊဘို၊ A င္း၀၊ A မရပူရ လွည့္ပါတ္ ေျပာင္းေနၾကတယ္)
5. သာသနာေတာ္ဟာ ပု၊ ပ၊ စ၊ ဝ၊ မ၊ တ၊ က၊ က၊ င ဆိုတဲ့ ပုဂံ၊ ပင္းယ၊ စစ္ကိုင္း၊ A င္းဝ၊ မႏၲေလး၊
တေကာင္း၊ ေကာင္းတံု၊ ေကာင္းစင္၊ ငေဆာင္ခ်မ္း စသည္ျဖင့္ Eရာ၀တီ ျမစ္ရိုး တေလွ်ာက္
ေျမာက္ကေန ေတာင္ကို တျဖည္းျဖည္း ေရႊ႕ၿပီး ကိုးေနရာ ထြန္းကားမယ္ ဆိုတဲ့ ေရွးသိုက္စာ A ရ
A င္းဝ ၿပီးရင္ မႏၲေလးပဲ ဆိုၿပီး မႏၲေလးရူး,ရူးေနတဲ့ ေရာဂါ ကုန္းေဘာင္ေႏွာင္းဆက္ ဘုရင္ေတြ
ဆီမွာ ရွိတယ္။ ဘိုးေတာ္ဘုရား ေခၚ ဘုရင္ဦးဝိုင္း ကလည္း A မရပူရ ၿမိဳ႕သစ္ကို တည္ၿပီး
A ဲဒါမႏၲေလး ဆိုၿပီး လုပ္ခဲ့တာပဲ။ မင္းတုန္းက သူ႔လက္ထက္မွာ ဘုန္းလက္ရံုး ျပခ်င္ေတာ့
A မရပူရနဲ႔ မနီးမေဝး ေတာင္ပူစာနဲ႕ ျမစ္ေခ်ာင္း A င္း A ိုင္ ေပါၿပီး စိမ္းလန္း စိုေျပတဲ့ ေနရာကို
ထပ္ၿပီးမႏၲေလး လုပ္ခ်င္တဲ့ သေဘာနဲ႔ မရ,ရေA ာင္ တည္တယ္။
6. သာသနာ ၂၄၀၀ ေရာက္ရင္ (၁၂၁၈ ခုႏွစ္ သို ့မဟုတ္ ခရစ္ႏွစ္ ၁၈၅၆) A ဂၤါနံ မင္းက ၿမိဳ႔သစ္
တည္မယ္။ ဒီA ခါ သာသနာေတာ္ဟာ မႀကံဳစဖူး ထူးကဲစြာ စည္ပင္ ျပန္႔ပြားၿပီး မင္းဆက္ ၄၇ ဆက္
ၾကာေA ာင္ ၿမိဳ႔သက္ ရွည္မယ္ ဆိုတဲ့ တေဘာင္ ေပၚေပါက္ လာတယ္။ (တကယ္ေတာ့
တေဘာင္ဆိုတာ တက္လာတဲ့ မင္းA ေပၚ မူတည္ၿပီး A ေျခA ေနၾကည့္ ေျမႇာက္ပင့္ ေရးထားတဲ့
ဘုန္းေတာ္ဖြဲ႕ စာတစ္မ်ိဳး မဟုတ္လား)၊ ဒီတေဘာင္ေၾကာင့္ သူ နန္းစတက္တဲ့ ၁၈၅၃ ခုႏွစ္က စလို႔
ၿမိဳ႕သစ္ တည္ခ်င္လြန္းလို႔ မင္းတုန္းဟာ ထြန္႔ထြန္႔ လူးေနပါတယ္။
ဒီလို ၿမိဳ႕သစ္တည္တဲ့ မင္းA ေပၚ ျပည္သူလူထုက ဘယ္လို ျမင္ၾကသလဲ? လူသိမ်ားတဲ့ ပါးစပ္ရာဇ၀င္
တစ္ခုကို ၾကည့္တဲ့A ခါ- မဟာသက်မာရဇိန္ ေက်ာက္ေတာ္ႀကီးဘုရား မ်က္ႏွာေတာ္ဖြင့္ပြဲကို ၁၈၆၅ ခုႏွစ္၊

ေမလ ၁၀ ရက္ေန႔မွာ က်င္းပေတာ့ ဇာတ္ပြဲေတြ A မ်ားႀကီးနဲ႔ A ႀကီးA က်ယ္ ၀ွဲခ်ီးက်င္းပ ဆိုပဲ။ ဘုရားပြဲကို
လူတစ္ေယာက္ လွည္းနဲ႔ ပြဲလာၾကည့္တုန္း A ိမ္ေရွ႕စံ ကေနာင္က သာမာန္A ဝတ္နဲ႔ ထြက္လာၿပီး လွည္းႀကံဳ
လိုက္စီး သတဲ့။ လွည္းေပၚ ေရာက္ေတာ့ “ဘယ္ႏွယ့္၊ ဘႀကီး၊ ေပ်ာ္ ရဲ႔လား” လို႔ စကား စသတဲ့။
“ေပ်ာ္သယ္လို႔ ဘယ္ဟုတ္ ပါ့မလဲကြယ္၊ ပြဲ ဆိုေတာ့လည္း ၾကည့္ခ်င္ သာပ၊ ၿမိဳ႕ေဆာက္ရ၊ က်ံဳးတူးရ၊
ေျမသယ္ရ၊ ေျမာင္းသြယ္ရ၊ ေက်ာက္သယ္ရနဲ႔ ငတို႔မွာ နားရတယ္ မရွိပါဘူး” လို႔ ျပန္ေျဖေတာ့ “ဒီမင္းက
ၿမိဳ႕သစ္ တည္ခ်င္လို႔ ပါဗ်။ ေနာက္မင္း လာရင္ သက္သာ မွာပါ” (ေနာက္မင္းက သူေလ) လို႔ ကေနာင္က
ဆြယ္ေျပာေလး ေျပာတဲ့A ခါ လွည္းဆရာႀကီးက ေဒါထၿပီး “မထင္ပါနဲ႔ ေမာင္ရယ္၊ ဒီေခြးမ်ိဳးေတြ ဒီလိုပဲ
ေနမွာပဲ” လို႔ တုတ္လိုက္သတဲ့။ တကယ္မဟုတ္ပဲ ပါးစပ္ေျပာ ဆိုဦးေတာ့၊ A ဲဒီေခတ္ လူေတြရဲ႕ ဒုကၡေၾကာင့္
ျငည္းတြားရာက ေပၚေပါက္ခ့ဲတဲ့ ပဲ့တင္သံလို႔ ယူဆ ႏိုင္ပါတယ္။ဘုရင္ကို ဒီလိုေျပာတာကို
ဘုရင္ျဖစ္ေတာ့မယ့္ ကေနာင္က A ၿပံဳးမပ်က္ ခံခဲ့တာ ကေတာ့ A ံ့ၾသစရာ ———
ဒုိ႔ဗမာ ေရႊႏႈတ္ေတာ္ထြက္ႏိုင္ငံျခားသားA မည္မ်ား
1. Father Paulo Abbona- ေဒါင္ေပါက္လူ ဘုရင္ဂ်ီဘုန္းႀကီး၊
မင္းတုန္းမင္းလက္ထက္ခရစ္ယာန္သာသနာျပဳ
2. Father Domingo Tarolly- ေဒါင္ဒမိန္ကူ ဘုရင္ဂ်ီဘုန္းႀကီး
3. John Laird Mair Lawrence- ဇံလယ္မင္းလာရင္း A ိႏၵိယဘုရင္ခံခ်ဳပ္
4. Thomas Spear- သာမစျပစ္ရာ A ဂၤလိပ္ကုန္သည္
5. Major Arthur Purnes Phayre- ေမဇာA ာရတာပါရ၀ီေဘြရာ A ဂၤလိပ္A ေရးပိုင္
6. Edward- Eတြက္
7. Marquislord Dalhousie- မာရ္ကြီသလပ္ဒါလဦးသီး A ိႏၵိယဘုရင္ခံခ်ဳပ္
8. Russia- ရြတ္ ႏိုင္ငံ
9. Turkey- ရြံ ႏိုင္ငံ
10. Capt. Newmarch- ညိဳမတ္၊ ယႏၲယားစက္ဗိုလ္
11. Lt. Rolland- လက္တင္ေလွာ္တံ
12. Capt. Young Husband- ဗိုလ္ေရာင္A စပင္၊ ေဂၚရာဗိုလ္
13. Dr. Douglas- ဒါကလာ ဆရာ၀န္
14. Rev. H.W. Clofton- ကေလာ္တင္၊ A ဂၤလိပ္က်မ္းစာဆရာ
15. Horace Albert Brown- သရက္ေျပာင္း၊ သရက္A ေရးပိုင္A ဂၤလိပ္
16. David Brown- တနသၤာရီေျပာင္း၊ တနသၤာရီA ေရးပိုင္
17. Major Henry Burney- မယ္ဇယ္ေဘာ္ရနီ
18. Richard Southwall Bourke Mayo- ရစ္ခ်တ္ေဆစံစ၀ယ္ A လယ္ေမးရိုး

စိုင္ေကာင္းေမးရိုးA ာရံုနတ္၊ A ိႏၵိယဘုရင္ခံခ်ဳပ္၊ ၁၈၇၂ ခုႏွစ္ေဖေဖၚ၀ါရီ (ဂ)
ရက္မွာA က်U္းသားတစ္ေယာက္သတ္လို႔ A က္ဒမန္ကြ်န္းမွာေသတယ္၊ ၀မ္းသာတဲ့ကဗ်ာေရးလို႔
A ခ်ဳပ္တန္းဆရာေဖA ခ်ဳပ္ခံရတယ္။
19. Lord Napier of Merchistoun- မာယာခ်စ္စတံုးA ာရံုနီၿပီရာ၊ A ိႏၵိယဘုရင္ခံခ်ဳပ္၊
A ထက္ကေမးရိုးရဲ႕ ေနရာဆက္ ခံသူ
20. William Ewart Gladstone- ၀ီလွ်ံစူ၀က္ဂါလက္စတံု၊ A ဂၤလိပ္နန္းရင္း၀န္
21. Andrino- A ိၿႏၵိေနာ၊ A ီတာလွ်ံကိုယ္စားလွယ္

22. Albert Racchia- A ာရတုိက္ရိုက္က်ား၊ မင္းတုန္းမင္းထံ ၁၈၇၂
မွာA ခစား၀င္တဲ့A ီတာလွ်ံသံA ရာရွိ
A င္ၾကင္း ၾကာA ံု ရတနာပံုဏ္ ၏ A ေရးႀကီး ရက္စြဲမ်ား သမိုင္း

၁၈၅၃ စက္တင္ဘာ ၁၁- A မ ရပူရ မင္းေနျပည္ ကေန ဘယ္မွ မေျပာင္း သင့္ေၾကာင္း ရဟန္း ပညာရွိ လူ
ပညာရွိ တို ့ မစိုးရိမ္ တိုက္မွာ စည္းေ၀း ဆံုးျဖတ္၍ ေမတၱာစာ ေရးၿပီး မင္းတုန္းမင္း ထံဆက္။

၁၈၅၆ ေA ာက္တိုဘာ ၃၀-ရဟန္း ရွင္လူ ျပည္သူ A မ်ား ေတာင္းပန္ ေနတဲ့ ၾကားက ၿမိဳ ႔သစ္ တည္မ့ေ
ဲ နရာ
သြားၾကည့္

၁၈၅၆ ေA ာက္တိုဘာ ၃၁- ၿမိဳ ႔သစ္ ေနရာ A ေသးစိတ္ ပံုစံ ေရးဆြဲ ေစ

၁၈၅၇ ဇန္န၀ါရီ ၁၃- မႏၲေလး ၿမိဳ ႔တည္ေစ A မိန္႔ေတာ္

၁၈၅၇ ေဖေဖၚ၀ါရီ ၁ မွ ၁၈၅၉ ဇူလိုင္ ၁၆- ၿမိဳ ႔ေတာ္သစ္ တည္ေဆာက္ ျပင္ဆင္။ မင္းတုန္းမင္းက
A ဂၤါသားမို ့ ၿမိဳ႕သစ္ တည္ရာ မွာ A ဂၤါသားေတြပဲ သံုးခဲ့တယ္။ ဒါေၾကာင့္ A ဲဒီ ႏွစ္ပိုင္း ေတြကို
A ဂၤါသားေတြ ကပ္ဆိုက္ တဲ့ႏွစ္ ေတြလို ့ေခၚခဲ့ ၾကတယ္။

၁၈၅၉ Eၿပီ ၂၈- ရတနာပုဏ္ မႏၲေလး ေနျပည္ေတာ္ ၿပီးစီး။ ၁၂၂၁ ခုႏွစ္ တန္ခူး လျပည့္ ေက်ာ္ ၁၀ ရက္A ုတ္က်စ္ ေက်ာ္ေA း မႏၲေလး

၁၈၆၁ Eၿပီ ၈- မီးေလာင္ (၁) မွန္နန္း ေတာ္ၾကမ္း ကိုေဆးလိပ္ မီးက စၿပီးေလာင္ လို႔ မင္းတုန္း မင္း ယာယီ
စံနန္း ေျပာင္း၊ ၁၈၆၁ ေA ာက္တိုဘာ ၄ မွ ေရႊနန္း ေတာ္ျပန္တက္။

၁၈၆၁ ဇူလိုင္ ၃၁- မီးေလာင္ (၂) တရုတ္တန္း ငေရႊလွ A ိမ္မွ စတင္ ေလာင္ကြ်မ္း

၁၈၆၃ မတ္ ၂၃- မႏၲေလး ေတာင္A နီး မွာနန္းေျမ ဘံုသာ A မည္န႔ဲ စံနန္း တစ္ေဆာင္ ေဆာက္ၿပီး
မင္းတုန္း မင္းထြက္ ေနျပန္တယ္။ မီးသင့္ မွာေၾကာက္ ေနပံု ရတယ္။

၁၈၆၄ စက္တင္ဘာ ၆- ဟာေလ ဒီဘိုလုပ္ ကုမၸဏီ ကစၾကာ ယာU္မြန္ မီးသေဘၤာ ဆက္သ။

၁၈၆၅ ႏို၀င္ဘာ ၁၁- A သစ္ တည္ၿပီးတဲ့ဒဂၤ ါး စက္က ေဒါင္းဒဂၤ ါး စတင္ သြန္းလုပ္

၁၈၆၆ Eၿပီ ၁၅- မီးေလာင္ (၃)- A ေနာက္ ျပင္ကစ။

၁၈၆၆ ဇူလိုင္ ၃၁- မီးေလာင္ (၄)- ၿမိဳ ႔ေတာ္ A ေရွ ႔ေျမာက္ တြင္မိုးႀကိဳး ေလာင္မီး က်ျခင္း။

၁၈၆၆ ၾသဂုတ္ ၂- ျမင္းကြန္း၊ ျမင္းခံုတိုင္ A ေရး ေတာ္ပံု စတင္၊ A ိမ္ေရွ႕စံ ကေနာင္ မင္းသားႀကီး ေသဆံုး။

၁၈၆၇ Eၿပီ ၂၃- မီးေလာင္ (၅)- စြယ္ေတာ္ ဆင္ေျမာက္ ေသနတ္တန္း ယမ္းစည္ ေပါက္၍။

၁၈၇၁ Eၿပီ ၁၅ မွ စက္တင္ဘာ ၁၂- ပUၥမ သဂၤ ါ ယနာ တင္ပြဲႀကီး။

၁၈၇၂ ေဖေဖၚ၀ါရီ ၂၂ မွ ၁၈၇၃ ေမ ၂- ျမန္မာ သံA ဖြဲ ့ကိုကင္း၀န္ မင္းႀကီး ဦးေဆာင္၍ လန္ဒန္၊ ပဲရစ္၊
ေရာမ သြား

၁၈၇၂ Eၿပီ ၁၈- မီးေလာင္ (၆)- မိုးႀကိဳး ေလာင္မီး က်

၁၈၇၅ Eၿပီ ၁၁- ရတနာပုဏ္ ေနျပည္ေတာ္ သတင္းစာ စထြက္။ “ငါမေကာင္း လွ်င္ငါ့ A ေၾကာင္း၊ ငါ့မိဖုရား
မေကာင္း လွ်င္သူ ့A ေၾကာင္း မေထာက္ မညႇာ ေရးေလ” ဟုမင္းတုန္း မင္းက ခြင့္ျပဳ ခဲ့တယ္ လို ့A ဆို
ရွိေပမဲ့ ဘယ္သူမွ သူ ့A ေၾကာင္း မေကာင္း မေရး ၀ံ့ၾကပါ။

၁၈၇၈ စက္တင္ဘာ ၁၉- မင္းတုန္းမင္း A ျပင္း A ထန္ မက်န္းမာ၊ A ံ့ၾသ ဖြယ္ရာ သီေပါ မင္းသား A ိမ္ေရွ ႔
စံျဖစ္

၁၈၇၈ ေA ာက္တုိဘာ ၁- မင္းတုန္းမင္း နတ္ရြာစံ။ ေA ာက္တိုဘာ (၇) သၿဂၤ ိဳလ္

၁၈၇၉ ေဖေဖၚ၀ါရီ ၁၃ မွ ၁၈- နန္းမလုႏိုင္ေA ာင္ ဖမ္းဆီး ထားေသာ မင္းညီ မင္းသား မ်ားကို သုတ္သင္
ပြဲႀကီး က်င္းပ။

၁၈၇၉ ေဖေဖၚ၀ါရီ ၂၅- မီးေလာင္ (၇)၊ A ေနာက္ ျပင္မွစ၊ A ိမ္ေျခ ၂၀၀ ေက်ာ္ ေလာင္ကြ်မ္း၊ ေရႊေရးေဆာင္
ေက်ာင္းတိုက္ နဲ႔မဟာ မုနိ A ေနာက္ ေစာင္းတန္း ပါျပာက်။

၁၈၈၀ မတ္ ၁၄- A ိမ္နိမ့္ စံေန ရေသာ ပုဂံ မင္းနတ္ရြာစံ။

၁၈၈၀ မတ္ ၁၇- သီေပါ မင္း၏ သားႀကီး ေက်ာက္ေပါက္ ၍ေသ။

၁၈၈၀ ေမ ၂၃- သီေပါ မင္းဘိသိက္ ခံ၍ တရား၀င္ မင္းA ျဖစ္ သို ့ေရာက္။

၁၈၈၁ ဇြန္ ၁- သီေပါ မင္း၏ မယ္ေတာ္ေသ။

၁၈၈၃ ေဖေဖၚ၀ါရီ ၁၈- မီးေလာင္ (၈) နန္းၿမိဳ ႔ ေတာ္ေတာင္ ၿဗဲတိုက္ သံဆင့္ ငျမစ္ A ိမ္က စတင္
ေလာင္ကြ်မ္း

၁၈၈၃ မတ္ ၂၅- မီးေလာင္ (၉)၊ A ႀကီးA က်ယ္

၁၈၈၃ Eၿပီ ၃- မီးေလာင္ (၁၀)၊ A ႀကီးA က်ယ္

၁၈၈၃ Eၿပီ ၅- မီးေလာင္ (၁၁)၊ A ႀကီးA က်ယ္

၁၈၈၃ Eၿပီ ၁၆- မီးေလာင္ (၁၂)၊ A ႀကီးA က်ယ္

၁၈၈၃ ၾသဂုတ္ ၁၈- ေယာ A တြင္း၀န္ ဦးဖိုးလႈိင္ ကြယ္လြန္။

၁၈၈၄ ေဖေဖၚ၀ါရီ ၂၈- မီးေလာင္ (၁၃) ေတာင္ျပင္ လင္းဇင္း တန္း

၁၈၈၄ မတ္ ၂၃- မီးေလာင္ (၁၄) A ေရွ ႔ျပင္

၁၈၈၄ မတ္ ၂၄- သီေပါမင္း ၏သမီးေတာ္ ေလးပါး ေက်ာက္ေပါက္၊ တတိယ နဲ ့ စတုတၱ သမီးေတာ္
မ်ားေသဆံုး။

၁၈၈၄ Eၿပီ ၁- မီးေလာင္ (၁၅) မလြန္ ေစ်းရပ္

၁၈၈၅ Eၿပီ ၅- မီးေလာင္ (၁၆) A ေနာက္ ျပင္မွစ၊ တစ္မီး မၿငိမ္း မွီေနာက္ တစ္မီး A စုစု မီးခုႏွစ္ ႀကိမ္တိုင္
ေA ာင္ တစ္ရက္တည္းေလာင္

၁၈၈၅ Eၿပီ ၈- မီးေလာင္ (၁၇) ရြာဟိုင္း ေစ်းမွ စတင္ ေလာင္ကြ်မ္း၊ မဟာ မုနိ ဘုရားႀကီး ပါေလာင္
သြားတယ္ (ရခိုင္ ကပင့္ လာတာ ႏွစ္တစ္ရာ ျပည့္တဲ့ ေန႔မွာ မီးသင့္ ခံရ ရွာတယ္) ဘုရား ႀကီးမီး သင့္ရာ
မွA ရည္ ေပ်ာ္စီး ၾကလာ ေသာေရႊခ်ိန္ ၅၄၅၀ က်ပ္သား။ မီးသင့္ A ိမ္တစ္ A ိမ္ကို ေငြ ၂ က်ပ္နဲ႔
ဆန္တစ္စိတ္ ေပး သနားတယ္။

၁၈၈၄ Eၿပီ ၁၄- မီးေလာင္ (၁၈) နန္းၿမိဳ ႔ A ေနာင္ ေတာင္ေထာင့္

၁၈၈၄ ေမ ၁၉- မီးေလာင္ (၁၉) ဘုန္းေတာ္တိုး A စု ေတာင္ဘက္

၁၈၈၄ ေမ ၂၅- မီးေလာင္ (၂၀)- ခ်မ္းေA း သာစံ တရုတ္တန္း ေျမာက္စြန္း

၁၈၈၄ ဇူလိုင္ ၅- A သစ္ ျပန္လည္ တည္ေဆာက္ ၿပီး မဟာ မုနိ ဘုရားႀကီး မ်က္ႏွာ ေတာ္ဖြင့္

၁၈၈၄ စက္တင္ဘာ ၂၁- ၿမိဳ ႔ေတာ္ သန္းေခါင္ စာရင္း ေကာက္ခံ။ လူတစ္သိန္း ေနထိုင္သည္။

၁၈၈၅ ၾသဂုတ္ ၁၂- ဘံုေဘ ဘားမား ကုမၸဏီ သစ္ခိုးမႈ၊ ဒဏ္ေငြ ၂၃ သိန္း ခ်မွတ္။

၁၈၈၅ ႏို၀င္ဘာ ၇ မွ ၂၈- ဒီဂယက္ ေၾကာင့္တတိယ A ဂၤလိပ္-ျမန္မာ စစ္ျဖစ္။ စစ္ရံႈး

၁၈၈၅ ႏို၀င္ဘာ ၂၉- သီေပါမင္း မိသားစု ပါေတာ္မူ

၁၈၉၈- မႏၲေလး မီးသတ္ ဌာန ေထာင္

၁၉၀၃ ၾသဂုတ္ ၁၈- မင္းတုန္းမင္း နဲ ့ကေနာင္ မင္းသားႀကီး တို ့ရဲ ႔ လက္စြဲ သမားေတာ္ ပညာ သိဒၶိ
ေက်ာ္ေခါင္ ေခၚ ဦးခဲေသ။

၁၉၀၈ ဇြန္ ၃၀- ကင္း၀န္ မင္းႀကီးA နိစၥေရာက္။

၁၉၁၆ ဒီဇင္ဘာ ၁၆- သီေပါ ဘုရင္ A ိႏၵိယ မွာ နတ္ရြာစံ

၁၉၂၅ ႏို၀င္ဘာ ၂၄- သီေပါရဲ ႔ မိဖုယားစုဖုရားလတ္ ရန္ကုန္မွာ နတ္ရြာစံ၊ ကုန္းေဘာင္ မင္းဆက္ နိဌိတံ။

ပါးစပ္ရာဇ၀င္
ပါးစပ္ ရာဇ၀င္ ေခၚတဲ့ ႏႈတ္ေျပာ သမိုင္းေၾကာင္း တစ္ခုကို ေလ့လာ ၾကတဲ့ A ခါမွာ

ေနာက္ေၾကာင္းျပန္ျခင္း (Narrative)

ပုဂၢိဳလ္ထူးတစ္ဦးဦး၏A တၲဳပတၱိ ကိုေျပာျပျခင္း (Legend)

စိတ္၀င္ စားဖြယ္ A ျဖစ္ A ပ်က္ ကိုတင္ျပျခင္း (Anecdote)

စကားပံု ႏိႈင္းျခင္း (Proverb) နဲ႔

သမိုင္းလကၤာရြတ္ျခင္း (Historical Lay) ဆိုၿပီး ကြဲျပား ျခားနားပါတယ္။
A မ်ား A ားျဖင့္ ပါးစပ္ ရာဇ၀င္ ေတြဟာ ေနာက္ေၾကာင္း ျပန္ျခင္း ကမ်ား ပါတယ္။ ေနာက္ေၾကာင္း ျပန္တဲ့
A ခါ မွာလည္း-

ကိုယ္တိုင္ ပါ၀င္ ပံုကို ေျပာတာလား (First hand)

မ်က္ျမင္ ေတြ႔ရွိ တာလား (Eye witness)

တစ္ဆင့္စကားလား (Hearsay) ဆိုၿပီး ခြဲျခား ႏိုင္ပါ ေသးတယ္။ ဘယ္ဟာ ကပို ယံုႏိုင္ စရာ ရွိသလဲ
ဆိုတာေတာ့ မိမိ Uာဏ္နဲ႔ စU္းစား ဆံုးျဖတ္ ရပါ လိမ့္မယ္။ ကိုယ္ေတြ႔ ကယံု ဖို႔A ေကာင္းဆံုး ဆိုပါေတာ့။
ကိုယ္တိုင္ ပါ၀င္ ပံုကို ျပန္ေျပာ တယ္ဆို ဦးေတာ့။ ပုဂံ ေရႊစည္းခံု ဘုရားက မြန္ေက်ာက္စာ မွာထိလိုင္မင္း
ကိုယ္တိုင္ ေရးထိုး ခဲ့တဲ့-

“ငါ့A ေဖ ကေနနတ္မ်ိဳး၊ ငါ့A ေမ ကUသွ်စ္ သီးမွာ သံသ ေႏၶဇ တည္ၿပီး ေမြးလာ တဲ့A မ်ိဳး၊ ငါကိုယ္တိုင္
ကဗိသႏိုး နတ္မင္းႀကီး လူ၀င္စားကြ”၊ ဒီလို ေျပာခဲ့ တာကို ကိုယ္တိုင္ ပါ၀င္ ပံုမို႔ လို႔ယံုၾက ဆိုရင္
ေတာ့သိပ္Uာဏ္ နည္းလြန္း ရာေရာက္ သြားပါလိမ့္မယ္။ ဒီစကားမ်ိဳး ကိုခုေခတ္ ရုပ္ရွင္ မင္းသားႀကီး
ေက်ာ္ဟိန္း လဲမၾကာ ခဏ ေျပာတတ္ တယ္။ “ငါက သထံု မႏုဟာ မင္းရဲ ႔ သားေတာ္ႀကီး” ဆိုလား၊
လူ၀င္စား ဆိုလား ေျပာလိုေျပာ။ လက္ျပ ပုလိပ္ လို လက္ဖ၀ါး ႀကီးကာ ထားတဲ့ ဘုရား ဆင္းတု ႀကီးထု
ၿပီးA သိ၊ သတိ ဘုရား လို႔A မည္ ကင္ပြန္း တပ္လိုတပ္ A မ်ိဳး မ်ိဳးနဲ႔ မရိုး ရေA ာင္ self advertisement
လုပ္ပါတယ္။ Promotion A ႀကီး A က်ယ္ လုပ္ပါတယ္။ ေရွးဘုရင္ လက္ထက္ ကဆင္းသက္ လာတဲ့
ကိုယ့္ကိုယ္ကို ေၾကာ္ျငာ နည္းေပါ့။
ႏႈတ္ေျပာ ကိုစစ္ေဆး ေတာ့မယ့္ A ခါ

ဒီစကား ဟာပုဂၢိဳလ္ စြဲတစ္ခုခု ကိုA လိုရွိ လို႔တမင္ ေျပာခဲ့တာလား?

ဒီလို သတင္း တစ္ခု ကိုပ်ံ ႔ႏွံ႔ ေA ာင္လုပ္ တဲ့A ခါ မိမိ A ရည္ A ေသြး ကိုA ရွိ A တိုင္း ထက္ပိုၿပီး ၾကားရ
တဲ့သူ A ေပါင္း ေၾကာက္ရြံ ႔ ရိုေသ A ထင္ ႀကီးေစ ခ်င္လို႔ ေျပာခဲ့ တာလား?

မိမိ A ရည္ A ေသြး ကိုA ရွိ A တိုင္း A မွန္ သိရေA ာင္ ဂုဏ္သတင္း ကိုထိန္းသိမ္း တဲ့သေဘာလားရွာေဖြ ၾကည့္ရႈ ၿပီးမွ လက္ခံတယ္၊ လက္မခံဖူး ဆံုးျဖတ္ ရပါမယ္။
ေျပာတိုင္း ယံုရင္ ေတာ့ပုတ္သင္ညိဳ A ဆင့္မွာပဲ တစ္သက္လံုး ေနၾက ရပါ လိမ့္မယ္။
ဘုရင္ညံ့ သံုးပါး (ပထမပိုင္း)

ျမန္မာ့ ပေဒသရာဇ္ သမိုင္း မွာရြံ စရာ ေကာင္းတဲ့ ဘုရင္ညံ့ သံုးပါး ဟာေခတ္ သံုးေခတ္ မွာေပၚခဲ့ ဘူးတယ္
လို႔A ဆို ရွိပါ တယ္။ ဒီဘုရင္ညံ့ ေတြရဲ ႔ လက္ထက္ မွာတိုင္းျပည္ ပ်က္ေလ့ ရွိတယ္ လို႔လည္း ေျပာၾက
ပါတယ္။ သူတို႔ကေတာ့1. ပုဂံေခတ္ နရသီဟ ပေတ့မင္း
2. A င္း၀ေခတ္ ဟံသာ ၀တီ ပါမင္း နဲ႔
3. ကုန္းေဘာင္ေခတ္ သီေပါမင္း- တို႔ပါတဲ့။ A ဟုတ္ တကယ္ ညံ့၊ မညံ့ကိုေတာ့ တစ္ဦး စီကို
A ကဲခတ္ ၾကည့္ၾက ရမွာပါ။
နရသီဟ ပေတ့
သူက ေလးမည္ရ မင္း ျဖစ္ပါတယ္။ နရသီဟ ပေတ့၊ မင္းေခြးေခ်း၊ တရုတ္ေျပးမင္း၊
သားႁမႊာဘဆိုတ့A
ဲ မည္ ေလးမ်ိဳး နဲ႔ရာဇ၀င္ မွာလူသိ မ်ားတယ္။ “စေလငေခြး၊ မင္းေခြးေခ်း၊ လူေရး
ပ်က္ေတာ့သည္” လို႔ပက္ပက္ စက္စက္ A ေျပာခံ ရတဲ့ မင္းျဖစ္ပါတယ္။ သူညံ့ ပံုေတြ ကိုတန္းစီ ေျပာရင္
မေပၚလြင္မွာ စိုးလို႔ category ခြဲၿပီး တင္ျပ ပါ့မယ္။
(က) ၀ါႏုျခင္း
ျမန္မာ ရာဇ၀င္ မွာၾသဇာ ရွိသူ နန္းတြင္း A မတ္ႀကီး၊ သို႔မဟုတ္ ေဆြေတာ္၊ မ်ိဳးေတာ္ တစ္ပါးပါး
ကသူ႔ၾသဇာ ခိုင္ေစဖို႔ ရုပ္ျပ ဘုရင္ တစ္ပါးပါး ကိုနန္းတင္ ေတာ့မယ္ ဆိုရင္ ငယ္ရြယ္ ႏုနယ္သူ မင္းသား
ငယ္မ်ား ကိုစိတ္ႀကိဳက္ ေရြးခ်ယ္ တင္ေႁမႇာက္ ေလ့ရွိ ပါတယ္။ ပုဂံ ေခတ္ေန ၀င္ခ်ိန္ မွာတန္ခိုး ထြားတဲ့
A မတ္ႀကီး ရာဇ သႀကၤန္ က၀ါရင့္ မင္းသားႀကီး သီဟသူ ကိုဘုရင္ A ျဖစ္ မေထာက္ ခံပဲ A သက္ ၁၉
ႏွစ္သာ ရွိေသး တဲ့သူ႔ ကိုေထာက္ခံ ရာက မင္းေခြးေခ်း တစ္ေယာက္ ရာဇ ပုလႅင္ ေပၚေရာက္ လာတယ္။
(ခ) ေလယူရာတိမ္း၍ႀကိဳးဆြရ
ဲ ာကသူ
ဘုရင္ လည္းျဖစ္ ကေရာ၊ ဘုန္းႀကီး ၀တ္ေနတဲ့ သူ႔ဦးေလး ကိုလူထြက္ ခိုင္းၿပီး သိမၼစည္း ဆိုတဲ့ ဘြဲ ႔န႔ဲ
A မတ္ႀကီး ခန္႔တယ္။ ဖုန္းႀကီး လူထြက္ သိမၼစည္း ဟာတျဖည္းျဖည္း ဘုန္းႀကီး လာလိုက္ တာေနာက္ဆံုး
သူတြန္းလို႔ ပုလႅင္ေပၚ ထမ္းတင္ေပးခဲ့တဲ့ ရာဇ သႀကၤန္ ကို မင္းေခြးေခ်းက စည္းစိမ္ ရုပ္သိမ္းၿပီး ဒလ
ကိုနယ္ႏွင္ ခဲ့ပါေလေရာ။
(ဂ) ဘ႑ာေရးA ေျခA ေန
တစ္ျပည္လံုး မွာရွိတ့ဲ စိုက္ပ်ိဳးေျမ Eကမ်ားစြာ ကိုဘုရင္ ကေရာ၊ မင္းညီ မင္းသား ေတြကေရာ၊ သူေဌး
သူႂကြယ္ ေတြ ကေရာ ဂုဏ္တု ဂုဏ္ၿပိဳင္ လုပ္ၿပီး သာသနာ့ေျမ A ျဖစ္ ေပးလွဴ ၾကတယ္။ သာဓု ေခၚမလို႔
စU္းစား ေနတုန္း သာသနာ့ေျမ ဟာ A ခြန္လြတ္ တဲ့A တြက္ သူတို႔လွဴထားတဲ့ ေျမEက ေသာင္းေပါင္း
မ်ားစြာ A တြက္ A ခြန္ မရေတာ့၊ ဒါေၾကာင့္ budget negative balance ျပလာတယ္။
(ဃ) A ျခားဌာန တို႔မွ A ေကာက္ A ခြန္ မ်ားတိုးျမႇင့္ျခင္း
ႀကံရာ မရ တဲ့A ခါ က်ေတာ့ ျပည္သူျပည္သား ေတြထံက A ခြန္ A ေကာက္ ေတြရသေလာက္ တိုးျမႇင့္
ေကာက္ခံတယ္။ သက္လူမ်ိဳး တို႔ေနထိုင္ရာ မစၦဂီရိ A ရပ္ မွာထံုးစံ ထက္A မ်ားႀကီး ပိုၿပီး A ခြန္ေတာ္
ေကာက္လို႔ ပုန္ကန္ ထၾကြ မႈစတင္ လာတယ္။ ပုဂံ ကိုလာၿပီး ေရာင္း၀ယ္ ေဖာက္ကား တဲ့တရုတ္
ကုန္သည္ ေတြရ႔ဲ လား၀န္တင္ ပစၥည္း ေတြကို A ခြန္ မတရား ေကာက္လို႔ စကားမ်ား ရန္ျဖစ္ ၾကတယ္။

(င) မိုးလြန္မွထြန္ခ်
တရုတ္က ၀င္တိုက္ လို႔စစ္ရံႈး ၿပီးထီးနန္း ကိုေရာ၊ တိုင္းျပည္ကိုပါ စြန္႔လႊတ္ ထြက္ေျပး ပါတယ္။ သူ ႔A မွား
ေတြကို မိဖုရား ေစာက ေျပာဆို ဆံုးမ ေဖ်ာင္းဖ် ေတာ့ေနာင္တ ရခဲ့ ရွာတယ္။ ဒါေပမဲ့ A ခ်ိန္ သိပ္ေႏွာင္း
ခဲ့ၿပီ။
(စ) လမ္းဆံုး
ထြက္ေျပး တိမ္းေရွာင္ လာတာ ပုသိမ္ ကေန သားေတာ္ရွိတဲ့ ျပည္ကိုA ေရာက္ သားေတာ္ ကA ဆိပ္ ပါတဲ့
စားပြဲေတာ္ ကိုဆက္သတယ္။ A ဆိပ္ ပါမွန္း သိသိ ႀကီးနဲ႔ စားရရွာတယ္။ “ငါသည္ ေနာင္ဘ၀ မ်ား၌
သားေယာကၤ်ား ဖခင္ မျဖစ္ ပါရ ေစႏွင့္” လို႔မ်က္ရည္ လည္ရြဲ ဆုေတာင္း သြားၿပီး ဘုန္းႀကီး စU္A ခါ
ကဟင္းခြက္ သံုးရာနဲ႔ ေန႔စU္ ပြဲေတာ္ တည္တယ္ လို႔ နာမည္ႀကီး ခဲ့တဲ့ နာရ သီဟ ပေတ့ ဟာA စား
ေၾကာင့္ပဲ နတ္ရြာ စံခဲ့ ရရွာပါတယ္။ သူန႔ဲ A တူ ပုဂံ ေခတ္ကို လည္း တစ္ခါတည္း စုေတ ေစခဲ့ တယ္ေလ။

ဘုရင္ညံ့ သံုးပါး (ဒုတိယပိုင္း)
ဒုတိယ ေျမာက္ဘုရင္ညံ့ A ျဖစ္ မွတ္တမ္း ၀င္သူ ကေတာ့ ဟံသာ၀တီ ပါမင္း ပါတဲ့။ မြန္တို႔ ရဲ ႔တိုက္ခိုက္
သိမ္းပိုက္ ျခင္းကို ခံရၿပီး ဟံသာ ၀တီ ပဲခူး ကိုဓါးစာခံ A ျဖစ္ ပါသြားခဲ့ လို႔ဒီA မည္ တြင္ပါတယ္။ သူ႔ရဲ ႔
ညံ့ကြက္ မ်ားကေတာ့(က) ၀ါႏုျခင္း
တရုတ္ေျပးမင္း လိုA ျဖစ္မ်ိဳး သမိုင္း တစ္ပါတ္ လည္ၿပီး သူ႔မွာ ႀကံဳခဲ့ ရတာပါ။ ခမည္းေတာ္ တနဂၤေႏြ
မင္းနတ္ရြာ စံေတာ့ ညီေတာ္ ဗဒံု ၿမိဳ ႔စား နန္းရ ႏိုင္ပါလွ်က္န႔ဲ နန္းတြင္း မွာၾသဇာ လႊမ္းတဲ့ ၀န္ႀကီး ဦးပု
ကဇြတ္A တင္း A ဓမၼ နန္းတင္ရာက A သက္ ၁၉ ႏွစ္မွာပဲ မင္းပ်ိဳ မင္းလြင္ ေလးဘ၀ နဲ ႔ဘုရင္
ျဖစ္လာခဲ့တယ္။ ေပ်ာ္လိုက္ တာမိုးမဆံုး ေလမဆံုးေပါ့။
(ခ) ေလယူရာတိမ္း၍ႀကိဳးဆြရ
ဲ ာကသူ
ထံုးစံ A တိုင္း ဘုရင္ လည္းျဖစ္ ကေရာ ငယ္ဆရာ ေမာင္ၿဖိဳးကို ရာဇ နႏၵ ဘြဲ႔ခ်ီးျမႇင့္ ၿပီးA တြင္း၀န္
ခန္႔တယ္။ A ထိန္း ေတာ္နဲ႔ ေပးစားၿပီး ဘုရင့္ေနာင္ ဘြဲ ႔တပ္ ေျမႇာက္စား ခဲ့တယ္။ A ေျမႇာက္ စားခံ ရတဲ့
ေမာင္ၿဖိဳး ကမာန္ေတြ တက္ၿပီး ကုန္းေခ်ာ ေတာ့လည္း လြယ္လြယ္ ကူကူ ယံုစားၿပီး ေက်းဇူးရွင္ ၀န္ႀကီး ဦးပု
ကိုေရာ၊ သံဃ ရာဇာ ကိုပါ ကြပ္မ်က္ ေစခဲ့ တယ္။
(ဂ) A ခြန္၊ A ေကာက္
ေတာင္သူ လယ္သမား ေတြရဲ ႔ စပါး ကိုထြက္သမွ် ရဲ ႔ေလးစု တစ္စု (၂၅%) A ခြန္ေကာက္ယူ ျခင္းေၾကာင့္
လယ္မစိုက္ ၾကေတာ့တဲ့ A တြက္ ဆန္ေရ စပါး ရွားပါး မႈႀကီး ျဖစ္ေပၚ လာတယ္။

