You are on page 1of 26

ΟΙ ΝΕΕΣ ΚΑΡΥΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ

ΚΙΛΕΛΕΡ
“ΑΠΟ ΣΟ ΧΘΕ΢ ΢ΣΟ ΢ΗΜΕΡΑ”

Σν Γ.Γ Νέσλ Καξπψλ ηνπ λενζχζηαηνπ Καιιηθξαηηθνχ Γήκνπ Κηιειέξ
βξίζθεηαη ζηε θαξδηά ηνπ ζεζζαιηθνχ θάκπνπ, 15ρικ. Νφηηα ηεο Λάξηζαο ζε
πςφκεηξν 157κ. πάλσ ζηνλ νδηθφ άμνλα ηεο παιηάο εζληθήο νδνχ ΛάξηζαοΑζελψλ. Οη Νέεο Καξπέο ζήκεξα είλαη έλα απφ ηα 52 ρσξηά ηνπ ηζηνξηθνχ
δήκνπ Κηιειέξ κε πξσηεχνπζα ηε Νίθαηα.
‘Οπσο καξηπξάεη θαη ην φλνκά ηνπ ην ρσξηφ είλαη θαηλνχξην. Θεκειηψζεθε
ζηηο 2 Οθησβξίνπ 1907 απφ πξφζθπγεο πνπ πξνήιζαλ απφ ηηο Καξπέο
Αλαηνιηθήο Ρσκπιίαο ηεο ζεκεξηλήο Βνπιγαξίαο. Οη Καξπέο ζηα Βνπιγάξηθα
ιεγφηαλε Κψδπιηδηα θαη ζήκεξα είλαη γλσζηέο σο Οξέζληθ. Οη πνιιέο
θαξπδηέο ζχκθσλα κε καξηπξίεο είραλ δψζεη ην φλνκά ηνπο ζην ρσξηφ.

Ζ βίαηε ζπκπεξηθνξά ησλ Βνπιγάξσλ αλάγθαζε ηνπο πξνγφλνπο καο λα
αθνινπζήζνπλ ην δχζθνιν δξφκν ηεο πξνζθπγηάο αθήλoληαο πίζσ ηνπο ηηο
πεξηνπζίεο θαη ηα ζπίηηα ηνπο. Παίξλνληαο καδί ιίγα απφ ηα ππάξρνληά ηνπο,
κε θάξα ή αθφκα θαη κε ηα πφδηα δηέζρηζαλ ην βνπλφ ΢αθάξ, πέξαζαλ ηε
δπηηθή Θξάθε θαη θαηέιεμαλ ζην Γεδεαγάηο(Αιεμαλδξνχπνιε).Δθεί
κπάξθαξαλ ζε πινία θαη βγήθαλ άιινη ζηε ΢θηάζν θαη άιινη ζηνλ Πεηξαηά
απφ φπνπ κεηά βξέζεθαλ ζην Βφιν θαη απφ εθεί ζηε Λάξηζα. Με ηε κέξηκλα
ηνπ ειιεληθνχ θξάηνπο δφζεθαλ θιήξνη απφ απαιινηξησκέλεο εθηάζεηο ζηνπο
πξφζθπγεο γηα κφληκε εγθαηάζηαζε.

Οη πξφζθπγεο εγθαηαζηάζεθαλ ζε πεξηνρή αλάκεζα ζε δχν
πξνυπάξρνληεο νηθηζκνχο, ην Ηζαξιίθ θαη ην ΧαηδήΜνπζηαθά πνπ
θαηνηθνχληαλ απφ ιίγνπο Βιάρνπο, ΢αξαθαηζαλαίνπο θαη
Καξαγθνχλεδεο νη νπνίνη αξγφηεξα ελζσκαηψζεθαλ ζηνλ θχξην θνξκφ
ησλ πξνζθχγσλ.

Οη αληημνφηεηεο ηεο εγθαηάζηαζήο
ηνπο μεπεξάζηεθαλ κε ζθιεξή
δνπιεηά. Με ηα ρέξηα ηνπο έρηηζαλ
πιίζηλα ζπίηηα θαη δνχιεπαλ ζθιεξά
ζηα ρσξάθηα. Ζ εινλνζία φκσο θαη ε
θαθή πνηφηεηα λεξνχ ζέξηδαλ ηνπο
πξψηνπο θαηνίθνπο.

΢χληνκα θαη απηφ ην πξφβιεκα αληηκεησπίζηεθε κε ηε κεηαθνξά ηνπ λεξνχ κε
δίθηπν απφ ην Ηζαξιίθ ζην ρσξηφ θαη ηε δεκηνπξγία κηαο αμηνδήιεπηεο βξχζεο ε
νπνία θαηαζθεπάζηεθε ην 1909 απν ην κεραληθν Ληαθφπνπιν θαη γθξεκίζηεθε
απεξίζθεπηα ην 1974. ΢ήκεξα ζψδεηαη κφλν κία πέηξηλε βξχζε ζην Ηζαξιίθ ε
νπνία θαηαζθεπάζηεθε απφ ηνπο Σνχξθνπο.

