You are on page 1of 36

I HC NNG CNG BI GING MN

TRIT HC
CHNG TRNH CAO HC NGI BIN SON PGS.TS. NGUYN TN HNG TS. L HU I

Ch vit tt trong ton b Bi ging


TCN (SCN): trc (sau) Cng nguyn SVHT: s vt, hin tng TGQ: th gii quan PPL: phng php lun TH: trit hc. KH: khoa hc CN: ch ngha .CNDV: ch ngha duy vt BC: bin chng CNDVBC: ch ngha duy vt bin chng CNDVLS: ch ngha duy vt lch s CNDT: ch ngha duy tm CNDTKQ: ch ngha duy tm khch quan CNDTCQ: ch ngha duy tm ch quan PBC: php bin chng PBCDV: php bin chng duy vt CNXH: ch ngha x hi XHCN: x hi ch ngha CNTB: ch ngha t bn TBCN: t bn ch ngha CNCS: ch ngha cng sn CSCN: cng sn ch ngha HTKTXH: hnh thi kinh t-x hi PTSX: phng thc sn xut LLSX : lc lng sn xut TLSX: t liu sn xut QHSX : quan h sn xut CSHT: c s h tng KTTT: kin trc thng tng GC: giai cp. DT: dn tc. NL: nhn loi GCTS: giai cp t sn GCVS: Giai cp v sn TGC: u tranh giai cp CMXH: cch mng x hi TTXH: tn ti x hi YTXH: thc x hi CNH: cng nghip ha HH: hin i ha CSVN: ng Cng sn Vit Nam

NI DUNG CHNG TRNH


Chng I. Trit hc v vai tr ca trit hc trong i sng x hi Chng II. Khi lc lch s trit hc phng ng Chng III. Khi lc lch s trit hc phng Ty trc Mc Chng IV. Khi lc lch s trit hc Mc-Lnin Chng V. Mt s tro lu trit hc phng Ty hin i Chng VI. Ch ngha duy vt bin chng c s ca th gii quan khoa hc Chng VII. Php bin chng duy vt phng php lun nhn thc khoa hc v thc tin Chng VIII. Nguyn tc thng nht gia l lun v thc tin ca trit hc Mc-Lnin Chng IX. L lun hnh thi kinh t - x hi v con ng i ln ch ngha x hi Vit Nam Chng X. Giai cp, dn tc, nhn loi v vn dng vo s nghip xy dng ch ngha x hi Vit Nam Chng XI. L lun v nh nc v Nh nc php quyn x hi ch ngha Vit Nam Chng XII. Quan im ca Trit hc Mc-Lnin v con ngi v vn xy dng con ngi Vit Nam hin nay

I HC NNG CNG BI GING MN TRIT HC CHNG TRNH CAO HC

CHNG I

TRIT HC V VAI TR CA TRIT HC TRONG I SNG X HI


NGI BIN SON PGS.TS. NGUYN TN HNG

TS. L HU I

NI DUNG CHNG I I. Khi nim trit hc v i tng ca trit hc 1. Khi nim trit hc

2. i tng ca trit hc
3. Vn c bn ca trit hc II. Tnh quy lut ca s hnh thnh v pht trin ca

trit hc
III. Vai tr ca trit hc trong i sng x hi 1. Chc nng th gii quan v phng php lun ca trit hc 2. Vai tr ca trit hc i vi khoa hc c th v t duy

l lun

Ni dung chi tit

I. KHI NIM TRIT HC V I TNG CA TRIT HC

1. Khi nim trit hc Thut ng trit hc (philosophia) c ngun gc t ting Hy Lp c ngha l yu mn s thng thi (love of wisdom).
Trung hoa, trit gm 3 t ghp li: th (ci tay); cn (ci riu) ; khu (ci ming), c ngha l s phn tch (bng l lun) hiu bit su sc v bn cht ca i tng.

Trit hc xut hin t th k VII-VI TCN mt s nc c nn vn minh sm nh n , Trung Hoa, Hy Lp ...


Nhn chung phng ng hay phng Ty, u c th hiu: Trit hc l h thng tri thc l lun chung nht v th gii (v v tr, v con ngi, v v tr v vai tr con ngi trong th gii).