(ဃ) ဘ႑ာေရးA ေျခA ေနေငြဒဂၤါး လည္းေနာက္ထပ္ မလုပ္ ႏိုင္ေတာ့ လို႔ေငြခ်ိန္ နဲ႔ပဲ သံုးစြဲ ေနၾက
ရတယ္။ ေနျပည္ေတာ္ မွာရိကၡာ ရွားပါး ျပတ္လပ္ တာကို A ခြင့္ေကာင္း ယူၿပီး နန္းတြင္း က်ီေတာ္
ေတြထဲက ဆန္စပါး ကိုမိဖုရား နဲ႔တကြ နန္းတြင္းသူ ေတြက A ျမတ္ႀကီး စားေစ်းတင္ ေရာင္းၾက
ျပန္တယ္။တိုင္းသူ၊ ျပည္သားတို႔ A စာေရစာ ငတ္မြတ္ ေခါင္းပါး လာၾက လို႔ဆူပူ A ံုၾကြမႈ ေတြျဖစ္ေနတုန္း
ဟံသာ ၀တီ ပဲခူး ကမြန္ တို႔ရဲ ႔ က်ဴးေက်ာ္ တိုက္ခိုက္မႈ ကိုခံရတယ္။ ပဲခူးသား ေတြကို ခုခံ တိုက္ခိုက္ ဖို႔
A ားA င္ ကုန္ခန္း ေနၾကတဲ့ ဗမာ ေတြဟာ ကိုယ့္လက္နက္ ေတာင္ကိုယ္ မထမ္းႏိုင္ ေလာက္ေA ာင္ A ေျခ
A ေန ဆိုးလြန္း ၾကတဲ့ A တြက္ စစ္ပြဲ ဟာ မတိုက္ ခင္က ရံႈးၿပီး ျဖစ္ခ့ဲ ရတယ္။
(င) မိုးလြန္မွထြန္ခ်
၀န္ႀကီး ဦးပု နဲ႔ A မတ္ႀကီး သံုးဦး ကိုကြပ္မ်က္ စU္က ဦးပု မေသခင္ “ငါတို႔ မႈးမတ္ တစ္စု ေသရ တာထက္
ႏိုင္ငံ ပ်က္မွာ ကိုငါ သနား လိုက္ကဲ့” လို႔ေျပာခဲ့ တာကို ပဲခူး ေရာက္ၿပီး A က်ယ္ခ်ဳပ္ မွာေန ရမွ သူသတိ
ရတယ္။ “၀န္ႀကီး ကိုပု ရွိေသာ္ ဤကဲ့သို႔ မျဖစ္ေလ” ဆိုၿပီး တမ္းတ သတဲ့။ ေနာက္က် ရွာသကိုး။
(စ) လမ္းဆံုး
ပဲခူး မွာA က်ယ္ခ်ဳပ္ ခံေန ရတုန္း ငါးႀကီး တစ္ေကာင္ ေခါင္းပုပ္ ေသဆံုး ေနၿပီး မွA ၿမီး တခပ္ခပ္
ျဖစ္ေနတယ္ ဆိုတဲ့ သတင္း ကိုသူ ၾကားေတာ့ “ငါတည္း ဟူေသာ ဦးေခါင္း ပုပ္၍ ေသၿပီ ျဖစ္ေသာ္လည္း
A ၿမီးတည္း ဟူေသာ ငါတို႔ ဗမာ A မ်ိဳးသား တို႔သည္ မၾကာခင္ A ထြတ္ A ထိပ္ သို႔ေရာက္ လိမ့္မည္”
လို႔A ခ်ဳပ္ ထဲက ႀကံဳး၀ါးသတဲ့။ ဒီသတင္း မြန္မင္း ၾကားေတာ့ ဒင္းထားလို႔ မျဖစ္ေခ် ဘူးဆိုၿပီး ေခါင္းျဖတ္
သတ္လိုက္ လို႔ေသရွာ ပါေလေရာ။
ဘုရင္ညံ့ သံုးပါး (တတိယပိုင္း)
ဘုရင္ညံ့ သံုးပါး ထဲမွာ ေနာက္ဆံုးပိတ္ A ိတ္နဲ႔လြယ္ A ညံ့ တကာ့ A ညံ့ ဆံုးကေတာ့ ကုန္းေဘာင္
မင္းဆက္ ကိုA ဆံုး သတ္ေပးၿပီး ျမန္မာ့ ပေဒ သရာဇ္ မင္းဆက္ မ်ိဳးျဖဳတ္ တဲ့ငယ္နာမည္ ေမာင္ေရစက္ ေခၚ
သီေပါမင္း ပါပဲ။ ပဲခူးကို စစ္ရံႈးတဲ့ ဘုရင္ ကိုဟံသာ ၀တီ ပါမင္း ေခၚရင္ A ဂၤလိပ္ ကိုစစ္ရံႈးတဲ့ သူ႔ကို မဒရပ္

ပါမင္း လို႔ေခၚသင့္ ပါတယ္။ သူညံ့ပံု ကေလး ေတြကို ရႈစား ၾကည့္မယ္ ဆိုရင္(က) ၀ါႏုျခင္း
A သက္ ၂၀ သာရွိေသး တဲ့သီေပါ မင္းသား ဟာသူ႔ေရွ ႔က ေနာင္ေတာ္ႀကီး ေတြျဖစ္တ့ဲ မကၡရာ မင္းသား၊
ေညာင္ရမ္း မင္းသား၊ သံုးဆယ္ မင္းသား တို႔ကို ေက်ာ္လြန္ ၿပီးမင္း A ရာ ရဖို႔ ဆိုတာ သူ႔A စြမ္း သူ႔A စ
နဲ႔ဆိုရင္ ဓါးေတာင္ ကို ေက်ာ္ၿပီး မီးပင္လယ္ ျဖတ္တာ ေတာင္ ရဖို႔ မေသ ခ်ာပါ။ ဆင္ျဖဴ မရွင္ မိဖုရား နဲ႔
ကင္း၀န္ မင္းႀကီး ဦးေကာင္း တို႔ရဲ ႔ ေဘးတီး ေကာင္းလြန္းေတာ့ ဘုရင္ ျဖစ္လာ ခဲ့တယ္။ သီေပါကို နန္းတင္
ရာမွာ ႏွစ္ေယာက္ စလံုး သူ႔A ႀကံ နဲ႔သူ၊ ဆင္ျဖဴ မရွင္ ကသူ႔ သမီး စုဖုရား ေတြန႔ဲ ႀကိဳက္ေန တဲ့သီေပါ ဘုရင္
ျဖစ္ရင္ ဆက္လက္ ေကာင္းစား မွာမို႔ ငို႔ဘ A ႀကံနဲ႔၊ ဦးေကာင္းက ေယာဦးဖိုးလိႈင္ နဲ႔သူတို႔ ႏွစ္သက္
တဲ့စည္းမ်U္း ခံဘုရင္ စံနစ္ နဲ႔ပါလီမာန္ ဒီမိုကေရစီ ကို A သက္ သြင္းဖို႔ သီေပါ ဟာA ေကာင္းဆံုး A ရုပ္
လို႔ယူဆလို႔။ မကၡရာ လိုဓါးထက္ တဲ့မင္းသား ကိုဒီလို လုပ္ရင္ လည္ပင္း ျပတ္ဖို႔ လမ္းမ်ား တယ္ဆိုတာ
သိလို႔။
(ခ) ေလယူရာတိမ္း၍ႀကိဳးဆြရ
ဲ ာကသူ

မင္းညီ မင္းသား ေလးဆယ္ေက်ာ္ ကိုဖမ္းခ်ဳပ္ၿပီး ရေနာင္ ေမာင္ေမာင္တုတ္ နဲ႔A ေပါင္းပါ တို႔က လုပ္ႀကံ
သတ္ျဖတ္ တာကို ကန္႔ကြက္ ၾကတဲ့ ေရနံေခ်ာင္း မင္းႀကီး၊ မေကြးမင္းႀကီး နဲ႔ၿမိဳ ႔သစ္ ၀န္ေထာက္ တို႔ကို
ရာထူး မွခ်၊ ဖမ္းဆီး ခ်ဳပ္ေႏွာင္ ေစတယ္။ ဒါကို ၁၈၈၅ ခုႏွစ္ ႏို၀င္ဘာ ၂၉ မနက္ (ပါေတာ္မူမဲ့ေန႔) ဗိုလ္ခ်ဳပ္
ပရင္ဒါဂတ္ နဲ႔A တူ ပါလာတဲ့ လန္ဒန္တိုင္း သတင္းေထာက္ E.K. Moylan ကသူ႔ကို A င္တာဗ်ဴး တဲ့A ခါ“ခင္ဗ်ား တို႔A ဂၤလိပ္ ေတြက ေဆြေတာ္ မ်ိဳးေတာ္ မင္းညီ မင္းသား A ားလံုး ကိုက်ဳပ္သတ္ တယ္လို႔
ထင္ၾကတယ္။ ဒီလို မဟုတ္ ပါဘူး။ သူတို႔ A ားလံုး လူသတ္ သမား လက္ခ်က္ နဲ႔က်ဆံုး ၾကရ ျခင္းပါ။
က်ဳပ္ကို လည္းA ေစာင့္ေတြ ခ်ထား တာပဲ။ က်ဳပ္ကိုယ္တိုင္ A သတ္ မခံ ရတာက က်ဳပ္ဟာ A င္မတန္
ေA းတဲ့ သားေတာ္ ပါလို႔ ရွင္ဘုရင္ႀကီး (မင္းတုန္း) နတ္ရြာ မစံ ခင္က မိဖုရားႀကီး ကိုေျပာ ၾကားခဲ့တ့ဲ စကား
ေၾကာင့္ပါ။ ပုဏၰား ေတာ္ေတြ ဇာတာ ဖြဲ႔ၾကေတာ့ က်ဳပ္ဇာတာ ဟာ ေရွ ႔ဆံုးက ထြက္လာ တာပဲ။ ဘုရင္
ျဖစ္ၿပီး လို႔ (၇) လၾကာ တဲ့A ထိ က်ဳပ္ဟာ ဘယ္A ထဲ မွာမွ မပါ ရပါဘူး၊ က်ဳပ္ကို ဘိသိတ္ ေတာင္
မေႁမႇာက္ဖူး။ ရဟန္း ၀တ္နဲ႔ ပဲေနခဲ့ ရတယ္။ ေဆြေတာ္ မ်ိဳးေတာ္ ေတြကို မသတ္ ပါနဲ႔၊ A က်U္း ပဲခ် ထားပါ
လို႔က်ဳပ္ ကA မိန္႔ေပး ပါတယ္။ ဒါက ႏိုင္ငံ မွာ ဆူဆူ ပူပူ မျဖစ္ ေA ာင္လို႔ပဲ။ မင္းညီ မင္းသား ေတြကို
သတ္ဖို႔ ၀န္ႀကီး ေတြက A မိန္႔ ေပးေတာ့ က်ဳပ္က A ိပ္ယာ ထဲမွာ A ိပ္ေန တာပါ။ ေနာက္ (၈) လၾကာ
တဲ့A ခါ မင္းညီ မင္းသား ေတြကို သတ္ခ့ဲ တဲ့ရေနာင္ မင္းသားႀကီး ကက်ဳပ္ကို သတ္ဖို႔ႀကိဳးစား ေသးတယ္”
လို႔ သူ႔ကိုယ္သူ ကာကြယ္ခ့တ
ဲ ယ္။ ဒါကို နည္းနည္း စU္းစား ၾကည့္ဖို႔ ေကာင္းတယ္။၁၊ သီေပါ ဟာA မ်ား
ထင္သလို လူႏံု၊ လူA ဘာမွ မသိတဲ့ လူတစ္ေယာက္ မဟုတ္ပါ။ ပါဠိ နဲ႔ ဗုဒၶ စာေပ ကိုကြ်မ္းက်င္ ႏိုင္နင္း
ေသာ ပညာရွင္ A ဆင့္ ပုဂၢိဳလ္ တစ္ဦး ျဖစ္တယ္။၂၊ ဆရာ မွတ္ႀကီး လို႔ ဗမာ ေတြ ေခၚၾကတဲ့ A ဂၤလိပ္
ခရစ္ယာန္ ဘုန္းႀကီး Dr. Marks ရဲ ႔ ၁၈၅၉ ခုႏွစ္ ဇြန္လ (၇) ရက္ေန႔က မႏၱေလးမွာ စတင္ ထူေထာင္တဲ့
ခရစ္ယာန္ ေက်ာင္းကို စတင္ တက္ခြင့္ ရတဲ့ မင္းညီ မင္းသား ေလးပါး ထဲမွာ တစ္ပါး A ပါ A ၀င္ ျဖစ္လို႔
A ဂၤလိပ္စာ နဲ႔ ကမၻာ့ ဗဟုသုတ ရွိသင့္ သေလာက္ ရွိတယ္။၃၊ မင္းတုန္း မင္းA သည္း A သန္ ျဖစ္ေန
ခ်ိန္မွာ ဆင္ျဖဴ မရွင္ နဲ႔ဦးေကာင္း ကသီေပါ ကိုA ိမ္ေရွ ႔စံ A ျဖစ္ သေဘာရွိ ကေလာဟိ လိုက္ၾကၿပီး ေနာက္
သူ႔သားေတာ္ ႀကီးေတြျဖစ္တဲ့ သံုးဆယ္မင္းသား၊ မကၡရာ မင္းသား နဲ႔ ေညာင္ရမ္း မင္းသား တို႔ကို ခ်င္းတြင္း၊
ေတာင္တြင္းႀကီး နဲ႔ ေA ာက္ျမစ္စU္ေဒသ ေတြကို ဘုရင္ခံ A ျဖစ္ A မိန္႔ ထုတ္ၿပီး ခ်က္ခ်င္းပဲ ဆင္ျဖဴမရွင္
နဲ႔မႈးမတ္ ေတြကဖမ္းဆီး ထားတာကို မင္းတုန္းမင္း ေနျပန္ေကာင္း လာရင္ သိမွာ စိုးလို႔ ဆင္ျဖဴ မရွင္က
မင္းႀကီး ကိုA ဆိပ္ တိုက္စီရင္ ခဲ့တယ္ လို႔ဆိုၾကတယ္။ ရွင္ဘုရင္ ကိုဒီလို စီရင္ ၀ံ့တဲ့ ဆင္ျဖဴမရွင္
ဟာေနာက္ ရွင္ဘုရင္ A သစ္ သီေပါ ရဲ ႔A က်ိဳး A တြက္ လုပ္တာမို႔ သီေပါဟာ မင္းသား သတ္မႈေတြ
မွာလံုး၀ မသိပါဘူး လို႔ျငင္းတာ ကေတာ့ သိပ္မျဖစ္ ႏိုင္လွပါ။ ႏွာေစး ေနတာ သာျဖစ္ေကာင္း ျဖစ္ပါမယ္။
(ဂ) ဘ႑ာေရးA ေျခA ေန
တိုင္းျပည္ေငြ ကိုသံုးျဖဳန္း တဲ့ေနရာ မေတာ့ သီေပါနဲ႔ သူ႔မိဖုရား စုဖုရား လတ္ဟာ ေရွ ႔ကမင္းႏွစ္ပါး
ထက္A ျပတ္ A သတ္ ကိုသာလြန္ပါတယ္။ လူရႊင္ေတာ္ ကိုေငြ ၁၀၀၀ ပက္ကနဲ ဆုခ် ဘူးတယ္။ သူနဲ႔
ရင္းခ်ာသူ ေဆြမ်ိဳး၊ သားခ်င္း၊ ငယ္ကြ်န္ မ်ားေငြ A လြဲ သံုးစားမႈ နဲ႔ တရား ဆိုင္ရရင္ သနား လြန္လြန္း
A ားႀကီး ေတာ္မူလို႔ ဘ႑ာေတာ္ ထဲက စိုက္ထုတ္ ေပးေလွ်ာ္ ေစတယ္။ A လွဴႀကီး ေပးတယ္။ ပုဏၰားေတာ္
တုိ႔ကို ပက္ပက္ စက္စက္ စြန္႔ႀကဲတယ္။နန္းတက္ၿပီး ေလးႏွစ္ A ၾကာ ရသံုး မွန္းေခ် ေငြစာရင္း ရွင္းတမ္း
ထုတ္ျပန္ ေစရာ ရေငြ ၉၅ သိန္းေက်ာ္၊ ထြက္ေငြ ၅၄ သိန္းေက်ာ္၊ က်န္ေငြ ၄၁ သိန္းေက်ာ္ ကိုမင္း၊ မိဖုရား
တို႔စိတ္ႀကိဳက္ သံုးဖို႔ လို႔ေတြ႔ရ တယ္။
(ဃ) A ခြန္၊ A ေကာက္

A ခြန္ A ေကာက္ တိုးရဖို႔ မႏၱေလး မွာထီရံုေပါင္း (၆၀) ေက်ာ္ဖြင့္ လိုက္တာ သူခိုး၊ ဓါးျပ ေပါလာ
တာA ဖတ္ တင္ပါ တယ္၊ ေယာမင္း ဦးဖိုးလႈိင္ ကလခစား ဘုရင္ စံနစ္ ကိုလုပ္ဖို႔ ရာဇ ဓမၼ သဂၤဟ က်မ္းကို
စီရင္ ၿပီးဘုရင္ နဲ႔မိဖုရား A ဆီး A တား မရွိ သံုးျဖဳန္း ေနတာ ေတြကို ေဘာင္ခတ္ ဖို႔ႀကိဳးစား ခဲ့တာကို A စ
ပိုင္းေတာ့ ဟုတ္ၿပီ ဟုတ္ရဲ ႔န႔ဲ တကယ္တမ္း ကိုယ္က်ိဳး စီးပြား ထိခိုက္ လာေတာ့ စုဖုရားလတ္ ကရာဇမာန္
ရွေတာ္ မူၿပီး “သယ္- ငဘိုးလႈိင္ ကရာရာ သသ၊ သူက မုန္႔ဖိုး ေပးမွ ငတို႔ စားရ မတဲ့လား” လို႔ ေA ာ္ဟစ္
ေငါက္ငန္းၿပီး ဦးဖိုးလိႈင္ ကိုစာA ုပ္နဲ႔ ပိတ္ေပါက္ လိုက္ရာ ကစည္းမ်U္း ခံဘုရင္ စံနစ္ A ိပ္မက္က လန္႔ႏိုး
ၿပီးကြ်န္ သေဘာက္ A ိပ္မက္ဆိုး ကိုမႏိုးတမ္း မက္ရ ပါေတာ့တယ္။
(င) မိုးလြန္မွထြန္ခ်
မဒရပ္ သြားမဲ့ သေဘၤာ ေပၚေရာက္ မွ “ငါနန္း တက္စ က ဦးေကာင္း ေျပာသည့္ A တိုင္း A ဂၤလန္ ျပည္ကို
ခ်စ္ၾကည္ေရး သြားမိလွ်င္ ဒီလို ျဖစ္မွာ မဟုတ္” ဆိုတ့ဲ ေနာင္တ စကား ေျပာပါ သတဲ့။ A ဲဒီ တုန္းက A စီ
A စU္ ကိုဖ်က္ သူက တိုင္းတား မင္းႀကီး ဦးဖိုးပါ။ သူက “A ရွင္ ဘိလပ္ သြားေန တုန္းမွာ မွဴးမတ္ ေတြက
A ျခား မင္းသား တစ္ပါး ကိုရွင္ ဘုရင္ ခန္႔ထား လိုက္ရင္ ေသာင္ျပင္ မွာလႊတ္ ေသာေခြးကဲ့သို႔ ဘိလပ္
မွာငတ္၍ ေသရ လိမ့္မည္” လို႔ၿဖဲေခ်ာက္ တာနဲ႔ ေၾကာက္ၿပီး A စီ A စU္ ပ်က္ခ့ဲ ရတယ္။ဘုရင္ A လုပ္ ကို
A ၿမဲ ပါ၀င္ စြက္ဖက္ ၾသဇာ ေပးတဲ့ စုဖု ရားလတ္ ကလည္း “ခုႏွစ္ႏွစ္ ခုႏွစ္မိုး (သီေပါနန္း စံသက္)
ကလည္း ခုႏွစ္ရက္ ေလာက္ပဲ ရွိတယ္ေနာ္” ဆိုတဲ့ စကားကို သံပါတ္ ေပးထား တဲ့စက္ရုပ္ လိုထပ္ခါ
တလဲလဲ ေျပာရင္း “ငါ့ေမာင္ေတာ္ ဘုရင္ မင္းတ ရားႀကီး နဲ႔ ငါ့တိုင္းသူ ျပည္သား ေတြကံဆိုး မိုးေမွာင္
က်ေA ာင္ လုပ္တာ A ျခား လူမဟုတ္ ဘူး။ ငါ–ငါ” လို႔ေျပာရင္း သမံတလင္း ကို လက္နဲ႔ထု၊ ေက်ာက္ျပား
ေပၚလူးလိမ့္ ငိုေႂကြးၿပီး ရိႈက္ႀကီး တငင္ ငိုရွာ သတဲ့။ သူတို႔ ဒီလို ေႏွာင္းေနာင္တ ေတြကိုယ္စီ ရေန ခ်ိန္မွာ
သေဘာၤ ကေတာ့ မဒရပ္ ေရာက္ေတာ့ မယ္ေလ။
(စ) လမ္းဆံုး
မဒရပ္ၿမိဳ ႔ ကေန ရတနာ ဂီရိ ကိုပို႔ သီးျခား စံA ိမ္ေတာ္ နဲ႔ထားၿပီး တစ္ႏွစ္ ရူပီး တစ္သိန္း ပင္စင္ စရိတ္
ေထာက္ပံ့ ေပမဲ့ ထင္သလို သံုးျဖဳန္း ခဲ့တဲ့ A က်င့္ မေပ်ာက္ ရွာတဲ့ ဘုရင္ လူထြက္ ဟာေႂကြးေတြ
ပါတ္လည္ ၀ိုင္းလို႔ လက္၀တ္ လက္စား ေတြေပါင္ႏွံ ေရာင္းခ် ရတဲ့ ဘ၀ ေရာက္၊ သမီးေတြ ကုလားနဲ႔ညား
ကုန္ၿပီး စိတ္ဆင္းရဲ စြာနဲ႔ ၁၉၁၆ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာ ၁၆ ရက္ေန႔ မွာကံကုန္ ခဲ့ရွာ ပါတယ္။ စုဖုရားလတ္ ကေတာ့
ရန္ကုန္ ျပန္လာၿပီး ၁၉၂၅ ႏို၀င္ဘာ ၂၄ မွာခ်စ္လွ စြာေသာ ေမာင္ေတာ္ ေနာက္ကို ေကာက္ေကာက္
ပါေA ာင္ လိုက္သြား ပါတယ္။
ရခိုင္ ႏိုင္ေရႊေတာင္ မင္းသား ႀကီးနဲ႔ မဟာ ျမတ္မုနိ
ရခိုင္ ႏိုင္မင္း လို႔လူသိ မ်ားတဲ့ ေရႊေတာင္ မင္းသားႀကီး ဟာဗဒံုမင္း ေခၚ ဘိုးေတာ္ ဘုရား ေခၚ ဘုရင္ ဦး၀ိုင္း
ရဲ ႔သား ေတာ္ႀကီး ျဖစ္တယ္။ သက္ေတာ္ ၃၈ ႏွစ္မွ တူေတာ္ ဘုရင္ ေတြကို ေက်ာ္ခြ လုပ္ႀကံ စီရင္ ၿပီးဘုရင္
တက္ျဖစ္ ရတဲ့ A ေလာင္း မင္းတရား ဦးေA ာင္ ေဇယ် ရဲ ႔စတုတၱသား ေမာင္၀ိုင္း ဟာသက္ေတာ္ (၇၅)
ႏွစ္ထိ နန္းသက္ (၃၇) ႏွစ္ တိုင္တိုင္ တ၀ႀကီး စိုးစံ ေတာ္မူ သြားခဲ့ လို႔သူလြန္ ရင္ဘုရင္ လုပ္ဖို႔ A ားခဲ
ေစာင့္ေန ရတဲ့ A ိမ္ေရွ ႔စံ ေရႊေတာင္ မင္းသား ႀကီး ခမ်ာ ခမည္းေတာ္ ႀကီးကို မေစာင့္ ႏိုင္ပဲ သူက
ဦးေA ာင္ ေသရွာ ပါတယ္။ A သက္ ၂၁ မွာA ိမ္ေရွ ႔စံ စျဖစ္ၿပီး ၂၅ ႏွစ္လံုးလံုး A ိမ္ေရွ ႔စံ ဘ၀ နဲ႔ေနရၿပီး ၄၆
ႏွစ္မွာ ကြယ္လြန္ ခဲ့တယ္။ခမည္း ေတာ္ႀကီး ဦး၀ိုင္း က ရခိုင္ျပည္ ကို လုပ္ႀကံေစတဲ့ A တြက္ ျမန္မာ
သကၠရာဇ္ ၁၁၄၅ ျပာသို လျပည့္ေက်ာ္ (၁) ရက္ေန႔ မွာ ရခိုင္ ျပည္ကို A လို ေတာ္ျပည့္ ေတာ္မူ ခဲ့ပါတယ္။

၂ လ A တြင္း A ေရး ေတာ္ပံု ၿပီးစီး ေA ာင္ျမင္ ခဲ့တယ္ လို႔လည္း A ဆို ရွိတယ္။ ဒီလို နဲ႔ပဲ A နိရုဒၶ နဲ႔
ဘုရင့္ေနာင္ တို႔လက္ထက္ ကတည္း ကတသီးတျခား ရွိခ့တ
ဲ ဲ့ ရခိုင္ ျပည္ဟာ ဘိုးေတာ္ ဘုရား လက္ထက္
မွာျမန္မာ ႏိုင္ငံ နယ္နမိတ္ ထဲပါ၀င္ လာပါတယ္။ရခုိင္ ကိုေA ာင္ျမင္ ၿပီးေနာက္ A ိမ္ေရွ ႔မင္းသားႀကီး ပထမ
ဆံုးလုပ္ခဲ့တဲ့ A လုပ္ကေတာ့ ရခိုင္ ျပည္မွာ ႏွစ္ေပါင္း (၂၃၀၀) ကိန္း၀ပ္ စံပယ္ ေတာ္မူခဲ့တဲ့ မဟာ မုနိ
ဆင္းတုေတာ္ႀကီး ကိုA မရပူရ ပို႔တဲ့A လုပ္ ပါပဲ။ နယ္ခ်ဲ ႔ ၿပီးဇြတ္ A တင္း A ဓမၼ A ႏိုင္ က်င့္တာမ်ိဳး
ေတာ့မဟုတ္ ပါဘူးတဲ့။ မဟာ မုနိ သမိုင္း မွာကို ကဤA ခ်ိန္ ဤA ခါ မွာ ဗုဒၶ ျမတ္စြာ ျမန္မာ ျပည္ႂကြ
ခ်ီကိန္း ရွိတယ္ လို႔ပါၿပီး ျဖစ္သတဲ့။

ေကတု မတီ၊ ညာခ်ီ ရင္သားလြန္ႀကီး ပြားသည္ဘုရား ကိုယ္တိုင္ ႂကြလတၱံ႔မုဆိုး ဆတ္သား စားလတၱံ။
ဆိုတဲ့ တေဘာင္ ကို ဘိုးေတာ္ ဘုရား A င္မတန္ A ားကိုး တဲ့ A ယူေတာ္ မဂၤလာ ဦးႏိုး ကA ဓိပၸါယ္
ေကာက္ရာ မွာ

ညာခ်ီ ရင္သား- ဆိုသည့္ မင္းတရား ႀကီး၏ လက္ယာ ရင္သား ႏွင့္ တူေတာ္ မူေသာ သားေတာ္
A ိမ္ေရွ ႔မင္း သည္

လြန္ႀကီး ပြားသည္- ဘုန္းေတာ္ ႀကီးမား လွသည့္ သီရိ ဓမၼာ ေသာက မင္းကဲ့သို႔ A ာဏာ စကၠ ၀တၱိ ရာဇာ
ျဖစ္၏

ဘုရား ကိုယ္တိုင္ ႂကြလတၱံ ့- သာသနာ့ ဒါယကာ မဟာ Uပရာဇ္ ျဖစ္ေသာ သားေတာ္ A ိမ္ေရွ ႔မင္း
ပင့္သျဖင့္ နိမိတၱ ကိုယ္ေတာ္စား ရုပ္ပြား ဆင္းတု ေတာ္ေနျပည္ေတာ္ သို႔ ႂကြခ်ီ ေတာ္မူလာ လိမ့္မည္။

မုဆိုး ဆတ္သား စားလတၱံ ့- ဦးေA ာင္ေဇယ် ၏ မုဆိုးဘို မ်ိဳးဆက္ သည္ ဆတ္မ်ိဳး ျဖစ္ေသာ ဓည ၀တီ
မင္းမ်ိဳး ကိုလြယ္လင့္ တကူ A ာဏာ ျပရံု ျဖင့္ ေA ာင္ႏိုင္ လတၱံ ့။
ဒါေၾကာင့္ ရခိုင္ ျပည္ကို တိုက္ လို႔ ဦးႏိုး ကA ခါေတာ္ ေပးတဲ့A ခါ ဘိုးေတာ္ ဘုရား ကလည္း သူ ႔သား
A ိမ္ေရွ ႔မင္း ကိုတိုက္ ခိုင္းပါတယ္။ ေျပာတဲ့ A တိုင္း လည္းေA ာင္ျမင္ တာကိုေတြ႔ရတယ္။A ံ့ဖြယ္ ကိုးပါး နဲ႔
ျပည့္စံု တယ္လို႔ ရခိုင္ ေတြA ေလး A ျမတ္ ထားကိုးကြယ္ ၾကတဲ့ မဟာ မုနိ ရုပ္ပြားေတာ္ ကို ျမန္မာ
ေတြလက္ထဲ A လြယ္ တကူ ေပးခ်င္ စိတ္ ရွိပါ့မလား ဆိုတာ စU္းစား စရာ ေပမဲ့ ရခိုင္ ရာဇ၀င္ ေတြမွာ
ဒီကိစၥ ကို၀ိပါဒ ကြဲျပား တာေတြ႔ ရပါတယ္။ဓည ၀တီ ရာဇ၀င္ က မဟာ မုနိ ရုပ္ပြား ေတာ္ကို A စိတ္စိတ္
A မႊာမႊာ ခြဲၿပီး ေတာင္ကုတ္၊ ပန္းေတာင္း လမ္းကေန သယ္ေဆာင္ သြားတယ္ လို႔ ဆိုတယ္။ရခိုင္ ရာဇ၀င္
မွာေတာ့ ရုပ္ပြား ေတာ္ကို သယ္ေဆာင္တုန္း ေရမွာ ျမဳပ္သြားလို႔ (ရုပ္ပြားေတာ္ ေရက် လို႔) ျမန္မာ တို႔ထံ
မွာရွိတဲ့ ရုပ္ပြားေတာ္ ဟာမဟာ မုနိ A စစ္ မဟုတ္ လို႔ေရးတယ္။ရခိုင္ လကၤာ A ရ ေတာ့ ရုပ္ပြား ေတာ္ကို
ေတာင္ကုတ္ လမ္းကေန A မရပူရ ထိေခ်ာေမာ သိုက္ျမိဳက္စြာ ပင့္ေဆာင္ သြားႏိုင္ တယ္လို႔ ေA ာက္ပါ
A တိုင္း ဆိုတယ္။

ရုပ္ပြားေတာ္ကို၊ ေတာင္ေပၚလမ္း၌လိွဳင္းရိုက္ကင္းေA ာင္၊ ၾကည္းပင့္ေဆာင္၍ျမန္ေA ာင္ခ်က္ေဗြ၊
ရႊန္းရႊန္းေ၀သားေရႊျပည္ေတာ္သို႔၊
ႏွစ္လို႔ရွဳဖြယ္ေျခာက္သြယ္ေရာင္ေတာက္ကိုယ္ေတာ္ေရာက္လွ်င္ထက္ေA ာက္ေၾကညာ၊
ျဗဟၼာနတ္လူပူေဇာ္မစဲ၊ ရွင္ေတာ္ပြဲသည္ေက်ာ္သဲစည္သံ၊ ရိုက္ေမာင္းတည္း

ယိုးဒယား မွာလည္း စစ္ေA ာင္ႏိုင္သူ ဖုရာ့ခ်ာကရီ (ေနာင္တစ္ခ်ိန္ ပထမ ရာမ မင္း၊ ရတနာ့ ခိုဆင္
မင္းဆက္ တည္ေထာင္သူ) ကလာA ိုျပည္က ျမဘုရား ကိုဘန္ေကာက္ ပင့္လာ ခဲ့တာ ျဖစ္တဲ့ A တြက္၊
ေA ာင္ႏိုင္သူ ဘုရားပင့္ တာဟာ ကဲ့ရဲ ႔ရႈံ ႔ခ် ေလာက္တ့ဲ A ျပဳA မူ ေတာ့မဟုတ္ ရွာပါ။ ဘယ္လိုပဲ ေျပာေျပာ၊
သူ ပင့္ေဆာင္ လာလို႔ A ခု ဖူးေတြ ႔ေန ရတာ မဟုတ္လား။
ပုဂံမင္း၊ ဘိုင္ဆပ္ နဲ႔ ငပိန္
ကုန္းေဘာင္ ေခတ္ကို A တက္ (၆၆) ႏွစ္၊ A က် (၆၆) ႏွစ္ ဆိုၿပီး ႏွစ္ပိုင္း ခြဲရာမွာ ပုဂံမင္း နန္းတက္
ခ်ိန္ဟာ ပထမ A ဂၤလိပ္-ျမန္မာ စစ္ရံႈးၿပီး A သေရ ညိႇဳးႏြမ္း တဲ့က်ခ်ိန္ ျဖစ္တယ္။ သူ႔နန္းသက္ (၆)
ႏွစ္A တြင္း ျပည္သူ A တြက္ ေကာင္းတာ ဘာတစ္ခု မွလုပ္မသြား ႏိုင္ခ့ဘ
ဲ ူး။ တုိင္းေရး ျပည္ရာ ကိုမႈးမတ္
ေတြလက္လႊဲ ထားၿပီး A ေပ်ာ္ A ပါး မွာေမႊ႔ေလွ်ာ္ လြန္းတဲ့မင္း လို႔နာမည္ ဆိုးတဲ့ ဘုရင္ပါ။ (၃) ရက္က်
ၿမဲျဖစ္တဲ့ သႀကၤန္ကို သူ႔လက္ထက္ မွာ (၄၅) ရက္ က်လို႔ ၾသခ် ယူၾက ရတယ္။ တိုင္းသူ ျပည္သား မ်ားက
ကန္႔ကြက္ မယ္ထင္ သလား။ ၄၅ ရက္ သႀကၤန္ က်တာ ကိုေပ်ာ္ လြန္းလို႔ တညီ တညြတ္ ထဲကန္႔ကြက္
သူမရွိ ေထာက္ခံ ၾကသဗ်ား။ ဘုန္းႀကီးရူး နဲ႔ေလွလူး ကေတာ့လိုက္ပါ့။ပုဂံမင္း ရဲ ႔ Non-stop A ေပ်ာ္ A ပါး
ေတြထဲက Favorite A ျဖစ္ဆံုး ကေတာ့ တိရစၧာန္ တိုက္ပြဲ ပါတဲ့။ ၾကက္ဌက္ တိုက္ပြဲ ေတြမွာ သိပ္၀ါသနာ
ပါတဲ့ A န္းတစ္ ၾကက္သမား ေပါ့။ ဒီလိုန႔ဲ ဗုန္းA ို ရြာက ၾကက္ကုလား ဘိုင္ဆပ္ နဲ႔ေပါင္းမိ ေတာ့ ဘိုင္ဆပ္
ကိုခ်က္ခ်င္း A မရ ပူရ ၿမိဳ ႔၀န္ ခန္႔ ပါတယ္။ A ဲဒီ မွာပဲ ျပည္သူ ေတြရဲ ႔ လြမ္းခန္း စေတာ့တယ္။ဘိုင္ဆပ္
ဆိုတဲ့ နာမည္ ကိုက ဆရာ သခင္ လို႔ A ဓိပၸါယ္ ရေတာ့ သူ႔A မည္ရင္း ေတာ့မျဖစ္ ႏိုင္ပါ။ ေက်ာခ်င္
တဲ့သေဘာ နဲ႔ တမင္ ညစ္ေပး ထားတဲ့ နာမည္ လို႔ယူဆ ရတယ္။ ၾကက္သမား ကိုၿမိဳ ႔၀န္ ခန္႔ေတာ့ ေန႔စU္
ေန႔တိုင္း ၾကက္ပြဲ ေတြတရုန္းရုန္း၊ A ရက္ သမားေတြ တျပဳန္းျပဳန္း ေပါ့။ဘိုင္ဆပ္ မွာ A ေႏၱက ၀ါသိ
တပည့္ႀကီး ေလးေယာက္ ရွိတယ္။ ဆရာ သူေကာင္း ျပဳခံ ရေတာ့ တပည့္ႀကီး ေတြလည္း ေရျမင့္ ၾကာတင့္
ေပါ့ေလ။ နံပါတ္ တစ္တပည့္ ႀကီး ငပိန္ ကၿမိဳ ႔စာေရး၊ ႏွစ္ တပည့္ႀကီး ငေရႊေဘာ္ က တံခါးနီမႈး၊ သံုး
တပည့္ႀကီး ငမႈံ ကေစ်းေခါင္း၊ ေနာက္ဆံုး တပည့္ေက်ာ္ ငရွင္ ကေလး ကထန္းေခါင္း။ A ျမင္ကပ္ တဲ့သူ၊
ၾကည့္မရ တဲ့သူ ကိုA ိမ္ ထဲဘိန္းပစ္ ၿပီး A မႈဆင္ ဖမ္း၊ ေငြညႇစ္ တဲ့နည္း ဟာ ဘိုင္ဆပ္ နဲ႔ A ေပါင္းပါ တစ္စု
စတင္ တီထြင္ က်င့္သံုး တယ္လို႔ ေတာင္ေျပာလို႔ ရပါတယ္။ Registered Trade Mark made popular by
ဘိုင္ဆပ္ et al. ေပါ့။ ဒါေၾကာင့္ လည္း ေနျပည္ေတာ္မွာ-

မ်ိဳးႏြယ္ မတူ၊ ဘယ္ကလူျပည္သူ ပြက္ေA ာင္၊ ထားပါလိမ့္။ခ်ိဳးၾကက္ တည္ရာ၊ ေတြ႔ခ့ပ
ဲ ါ။ျပည္ေတာ္
ဘယ္သာ မွာပါလိမ့္။
စတဲ့စာခ်ိဳး ေတြ-

A မရ ပူရ၊ ျပည္ဌာနသည္A လွ ခက္တယ္ကုလား ကA ားရ မွလႊတ္ေတာ္ မူတယ္မလြတ္သူ ေရွးကံ
A ေၾကာင္း
စတဲ့ မေက်နပ္ သံေတြ ဘ၀ဂ္ ညံလာ ေပမဲ့ ပုဂံမင္း ကေတာ့ တပည့္ေက်ာ္ ႀကီး ကိုA ျပစ္ မျမင္၊ A ခ်စ္
၀င္ေန ဆဲ။ၿမိဳ ႔စာေရး ငပိန္ ကေတာင္သမန္ A င္း ကိုျဖတ္ကူးတဲ့ သစ္သား တံတားႀကီး ကိုေငြေၾကး
တစ္ျပား မွမစိုက္ ထုတ္ပဲ စစ္ကိုင္း နဲ႔ A င္း၀ နန္းေတာ္ေဟာင္း ကသစ္ေတြ၊ A ိမ္တိုင္ ေတြခြ်တ္ယူ ၿပီး
ေဆာက္ခဲ့တယ္။ ခုေတာ့ ဦးပိန္ တံတား ဆိုၿပီး သမိုင္း၀င္ ေနရာ ျဖစ္ေန ပါေရာလား။ ေစတနာ လည္းပါပံု
မရ ပါဘူး။ A ဓိက တံတား ေဆာက္ရ တဲ့ရည္ရြယ္ ခ်က္က ေတာင္သမန္ တစ္ဖက္ ကမ္းမွာ ေနၾကတဲ့
ဘိုင္ဆပ္ ရဲ ႔ လက္သပ္ေမြး ကုလား ေတြA လြယ္ တကူေနျပည္ေတာ္ကို ေရာက္လာ ႏိုင္ဖို႔၊ တကယ္လို႔

ဘိုင္ဆပ္ ကA ာဏာ သိမ္းခ်င္ တယ္ဆိုရင္ ေပါ့ေလ၊ A ဲသေလာက္ မဟာ A ႀကံႀကီး နဲ႔ A လကား ပဲတင္း
ေဆာက္ခဲ့တဲ့ တံတားႀကီး ခင္ဗ်။ေနာက္ဆံုး ဘိုင္ဆပ္ တို႔A ုပ္စု ရမ္းကား လြန္းတာ ကို သည္းမခံ
ႏိုင္ေတာ့တ့ဲ ျပည္သူေတြ A ံုႂကြ လာမွာစိုး တာနဲ ႔ပုဂံမင္း ကိုယ္တိုင္ ဘိုင္ဆပ္ ကိုကြပ္မ်က္ ေစခဲ့တယ္။
သူ႔ဆရာ က်ဆံုး တာကို တံတား ပိုင္ရွင္ ငပိန္ က၀မ္းနည္း၊ ပူေဆြး၊ ဗ်ာပါဒ ေသာက ေတြပြား မယ္မ်ား
ထင္သလား၊ စာကေလး ေတာင္ခ်ိဳး ထားေသး သဗ်ား၊

ဘိုင္ဆပ္ကို ငပိန္ေမႊလို႔ေသပေစ၊ ဒီမ်က္ၿပဲလူတိုင္း ေကာ္လို႔ဆဲ။

သမိုင္း က်မ္းမ်ား ကညႊန္းဆို ေသာ ျမန္မာ(ပထမပိုင္း)

ျမန္လဲ ျမန္၊ မာလဲ မာသမို႔ ျမန္မာ လို႔ေခၚတယ္။

ျဗဟၼာ ႀကီးေလးဦး လူ႔ျပည္ ကို A လည္ေရာက္၊ A ရသာ ရွိတဲ့ ေျမဆီ ေျမႏွစ္ ေတြ စားၿပီး လူ႔ A သြင္
ေျပာင္း လာရာ ကဗမာ၊ ေနာက္ ျမန္မာ ျဖစ္လာတယ္။

