You are on page 1of 14

MC LC

A. T VN

Trang

I. Thc trng ca vn .............................................................................2


II. Nhim v v phng php nghin cu................................................2
III. Phm vi ca ti.................................................................................2
B. NI DUNG
I.C s l thuyt............................................................................................3
I.1.Lin h gia dao ng iu ha v chuyn ng trn u................3
I.2.Xc nh thi gian ngn nht vt dao ng iu ha i t li x1
n li x2.............................................................................................3
I.3. Tnh qung ng vt i c trong thi gian t t1 n t2.......................5
I.4. m s ln vt qua li x trong khong thi gian t t1 n t2.........6
I.5: Xc nh thi im vt i qua li X ln th N..............................7

II. Mt s bi tp vn dng .......................................................................9


III. Bi tp tng hp..................................................................................12
C.KT LUN..............................................................................................13
D. TI LIU THAM KHO.........................................................................14

A. T VN
1

I. Thc trng ca vn
Vic xc nh thi gian,qung ng vt i c, m s ln vt qua li
x trong mt khong thi gian no , xc nh thi im vt qua li x ln th
N no trong mng bi tp v dao ng iu ho l mt vn kh trong
chng trnh vt l lp 12, cc em hc hc sinh thng bi ri khi gp vn
ny. gii bi ton loi ny, mt s gio vin v hc sinh s dng nhng
kin thc lin quan n phng trnh lng gic, tuy nhin phng php ny
thun ty ton hc, phc tp v d gy nhm ln. gip cc em hc sinh c
phng php gii quyt nhanh chng cc loi bi tp ny, c bit l trong bi thi
trc nghim, ti chn v nghin nghin cu ti:
NG DNG MI LIN H GIA DAO NG IU HA V CHUYN
NG TRN U

II. Nhim v v phng php nghin cu


ti ny vn dng mi lin h gia dao ng iu ha v chuyn ng
trn u a ra phng php gii cc dng bi tp xc nh thi gian,qung
ng vt i c, m s ln vt qua li x trong mt khong thi gian no
, xc nh thi im vt qua li x ln th N no .
III. Phm vi ca ti
ti nghin cu mt vn tng i kh, cp n cc dng bi tp
nng cao thng gp trong thi TSH, C v ch yu dnh cho hc sinh lp
12 Ban Khoa hc t nhin. Vi phm vi mt Sng kin - Kinh nghim trng
THPT chng ti ch cp n mt s vn :
-Phng php xc nh thi gian trong dao ng iu ha.
-Phng php tnh qung ng vt i ctrong khong thi gian no .
-Phng php m s ln vt qua li x trong khong thi gian no .
-Phng php xc nh thi im vt i qua li x ln th N

B. NI DUNG
I. C s l thuyt
I.1.Lin h gia dao ng iu ha v chuyn ng trn u
Xt mt im M chuyn ng trn u trn ng trn tm O theo chiu dng
vi tc gc . Gi P l hnh chiu ca M ln trc Ox.
Gi s ban u( t = 0 ) im M v tr Mo c xc nh bng gc . thi
im t, n chuyn ng n M, xc nh bi gc: + vi = t.
Khi ta ca im P l:

M
+

x = OP = OM.cos(t + )

Mo

t
t OM = A, phng trnh ta ca P c vit thnh: x = A.cos(t
O +P ). A x
-A

Vy im P dao ng iu ha.
*Kt lun: Mt dao ng iu ha c th c coi nh hnh chiu ca mt vt
chuyn ng trn u ln trc i qua tm nm trong mt phng qu o.
*Ch quan trng: Khi vt dao ng iu ho chuyn ng theo chiu dng
th cht im M di v ngc li
M2

I.2.Xc nh thi gian ngn nht vt dao ng iu ha i t li x1 n liM


1

x2.

x
Bc 1: V ng trn tm 0 bn knh R= A v xc nh v tr to x 1 v x2 .
-A

x2

x1

Xc nh v tr 2 im M1 v M2 tng ng trn ng trn.


Bc 2: Khng nh thi gian ngn nht vt dao ng iu ho i t li x1 n
li x2 cng l thi gian vt chuyn ng trn u i t M1 n M2 .Trong thi
gian bn knh qut c gc = w. t.
Bc 3: Tnh trn hnh t rt ra t
Bi tp v d:

Bi 1: Mt vt dao ng iu ho vi phng trnh: x = 8 cos( 10t+/3)cm.


Tnh thi gian ngn nht vt i t li x1 = 4 cm n li x2 =- 4 2 cm
Hng dn
1
T hnh v d dng tnh c Sin M 1 = rut
2

-8

ra M 1 = rad tng t M 2 = rad.