Οη πξψηνη θάηνηθνη
βξήθαλ ηελ εθθιεζία ηνπ
Ατ Γηάλλε ρηηζκέλε απφ ην
1820 ζε χςσκα ζην Χαηδή
Μνπζηαθά. ππήξρε επίζεο
απφ ην 1269 ε εθθιεζία
ηνπ Αγίνπ ΢ππξίδσλα ζε
ιφθν ζην Ηζαξιίθ. Οη ίδηνη
έρηηζαλ ηελ θχξηα εθθιεζία
ηνπ ρσξηνχ ηε Εσνδφρν
Πεγή. Απηή θαη ην κηζφ
ρσξηφ θαηά ηελ πεξηφδν ην
Β΄Παγθνζκίνπ πνιέκνπ
θαήθαλ απφ ηνπο
Γεξκαλνχο σο αληίπνηλα
ηεο δνιηνθζνξάο πνπ
πξνμέλεζαλ Καξπψηεο κε
ηε βνήζεηα Άγγισλ
αμησκαηηθψλ
λαξθνζεηψληαο ην δξφκν
φπνπ θηλνχληαλ ηα
απνρσξνχληα γεκαληθά
ςτρατεύματα.

Μεηά ηελ εγθαηάζηαζή ηνπο πξψην κέιεκα ήηαλ ε δεκηνπξγία ζρνιείνπ
αθνχ ε κφξθσζε έπαηδε θπξίαξρν ξφιν ζηε δσή ηνπο. Σν πξψην ζρνιείν πνπ
ρηίζαλε θξίζεθε αθαηάιιειν κεηά ηνλ ζεηζκφ ηνπ 1954. Έηζη έρηηζαλ θαη
λνχξην θαη κεγαιχηεξν ην νπνίν ζψδεηαη κέρξη θαη ζήκεξα. Γπζηπρψο κε ηελ
πξφζθαηε ζπγρψλεπζε ζρνιηθψλ κνλάδσλ παχεη απφ θέηνο ιεηηνπξγία ηνπ.

Οη πξφζθπγεο καδί κε ηα ιηγνζηά ππάξρνληά ηνπο θέξαλε θαη ηελ πινχζηα
πνιηηηζηηθή ηνπο θιεξνλνκηά. Σν βξάδπ ηεο παξακνλήο ησλ Χξηζηνπγέλλσλ
νκάδα 5 παιηθαξηψλ πνπ ιεγφηαλε ζάξηα ηξαγνπδνχζαλ ζηα ζπίηηα θάιαληα γηα
ην Χξηζηφ. Σελ Πξσηνρξνληά ιέγαλε ηα ζνχξβα θαη έθαλαλ ην έζηκν ηεο
θακήιαο. Οη λνηθνθπξέο εηνηκάδαλε ηα «ελληά θαγηά» πεξηκέλνληαο ην Χξηζηφ θαη
δπκψλαλε ην Χξηζηφςσκν.Σελ παξακνλή έζθαδαλ ην γνπξνχλη θαη έθηηαρλαλ ηελ
θαξβαβίηζα, ηνλ πάπν θαη ηε κπάκπν, ινπθάληθα, παηζά, θαβνπξκά θαη ιίπα.

Όιεο ηηο γηνξηηλέο κέξεο
ρφξεπαλ ζηε πιαηεία κε ηνπο
ήρνπο ηεο γθάτληαο, ζπλήζεηα
πνπ θξαηνχζαλ φιεο ηηο
Κπξηαθέο θαη ηηο γηνξηέο.

Ο γάκνο γηνξηαδφηαλε κε πνιπήκεξεο εθδειψζεηο. Μέζα ζηα έζηκα ηνπ
γάκνπ δηαθξίλνληαη ην μχξηζκα ηνπ γακπξνχ, ην κήιν, ε κειηά, ην κήιν κε
ηνλ θαζξέθηε, ην έπα, ην θέζη θαη ην θνπβάιεκα ηεο πξνίθαο κε ηα θάξα θαη
αξγφηεξα κε ηξαθηέξ θαη άιια κέζα.