ျမန္မာ ဟာ တေကာင္း A ဘိရာဇာ ေခၚ ျမတ္စြာ ဘုရား ရဲ ႔ ေဆြေတာ္ မ်ိဳးေတာ္ ဇာတ္ျမင့္ ကုလား ေတြ
ကေန တိုက္ရိုက္ ဆင္းသက္ တဲ့လူမ်ိဳး။

ပိႆႏိုး ပ်ဴေတြ ကေန ျမန္မာ ျဖစ္လာ တာေပါ့ကြဲ ႔ ကေလး တို႔ရဲ ႔။

နန္ေက်ာင္ တရုတ္ ရဲ ႔မ်ိဳးကြဲ မိရ္မ ေတြ၊ Eရာ ၀တီ ျမစ္၀ွမ္း A တိုင္း စုန္ဆင္း လာၿပီး ေက်ာက္ဆည္ နယ္ကို
၀င္ေရာက္ ေနထိုင္ ရာက ျမန္မာ ျဖစ္လာတယ္။

ဘီစီ ၂၀၀၀ ေလာက္မွာ ေက်ာက္ေခတ္ ေဟာင္း ယU္ေက်းမႈ ကို A ထက္ A ညာမွာ ေတြ႔ခ့ဲ ရတယ္။
Anyathian culture (A ညာသား ယU္ေက်းမႈ) နဲ႔ ပံုေတာင္ ပရိုင္းမိတ္ ေတြေၾကာင့္ ကမၻာ A စ ျမန္မာ
ကကြ႔ဲ ..…………။
တကယ္ေတာ့ ကြ်န္ေတာ္ တို႔ဟာ ကိုယ့္လူမ်ိဳး ဘယ္က စသလဲ။ ရွင္းရွင္း ေျပာရရင္ ငါဘာေကာင္
လဲဆိုတာ မသိရိုး A မွန္ပါ ခင္ဗ်ာ။ A ထက္က ေျပာခဲ့ တဲ့ျမန္မာ A စ ေတြကလည္း A ခ်ိဳ ႔က ထင္ေၾကး၊
A ခ်ိဳ ႔ က ပါးစပ္ ရာဇ၀င္၊ A ခ်ိဳ ႔က မရွိတာ ကိုA ရွိ လုပ္၊ လက္တစ္ဆုပ္ စာA ခ်ိဳ ႔ က ေတာ့ သုေတသန
တစ္ပိုင္း တစ္စ လုပ္ၿပီး ျမန္မာ A စကို သိသေလာက္ ေျပာခဲ့ ၾကတာပါ။ ဘဲU A စ လိုလံုး၀ ရွာမရ
တာမဟုတ္ ေပမဲ့ ေရွးေဟာင္း သုေတ သန ရဲ ႔ A ကူA ညီ မပါရင္ A ေတာ္ လုပ္ရ ခက္တဲ့ ျမန္မာ A စ
ျဖစ္စU္ ႀကီး ကို A သာ ထားလို႔ လက္လွမ္း မိရာ ျမန္မာ သမိုင္းက်မ္း မ်ားထဲ က ကိုယ့္ A ေၾကာင္း ကိုယ္
ေလ့လာ ၾကည့္တဲ့ A ခါ……………….။ျမန္မာ သမိုင္းက်မ္း ေတြကို ေရွးရာဇ၀င္ ဆရာ ေတြေရးတဲ့ က်မ္း၊
ႏိုင္ငံျခား သား ေတြေရးတဲ့ က်မ္း၊ တိုင္းရင္း သား ျပင္ညာယွိ (ေရွးေခတ္ ကဒီလို ေခၚသကိုး) ေတြေရးတဲ့
က်မ္းရယ္ လို႔ခြဲျခား ႏိုင္တယ္။ ဘယ္က်မ္း ကိုမွ ဘုရား ေဟာ လို A တိ A က် လက္မခံ ႏိုင္ပါ။ သူ႔ A ထြာ
နဲ႔သူ A မွားမ်ား၊ Bias မ်ားကေတာ့ ပါသင့္ သေလာက္ ပါမွာပဲကိုး။ေရွးရာဇ၀င္ ဆရာ မ်ား၏ ျမန္မာ
သမိုင္းက်မ္းမ်ားခရစ္ သကၠရာဇ္ ၁၇၂၀ မွာ စီရင္ ျပဳစုတ့ဲ ဦးကုလား ရဲ ႔ မဟာရာဇ၀င္ ေတာ္ႀကီး၊ ၁၇၈၀ မွာ
ျပဳစု တဲ့ တြင္းသင္း တိုက္၀န္ ဦးထြန္းညိဳ ရဲ ႔ ရာဇ၀င္ သစ္၊ ၁၈၂၉ မွာ မင္းမိန္႔ နဲ႔ ေရးတဲ့ ပထမ မွန္နန္း၊
၁၈၆၇ မင္းတုန္း လက္ထက္မွာ ေရးတဲ့ ဒုတိယ မွန္နန္း စတဲ့ ရာဇ၀င္ က်မ္း ေတြကို ေရွးရာဇ၀င္ ဆရာ
မ်ားျပဳစုတဲ့ ျမန္မာ့ သမိုင္းက်မ္း မ်ားလို႔ ေခၚမယ္ဆို ေခၚႏိုင္တယ္။ ဒီက်မ္း ေတြကို A ေထာက္ A ထား
A ျဖစ္ ကိုးကား ၿပီး ျမန္မာ ဆိုတဲ့ လူမ်ိဳး ကိုရုပ္လံုး ေဖာ္ႏိုင္ သလား။ ျမန္မာ့ လူေနမႈ စနစ္၊ လူမႈ စံမ်ား နဲ႔

ႏိုင္ငံေရး၊ ပညာေရး၊ စီးပြားေရး ေခတ္ကာလ A ေျခ A ေနကို ယထာ ဘူတ က်က် သံုးသပ္ ႏိုင္ရဲ ႔လား လို႔
ေမး လာရင္ ေတာ့ ၀မ္းနည္း စြာနဲ႔ ပဲ ဟင့္A င္း လို႔ေျဖ ရမွာပါ။ ေရွး ျမန္မာ သမိုင္းက်မ္း မ်ားရဲ ႔ A ႀကီးဆံုး
ခြ်တ္ယြင္းခ်က္ ႏွစ္ခု ကေတာ့1. ဘယ္ကိစၥ ကိုေရးေရး စၾက ၀ေတး မႏၶမင္း စင္လ်က္ ျဖစ္ျခင္း ပ်က္ျခင္း ႏွင့္ မကင္း ဆိုတဲ့
ကမၼဌာန္း စာမ်ိဳး ျဖစ္ေA ာင္ ေရးျခင္း နဲ႔
2. သက္ႀကီး စကား လာ ပါးစပ္ ရာဇ၀င္ ေတြထဲက A ကဲ ေတြ A ပို ေတြကို စစ္ထုတ္ ဆန္းစစ္ ဖို႔
A င္မတန္ ၀န္ေလး လို႔ ေျပာတဲ့ A တိုင္း ခ်ေရး လိုက္ျခင္း ဆိုတာ ေတြပါ။
ေရွး ျမန္မာ ရာဇ၀င္ လာ ျမန္မာ တို႔ရဲ ႔ A ေၾကာင္း ကို သတိထား ၾကည့္ရင္

ဖတ္ရႈ ၍ A လြန္ ေကာင္းျခင္း

A လြမ္းဇာတ္၊ A ေပ်ာ္ဇာတ္ တို႔ ျဖင့္ ဇာတ္သိမ္း လြန္လြန္းျခင္း

ေရပက္ မ၀င္ေA ာင္ ၿပီးျပည့္စံု လြန္းျခင္း- စတဲ့ A ခ်က္ ေတြကို ေတြ႔ ရပါမယ္။
ဒါမေကာင္း ဘူးလား ဆိုေတာ့ A မွန္ တကယ္ ျဖစ္ပ်က္ ခဲ့တဲ့ real events ေတြကို A ခ်ိန္ နဲ႔ တေျပးညီ
မွတ္တမ္း တင္ႏိုင္ ခဲ့လို႔ A ေထာက္ A ထား A ကိုး A ကား ေဒါင္ေဒါင္ျမည္ မယ္ဆိုရင္ သိပ္ေကာင္း
တာေပါ့။ ကမၻာမွာ ဘယ္သူ မွ မယွU္ ႏိုင္တဲ့ ျမန္မာ့ ရာဇ၀င္ ျဖစ္လာ လိမ့္မယ္။ ခုေတာ့-ေရွး ျမန္မာ ရာဇ၀င္
ဟာ ကုလား ရာဇ၀င္ ရဲ ႔ညီေတာ္ ပူတူတူး ေလးပဲ လို႔ ထင္လာ ရေလာက္ေA ာင္ ကုလားျပည္ က
A ေၾကာင္း ေတြကို ႁပြတ္သိပ္ ထိုးထည့္ ၿပီး ဒါဒို႔ေျပ မွာျဖစ္တာကြ လုပ္ထားတာ မနည္း မေနာ။ ငါးရာ့
ငါးဆယ္ နိပါတ္ေတာ္ မ်ား နဲ႔၊ ဇာတ္ႀကီး ဆယ္ဘြ႔ဲ တို႔ဟာ ဘုန္းေတာ္ႀကီး မ်ားရဲ ႔ေက်းဇူး ေၾကာင့္ ျမန္မာ
ေတြန႔ဲ မတန္ ရင္ကာ ရင္းႏွီး လြန္း မက ရင္း ႏွီးၾက တဲ့ A ခါ မေတာ့ ကုလားျပည္က ဇာတ္ထုပ္ ေတြဟာ
ျမန္မာ့ ေျမ မွာျဖစ္ေလဟန္ ေရွးလူႀကီး ေတြက ေျပာ၊ သက္ႀကီး စကား မပါယ္လို၊ မပါယ္၀ံ့ ၾကတဲ့ ရာဇ၀င္
ဆရာ မ်ားကလည္း ဒီA တိုင္း ႀကိတ္လိုက္ ၾကေတာ့ လူရယ္ စရာ ရာဇ၀င္ ေတြျဖစ္လာ တာကို ၀မ္းနည္း
ဖြယ္ေတြ႔ ရတယ္။ေစတီတိုင္း၊ ကုရုတိုင္း၊ A ဂၤတိုင္း၊ ကလိဂၤတိုင္း၊ ပါဋလိပုတ္၊ ရာဇၿဂိဳလ္၊ ဗာရာဏသီ၊
တကၠသီလ ဆိုတာ ေတြဟာ ကုလားျပည္ မွာ A မွန္စင္စစ္ ျဖစ္ပါလွ်က္ ရာဇ၀င္ ဆရာ မ်ားေက်းဇူး ေၾကာင့္
ျမင္းၿခံ နားမွာ လိုလို၊ မႏၱေလး နဲ႔ တျပေလာက္ ပဲေ၀း သလိုလို ထင္ေယာင္ ထင္မွား ျဖစ္ၾက ရတာ ထင္တဲ့
သူA ျပစ္ လို႔ မဆိုသာပါ။ ေစတီတိုင္း သား ေတြဆိုတာ ခ်စ္တီး ကုလား ေတြ၊ လိမ္ေျပာ လို႔ ေျမမ်ိဳတဲ့
ေစတီယမင္း ဆိုတာ ခ်စ္တီးကုလား၊ ကလိဂၤတိုင္း ကပုဏၰား စူစကာ ဆိုတာ ေဂၚရင္ဂ်ီ ကုလား၊
ကုရုတိုင္းသား ေ၀ႆ ႏၱရာ နဲ႔ မဒၵီေဒ၀ီ ဟာ ဘာဘူ ကုလားမ်ိဳး၊ မဒၵ တိုင္းက ပဘာ ၀တီ ဆိုတာ မဂို
ကုလားမ၊ ကလိဂၤ တိုင္း က မင္းကုသ ကေဂၚရင္ဂ်ီ ကုလား။ ဒီလို ဒိုတီ ၀တ္ A ိႏၵိယ လူမ်ိဳး မ်ားကို
ေတာင္ရွည္၊ ေခါင္းေပါင္း စြတ္ေပးၿပီး ဒို႔ဗမာ လို႔ ထင္ၾက တာဟာ ဘာသာေရး နဲ႔ သိပ္မဆိုင္ ပဲ ရာဇ၀င္
ဆရာ မ်ားရဲ ႔လက္ခ်က္ လို႔ ေျပာႏိုင္တယ္။A ထင္ရွားဆံုး ကေတာ့ ေရႊတိဂံု ေစတီေတာ္ ရဲ ႔ ဒကာေတာ္
ေရေျမ့ရွင္ မ်ားလို႔ A ေျခာက္တိုက္ နာမည္ ရတဲ့ တဖုႆ နဲ႔ ဘလႅိက ေရမေရာတဲ့ ကုလားညီေနာင္ ပါပဲ။
တကယ့္ တဖုႆ နဲ႔ ဘလႅိက တို႔ရဲ ႔ Uကၠလာပ ေဒသ ဆိုတာ ရန္ကုန္က ေတာင္၊ ေျမာက္ Uကၠလာ နဲ႔
ဘာမွ မပါတ္သက္၊ A ိႏၵိယ ႏိုင္ငံ ၾသရိႆ (Orissa) ျပည္နယ္ က ကုဘက္စ္ ေခၚ Uတ္ကလ ေဒသ ခင္ဗ်။
ကုဘက္စ္ ေတာင္ေတြ ေပၚက ဗုဒၶ သာသနိက A ေဆာက္ A ဦး မ်ားက ဒို႔ ကမွ original တဖုႆ နဲ႔
ဘလႅိက ေဟ့ လို႔ ေျပာေန သလိုပါပဲ။ဗုဒၶ၀င္ မွာ ျမတ္စြာ ဘုရား ႂကြလာဖူး သမွ် A ရပ္ မ်ားကို A ေသ
A ခ်ာ ေဖာ္ျပ ပါရွိ ရာမွာ မဇၥ်ိမ ေဒသ ကလြဲလို႔ ဘယ္မွ မႂကြ ဖူးပါေၾကာင္း ေသခ်ာပါ လွ်က္န႔ဲ ျမန္မာ

ရာဇ၀င္ ေတြမွာ ျမတ္စြာ ဘုရား ဟာ တန္႔ၾကည္ေတာင္လည္းေရာက္၊ စက္ေတာ္ရာ လည္းေရာက္၊ မႏၱေလး
ေတာင္လည္းေရာက္၊ က်ိဳင္းတံုလည္း ေရာက္၊ ေရာက္ယံုမွ် မကဤ A ရပ္ ၌ဤ မည္ေသာ A ခါတြင္
ဤမည္ ေသာမင္း ျဖစ္ထြန္း ၍ငါ၏ သာသနာ ကိုခ်ီးႁမႇင့္ လိမ့္မည္ ဆိုတ့ဲ ဗ်ာဒိတ္ စကားေတြ ေပးသေဟ့ လို႔
A ႀကိမ္ ေပါင္း မ်ားစြာ ေရးၾက ျပန္တယ္။ ဖတ္သူ၊ မွတ္သူ A ေပါင္း ကလည္း မျငင္းတန္း လက္ခံ ယံုၾကည္
လိုက္ၾက ျပန္တယ္။ ငတို႔ က ဘုရား A သိ A မွတ္ ျပဳထား တဲ့ေနရာ မွာ ေနသူ ေတြ၊ ငတို႔ မင္းက ဘုရား
ဗ်ာဒိတ္ ေတာ္ရ သာသနာျပဳ မင္းေကာင္း မင္းျမတ္ ဆိုတာ ကေက်နပ္ စရာ ေကာင္းလြန္း လို႔ မယံု လည္း
A သာေလး မွိန္း ေနလိုက္ၾက ေတာ့တယ္။ ဒီလိုနဲ႔ ကခ်င္၊ ကယား၊ ကရင္၊ ကုလား ညီA ကို ေတာ္ေတြ
ျဖစ္လာ ၾကသေပါ့။A ျပစ္ မွန္ရင္ တတ္ႏိုင္ သေလာက္ဖံုး၊ ရာဇ၀င္ လာ ဇာတ္ေၾကာင္း ျပတ္ေနရင္ ငါးရာ့
ငါးဆယ္ A င္ဆိုင္ကလို ပီးဒီးယား ႀကီး ထဲ ကယူယူ ျဖည့္ရင္း နဲ႔ ပဲ ျမန္မာ့ သမိုင္း မွာ-နတ္န႔ဲ နဂါး ညားၿပီး
လူသား လည္းေမြးၿပီးၿပီ။ ၀ါးရံုေတာ ကလဲ ဗိုက္ဖံုး A က်ၤ ီ ၀တ္ၿပီး ေ၀ဠဳေက်ာ္ (မွားလို႔) ေ၀ဠဳ ၀တီ
ကိုဖြားျမင္ သန္႔စင္ ၿပီးၿပီ။ သားေလးေမြးရင္ နန္းေတာ္ကို လိုက္ခဲ့ ဖို႔ လက္စြပ္ ေတာ္ ကို ၾကင္ယာေတာ္
keeping ေလးကို ေပးခဲ့ ရတဲ့ Eက နိပါက္ က႒ ၀ါယန ဇာတ္ကို လည္း ဇာတ္လိုက္ က်န္စစ္သား၊
ဘုရင့္ေနာင္၊ ေဇယ် ေခတၱရာ တို႔နဲ႔ A ႀကိမ္ေပါင္း မ်ားစြာ ကျပ ေဖ်ာ္ေျဖ ခဲ့ၿပီးၿပီ။ ငါ့ A သား စားလွ်င္
မင္းျဖစ္ လတၱံ ဆိုၿပီး မေၾကာက္ မရြံ ႔ တြန္တဲ့ၾကက္ ကိုဖမ္းစား ၿပီးမင္းျဖစ္ လာတဲ့ တိက နိပါတ္၊ သီရိ
ဇာတ္ကို သေရ ေခတၱရာ မင္းဆက္ ကို ဇြတ္ A တင္း ကခိုင္း ခဲ့ၿပီးၿပီ။ ပုဂံ နာေတာင္မ်ာ မင္းကို
နန္းေတာင္းမ်ား လို႔ မွားဖတ္ၿပီး ေရွ ႔က နန္းစU္ senior A ကို မ်ားကို ေက်ာ္ခြ ၿပီး ညီငယ္ေလး ကို မင္းျဖစ္
ေစဖို႔ ဖခင္ ဘုရင္ႀကီး လက္မွာ ေပါက္တဲ့ ခူနာ ကို သူ႔ A ေမ မိဖုရား ကျပည္စုတ္ ေပးၿပီး သား A တြက္
နန္းေတာင္း တဲ့ Eက ဒႆ နိပါတ္ ဒသ ရထ ဇာတ္ကို နာေတာင္မ်ာ လည္မွာစြပ္ ေပးခဲ့ ၿပီးၿပီ။ဒီလို A ခ်ိဳး
ေတြေၾကာင့္ A င္မတန္ ဖတ္လို႔ေကာင္း၊ ဟာကြက္ မရွိေA ာင္ ျပည့္စံု ၿပီး၊ လြမ္းေမာ ဖြယ္ရာ ျမန္မာ ရာဇ၀င္
က်မ္း မ်ားဟာ ပညာရွင္ ေတြရဲ ႔ ကဲ့ရဲ ႔ ေလွာင္ေျပာင္ ရႈံ ႔ခ် စရာ ျဖစ္ခ့ဲ ရတာ ရင္နင့္ စရာ ပါေလ။
သမိုင္း က်မ္းမ်ား ကညႊန္းဆို ေသာ ျမန္မာ(ဒုတိယပိုင္း)
ေရွးရာဇ၀င္ ဆရာ မ်ား၏ ျမန္မာ သမိုင္းက်မ္းမ်ား
ဒါဆိုရင္ ေရွးေခတ္ ကျမန္မာ့ သမိုင္းက်မ္း၊ ရာဇ၀င္ က်မ္း မွန္သမွ် ဘာတန္ဖိုး မွမရွိပဲ ေျမႇာက္ေရး၊
ေျခာက္ေရး၊ ဖါးေရး၊ ထင္ရာ စိုင္းေရး ခဲ့ၾက တာပါ ဆိုရင္ေတာ့ ၀ါးလံုးရွည္ နဲ႔ ရမ္းရာ ေရာက္ပါလိမ့္မယ္။
သမိုင္းတန္ဖိုး နည္းတယ္ လို႔ ေျပာခ်င္ ေျပာႏိုင္ ေပမဲ့ လူမႈ တန္ဖိုးေတာ့ ႀကီးလွ ပါတယ္။ နားေထာင္တာ၊
မေထာင္တာ A ပ ထားလို႔ ရာဇ၀င္ က်မ္း တိုင္း လိုလို မွာ မင္းကို ဆံုးမ တတ္တဲ့ A ခ်က္ ကေတာ့
A င္မတန္ ႏွစ္သက္ စရာ ေကာင္းတယ္။စၾကာမင္း လို A လြန္ A င္မတန္ ဘုန္းတံခိုး ႀကီးတဲ့၊ လက္ညိႇဳး
ညႊန္ရာ ေရျဖစ္တဲ့ မင္းေတြ ေတာင္ ေနာက္ဆံုး က်ေသ သေဟ့- လို႔ နိဒါန္း စဖြင့္ လိုက္တာ ဟာ A ဲဒီေခတ္
မွာ A ုပ္ခ်ဳပ္ မင္းလုပ္ေန တဲ့ဘုရင္ ကို စၾကာမင္း ရဲ ႔ေျခသည္း ၾကား က ဂ်ီးေလာက္ မွတန္ခိုး မထြား တဲ့
နင္လည္း တစ္ေန႔ က်ေသမွာပဲ၊ သိပ္လည္း မာန္တက္ မေန ပါနဲ႔ လို႔ ခြပ္လိုက္ သလို ပါပဲ။ ယူေသာ္ ရ၏
ေပါ့ခင္ဗ်ာ။ၿပီးေတာ့ မွ A တြင္း မွာ မဟာ သမၼတ မင္းက စလို႔ သက် သီဟ ေဂါတမ မင္းထိ ဘယ္မင္းက
A လြန္ ရက္စက္၊ ဘယ္မင္း ကလူေတြ ဘယ္ေလာက္သတ္၊ ဘယ္မင္း ကဘယ္သူ႔ မယား ၾကာခို၊ ဒါေၾကာင့္
ေသခ်င္းဆိုး နဲ႔ ေသကုန္၏။ ဒီလို မေသ ခ်င္ ရင္ ဒါေတြလုပ္ ဆိုၿပီး မင္းက်င့္ တရား ဆယ္ပါး lecture
ေပးေတာ့တယ္။ တကယ္ေတာ့ ဘုရင္ ကို သူ႔ ေခတ္န႔ဲ သူ႔ A ခါ ႏိုင္ငံေရး သိပၸံ (Political Science)
ကိုသင္ေပး ေနတာပါ။ဘုန္းကံေတြ A လြန္ႀကီး၊ တန္ခိုးေတြ မတရား ရွိတဲ့ သီရိ ဓမၼာ ေသာက မင္းႀကီး
နတ္ရြာစံ ခါနီး မွာ ဂေယာင္ ဂယင္ ေသြး ေလေခ်ာက္ခ်ား ပံုေတြ ကိုA ေသးစိတ္ ေရးၿပီး မင္းကို “နင္ နတ္
မဟုတ္။ လူပဲေဟ့” ဆိုတဲ့ humanization A ေတြး A ေခၚ ၀င္ေစ ပါတယ္။ဘုရင္ညံ့ သံုးပါး ထဲက

entrepreneur နရ သီဟ ပေတ့ ေသခါနီး ဆဲဆဲ မိဖုရား ေစာ က ဆံုးမ ဟန္န႔ဲ A ခုမင္း ကိုပါ ရာဇ၀င္ ဆရာ
ကေရာ ဆံုးမ ေတာ့တယ္။ တကယ္က သူေျပာ ခ်င္တာ ကို မိဖုရားေစာ ကိုေခါင္းခံ
ခိုင္းတာေလ။“မင္းဟူသည္ ျပည္၀မ္း ကိုမေဖာက္ရာ။ ျပည္ ဦးကင္း ကို မႏွိမ္ရာ။ ျပည္ တံခြန္ ကို မလွဲရာ။

ျပည္မ်က္ႏွာ ကိုမဖ်က္ရာ။ ျပည္စြယ္ ကို မခ်ိဳးရာ။ ျပည္ေျခ၊ ျပည္လက္ ကို မျဖတ္ရာ” တဲ့။ သိပ္ ေကာင္း တဲ့
ျမန္မာ့ political thought A ဆီ A ႏွစ္ ပါပဲ။ Uေရာပ ကရွိရွိ သမွ် မင္းေတြ ပါလိုက္နာ သင့္တဲ့ A ဆိုလို
ေတာင္ေျပာ ႏိုင္ပါတယ္။လူညံ့ ဆိုေတာ့ နရ သီဟ ပေတ့ ဟာ ရွိရွိ သမွ် သူ႔ ခ်ည္း A ေျပာခံ ေနရ
သလိုေတာင္ ျဖစ္ေန တယ္။ မဂၤလာ ေစတီ ကိုတည္၍ ၿပီးခါနီး မွာ ဘုရား ၿပီးက ျပည္ႀကီး ပ်က္လတၱံ႔ ဆိုတဲ့
တေဘာင္ ေပၚေတာ့ လူမိုက္ နရ သီဟ ပေတ့ ဟာ ဘုရား ကို A ၿပီး မသတ္ ဖူးတဲ့။ ဒါနဲ႔ နရ သီဟ ပေတ့
ကို ပံ့သကူ မဟာေထရ္ ကဆံုးမတယ္ ဆိုၿပီး ရာဇ၀င္ ဆရာ ဟာ သူေျပာခ်င္ တာကို ေျပာထည့္ လိုက္ပံု
က-“ဟယ္၊ မင္းမိုက္၊ ေလာဘ ႏိုင္ငံ သို႔ လိုက္၍ A နိစၥ ကမၼဌာန္း ကိုမရႈ၊ ကာမဂုဏ္ ခ်မ္းသာ ကိုသာ

ခံစားသည္။ A လွဴ ေကာင္းမႈ ျပဳၿပီး မွ ျပည္ပ်က္ A ံ့သည္ ကိုစိုးရိမ္ ၍ ေနျခင္းကား၊ နင့္ထက္ မိုက္သ သူမရွိ၊
နင့္ျပည္ ႏွင့္ နင္ မေသဘဲ ေနရ A ံ့ေလာ” တဲ့ဗ်ား။A နႏၱ သူရိယ A မတ္ ကလည္း ေသခါ နီးမွာ ၿငီးတြား
ေရရြတ္ တယ္ ဆိုတဲ့-“ေရႊ A ိမ္နန္း ႏွင့္၊ ၾကဌာန္း လည္းခံ၊ မတ္ေပါင္း ရံလ်က္၊ ေပ်ာ္စံ ရိပ္ၿငိမ္၊ စည္းစိမ္

မကြာ၊ မင္း ခ်မ္းသာ ကား၊ သမုဒၵရာ၊ ေရ မ်က္ႏွာ ထက္၊ ခဏ တက္သည့္၊ ေရပြက္ ပမာ၊ တသက္
လ်ာတည္း” ျမန္မာ တိုင္းသိ ၾကတဲ့ နာမည္ေက်ာ္ ကဗ်ာ ဟာ လည္း A နႏၱ သူရိယ ေသခါနီး ရြတ္တာ ကို
သူသြားၿပီး video ရိုက္ထား တာမွ မဟုတ္ပဲဗ်၊ သူေျပာ တာျဖစ္ဖို႔ လမ္း ပိုမ်ား ပါတယ္။ရာဇ၀င္ ဆရာ
ကမင္းကို ေျမႀကီး ထဲဆြဲ ခ်ေနတာ ကိုကူညီတဲ့ ေဘာ္ဒါႀကီး ကဘိသိက္ ဆရာ ပါ။ မင္းA ျဖစ္ ခံယူတဲ့
ဘိသိက္ ပြဲမွာ ဆိုတဲ့ ဘိသိက္ စကားကို ၾကည့္ရင္-“ ဆိုေသာ စကား A တိုင္း က်င့္ေဆာင္ ေတာ္မူ၍

ျပည္သူ တုတ္ခြန္ ဆယ္ဖို႔ တစ္ဖို႔ ခံယူ စားသံုး ေတာ္မူလ်က္ မင္း၏ စည္းစိမ္ ကိုခံစံ ၿပီးေသာ္ ျပည္သူ
ကိုတရား သျဖင့္ ေစာင့္ေတာ္ မူပါေလာ့။ A ရွင္ မင္းႀကီး ကြ်ႏ္ုပ္ တုိ႔ ဆိုေသာ စကား A တိုင္း က်င့္ေတာ္ မူပါ
ေသာ္ကား ပစၥဳပၸန္ သံသရာ ႏွစ္ျဖာ A က်ိဳး တက္တိုး ေစလ်က္ တက္သစ္ ေသာေန၊ ဆန္းသစ္ ေသာလ
ကဲ့သို႔ တစ္ေန႔ တစ္ျခား က်က္သေရ ေတာ္ပြင့္ လင္း၍ ျပည္ေထာင္ မင္းေပါင္း၊ ဦးေခါင္း ညႊတ္လာ၊ သဒၵါ
ျပည့္ၿဖိဳး၊ သူခိုး ဓါးျပ၊ ၿငိမ္းခ်မ္း သာယာ၊ သာသနာေတာ္ တည္ထြန္း၊ ေရစာ မရွား၊ မင္းA ား ျပည္သူ၊ ဆုယူ
ေနတိုင္း၊ ေကာင္းခ်ီး ေပးလ်က္၊ သက္ေတာ္ ရာေက်ာ္၊ စံေတာ္ မူသည္ ျဖစ္ေစေသာ၀္။ ယင္းသို႔ မဟုတ္
A ကြ်ႏ္ုပ္ တို႔ စကား A တိုင္း မတည္၊ မင္းေကာင္း မင္းျမတ္ တို႔ ၀န္ခံေသာ ဘိသိက္ သစၥာ၊ ပ်က္ပ
ေစေသာ္၊ ကမၻာ ဆူလ်က္၊ ေလမုန္တိုင္း ဆင္၊ ငလ်င္ ေတာ္လဲ၊ ေျမႀကီး ကြဲ၍၊ ငရဲ မီးလွ်ံ၊ ၀င္း၀င္း
ေျပာင္ေျပာင္၊ ေတာက္ေလာင္ ေက်ညက္၊ သူပ်က္ သူေလာင္၊ ေထာင္ေထာင္ ထားထား၊ ခိုးသား တႏၱ၊
စသည္ ေထြေထြ၊ ေနလ တံခြန္၊ ဌက္ပ်ံ ဌက္ယုတ္၊ စုန္းဘုတ္ တေစၦ၊ နန္းတက္ ေန၍၊ ေမႊေမႊ လွန္႔ေျခာက္၊
ေႁမႊေဟာက္ ငန္းက်ား၊ တက္၍ စားသည္ ျဖစ္ေစေသာ္၀္” ဆိုပဲ။ ၾကည့္စမ္း၊ ဘိသိက္ စကား တဲ့၊ မဂၤလာ
စကား၊ တက္လာ မဲ့ မင္းကို ဖားမဲ့ စကားေတြ ေျပာမယ္ မွတ္ေနတာ။ နင္ ရုတ္ရုတ္ ရက္ရက္ လုပ္ရင္
ဂုတ္ဂုတ္ ဂက္ဂက္ ျဖစ္မယ္ ဆိုၿပီး တိုက္လိုက္တဲ့ က်ိန္စာ ဆိုတာ နည္းဘူး ႀကီးပဲ။ သမၼတ က်မ္းက်ိန္
စကား A စား ဒီဘိသိက္ စကားနဲ႔ က်ိန္စာ တိုက္လိုက္ တာက ပိုထိေရာက္ မလားပဲေနာ္။ တကယ္ေတာ့
ဘိသိက္ စကား ဆိုတာ မင္းနဲ႔ ျပည္သူ ၾကား က Social Contract ပဲလ႔ို မွတ္ယူ ရေတာ့ မလို
ပါပဲ။က်မ္းတကာ့ က်မ္း မွာ ဘုရင္ ကိုA တြယ္ဆံုး ကေတာ့ ေယာမင္း ရဲ ႔ နာမည္ေက်ာ္ ရာဇ ဓမၼ သဂၤဟ
က်မ္းပဲ။ သာသနာ့ ဒါယကာ ႀကီး ဒကာေတာ္ ေရေျမ့ရွင္ မင္းတုန္းမင္း A လွဴ ႀကီးေပးမကြ ဆိုၿပီး ကိုယ္ပိုင္
ပိုက္ဆံ က်ေတာ့ မထိပဲ တိုင္းျပည္ ပိုက္ဆံ ေတြနဲ႔ A လွဴ လုပ္တာ ကိုမ်က္မုန္း က်ိဳးတဲ့ ဦးဖိုးလိႈင္ဟာ-

“ေကာင္းမြန္စြာ ကုန္စည္ ကူးသန္း ေရာင္း၀ယ္ ရေA ာင္၊ လယ္ယာ လုပ္ေဆာင္ ရေA ာင္၊ ေစာင့္ထိန္း
ေစမည့္၊ ေစာင့္ ထိန္းရန္ ပို႔ေပးသည့္ A ခြန္ A တုတ္ ကိုယူၿပီးလွ်င္ A လိုရွိရာ လွဴဒါန္း ေပးကမ္းျခင္း

ကိုမလုပ္သင့္။ ေစာင့္ထိန္းရန္ ေပးသည့္ A ခြန္ A တုတ္ ကိုယူ၍ စားေသာက္ သံုးေဆာင္ေသာ မင္း၊
မွဴးမတ္၊ ရဲမက္ လက္နက္ ကိုင္ တို႔သည္ ကုန္သည္ လယ္လုပ္တို႔ ေဘးရန္ မရွိ၊ ကူးသန္း ေရာင္း၀ယ္
လုပ္ေဆာင္ ႏိုင္ေA ာင္၊ Eကန္ ေစာင့္ေရွာက္ သင့္သည္၊ မေစာင့္ မေရွာက္၊ A လိုရွိရာ လွဴဒါန္း ေပးကမ္း
စားသံုး ေနလွ်င္ ခိုးျခင္း ၂၅ ပါးတို႔တြင္ လိမ္လည္ လွည့္စား၍ ယူေသာ ကုဋာ ၀ဟာရ၊ ႏိွပ္စက္၍ ယူေသာ
ပသယွပ ၀ဟရ တို႔ မွလြတ္ႏိုင္ရန္ A ေၾကာင္းမရွိ” တဲ့။ ဘုရား ၀တ္ျပဳ A ၿပီးမွာ ရည္မွန္းၿပီး ဦးသံုးႀကိမ္
ခ်ထိုက္ သူပါပဲ။ဘုရင္ ကို သမီး ေပးထား ၿပီး လႊတ္ေတာ္ ထဲ ေထာင္လႊား ေနတဲ့ ဘုရင့္ ေယာကၡမ
၀န္ႀကီးေတြကိုလည္း-“A မ၊ ႏွမ၊ သမီး ကကို၊ စ၍ ဆက္ႏွင္း၊ လက္ေဆာင္ သြင္း၍၊ စိုးမင္း ခ်စ္ျမတ္၊

ထိုA မတ္သည္၊ A တတ္ မရွိ၊ သတၱိ ကင္းကြာ၊ ဘုန္းႀကီး လာမူ၊ ျပည္ရြာ ပ်က္ေၾကာင္း၊ တစ္ပါးတည္း” လို႔
ပိုးစိုး ပက္စက္ ေရးထည့္ လိုက္လို႔ သမက္ ေတာ္ႀကီး စိတ္ေတာ္ ႀကီးၿပီး လွံနဲ႔ ေဆာင့္ထိုး တာခံရ မလို႔
သီသီေလး လိုတယ္။ ေၾကာက္မယ္ မ်ားထင္ သလား။ သီေပါ လက္ထက္ ေရာက္တဲ့ A ထိ ဘုရင္၊ မိဖုရား
ေငြသံုးၾကမ္း တာျမင္ျပန္ေတာ့-“ဘုရင္ မင္းျမတ္ လြန္စြာ A သံုး A ျဖဳန္း ႀကီးေၾကာင္း၊ ဘဏၭာေတာ္

ဆိုသည္မွာ ဆင္းရဲသား၊ ေက်းေတာ္မ်ိဳး၊ ကြ်န္ေတာ္ မ်ိဳး မ်ား၏ ေခြ်းနည္းစာ မွ ညႇစ္ထုတ္ ယူထား ရသည္
ျဖစ္၍ ေက်ာက္ခဲ သလဲ ကဲ့သို႔ သေဘာ မထားသင့္” ဆိုၿပီး ေျပာထည့္ လိုက္တာမွာ တခါတည္း
A က်U္းက်ၿပီး နာလံ မထူႏိုင္တဲ့ ဘ၀ ေရာက္သြား ရွာပါတယ္။သူ႔ စကားမွာ မွတ္သားဖြယ္ A ေကာင္းဆံုး
ကေတာ့ Uေရာပ မွာ ထြန္းကား တဲ့ ဒီမို ကေရစီ ဆိုတာ ျမန္မာ တို႔ ရင္းႏွီး ကြ်မ္း၀င္ တဲ့ A ပရိ ဟာနိယ
တရား သာျဖစ္လို႔ Constitutional Monarchy စနစ္ ကိုေျပာင္းၿပီး A ေကာင္ A ထည္ ေဖာ္ လိုက္ရင္
ေA ာင္ျမင္ မွာ ေျမႀကီး လက္ခတ္ မလြဲတဲ့၊ လြမ္းေလာက္ စရာေတြ။
သမိုင္း က်မ္းမ်ား ကညႊန္းဆို ေသာ ျမန္မာ(တတိယပိုင္း)
ႏိုင္ငံျခားသား မ်ား၏ ျမန္မာ သမိုင္းက်မ္းမ်ား
ျမန္မာ ရာဇ၀င္ ကို A မ်ားဆံုး ေရးတဲ့ ႏိုင္ငံျခားသား ေတြထဲ မွာ A မ်ားဆံုး က A ဂၤလိပ္န႔ဲ ကုလား (A ိႏၵိယ)
ပဲ။ A ဂၤလိပ္ ေရးတဲ့ ျမန္မာ ရာဇ၀င္ ကို ေယဘုယ် သေဘာၾကည့္ မယ္ဆိုရင္ A ခ်က္ႏွစ္ခ်က္ ေတြ႔ရတယ္။
1. ျမန္မာ ဘုရင္ ေတြဟာ လူေတြ႔ ရင္ သတ္ခ်င္၊ ျဖတ္ခ်င္၊ လွံနဲ႔ ထိုးခ်င္၊ ဓါးနဲ႔ ခုတ္ခ်င္ ၾကတဲ့
ရက္စက္ ရမ္းကား တဲ့ လူဆိုး လူသြမ္း မ်ားမို႔ ရြံမုန္း စရာ ေကာင္းတယ္ ဆိုတာ ကိုပံုႀကီးခ်ဲ ႔ေရးျခင္း
နဲ႔
2. A ဂၤလိပ္ A ုပ္ခ်ဳပ္ေရး ရဲ ႔ တရား မွ်တ ေကာင္းမြန္ ျခင္းေၾကာင့္ မိမိ တိ႔ု လက္ထက္ မွာ ျမန္မာ
ေတြႀကီးပြား တိုးတက္ ၿပီး ေA းခ်မ္း သာယာ ေၾကာင္း ကိုထပ္ခါ တလဲလဲ ေရးျခင္း တို႔ပဲ ျဖစ္တယ္။
ပညာ၀န္ မစၥတာ စီဒဗလ်ဴ ေကာက္ ရဲ ႔ ေက်ာင္းသံုး ျမန္မာ ရာဇ၀င္ မွာ A ႏွစ္ခ်ဳပ္ သေဘာက ျမန္မာ
ကေလးေတြ မိမိ A မ်ိဳးသား A ုပ္ခ်ဳပ္ေရး ကိုမုန္းၿပီး A ဂၤလိပ္ ကိုA ားကိုး ခ်င္စိတ္ တဖြားဖြား
ေပၚလာေA ာင္ လုပ္ခ့ဲ တာပဲ။ ရည္ရြယ္ တဲ့ A တိုင္း လည္းေA ာင္ျမင္ ပါတယ္။ သက္ႀကီး ရြယ္A ို ဘိုးဘြား
ေတြန႔ဲ စကားေျပာ ၾကည့္ရင္ “ဒို႔ မ်ား A ဂၤလိပ္ ေခတ္ေကာင္း တုန္းက လို႔” တဖြဖြ ေျပာတတ္
ၾကတုန္း။၁၉၂၂ မွာ ရန္ကုန္ တကၠသိုလ္ ပါေမာကၡ ဒီဂ်ီ A ီးေဟာ က ကမၻာမွာ ရွိသမွ် A င္ပီရီယယ္ လစ္ဇင္း
A မ်ိဳးမ်ိဳး A ေၾကာင္း စာA ုပ္ေရးတယ္။ သူမ်ား ႏိုင္ငံ ကစီးပြား Uစၥာ ကို ရသေလာက္ ညႇစ္ယူ ခ်င္လို႔
တိုက္ခိုက္ သိမ္းပိုက္ တဲ့ A င္ပီရီယယ္ လစ္ဇင္း ဟာ ေဟာ ေရးလိုက္မွ မယU္ေက်း ေသးတဲ့
လက္ေA ာက္ခံ ကို A စြမ္းကုန္ ညႇာတာ ေထာက္ထား ေစတနာ ထားၿပီး ကိုယ္တိုင္ A ုပ္ခ်ဳပ္ ႏိုင္ဖို႔ ျပင္ဆင္
ေပးတဲ့ ၀ါဒ ျဖစ္သြား ပါတယ္။မစၥတာ ဂ်ီ A ီး ဟာေဗး ဟာ ၁၉၂၆ မွာ ျမန္မာ ရာဇ၀င္ က်မ္း ကို
ေရးျပန္ပါတယ္။ ဒီစာA ုပ္ ရဲ ႔A ႏွစ္ခ်ဳပ္ ကလည္း ျမန္မာ A မ်ိဳး ရဲ ႔တုံး၊ ခ်ာ၊ ဖ်င္း၊ ညံ့၊ A ူ၊ A ၊ A သံုး မက် ပံု