6
4

T tnh c =

M1

M2

5
1
rad suy ra t =
(s)
12
24

8
4

Bi 2: Mt l xo c khi lng khng ng k c cng k = 100N/m. Mt u


treo vo mt im c nh, u cn li treo mt vt nng khi lng 500g. T v
tr cn bng ko vt xung di theo phng thng ng mt on 10cm ri
bung nh cho vt dao ng iu ha. Ly g = 10m/s 2. Xc nh khong thi
gian m l xo b nn, b dn trong mt chu k.

Hng dn
Ta c: =

k
= 10 2 (rad/s)
m

A
nn

M2

mg
= 0l,05m = 5cm ; A = 10cm> l
dn ca l xo v tr cn bng l: l =
k
O

M1

dn

Thi gian l xo nn t1 l thi gian ngn nht vt i t v tr l xo


khng bin dng n v tr cao nht v tr v v tr c.
(A > l)
t1 =
Vy: t1 =

l 1

= => =
, vi sin =

A 2

-A

2
; = - 2 =
3
6

=
=
s
3.10 2 15 2

Thi gian l xo dn t2 l thi gian ngn nht vt i t v tr l xo


khng bin dng n v tr thp nht v tr v v tr c: t2 =

2
2.
=
s

15

*Ch : Cng c th tnh: t2 = T - t1


I.3. Tnh qung ng vt i c trong thi gian t t1 n t2
M1

Nhn xt: Khi bn knh qut c 1 gc l th


vt dao ng iu ho i dc qung ng l 2A.
-A

P2

CM : Khi vt chuyn ng trn u di chuyn

A
O

t v tr M1 n M2 nh hnh v th vt dao ng iu

P1

M2

ho i t P1 n -A ri i tp n P2. Qung ng
i c l S= (P1-A )+ (-AP2) = (P1-A ) + P1A = 2A.
Bc 1: V ng trn tm 0 bn knh R= A
Bc 2: Xc nh v tr ban u khi t=t1 vt dao ng iu ho li x1 c vn
tc v1 dng hay m tng ng vi vt chuyn ng trn u v tr M1.
Bc 3:Tnh gc qut ca bn knh trong thi gian t = t2- t1l = w. t
v phn tch = k +
Bc 4: Khng nh qung ng i c l S= k..2A + S1. v i S1 l qung
ng vt i thm khi bn knh qut thm gc .
Bc 5: Tnh S1 trn hnh tm S.
Bi tp v d:
Mt vt dao ng iu ho vi phng trnh = 10os( 2t+/3)cm.
Tnh qung ng vt i c t thi im t1= 2s n thi im t2= 15,25 s.

Hng dn
M1
Khi t= t1=2 s d dng tnh c x1 = 5 cm v v1< 0 suy ra M 1 nh hnh v:
= 2.13,25 = 26,5 = 26 +

rad
2

M2
-10

10
5

Qung ng
i oc l :

S= 26.10+S1 vi S1 l qung ng
vt dao ng diu ho i thm khi bn knh qut
thm gc /2. T hnh v d dng suy ra gc

M 2 = 3 suy ra to x2 =5 3 cm suy ra qung ng S1= 5+5 3 cm

Kt qu S= 265 +5 3 cm.
I.4. m s ln vt qua li x trong khong thi gian t t1 n t2:
Nhn
Nh xt: Khi bn knh qut oc gc l 2 th vt i qua li x l 2 ln nu
x A v qua li x 1 ln nu x = A.
Bc 1: V ng trn tm 0 bn knh R= A v xc nh li x trn hnh v.
Bc 2: Xc nh v tr khi t=t1 vt dao ng iu ho li x1 c vn tc v1
dng hay m tng ng vi vt chuyn ng trn u v tr M1.
Bc 3:Tnh gc qut ca bn knh trong thi gian t = t2- t1l = w. t
v phn tch = k 2 +
Bc 4: Khng nh s ln vt qua li x l N= 2k + N1( nu x A)
hoc N= k + N1( nu x= A ) vi
v N1 l s ln vt qua li x khi bn knh qut
thm gc ..
Bc 5: Tnh N1 trn hnh tm N.
Bi tp v d:
Mt vt dao ng iu ho vi phng trnh = 10os(t+/6)cm. m s ln vt
i qua li x= -5cm t thi im t1 = 4 s n thi im t2= 21,5 s.

Hng dn :

Khi t= t1=4 s d dng tnh c x1 = 5 3 cm v v1< 0 suy ra v tr M 1 nh hnh


v:
M1

3
= .16,5 = 17,5 = 8.2 +
rad
2

-10

S ln vt i qua li x = -5 cm l:

-5

10

N= 2.8 + N1. T hnh v d dng thy


N1= 2.. Kt qu N=16 ln.