2. Ngun gc ca trit hc S ra i ca trit hc do hai ngun gc: - Ngun gc nhn thc: s pht trin ca t duy tru tng cho php tru tng ha, khi qut nhng tri thc c th, ring l thnh h thng tri thc l lun chung nht. - Ngun gc x hi: Trit hc ra i khi lc lng sn xut t n mt trnh nht nh, khi lao ng tr c tr thnh mt lnh vc c lp tch khi lao ng chn tay, khi x hi phn chia thnh giai cp bc lt v giai cp b bc lt.

3) i tng ca trit hc i tng ca trit hc thay i qua cc thi k lch s pht trin ca n. - Thi c i, trit hc cha c i tng ring ca n. Hy Lp c i, trit hc bao gm tt c cc khoa hc: siu hnh hc, ton hc, vt l hc, thin vn hc, chnh tr hc, o c hc, lgc hc, m hc, v.v.. Nh trit hc ng thi l nh khoa hc ni chung.

Trung Hoa v n c i, t tng trit hc nm trong cc hc thuyt chnh tr, o c, tn gio. - Thi Trung c, trit hc b coi l y t ca tn gio, ch c nhim v l gii, chng minh nhng tn iu tn gio.
- Th k XVII-XVIII, trit hc duy vt da trn khoa hc thc nghim pht trin mnh m v u tranh quyt lit chng li t tng phong kin v gio iu tn gio.

Tuy nhin trong thi k ny ngi ta vn cn quan nim trit hc l khoa hc ca cc khoa hc. Quan nim ny tn ti mi cho n u th k XIX. Hghen l nh trit hc cui cng coi trit hc l mt h thng hon chnh ca nhn thc trong mi ngnh khoa hc ch l mt b phn hp thnh h thng. - S pht trin ca cc b mn khoa hc c lp tng bc lm ph sn tham vng ca trit hc mun ng vai tr khoa hc ca cc khoa hc.

Cuc khng hong trong quan nim v i tng ca trit hc lm ny sinh mt s quan im sai tri. C quan im cho rng trit hc tr thnh vua Lear. Mt s quan im khc ph nhn vai tr th gii quan ca trit hc, cho rng trit hc ch c nhim v phn tch lgc, phn tch ngn ng gip cho khoa hc (ch ngha thc chng lgc, trit hc ngn ng), hoc ch l cng c ca hot ng thc tin (ch ngha thc dng).

S ra i ca Trit hc Mc-Lnin chm dt quan nim truyn thng coi trit hc l khoa hc ca cc khoa hc ng thi cng chng li quan nim h thp vai tr ca trit hc xung thnh cng c ca tn gio, khoa hc hay hot ng thc tin.

- Theo quan im trit hc Mc-Lnin, trit hc l mt hnh thi thc x hi, trn c s gii quyt ng n mi quan h gia vt cht v thc, n vch ra nhng quy lut chung nht ca t nhin, x hi v t duy nh hng cho nhn thc v hot ng thc tin ca con ngi.

Trit hc l mt hnh thi thc x hi khc vi chnh tr, khoa hc, o c, tn gio ... + Trit hc l h thng l lun; nh trit hc khng ch a ra nhng quan im, nguyn tc nht nh, m vn quan trng l da vo lp lun lgc v thc tin x hi chng minh cho quan im, t tng ca mnh, khc vi tn gio ch da vo nim tin m qung. + Trit hc cng khc vi cc khoa hc c th: Trit hc nghin cu nhng nguyn l, nhng quy lut chung nht, cn cc khoa hc c th th nghin cu nhng quy lut c th v c th.

3. Vn c bn ca trit hc

a. Ni dung vn c bn ca trit hc Vn c bn ca trit hc l mi quan h gia t duy vi tn ti (gia tinh thn vi t nhin, gia thc vi vt cht).

Vn ny c hai mt: Mt th nht (cn gi l mt bn th lun): t duy c trc tn ti hay tn ti c trc t duy ( thc c trc vt cht hay vt cht c trc thc) Mt th hai (cn gi l mt nhn thc lun): t duy c nhn thc c tn ti? (con ngi c nhn thc c th gii khng?)