ေတြကို ထင္ရွား ႏိုင္သမွ် ထင္ရွား ေA ာင္သတိေပး သလိုလို၊ ကဲ့ရဲ ႔ သလိုလို နဲ႔ ျမန္မာ့ A မ်ိဳး သိကၡာ
ကိုမွတ္ေက်ာက္ တင္ထားတာ ေတြ႔ရတယ္။ ဒီေလာက္ ေစာ္ကား တာကို ေတာ့ ျမန္မာ ေတြ၊ A ထူး သျဖင့္
ပညာတတ္ ေတြ သည္းမခံ ႏိုင္ပဲ A လြန္ စိတ္ဆိုး ခဲ့ၾကတယ္။ ဒီစာA ုပ္ ေက်ာင္းသံုး ျဖစ္လာ ေတာ့
ဆတ္ဆတ္ ခါေA ာင္ နာခဲ့ ၾကတာေပါ့။ျမန္မာ မင္းေနျပည္ေတာ္ ကို ၁၈၂၆ ခု စက္တင္ဘာ (၁) ရက္ကေန
၁၈၂၇ ခု ဇန္န၀ါရီ (၅) ရက္ေန႔ ထိ လာေရာက္ ခဲ့တဲ့ သံA မတ္ ဂြ်န္ ကေရာဖို႔ (စင္ဒီ ကေရာဖို႔ နဲ႔ ဘာမွ
မဆိုင္ပါ) ရဲ ႔ diary ကို မွန္၊ မမွန္၊ ယုတၱိ ရွိမရွိ analysis ဘာမွ မလုပ္ပဲ ဒီA တိုင္း ကူးခ် ၿပီး professor D G
E Hall က Uေရာပ ႏွင့္ ျမန္မာ ဆိုတဲ့ ရာဇ၀င္ က်မ္း ေရးျပန္ရာမွာ- A ဂၤလိပ္ ျမန္မာ ပထမ စစ္ပြဲ ရံွဳးၿပီး
ပုဆိုးၿခံဳ ထဲက လက္သီးပုန္း ျပေနတဲ့ ဗမာ ေတြ ဆိုတဲ့ သေဘာ၊ လူပ်က္ ေတြ လိုလို ျပက္လံုး လိုလို၊
ရယ္စရာ ေကာင္းတဲ့ A ရူးေတြ လိုလို ဟာသ လုပ္ေရး ပါတယ္။ ျမန္မာ ရာဇ၀င္ ဆရာ ေတြဟာ ပထမ
A ဂၤလိပ္ ျမန္မာ စစ္ မွာ ရံႈးလို႔ စစ္ေလွ်ာ္ေၾကး ေပးရ တာကိုေတာင္ မဟုတ္ မမွန္ လီဆည္ ၿပီးေျပာင္းျပန္
ျဖစ္ေA ာင္ ေရးတယ္ ရယ္လို႔ ေA ာက္ပါ စာကို ျပၿပီး စြပ္စြဲ ပါတယ္။သကၠရာဇ္ ၁၁၈၆-၈၇ ခုႏွစ္ မ်ားက

တိုင္း တပါးသား A ေနာက္ ႏိုင္ငံ ေန ကုလားျဖဴ တို႔က ဘုန္းေတာ္ A လြန္ တရာ ႀကီးျမတ္ ေတာ္ မူလွေသာ
ဘ၀ A ရွင္ ေရႊနန္း သခင္ ၏ ႏိုင္ငံေတာ္ ကို ထိပါး ရိုင္းျပ လာသည္။ ရန္ကုန္ တြင္ သေဘၤာ ဆိုက္၍
ရန္ကုန္ကို လည္းေကာင္း၊ ျပည္ၿမိဳ ႔ ကိုလည္းေကာင္း သိမ္းယူ ၾကသည္။ရႏၲပို A ထိ လက္နက္ လူသူ
A မ်ား ျဖင့္ က်ဴးေက်ာ္ မိသည့္ တိုင္ေA ာင္ ေစာ္ကားခြင့္ ရၾက သည္မွာ သတၲ၀ါ တို႔ A သက္ ကို
မင္းတရားႀကီး ႏွေျမာ စံုမက္ျခင္း ႏွင့္ ၾကင္နာ သနားျခင္း တို႔ေၾကာင့္ ျဖစ္ေခ်မည္။ လူမ်ိဳးျခား ကုလားတို႔
ထိုမွ် ခ်ီတက္ လာမိ သျဖင့္ ေငြေၾကး ႀကီးစြာ ကုန္ဆံုးလွ်က္ ရႏၲပို A ေရာက္တြင္ မ်ိဳးရိကၡာ ျပတ္လတ္၍
ဒုကၡ လွလွ ႀကီး ေတြ႔ၾက ရကား ဘ၀ရွင္ မင္းတရား ႀကီးထံ A သနား ေတာ္ျမတ္ ခံၾက သည့္A ေလွ်ာက္
သည္းခံေတာ္မူလွ်က္ A ျပစ္ မယူ၊ ေငြေတာ္ A ေျမာက္ A မ်ားေပး၍ လိုရာ A ရပ္ သို႔ ထြက္ခြာ ျပန္သြားခြင့္
ျပဳလိုက္သည္။ဒီစာ ကို ၁၈၂၆ ခုႏွစ္ ႏို၀င္ဘာ ၂ ရက္ေန႔ မွာ မင္းမိန္႔ နဲ႔ ေရးတယ္ လို႔ ကေရာဖို႔ ကသူ႔
မွတ္တမ္းမွာ ဆိုတာ ကို Professor Hall က A ထြဋ္ တင္ၿပီး မွတ္ခ်က္ေပးပါေသးတယ္။ ဒီက်မ္း ကို ၁၉၄၅
မွာပံုႏွိပ္ တာဆုိေတာ့ A ဲဒီ A ခ်ိန္ တကမၻာ လံုးက ခါေတာ္မွီ လူစြာ ဟစ္တလာ နဲ႔ သူ႔ရဲ ႔နာဇီ ဖက္ဆစ္ ၀ါဒ
ကိုေသာက္ျမင္ကပ္ ေနၾကတာ ဆိုေတာ့ ဟစ္တလာ ရဲ ႔လက္ရံုး ၀ါဒ ျဖန္႔ခ်ီေရး ပါရဂူ ေဒါက္တာ ဂိုးဘဲ
ေတာင္ ဗမာ ထက္ပို ေျပာင္ေျမာက္ ေA ာင္လိမ္ ႏိုင္မွာ မဟုတ္ ဆိုၿပီး ျပင္းျပင္း ထန္ထန္ တြယ္ပါတယ္။
မမွန္ သတင္းေရးသူ က A ဂၤလိပ္ သံA မတ္၊ ခံု သမာဓိ က A ဂၤလိပ္ ရာဇ၀င္ ဆရာ၊ ခံရေတာ့ ျမန္မာ၊
လူလိမ္ ဂိုးဘဲ နဲ႔ သူမသာ၊ ကိုယ္မသာ။ A ေတာ္ တတ္ႏိုင္ သူမ်ား ပါေပ။ ျမန္မာ ပညာတတ္ ေတြက ဒီကိစၥ
ကိုေဒါသပုန္ ထၾက ေပမဲ့ မရွင္း ႏိုင္ၾကဘူး။ ေနာက္ဆံုး A ဂၤလန္ မွာ ပါဠိ ပါရဂူ ဘြဲ႔ယူ ဖို႔လာခဲ့ ေပမဲ့
က်မ္းတစ္ခန္း ေရးလိုက္၊ မႀကိဳက္ေသးလို႔ ဆုတ္ပစ္လိုက္နဲ႔ A ခ်ိန္လြန္ သြားလို႔ ေဒါက္တာ မျဖစ္လိုက္ ရပဲ
A ဂၤလန္ မွာပဲ ေသသည္ A ထိ ေနထိုင္သြားတဲ့ ဆရာဦးတက္ထြဋ္ ရွင္းမွ ဒီကိစၥ ေျပလည္ ပါတယ္။ ၁၉၅၆
ခုႏွစ္ လန္ဒန္ မွာလုပ္တဲ့ A ာရွ သမိုင္း ပညာရွင္ မ်ားညီလာခံ မွာဒီကိစၥ ကို ဦးတက္ထြဋ္ ကရဲရဲ ေတာက္
A ကြက္ က်က် ေခ်ပ ရာမွာ- ျမန္မာရာဇ၀င္ မွာ A ထက္ပါ စာကို မင္းမိန္႔ နဲ႔ ေရးတယ္ ဆိုရင္ Officially
recorded ျဖစ္တဲ့ A တြက္ မွန္နန္း ရာဇ၀င္ မွာ ပါရမယ္။ ၁၈၂၆ ႏို၀င္ ဘာ ၂ ရက္ ေန႔မွာ A ထက္ပါ
စာေရးတယ္ လို႔ဆိုထားတယ္။ ပထမ မွန္နန္း ကို ၁၈၂၉ မွေရး တယ္။ ကမၻာ တည္ခ်ိန္ ကစလို႔ ၁၈၂၀ ထိ
A ေၾကာင္း ေတြပဲ ပါတယ္။ ပထမ- A ဂၤလိပ္ ျမန္မာ စစ္ A ေၾကာင္း တစ္လံုး တစ္ပါဒ မွ မပါ။ ၁၈၆၇ ခုႏွစ္
မင္းတုန္း လက္ထက္ မွာ ဒုတိယ မွန္နန္း ကိုေရးတယ္။ ၁၈၂၀ ကေန ၁၈၆၀ ထိ A ျဖစ္ A ပ်က္ ေတြကို
မွတ္တမ္းတင္တယ္။ စစ္ရံႈးလို႔ စစ္ေလွ်ာ္ေၾကး ေပးခဲ့ ရတယ္ လို႔ပဲ မကြယ္ မ၀ွက္ A မွန္ A တိုင္းေရးခဲ့
ပါတယ္။ A ထက္ပါ စာ မေတြ႔ ရပါ လို႔ေခ်ပ တဲ့ A တြက္ ၀ါရင့္ သမၻာရင့္ သမိုင္း ဆရာႀကီး ေဟာ ဟာ သူ႔
စကားနဲ႔ သူပါတ္ ၿပီး တစ္ဖက္နားနဲ႔ ေရးတယ္ ဆိုတဲ့ A ခ်က္ ေပၚလြင္ ထင္ရွား သြားပါတယ္။ ျမန္မာ

စာလည္း မတတ္၊ ျမန္မာ A ေထာက္ A ထား နဲ႔ လည္းမညွိ ပဲတစ္ဖက္သတ္ ရာဇ၀င္ က်မ္းေတြ ေရးေန
တာကို မီးနီ ျပလိုက္တာပါ။ ကိုယ့္ ဂုဏ္သိ ကၡာ ထိပါးရင္ ေသတာထက္ ရွက္တတ္တဲ့ A ဂၤလိပ္၊
A ေမရိကန္ ကိုလြတ္လပ္ ေရးေပးတာ A ေရွ ႔ကိုလိုနီ မ်ား A တြက္ A ခ်ိန္ေပး ထူေထာင္ခ်င္ လို႔တို႔၊
ဒုတိယ ကမၻာစစ္ မွာ ဂ်ပန္ရန္ေၾကာင့္ ေခြးေျပး၊ ၀က္ေျပး ေျပးရတာ ကို ေA ာင္ျမင္စြာ ဆုတ္ခြာျခင္း
(Glorious retreat) တို႔၊ ထိုးမည့္ဆင္ ေျခတစ္လွမ္း ဆုတ္ၿပီး ႏိုင္ေA ာင္ လုပ္ မလို႔ (Defeat to victory)
တုိ႔ A ရွက္ေျပ ေျပာေလ့ ရွိတဲ့၊ ဂုဏ္သိကၡာ A ဖတ္ ဆည္တတ္တဲ့ လူမ်ိဳး။ ကုလားေတြ လိုမွန္ပါ့ ဘုရားဆပ္
မလုပ္ တတ္တ့ဲ ဦးမက်ိဳးတဲ့ ဗမာကို မုန္းလြန္းလို႔ ေရးသြားတာ လည္းျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ျမန္မာ ရာဇ၀င္ ဆရာ
တစ္ေယာက္ေယာက္ က A မ်ိဳးမာန္ A တြက္ ေရးထားတဲ့ စာကို ေတြ႔သြား ၿပီး ကူးယူ ေဖာ္ျပ လိုက္တာ
လည္းျဖစ္ခ်င္ ျဖစ္မယ္။ ဘာပဲ ျဖစ္ျဖစ္ ေနာက္ေၾကာင္း ထက္ ေရွ ႔ေၾကာင္း ေကာင္းဖို႔ ပိုA ေရးႀကီး တယ္
မဟုတ္လား။
ေခတ္ပညာတတ္ ျမန္မာ မ်ား၏ ျမန္မာ သမိုင္းက်မ္းမ်ား
၁၉၂၀ ျပည့္ႏွစ္ ေလာက္က စလို႔ မ်ိဳးခ်စ္ စိတ္ဓါတ္ ရွိတဲ့ ေခတ္ပညာတတ္ ျမန္မာ လူငယ္ ေတြေပၚထြန္း
လာပါတယ္။ A မ်ိဳးသားစိတ္ ႏိုးၾကားတဲ့ A ခါ သမယ ႀကီးျဖစ္လို႔မို႔ ႏိုင္ငံျခားသား A ထူး သျဖင့္ A ဂၤလိပ္
ေရးတဲ့ ျမန္မာ ရာဇ၀င္ က်မ္း ေတြမွာ ပါတဲ့ ကလိတိတိ၊ ေစာ္ကား ေမာ္ကား A ေရး A သား ေတြA ေပၚ မခံ
မရပ္ ႏိုင္ေA ာင္ စိတ္ဆိုး ေဒါသ ထြက္ၾကတယ္။ ထြန္းေန႔စU္ သတင္းစာ A ယ္ဒီတာ ဦးထြန္းေဖ ကစလို႔
ျမန္မာ့ ဇာတိေသြး၊ ဇာတိမာန္ ကိုျမႇင့္တင္ ေပးႏိုင္တဲ့ ဇာတ္ကြက္ ေတြကို A သားေပးၿပီး၊ ေရွးျမန္မာ
သူရဲေကာင္း မ်ားရဲ ႔ စြန္႔စားခန္း ေတြကို ေပၚလြင္ ထင္ရွား ေစတဲ့ ၀တၲဳ၊ A ထၳဳ ပၸတၲိ၊ ရာဇ၀င္ စာA ုပ္ေတြ ကို
ေရးသား ၾကပါ လို႔တိုက္တြန္း လံွဳ ႔ေဆာ္ တယ္။ျမန္မာ ရာဇ၀င္ ေရးတဲ့ A ဂၤလိပ္ ကိုမေက်နပ္ လို႔
ျပန္ေရးတယ္ လို႔ A မွာစာ မွာ ေျဗာင္ေရးၿပီး ဆရာဖီ၊ ေမွာ္ဘီ ဆရာ သိန္း နဲ႔ ဆရာ ဘေက်ာ္ တို႔ေရး
တဲ့ သုေသာ ဓိတ ရာဇ၀င္ ေျခာက္တြဲ ထြက္လာတယ္။ ရွညလ
္ ြန္း A ားႀကီး လို႔ လူေတြ လက္ထဲ ျမန္ျမန္ နဲ႔
မ်ားမ်ား မေရာက္ ႏိုင္ခဲ့ဘူး။ ဒါနဲ႔ပဲ ဆရာ ဦးဘသန္း က ေက်ာင္းသံုး ျမန္မာ ရာဇ၀င္ ကိုေရးျပန္တယ္။
A မ်ိဳးသား ပညာ၀န္ ဦးဖိုးက်ား က ေခတ္မွီ ရာဇ၀င္ A က်U္း နဲ႔ ျမန္မာ့ ဂုဏ္ရည္ က်မ္း မ်ားကိုသီကံုး
ျပဳစုတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေတာ့ ဦးA ုန္းေမာင္ ရဲ ႔ ေက်ာင္းသံုး ျမန္မာ ရာဇ၀င္ သစ္ သံုးတြဲ ၊ သခင္
ကိုယ္ေတာ္မိွဳင္း ရဲ ႔ မွန္နန္း ရာဇ၀င္ သစ္ ၊ ဦးေဖ ရဲ ႔ ပုဂံ ရာဇ၀င္၊ ပုဂံ ၀န္ေထာက္ ဦးတင္ ရဲ႕ ျမန္မာမင္း

A ုပ္ခ်ဳပ္ပံု စာတမ္း ေလးတြဲ စတဲ့ သမိုင္းက်မ္း ေတြ A ျပင္ လယ္တီ ပ႑ိတ ဦးေမာင္ႀကီး ရဲ ႔ တပင္ေရႊထီး
၀တၱဳ ေလးတြဲ၊ သတင္းစာ ဆရာ ဦးသိမ္းေမာင္ ရဲ ႔ ျမန္မာ့ သူရဲေကာင္း ေလးဦး (မင္းရဲ ေက်ာ္စြာ၊
ဘုရင့္ေနာင္၊ ဗႏၶဳလ နဲ႔ A ေလာင္း ဘုရား)၊ ေရႊစၾကာ ရဲ ႔ နာခံေတာ္ စတဲ့ ရာဇ၀င္ ၀တၱဳ မ်ားလည္း
ေပၚေပါက္ခဲ့ ပါတယ္။ဒီလို ေရးသား သမွ် ရာဇ၀င္ က်မ္းမ်ား နဲ႔ ၀တၱဳ မ်ားရဲ ႔ A ခ်ဳပ္ သေဘာကေတာ့
A ဂၤလိပ္ ကသူ႔ A ုပ္ခ်ဳပ္ေရး ကို A မႊန္း တင္ၿပီး ျမန္မာ ဘုရင္ စနစ္ ကို တစက္ မွ မေကာင္း ေA ာင္A ပုပ္
ခ်တယ္ လို႔ယူဆ တဲ့ A တြက္ တန္ျပန္လက္နက္ A ေနနဲ႔ ျမန္မာ လူစြမ္းေကာင္း ေတြကို တန္းစီ ဒရိန္းျပ တဲ့
သေဘာပါပဲ။ ဆိုခဲ့တဲ့ ဆရာ မ်ားက ျမန္မာေဟ့ လို႔ လက္သီး လက္ေမာင္းတန္း ၿပီး ဟစ္ေႂကြးလို႔ ရတဲ့
A ကြက္ ကေလးေတြ ကိုခ်ည္း ေရြးၿပီး ေဖာ္ထုတ္ ခဲ့တာကို A ျပစ္တင္ ဖို႔ ေျပာတာ မဟုတ္ပါဘူး။ ျမန္မာ့
မ်ိဳးခ်စ္စိတ္ ကို A ေခါင္A ထြတ္ ကိုပို႔ခ်င္ တဲ့ရည္ရြယ္ခ်က္ နဲ႔ ေရးတာ ပါလို႔ ေျဗာင္ေျပာ ၿပီးသားပဲ၊ ရည္ရြယ္
တဲ့ A တိုင္းလည္း ေA ာင္ျမင္တာ ကိုေတြ႔ ရပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ သရုပ္မွန္ ကိုခြဲျခမ္း ေလ့လာ ျမင္သာ ေA ာင္
ျမန္မာ ဘုရင္ လက္ထက္ A ုပ္ခ်ဳပ္ေရး၊ လူမႈေရး၊ စီးပြားေရး ကို ျမင္သာ ေA ာင္ေဖာ္ျပ တဲ့က်မ္းမ်ိဳး ေတြ
မဟုတ္ တာက ေတာ့ေသခ်ာ ပါတယ္။ မ်ိဳးခ်စ္စိတ္ တယူသန္ ၿပီး “ဘာပဲ ျဖစ္ျဖစ္ ဒို႔ျမန္မာေပါ့” ဆိုၿပီး
ေရးၾကတဲ့ သေဘာမ်ိဳး ျဖစ္ေနပါတယ္။ဂ်ပန္ ေခတ္မွာလည္း ပါေမာကၡ ဦးဘညႊန္႔ ရဲ ႔ ျမန္မာႏိုင္ငံ သမိုင္း

A ေျချပ ဆိုတဲ့ က်မ္းေပၚဖူးေသးတယ္။ ေရာင္ျခည္ ျဖာေနတဲ့ စုလစ္ မြန္ခြ်န္ ျပာသာဒ္ ေရွ ႔မွာ ဗမာ၊ ရွမ္း၊
ကရင္၊ ကခ်င္၊ ခ်င္းတို႔ လက္သီးဆန္႔ ေA ာ္ေနပံု နဲ႔ ေA ာက္က တစ္ေသြး၊ တစ္သံ၊ တစ္မိန္႔ ဆိုတဲ့စာတမ္း
ထိုးထားတဲ့ မ်က္ႏွာဖံုး ႀကီးနဲ႔။ A ာဏာရွင္ သေဘာကို ေက်ာင္းသား ေတြက စလို႔ လက္ခံေA ာင္
ေက်ာင္းသံုး ျဖစ္ဖို႔ ေရးတဲ့ စာA ုပ္ပါ။ဒုတိယ ကမၻာစစ္ A ၿပီး ဗိုလ္မွဴး ဘရွင္ ရဲ ႔ ျမန္မာ ႏိုင္ငံေတာ္

သမိုင္း စာA ုပ္၊ ဗန္းေမာ္ တင္ေA ာင္ ရဲ ႔ ျမန္မာ ႏိုင္ငံေတာ္ သမိုင္း စာA ုပ္၊ ငါးသိုင္းေခ်ာင္း ေမာင္ေမာင္
ရဲ ႔ နယ္ခ်ဲ ႔ ျမန္မာ A ေရး ေတာ္ပံု စာA ုပ္ ေတြ ထြက္လာပါတယ္။ ေခတ္ေျပာင္း ကာလ မွာ ေဇာ္ဂ်ီ
ရဲ တ
႔ ို႔ျပည္ေထာင္စု သမိုင္း ပံုျပင္မ်ား ၂ တြဲ၊ ျပည္ေထာင္စု သမိုင္း မွတ္ တိုင္မ်ားစာA ုပ္ ေတြ၊ ဦးဘေဖ
ရဲ ႔ A လယ္တန္း ျမန္မာ့ သမိုင္း A က်U္းခ်ဳပ္၊ ဦးကြန္း ရဲ ႔ေခတ္မွီ A ထက္တန္း ျမန္မာ ရာဇ၀င္ နဲ႔
ေဒါက္တာ ေက်ာ္သက္ ရဲ ႔ A ထက္တန္း ျပည္ေထာင္စု ျမန္မာ ႏိုင္ငံ သမိုင္း စတဲ့ ေက်ာင္းသံုး စာA ုပ္ေတြ
ဆင့္ကဲ ဆင့္ကဲ ေပၚထြန္း လာပါတယ္။ ဒီစာA ုပ္ ေတြရဲ ႔ A ဓိက ရည္ရြယ္ခ်က္ ကေတာ့ ေခတ္နဲ႔ A ညီ
ျပည္ေထာင္စု စိတ္ဓါတ္ ကို သြင္းေပးဖို႔ ပါပဲ။A ားလံုး ကိုၿခံဳငံု ၾကည့္လိုက္ ေတာ့ မ်ိဳးခ်စ္စိတ္ လႈံ႔ေဆာ္ဖို႔၊
လူတန္းစား တိုက္ပြဲ ကိုသရုပ္ေဖာ္ဖို႔၊ ျပည္ေထာင္စု စိတ္ဓါတ္ ကိုဆြဲေဆာင္ သြတ္သြင္း ဖို႔ ရည္ရြယ္ခ်က္
ေတြန႔ဲ သမိုင္း ကိုေရးခဲ့ ၾကတယ္။ A မွန္ေတာ့ ျမန္မာ ရဲ ႔ ျဖစ္ေၾကာင္းရယ္ ကုန္စင္ ကို A ပို မပါပဲ A မွန္ ကို
သုေတသန ျပဳၿပီး တင္ျပ ႏိုင္မွ သာ ျမန္မာ့ သမိုင္း စစ္စစ္ လို႔လက္ခံ ရပါမယ္။ A စ မွာ ရိုင္း၊ ေနာက္ပိုင္း မွာ
ယU္၊ ေA ာင္ျမင္ တာလည္း ရွိ၊ နိမ့္က် တာလည္း ရွိမွာေပါ့။ ဒါကို A မွန္ A တိုင္း ျမင္တတ္ ရင္ သမိုင္း
တန္ဖိုး ရွိတာ ပါပဲေလ။
ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၁)
သိေတာ္ မူၾက တဲ့ A တိုင္း ပုဂံ ေခတ္ ဆိုတာ တုတ္ထမ္း ေျပာ ရေလာက္ေA ာင္ တစ္ေၾကာင္း တစ္ဂါထာ၊
တစ္ရြာ တစ္ပုဒ္ ဆန္းခဲ့ ၾကတာ ႏွစ္ပရိေစၥတ ၾကာခဲ့ ပါၿပီ။ ဒါေၾကာင့္ ကုလား လိုခန္႔ညားေA ာင္ A ရိမဒၵ
နပုရ၊ ျမန္မာ လို ရန္မ်ိဳး ႏွိမ္ ၿမိဳ ႔ေတာ္၊ မြန္လို ေပါကာမ္၊ ပုကာမ္၊ ဗုကာမ္၊ ထြန္႔ထြန္႔လူး ေA ာင္ပူတဲ့ A ရပ္
လို႔ဆိုတဲ့ တတၱေဒသ၊ သွ်င္ဒီသာ ျပာမုက္ ရဲ ႔A လို A ရ ေၾကးႏိုင္ငံ လို႔ ဆိုတဲ့ တမၺ ဒီပ၊ နာမည္ ေတြတေလွ
ႀကီးနဲ႔ ပုဂံ A ေၾကာင္း တိတိ က်က် သိဖို႔ ကေတာ့ ေက်ာက္စာ ကို A ားကိုး ဖို႔မွ တပါး A ျခား မရွိ။

ေက်ာက္စာ A ေထာက္ A ထား ႏွင့္ ဇာတာ ေတာ္ပံု ရာဇ၀င္ A ရ ပုဂံမင္းဆက္
စU္ A မည္ မွ (AD) ထိ (AD)
၁ A နိ ရုဒ 1044 1077
၂ ၀ျဇာ ဘရဏ 1077 1084
၃ ထိလိုင္မင္ 1084 1113
၄ စည္သူ ၁ 1113 1163
၅ Iမ္တ၀္သွ်င္ 1163 1165
မင္းမဲ့ ကာလ (၉) ႏွစ္
၆ စည္သူ ၂ 1174 1211
၇ နာေတာင္မ်ာ 1211 1231
၈ နရ သိဃၤ Uစၥနာ 1231 1235
၉ ကႅစြာ 1235 1249
၁၀ စည္သူ ၃ (Uစၥနာ) 1249 1256

၁၁ မင္ယန္ 1256 1256
၁၂ စည္သူ ၄ (တရုတ္ပႅိယ္) 1256 1287
၁၃ ရႈယ္နန္သွ်င္ 1288 1287
၁၄ မင္လုလင္ (ေစာႏွစ္) 1297 1334
ဒီ ကႏၲရ တစ္ပိုင္း ဆူးပင္ ရိုင္းေတြ ေပါက္တဲ့ မိုးေခါင္ ေရရွား ရပ္၀န္း မွာ တစ္ေခတ္ တစ္ခါ က ကြ်န္ေတာ္
တို႔ရဲ ႔ ဘိုး၊ ေဘး၊ ဘီ၊ ဘင္ ေတြ ဘာလုပ္ခ့ဲ ၾကသလဲ။ ဘယ္လို ေရာက္ လာသလဲ၊ ဘာ လုပ္စား ၾကလဲ။
ဘယ္လို ေနၾက သလဲ။ စတဲ့ ေမးခြန္းေတြ ကိုေျပလည္ ေA ာင္ေျဖဆို ဖို႔ မျဖစ္ႏိုင္ သေလာက္ ကို
A ေထာက္ A ထားေတြ ေပ်ာက္ခဲ့ ပါၿပီ။ ေရ ေA ာက္ျမဳပ္ သြားတဲ့ A တၱ လန္တာ ရာဇ၀င္ လိုပဲ စမ္းတ၀ါး၀ါး
ေလွ်ာက္ေျပာ ရင္ေတာ့ ရပါ့။ ေျပာဖို႔ ကိုးကား စရာ ရာဇ၀င္ က်မ္း ေတြလည္း A ျပည့္။ သို႔ေသာ္
ဘယ္ေလာက္ ခိုင္မာ သလဲ။ ဘာ့ေၾကာင့္ ဒီလိုေရး သလဲ။ ဘာ သက္ေသ ျပမလဲ။ ဘယ္လို ေပတံ နဲ႔
တိုင္းမွာလဲ၊ သုေတ သနစံ ကနတၳိ၊ ဒါေၾကာင့္ လည္းပဲ သမိုင္း ပညာရွင္ ႀကီး မ်ားရဲ ႔ ပုဂံ က ေက်ာက္စာ
A ေထာက္ A ထား A ရ ဟိုတစ္စ၊ ဒီတစ္စ မီးက်ိဳး၊ ေမာင္းပ်က္ ပုဂံ ျဖစ္ေန ရရွာ ပါတယ္။ သို႔ေသာ္
ကြက္လပ္ ကေလး မေကာင္းတတ္ လို႔ ျဖည့္လိုက္ ဦးမယ္။ ဒီႏွာေခါင္း ေလးက မလွလို႔ မိတ္ကပ္
ဖို႔လိုက္မယ္။ ဒီသြား ေလးက ကြမ္းခ်ိဳး ခြ်တ္ၿပီး စိန္စီ လိုက္မယ္။ မလုပ္ A ပ္ပါ။ A ရွိ ကို A ရွိ A တိုင္းသာ
ေလ့လာ တာေကာင္းပါသဗ်ား။ မင္း တစ္ပါး ခ်င္းစီ ရဲ ႔ biography နဲ႔ contemporary historical facts
မ်ားကို ဆက္လက္ တင္ျပ ပါ့မယ္။
ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၂)
A နိရုဒၶ (၁၀၄၄-၁၀၇၇ ေA ဒီ)
ပုဂံ ကို ခရစ္ သကၠရာဇ္ ၈၄၅ ကေန ၈၅၀ A တြင္း မွာတည္တယ္။ ဒီ A ယူA ဆ ကိုျပင္ဆင္ ရေလာက္တဲ့
A ေထာက္ A ထား တစ္စံု တစ္ရာ မေတြ႔ ရေသးပါ။ ျမန္မာ တို႔ရဲ ႔ မူလေဒသ ခရိုန္ နဲ႔
တိုးခ်ဲ ႔ေဒသ တိုက္ မ်ားA တြက္ ဗဟိုခ်က္မ ေဒသ ျဖစ္လို႔ A ုပ္ခ်ဳပ္ေရး ဌာနခ်ဳပ္ A ျဖစ္ ျပဳလုပ္ ခဲ့ပံု ပါပဲ။
ခရစ္ႏွစ္ (၁၁) ရာစု မွာေတာ့ A င္A ား ေကာင္းလာတဲ့ ျမန္မာ တို႔ဟာ ခရိုန္ နဲ႔ တိုက္ မွေက်ာ္ၿပီး
A ျခားေဒသ မ်ားကို သိမ္းသြင္း (တိုက္ခိုက္) ၿပီး ပုဂံ A ုပ္ခ်ဳပ္ေရး ကိုဗဟို ျပဳကာ ႏိုင္ငံ ျဖစ္ေA ာင္
ေA ာင္ျမင္စြာ ႀကံေဆာင္ ခဲ့ႏိုင္တယ္။ ပထမ ဦးဆံုး ထင္ရွားတဲ့ မင္းက A နိ ရုဒၶ ေပါ့။ A ေနာ္ ရထာ
မင္းတရားႀကီး လို႔ ထင္ရွား တဲ့မင္းပါ။ ပုဂံ မွာA ုပ္ခ်ဳပ္ ေနတဲ့ မင္း ဘ၀ ကေန ပထမ ျမန္မာ ႏိုင္ငံ ရဲ ႔
မင္းႀကီး A ျဖစ္ လွ်မ္းလွ်မ္းေတာက္ ခဲ့သူေပါ့။ သူ႔ A ေၾကာင္း ဘာေက်ာက္စာ မွ မက်န္ရစ္ ခဲ့ပါ။
ဒါေၾကာင့္လည္း ရွိရင္းစြဲ ထက္ပိုတဲ့ ပါးစပ္ ရာဇ၀င္ ေတြ A မ်ားႀကီး က်န္ရစ္ခ့တ
ဲ ယ္။
A နိ ရုဒၶ A ေၾကာင္း ကိုသူကိုယ္တိုင္ သူ႔လက္ နဲ႔ လုပ္သြား ခဲ့တယ္ လို႔ယံုၾကည္ ရေလာက္တ့ဲ ေျမပံု ဘုရား
ေတြက တစ္ဆင့္ ပဲတတ္ႏိုင္ သေလာက္ ရွာၾကည့္ ၾကတယ္။ ေတြ႔တဲ့ A ခ်က္မ်ား ကလည္း မ်ားမ်ား
စားစား ေတာ့ မရွိပါ။ သိခ့ဲ ၾက သေလာက္ကို ေျပာရရင္

ေျမပံု ဘုရား A ားလံုးရဲ ႔ ေက်ာဘက္ မွာ သူကိုယ္တိုင္ ေရးတယ္ လို႔ ယူဆ ရတဲ့ ဆုေတာင္းပါတယ္။

Eေသာ ဘဂ၀ါ- ဤဘုရား ကို

မဟာ ရာဇာ သီရိ A နိ ရုဒၶ ေဒေ၀န- သီရိ A နိ ရုဒၶ မင္းႀကီးသည္

၀ိမုတၲတၳံ- သံသရာ မွလြတ္ေျမာက္ ရန္ A လို႔ဌာ

သဟေတၳ ေန၀- မိမိ လက္ျဖင့္ သာလွ်င္

ကေတာ- ျပဳလုပ္ ေတာ္မူA ပ္၏

Iတိ- ဤသို႔ မွတ္A ပ္၏ -လို႔ ဆိုသကိုး။

ေျမပံု ဘုရား ေတြက A နိ ရုဒၶ နဲ႔ သက္ဆိုင္တ့ဲ A မည္ A ခ်ိဳ ႔ ကိုေတြ႔ ရတယ္။

မင္း A မည္- A နိ ရုဒၶ

မိဖုရား A မည္- စိေပ

မင္းသမီး တစ္ပါး A မည္- သာလိနိ

ဆရာ ေတာ္ ႏွစ္ပါး A မည္- ဒိ၀ါ စရိေယန နဲ႔ သုဒၶမာဟ္

သံပ်င္ ငါးဦး A မည္- စႏၵဴမာဟ္၊ ဗညာေနာ၊ ၾတာယာ၊ ယႆ နဲ႔ ၀ိသႏၷရာစ္

ကလန္ တစ္ဦး A မည္- ငေဂါင္—သံပ်င္ က ကလန္ ထက္ ရာထူး ႀကီး တယ္၊ ေနာင္မွာ သံပ်င္ ကို A မတ္ လို႔ ေခၚေ၀ၚတယ္။ ၀န္ႀကီး
လို႔ေခၚတာေတာ့ တစ္ခါမွ မေတြ႔ ပါ။

ေျမပံု ဘုရား ေတြကို ေနရာ A ႏွံ ့ေတြ႔ရေတာ့ ေျမပံု ဘုရား ေတြ႔ရတဲ့ ေဒသ ေတြကို ပဲပုဂံ ႏိုင္ငံေတာ္
A က်ယ္ A ၀န္း A ျဖစ္ယူရင္-

ေျမာက္ဖက္ မွာ ဗန္းေမာ္ A ေနာက္ဖက္ကမ္း က ငေဆာင္ခ်မ္၊ (ေရႊလီ ျမစ္ေပၚမွ ငA ို A နီး ႏြားတလည္
ရြာဆိုး)

ေတာင္ဖက္ မွာ တလိုင္ သေရ (တြံေတး)

A ေရွ ႔ဖက္ မွာ သံလြင္ကေန မစၦကိရ္ (ခ်င္းေတာင္) ထိျဖစ္တယ္။ ရခိုင္မပါ၊ သံလြင္ A ေရွ ႔ပိုင္း မပါ။ ကခ်င္
ျပည္နယ္ A ထက္ပိုင္း မပါ။
ဒါေၾကာင့္ A နိ ရုဒၶ ကို နယ္ခ်ဲ ႔စစ္ တိုက္ရင္း ေကာင္းမႈ ကုသိုလ္ ျပဳသူ လို႔ေျပာရ မလားပဲ။ ေျမပံု ဘုရား
ေတြ႔ ရွိတဲ့ ေဒသ မ်ားကို လည္း တိုက္ခိုက္ ေA ာင္ျမင္ လို႔ ႏိုင္ငံ ေတာ္ A တြင္း သြတ္သြင္း ခဲ့တဲ့ ေဒသ
မ်ားလို႔ မွတ္ယူ ရတယ္။ သလင္ေၾက A ရပ္ ကိုတိုက္ ခိုက္ေA ာင္ျမင္ ေတာ္မူတယ္ လို႔ ေျပာေျပာ ေနၾကတဲ့
သလင္ေၾက ဆိုတာ မေလးကြ်န္းဆြယ္ က ဆလဲန္ A ငူ ကိုဆိုလို တာပါ။ A နိ ရုဒၶ A ဲဒီ A ထိ ေရာက္
ခဲ့တယ္ ဆိုတဲ့ A ေထာက္ A ထား မရွိ။

ေျမပံု ဘုရား မွာ ဗုဒၶ ပံုေတာ္ ေရာ၊ ေဗာဓိ သတၱ (ဘုရားေလာင္း) ပံုေတာ္ ေရာ ေတြ႔ ရလို႔ A နိ ရုဒၶ
လက္ထက္ မွာ မဟာ ယန နဲ႔ ေထရ ၀ါဒ ႏွစ္မ်ိဳး လံုးကိုးကြယ္ တယ္လို႔ထင္စရာ ရွိတယ္။ သူ႔ ဆုေတာင္းမွာ
ေတာ့ ဘုရား ဆုမပန္ ပဲ နိဗၺာန္ ရလိုပါ၏ လို႔သာ ေျပာခဲ့လို႔ ေထရ ၀ါဒ ပိုဆန္တယ္ လို႔ေတာ့ ေျပာႏိုင္တယ္။
မဟာ ယန A ႏြယ္ ၀င္ ေတာေက်ာင္း ဘုန္းႀကီး (A ရည္းႀကီး) ေတြက ပန္းဦးလႊတ္ လို႔ မဟား တရား
ႏွိပ္ကြပ္၊ ဆင္ေခ်းက်ံဴး၊ ျမင္းေခ်းက်ံဳး၊ တာ၀န္ေပး ဆိုတဲ့ လူႀကိဳက္မ်ားလွ တဲ့ မေကာင္းသူပါယ္၊
ေကာင္းသူကယ္ ဇာတ္လမ္း ကေတာ့ လုပ္ဇာတ္ ျဖစ္ဖို႔ လမ္းမ်ား ပါတယ္။ ေတာေက်ာင္း ဘုန္းႀကီး
က်ေတာ့ ႏွိပ္ကြပ္ ၿပီး (၃၇) မင္းနတ္ က်ေတာ့ တီတြင္ ဖန္တီး ခဲ့တယ္ ဆိုရင္ A နိ ရုဒၶ ရဲ ႔ A ေန A ထားကို
စU္းစား စရာ ျဖစ္ကုန္ လိမ့္မယ္။

၁၀၅၇ ေA ဒီ မွာ ပဋိကတ္ သံုးပံု (သာသနာ ေရး) ကိစၥ ေၾကာင့္ သထံု နဲ႔ စစ္ခင္း။ မႏုဟာ မင္းကို သံု႔ပန္း
လုပ္၊ ပုဂံ မွာေကာင္းစြာထား၊ ဘုရားႀကီးတည္၊ သူ႔ေျမး ဟာ ေနာင္ပုဂံ မင္းဆက္ မွာမင္းျဖစ္ ဆိုတဲ့ ကေလး
ကA စ သိတဲ့၊ ရုပ္ရွင္ေတြ တA ံုးA ံုး ရိုက္ၾကတဲ့ ဇာတ္လမ္းနဲ႔ ပါတ္သက္ လို႔ ဘာA ေထာက္ A ထား၊
ဘာေခတ္ၿပိဳင္ A မွတ္ A သား မွ မရွိ၊ လူ၀င္စား က ေျပာတာ၊ A ိပ္မက္ A ရ ေျပာတာ ဆိုရင္ ေတာ့
မတတ္ႏိုင္ပါ။ ဒီ A ေၾကာင္း ကို A ေစာဆံုး ေတြ႔ ရတဲ့ A မွတ္ A သား က ေနာင္ ႏွစ္ေပါင္း ၄၀၀