M2

I.5: Xc nh thi im vt i qua li X ln th N.


Nhn
Nh xt: Khi bn knh qut oc gc l 2 th vt i qua li x l 2 ln nu x
A v qua li x 1 ln nu x = A..
Bc 1: Xc nh v tr ban u khi t=0 vt dao ng iu ho li x0 c vn
tc v0 dng hay m tng ng vi vt chuyn ng trn u v tr M0.
Bc
B 2: Phn tch N = 2N1 +1 nu N l.
N = 2N1 +2 nu N chn.
Bc 3 : Khng nh gc qut bn knh tng ng l = N1.2 + hoc
ho
= N1.4 + nu x =A vi l gc qut ca bn knh qut thm khi i
thm qua li x 1 hoc 2 ln.
Bc 4 : Tnh trn hnh tm
Bc 5: Tnh thi im i qua li x ln th N l t =

Bi tp v d:
Mt vt dao ng iu ho vi phng trnh = 10cos(4t+/3)cm. Xc nh thi
im vt i qua li x= -5 2 cm ln th:
a. N= 2012
7

b. N= 2025
Hng dn :
Khi t= 0 d dng tnh c x1 = 5 cm v v1< 0 suy ra v tr M 0 nh hnh v:
M0
a. Ta c N=2012 = 2.1005+2
gc qut ca bn kinh tung ng l:
`= 1005.2 + . T hnh v d thy

-5

-10

11
=
+ =
rad
3
4
12

Suy ra =2012 +

10

M1

11
24155
=
12
12

kt qu thi im vt qua li x=-5 2 cm


ln th 2012 l: t =

.=

24155
s.
48

b. N= 2025 =2.1012 +1

-10

gc qut ca bn kinh tung ng l:


5
- =
rad.
4
3
12

Suy ra =2024 +

5
24293
=
12
12

rad

kt qu thi im vt qua li x= -5 2 cm
ln th 2025 l: t =

.=

10
-5

= 1012 + . T hnh v d thy


=-

M0

M1

24293
s.
48

II.Mt s bi tp vn dng

Bi tp 1. Hai im M, N cng nm trn mt phng truyn sng cch


nhau x = /3, sng c bin A, chu k T. Ti thi im t1 = 0, c uM = +3cm v
uN = -3cm. thi im t2 lin sau c uM = +A, bit sng truyn t N n M.
Xc nh A v t2.
A
M1

u(cm)
3

N
M2

-3
-A

Hng dn
Ta c lch pha gia M v N l: =

2x 2
=
=> = ,

3
6

da vo hnh v, ta c th xc nh bin sng l: A =

uM
= 2 3 (cm)
cos

thi im t1, li ca im M ang gim. n thi im t2 lin sau , li ti


M l uM = +A.
Ta c t = t 2 t1 =

'
11
2
vi ' = 2 =
;=
T
6

=> t = t 2 t1 =

11 T 11T
.
=
6 2 12

Vy: t 2 = t t1 =

11T
12

Bi tp 2. Sng dng trn mt si dy c bin bng l 5cm. Gia hai


im M, N c bin 2,5cm cch nhau x = 20cm cc im lun dao ng vi
bin nh hn 2,5cm. Tm bc sng.
Hng dn

Ti mi im, dao ng ca cc phn t trn dy l dao ng iu ha. lch


pha gia M, N xc nh theo cng thc: =

2x
(4.1)

u(cm)

5
M1

M
-qo

2,5

t
-2,5

M2

-5

Do cc im gia M, N u c bin nh hn bin dao ng ti M, N nn


chng l hai im gn nhau nht i xng qua mt nt sng. lch pha gia M
v N d dng tnh c =

2x
=
, thay vo (4.1) ta c:

3
3

=> = 6x = 120cm.
Bi tp 3: Mc mt n vo ngun in xoay chiu c in p tc thi l
u = 220 2 cos(100 t )(V ).

n ch pht sng khi in p t vo n c ln

khng nh hn 110 6V . Xc nh t s thi gian n sng v tt trong mt chu k.