Hai mt ca vn c bn ca trit hc

Mt bn th lun T DUY Mt nhn thc lun TN TI

V sao y l vn c bn ca trit hc y l vn trit hc chung nht Vic gii quyt vn ny quyt nh tt c vn khc ca trit hc. Ty theo cch gii quyt vn ny m trit hc chia thnh nhiu tro lu i lp nhau: ch ngha duy vt, ch ngha duy tm; thuyt kh tri, thuyt bt kh tri.

II. C IM CA S HNH THNH V PHT TRIN CA TRIT HC - L mt hnh thi thc x hi, s ra i v pht trin ca trit hc lun lun gn lin vi iu kin kinh t x hi ca thi i v mi dn tc.
Bi v, cc nh trit hc u sng trong nhng iu kin x hi nht nh nn t tng trit hc ca h phn nh nhng iu kin , c k tha nhng thnh tu vn ha, t tng ca dn tc v nhn loi trong thi i ca mnh v khng th thot ra khi nhng hn ch nht nh ca thi i mnh ang sng.

- S ra i v pht trin ca trit hc gn lin vi cuc u tranh gia cc giai cp, cc lc lng x hi.
V mi nh trit hc u sng trong nhng giai cp, tng lp x hi nht nh, nn t tng trit hc ca h cng phn nh v bo v li ch ca nhng giai cp, tng lp nht nh.

- Gn lin, chu s tc ng v tc ng n cc hnh thi thc x hi khc nh khoa hc, chnh tr, tn gio
V d, trit hc chu nh hng v tc ng n chnh tr, tn gio, khoa hc, ngh thut, v.v.

- S ra i v pht trin ca trit hc lun lun gn lin vi cuc u tranh gia cc tro lu, khuynh hng, trng phi i lp nhau, trong ni bt nht l cuc u tranh gia ch ngha duy tm v ch ngha duy vt. - S pht trin ca trit hc va l qu trnh ph nh nhau, thay th nhau, ng thi c s s xm nhp ln nhau, k tha ln nhau gia cc hc thuyt, cc trng phi.

III. VAI TR CA TRIT HC TRONG I SNG X HI 1. Chc nng th gii quan v phng php lun ca trit hc a) Chc nng th gii quan ca trit hc - Th gii quan (TGQ) (worldview, world outlook) l ton b nhng quan im, quan nim chung nht ca con ngi v th gii, v con ngi, v cuc sng v vai tr ca con ngi trong th gii.

TGQ bao hm nhn sinh quan, v tr quan. TGQ l s thng nht gia tri thc v nim tin, l tr v tnh cm. Tri thc l yu t quan trng hng u trong TGQ. Tri thc ch tr thnh TGQ khi n gn lin vi tnh cm v nim tin.

- TGQ c nhiu loi: huyn thoi, tn gio, trit hc. + Huyn thoi (thn thoi) l hnh thc TGQ ca ngi nguyn thy. N quan nim mi hin tng t nhin v x hi u do mt v thn cai qun. l cch gii thch n gin v t nhin v x hi.

+ Tn gio l nim tin m qung ca con ngi vo mt lc lng siu t nhin ti cao, quyt nh s phn ca con ngi. Tn gio cn l kht vng ca con ngi c gii thot khi nhng au kh trn gian vn ti s bt t v hnh phc vnh cu kip sau.

+ Trit hc l cp cao nht ca TGQ. S ra i ca trit hc l s phn khng chng li nim tin m qung ca tn gio. c im ca TGQ trit hc l s nhn thc, gii thch th gii bng t duy l lun, bng lp lun lgc. N cao vai tr ca l tr so vi tnh cm v nim tin. V th, trit hc c coi l ht nhn l lun ca TGQ.

- TGQ va l kt qu ca s nhn thc th gii ca con ngi, va ng vai tr lng knh qua con ngi xem xt, nhn nhn th gii, nh hng cho cuc sng, cho nhn thc v hot ng thc tin ca mnh. Nu c mt TGQ trit hc ng n th mi c mt cch nhn nhn ng n v th gii v cuc sng.