ေက်ာ္ေလာက္ မွာထိုးတဲ့ ရာမာ ဓိပတိ ရဲ ႔ ကလ်ာဏီ ေက်ာက္စာ ပါ။ A ခိုင္ A မာ ယူလို႔ ရပါ့ မလား။
လြန္ခ့ဲ တဲ့ ႏွစ္ ၄၀၀ ေက်ာ္က ကိစၥ ကို သူကိုယ္တိုင္ ပဲ A နိ ရုဒၶ နဲ႔ A တူ စစ္ခ်ီ ရာမွာ စစ္ သတင္းေထာက္
A ျဖစ္ ပါသြား လို႔ သိသလိုလို ေရး ထားတာ ကို တထစ္ခ် မယူ ႏိုင္ပါ။ A ကယ္၍ ဟုတ္ခဲ့ သည္ဆို
ဦးေတာ့၊ A မ်ား ေျပာ သလို သာသနာ ေရးသက္သက္ ကိစၥ ေၾကာင့္ ေA ာက္ျပည္ ေA ာက္ရြာ ဆင္းၿပီး
စစ္သြား တိုက္ရ တယ္ဆိုတာ A ဲဒီ ေခတ္၊ ေခတ္ၿပိဳင္ မွတ္တမ္း မ်ား A ရ ယံုရ ခက္ႀကီး ပါ။ A နိ ရုဒၶ ေခတ္
မတိုင္ခင္ A င္မတန္ တန္ခိုး ထြားခဲ့တဲ့ ျမန္မာ ျပည္ေရာက္ မြန္ ေတြျပည္တြင္း မညီ မညြတ္ျဖစ္မႈ၊ ႂကြမ္ ေခၚ
Cambodian တို႔ လာတိုက္လို႔ ဒုကၡ ၀ိုင္း၀ိုင္း လည္ ေနခ်ိန္ A ခြင့္ေကာင္း ယူၿပီး ျမန္မာ ကA လြယ္ ကေလး
သြားေရာက္ သိမ္းယူ တာသာ ပိုၿပီး ျဖစ္ႏိုင္ ပါတယ္။

သာသနာ ေရးမွာ မြန္နဲ႔ သီဟိုဠ္ က ပုဂံ ကို A စU္ တစိုက္ ေက်းဇူး ျပဳခဲ့တယ္။ ရွင္A ရဟံ ေၾကာင့္ ေထရ
၀ါဒ ျပန္႔ပြား တယ္လို႔ A စU္ တစိုက္ မွတ္ယူ ခဲ့ၾကတယ္။ ဒီ A ေၾကာင္းဘာမွ မေတြ႔ရ၊ သို႔ေသာ္ သီဟိုဠ္
ရာဇ၀င္ ျဖစ္တဲ့ စူဠ ၀ံသ A ခန္း ၅၈ မွာ Sri Lanka ဘုရင္ ၀ိဇယ ဗာဟု ၁ ေခၚ သိရီ သိဃၤ ေဗာဓိ မင္း
(၁၀၅၉- ၁၁၁၄ ေA ဒီ) က ၁၀၆၀ မွာ ေစာဠ (Tamil) ေက်းကုလား တို႔ ဆူပူ A ုံႂကြမႈ ရန္ ကိုၿဖိဳခြင္း ဖို႔ A နိ
ရုဒၶ ထံက စစ္ကူ ေတာင္းတယ္ လို႔ေတြ႔ ရတယ္။ စူဠ ၀ံသ ရဲ ႔ A ခန္း ၆၀ မွာ ေက်းကုလား
ေတြေသာင္းက်န္း လို႔ ရဟန္း သံဃာ ေတြ ေသေၾက ပ်က္စီး ၿပီး ဗုဒၶ သာသနာ ေမွးမွိန္ လာလို႔
ေက်းကုလား ရန္ကို ခ်ိဳးႏွိမ္ ၿပီးသည့္ေနာက္ ျမန္မာ ရဟန္း ေတာ္ မ်ားကို ေစလႊတ္ ေပးဖို႔ A နိ ရုဒၶ ထံ
A ကူA ညီ ေတာင္းျပန္ လို႔ ၁၀၇၁ မွာေစလႊတ္ ေပးခဲ့တယ္။ ဒါေၾကာင့္ သီဟိုဠ္ သာသနာ A ဓြန္႔ရွည္ခဲ့တယ္
လို႔ A ျပတ္ေရး ထားတဲ့ A တြက္ ပုဂံ ဟာ ဗုဒၶ သာသနာ ေတာ္ ေကာင္းစြာ စည္ပင္ ဖြံ႔ၿဖိဳး ၿပီးျဖစ္တယ္။
ေျမစမ္း ခရမ္းပ်ိဳး A ဆင့္ မဟုတ္၊ ေက်းဇူး ျပဳျခင္း ျပဳရင္ သီဟိုဠ္ ကို ျမန္မာ ကစတင္ ၿပီးသာ
ေက်းဇူးျပဳခဲ့တယ္ လို႔ ေျပာႏိုင္ပါတယ္။

ညီသား ေနာင္မယ္ လို႔ေျပာလို႔ စုကၠေတး နဲ႔ စီးခ်င္းထိုး၊ ႀကီးေလးႀကီး ကိုႏွိမ္နင္း၊ သိၾကားမင္း ကလွံပ်ံ
ဆက္၊ က်န္စစ္သား ကိုေမြးစား စတဲ့ စတဲ့ ကိစၥ ေတြကေတာ့ လူႀကိဳက္မ်ားတဲ့ ပံုျပင္ေတြ A ျဖစ္ A သံုးေတာ္
ခံခ့၊ဲ ခံဆဲ၊ ဆက္လက္ ၍လည္းပဲ A သံုးေတာ္ ခံၾကပါလိမ့္ဦးမယ္။

ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၃)
ထိလိုင္မင္ (၁၀၈၄-၁၁၁၃ ေA ဒီ)
A နိ ရုဒၶ လြန္ၿပီးတဲ့ A ခါ ၿဂီ၀ျဇာ ဘရဏ ႀတိဘုပတိ ေခၚ က်က္သေရ ရွိေသာ မိုးႀကိဳး A ရွင္ သံုးလူ႔ သခင္
ဘြဲ႔ခံသူ မင္းျဖစ္ လာတယ္။ A ေနာ္ ရထာ ရဲ ႔သား၊ ေစာလူးမင္း လို႔ လူသိမ်ားတဲ့၊ ဒီမင္း ဟာ က်က္သေရ
ရွိမရွိ မေသခ်ာ ေပမဲ့ လူ႔ေလာက က ေစာေစာ စီးစီးထြက္သြား ရတာေတာ့ ေသခ်ာတယ္။ ငရမာန္ကန္း
ဦးေဆာင္တဲ့ မြန္သူပုန္ ထလို႔ ျပည္ရြာ ေခ်ာက္ခ်ားၿပီး မင္းပါ A သက္ ဆံုးရံႈး ရတယ္ ဆိုတာ ဟုတ္ဟန္
တူတယ္။ ဒါကလြဲ လို႔ သူ႔A ေၾကာင္း ဘာမွ မသိလို႔ ဆက္ေျပာဖို႔ မျဖစ္ႏိုင္ပါ။
သူ႔ေနာက္ မွာ နန္းတက္တဲ့ ထိလိုင္မင္ ကေတာ့ က်န္စစ္သား ဆိုတဲ့ နာမည္ နဲ႔ ျမန္မာ ရာဇ၀င္ မွာ
လွ်မ္းလွ်မ္းေတာက္ ခဲ့တယ္။ နာမည္ႀကီး တဲ့ ေနရာ မွာ ေရွ ႔လူ A နိရုဒၶ ထက္ေတာင္ နည္းနည္း
ပိုခ်င္ေသးတယ္။ သူ႔ရဲ ႔ ဇာတ္လမ္း ေလးေတြ ကလည္း ဂ်ိမ္းစ္ဘြန္း ကားလို A ႏု A ရြ၊ A လွ A ပ၊ A ပစ္
A ခတ္၊ A ညႇစ္ A သတ္ ကေလး ေတြနဲ႔ ႂကြရြ ေနေတာ့ A င္မတန္ နားေထာင္ခ်င္ စရာ ေကာင္းတယ္။
A လြန္ ဘုန္းႀကီး ေသာမင္းေပ ကပဲ။ သူ႔ A ေၾကာင္း ဘာမ်ားသိရ မလဲ။ ၾကည့္ၾက ရေA ာင္လား။
ထိလိုင္မင္ ကို A နိ ရုဒၶ ရဲ ႔ သားA ရင္း လိုလို၊ ဒူးမနာ သားလိုလို ေရွး ရာဇ၀င္ က်မ္း မ်ားက
ေရးခဲ့ၾကတယ္။ မွန္နန္း ရာဇ၀င္ ပထမတြဲ။ A ပုဒ္ ၁၃၀ မွာ “က်န္စစ္သား သည္ A ေနာ္ ရထာ
ႏွင့္ယွU္ေသာ ပဋိ သေႏၶ မွ ေမြးသူ” လို႔ဆိုခ့ဲ ၿပီး ဒီက်မ္း၊ ဒီA တြဲ မွာပဲ A ပုဒ္ ၁၃၉ ေရာက္ေတာ့

က်န္စစ္သား က မိမိ သမီးကို A ေနာ္ ရထာ ရဲ ႔ေျမး နဲ႔ လက္ဆက္ ေစလိုတဲ့ A တြက္ “ငါ့ A ရွင္ ေျမးေတာ္
ျဖစ္ေသာ ေစာယြမ္းႏွင့္ ထိမ္းျမားေပးA ံ့” လို႔ဆိုျပန္တယ္။ ငါ့ခမည္းေတာ္ လို႔မဆို။ ဆိုခ့ဲ ရင္လည္း
A ေဒၚနဲ႔တူ ကိုေပးစား သလိုျဖစ္ေန မွာကိုး။
ေA ဒီ ၁၅၁၆ မွာ ေလွာ္ကား သံုးေထာင္မွဴး စပ္ဆိုတ့ဲ မင္း တရား ေရႊထီး Eခ်င္း A ပုဒ္ ၅ မွာ-

“ေနာ္ ရထာ ၏ ဆက္ကာ ေျမးသား၊ တလပ္ ျခားရွင့္၊ တိုင္းကား ႏိုင္ငံ၊ ျပည္ ပုဂံ ကို၊ တတန္ ကိုးေယာက္၊
လြန္ၿပီး ေျမာက္မွ” လို႔ စပ္ဆိုခဲ့ လုိ႔ A နိ ရုဒၶ မင္းဆက္ ဟာ ၀ျဇာ ဘရဏ ေသၿပီးတစ္ဆက္ ျပတ္ခဲ့တယ္
လို႔ဆိုရမယ္။
ေA ဒီ ၁၇၂၅ မွာ ဦးေဖ်ာ္ စပ္ဆိုတဲ့ ပလိပ္စား Eခ်င္း A ပုဒ္ ၃၀ မွာ-

“ေစာလူး စံေျမာက္၊ ႏွစ္ဆယ့္ ေျခာက္တြင္၊ ေခ်ာက္ေခ်ာက္ ခ်ားခ်ား၊ မင္းၾကား မခ်ပ္၊ ႏွစ္ႏွစ္ လပ္ေသာ္” လို႔
ေတြ႔ ရတဲ့ A တြက္ ၀ျဇာ ဘရဏ ေသၿပီး မင္းမဲ့ ကာလ ႏွစ္ႏွစ္ ၾကာခဲ့တယ္။ မြန္သူပုန္ A ႏၲရာယ္ ေၾကာင့္
ကလန္၊ သံပ်င္ ထဲက A ေတာ္ ဆံုး၊ A စြမ္းဆံုး ပုဂၢိဳလ္ ထိလိုင္မင္ ကို A ားလံုးက ေက်ေက် နပ္နပ္
မင္းေျမႇာက္လိုက္ ၾကတယ္။ ၁၀၈၄ မွာ မင္းျဖစ္ေပမဲ့ မြန္သူပုန္ ရန္ကို A ၿပီး ႏွိမ္ၿပီး တိုင္းျပည္ ေA းခ်မ္း
သာယာတဲ့ ၁၀၈၆ မွ ဘိသိက္ ခံၿပီး မင္းA ျဖစ္ ရယူ တယ္ လို႔ ပညာရွင္ မ်ားက ေကာက္ခ်က္
ဆြဲၾကပါတယ္။
ဒါေၾကာင့္ ထိလိုင္မင္ ကို A နိ ရုဒၶ ရဲ ႔သား ဆိုတဲ့ A ဆိုကို ပယ္ၿပီး ငတပါးမင္း လို႔ယူရ ပါမယ္။ A မ်ား သူငါ
ထဲမွာ A စြမ္း A စ A ရွိဆံုး က်န္ေန ရစ္တဲ့ စစ္သား ႀကီး မို႔ က်န္စစ္သား လို႔ေခၚတယ္ ဆိုတဲ့ စကား
ဟာလည္း ရီစရာ ေတာင္ေကာင္း ေလာက္ေA ာင္ လြဲပါတယ္။ ကလန္ စစ္သာ လို႔ ေက်ာက္စာ မွာ ေတြ႔
ရတာ ေတာ့ရွိတယ္။ ကလန္ ဆိုတာ A ုပ္ခ်ဳပ္ေရး A ရာ ရွိ ရာထူး၊ စစ္သာ ဆိုတာ A မ်ားသံုး ခုေခတ္
စစ္သား မဟုတ္။ စစ္သား လို႔ A ဲဒီ ေခတ္က မေခၚ၊ စစ္ သူရဲ လိ႔သ
ု ာ ေခၚပါတယ္။ စစ္သာ က ရိုးရာ
A လိုက္ ၿမိဳ ႔နယ္ ေက်းရြာ ကိုA ုပ္ခ်ဳပ္ ရသူ လို႔ A ဓိပၸါယ္ ရတယ္။ ၀မ္းတြင္း ၿမိဳ ႔နယ္၊ ထီးလိွဳင္ ၿမိဳ ႔သူႀကီး၊
ရြာသူႀကီး လို႔ေျပာတာပါ။ ဒါကို စစ္သား လုပ္ၿပီး က်န္စစ္သား A စြမ္းျပလိုက္ တဲ့စစ္ပြဲ ေတြကို ရာဇ၀င္ မွာ
မနည္း ပါဘူး။ A နိ ရုဒၶ ကစစ္တိုက္ ရင္းေျမပံု ဘုရား ျဖန္႔ေ၀ သလို သူကလည္း စစ္တုိက္ ရင္း မ်ိဳးဆက္
ျဖန္႔ေ၀ တယ္ေျပာ ရေလာက္ေA ာင္ ေတြ႔ ရာေနရာ တစ္ရြာ တစ္က်ီေဆာက္လိုက္တာ A ားက်
စရာႀကီးေနာ္။
ဘိသိက္ ခံေတာ့ ၿဂီႀတိ ဘု၀နာ ဒိတ် ဓမၼ ရာဌာ ပရ မိသြ ရ ဗလ စကၠ၀ရ္ ဆိုၿပီး ေခၚရင္း နဲ႔ ေလျဖတ္
သြားႏိုင္ေလာက္ တဲ့ ဘြဲ႔ရွည္ႀကီး ကိုခံယူ ေတာ္မူတယ္။ A လြန္ A င္မတန္ က်က္သေရ ရွိေတာ္ မူထ ေသာ
သံုးေလာက ၏ ေနမင္း၊ တရားမင္း ဟု A ေခၚခံ ထိုက္သည့္ A ဆူဆူ ေသာမင္း တို႔၏ A ရွင္ ဘ၀ရွင္
စၾက၀ေတး မင္းႀကီး လို႔ A နက္ျပန္ ရမယ္။ ထိလိုင္မင္ A ေၾကာင္း ကိုေတာ့ ေက်ာက္စာ ေတြက တဆင့္
A ေတာ္ေလး သိႏိုင္ ပါတယ္။ သို႔ေသာ္ ထိုးသမွ် ေက်ာက္စာ A ားလံုး ကမြန္ ဘာသာ နဲ႔ျဖစ္ ေနတဲ့
A တြက္ မြန္-ျမန္မာ ခ်စ္ၾကည္ေရး ကိုေရွးရႈ တဲ့ A ေနနဲ႔ ထိုးခဲ့ တာလား။ မြန္ယU္ေက်းမႈ ကို သေဘာက်
လို႔လား။ သူကိုယ္တိုင္ ကေရာ မြန္ေသြး ေႏွာ သလား၊ စU္းစား စရာ ေတြ ခ်န္ထား ရစ္သလုိ ပါပဲ။
ေရႊစည္းခံု ေက်ာက္စာ စစခ်င္း- ငါသည္ ၿဂီေကၼၾတ (ပ်ဴၿမိဳ ႔ေတာ္) ကိုတည္ေသာ ဗိႆႏိုး နတ္မင္းႀကီး
၀င္စား သူျဖစ္ ေတာ့သည္ လို႔ တြယ္လိုက္ပါတယ္။ ဖခင္ က A ာဒၵိစ ေနမ်ိဳး၊ မိခင္ က Uသွ်စ္သီးမ်ိဳး လို႔ေရး
ပါတယ္။ A နိ ရုဒၶ ရဲ ႔သားလို႔ ဒီေက်ာက္စာ မွာလည္း မေတြ႔၊ ဘယ္ေခတ္ၿပိဳင္ ေက်ာက္စာ မွာမွ မေတြ႔ရပါ။
ဒီလို ၾကြားတာ ေတြက ရာဇ၀င္ တန္ဖိုး မရွိ ေပမဲ့ ဆက္ေရးတဲ့ A ခ်က္ A လက္ ေတြက ေတာ့တန္ဖုိး
ရွိပါတယ္။ သူ႔ လက္ထက္ သူပုန္၊ သူကန္ ဆူပူပံု၊ ႏွိမ္နင္း ရပံု၊ ျပန္လည္ ထူေထာင္ေရး လုပ္ရ ပံုေတြပါလို႔
မြန္သူပုန္ ထဖူးတယ္ ဆိုတဲ့ A ခ်က္ ကိုA တည္ယူ ႏိုင္ပါတယ္။ ဘုရင္ ျဖစ္တဲ့ A ခါ A မ်ားျပည္သူ
သာယာ၀ေျပာ ေA ာင္ A ုပ္ခ်ဳပ္ပါမည္ လို႔ ေက်ာက္စာ မွာ ကတိျပဳပါတယ္။

ထိလိုင္မင္ ဟာ A ေျပာနဲ႔ A လုပ္ညီ တဲ့ မင္းေကာင္း မင္းျမတ္ ဆိုတာ ကို A ျခားေက်ာက္စာ ေတြ
ကသက္ေသ ျပပါတယ္။ စိုက္ပ်ိဳးဖို႔ ကန္ဆည္၊ ေျမာင္းတူး၊ ဆည္ေဆာက္ A လုပ္ေတြ ကို ဘုရင့္ A မိန္႔ နဲ႔
လုပ္ေစတယ္။ မြန္ေဒသ မွာ ပ်က္စီးေနတဲ့ ေရွးဘုရား တစ္ဆူကို ၁၀၉၈ ခု Eၿပီ ၁၆ ရက္ေန႔ မွာ ျပဳျပင္
တယ္။ ဘုန္းႀကီးေက်ာင္းမ်ားစြာ တည္တယ္။ လယ္ယာ ေျမမ်ားစြာ ကိုသာသနိက ေျမ A ျဖစ္လွဴတယ္
(ဘုန္းႀကီးေက်ာင္း ကိုလယ္လွဴ တဲ့ကိစၥ ဟာ ေနာက္မင္း ေတြ လက္ထက္ မွာ ျပႆနာႀကီး
ျဖစ္လာခဲ့တယ္) ပိဋကတ္သံုးပံု တစ္စံု ကူးေစတယ္။ သဘင္ A တတ္ကို တိုးတက္ေစတယ္။ သစ္ပင္
ပန္းမာန္ မ်ားစိုက္ပ်ိဳး ေစတယ္။ ျပည္သူ မ်ားစာရိတၲ ေကာင္းဖို႔ သြန္သင္ ဆံုးမတယ္။ ၁၁၀၁ ဒီဇင္ဘာ မွာ
တည္ၿပီး ၁၁၀၂ Eၿပီ မွာၿပီးတဲ့ နန္းေတာ္သစ္ ကိုေဆာက္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ဘယ္ေက်ာက္စာ မွာမွ ေရွးရာဇ၀င္
မ်ားမွာ ထပ္ကာ တလဲလဲ ပါတဲ့ A နိ ရုဒၶ လက္ေA ာက္မွာ A မႈထမ္းၿပီး နာမည္ႀကီး ခဲ့ပံုမ်ား နဲ႔ မင္းပ်ိဳ
မင္းလြင္ ဘ၀ က A ခ်စ္ ဇာတ္လမ္း မ်ားကို မေတြ႔ ရပါ။
ထိလိုင္မင္ ရဲ ႔ ဇာတ္သိမ္း ကို ရာဇကုမာရ္ ေက်ာက္စာ မွာေတြ႔ ရတယ္။ ၁၁၁၂ ေA ဒီ မွာ နန္းသက္ ၂၈
ႏွစ္စိုးစံၿပီး မင္းႀကီး သိယ္ခမူနာ ေနစU္ တိေလာက ၀ဋံ သကာ ေဒ၀ီ နဲ႔ ရတဲ့ သားေတာ္ ရာဇကုမာရ္
ကခ်ည္းကပ္ ၍A ဖ ကိုယ္စား ျပဳခဲ့တဲ့ ေကာင္းမႈ ကုသိုလ္ မ်ားကို ေလွ်ာက္ထား တဲ့A တြက္ မင္းႀကီးက
ေကာင္ေလွာင္ေတဟ္၊ ေကာင္ေလွာင္ေတဟ္ လို႔ ေရရြတ္ သာဓု A ႏု ေမာဒနာ ေခၚခဲ့တယ္။ ဒါေပမဲ့
ဒီေလာက္ လိမ္မာ လွတဲ့ သားေတာ္ ကိုထီးနန္း မေပးပဲ ေျမးေတာ္ စည္သူ ၁ ေခၚ A ေလာင္း စည္သူ ကို
ထီးနန္း ေပးတယ္။ ဒီA ေၾကာင္း ၀ိ၀ါဒ ေတြကြဲျပား လြန္းလွလို႔ စည္သူ ၁ A ခန္း ေရာက္မွ ေဖာ္ျပ
ပါရေစေတာ့။
ထိလိုင္မင္ လက္ထက္ မွာ ထင္ရွားတဲ့ A ခ်က္ ေတြက ေတာ့ ဗိႆႏိုး ပူေဇာ္ပြဲ မ်ားကို A လြန္ A ေရးေပး
က်င္းပျခင္း နဲ႔ A ထက္တန္း ရာထူး မ်ားကို A ခ်ိဳ ႔ မြန္မ်ား ကို ေပးA ပ္ျခင္း ေတြကို ေတြ႔ရတယ္။ ဘာပဲ
ေျပာေျပာ ဒီေလာက္ သိရ တာနဲ႔ ကိုထိလိုင္မင္ ဟာ A စြမ္း A စ ရွိတဲ့ မင္းေကာင္း မင္းျမတ္ တစ္ပါး၊ ပုဂံ
ကိုထိပ္တန္း ပို႔ႏိုင္ခ့ဲ သူဆိုတာ ထင္ရွား လွပါၿပီ။ ပံုျပင္ ေတြ မပါလည္း ရပါတယ္ဗ်ာ။
ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၄)
စည္သူ (၁) (၁၁၁၃- ၁၁၆၃ ေA ဒီ)
လိမၼာ လွတဲ့ သားေတာ္ ရာဇကုမာရ္ ကိုထီးနန္း မေပးပဲ ေျမးေတာ္ ပထမ စည္သူ သို႔မဟုတ္ လူသိမ်ားတဲ့
A ေလာင္း စည္သူ ကိုဘဇာေၾကာင့္ ထိလိုင္မင္ ကထီးေမြ နန္းေမြ A ျဖစ္ေရြးခဲ့ သလဲ ဆိုတဲ့ ပုစၧာႀကီး
တစ္ပုဒ္ ၿပီးခဲ့ တဲ့ A ပိုင္းတုန္း က ေပးခဲ့မိတယ္။ မွန္နန္း ရာဇ၀င္ A ပုိဒ္ ၁၃၈ နဲ႔ ၁၃၉ မွာ ေဖာ္ျပထားတဲ့
A မ်ားသိတဲ့ A ေၾကာင္း ကေတာ့ ထိလိုင္မင္ နန္းတက္ၿပီး ၂ ႏွစ္A ၾကာ မွာ သားA ရင္း ရာဇကုမာရ္
ေပၚေပါက္လာ ေပမဲ့ ေျမးေတာ္ စည္သူ ကိုထီးေမြ ေပးၿပီးျဖစ္ ေနၿပီ။ ရာဇကုမာရ္ ကဒါကို ေက်နပ္
စြာလက္ခံ ပါတယ္ လို႔လြမ္းေလာက္ေA ာင္ ေရးပါတယ္။ သို႔ေသာ္……..
နန္းတက္ၿပီး ၂ ႏွစ္ A ၾကာမွာ သားေတာ္ေပၚလာရိုးမွန္ခ့ရ
ဲ င္ ေA ဒီ ၁၀၈၆ ခုႏွစ္က ျဖစ္ရမယ္။ ၁၁၄၅ ေA ဒီ
မွာ ေရးထိုး တဲ့ ေက်ာက္စာ A ရ ေျမးေတာ္ စည္သူ ကို ၁၀၈၉ ခုႏွစ္မွ ေမြးတယ္ဆိုေတာ့ ေျမးကို ထီးေမြ
ေပးၿပီး ျဖစ္ ေနလို႔ သားေတာ္ မရခဲ့ရွာ ဆိုတဲ့ လြမ္းစရာ ဇာတ္လမ္းကို ပါယ္သင့္တယ္။ မေတာ္ တဆ
ျဖစ္တာ မဟုတ္ပဲ ႏိုင္ငံေရး A ရ လိုA ပ္လို႔ A ေသ A ခ်ာ တြက္ခ်က္ၿပီး မွလုပ္ခဲ့တာ လို႔ေကာက္ခ်က္
ခ်ရမယ္ ထင္တယ္။ ဒါနဲ႔ ပထမ စည္သူ ဟာ ဘယ္သူ႔ မ်ိဳးရိုးလဲ ဆိုတာ ကိုေလ့လာ ၾကျပန္တယ္။
ထိလိုင္မင္ နဲ႔ ရာဇကုမာရ္ သားA ဖ ႏွစ္ေယာက္လံုး မင္းရိုး မဟုတ္ခဲ့ၾက ေပမဲ့ စည္သူ ကေတာ့
ေရွးမင္းရိုးက ေပါက္ဖြားတယ္ လို႔ A စU္A ဆက္ ဆိုခဲ့ၾကေတာ့ ဘယ္သူ႔မင္းရိုး ကေပါက္ဖြား သလဲ။
ဘယ္မင္းသား လဲ?

မွန္နန္း ရာဇ၀င္ ရဲ ႔A လိုA ရ ေတာ့ စည္သူ (၁) ရဲ ႔ A ေဖဟာ A နိ ရုဒၶ ရဲ ႔ေျမး ေစာယြန္းလို႔ဆိုတယ္။
ေခတ္သစ္ သမိုင္း ပညာရွင္ တို႔က ေတာ့ သထံု နန္းက် မႏူဟာ လို႔ A မ်ားေခၚေနၾကတဲ့ မကုဋ မင္းရဲ ႔
ေျမး နဂသၼန္း ပဲ လို႔ မြန္ေက်ာက္စာ A ေထာက္A ထား ေတြန႔ဲ ေျပာၾကတယ္။ ငရမာန္ကန္း ပုန္ကန္ စU္က
ထိလိုင္မင္ ဟာသမီးေတာ္နဲ႔ မကုဋ ရဲ ႔ေျမးကို ေပးစားၿပီး သူတို႔ေမာင္ႏွံ ရဲ ႔သားကို နန္းညႊန္႔ နန္းလွ်ာ
ျပဳေစျခင္း ျဖင့္ မြန္ေရာ ျမန္မာ ပါ မျငင္းႏိုင္ ေA ာင္ တြက္ခ်က္ စီမံေတာ္မူတယ္ ဆိုတဲ့ A ဆိုရွိတယ္။
စည္သူ (၁) ကနာမည္ေတြ A မ်ားသား၊ ေဇယ် သူရ၊ A ေလာင္းစည္သူ ဆိုတဲ့ ခန္႔ညားတဲ့ A မ်ားသိ
နာမည္ေတြ တင္ မက ေက်ာက္စာ ပါA မည္ေတြ ကေတာ့ သက္တ၀္ရွည္၊ ေရႊဂူ ဒါယကာ၊ ၿဂီႀတိ ဘု၀နာ
ဒိတ် ပ၀ရ ဓမၼ ရာဇ (သူ႔ A ဖိုး ထိလိုင္မင္ ရဲ ႔ဘြဲ႔ေတာ္ A တိုင္း) ဆိုတာေတြ ေတြ႔ရတယ္။ ေရႊဂူ ဒါယကာ လို႔
A မည္တြင္ေစတဲ့ ပုဂံ ေရႊဂူႀကီး ဘုရား နံရံ မွာ သူ႔A ေၾကာင္း ပါဠိ သသၤကရိုက္ ႏွစ္ဘာသာ နဲ႔ေရးထိုး
ထားတဲ့ ႏွစ္မ်က္ႏွာ ေက်ာက္စာ A ရ ေရႊဂူႀကီး ဘုရား ကို ေမ ၁၇၊ ၁၁၃၁ တနဂၤေႏြ ေန႔မွာ စတင္
တည္ေစ၍ ဒီဇင္ဘာ ၁၇၊ ၁၁၃၁ ၾကာသာပေတး ေန႔မွာ A ၿပီးသတ္တယ္။ တိုင္းခန္းလွည့္
လည္ေတာ္မူတယ္ လို႔လူေျပာ မ်ားေပမဲ့ A ေထာက္A ထား မရွိ၊ A သက္ (၇၇) ႏွစ္ A ထိ ေနရၿပီး ၁၁၆၅
မွာ ပ်ံလြန္ ေတာ္မူ တယ္လို႔ ယူဆၾကတယ္။
A နည္းဆံုး A ႏွစ္ငါးဆယ္ ေလာက္ ရွည္လ်ားတဲ့ သူ႔လက္ထက္ မွာ သူ႔ဘိုးေA ထိလိုင္မင္ လို ေျပာစမွတ္
ျပဳေလာက္ ေA ာင္ စြမ္းေဆာင္ ႏိုင္တာ မ်ိဳး ဘာတစ္ခု မွ မေတြ႔ရပါ။ ျမန္မာ ဘာသာ နဲ႔ေက်ာက္စာ တစ္ခ်ပ္
မွ မထိုးခဲ့ ပါ။ ထိလိုင္မင္ ရဲ ႔ ေရႊစည္းခံု ေက်ာက္စာ ေA ာက္ေျခ ကဆက္ၿပီး မြန္ဘာသာ နဲ႔ စာေၾကာင္း
ေလးေၾကာင္း ေလာက္ ထိုးတယ္။ A ထက္ ကေဖာ္ျပခဲ့တဲ့ ေရႊဂူႀကီး ေက်ာက္စာ ရွိတယ္။ ဒါပဲ။
ဒါေပမဲ့ စည္သူ (၁) ဟာ ေႏွာင္းေခတ္ ပညာရွင္ေတြ A တြက္ ပုစၻာ ေတြ ခ်န္ထားခဲ့တယ္။ A ထူး သျဖင့္
သူ႔မ်ိဳးႏြယ္န႔ဲ ပါတ္သက္လို႔ေပါ့။ စည္သူ (၁) ဟာ ေစာလူး သား ေစာယြန္း နဲ႔ ထိလိုင္မင္ သမီး ေရႊA ိမ္စည္
တို႔က ေပါက္ဖြား လာတဲ့ ဗမာ A စစ္လား၊ မကုဋ ေျမး နဂသၼန္း နဲ႔ ေရႊA ိမ္စည္ တို႔ရဲ ႔သား မြန္-ဗမာ
ကျပားလား ဆိုတ့ဲ ျပႆနာ ဟာ သမိုင္း ေသာတုဇန ေတြA ၾကား တုတ္ထမ္း ၿပီး A ျငင္းပြား စရာ
ျဖစ္ခဲ့ရတယ္။ တကယ္ေတာ့လည္း သူဟာ ဘယ္ ဖေA နဲ႔ ရရ၊ ပေဒသရာဇ္ ဟာ ပေဒသရာဇ္ ပဲမို႔
A ခ်ိန္ကုန္ခံၿပီး ဆက္စU္းစား ေနစရာ မလိုေလာက္ပါဘူး။
ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၅)
Iမ္တ၀္သွ်င္ (၁၁၆၃- ၁၁၆၅ ေA ဒီ)
Iမ္တ၀္သွ်င္ ဆိုတာ A ီဂ်စ္မွာ ဘုရင္ ကို A ိမ္ႀကီးရွင္ လို႔ A ဓိပၸါယ္ ရတဲ့ ဖာရိုး (Pharaoh) လို႔ေခၚသလို၊
ပထမ A င္း၀ ေခတ္ေႏွာင္းက ဘုရင္ ကိုေရႊနန္းေက်ာ့ရွင္ လို႔ေခၚခဲ့သလိုမ်ိဳး A ိမ္ေတာ္ သခင္ ေရႊနန္းရွင္
ဆိုတဲ့ A ဓိပၸါယ္ နဲ႔ေခၚဆို တာပါ။ ရာဇ၀င္က်မ္း မ်ား A လိုA ရ နရသူရ ေခၚ နရသူ ေခၚ ကုလားက်
မင္းျဖစ္ပါတယ္။
A ိမ္ေတာ္ သခင္ ေရႊနန္းရွင္ ဆိုေတာ့ သူ႔လက္ထက္ မွာ နန္းေတာ္သစ္ မ်ားေဆာက္ေလ သလား လို႔
သံသယ ျဖစ္ဖြယ္ ရွိတဲ့ ဒီမင္းဟာ ပုဂံေခတ္ ပထမပိုင္း ေခၚ မြန္ယU္ေက်းမႈ ႀကီးစိုး လႊမ္းမိုးတဲ့ ေခတ္ နဲ႔
ဒုတိယ ပိုင္း လို႔ဆို ႏိုင္တ့ဲ ျမန္မာ မႈ သက္သက္ A ေရးေပးလာတဲ့ ေခတ္ ႏွစ္ခုတ့ဲ junction လို႔ဆိုရမယ္။
၁၁၆၃ မွာနန္းတက္ တယ္ဆိုတ့ဲ A ေပၚမွာလည္း ၀ိ၀ါဒ ကြဲျပားၾကတယ္။ ပါေမာကၡ Luce ရဲ ႔A ဆိုA ရ
ပထမ စည္သူ ဟာ ၁၁၆၀ မွာ နတ္ရြာစံ တာေသခ်ာ တဲ့A တြက္ Iမ္တ၀္သွ်င္ နန္းတက္ တာ ၁၁၆၀
ထက္ဘယ္နည္းနဲ႔ မွ ေနာက္က် စရာ A ေၾကာင္းမရွိဘူး လို႔ဆိုပါတယ္။
ပုဂံ ဘုရား ေတြထဲမွာ A ႀကီးတကာ့ A ႀကီးဆံုး၊ တည္ေဆာက္ပံု A င္မတန္ သပ္ရပ္ ေကာင္းမြန္တဲ့
ဓမၼရံႀကီး ဂူဘုရား ရဲ ႔ဒယကာ ဟာ Iမ္တ၀္သွ်င္ ပဲလို႔ သမိုင္း ဆရာေတြ တညီတညႊတ္ တည္းသေဘာ

မတူေတာင္ ျငင္း၀ံ့တဲ့ သူေတာ့ မရွိ ၾကပါ။ ဒီေလာက္ ႀကီးက်ယ္၊ ျမင့္မား၊ ခန္႔ထည္ တဲ့ ဂူဘုရားႀကီး
ကိုႏွစ္တိုတို နဲ႔ A ၿပီးသတ္ ဖို႔ မျဖစ္ႏိုင္ လို႔ သူနန္းတက္ တာ ၁၁၆၀ ကျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
Iမ္တ၀္သွ်င္ ဟာ နရသူ A ျဖစ္န႔ဲ ရာဇ၀င္ က်မ္းမ်ား မွာ A သံုးေတာ္ခံ ရစU္က ခမည္းေတာ္၊ ေနာင္ေတာ္
ေတြကို လုပ္ႀကံ ၿပီး ထီးနန္း လုယူတဲ့ A င္မတန္ ရက္စက္ေသာ၊ ဖိစီး ႏွိပ္စက္ေသာ လူဆိုး ဇာတ္ရုပ္ နဲ႔
ပါ၀င္ခဲ့ ရရွာတယ္။ နာမည္ကိုက ကုလားက်မင္း လို႔ဆိုထားတဲ့ A တြက္ ဒီမင္းကို ဘယ္ကုလား သတ္သလဲ
ဆိုတာ ေမးစရာ ျဖစ္ရ ျပန္တယ္။ မွန္နန္း ရာဇ၀င္ (A ပိုဒ္ ၁၄၂) မွာ Iမ္တ၀္သွ်င္ ဟာ ပဋိကၠရား
မွကုလားမ်ား ရဲ ႔လုပ္ႀကံျခင္း ခံရတယ္ လို႔ဆိုတယ္။ သီဟိုဠ္ ရာဇ၀င္ ျဖစ္တဲ့ စူဠာ ၀ံသက်မ္း မွာေတာ့
သီဟိုဠ္ မင္း ပထမ ပရာၾကမ ဗာဟု (၁၁၆၄- ၁၁၉၇) ဟာ A ာဒိစၥ A မတ္ ကို စစ္ဦးစီးခ်ဳပ္ ခန္႔ၿပီး ပုဂံ
ကိုစစ္ခ်ီ ေစရာ ႏိုင္ငံကို A လိုေတာ္ျပည့္၍ မင္းကိုလည္း သတ္ရ၏ လို႔ ဆိုထားေတာ့ မေျပးေသာ္လည္း
ကန္ရာရွိ သူ႔လက္ထက္မို႔ သူ႔ သတ္တာေနမွာေပါ့ လို႔ ယူဆ ၾကျပန္တယ္။ သီဟိုဠ္ ကုလားက သတ္သတ္၊
ပဋိကၠရား ကုလား ကသတ္သတ္ ႏိုင္ငံျခားသား သတ္လို႔ ေသရတယ္ ဆိုတာေတာ့ ေသခ်ာေလာက္တယ္။
တိုင္းျပည္ပ်က္ေနခ်ိန္ မို႔ သူ႔ A ေၾကာင္း ဘာမွေထြေထြ ထူးထူး ေျပာစရာ မရွိေပမဲ့ သူနဲ႔ သူ႔ေA ာက္က
စည္သူ (၂) ၾကားမွာ ျဖစ္ခ့တ
ဲ ဲ့ ကိစၥ ေတြA ေပၚ ၀ိ၀ါဒ ကြဲျပား ၾကတာကိုေတာ့ ေျပာစရာ ရွိတယ္။
ေရွး ရာဇ၀င္ က်မ္း A ဆက္ဆက္ မွာ နရသူ နဲ႔ နရ ပတိ စည္သူ (စည္သူ ၂) ၾကားမွာ ၁၁၇၁ ကေန ၁၁၇၄
A ထိ မင္းျပဳ စိုးစံတဲ့ မင္းယU္ နရ သိခၤ ဆိုတာ ကိုထည့္သြင္း ထားတယ္။ တကယ္တမ္းက်ေတာ့
Iမ္တ၀္သွ်င္ နဲ႔ ဒုတိယ စည္သူ ၾကား မွာဘယ္မင္း မွမရွိပါ။ တိုင္းျပည္ပ်က္ ေနတဲ့ ကာလ ဆိုၿပီး မင္းမဲ့
ကာလ ကိုးႏွစ္ လို႔သာ ပညာရွင္မ်ားက ယူၾက တယ္။ သို႔ေသာ္ ေႏွာင္းေခတ္ ေတြ႔ရွိ လာတဲ့ A သိသစ္
မ်ားA ရ မင္းမဲ့ ကာလ ရွိခဲ့ ေပမဲ့ ကိုးႏွစ္ မဟုတ္ပဲ ေလးႏွစ္ထက္ မပိုဘူး လို႔ ဆိုၾက ျပန္ပါတယ္။
Iမ္တ၀္သွ်င္ ကို သီဟိုဠ္ မင္း ပထမ ပရာၾကမ ဗာဟု ကသတ္တယ္ လို႔ ေရးထားတဲ့ သီရိ လကၤာ ရဲ ႔ စူဠာ
၀ံသက်မ္း A ရ A ႏွစ္ ႏွစ္ဆယ္ေက်ာ္ ရဲမက္ A င္A ားစု ထားတဲ့ စစ္A င္A ားႀကီး သီဟိုဠ္ မင္းဟာ A ဲဒီ
A ခါ ကသူရဲ တစ္ေထာင္ ေလာက္သာ ရွိတဲ့ ပုဂံ စစ္A င္A ား ကို လွ်ပ္တစ္ျပက္ တိုက္ခိုက္
ၿပီးမင္းေနျပည္ေတာ္ ပုဂံ ကို ယာယီ သိမ္းႏိုင္ခ့ဲ ေပမဲ့ ျပင္းထန္ လွတ့ဲ A ပူရွိန္ နဲ႔ တြန္းလွန္ ထႂကြ ၾကမဲ့
တိုင္းရင္းသား တို႔ A ေရးေၾကာင့္ စည္သူ (၂) ကို မင္းA ျဖစ္ A သိA မွတ္ျပဳ ၿပီး မဟာမိတ္ျပဳကာ ျပန္လည္
ဆုတ္ခြာ ၾကတယ္ လို႔ ဆိုပါတယ္။ နန္းတက္ စမွာ A ေျခ A ေန ကရႈပ္ေထြးၿပီး မင္းသစ္ ကလည္း A ာဏာ
မဲ့သလို ျဖစ္ေနေလေတာ့ ၁၁၆၅ ကေန ၁၁၇၄ A ထိ ကိုးႏွစ္ တာကို မင္းမဲ့ ကာလ လို႔ ေျပာခဲ့ မိတာ
ျဖစ္သတဲ့။ တကယ္ေတာ့ စည္သူ (၂) နန္းရ တာ ၁၁၆၈ ကလို႔ A ေသ A ခ်ာ ေျပာႏိုင္ပါ သတဲ့။
ဆိုေတာ့ ျမန္မာ ရာဇ၀င္ က်မ္းေတြ ထဲက မင္းယU္ နရသိခၤ ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဘယ္လဲ လို႔ေမး စရာ ရွိလာ
ပါေတာ့ တယ္။ တိုင္းျပည္ ပ်က္မေလာက္ ဒုကၡ ေရာက္ခ်ိန္မွာ မင္းမဲ့ ကာလ လို႔ မေရးခ်င္လို႔လား။
A မွတ္မွားၾက လို႔လား။ ဘာလား၊ ညာလား ေသခ်ာ မသိရပဲ မရွိတဲ့ မင္းယU္ နရ သိခၤ ကိုဇြတ္ထည့္
လိုက္တယ္။ ပုဂံမင္းဆက္မွာ နရ သိဃၤ Uစၥနာ နဲ႔ မင္ယန္ ဆိုတဲ့ မင္းႏွစ္ပါး ရွိတယ္။ သူတို႔ ႏွစ္ေယာက္
ကိုစုေပါင္း ၿပီး မင္းယU္ နရ သိခၤ လုပ္လိုက္ေတာ့ တကယ္ရွိတဲ့ နာေတာင္မ်ာ နဲ႔ ကႅစြာ ၾကားက နရ သိဃၤ
Uစၥနာ ဆုိတဲ့ မင္းက ဆိုင္ရာ ေနရာ မွာ မပါေတာ့ပဲ သူတကယ္ နန္းရတဲ့ ၁၂၃၁ ထက္ကို A ႏွစ္
ေျခာက္ဆယ္ ေစာၿပီး ေတာ့လည္းေကာင္း၊ စည္သူ (၃) Uစၥနာ နဲ႔ စည္သူ (၄) တရုတ္ပႅိယ္ ၾကား ၁၂၅၆ မွာ
မင္း A ျဖစ္ တစ္ႏွစ္ေတာင္ မျပည့္ရွာတဲ့ မင္ယန္ ကလည္း တကယ္ မင္းျဖစ္တာထက္ (၈၅) ႏွစ္ေစာၿပီး
မင္းျဖစ္ရ ရွာေတာ့တာေပါ့။ လုပ္လိုက္ ပံုမ်ား။
ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၆)
စည္သူ ၂ (၁၁၆၈- ၁၂၁၁ ေA ဒီ)