Hng dn
iu kin n sng l: u 110 6 (V )
Trong mi na chu k, khong thi gian n tt l:

M2

M1
1

-Uo

Uo
u1

2
3
1
O
=
t1 =
, vi 1 = - 2, cos =
=> = rad => 1 =
rad x
Uo
2
6
3

=> t1 =

1
s
150

Trong mt chu k, thi gian n tt l: 2t1 =

2
s
150

v thi gian n sng trong mt chu k l: T - 2t1 =

10

1
s
150

Vy, t s thi gian n sng v tt trong mt chu k l:

T 2t1 1
=
2t1
2

Bi tp 4: Mt mch dao ng LC l tng ang c dao ng in t t do.


in tch trn mt bn t in c biu thc: q = qocos(106t -

) (C). K t thi
2

im ban u( t = 0), sau mt khong thi gian ngn nht l bao lu th nng
lng in trng trn t in bng ba ln nng lng t trng cun cm?
Hng dn
thi im ban u t = 0, in tch trn mt bn t l q1 = 0.
Sau mt khong thi gian ngn nht t, th WL =
1
4
=> W = WC + WC = WC
3
3

Ta c: t =

1
WC
3

qo2 4 q22
3
3
=> q2 =
qo hoc q2 = - qo
=
2
2
2C 3 2C

q2

=
vi = ; m: cos =
=> =
=> -q
=
3
6
qo
2
2
o

10 6
Vy: t =
=
=
s
3.106
3

Oq1

M1

q2

qo

M2

III.Bi tp tng hp:


Mt vt dao ng iu ho vi phng trnh: x= 4cos(10t - /3)cm.
11

1.Tnh thi gian ngn nht vt i t:


a. Li x1 = 2 cm n li x2 = 2 2 cm
b. Li x1 = -2 cm n li x2 = 2 3 cm
c. Khi vn
v tc c gi tr 20 cm/s n khi vn tc cc i
2. Tnh qung ng vt i c t thi im :
a. t1 = 2s n t2= 10,033s
b. t1 = 1,033s n t2= 10,05s
c. t1 = 3,1s n t2= 8,033s.
3. m s ln vt i qua li x = 2 2 cm trong cc khong thi gian:
a. t = 4 s.
b. t = 6,05 s.
c. t = 8,1 s. k t khi t= 0.
4. m s ln vt t vn tc = 20 2 cm trong cc khong thi gian:
a. t = 2 s.
b. t = 4,05 s.
c. t =6,1 s. k t khi t= 0.
5. m s ln vt c ng nng bng 3 ln th nng trong cc khong thi gian
a. t = 4 s.

b. t = 6,05 s.

c. t = 8,1 s. k t khi t= 2.0333s.

6. Xc nh thi im vt i qua li x = 2 2 cm ln th
a. N = 20.
b. N= 35
7. Xc nh thi im vt t vn tc x = -20 2 cm/s ln th:
a. N= 2012
b. N= 1025
1

p s: 1a : t =
s
120
2a: S = 642cm

1b : t =
s
1c : t =
s
20
30
2b: S = 718 + 2 3 cm
2c: S = 394 cm.

3a: N = 40 ln

3b: N = 61 ln

3c: N = 82 ln

4a: N = 20 ln
5a: N = 80 ln

4b: N = 40 ln
5b: N = 121 ln

4c: N = 61 ln
5c: N = 162 ln

6a. t =

223
s
120

7a. t =

24133
s
120

6b. t =

409
s
120

7b. t =

C. KT LUN

12

12295
s
120

Xut pht t kinh nghim ca bn thn, t thc t nhiu nm ging dy


trng THPT, bn thn ti c rt thnh kinh nghim mong rng s gip cho cc
em hc sinh thy r hn mi quan h gia dao ng iu ha v chuyn ng
trn u t c th vn dng gii cc loi bi tp lin quan.
S d ti a thm cc v d v dng in xoay chiu, mch dao ng
LC... l gip cc em hc sinh thy rng, ngoi dao ng c th dao ng in,
dng in xoay chiu, in tch hay in p trn t in ca mch LC...cng l
nhng i lng bin thin iu ha theo thi gian nn c th vn dng phng
php ny gii.
Bn cnh nhng bi tp vn dng c hng dn, ti a ra nhng bi tp
tng hp nhm gip cc em hc sinh la chn cch gii ph hp rn luyn k
nng v phng php lm bi.
ti ny c p dng cho hc sinh lp12, hu ht hc sinh nm
c phng php v vn dng rt tt trong vic gii bi tp lin quan.
Do thi gian c hn nn ti ny cha c p dng rng ri v chc
chn khng trnh ht nhng thiu st. V vy rt mong c s gp ca qu
thy c gio v cc bn ng nghip ti c hon thin hn v c p
dng ph bin hn trong nhng nm hc ti.
Xin chn thnh cm n!

13

TI LIU THAM KHO


1. Bi Quang Hn Gii ton Vt l 12 NXB Gio dc, 2004
2. Nguyn Th Khi, V Thanh Khit Sch gio khoa Vt l 12 NXB Gio
dc, 2008.
3. B Gio Dc v o To - Thi Tuyn sinh i Hc cc nm.
4. thi V Thanh Khit, Nguyn Th Khi Bi tp Vt l 12 Nng cao NXB
Gio dc, 2008.

14