- Trong lch s trit hc, ch ngha duy vt (CNDV) v ch ngha duy tm (CNDT) l hai khuynh hng TGQ i lp nhau. + CNDT l TGQ ca tn gio, cc giai cp v cc th lc thng tr li thi. N bo v s bt bnh ng v bt cng trong x hi. + CNDV l TGQ ca khoa hc, cc lc lng tin b, cch mng, gp phn tch cc vo cuc u tranh v cng bng v tin b x hi.

b) Chc nng phng php lun ca trit hc - Phng php lun (methodology) l l lun v phng php, khoa hc v phng php. Phng php lun (PPL) l h thng nhng quan im, nguyn tc xut pht ch o ch th trong vic xc nh, la chn phng php cho hot ng nhn thc v hot ng thc tin.

- Phng php lun c nhiu cp : + PPL ngnh (b mn) l phng php lun ca mt ngnh khoa hc c th. + PPL chung c s dng cho nhiu ngnh khoa hc + PPL chung nht hay PPL trit hc c p dng cho ton b hot ng nhn thc v hot ng thc tin ca ca con ngi v l c s l lun xy dng PPL ca cc ngnh khoa hc .

- PPL c th l khoa hc hay khng khoa


hc. + Nu xut pht t PPL ng n th s xc nh c phng php ng n cho hot ng nhn thc v hot ng thc tin. + Ngc li, nu xut pht t PPL sai lm th s p dng nhng phng php khng ng cho nhn thc v hot ng thc tin. - Trong lch s trit hc c hai phng php nhn thc th gii i lp nhau: phng php bin chng v phng php siu hnh.

S i lp gia hai phng php


Phng php siu hnh Phng php bin chng xem xt s vt, hin tng xem xt SVHT trong mi (SVHT) trong s c lp, lin h, rng buc, ph tch ri nhau (khng thy thuc, tc ng, chuyn ha mi lin h gia cc mt, ln nhau. cc SVHT). Xem xt SVHT trong s xem xt SVHT trong trng vn ng, pht trin, t thi tnh ti tuyt i, hoc thay i v lng n thay ch thy s tng gim v i v cht, ci mi thay th lng, di chuyn v tr, lp ci c, l s t thn vn i lp li trong mt vng ng, t thn pht trin do trn khp kn, do nguyn mu thun bn trong. nhn bn ngoi.

2. Vai tr ca trit hc i vi cc khoa hc c th v t duy l lun Trit hc c vai tr rt to ln i vi s pht trin ca cc khoa hc c th, l TGQ, PPL cho cc khoa hc c th. Trong lch s trit hc, CNDV ng vai tr tch cc i vi s pht trin ca khoa hc. Tri li, CNDT c s dng lm cng c bin minh cho tn gio v cc th lc li thi, cn tr s pht trin ca khoa hc.

Vo thi c i Hy Lp, trit hc t nhin (trit hc ca Talet, mcrit, Arixtt, v.v., mt hnh thc ca CNDV c i) c vai tr rt ln i vi s pht trin ca khoa hc. Trong thi Trung c Ty u, thn hc v trit hc kinh vin l cng c bin h cho Kinh thnh, chng li nhng pht minh mi ca khoa hc. n thi k Phc hng v cn i cc nh trit hc khi phc v pht trin CNDV lm v kh u tranh gii phng khoa hc v nhn loi thot khi s thng tr ca tn gio. Trit hc duy vt gp phn quan trng vo s pht trin ca khoa hc t nhin.

ngghen ch r: Nhng mt dn tc mun ng vng trn nh cao ca khoa hc th khng th khng c t duy l lun.... ch c php bin chng mi c th gip cho khoa hc t nhin vt khi nhng kh khn v l lun. (Ton tp, t. 20, tr. 489) D nhng nh khoa hc t nhin c lm g i na th h cng vn b trit hc chi phi. Vn ch ch h mun b chi phi bi mt th trit hc ti t hp mt, hay h mun c hng dn bi mt hnh thc t duy l lun da trn s hiu bit v lch s t tng v nhng thnh tu ca n. (t. 20, tr. 693)

S ra i ca trit hc duy vt bin chng l kt qu ca nhng thnh tu mi ca khoa hc t nhin v phong tro u tranh ca giai cp v sn.

Trit hc duy vt bin chng thc s ng vai tr TGQ v PPL cho cc khoa hc v cho phong tro u tranh cch mng ca giai cp v sn v qun chng nhn dn lao ng xa b p bc, bt cng v xy dng mt x hi cng bng, vn minh.