ဘုရား A ေလာင္း မို႔ A ေလာင္း စည္သူ လို႔ေခၚခဲ့ ၾကတဲ့ ပထမ စည္သူ ကစလို႔ ပုဂံ မင္းေတြ မွာ မင္းမွန္ရင္
စည္သူ ပါရမယ္ ဆိုတဲ့ A စြဲ မ်ားျဖစ္သြား သလားေတာ့ မသိပါဘူး။ တစည္သူ တည္း စည္သူ လိုက္တာ
ေခၚရ၊ မွတ္ရ လြယ္ေA ာင္ နံပါတ္ ထိုးမွတ္ ရတဲ့ ဘ၀ ေရာက္သြား ပါတယ္။ ထိလိုင္မင္ ရဲ ႔ ၿဂီႀတိ ဘု၀နာ

ဒိတ် ဓမၼ ရာဇာ ဆိုတဲ့ ဘြဲ႔ ကိုေနာက္မင္း ေတြ ဆက္ခံ သလို စည္သူ ကိုလည္း ေဆြစU္ မ်ိဳးဆက္ ယူသံုး
ၾကသလားေတာ့ မသိပါ။ ဒီမင္း လက္ထက္ မွာ ထူးျခား လာတာ ကေတာ့ 1. ထိလိုင္မင္ ကိုဆက္ခံ တဲ့ မြန္-ဗမာ မင္းဆက္ ျပတ္ျခင္း
2. မြန္ ႀကီးစိုးမႈ ေလ်ာ့က် လာၿပီး ျမန္မာ့ ဓေလ့ တိုးတက္ ထြန္းကား လာတာ ကိုေနရာ တိုင္း ေတြ႔
လာရၿပီး ပုဂံ ေခတ္ေျပာင္းခ်ိန္ လို႔ ယူဆ ၾကလို႔ သူ႔လက္ထက္ ကစၿပီး ပုဂံ ေခတ္ ဒုတိယ ပိုင္း လို႔
ေခၚၾကျခင္း
3. A နိ ရုဒၶ၊ ၀ျဇာ ဘရဏ မင္းႏွစ္ပါး A ၿပီး ျပတ္သြားခဲ့ ရတဲ့ A နိ ရုဒၶ မင္းဆက္ ျပန္လည္A ာဏာ
ရလာျခင္း
4. သီရိ လကၤာသူ မင္းသမီး ကို ၀ဋံ သိကာ ဘြ႔ဲ A မည္ နဲ႔ မိဖုရား ေျမွာက္ေသာ္လည္း ထိုမင္းသမီး
ႏွင့္ရေသာ သားေတာ္ မ်ား ကို ထီးေမြ နန္းေမြ မေပးခဲ့ျခင္း သို႔မဟုတ္ မေပးပါဟု ကတိ ထားခဲ့ျခင္း
5. မြန္ၾသဇာ ေလ်ာ့က် လာ၍ ျမန္မာ ဓေလ့ ထြန္းကား လာေသာ္လည္း နန္းတြင္း မွ သီရိ လကၤာ
ၾသဇာ ျမင့္မား လာျခင္း
6. မြန္ ဓေလ့ ထံုးစံ မ်ား ျမန္မာ ႏိုင္ငံ A လယ္ပိုင္း တြင္ ေပ်ာက္ကြယ္ ၿပီး ေA ာက္ျမန္မာ ျပည္တြင္
သာ က်န္ရွိ ေတာ့ျခင္း- တို႔ကို ေတြ႔ရ ပါတယ္။
စည္သူ (၂) ဟာ A နိ ရုဒၶ ရဲ ႔ A ဆက္ A ႏြယ္ ဆိုတာ ကို သူ႔သားေတာ္ ရာဇ သူရ ရဲ ႔မုခ္ကူး ေက်ာက္စာ
မွာ ေဖာ္ျပ ပံုက“စၾကာ ၀ေတးမင္းဆက္တြင္ A နိ ရုဒၶ ကားလူတို႔ A တြက္ ထင္ရွား ႀကီးက်ယ္ သူျဖစ္၏။ ထိုမင္း၏ A ဆက္

A ႏြယ္ ျဖစ္ေသာ ေဇယ် သူရ ကား Uာဏ္ပညာ ႀကီးရင့္သူ၊ သာသနာ ကိုေလးစား ကိုင္းရွိဳင္းသူ၊ တက္ႂကြ
လံု႔လ ႀကီးသူ၊ ရဲရင့္သူ ျဖစ္သည္။ စည္သူ A မည္ေတာ္ ရွိေသာ ထိုမင္းကို ဇမၺဴ ဒီပါ တြင္ၿပိဳင္၀ံ့ သူမရွိ၊
လူA ေပါင္း တြင္ ထင္ရွား ႀကီးက်ယ္သည္။ ထိုမင္း၏ သားမွာ လြန္စြာ A က်င့္ျမတ္ေသာ မိခင္ ၀ဋံသိကာ မွ
ေမြးဖြားသူ ျဖစ္သည္။ ရာဇ သူရ A မည္ရွိပါသည္။ ခမည္းေတာ္ သည္ တရား သျဖင့္ မင္းမူ၏။ သာသနာ
ေတာ္တြင္ သက္၀င္ ယံုၾကည္၏။ ၿပိဳင္သူ ရွား၏။ မယ္ေတာ္သည္ A လြန္ ျမင့္ျမတ္ေသာ A ႏြယ္ေတာ္ မွ
ဆင္းသက္ ေပါက္ဖြား လာသူ ျဖစ္၍ A တုမရွိ ထူးျခား ေကာင္းမြန္ လွသည္” စသည္ျဖင့္ ေရာက္တတ္
ရာရာ ေလွ်ာက္ေရး ထားတယ္။ A ခ်ဳပ္ ကေတာ့ ငါ့ေဖေဖ ႀကီး တယ္တံခိုးႀကီး။ ငါ့ေမေမ ႀကီး လြန္
ဘုန္းႀကီး။ ငါသည္လည္း ေခသူ မဟုတ္ လို႔ ေၾကာ္ျငာတာ ပဲေပါ့။ ငါေဟ့၊ ငါကြ၊ ငါ၊ ငါ လို႔ ေA ာ္ေန
သံေတာင္ နားထဲ ၾကားေယာင္ မိသလို ပါပဲ။
တကယ္ေတာ့ သူဘုန္းႀကီး လို႔ထီးနန္း ရတာ မဟုတ္ပါ။ ဗုဒၶ ဘာသာ A ခ်င္းခ်င္း မို႔ သီဟိုဠ္ က
တိုင္းျပည္ကို သိမ္းႏိုင္ ေပမဲ့၊ ရက္ရက္ စက္စက္ မလုပ္ လိုတာရယ္။ ျမန္မာ- သီရိ လကၤာ ရဟန္းေတာ္မ်ား
ရဲ ႔ေဖ်ာင္းဖ် မႈရယ္။ ရာသီ Uတု A ေျခ A ေနနဲ႔ တိုင္းရင္းသား ပုန္ကန္ မႈေတြေၾကာင့္ ေရရွည္ သိမ္းပိုက္
ထားလို႔ မျဖစ္ဖူး လို႔တြက္ခ်က္ မိတာေတြရယ္ ေၾကာင့္ ေရွးမင္း A နိ ရုဒၶ A ဆက္ A ႏြယ္ လို႔ သက္ေသ
ျပႏိုင္တဲ့ စည္သူ (၂) ကို ကုလားမင္းသမီး နဲ႔ ေပးစား၊ မင္းေႁမႇာက္ ၿပီး ၾသဇာေညာင္း ေA ာင္လုပ္ကာ
ျပန္ေတာ္ ျပန္သြားၾကတာ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။

စည္သူ (၂) ဟာ မယား A ေတာ္မ်ားမ်ား ယူလို႔ A ႏြယ္ေတာ္ ေတြလည္း A ေတာ္မ်ား ခဲ့တယ္။ သူ႔ Family
tree ကို ေက်ာက္စာ မွာေတြ႔ သေလာက္ေဖာ္ျပ ရရင္မင္း မိဖုရား မ်ိဳးဆက္
စည္သူ(၂) ေတာ၀္ဖႅင္သည္ စည္သူ(၂) မႅစ္ဖႅင္သည္ စည္သူ(၂) စ၀္ျမကန္သည္ နာေတာင္မ်ာ
A စပ္ မင္လွ
စည္သူ(၂) ၀ဋံ သိကာ ရာဇ သူရ
ဂဂၤ သူရ
ပ်ံခ်ီ
စည္သူ(၂) ေစာA လႊမ္ စည္သူ(၂) ေ၀ဠဳ ၀တီ သတၱိ ကာမိ
စည္သူ(၂) A မည္ မသိ ႀကံသို၀္ႀကီ
သိဃၤ ပိစည္
ဖ်ကၠသူ မယား
သမႏၲသူ မယား
ဆိုၿပီး ေတြ႔ရ ပါတယ္။ A မည္ မသိတဲ့ မိဖုရား နဲ႔ ၾကမွ သားသမီး ေတြ A မ်ားဆံုး ပြားစီး ေနေတာ့တယ္။
ဒီေနရာ မွာ ၀ဋံ သိကာ ဆိုတာ ထိလိုင္မင္ ရဲ ႔ ႀတိေလာက ၀ဋံ သကာ ေဒ၀ီ ေခၚ ပယ္မယား၊ ရာဇ ကုမာရ္
ရဲ ႔A ေမ ကိုဆိုလိုျခင္း မဟုတ္ ပါ။ ၀ဋံ သိကာ ဆိုတဲ့ ပါဠိ ဟာ A နက္ျပန္ရင္ ေခါင္းေပၚမွာ ပန္းတစ္ပြင့္ A ၿမဲ
ပန္ဆင္ ထားတဲ့ မင္းခ်စ္ျမတ္ ႏိုးသူ ဦးေဆာက္ပန္း မိဖုရား ဆုိတဲ့ A တြက္ လူနာမည္ မဟုတ္ပဲ A စU္
A ဆက္ ေခၚခဲ့ ၾကတဲ့ ဘြဲ႔နာမည္ မ်ိဳးသာ ျဖစ္ပါတယ္။
ကုလား မင္းသမီး ကိုA ေရးေပး တယ္၊ သူ႔ေဆြမ်ိဳး သားခ်င္း သီရိ လကၤာ သားေတြ ကိုမႈးမတ္ ခန္႔တယ္။
သို႔ေသာ္ A ရိုက္ A ရာ မေပးပဲ မင္းေသြး (Royal blood) ပါတဲ့ A နိ ရုဒၶ A ဆက္ A ႏြယ္ ကိုသာ နန္းရ
ေA ာင္ စီမံ ႏိုင္မႈ ကေတာ့ ခ်ီးၾကဴး ေလာက္ပါတယ္။ ၀ဋံ သိကာ နဲ႔ ရတဲ့ ရာဇ သူရ နဲ႔ ဂဂၤါ သူရ ဆိုတဲ့
သားေတာ္ႀကီး ႏွစ္ပါးက ဖခင္ A ေပၚ မွာေရာ ေနာင္တက္ လာတဲ့ မင္းေတြ A ေပၚမွာပါ သစၥာ ေစာင့္သိ
ရိုေသ ၾကေပမဲ့ သားေတာ္ငယ္ ပ်ံခ်ီ ေရာ သူ႔မ်ိဳးဆက္ ေတြက ပါ နာေတာင္မ်ာ လက္ထက္ မွာ ပုန္ကန္
ထၾကြ ၾကပါတယ္။ ၀ဋံ သိကာ ရဲ ႔ေမာင္ေတာ္ ေတြျဖစ္တဲ့ သုလာ ဖိရစ္ နဲ႔ A နႏၲ သူလ ဖိရစ္ (နာမည္
ေတြၾကည့္တာနဲ႔ ျမန္မာ မဟုတ္မွန္း သိသာသူ) တို႔ဟာ ပုဂံနန္း မွာ A မတ္ေတြျဖစ္ၿပီး သုလာ ဖိရစ္ ဆိုရင္

နရ သိဃၤ Uစၥနာ ရဲ ႔တန္ခိုးထြား မိဖုရားႀကီး နာမည္ေက်ာ္ မိဖုရား စ၀္ ရဲ ႔ ခမည္းေတာ္ႀကီး၊ ဘုရင့္
ေယာကၡမႀကီး ျဖစ္တဲ့ A ထိ ေကာင္းစား ခန္းနား ႀကီးက်ယ္ ခဲ့ၾက ပါတယ္။ သီရိ လကၤာ ရဲ ႔တန္ခိုး ၾသဇာ
ပုဂံ မွာ ႀကီးမား လာတာကို ေညာင္ဦး ဆပဒ ေစတီလို သီဟိုဠ္ ပံုစံ ဟရ္မိကာ ႀကီးႀကီး နဲ႔ ေစတီေတြ
ျပန္လည္ဆန္းသစ္လာပံု၊ တင္းက်ပ္တဲ့ ေထရ ၀ိဟာရ စည္းကမ္း ေတြန႔ဲ ပုဂံ ရဟန္းေတြ ကိုက်င့္ႀကံေစပံု
ေက်ာက္စာ မ်ား၊ ပါဠိ ဘာသာ နဲ႔ ေထရ ၀ါဒ ကို ရွိရင္းစြဲ မြန္ဘာသာ၊ ဗိႆႏိုး နဲ႔ နတ္ ကိုးတာ ေတြထက္
ပိုဦးစားေပးလာ ပံုမ်ားမွ တဆင့္ ခန္႔မွန္း သိရွိ ရတယ္။ A နိ ရုဒၶ မင္းဆက္ ျပန္စ တယ္ ဆိုေပမဲ့ ထိလိုင္မင္
ရဲ ႔ A ဆက္ A ႏြယ္ေတြ ကို ႏွိပ္ကြပ္ ျခင္း မရွိပဲ A လွဴႀကီး ေပးၿပီး တင့္ေတာင့္ တင့္တယ္ ထားခဲ့ ပံုမ်ား
ကိုလည္း ေတြ႔ရ ပါေသးတယ္။
စည္သူ (၂) လက္ထက္ မွာ A ေရး A ပါ ဆံုး A ေျပာင္း A လဲ ကေတာ့ ျမန္မာ စာသက္သက္
ကိုA သံုးျပဳၿပီး ေက်ာက္ထက္ A ကၡရာ တင္ခ့ျဲ ခင္းပါပဲ။ မင္းနန္သူ တပ္ကေလး ဘုရား က ေစာမြန္သင္
ေက်ာက္စာ ဟာ ေရွးျမန္မာ စကား ရဲ ႔ ဦးဆံုး စံျပ ေက်ာက္စာ လို႔ A မည္ကင္ပြန္း တပ္ၾကရ ပါတယ္။
မြန္လို A ဖြဲ႔ A ႏြ႔ဲ မပါ။ ရိုးရိုး တိုတို တုတ္တုတ္ နဲ႔ လိုရင္း ေရးခဲ့ ပံုကေတာ့ ဟန္မလုပ္ ခ်င္ တဲ့ ဗမာ့ စိတ္ဓါတ္
A မွန္ပါပဲ။
ေနာက္ထပ္ ထူးျခားခ်က္ တစ္ခု ကေတာ့ သူ႔လက္ထက္ ကစလို႔ မင္းဟာ ေျမA ားလံုး ကိုပိုင္ဆိုင္ တယ္။
ဘိုးဘ ပိုင္ ဓါးမ ဦးခ် ဆိုတာေတြက ေျမကို လုပ္ကိုင္ စားေသာက္ ခြင့္သာ ရွိေတာ့တယ္။ သားစU္
ေျမးဆက္ လုပ္စားခြင့္ ေပးေပမဲ့ သာသနာ့ေျမ A ျဖစ္ လွဴရင္ ေတာ့ မင္းကို ခြင့္ပန္ ၿပီးမွ မင္းကိုယ္တိုင္
A လွဴ ကိုလာၿပီး ေရစက္ သြန္းခ် လွဴဒါန္း မယ္ ဆိုတာ မ်ိဳးကို ထင္ထင္ ရွားရွား လုပ္လာ တယ္။ သူႀကီး
ဘုရား ရြာသား ေကာင္းမႈ၊ A လွဴ ႔လက္ဖက္ နဲ႔ မ်က္ႏွာ လုပ္ခ်င္ တာထက္ ပိုတဲ့ A ေၾကာင္း ေတြရွိပါတယ္။
ထိလိုင္မင္ လက္ထက္ ကစလို႔ မဲမဲ ျမင္ရာ လက္ညိွဳးထိုး လွဴခဲ့တဲ့ သာသနာ့ေျမ ကိစၥဟာ ေနာက္ပိုင္း
ပုဂံမင္း ေတြA တြက္ လည္ေခ်ာင္းထဲမွာ နင္ေနတဲ့ A ရိုး သဖြယ္ မေထြးႏိုင္ မA န္ႏိုင္ ျဖစ္လာတာ ေၾကာင့္
ဒီကိစၥ ကိုစီမံ ရဟန္ တူပါတယ္။
ရိုးရိုး ရွင္းရွင္း လုိခ်င္ တာကို လိုခ်င္ တဲ့ A တိုင္း မကြယ္ မ၀ွက္ ေျပာခဲ့တဲ့ မလိႈင္၊ ေရေငြ႔ရြာ၊ A ိုေကႅာသင္
ေက်ာက္စာ မွာ စည္သူ (၂) လက္ထက္ ျမန္မာ စကားကို သေဘာက်ဖြယ္ေတြ႔ရတယ္။ လွဴဖြယ္ ပစၥည္း
နည္းနည္းလွဴၿပီး ဆုက်ေတာ့ A ႀကီးဆံုး မွလိုခ်င္ တဲ့လူ႔ေလာဘ ကို တိုတို ျပတ္ျပတ္ ေက်ာက္စာ
ထြင္းလိုက္ပံုက နည္စြာ ရင္ A တိုင္ မသိ လို၀္ သေတ တဲ့ေလ။
ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၇)
နာေတာင္မ်ာ (၁၂၁၁- ၁၂၃၁ ေA ဒီ)
နာေတာင္မ်ာ ဟာ စည္သူ (၂) နဲ႔ စ၀္ျမကန္သည္ မိဖုရား တို႔ရဲ ႔သားေတာ္ ျဖစ္တယ္။ ေတာင္ဖႅင္သည္
လို႔ေရးၾကတဲ့ ေတာင္နန္းစံ ေဒ၀ီ မိဖုရား ေခါင္ႀကီး ကေမြးတဲ့ သားေတာ့ မဟုတ္ပါ။ သူထီးနန္း ရလာပံုကို
ေတြးဆ ၾကည့္သမွ် ကေတာ့ သူ႔ မိခင္ မ်ိဳးရိုး ထက္ပိုျမင့္ တဲ့ သီဟိုဠ္ မင္းသမီး ၀ဋံ သိကာ ကေမြးတဲ့
သားသံုးပါး (ရာဇ သူရ၊ ဂဂၤါသူရ နဲ႔ ပ်ံခ်ီ) တို႔ဟာ သူ႔ထက္ A သက္A ားျဖင့္ မႀကီး တာက တစ္ ေၾကာင္း။
ပုဂံ နန္းေမြ ကို လူမ်ိဳးျခား ေသြးေႏွာ မင္းသား မ်ားဆက္ခံ ခြင့္ မရွိ လို႔ ၀ဋံ သိကာ ရဲ ႔သားေတြ ကိုနန္းေမြ
မေပး ဘူးလို႔ မူလ ကတည္းက သေဘာတူ ထားတာ က တစ္ေၾကာင္း။ ေတာင္ညာစံ မေဟသီ မွာ
သားေတာ္ မထြန္းကား တာက တစ္ေၾကာင္း၊ စည္သူ (၂) ကိုဆက္ခံ ဖို႔ A ရည္ A ခ်င္း ရွိတာ

ကတစ္ေၾကာင္း၊ နဲ႔ A ျခား A ေၾကာင္းေၾကာင္း ေသာ A ေၾကာင္းေၾကာင္း တို႔ေၾကာင့္ နန္းရ ခဲ့တာ လို႔ပဲ
ေျပာရ ပါမယ္။
နာေတာင္မ်ာ နန္းရ ပံုကို ဇာတ္လမ္းဆင္ ထားတဲ့ ၀တၱဳ ေလးေတြ ရာဇ၀င္ႀကီး မွာေတြ႔ရ ပါတယ္။
နာေတာင္မ်ာ ဆိုတဲ့ ေက်ာက္စာပါ မင္းA မည္ ကိုA ဖတ္မွား ၿပီး နန္းေတာင္းမ်ား လို႔ A ဓိပၸါယ္ေကာက္
ရာက- နာရ ပတိ စည္သူ မင္းႀကီး ရဲ ႔ မိဖုရား (၇) ပါး မွာ မိဖုရားငယ္ ကေလး ျဖစ္တဲ့ စ၀္ျမကန္သည္ က
မင္းႀကီးလက္မွာ ခူနာေပါက္စU္က ယုယစြာ ကုသ ၿပီး ျပည္ေပါက္ေA ာင္ ပါးစပ္န႔ဲ စုပ္ေပးေၾကာင္း။
နန္းေတာင္းမ်ား ဟာသားေတာ္ မ်ားA နက္ A ငယ္ဆံုး၊ မထင္ မရွား သားက ေလး ျဖစ္ေပမဲ့ စ၀္ျမကန္ ရဲ ႔
A ၾကင္နာ ေရယU္ေၾကာ မွာ ေမ်ာသြားတဲ့ မင္းႀကီးဟာ မိဖုရား ေလးကို ခိုက္ခိုက္တုန္၊ သဲသဲ လႈပ္
A ခ်စ္ေတြ ပြားၿပီး လိုရာဆုကို ေတာင္းေလေလာ့ လို႔ေျပာမိ ရာမွာ တခါထဲ သူ႔သား ကိုမင္းျဖစ္ေA ာင္
ေတာင္းေတာ့ တယ္ဆိုပဲ။ ေတြ႔မေရွာင္ နန္းကိုေတာင္း လြန္းလို႔ နန္းေတာင္းမ်ား ေခၚတယ္ ဆိုၿပီး
ခပ္တည္တည္ ဇာတ္လမ္း ဆင္လိုက္ ပါတယ္။ သားေတာ္ႀကီး ေလးပါး က နန္းေတာင္းမ်ား ကိုထီးနန္း
A ပ္တာကို သေဘာတူ ၾကည္ျဖဴ ပါသတဲ့။ ေနာင္ေတာ္ႀကီး ေလးပါး ကို ၀န္ႀကီး A ရာထား တိုင္ပင္
ၿပီးတိုင္းျပည္ A ုပ္ခ်ဳပ္ မင္းလုပ္ သြားလို႔ လႊတ္ေတာ္ ဆိုတဲ့ A ဖြဲ႔ A စည္းဟာ A ဲဒီ A ခ်ိန္ကစလို႔ ေပၚေပါက္
လာတယ္ လို႔လဲ ေနာက္ဆက္တြဲ ထည့္ပါေသးတယ္။ ဒီ ၀တၱဳသြား မွန္မမွန္ ေက်ာက္စာ A ေထာက္ A ထား
မ်ား နဲ႔သက္ေသ ျပပါ့မယ္။
ဒီမင္း ဟာ Uစၥနာထ၊ Uစၥနာ၊ နာေတာင္သၡင္ ဆိုတဲ့ A ျခား A မည္ မ်ားနဲ႔လည္း ေက်ာက္စာ
ထိုးခံထားရတယ္။ နာေတာင္မ်ာ ဟာ စည္သူ (၂) ရဲ ႔ A ငယ္ဆံုး သားမဟုတ္ ဆိုတဲ့ A ေၾကာင္းကို
ေA ာင္ခ်မ္းသာ A မတ္ လို႔ ေခၚရမဲ့ ေဇယ်သြတ္ A မတ္ ေက်ာက္စာ မွာေဖာ္ျပ ပါရွိတယ္။ နာေတာင္မ်ာ
ကိုဆက္ခံတ့ဲ ကႅစြာ မင္းလက္ထက္မွာ ေဇယ်သြတ္ A မတ္ က နာေတာင္မ်ာ မင္းရဲ ႔ခြင့္ျပဳခ်က္ နဲ႔
လွဴထားတဲ့ မဟာဒါန္ လယ္ေတြကို သိမ္းယူတဲ့ A ခါ ရွင္ဘုရင္ ကိုယ္တိုင္ ေရစက္ခ် လွဴထားတဲ့
လယ္ေတြကို သိမ္းယူတာသင့္ မသင့္ ခံုရံုး ဖြ႔ဲ စစ္ေဆးပါတယ္။ ခံုလူႀကီး ေတြထဲမွာ ပါ၀င္တဲ့ ရာဇ သူရ နဲ႔
ဂဂၤါ သူရ တုိ႔ကို ဘုရင့္ ညီေတာ္မ်ား လို႔ A ဓိပၸါယ္ ရတဲ့မင္ဖထုယ္ လို႔ေဖာ္ျပ ထားတဲ့ A တြက္ နာေတာင္မ်ာ
ဟာ A ငယ္ဆံုးသား မဟုတ္၊ ၀ဋံ သိကာ ရဲ ႔သားသံုးေယာက္ ဟာ သူ႔ထက္ ငယ္ၾက တယ္ ဆိုတာ
ေပၚလြင္ထင္ရွားလာပါ တယ္။
သူနန္းတက္ တာကို က်န္ မင္းညီ မင္းသား ေတြက ေက်နပ္ ႏွစ္သက္ လက္ခံ ၾကတယ္ ဆိုတဲ့
A ဆိုသြက္သြက္ခါ ေA ာင္ မွားေၾကာင္း ကို ပထမ A သခၤယာ လင္မယား ေက်ာက္စာ မွာ ေတြ႔ရတဲ့
ေA ာက္ပါ A ခ်က္မ်ားက သက္ေသ ျပပါတယ္။
1. နာေတာင္မ်ာ သို႔မဟုတ္ သိၡင္ Uတ္စနာ လက္ထက္ မွာေက်ာက္စာ ေရးထိုးခဲ့တယ္။
2. နာေတာင္မ်ာ ဘုရင္ နန္းတက္ စမွ A ျခားရွိသမွ် မင္းညီ မင္းသား ေတြထဲက ပ်ံခ်ီ၊ သိဃၤ ပိစည္၊ ပ်ံခ်ီ
ရဲ ႔သားေတာ္ နဲ႔ နာေတာင္မ်ာ ရဲ႕သား ေနာင္မင္း ျဖစ္မဲ့ ကႅစြာ မင္းသား ကိုယ္တိုင္ ေတာင္ ပုန္ကန္ ထၾကြ
ၿပီး ထီးနန္းလုဖို႔ ႀကိဳးစား ခဲ့ၾကတယ္။
3. ဒီသူပုန္ ေတြကို ႏွိမ္နင္း ဖို႔ A ထူးA ားကိုး ရတဲ့ A မတ္ ငါးဦး နဲ႔ စည္းေ၀း တိုင္ပင္တယ္။ (ဒါကိုပဲ
လႊတ္ေတာ္ လို႔ေျပာၾကတာျဖစ္မယ္)။ A မတ္ ေတြက- A သခ်ၤာ (A သခၤယာ)၊ A နႏၱသူရ္ (A နႏၱ သူရ)၊
A သ၀တ္ (A ႆ ၀တၱ)၊ ရာဇ သႀကၤ ံ(ရာဇ သႀကၤမၼ) နဲ႔ စတ္တလင္ကသူရ္ (စတၱ လကၤ သူရ)
တို႔ျဖစ္တယ္။ A လြန္ A ားကိုးေသာ A မတ္၊ A င္မတန္ ရင္းႏွီးေသာ A မတ္ (ကႅံ၀င္ ေသာမင္မတ္) မွာ

A သ၀တ္ ျဖစ္တယ္။ ဒီငါးေယာက္ လံုး နာေတာင္မ်ာ နဲ႔ ညီA ကို မေျပာနဲ႔၊ ေဆြမ်ိဳး နီးစပ္ေတာ္တာေတာင္
တစ္ေယာက္မွ မပါပါ။
4. သူပုန္ရန္ ကိုႏွိမ္နင္း ၿပီး (ပ်ံခ်ီ နဲ႔ သိဃၤ ပိစည္ ကို ကြပ္မ်က္၊ ပ်ံခ်ီ သားေတာ္ ထြက္ေျပး၊ သူ႔သား ကႅစြာ
ကိုေတာ့ ခ်မ္းသာေပး) A မတ္ႀကီး ငါးဦးကို တစ္ေယာက္ ေျမပါယ္ ၇၀၀ စီ ဆုေတာ္ လာဘ္ေတာ္ ခ်တယ္။
5. ထား၀ယ္ကို ထြက္ေျပးတဲ့ ပ်ံခ်ီသား မင္းသား ပုဂံ ကိုျပန္လာခ်င္လို႔ မင္းႀကီးနားေတာ္ ေပါက္ေA ာင္
ေျပာေပး တဲ့ (ပြဲစားလုပ္ေပးတဲ့) A သခ်ၤာ ကို ပ်ံခ်ီသား ပိုင္တဲ့ စလင္းကြ်န္း ၁၃၀ ကို သိမ္းၿပီး ဆုေတာ္
ေပးျပန္တယ္။
ဆိုေတာ့ နာေတာင္မ်ာ ဟာ ရန္သူ မ်ားခဲ့တယ္ ဆိုတာ ေပၚလြင္ ထင္ရွား လြန္းလွပါတယ္။ ရာဇသူရ နဲ႔
ဂဂၤါသူရ ညီ A ကို ႏွစ္ပါး ကေတာ့ A ရိပ္ A ကဲ သိတတ္သူ မ်ားလို႔ေျပာရမယ္ ထင္တယ္။ သူပုန္ ေတြကို
ႏွိပ္ကြပ္ၿပီး ကတည္းက နာေတာင္မ်ာ ကို သစၥာ ရွိစြာ လုပ္ေကြ်း ျပဳစု လုိက္ၾကတာ ကႅစြာ နန္းတက္ တဲ့
A ထိ A လုပ္A ေကြ်း ျပဳေကာင္းတုန္း……
ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၈)
နရ သိဃၤ Uစၥနာ (၁၂၃၁- ၁၂၃၅ ေA ဒီ)
နရ သိဃၤ Uစၥနာ ဟာ original Uစၥနာ ျဖစ္တဲ့ နာေတာင္မ်ာ ရဲ ႔သားေတာ္ႀကီး ျဖစ္လို႔ နာေတာင္မ်ာ
မင္းျဖစ္စU္ ကပဲ ထီးေမြ နန္းလွ်ာ A ိမ္ေရွ႔မင္း ျဖစ္ေနခဲ့တယ္။ Uစၥနာ နံမည္ ယူတဲ့ မင္းေလးပါး ရွိခ့ဲ လိ႔-ု

Uစၥနာ (၁) – နာေတာင္မ်ာ

Uစၥနာ (၂) – နရ သိဃၤ Uစၥနာ (နာေတာင္မ်ာ ရဲ ႔သားေတာ္ႀကီး)

Uစၥနာ (၃) – နရ သိဃၤ Uစၥနာ ရဲ ႔သား (ကႅစြာ မင္းျဖစ္ၿပီး မွ ထီးေမြ ဆက္ခံ ရတယ္)

Uစၥနာ (၄) – တရုတ္ပႅိယ္ မင္းဆိုၿပီး စည္သူ ကို နံပါတ္ ထိုးမွတ္ ရသလို Uစၥနာ နံပါတ္ ေတြထိုးရ ျပန္ပါတယ္။
မိဖုရား ဖြားေစာ ေက်ာက္စာ ေၾကာင့္ ဒီမင္းကို ကေလးက A စ သိခဲ့တယ္။ ဖြားေစာ ေက်ာက္စာ ထဲက
ငါ့လင္ သခင္ မင္းႀကီး ဆိုတာ သူေပါ့။ ျပႆနာ က သူ႔မိဖုရား ေတြA ားလံုး ဟာ ေစာ (စ၀္) နာမည္
နဲ႔ခ်ည္းပဲ။ တျခား စ၀္ ေတြက လည္း ရွိေသးေတာ့ ဘယ္သူက ဖြားေစာ လဲ သိရေA ာင္ ဖြားေစာ ရွင္းတမ္း
လုပ္ၾကည့္ ၾကပါတယ္။ ပုဂံ ေခတ္မွာ ေစာ ခ်ည္းပဲ (၁၇) ေယာက္ ရွိခ့သ
ဲ တဲ့။ ဒီ ေစာ စာရင္း မွာ ေယာကၤ်ား
ေတြလည္း ပါတယ္။
1. A စ၀္လပ္ – စည္သူ (၁) ရဲ ႔သမီးေတာ္
2. စ၀္ျမကန္သည္ – စည္သူ (၂) ရဲ ႔မိဖုရား တစ္ပါး၊ နာေတာင္မ်ာ မင္းရဲ ႔မယ္ေတာ္
3. စ၀္ A လႊမ္ – စည္သူ (၂) ရဲ ႔မိဖုရား ပဲ
4. A စ၀္ မင္လွ – စည္သူ (၂) နဲ႔ စ၀္ ျမကန္သည္ ရဲ ႔သမီး၊ နာေတာင္မ်ာ ရဲ ႔ႏွမ
5. သိၡင္ စ၀္ – နရ သိဃၤ Uစၥနာ
6. A မိ ပုရွာ စ၀္ – နရ သိဃၤ Uစၥနာ ရဲ ႔မိဖုရား
7. သၡိင္ ဖြာစ၀္ – နရ သိဃၤ Uစၥနာ ရဲ ႔မိဖုရားပဲ
8. စ၀္ႀကီး – ကႅစြာ မင္း
9. စ၀္ပုလယ္မယ္ – ကႅစြာ ရဲ ႔မိဖုရား
10. စ၀္ မင္လွ – ကႅစြာ ရဲ ႔မိဖုရားပဲ

11. A စ၀္လတ္ – နရ သိဃၤ Uစၥနာ ရဲ ႔သမီးေတာ္
12. A ရိ စ၀္ – Uစၥနာ (၃) ရဲ ႔ A မ
13. A စ၀္ နာလံု – Uစၥနာ (၃) နဲ႔ သံုးလူလ ရဲ ႔သမီး
14. A စ၀္ ၾကြမ္ – Uစၥနာ (၃) နဲ႔ သံုးလူလ ရဲ ႔သမီးပဲ
15. စ၀္ပုလယ္ – Uစၥနာ (၃) နဲ႔ သံုးလူလ ရဲ ႔သမီးပဲ၊ Uစၥနာ (၄) တရုတ္ပိႅယ္ ရဲ ႔မိဖုရား
16. စ၀္U – တရုတ္ပိႅယ္ နဲ႔ စ၀္ပုလယ္ ရဲ ႔သမီးေတာ္
17. စ၀္ နာစြင္ – စ၀္ ပုလယ္ ရဲ ႔ညီမ
ဒီA ထဲ က သၡိင္စ၀္ နဲ ႔ စ၀္ႀကီး မင္းေယာက်ၤား ႏွစ္ေယာက္ကို ပါယ္ လိုက္ရင္ မိန္းမ ေစာ ေတြခ်ည္းပဲ ၁၅
ေယာက္ ထြက္လာတယ္။ ဒီ A ထဲက ေက်ာက္စာ ထြင္းတဲ့ ဖြားေစာ က နရ သိဃၤ Uစၥနာ ရဲ ႔မိဖုရား သိၡင္
ဖြာစ၀္ ျဖစ္တယ္ လို႔ A တိ A က် ေျပာပါတယ္။ သိၡင္ ဖြာစ၀္ ဟာ ကံA ေတာ္ေကာင္းတဲ့ မိန္းမႀကီး လို႔ေျပာ
ႏိုင္ပါတယ္။ A သက္လည္းရွည္။ လင္ေရာ သားေရာ ေျမးေရာ A ကုန္လံုးလည္း ဘုရင္ျဖစ္ၾကေတာ့
တရုတ္လို ဒိုေ၀ မိဘုရား ႀကီး လို႔ A ေခၚခံ ရမဲ့ သံုးထပ္ကြမ္း မိဖုရားႀကီး ျဖစ္ခ့သ
ဲ ူပါ။ ဖြားေစာ ေက်ာက္စာ
သာ ေက်ာင္းသင္ရိုးညႊန္းတမ္း ေတြထဲ ပါၿပီး နာမည္ႀကီး လို႔ A မ်ားသိၾကတာ။ တကယ္ေတာ့
ေနာက္မိဖုရား တစ္ပါး ျဖစ္တဲ့ A မိ ပုရွာ စ၀္ ေရးထိုးခဲ့တဲ့ ေက်ာက္စာ လည္းရွိခ့တ
ဲ ယ္။ ဒါကုိ ေတာ့လူသိ
A င္မတန္ နည္းတယ္။ ဒီေက်ာက္စာ ႏွစ္ခ်ပ္ ကို မူရင္း A တိုင္း ႏႈိင္းယွU္ ၾကည့္တ့ဲ A ခါ……
ဖြားေစာ ေက်ာက္စာ မူရင္း

သကရစ္ ၆၃၃ ခု A ာသိန္ႏွစ္ တန္ေဆာင္မႈန္ လပႅည္ (19 October 1271) စနိယ္နိယ္A ာ။ သိၡင္ဖြါစ၀္
ကထိန္ပိယ္ ေတာ၀္မူေသာ။ တႀကိဳက္ လွဴတာ၀္မူတံုေသာ။ ကြ်န္မ လိုက္ကတ်င္ Uယန္သည္
ႏွစ္ကိပ္ကို၀္ေယာက္။ လယ္မိႅယ္ သံုရ်ာ။ Uယန္ တခု။ လွဴတာ၀္ မူတံု EA ္။ သကရစ္ ၆၁၄ ခု ဖႅဂိုန္ႏွစ္
တေပါင္ လဆုတ္ ယွတ္ရ်က္ (21 February 1253) ၾကာသပတိယ္ နိယ္A ာ။ ပိယ္တာ၀္ မူေသာ။ ကြ်န္မ
လိုက္ကတ်င္ Uယန္သည္ ႏွစ္ကိပ္ ကို၀္ေယာက္။ လယ္မိႅယ္ သံုရ်ာ။ Uယန္ တခု။ A င္စရ ကြ်န္
တရ်ာႏွစ္ကိပ္ ခုႏွစ္ေယာက္။ Uန္ရင္ ကူလာ ကြ်န္ တရ်ာ သံုကိပ္ သံုေယာက္။ မဟာ သမန္ ကိုင္
မွဴလာရုယ္ ပိယ္တာ၀္မူစိယ္လွာသေတ။ သာ Uတ္စနာ မင္ႀကီ ပိယ္သေတ။ သိၡင္ ဖြါစ၀္ ပုရွာ ၾတ်ာ သိဃၤာ
ရတနာ သံုပါကို၀္ လွဴေသာ A လွဴေတ။ ဤသို၀္ A တုမယ္လွ်င္ ငါပႅဳေသာ ေကႅာင္တာ၀္ႏႈိက္။ ငါမူေသာ
ေကာင္မႈ ခပ္သိမ္ေသာ ကို၀္။ A ခါမႅင္မႅယ္ တည္စိမ္ေသာဌာ။ မိႅယ္ မဟာဒါန္ Uယန္။ ငါလွဴEA ္။ ငါပႅဳေသာ
ေကာင္မႈ ခပ္သိမ္ေသာကို၀္ A ခါမႅင္မႅယ္။ ပႅဳေသာ။ ဖာေသာ။ မူစိမ္ေသာဌာ။ တန္လင္လွည္ စိမ္ေသာဌါ။
ပုရွာ ၾတ်ာ ႏိႈက္ သံပုတ္ ကြံပန္ မျပတ္ ၀တ္ လုပ္ကႅည္တင္ စိမ္ေသာဌာ။ ဆီမီ မျပတ္ ဌိစိမ္ေသာဌာ။
သည္ခံေသာ သိၡင္တို၀္ကို၀္။ ဆြံပစၥည္ဖႅင္ လုပ္ ကႅည္စိမ္ ေသာဌာ။ ကြ်န္ေလ ငါလွဴ၏။ ႏို၀္သစ္ ႏို၀္ထံမ္
ရ်တ္တက္ ထ၀္ပိယ္ ထ၀္ပတ္ A ရသာ ငါပါ စာစိမ္ေသာဌာ။ ႏြာေလ ငါလွဴ ၏။ ဤသို၀္လွ်င္
ငါပႅဳေသာေကာင္မႈ A ကႅိဳင္ကာ။ ရိယ္မိႅယ္ ခပ္သိမ္ေသာ A သိၡင္ ဖႅစ္ထေသာငါလင္ သိၡင္မင္ႀကီ။ ငါသာ
မင္ႀကီ။ ငါမိႅယ္ မင္ႀကီ။ ဤမင္ႀကီ သံုေယာက္ေသာ ေနာင္လာလတ္A ံေသာ မင္ခပ္သိမ္ေလ ငါA တူ
ရစိယ္သ ေတ။
A မိ ပုရွာ စ၀္ ေက်ာက္စာ မူရင္း

နရိ သဃၤ Uစၥနာ မည္ေသာ ၾတ်ာမင္E A ္ ပယ္မ်ာႀကီ။ သဃၤပတိႏွင္ ၾက်ာဖ်ာEA ္ မိဖြာ A မိ ပုရွာစ၀္ သည္။
သင္သရာ ဆို၀္ျငာယ္မွ ထြက္ေမႅာက္လို၀္ေသာဌာ။ နိရဗန္ကို၀္ မ်က္ေမွယင္ကA ္ကာ မူရလို၀္ ေသာဌာ။
ကူပုရွာ ပႅဳEA ္။ ။ သက၇စ္ ၆၀၃ ခု။ စယ္ႏွစ္။ ကုဆုန္ လပႅည္ (26 April 1241) ဗုဒၵဟူ နိႏိႈက္ လႊတ္E A ္။

လႊတ္သရွင္ ရိယ္စင္တာ၀္ခႅရုယ္ လွဴေသာ။ ရြာလာယ္ကြ်န္ ၁၇၈ ေယာက္။ လာယ္ ၂၆၀။ Uယန္ ၂ခု။
ပုကမ္ေကြ်န္ကာ။ မ်င္ထာရ္ဖုတ္။ စသ်ာဤမ္ေထာင္။ သၼီတပါ။ ေမာင္ျပကတ္။ သထြာ ဤမ္ေထာင္။
မ်ာမိတၳီ။ သာငါေရာက္သစ္။ ဤမ္ေထာင္ ဘယ်ာ။ မ်ာ ကိႏၵရီ။ သၼီ ဒုကၡီ။ ေခၾတၱ ပါလာဖုတ္။ သာပႏ်ာ။
စႏၵ်ာဖုတ္။ တင္တဖုတ္။ နရည္ျစာ သည္ဤမ္ေတာင္ ဗုေဓါ။ မ်ာသုကီ။ သိတိတ်ာ။ ငီ ဟိတ်ာ။ ႏွမ ရတာယ္။
သီမ စိတာယ္။ ေမာင္ ငါမြန္။ ငီ ႏို၀္A စိုA ၀္။ နရည္ျစာ စည္သည္ ပကၡာ။ သာ ငါထုယ္။ ပလီ။
သာစည္သည္ ငါရြတ္။ စည္သည္ ငါပုကမ္၊ ႏွာမ ဂုမီ။ ဗ်င္ကီ။ သာစည္သည္ ငါမစြမ္၊ ဟီတူ၊ သာပသာသည္
ငါရင္ကာ၊ ငီ ခြက္ခြင္သည္ ငါဗုဓါ။ မုကီကၼယ္။ သၼီ ပန္တ်ာ သုခီ။ ငီမ သိတယ္။ မိႅယ္ ငါUိ။ သႏၱီ။ သီၼ ပန္တ်ာ
သီ၀လီ။ ဘဏီ။ သီၼ ပန္တ်ာ ေဒ၀ီ။ A ေပါင္ ၄၁ ေယာက္။ ရြာလာယ္တြင္ ျမဳမ္ၿပိည္သည္ ငါေကာင္။ ငီ
ငါေလာင္။ ငါပႅည္၀။ A ေပါင္ ၃ ေယာက္။ ျမင္မူႏြာ ၁၀၀။ ႏြာထိန္ ၁၀။ ပရိကၡာရာကာ။ ၾသက္ပုရွာ
သန္ကန္တာ၀္ တုယင္ ၁။ တန္က်တ္ ၁။ A ထက္ ပုရွာ သင္ကန္တာ၀္ တန္က်တ္ရိယ္ ၁။ ရႈယ္သလ၀န္ ၁။
ဤမ္ရာတာ၀္ နက္ပူစင္ တံတို၀္ ၁။ ခံတင္မြန္ ၁။ ခင္ႏွီUိ ံA စံု။ ကြံခ်ပ္ ၁။ ႀကိယ္ဆီမီ တုိင္ ႀကိယ္ျပတို၀္။
ႀကိယ္ႀကာႀကီ ၁။ ေခါင္ေလာင္ဆြယ္ေသာ ဆင္ၾတာ ၁။ ရႈယ္ သပိတ္ ငုယ္သပိတ္ ႀကိယ္ပြယ္ ၂ခု။ လင္ပန္
၂ ခႅပ္ ခြက္ ၅ Uပ္။ စာေလာင္ႀကီ ၁။ နရည္ျစာ ဂ ခႅပ္။ ေနာင္နင္ ၉ ခႅပ္။ ခြက္ခြင္ သံုဆူ ခ်ဴ ၃ ဆူ။ ပိဆယ္
ငါသီ ပုဟာ လွဴပါေသာ ကြ်န္။ ခ၀္တယ္ရြာ A လံုE A ္၊ ၁၇၄ ေယာက္လယ္ ၃၀၀။ စာသင္ ၁၀ တိုက္။ ၀ါဆို၀္
၀ါေခါင္ ၀ါကႅတ္ ကုဆုန္ လပႅည္ ဤယ္လိယ္ခါေသာ စုရင္ႀကီ ပုစ၀္ စိယ္သေတ။ ကူဤပ္ေသာ ပုရွာကြ်န္
စည္သည္ ပန္တ်ာ နရည္ စရာ သည္ ခပင္စံု။ သံေကာက္သည္၊ စည္သည္။ ပန္တ်ာ၊ A သက္ႀကီ။ စပါ ၁၃၅
တင္။ A ေပါင္ႀကီ ၄၂၇ ခြယ္။ ။ ။
ကဲ- ဘယ့္ႏွယ့္ ရွိစ။ ေရွးျမန္မာ စာဖတ္ရတာ A ရသာ မ်ားရွိၾက ရဲ ႔လား။ တကယ္ေတာ့ A လြန္ညံ့တဲ့
A ေရး A သား ေတြေနာ္။ စာေရး တတ္စ သူငယ္တန္းေလးေတြ ၀တ္စေပါက္ မပါပဲ ေရးထားတဲ့ စာေတြ
လိုပါပဲ။ စာထဲ ပါတဲ့ A ေၾကာင္း A ရာ ေတြကို A တိုခ်ံဴး ေျပာရရင္ မိဖုရား ႏွစ္ပါးလံုး A လွဴ လုပ္ၾကတဲ့
A ေၾကာင္း ေက်ာက္စာ ထြင္းၾကရာမွာ- A မိ ပုရွာ စ၀္ က ဘုရား မွာ ကြ်န္ A ျဖစ္ တစ္ရြာလံုး လွဴပစ္တယ္။
ႏြားထိန္း A လုပ္သမား ေတြ၊ ဘုရား နဲ႔ ဘုန္းႀကီး ေက်ာင္းမွာ တီးမႈတ္ေဖ်ာ္ေျဖ ဖို႔ သဘင္သည္ေတြ၊ ပရိ
ကၡရာ A ပါ A ၀င္ ရဟန္းသံုး ပစၥည္းေတြ ဘယ္ေရြ ႔ဘယ္မွ် လွဴတယ္ ဆိုတာ ကို စာရင္း
လုပ္ထားေက်ာက္စာ ထြင္းရံု ပါပဲ။ ဖြားေစာ ကေတာ့ သူ႔ထက္ ကဲတယ္။ ဘယ္ေနရာ မွာ ဘာလွဴတယ္
ဆိုတာ ကို ထပ္ကာ ထပ္ကာ ေျပာရံုတင္ မက A တုမဲ့လွ်င္ ငါမူေသာ ေကာင္မႈ ခပ္သိမ္ ကို တစ္တိုင္း
တစ္ျပည္လံုးက ျပည္သူ ေတြ A က်ိဳးခံစား ရပါေစေတာ့ လို႔ စိတ္ထဲ မပါရင္ ေတာင္ စာေလးထြင္းထား
ေဖာ္မရပဲ သူႀကီး ဘုရား ရြာသား ေကာင္းမႈ ဤA လွဴ ႔A က်ိဳး ကို သူ႔လင္ မင္းႀကီး နရ သိဃၤ Uစၥနာ ရယ္။
သူ႔သား မင္းႀကီး Uစၥနာ ရယ္။ သူ႔ေျမးမင္းႀကီး တရုတ္ပိႅယ္ ရယ္ပဲ ရပါေစတဲ့။ ၾကားက ေဖာက္ၿပီး ဘုရင္
ျဖစ္တဲ့ သူ႔မတ္ ကႅစြာ မင္းကို A မွ် A တန္း ေ၀ႏိုင္ဘူး တဲ့ေလ။ ငါစြဲ ႀကီးလွ တဲ့ ဖြားေစာ………….။
ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၉)
ကႅစြာ (၁၂၃၅- ၁၂၄၉ ေA ဒီ)
နရ သိဃၤ Uစၥနာ လြန္ၿပီး ေနာက္ သူ႔သားမ်ား ျဖစ္ၾကတဲ့ သိဃၤ ပတိ နဲ႔ ႂတ်ာဖ်ာ (A မိ ပုရွာ စ၀္ နဲ႔ရ)၊ Uစၥနာ
(၃) (သိၡင္ ဖြါစ၀္ နဲ႔ရ) တို႔ မင္းမျဖစ္ၾကပဲ ညီေတာ္ ကႅစြာ က ၾကားကေဖာက္လို႔ ဘုရင္ ျဖစ္လာပါတယ္။
ဘုရင့္သား ဘုရင္ ျဖစ္ခ့ဲ ၾက တဲ့ A စU္ A လာ ႀကီးကို ေဖာက္ၿပီး ညီ ကဘာ့ေၾကာင့္ မင္းျဖစ္ ရသလဲ ဆိုတာ
ကိုဘယ္သူ မွ A ေသA ခ်ာ မသိႏိုင္ပါ။ ျဖစ္ႏိုင္တာေတြ ကေတာ့ A မ်ားႀကီးေပါ့။

ကႅစြာ ဟာ ငယ္ငယ္ေလး ကတည္းက A ေဖ ျဖစ္သူ နာေတာင္မ်ာ ကို ပုန္ကန္ ထႂကြဖူးသူ မို႔ ဇ ေတာ့
မေသးလွဘူး။ ဦးရီးေတာ္ မ်ားျဖစ္ၾကတဲ့ ရာဇ သူရ နဲ႔ ဂဂၤါ သူရ တို႔က သူ႔ဖက္က ေနၾကတယ္
လို႔ထင္ရတယ္။ သိဃၤ ပတိ၊ ႂတ်ာဖ်ာ နဲ႔ Uစၥနာ (၃) တို႔ ဟာ သိပ္ငယ္လြန္းလွလို႔ ကႅစြာ က ရင္ခြင္ပိုက္
ဘုရင္ (Regent) လုပ္ရတာ လားလို႔လည္း ေတြးစရာ ရွိတယ္။ သို႔ေသာ္ A ဲသလို ျဖစ္ခ့ဲ မယ္ဆိုရင္
ရင္ခြင္ပိုက္ ဘုရင္ သက္တမ္း ကလည္း ၁၅ ႏွစ္ႀကီးမ်ားေတာင္ ဆိုေတာ့ တဆိတ္ လြန္လြန္း ေနသလား
လို႔။ ကႅစြာ ေသျပန္ေတာ့လည္း သားေတာ္ ႀကီးႏွစ္ပါး ထီးေမြ မရပဲ ဖြားေစာ သား Uစၥနာ (၃) က ဘုရင္
တက္ျဖစ္ တာကိုး။
ကႅစြာ မင္းျဖစ္တ့ဲ ေန႔က မွတ္မွတ္ ရရ ၁၉ ဇူလိုင္ ၁၂၃၅ ခုႏွစ္ ျဖစ္ပါတယ္။ ငါမိကို၀္ကာ ငါမသိလိုက္ လို႔
ကႅစြာမင္း ေရႊေတာင္တက္ ေက်ာက္စာ မွာ ေရးထိုးခဲ့ ပံု A ရ သူငယ္စU္ကတည္းက မိခင္ ေသဆံုးလို႔
မယ္ေတာ္ ဘယ္သူ မွန္း သူကိုယ္တိုင္ ေတာင္ မသိဘူး လို႔ ယူဆ ရမယ္။
သူမင္း ျဖစ္တာကို မေက်နပ္ လို႔ သူပုန္ထၾက ေသးတယ္။ ဒီA ေၾကာင္း မင္းနန္သူ၊ မင္း၀ိုင္းေက်ာင္း က
ဖြားေစာ ေက်ာက္စာ မွာ A ခုလုိ ေတြ႔ရတယ္။

သကရစ္ ၅၉၈ ခု။ ၾကတိုက္ႏွစ္ မႅယ္တာလဆန္ ငါရ်က္ တႏွင္ကနဳယ္နိယ္။ သိရိ ပဎနာ ပႅစ္သရွ၀္ A စ္ကို၀္
သိဃၤ ပိႀကံ ပႅစ္ပါEA ္။ A တိုင္ သိၡင္စ၀္ႀကီ ကြန္ေျပာက္ငယ္ ႏႈိက္ နိယ္တ၀္မူေသာ သိဃၤ ပိႀကံ မယာ
မိန္E A ္။ A တို၀္ကြ်န္လင္ ပုကမ္သာ။ နိယ္ရ စိယ္လသိယ္။ ငါကြ်န္။ လယ္။ Uယန္ကာ သိၡင္ ယူစိယ္ ခႅ်င္ဟု
မိန္E A ္။ မိန္တ၀္မူ ပိယ္ရကာ ပုကံ နိယ္ ရEA ္။—- ဤသိဃၤ ပိႀကံ လင္မယာ ငါကို၀္ပိယ္ေသာ။
လယ္။ကြ်န္။ Uယန္ကာ။ A ဖြာရင္ A ကုန္ စာလင္ဟု။ မိန္တ၀္မူ EA ္။
စ၀္ႀကီ ေခၚ ကႅစြာ မင္းဟာ ၁၂၃၆ ခုႏွစ္ ဇြန္ (၈) ရက္ ေန႔မွာ ကြန္ေျပာက္ငယ္ မွာရွိေနတုန္း သူ႔ကို သိရိ
ပဎနာ နဲ႔ A တူ သူပုန္ထ ၿပီး A ေရး နိမ့္လို႔ ထြက္ေျပးေနရတဲ့ သိဃၤ ပိႀကံ ရဲ ႔မယား ေရာက္လာတယ္။ ပုဂံ
ကိုျပန္လာ ေနပါရေစ။ သူပိုင္ တဲ့ လယ္၊ ေျမ၊ Uယ်ာU္၊ ကြ်န္ A ားလံုး သိမ္းပါ လို႔ ကမ္းလွမ္းေတာ့ ကႅစြာ
ကA ကုန္ သိမ္းယူလိုက္ၿပီး သူ႔ A ဖြား ျဖစ္တဲ့ မိဖုရား ဖြားေစာ ကိုေပးလိုက္သတဲ့။ ဖြားေစာ က မင္းနန္သူ၊
မင္း၀ိုင္းေက်ာင္း ကိုလွဴလိုက္ၿပီး ေက်ာက္စာထြင္းထားတာ ျဖစ္တယ္။
၁၂၃၇ ဒီဇင္ဘာ (၈) ရက္ေန႔ မွာ ထြင္းတဲ့ မဟာ သမန္းလင္မယား ေက်ာက္စာ မွာလည္း ကႅစြာ ကို ထူးထူး
ဆန္းဆန္း ဘုန္းႀကီး ႏွစ္ပါး က ပုန္ကန္ ပံု ကိုA ခုလို ေရးတယ္။

ၾကာင္သင္တို၀္ မႅစ္သရွ၀္ မမိယ္ မလ်င္ စိယ္မူရုယ္ မင္ႀကီကို၀္ မဟာ သမန္ ပန္ပိယ္ ရုယ္လြတ္ရတာ
နကၠဗိုလ္ ရွိယ္ရွယ္ ေၾကာင္ သိဃၤာ ရႏိၶပ္ ဘုမၼဗိုလ္ တန္ဆို၀္ပိယ္ေသာ A ညာဓိ ေပသ်င္ A ရပ္ ပန္ပုယ္
A င္လက္ A ၾကာႏႈိက္ လယ္ ၁၅၀၀……………….။
နဂါးဗိုလ္ A ေရွ ႔ေရႊေက်ာင္း က ဘုန္းႀကီး ရႏိၶပ္ နဲ႔ ဘုမၼဗိုလ္ တို႔ ကႅစြာ မင္းကို သူပုန္ထၾကတဲ့ A ခါ မဟာ
သမန္ A မတ္ ႀကီး က ခြင့္လြတ္ ဖို႔ေလွ်ာက္ထား ေမတၱာရပ္ခံ တယ္။ ကႅစြာ ဟာ A မတ္ႀကီး
ရဲ ႔ေမတၱာရပ္ခံခ်က္ A တိုင္း ဘုန္းႀကီး သူပုန္ ေတြကို A ေရးမယူ ခဲ့ေပမဲ့ A ေပးA ယူ A ေနနဲ႔ ဘုန္းႀကီးမ်ား
ပိုင္တဲ့ တပယင္းနယ္ ပန္ပုယ္ A င္း တစ္၀ိုက္ က လယ္ ပယ္ ၁၅၀၀ (Eက ေပါင္း ၂၆၂၅) ကို A ာမခံ

ေတာင္းလို႔ ေပးလိုက္ရ သတဲ့။ ဒီလယ္ေတြထဲက A ခ်ိဳ ႔ကို ၾကားပြဲစား ႀကီး မဟာသမန္ ကိုစြန္႔ႀကဲ ပံုရတယ္။
မဟာ သမန္က A ခ်ိဳ ႔လယ္ေတြ ကို ဓိေပသွ်င္ လယ္တြင္ ၁၀၀ ပုရွာၾတ်ာ A စခ်ီ ေက်ာက္စာထိုး ၿပီး
ျပန္လွဴေသးတယ္။
ဒီလို သူပုန္ သူကန္ ေတြတၿခိမ္းၿခိမ္း နဲ႔ နန္းတက္စမွာ ရန္မ်ားခဲ့ေပမဲ့ ကႅစြာမင္းဟာ သာသနာ သန္႔စင္ေရး။
A ုပ္ခ်ဳပ္ေရး နဲ႔ ႏိုင္ငံ ေA းခ်မ္းသာယာ ေရးကို A င္မတန္ လိုလားခဲ့တဲ့ A ုပ္ခ်ဳပ္သူ ေကာင္း တစ္ေယာက္
ဆိုတာကို ေက်ာက္စာ ေတြက သက္ေသခံပါတယ္။
ကႅစြာ လက္ထက္ သာသနာေရး ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲ ဖို႔ ႀကိဳးစားပံုမ်ား
ကႅစြာ လက္ထက္မွာ A ရင္ ပုဂံမင္း A ဆက္ဆက္က သာသနာ A တြက္၊ ေက်ာင္း၊ ဘုရား A တြက္
လွဴခဲ့တဲ့ ေျမ ေတြ တရားလြန္ မ်ားေနၿပီ ဆိုတာကို ေတြ႔တယ္္ ထင္ပါတယ္။ တႏိုင္ငံ လံုး ရဲ ႔တစ္၀က္
ေလာက္ရွိတဲ့ ေက်ာင္းဘုရား လယ္ေျမ တနည္းA ားျဖင့္ သာသနာ့ေျမ ဟာ သဒၵါလို႔ လွဴတဲ့ သူေတြ
လွဴခဲ့ၾကေပမဲ့ ဒီသာသနာ့ေျမ ေတြက ေန A ခြန္A ခ မရ ပါ။ Taxation ဟာႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံ ရဲ ႔ Financial
sustainability A တြက္ A သက္ေသြးေၾကာမို႔ ဒီA ခြန္ ကိုပဲ A ားျပဳေနရတဲ့ ႏိုင္ငံ တစ္ခုမွာ A ခြန္ A ခ
ျပည့္ျပည့္၀၀ မရတာေလာက္ ဆိုးတဲ့ ျပႆနာ ရွိပါ့ဦး မလား။ ဒါကို ကႅစြာ ေကာင္းေကာင္း စU္းစားမိ
ပံုရတယ္။ မင္းျဖစ္ၿပီးၿပီးခ်င္း မဟာဒါန္ ေျမေတြကို သိမ္းယူ လိုက္တယ္ လို႔ ေဇယ်သြတ္ ဘုရားေက်ာက္စာ
မွာ ဒီလို ေတြ႔တယ္။

သကရစ္ ၅၉၇ ခု။ A ာသိန္ႏွစ္။ နံကာလဆန္ ၄ ရ်က္ (19 July 1235) ၾကသပတိယ္နိယ္A ာ။ မင္ႀကီသာ
မင္ကႅစြာ ရႈယ္ေတာင္ တက္ရုယ္။ A ႀကီယ္ A ညာႏႈိက္ေတ မဟာဒါန္မိႅယ္ ခပ္သိမ္ ယူလတ္ေတ………….။
မင္းျဖစ္တဲ့ ေန႔မွာပဲ သာသနာ့ေျမ သိမ္းေတာ့ ဘုန္းႀကီးေတြန႔ဲ ကႅစြာ ဟာ ကမၻာ့ရန္ မျဖစ္ယံု တမယ္ပါပဲ။
ဒါေၾကာင့္ လည္း သူ႔ၾကည့္မရတဲ့ ဘုန္းႀကီး A ခ်ိဳ ႔ဟာ လက္နက္စြဲကိုင္ၿပီး သူပုန္ထ တဲ့A ထိ
ျဖစ္ကုန္တာေပါ့။ ေျမသိမ္းတဲ့ ကိစၥနဲ႔ ပါတ္သက္ လို႔ A က်ယ္ A က်ယ္ မၿငိမ္းဖြယ္ ျဖစ္လာတဲ့ ကႅစြာနဲ႔
ေဇယ်သြတ္ ေတာေက်ာင္းဘုန္းႀကီး ေတြၾကားက ျပႆနာ ဟာ မိုးမီးေလာင္လုနီး ျဖစ္လာပါတယ္။
သာသနာ ေတာ္ဖက္က ဘုန္းႀကီးေတြက ဒီလို မလုပ္သင့္ဖူး။ မူလ လွဴတဲ့ ေက်ာင္းဘုရား
ဟာကာလၾကာလို႔ ပ်က္စီး သြားရင္ ပိုင္ရွင္မ့ဲ ဆိုၿပီး မင္းက သိမ္းယူလို႔ မရဘူး။ သာသနာ တည္သေရြ ႔
ေက်ာင္းဘုရားေျမ မွာ ပိုင္ရွင္ မရွိဘူးလို႔ မေျပာသာပါ လို႔ ဘုရားကုိ ေျမပိုင္ရွင္ႀကီး လုပ္ၿပီး ကန္႔ကြက္
ၾကပါတယ္။ ကႅစြာ ဟာ ဘုန္းႀကီးေတြ ရဲ ႔ကန္႔ကြက္ခ်က္ကို မေထမဲ့ျမင္ မျပဳပါ။ ဒီတင္ျပခ်က္ မွန္၊ မမွန္
စစ္ေဆးဖို႔ ခံုရံုး A ဖြဲ ႔ ဖြ႔ေ
ဲ ပးပါတယ္။ A ဲဒီ ခုံA ဖြ႔က
ဲ ို နာေတာင္မ်ာ လက္ထက္က ၀ဋံ သိကာ မိဖုရား ရဲ႕
သားေတာ္ႀကီး ေတြျဖစ္တဲ့ ရာဇ သူရ နဲ႔ ဂဂၤါ သူရ တုိ႔က ဦးေဆာင္တယ္။ စစ္ေဆးၾကေတာ့ ခံုA ဖြဲ႔ က
ရဟန္းသံဃာ ေတြရဲ ႔တင္ျပခ်က္ မွန္တယ္ လို႔ ဆံုးျဖတ္ပါတယ္။ ဒါကိုလည္း ကႅစြာမင္း က ဗီတို သံုးၿပီး
ပယ္ခ် လို႔ရပါလွ်က္နဲ႔ မပယ္ပါဘူး။ သူေစာေစာ ကသိမ္းခဲ့တဲ့ ေျမ ေတြကို သာသနာ ကိုျပန္လွဴ ပါတယ္ လို႔
ေရစက္ခ် ၿပီး လွဴလိုက္ ပါတယ္။ မဟာ သမန္ ေက်ာက္စာ မွာ မင္ႀကီ ကႅစြာ လွဴ A ႀကီ ပိယ္ေသာခါ ဟုရာ

ပံုနာ တို၀္ရေသာ မဟာဒါန္ လယ္ ၁၀၀ လို႔ေတြ႔ရတဲ့ A တြက္ သာသနာ ေျမ ေတြကုိ ျပန္လွဴယံု မက
ျဗဟၼဏ ပုဏၰား ေတြကိုေတာင္ ေျမပယ္ ၁၀၀ (၁၇၅ Eက) A ဆစ္ လွဴလိုက္ရပါေသးတယ္။

၁၂၃၇ နဲ႔ ၁၂၄၈ A တြင္းမွာ မင္းဆရာ၊ မဟာေထရ္ သုဘူတိစႏၵ နဲ႔ ဓမၼ သီရိ ဘုန္းေတာ္ႀကီး ႏွစ္ပါး ကို
ပိဋက စာေပ က်မ္းဂန္ မ်ားစုေဆာင္းဖို႔ သီရိ လကၤာ သို႔ေစလႊတ္ပါတယ္။ သီရိ လကၤာ ရဲ ႔ေထရ ၀ါဒ
ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံ ယူၿပီး ၀ိနည္းေတာ္ နဲ႔ A ညီ သာသနာ သန္႔စင္ေရး ကိစၥ ကိုေဆာင္ရြက္ ဖို႔
ကႅစြာမင္း စတင္ႀကိဳးပမ္းျခင္း လို႔ယူခ်င္ပါတယ္။
ကႅစြာ လက္ထက္ A ုပ္ခ်ဳပ္ေရး ႏွင့္ ႏိုင္ငံ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး A တြက္ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲ ဖို႔ ႀကိဳးစားပံုမ်ား
ကႅစြာ မင္း နတ္ရြာစံ ခါနီး ၁၂၄၉ ခုႏွစ္ ေမလ (၆) ရက္စြဲ ပါ A မိန္႔ေတာ္ ေက်ာက္စာ (၁၁) တိုင္ရွိခ့ဲ
ပါတယ္။ A ိမ္ေျခ ငါးဆယ္ ရွိတဲ့ ရြာ ေပါင္း (၄၄၄) ရြာမွာ စိုက္ထူဖို႔ A စီ A စU္ ရွိခ့တ
ဲ ဲ့ စာေၾကာင္းေရ ေရွ ႔
(၄၉) ေၾကာင္း၊ ေနာက္ (၄၈) ေၾကာင္း ပါရွိတဲ့ ဒီေက်ာက္စာ မွာ ခိုးဆိုး ေသာင္းက်န္း သူမ်ားကို A င္မတန္
သနား ဂရုဏာ ရွိေတာ္ မူေသာ မင္းႀကီးက မလုပ္ခ်င္ေပမဲ့ ျပစ္မႈ ထင္ရွားခဲ့ရင္ ဒီလို A ျပစ္ေပးရ လိမ့္မယ္
လို႔ စကားခ်ီး ေရးၿပီးေတာ့ A ဂၤုတၱရ နိကာယ နဲ႔ မိလိႏၵ ပညွာ က်မ္းေတြထဲက A င္မတန္ ရက္စက္တ့ဲ
A ျပစ္ေပးနည္း ေပါင္းစံု ကို ေရးထည့္ ထားခဲ့တယ္။ တကယ္ A ျပစ္ေပးလုိ တဲ့ သေဘာေတာ့ ရွိဟန္
မတူဘူး။ ေခ်ာက္လွန္႔ရင္ ေၾကာက္လန္႔ၿပီး ရာဇ၀တ္မႈ နည္းသြား မလားဆိုတဲ့ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္န႔ဲ လုပ္ခ့တ
ဲ ာ
ျဖစ္မယ္။ ဒါကို ၾကည့္ျခင္း A ားျဖင့္

ပုဂံ ႏိုင္ငံေတာ္ မွာ A ဲဒီ A ခ်ိန္က စာရိတၱ သိပ္ပ်က္စီး ယိုယြင္း ေနၿပီ လို႔ ေသာ္လည္းေကာင္း

ရွင္ဘုရင္ ကိုယ္တိုင္ ျပည္ရြာ ျပန္လည္ ထြန္းကား စည္ပင္ဖို႔ ႀကိဳးစား ေဆာင္ရြက္ ေနတယ္ လို႔ေသာ္
လည္းေကာင္း- ယူလို႔ ရမယ္ ထင္တယ္။
ဒီA မိန္႔ေတာ္ ေတြ ေရးထိုး စိုက္ထူ တဲ့ ေက်ာက္စာ ေတြ မၿပီးခင္မွာပဲ ကႅစြာ နတ္ရြာ စံပါတယ္။ လူေတြကို
A ျပစ္ မလုပ္ ၾကဖို႔ ေခ်ာက္ၾကည့္ေပမဲ့ ေခ်ာက္ယံု နဲ႔ ေၾကာက္တတ္ ၾကတဲ့ သူေတြ မဟုတ္ဘူး ဆိုတာ ကို
သိမသြားရွာပဲ နတ္ရြာလား သြားတာ ပဲ ကႅစြာ A တြက္ ကံေကာင္းတယ္ လို႔ဆိုရမယ္။ သူ႔ေနာက္တက္
လာတဲ့ Uစၥနာ (၃) လက္ထက္မွာ ဒီကိစၥ ကို ဘာမွ ဆက္မလုပ္ေတာ့တဲ့ A တြက္ ေၾကာင့္ ကႅစြာ
ႀကိဳးစားခဲ့တဲ့ ျပဳျပင္ ေျပာင္းလဲေရး ေတြဟာ ကႅစြာ နဲ႔ A တူ ေရစုန္ ေမ်ာ သြားခဲ့ ရၿပီး ေနာက္ A ႏွစ္
သံုးဆယ္A ၾကာ မြန္ဂို တို႔ရဲ ႔ ဓါးသြားေတြ ေA ာက္မွာ ခုခံA ားမရွိ တဲ့ ပုဂံကို ေတြ႔ျမင္ ရေတာ့တယ္။
ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၁၀)
Uစၥနာ (၁၂၄၉- ၁၂၅၆ ေA ဒီ)
နရ သိဃၤ Uစၥနာ နဲ႔ သိၡင္ဖြါစ၀္ တို႔ရဲ ႔သား Uစၥနာ ဟာ ကႅစြာ ေနရာ ကိုဆက္ခံ တဲ့မင္း ျဖစ္လာပါတယ္။
ျပႆဒါ ဘုရား တည္ေနတုန္း ဘုရား မၿပီးမွီ ၁၂၄၉ မွာ ေရးထိုးခဲ့တဲ့ ေက်ာက္စာ “ကႅစြာ မင္ႀကီ ပ်ံတာ၀္မူၿပီ

Uစၥနာ ရႈယ္ေတာင္တက္ရုယ”္ A ရ ေသာ္လည္းေကာင္း။ ဇာတာေတာ္ပံု ရက္စြဲ ပါ ကႅစြာ နတ္ရြာစံတဲ့
ႏွစ္ဟာ ခရစ္ႏွစ္ ၁၂၄၉ ျဖစ္လို႔ေသာ္ လည္းေကာင္း။ Uစၥနာ နန္းတက္ တဲ့ႏွစ္ကို ၁၂၄၉ လို႔ယူရပါမယ္။
Uစၥနာ ရဲ ႔ တရား၀င္ဘြဲ႔ေတာ္က ၿဂီႀတိ ဘ၀န ပ၀ရ ဒိတ် ဓမၼရာဇာ ေဇယ် သူရ တဲ့။ Uစၥနာ ဟာ ကႅစြာ
လက္ထက္ မွာပဲ A ျမင့္ေရာက္ေနၿပီ ထင္ရပါတယ္။ ၂၆၊ ဒီဇင္ဘာ၊ ၁၂၄၈ ရက္စြဲပါ Uစၥနာ သမီး A စ၀္ႂကြမ္
ေက်ာက္စာ A ရ-

ပယ္မယာႀကီ ႀတိေလာက စႁႏၵ နာမ မဟာေဒ၀ီ သံုလူလ မိဖုရွာ ေတာင္ဖႅင္သည္

ဆိုတဲ့ စကားA ရ Uစၥနာ ရဲ ႔ေတာင္ညာစံ ေဒ၀ီ မေဟသီ က သံုလူလ လို႔သိရပါတယ္။ မိဖုရား ဆိုတဲ့
A သံုးကို ရဲရဲ သံုးပံု ေထာက္ရင္ A ဲဒီ A ခ်ိန္ ကတည္းက Uစၥနာ ဟာမင္းျဖစ္ဖို႔ ဗ်ာဒိတ္ရၿပီး ျဖစ္ဟန္
တူတယ္။ A စ၀္ႂကြမ္ ေက်ာက္စာ ကထူးထူး ျခားျခားေတာ့ မဟုတ္ပါ။ ေငြA ေျမာက္A မ်ား သံုးၿပီး
A လွဴႀကီး ေပးျခင္းကို ထံုးစံ A တိုင္း မွတ္တမ္း တင္ထားတာပါပဲ။ သူမ်ားထက္ ထူးတာက ေတာ့ သူ႔A လွဴ
မွာ ဂူဘုရား A တြက္၊ ဂူ A ထြတ္ ကိုေရႊသား တင္ဖို႔A တြက္၊ ေက်ာင္းေဟာင္းျပင္ ဖို႔ A တြက္၊ ေက်ာက္သစ္
ေဆာက္ဖို႔ A တြက္၊ ပိဋကတ္ သံုးပံု တစ္စံု လံုးကူးခ A တြက္၊ ပဋကတ္တိုက္ ေဆာက္ဖို႔ A တြက္၊
စာတိုက္ႀကီး ေတြေဆာက္ဖို႔ A တြက္ ကုန္က် စရိတ္ ေတြကို A လွဴရွင္းတမ္း စာရင္းလုပ္ခဲ့တ့ဲ A တြက္
သူ႔ဟာသူ ႂကြားခ်င္လို႔ ပဲထိုးထိုး၊ ဘာA တြက္ ေရးထိုးခဲ့ မွန္းမသိ ရေပမဲ့ A ဲဒီေခတ္ monetary value
ေတြန႔ဲ price prediction လုပ္ႏိုင္တဲ့ A တြက္ A လြန္ တန္ဖိုး ရွိတယ္ လို႔ဆိုရမယ္။ ဂူဘုရား တည္စရိတ္
၁၇၄၇ က်ပ္၊ စလစ္ေက်ာင္းေဟာင္း ျပင္ စရိတ္ ၇၅၈ က်ပ္၊ စာတိုက္ႀကီး လုပ္ခ ၂၁၅ က်ပ္၊
A ုတ္ေက်ာင္းႀကီး ေဆာက္ခ ၃၉၂ က်ပ္၊ ပါတ္လည္ တံတိုင္း ၃၂ က်ပ္၊ စူဠာ မုနိ ေစတီ တည္ခ ၄၄ က်ပ္၊
တန္မြမ္ A ုတ္ေက်ာင္း တည္ခ ၂၁၅ က်ပ္၊ ပိဋကတ္ သံုးပံု တစ္စံု ကူးခ ၂၀၃၇ က်ပ္ လို႔ဆို ထားတဲ့ A တြက္
ပိဋကတ္ သံုးပံု ကူးခ ဟာ က်န္ ကိစၥ A ားလံုးထက္ ပိုကုန္က် လို႔ စာတတ္တဲ့ လူA င္မတန္ ရွားမယ္။
(မွတ္တမ္ တစ္ခု မွာ ပုဂံ ေခတ္ Adult Literacy Rate 9% လို႔ေတြ႔ဖူးပါတယ္) ပညာရွင္ ကို တန္ရာ တန္ဖိုး
ေပးရတယ္ ဆိုတာ ေတြ႔ရလို႔ ေက်နပ္ စရာ ပါပဲ။ A လုပ္သမား A ေကြ်း A ေမြး၊ A စား A ေသာက္၊ A ၀တ္
A စား၊ ပို႔ေဆာင္ခ နဲ႔ A ျခား စရိတ္ ဆိုတာ ေတြပါ item တစ္ခု ျခင္းစီ A တြက္ A ကုန္ ထည့္ေရး ထားလို႔
ပုဂံ ေခတ္ ကတည္းက economic & opportunity cost ေတြကို တတ္ၾက ပါလား လို႔ ေတာင္A ံ့ၾသ ဘနန္း
ျဖစ္မိေသးတယ္။
Uစၥနာ ဟာ နရ သိဃၤ Uစၥနာ ရဲ ႔သားျဖစ္ေပမဲ့ A ေဖ နဲ႔ မနီးစပ္ပဲ ၁၅ ႏွစ္မင္းလုပ္ သြားခဲ့တဲ့ ဦးေလး ကႅစြာ နဲ႔
နီးစပ္ သူမို႔ သူမင္း ျဖစ္လာတာနဲ႔ ကႅစြာ လက္ထက္က လုပ္ခဲ့တ့ဲ ဘုရားေက်ာင္း ေျမ သိမ္းတဲ့ A လုပ္ကို
ဆက္လုပ္ပါတယ္။
ဘာေၾကာင့္မ်ား ဒီေျမေတြကို သိမ္းခ်င္ေန ရသလဲ ဆိုတာ ဆန္းစစ္ၾကည့္ေတာ့1. ထိလိုင္မင္ လက္ထက္ ကစလို႔ ဖက္ရွင္ တစ္ခု လို သူ႔ထက္ငါ A ၿပိဳင္ A ဆိုင္ လွဴထားၾကတဲ့
ဘုရားေက်ာင္းေျမ မ်ားဟာ ႏိုင္ငံေတာ္ ေျမလြတ္ ေျမရိုင္း ရဲ ႔ တစ္၀က္ နီးပါးေလာက္ ရွိတယ္။
2. ဒီ ဘုရားေက်ာင္းေျမ ေပၚက ေျမခြန္ ေျမခ ကို မင္း (ႏိုင္ငံ) က မရ။
3. ဘုရား ေက်ာင္း ေျမ Eရိယာ A က်ယ္ ဟာ က်ယ္ျပန္႔ သထက္ က်ယ္ျပန္႔ လာေတာ့ ဘ႑ာေရး
ကပ္ဆိုး ဆိုက္ မလာခင္ ဒီကိစၥ ကို ဟန္႔တားခ်ိန္ တန္ၿပီ လို႔ မင္းက ယူဆ ပံု ရတယ္။
4. မူလ လွဴခဲ့တဲ့ ေက်ာင္း၊ ဘုရား၊ ေစတီ ေတြဟာ ပ်က္စီး ယိုယြင္းၿပီး A ခ်ိဳ ႔ေနရာ ေတြမွာ ရဟန္း
သံဃာ ေတြ လည္း စြန္႔ခြာ သြားၾကလို႔ ဆိတ္သုU္း ေနတယ္။ A ေမြ ဆက္ခံ သူ မရွိတဲ့ ပစၥည္း
မွန္သမွ် မင္းဘ႑ာ ျဖစ္ရမယ္ ဆိုတဲ့ ဓေလ့ ကလည္း ရွိေနတယ္။
ဒါေတြေၾကာင့္ Uစၥနာ ဟာ ကႅစြာ စလုပ္ခ့တ
ဲ ့ဲ ဘုရား ေက်ာင္း ေျမ သိမ္းျခင္း ကိစၥ ကို ဆက္လုပ္ပါတယ္။

သက၇စ္ ၆၁၇ ခု စိႆႏွစ္ တေပါင္ လၦန္ ၁၃ ရ်က္ (8 February 1256) ၅ နိယ္ တလပ်ံမင္ ေဖာင္ ဆင္
ပင္ကႅီ မိႅင္ ယူတ္ မူရကာ ယူတ္ မမူမီက ႀကံတူ နိမ္တ္ေကႅာင္ ဖုန္မႅႆ သိၡင္ မဟာ မတိမာေထကို၀္ ပစၥယာ
ေဖာင္ ဆင္ ငါပႅည္စင္သင္ ငါျမင္သင္ လွဴေသာ မိႅ ၂၀၀ ခပင္ ၀င္ပါလိယ္၏။ ထို၀္ယူသႏွစ္ A ႀကိယ္
တလလာရာ ပ်ံတ၀္မူ လိယ္၏။ သာ ပန္ပြတ္သည္ မႅိယ္ ရႈယ္ေတာင္ရလိယ္၏။ ရႈယ္ေတာင္ရၿပိ ပုကံ

ေရာက္လေတၱ ေရာက္ၿပိေသာခါ သက၇စ္ ၆၁၈ ခု A ာသတ္ႏွစ္ နံယုန္လ (24 May 1256)———ထို၀္မိႅယ္——— ကို၀္၊ သိခင္ တို၀္ကို၀္ ငါလွဴ၏။ A လို၀္ရစိယ္၏၊ ရတနာ သံုပါေသာ မိႅာိကာ ငါမိႅယ္ သို၀္
ဆံျခည္ တတန္လွ်င္ A ၀င္စိယ္ ငါတို၀္ မိႅယ္ကာ ရတနာ သံုပါေသာ မိႅယ္သို၀င္ သကာ မထိယ္ပႅစ္
သိၡင္တို၀္ မိႅယ္ျခာ နင္ (သရိယ္) A ျမယ္ A ၿမံတိုင္ ေဆာက္ပလိယ္။။။
ဒီေက်ာက္စာ A ရ Uစၥနာ မင္းဟာ ၈၊ ေဖေဖာ္ ၀ါရီ၊ ၁၂၅၆ မွာ A နိမ့္၊ A ျမင့္ က ေတာေက်ာင္း ဘုန္းႀကီး
သခင္ မဟာ မတိမာ ရဲ ႔ ေျမကို သိမ္းယူတယ္။ ၿပီးေတာ့ တလ (ဒလ) ၿမိဳ ႔ေတာ္ (A ခု တြံေတး နား)
ကိုလာတယ္။ ဒီမွာပဲ ေႁခြရံ သင္းပင္း မ်ားနဲ႔ တကြ A သတ္ ခံရတယ္။ Assassination သေဘာ
ေျပာထားေပမဲ့ ဘယ္သူ လုပ္ႀကံသလဲ မသိပါ။ သာ ပန္ပြတ္သည္ မိႅယ္ ရႈယ္ေတာင္ ရလိယ္၏ လို႔ဆိုထားတဲ့
A တြက္ Uစၥနာ နဲ႔ ပန္းပြတ္သည္ သမီး ကေမြးတဲ့ ပန္းပြတ္သည္ ေျမး ထီးေမြ ရတယ္။ ဒါေၾကာင့္ Uစၥနာ
နတ္ရြာစံ တဲ့ကာလ ဟာ ဒီေက်ာက္စာ A ရ 8 February 1256 နဲ႔ 24 May 1256 A တြင္း ျဖစ္ဖို႔ A လြန္ နီး
စပ္ပါတယ္။ ခုႏွစ္ႏွစ္ တာ နန္းစံ လိုက္ရတဲ့ Uစၥနာ A ေၾကာင္း ကိုဒီထက္ ပိုၿပီး ဘာမွ မသိရပါ။

ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၁၁)
တရုတ္ပိႅယ္ (၁၂၅၆- ၁၂၈၇ ေA ဒီ)
Uစၥနာ မင္းဟာ တလ ကိုA သြား ဟိုမွာပဲ ေႁခြရံ သင္းပင္း နဲ႔ တကြ လုပ္ႀကံခံလိုက္ ရခ်ိန္မွာ တလ ကိုပါသြား
ေပမဲ့ ထူးထူး ဆန္းဆန္း ေသေျမႀကီး မျဖစ္ခ့ပ
ဲ ဲ ရွင္ေရႊထီး ဘ၀ ကို တရုတ္ပိႅယ္ ေရာက္သြားပါတယ္။
A ကုန္လံုး ေသတယ္။ သူပဲ မေသ ဆိုေတာ့ ခမည္းေတာ္မင္း ကို သူပဲ တီးထည့္လုိက္သလား သံသယ
ပြားစရာပါ။ မင္းျဖစ္ၿပီးမွ ပုဂံ ကိုျပန္လာတဲ့ တရုတ္ပိႅယ္ နဲ႔ ေသသြားရွာတဲ့ Uစၥနာ တို႕ၾကားမွာ မင္ယန္ ဆိုတဲ့
ေခတ္ေဟာင္း ေဖာင္ကားစား ေမာင္ေမာင္ မင္းတစ္ပါး ရွိေသးတာ ကိုျဖည့္ေျပာ ရဦးမယ္။
မင္ယန္ က Uစၥနာ ရဲ ႔သားႀကီး၊ ခမည္းေတာ္ တလ သြားတုန္း သူ႔ကို နန္းေစာင့္ထားခဲ့ပံု ရတယ္။ Uစၥနာ
ေသၿပီ ၾကားေတာ့ မင္ယန္ ကို မင္းA ျဖစ္ ဆက္ခံ ဖို႔ ပုဂံ နန္းတြင္းက ႀကိဳးစားတယ္ ထင္တယ္။ မင္းA ျဖစ္
ဆက္ခံၿပီး ဘာမွ မၾကာ လိုက္ပဲ တရုတ္ပိႅယ္ ပုဂံ ျပန္မေရာက္ခင္ ဆံုးပါး သြားတယ္ ဆိုေတာ့ ဘယ္နည္းနဲ႔
မွေသြးရိုး သားရိုး မဟုတ္ႏိုင္ပါ။ လုပ္ႀကံ ခံရတာ သာျဖစ္မယ္။ မင္ယန္ မရွိမွ တလ က တရုတ္ပိႅယ္ ဟာ
မင္းA ျဖစ္ ပုဂံ နန္းတြင္း ကို ခပ္တည္တည္ ျပန္၀င္ ခဲ့တာ ပါ။ ဒါကိုပဲ ေခတ္ေဟာင္းရာဇ၀င္ က်မ္းေတြမွာ
A မတ္ႀကီး ရာဇသႀကၤန္ က သူ႔ၾသဇာ ခိုင္ၿမဲဖို႔ မင္းသားႀကီး သီဟသူ (မင္ယန္ ?) ကို နန္းမတင္ပဲ နရ သီဟ
ပေတ့ (တရုတ္ပိႅယ္) ကိုနန္းတင္လို႔ မင္းျဖစ္လာ သလိုလို ေရးၾကပါတယ္။ (ဘုရင္ညံ့ သံုးပါး ပထမ ပိုင္းမွာ
ပါၿပီး) တကယ္ေတာ့ A ဲသလို မဟုတ္ဖို႔ လမ္းမ်ား ပါတယ္။ သို႔ေသာ္ မင္ယန္ ဟာ royal blood စစ္စစ္၊
တရုတ္ပိႅယ္ ကေတာ့ သာမန္ မိန္းမ နဲ႔ မင္း ေပါင္းဖက္ ရာက ေမြးလာတဲ့ half blood၊ ၁၂၆၇ ေမ ၆
ရက္ေန႔မွာ ေရးထိုးတဲ့ ေက်ာက္စာ တစ္ခု A ရ1. မင္ယန္ ရဲ ႔ႏို႔ထိန္း A ေမ A ိုေပါင္သင္ A ေမြေပးခဲ့တဲ့ ေျမေတြကို သူ႔ သမီး ႂတ်ာမြန္ ရဲ ႔မယားက
ေက်ာင္းဘုရား ကိုလွဴတဲ့ A တြက္ ထိုးထားတဲ့ ေက်ာက္စာ ျဖစ္တယ္။
2. မင္ယန္ ဟာ A ိုေပါင္သင္ ကို ထီးမိုးၿပီး A ေဆာင္ A ေယာင္ သံုးခြင့္ျပဳတယ္။
3. မင္ယန္ ကို ဆက္ခံသူ ကို မင္စည္သု လို႔ေရးထိုးတယ္။ A ဲဒါ တရုတ္ပိႅယ္ ေပါ့။

4. တရုတ္ပိႅယ္ နဲ႔ မင္ယန္ ဟာ ႏို႔စို႔ဘက္၊ A သက္သိပ္မကြာပါ။
5. မင္ယန္ နန္းသက္ ႏွစ္လ သာ ခံခဲ့တယ္။
6. တရုတ္ပိႅယ္ က Uစၥနာ ကိုဆက္ခံ တာမဟုတ္၊ မင္ယန္ ကိုဆက္ခံတာသာ ျဖစ္တယ္။
ဒီA ခ်က္ေတြေၾကာင့္ ရာဇ သႀကၤန္ သီဟသူ ကိုဖမ္းၿပီး နရ သီဟ ပေတ့ ကိုနန္းတင္တဲ့ ဇာတ္လမ္း
မဟုတ္ဖူး လို႔ပဲ ေျပာရ ပါမယ္။
၂၄ ေမ ၁၂၅၆ မွာ တရုတ္ပိႅယ္ မင္း ပုဂံ ျပန္ေရာက္ၿပီ လို႔ A တိ A က် ေျပာႏိုင္ပါတယ္။ ကြန္ေျပာက္ႀကီး မွာ
စံေနတုန္း သူ႔ေယာကၡမ သရိယ္ က Uစၥနာ သိမ္းယူခဲ့တ့ဲ သာသနာ့ေျမ ေတြကိစၥ ရွင္းပါလို႔
တိုက္တြန္းလို႔ ရတနာ သံုပါေသာ မိႅယ္ကာ ငါမိႅယ္ သို၀္ ဆံျခည္ တတန္လွ်င္ A ၀င္ စိယ္ လို႔ ေျပာၿပီး
သိမ္းထားတဲ့ သာသနာ့ေျမေတြ A ကုန္ ျပန္လွဴတဲ့ A ျပင္ ေနာက္ထပ္ ေတာင္ ထပ္လွဴလိုက္ေသးတယ္။
တရုတ္ပိႅယ္ နန္းတက္ လာတဲ့ A ခါ တစ္သက္လံုး မရေတာ့ဘူး ထင္ထားတဲ့ ထီးနန္း ကိုရလို႔ ၀မ္းသာလံုး
ဆို႔ပံု ရပါတယ္။ ဘိသိက္ ပြဲမွာ ရဟန္း သံဃာ ေတြကို ေျမ A လွဴႀကီး ေပးရံု မွ် မက ထိလိုင္မင္
မရွိတဲ့ေနာက္ မ်က္ႏွာငယ္ ရွာတဲ့ ဟိႏၵဴ ျဗဟၼဏ ပုဏၰားေတြ ကိုလည္း ေျမလွဴတယ္လို႔ သိရတယ္။ လွဴတဲ့
ေျမ ေတြ၊ ကြ်န္ေတြ ကို A ခုေခတ္ register လုပ္သလို တံဆိပ္ခတ္ ၿပီး ေမာ္ကြန္းစာရင္း တင္တာေတြ
လည္းလုပ္တယ္။ သူမ်ားထက္ ထူးတဲ့ သေဘာေပါ့။ ကြ်န္ေတြကို တာ၀န္ A တိ A က် ေပးတယ္။
ဒါေတြကေတာ့1. A ရိယာ သံဃာေတာ္ေတြ A တြက္ ေျခေဆးေရ၊ လက္ေဆးေရ၊ ခ်ိဳးေရ၊ ေသာက္ေရ၊
ခပ္ေပးရမယ္။
2. ေက်ာင္းဘုရား တင္ဖို႔ ဆြမ္းခ်က္ ရမယ္။
3. ေက်ာင္းဘုရား ၀န္းက်င္ တံျမက္လွည္းရမယ္။ A မႈိက္ရွင္းရမယ္၊ A မႈိက္ က်ံဳး ရမယ္တဲ့။
တရုတ္ပိႅယ္ကို နရ သီဟ ပေတ့ လို႔လူသိမ်ားတယ္။ ေစတီ တစ္ဆူ တည္ၿပီး ပန္ပြတ္ပုတို၀္တာ၀္ ဒါယကာ
လို႔လည္း ေခၚေသး တယ္။ သူ႔ရဲ ႔ခန္႔ညား ႀကီးက်ယ္လွတ့ဲ ဘြဲ႔ေတာ္ ကိုျပတဲ့ ေက်ာက္စာ တစ္ခုလည္း
ရွိေသးတယ္။

။ ၀ ။ ႏုေမာ သဗၺ ဗုဒၶါနံ။ ။ သကရာဇာ ၆၂၇ ခု၊ စယ္သံ စစၦိရ္ႏွစ္။ ပႅသို၀္ လပႅည္ (22 December 1265)
ပုတၱ ပူနိယ္ A ာ။ A သရိယ္ ဟိယ္ ေသာ ပုရွာ ႂတ်ာ သဃၤာ ရတနာ သံုပါ သႏိႈက္။ ရို၀္သိယ္မႅတ္စြာေသာ။
စို၀္သာ မင္သာ A မတ္က်ာ ဗိုလ္ပါ ဆင္ဖႅဴ စေသာ ရတနာ ခုႏွစ္ပါ သိၡင္ ဖႅစ္ေသာ ကႅန္ ၄ ကႅန္ထြန္ေသာ
နိယ္က္သို၀္ A ဟိန္ဇင္ A ေရာင္ A ၀ါ ေတာက္ပ စြာေသာ A သရိယ္ ဟိေသာ။ ႀသိႀတိ ဘု၀နာ ဒိတ် ပ၀ရ
ဓမၼရာဇာ မည္ေသာ။ ႂတ်ာမင္ဆုိပဲ။
ဒီလို ႀကီးက်ယ္ ေA ာင္ရွာႀကံေရးသား တာကလြဲလို႔ တျခား ဘာဂုဏ္ သတင္း၊ ဘာ A ရည္ A ခ်င္းမွ မရွိတဲ့
တရုတ္ပိႅယ္ ဟာ ပုဂံ ေခတ္ကို A ဆံုးသတ္ ေပးတာေတာ့ ေသခ်ာပါတယ္။ သူ႔လက္ထက္
ပုဂံပ်က္ေလာက္ေA ာင္ ႀကီးက်ယ္တဲ့ A ေရးေတာ္ပံု ျဖစ္ခ့တ
ဲ ာကို ေက်ာက္စာ A မွတ္ A သားနဲ႔
တရုတ္မွတ္တမ္း ေတြက ျပဆိုတဲ့ A တြက္ ျပည့္ျပည့္စံုစံု သိခြင့္ရ ၾကပါတယ္။

ေက်ာက္စာ ထဲက ပုဂံ (၁၂)
ပုဂံ ေန၀င္ခ်ိန္
ပုဂံ ေန၀င္ခ်ိန္ ဟာ တရုတ္ပိႅယ္ နန္းစံႏွစ္ တစ္၀က္ က်ိဳးလုလု ၁၂၇၁ က စတယ္လို႔ေျပာရပါမယ္။ ၁၂၇၁
မွာ တရုတ္ (မြန္ဂို) Eကရာဇ္ နဲ႔ A မိန္႔နဲ႔ ယူနန္ျပည္နယ္က သံတမန္ေတြ ပုဂံကို ေရာက္လာခဲ့ၾကတယ္။
လက္ေဆာင္ပဏၰာ ဆက္သဖို႔ ေတာင္းဆို (A မိန႔ေ
္ ပး?) ခဲ့ၾကတယ္။ ဘုရင္န႔ဲ ေတြ႔ခြင့္မေပးပဲ
A ေၾကာင္းA မ်ိဳးမ်ိဳးျပလို႔ A ၾကာႀကီး A ခ်ိန္ဆြဲ ထားလိုက္တယ္။ မေစာင့္ႏိုင္ ေတာ့လို႔ ျပန္ေတာ့မယ္ ဆိုမွ
စကားခ်ိဳခ်ိဳ ေျပာၿပီး မာပါေစေၾကာင္း သာေစ ေၾကာင္းနဲ႔ လမ္းခရီး A ဆင္ေျပပါေစ ဘာညာ လုပ္ၿပီး
သြားေတာ့ေနာ္ လုပ္ခဲ့ၾကတယ္။ ဘာA ေၾကာင္းနဲ႔မ်ား A င္မတန္ေ၀းလံတဲ့ ေဘဂ်င္း ကေန ပုဂံ ကို လာရန္စ
ရ သလဲ လို႔ေမးရင္ ေျဖဖို႔ A ေတာ္ခက္ပါတယ္။ ျဖစ္ႏိုင္တာ တစ္ခုက ပုဂံ ႏိုင္ငံေတာ္ရဲ ႔ေျမာက္ဖက္ နယ္စပ္
က တရုတ္ေသြး ေႏွာ တဲ့ လူမ်ိဳးစု ေတြက ျမန္မာေတြရဲ ့ၾသဇာ A ာဏာ သူတို႔နယ္ ကိုပ်ံ ့ႏွံ႔ လာတာကို
မႀကိဳက္တဲ့ A တြက္ တားႏိုင္ရင္ တားေပးဖို႔ တရုတ္ကို ေတာင္းပန္ေလ့ ရွိတယ္လို႔
ေခတ္ၿပိဳင္မွတ္တမ္းမ်ားက ဆိုပါတယ္။
၁၂၇၂ မွာ ေျမာက္ပိုင္းေဒသ မ်ားကို ပုဂံတပ္မ်ား သြားေရာက္ တိုက္ခိုက္ႏွိမ္နင္း ခဲ့တယ္။ မဆီ မဆိုင္
တရုတ္ ကိုသြားတိုင္တဲ့ ေကာင္ေတြ ဆိုတဲ့ A ၿငိဳး A ေတးလည္း ပါမွာေပါ့။ ဒီလိုန႔ဲ ေနာက္တစ္ႏွစ္ A ၾကာ
၁၂၇၃ ခုႏွစ္ မတ္လ (၃) ရက္ေန႔မွာ တရုတ္ Eကရာဇ္ ထပ္မံေစလႊတ္လိုက္တ့ဲ သံႀကီး တမန္ႀကီး တစ္ဦးနဲ႔
သံA ဖြဲ႔၀င္ သံုးဦး ပုဂံေနျပည္ေတာ္ ကိုထပ္ေရာက္လာပါတယ္။ ျပႆနာ က ဒီသံတမန္ A ဖြဲ႔ ဟာ
တရုတ္ျပည္ကို ဘယ္ေတာ့မွ ျပန္မေရာက္ေတာ့တာပါပဲ။ မွန္နန္းရာဇ၀င္ က တရုတ္သံ A ဖြဲ႔ ကို နရသီဟ
ပေတ့ မင္းႀကီး A မိန္႔နဲ႔ သုတ္သင္ လိုက္တယ္ လို႔ေရးတယ္။ မင္းA ဆက္ဆက္ တို႔သည္ သံတမန္ ကို
သတ္ရိုး ထံုးစံ မရွိ ဆိုတဲ့ စကား A ရ တရုတ္ပိႅယ္ ကမသတ္ေပမဲ့ ပုဂံ နဲ႔ ေဘဂ်င္းၾကား ဓါးေတာင္ကုိ
ေက်ာ္ၿပီး မီးပင္လယ္ ျဖတ္ရတဲ့ A ဲဒီေခတ္က လမ္းခရီး မွာ A ေၾကာင္းA မ်ိဳးမ်ိဳး နဲ႔ A လြယ္တကူ
ေသႏိုင္တာကို စU္းစားဖို႔ လိုပါတယ္။
ဒီသံတမန္ေတြ ျပန္ေရာက္ မလာတာကို A ေၾကာင္းျပၿပီး ယူနန္ ဘုရင္ခံက ေဘဂ်င္း Eကရာဇ္ ကို ၁၂၇၅
ခုႏွစ္မွာ ပုဂံ ကိုတိုက္ဖို႔ စစ္A င္A ားေတာင္းတယ္။ ဒီA ထိ တရုတ္ Eကရာဇ္ ဖက္က ပုဂံကို က်ဴးေက်ာ္ဖို႔
စU္းစားေသးဟန္ မတူပါ။ ဘာမွ A ေရးယူေဆာင္ရြက္တာ ကိုမေတြ႔ရပါ။ ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ ၁၂၇၇ ခုႏွစ္
Eၿပီလ မွာ တရုတ္န႔ဲ ပူးေပါင္းတဲ့ တပိန္ျမစ္ေဒသ က ကန္ငယ္စား ကို ပုဂံတပ္မ်ားက သြားေရာက္
တိုက္ခိုက္ ႏွိမ္နင္းခဲ့တယ္။ ဒီမွာပဲ တရုတ္ဖက္ က A ေၾကာင္းျပခ်က္ ေကာင္းေကာင္း ရသြားၿပီး
သံတမန္ေတြ ကို ႏွိပ္ကြပ္၊ သတ္ျဖတ္တဲ့ ကိစၥ။ သူ႔ဘက္ေတာ္သား နဲ႔ ေဆြမကင္း မ်ိဳးမကင္း ေတြကို
တိုက္ခိုက္ ညွင္းပန္းတဲ့ ကိစၥ ေတြ A ကုန္ေပါင္းၿပီး ပုဂံကို တိုက္ေစ ဆိုတဲ့ A မိန္႔ ကို Eကရာဇ္
ကထုတ္ျပန္ပါတယ္။ ဒီ A မိန္႔ဟာ တလီေဒသ မွာ တပ္စြဲေနတဲ့ မြန္ဂို ဗိုလ္ခ်ဳပ္ ဟုတု (Hu tu) ထံကို
ေရာက္လာလို႔ တရုတ္-ပုဂံ စစ္ပြဲ စပါေတာ့တယ္။ ျမစ္တစ္ခု ရဲ ႔ကမ္း နေဘး တိုက္ပြဲငယ္ တစ္ခု
preliminary battle မွာ ပုဂံတပ္ေတြ A ေရးနိမ့္ ခဲ့တယ္။ A ခုထိ ဒီတိုက္ပြဲ ျဖစ္ခ့တ
ဲ ဲ့ geographical
location A တိA က် ကို မသိၾကရေသးပါ။ မာကို ပိုလို က ဒီတိုက္ပြဲကို ငေဆာင္ခ်မ္း တိုက္ပြဲ လို႔ ရမ္းေရး
တာနဲ႔ သူ႔ေနာက္လိုက္ၿပီး Harvey တို႔A ုပ္စု ကလည္း ငေဆာင္ခ်မ္း လုိက္လုပ္ၾကပါတယ္။ ၁၂၇၇
ႏွစ္ကုန္ခါနီး မြန္ဂိုတပ္ ေနာက္တစ္ႀကိမ္ ထပ္ေရာက္ လာပါတယ္။ ဒီတစ္ခါ မွ ပုဂံ ရဲ ႔ေျမာက္ဖက္ A က်ဆံုး
A ခိုင္ A ခံ့ တည္ေဆာက္ထား တဲ့ ငေဆာင္ခ်မ္ ခံတပ္မွာ မြန္ဂို- ပုဂံ တပ္ေတြ ထိပ္တိုက္ေတြ႔ၾကၿပီး

တိုက္ပြဲျဖစ္ဟန္ တူတယ္။ A ဲဒီ A ေၾကာင္းကို ေဖာ္ျပ ထားတာကေတာ့ မင္းနန္သူ ေစာလွ၀န္း
ေက်ာက္စာပါ။

သကရစ္ ၆၄၀ (27 March 1279)။ ပိသ်က္ႏွစ္။ ဤႏ္ၱ ပျစာ မည္ေသာ A မတ္ႀကီသည္။ မႅတ္ႀကီ မဟာ
ကႆပ A ရပ္ ေထရေကႅာင္ မဟိယ္ ရကာ၊ ေထရေကႅာင္ ဖႅစ္စိမ္ ဟုရုယ္ ရ်င္E A ္၊ ေကႅာင္ကမပႅဳUိ၊
တန္တိုင္ ပႅဳEA ္၊ တန္တိုင္ေလ မၿပီခယ္၊ ဤ ႏ္ၱ ပျစာေလ ငါေဆာင္ခ်မ္ ၿမိဳ၀္ နိယ္ရလိယ္၏ ျပည္တယ္
ပ်က္စိ သ ဖႅစ္ခယ္ EA ္၊ ၊ သကရစ္ ၆၅၅ ခု သရ၀န္ႏွာစ္ တန္ေဆာင္မႈန္ လၦန္ ၅ ရ်က္ ၅ နိယ္ (4 October
1293) လွ်င္ A မတ္ႀကီ ဤ ႏ္ၱ ပျစာ ပႅဳရုယ္ မၿပီသ၊ ေထရ ေကႅာင္ကို၀္၊ ဤ ႏ္ၱ ပျစာ သၼီႏွင္၊ သၼက္ A မတ္
ပုညာ ပႅဳEA ္၊ တန္တိုင္ေလဆင္ EA ္၊ ကုလာ ေကႅာင္၊ ေကႅာင္Uိ စလစ္ Uိထြက္ပႅဳEA ္၊ ဆိယ္၀ါ A လြန္
တကယ္ ဆန္ၾကယ္လ်င္ ရိယ္E A ္။။။
ဒီေက်ာက္စာ A ရ ၁၂၇၉ ခုႏွစ္မွာ A မတ္ ကၠဳႏၲပစၥယာ ဟာ မဟာ ကႆပ A ရပ္မွာ ေက်ာင္းေဆာင္
ေဆာက္လုပ္ လွဴဒါန္း ေတာ့ ေက်ာင္းမေျပာနဲ႔ A ုတ္တံတိုင္း ေတာင္ ခပ္လို႔ မၿပီးေသးခင္ ျပည္ရြာ
ပ်က္စီးလုနီးပါး A ေျခ A ေနဆိုး ေၾကာင့္ ငေဆာင္ခ်မ္း A ရပ္ ကိုသြားရပါသတဲ့။ ဟုိမွာပဲ ေသက်န္ရစ္လို႔
သူ႔ေကာင္းမႈ ကို သူ႔ သမီးနဲ႔ သမက္က ဆက္လုပ္လို႔ ၁၂၉၃ မွာ ေက်ာင္းၿပီးစီးလို႔ ေရစက္ခ် လွဴဒါန္းရတယ္
လို႔ဆိုထားပါတယ္။
မြန္ဂို က်ဴးေက်ာ္ စစ္န႔ဲ ပါတ္သက္လို႔ A ေရး A ပါဆံုး ေက်ာက္စာ ကေတာ့ ပုဂံ မဂၤလာ ေစတီက ဒိသာ
ျပာမုခ္ ေက်ာက္စာ ပါပဲ။ ေက်ာက္စာပါ A ဓိက A ခ်က္ A လက္ေတြကို ရွင္းလင္းေA ာင္ ေျပာရရင္1. ၁၂၈၇ မွာ ပုဂံ ထိ တရုတ္တပ္ ေရာက္လာတာမို႔ ျပည္A ေနာက္ဖက္ လွည္က်က A ထိ ဘုရင္
တိမ္းေရွာင္ထြက္ ေျပးတယ္။
2. A နႏၲ ပစၥည္း နဲ႔ မဟာဗိုလ္ ဆိုတဲ့ A မတ္ႀကီး ႏွစ္ပါး မင္းႀကီး A နားမွာ A ပါးေတာ္ၿမဲ A ျဖစ္
ပါရွိတယ္။
3. ရန္သူ တရုတ္ ဘာA လို ရွိသလဲ ဆိုတာ သိဖို႔ A တြက္ ရွင္ဒီသာ ပါေမာက္ ကိုပင့္ၿပီး တရုတ္ကို
သံတမန္ A ေနနဲ႔ လႊတ္ဖို႔ A ဆိုပါ A မတ္ႀကီး ႏွစ္ပါး ကပဲ တရုတ္ပိႅယ္ မင္းကို A ႀကံေပးတယ္။
4. မင္းဆိုတာ တမန္ကိုဖမ္းၿပီး ခ်ဳပ္ေႏွာင္တယ္လို႔ မလုပ္ စဖူး လို႔ တရုတ္ပိႅယ္ က ရွင္ဒီသာ ပါေမာက္
ကို A ားေပး (ေျမွာက္ေပး) ၿပီး ေတတု လို႔ A ဲဒီ A ခ်ိန္က ေခၚတဲ့ တရုတ္ေရႊၿမိဳ ႔ေတာ္ ေဘဂ်င္း
A ထိ ေရာက္ေA ာင္ သြားေစတယ္။ တကယ္လို႔ သူသာ တရုတ္သံေတြကို သတ္မိန္႔ ေပးထားခဲ႔
ရိုးမွန္ရင္ ေဘဂ်င္း ကို သံတမန္ လႊတ္၀ံ့ ပါ့ မလား။ ဒါေၾကာင့္မို ႔ ဘုန္းႀကီး ကိုေရြးလႊတ္တာလည္း
ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
5. ၁၂၈၇ ႏွစ္ဆန္းပိုင္းမွာ ရွင္ဒီသာ ပါေမာကၡ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး သံ A ျဖစ္ ခရီးစထြက္တယ္။
ယူနန္ျပည္နယ္ ယဆည္ (Yachi) မွာ ၀ါဆိုတယ္။ မန္က်ဴ Eကရာဇ္ စံျမန္းရာ တယ္တု ကို ၁၂၈၇
ဒီဇင္ဘာ မွာေရာက္သြား ခဲ့တယ္။
6. တုိင္းျပည္ မွာ ျပည္သူ ျပည္သား မရွိရင္ ဘာမွ ဆက္လုပ္လို႔ မရေတာ့။ ဒါေၾကာင့္ တရုတ္ စစ္သည္
သူရဲ ေတြကို ျပန္ဆုတ္ခိုင္း။ စစ္ဒဏ္ေၾကာင့္ ထြက္ေျပးေနတဲ့ လူေတြကို ျပန္ေခၚ။ ေကာက္ပဲ သီးႏွံ
စိုက္ခိုင္းၿပီး ေကာက္ရိတ္သိမ္း ခ်ိန္ က်မွ A ခြန္ လာသိမ္းလွဲ႔ ဆိုတဲ့ ဒီသာ ပါေမာကၡ ရဲ ႔စကားကို
မန္က်ဴ Eကရာဇ္ ကသိပ္ႀကိဳက္ခဲ့တယ္။ (ႀကိဳက္မွာေပါ့။ သူ႔ဖက္က A သာခ်ည္းပဲကိုး)

7. ပုဂံ ကိုတိုက္ခိုက္လာတဲ့ တရုတ္တပ္မွာ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ A ျဖစ္ သုသုတၱကိ (Hsueh-hsueh-ti-chin)
ဦးေဆာင္ၿပီး စစ္သူရဲ ႏွစ္ေသာင္း ပါလာတယ္။
8. ပုဂံမွာ သာသနာျပဳဖို႔ A တြက္ မဟာ ေထရ ပုည ဓမၼိက နဲ႔ သိရိ ဓမၼိ တို႔ဦးစီးၿပီး ေက်ာင္းေပါင္း ၇၀
က တရုတ္ ရဟန္း သံဃာ ေတြပါလာတယ္။ ပုဂံ ေရာက္ေတာ့ ရဟန္း။ လူ။ မင္း တစ္ေယာက္ မွ
မက်န္ေA ာင္ A ကုန္လံုး ထြက္ေျပးေနၾကလို႔ လူမရွိတဲ့ ေနရာမွာ ဘာလုပ္လို႔ လုပ္ရမွန္း မသိ၊
ေစတီ၊ ပုထိုး၊ ေက်ာင္း ေတြ ေတြ႔လို႔ ပုဂံ ကို သာသနာ ျပဳစရာ မလိုေၾကာင္း ေရာက္မွပဲ
သိၾကပံုေပၚတယ္။ ကိုယ့္ေဒသ ကိုယ္ျပန္ခ်င္လို႔ ဆူဆူ ပူပူ လုပ္ၾကတာ ကိုလည္း မန္က်ဴ Eကရာဇ္
ထည့္စU္းစား ပံုရတယ္။
A ဲသလိုနဲ႔ တရုတ္တပ္ ေတြျပန္ဆုတ္ သြားၾကတယ္။ ဒါေပမဲ့ တရုတ္ၾသဇာ ခိုင္ေစဖို႔ မင္းသား ရဲစိန္ တိမူ
(Ye-sin-timus) ကို ေစလႊတ္ၿပီး ပုဂံ မင္းသစ္ ကို သူ႔စိတ္ႀကိဳက္တင္ေစတယ္။ ေရႊနန္းသွ်င္ ကို ပုဂံမင္းသစ္
A ျဖစ္ 30 May 1289 မွာနန္းတင္ခ့ဲ တယ္။ ေရႊနန္းသွ်င္ က သူ႔သား သိဃၤ ပတိ ကို တရုတ္ Eကရာဇ္
ဆီလႊတ္တယ္။ ပညာသင္ လႊတ္တာလည္း ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ဓါးစာခံ လႊတ္ရတာ ျဖစ္ဖို႔ A ေၾကာင္း
ပိုမ်ားလိမ့္မယ္။ သို႔ေသာ္ သူ႔မွာ ၾသဇာ မရွိေတာ့။ မြန္ဂို A ားကိုး နဲ႔ နန္းရတဲ့ မင္းကို ျပည္သူ က မၾကည္လင္
ၾကလို႔ ၁၂၉၇ မွာ သူေရာ သူ႔သား ေဘဂ်င္း ျပန္ သိဃၤ ပတိ ေရာ A သတ္ခံရတယ္။ ကုမာရ ကႆပ ေခၚ
တက္တ၀္မူ မင္းႀကီ ဆိုတဲ့ သူကို နန္းတင္တယ္။ ဘာမွ မၾကာပဲ နန္းက် ျပန္တယ္။ မင္လုလင္ ေခၚ ေစာႏွစ္
နန္းတက္ျပန္ တယ္။
ဒီလို တစ္ဗိုလ္က်၊ တစ္ဗိုလ္တက္ လုပ္ေနတဲ့ ပုဂံ နန္းဟာ A ဲဒီ A ခ်ိန္မွာ ဘာၾသဇာ A ာဏာ မွ မရွိေတာ့ပဲ
နာမည္ခံ ဘုရင္ ျဖစ္ေနရွာပါၿပီ။ တကဲ့ A ာဏာ က ရွမ္းညီေနာင္သံုးပါး ေခၚ ျမင္စိုင္းမင္း A သခၤယာ၊
မကၡယာ မင္း ရာဇ သႀကၤ ံ နဲ႔ ပင္လယ္ မင္း သီဟသူ တို႔ရဲ ႔လက္ထဲ ေရာက္ႏွင့္ ေနပါၿပီ။ ေရႊနန္းသွ်င္
လက္ထက္ ကတည္းက ပုဂံ ႏိုင္ငံေတာ္ ကို ရွမ္းညီေနာင္ သံုးဦး ခြဲေ၀ A ုပ္စိုး ၾကၿပီ လိုဆိုရပါမယ္။ ခရစ္ႏွစ္
၁၃၀၀ ျပည့္ႏွစ္မွာ မြန္ဂို တပ္ေတြခ်ီတက္လာျပန္တယ္။ ဒီတစ္ခါေတာ့ ပုဂံ ကို မလာပဲ တကယ့္ A ာဏာ
တည္ရာ ျမင္စိုင္း ကိုတန္းသြားၾကပါတယ္။ A မ်ိဳးသားေရး ႏိုးၾကားေA ာင္ လႈံ႔ေဆာ္ ႏိုင္စြမ္းရွိတဲ့
ရွမ္းညီေနာင္ သံုးဦး ေၾကာင့္ မြန္ဂို ေတြထင္တိုင္း မေပါက္။ ဒါေပမဲ့ ခံစစ္ သက္သက္သာ တတ္ႏိုင္ရွာတဲ့
ဗမာေတြဟာ မြန္ဂို ကို A ားတင္း တြန္းလွန္ရင္း ေႏြရာသီ ေရာက္လာပါတယ္။ ျမန္မာ ႏိုင္ငံ A လယ္ပိုင္း ရဲ ႔
မီးဟုန္းဟုန္းေတာက္လုေA ာင္ ပူလွ တဲ့ေႏြေန A ပူဒဏ္ ကိုေက်ာေကာ့ေA ာင္ ခံရတဲ့ မြန္ဂိုတပ္ မ်ား
ဟာစိတ္ဓါတ္ A ႀကီး A က်ယ္ က်ဆင္း လာပါ ေတာ့တယ္။ တစ္ဖက္ ကလည္း တပ္မွဴးမ်ား ကို ေရႊ-ေငြ
မ်ားနဲ႔ လာဘ္ထိုး စည္းရံုး တဲ့ A တြက္ ၁၃၀၃ ခုႏွစ္ Eၿပီ ၄ ရက္ေန႔ မွာ က်ဲန္မိယင္ (Cheng Mien) လို႔
A မည္ေပးထားတဲ့ ပုဂံ ႏိုင္ငံေတာ္ ကေန တပ္ျဖဳတ္ၿပီး လက္ေA ာက္ခံ ႏိုင္ငံ A ျဖစ္က A ၿပီး ဖ်က္သိမ္းၿပီး
မြန္ဂို တပ္ေတြ ျပန္သြားၾကတယ္။ ဒီမွာပဲ မြန္ဂို တရုတ္ ရန္ကို A ၿပီးတိုင္ တြန္းလွန္ ႏွိမ္နင္း ႏိုင္ေသာ
ဘုန္းလက္ရံုးရွင္ ရွမ္းညီ ေနာင္ သံုးဦး ဆိုၿပီး ေက်ာက္စာေတြ ထိုးၿပီး မဟားတရား ၾကြားပါေတာ့တယ္။
ဘာဏု ရာဇာ ေဒါင္းဖန္လ္၀ါ နဲ ႔ ေရႊေငြ လက္ေဆာင္ ပဏာ ေက်းဇူးေၾကာင့္ ရန္သူေတြ ျပန္ဆုတ္ပါတယ္
လို႔ေတာ့ ဘယ္ေျပာလိမ့္မလဲေနာ္။ ။
သမိုင္းထဲက ျမန္မာျပည္သား ေဆာင္းပါးရွည္ႀကီး ကိုဒီမွာပဲ ခဏ ရပ္နား ပါရေစ။ စိတ္ပါ၀င္စားစြာ
ဖတ္ရႈခ့ၾဲ ကသူ A ေပါင္းကို ေက်းဇူးတင္လွ်က္-

Juan

ကိုးကား။
1. ဖိုးစိန္၊ ပညာ၀န္၊ A ပါတ္စU္A ညာေဆာင္းပါးမ်ား
2. ဘေဆြ၊ ရန္ကုန္၊ ျမန္မာျပည္သား
3. သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ နယ္လွည့္ရာဇ၀င္
4. သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ။ ပါးစပ္ရာဇ၀င္
5. သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ေခတ္ေဟာင္းျမန္မာရာဇ၀င္
6. သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ သမိုင္းA စU္A လာ တေဘာင္၊ နမိတ္မ်ား
7. သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ “မႏုဟာ ေက်ာက္စာ” ယU္ေက်းမႈ စာေစာင္ A တြဲ (၃)၊ A မွတ္ (၁၀)၊

စက္တင္ဘာ ၁၉၆၀၊ ၅၅-၈။
8. သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ ပုဂံ ေခတ္ ႏိုင္ငံေရး သမိုင္း။
9. သန္းထြန္း၊ ေဒါက္တာ၊ A သစ္ျမင္ ျမန္မာ့ သမိုင္း။
10. ကုလား၊ ဦး။ မွန္နန္းရာဇ၀င္
11. ညိဳျမ။ ကုန္းေဘာင္ရွာပံုေတာ္
12. ကင္း၀န္မင္းႀကီး၊ ခရီးသြားမွတ္တမ္း
13. သိန္း၊ ဆရာ၊ ေမွာ္ဘီ၊ A ရူးလြယ္A ိတ္
14. ဦးတင္၊ ပုဂံ၀န္ေထာက္၊ ျမန္မာမင္းA ုပ္ခ်ဳပ္ပံုစာတမ္းမ်ား၊ ဒုတိယတြဲ
15. Marks, Dr. ျမန္မာ ျပည္၀ယ္ ႏွစ္ေလးဆယ္
16. ပါရဂူ၊ စုဖု ရားလတ္ ေျမလူးခန္း (ေနာက္ဆံုး A ရုဏ္) ၊ မူရင္း Thibaw’s Queen by H. Fielding

Hall 1897
17. ျမန္မာ့ စြယ္စံုက်မ္း
18. ငမည္း၊ ဆရာ၊ ဓည ၀တီ ရာဇ၀င္
19. ကာတီ၊ ဦး၊ ရမ္းၿဗဲ၊ ရခိုင္ ရာဇ၀င္
20. စံတင္၊ ဦး၊ ရမ္းၿဗဲ၊ ရခိုင္ သမိုင္း လကၤာ
21. ခင္ခင္ေလး၊ ေဒၚ၊ ဒဂံု၊ ကြ်န္းဦးတည့္ သန္လွ်က္ခံု
22. ငါးရာ့ ငါးဆယ္ နိပါတ္ေတာ္မ်ား
23. ကုမာရ္ရသ္၊ A ေသာက၊ ၾသရိႆ ကုဘက္စ္ မွ ဗုဒၶ သာသနာ ေရွးလက္က်န္ A ေဆာက္

A ဦးမ်ား၊ A ႁႏၵရာဇ၀င္ သုေတ သန ဂ်ာနယ္ A တြဲ ၂၇။
24. ဖိုးလိႈင္၊ ေယာမင္းႀကီး၊ ဦး၊ ရာဇ ဓမၼ သဂၤဟ က်မ္း
25. တင္၊ ဦး၊ ပုဂံ ၀န္ေထာက္၊ ျမန္မာ မင္းA ုပ္ခ်ဳပ္ ပံု စာတမ္းမ်ား၊ တတိယတြဲ။
26. မွန္နန္း ရာဇ၀င္။ ပ-ဒု
27. Hall. D.G.E. Professor: Europe and Burma
28. သိန္းႏိုင္၊ ရွာရွာ ေဖြေဖြ ျမန္မာ့ သမိုင္း။
29. Than Tun Dr: “History of Burma A.D. 1000-1300” BBHC, I, I, 39-57 and Rangoon

University Annual Magazine, 1955-7, pp: 121-38.
30. Than Tun Dr (1955) “History of Burma A.D. 1000-1300” BBHC, I, I, 39-57 and

Rangoon University Annual Magazine.
31.

32. Epigraphia Barmanica Vol. I, II and III

33. Geiger W (1953). Culavamsa I & II. Colombo Government Publication, Chapters 58 &

60.
34. Geiger W (1953). Culavamsa I & II. Colombo Government Publication, Chapter 76 &

78.
35. Luce G.H (1939). A Cambodian? Invasion of Lower Burma. JBRS, XII, ii, pp: 39-45.
36. Wales H.G.Q (1947). Aniruddha and the Thaton Tradition. JBRS, XXII, iii, pp: 152-6.
37. Than Tun Dr: “The Burmese Administration, 1044-1287” Chapter 3, The History of

Buddhism in Burma