Οι Καρυώτεσ γιόρταζαν πάντα τον
Άγιο Τρύφωνα προςτάτη των
αμπελουργών επειδή μια από τισ
αγαπημένεσ τουσ αςχολίεσ ήταν η
αμπελουργία.
΢ε πεξηφδνπο αλνκβξίαο έθαλαλ ην έζηκν ηεο πεξπεξνχλαο. ΢ηηο 24 Ηνπλίνπ
γηφξηαδαλ ην Ατ Γηάλλε ηνλ Κιείδσλα ή Ρεγαλά ή Λακπαδηάξε. Πνιιέο
θζηλσπνξηλέο λχρηεο έθαλαλ ηηο αγξνηηθέο εξγαζίεο ηνπο ζηηο ιεγφκελεο
κηηδηέο. Έλα έζηκν πνπ είρε λα θάλεη κε ηε ςπραγσγία ησλ γπλαηθψλ ήηαλ ε
ζηληηάλθα, δειαδή ε κάδσμε γπλαηθψλ γχξσ απφ θσηηέο γηα εξγαζία θαη
δηαζθέδαζε.
Άιια αγαπεκέλα έζηκα ήηαλ ηα
θφιπβα ησλ Αγίσλ Θενδψξσλ, ην
θξάμηκν, ην θαιιίγσκα, ην ηξηνκέξη,
ην ζρψξην,
τα καρναβάλια των απόκρεων και οι
φωτιέσ τησ 1η, 9ησ και 25ησ Μαρτίου.

Σα παλεγχξηα ηνπ ρσξηνχ γηνξηάδνληαλ πάληα κε ηδηαίηεξε
ιακπξφηεηα, θπξίσο φκσο ηνπ Αγίνπ Ησάλλε πνπ ζπγθεληξψλεη
αθφκε πιήζνο θφζκνπ.

Παξαδνζηαθά θαγεηά ησλ Καξπσηψλ εηλαη ε αξκηά(ιάραλν
ηνπξζί), ηα ξνπζλίηζηα, ε θάζηα, ην ηαξαηφξη, ην λεξφμπδν, ν
θαπηεξφο ηξαραλάο, ηα απγά κάηηα κε ζθφξδν θ.α.

Οι Νέεσ Καρυέσ
είχαν πάντα έντονη
πολιτιςτική
δραςτηριότητα. Το
γυναικείο χορευτικό
ςυγκρότημα με τισ
παραδοςιακέσ
ςτολέσ (τςούκνεσ)
ςυμμετείχε ςε
εορταςτικέσ
εκδηλώςεισ ςτο
Παναθηναΰκό ςτάδιο
το 1938. Επίςησ το
1948 ςυμμετείχε
ςτισ εορτακτικέσ
εκδηλώςεισ για την
απελευθέρωςη τησ
Λάριςασ από τουσ
Γερμανούσ ςτην
κεντρική πλατεία
τησ πόλησ.

Σν 1952 ηδξχζεθε
ν Μνξθσηηθφο
Αγξνηηθφο
΢χιινγνο Νέσλ
Καξπψλ. Ζ δξάζε
ηνπ ήηαλ
πνιχπιεπξε θαη
αθνξνχζε ηελ
επηκφξθσζε, ηελ
ςπραγσγία, ηνλ
πνιηηηζκφ, ηελ
εθπαίδεπζε, ηελ
αλάπηπμε λέσλ
κεζφδσλ
αγξνηηθήο
θαιιηέξγεηαο
θαζψο θαη ηε
ιεηηνπξγία
γεσξγνθηελνηξνθηθψλ εθζέζεσλ.

Τη δεκαετία του ’70 υλοποιήθηκαν ςτο χωριό διάφορα προγράμματα
αγροτικήσ οικονομίασ που αφορούςαν κυρίωσ γυναίκεσ

ελψ νη άληξεο
δηέπξεπαλ ζηνλ
αζιεηηθφ ηνκέα θαη
εηδηθφηεξα ζην
πνδφζθαηξν. Ο
αζιεηηθφο φκηινο
Καξπψλ(Α.Ο.Κ.)
ηδξχζεθε ην 1960.
Έπαηδε θπξίσο ζηε
Γ΄εξαζηηερληθή
θαηεγνξία αιιά
θαηάθεξε λα θηάζεη
ζηελ Α΄εξαζηηερληθή
κε απνθνξχθσκα ηε
Γ΄εζληθή. Γηαιχζεθε
ην 2004 θαη
ζπλέβαιιε ζηελ
δεκηνπξγία ηεο Α.Δ.Γ.
Νίθαηαο.

Σειεπηαία ζην ρσξηφ δξαζηεξνπνηείηαη ην ΢ηέθη γπλαηθψλ. ΢ηα επηηεχγκαηά
ηνπ ζπγθαηαιέγνληαη εθζέζεηο θσηνγξαθίαο, έθζεζε δσγξαθηθήο, έθδνζε
ζεκαηηθψλ εκεξνινγίσλ, νκηιίεο, εθδξνκέο θαζψο θαη δεκηνπξγία ελφο
αμηνζαχκαζηνπ ιανγξαθηθνχ κνπζείνπ πνπ ιεηηνπξγεί ζε αίζνπζα ηνπ
θνηλνηηθνχ θαηαζηήκαηνο.

΢ην ρψξν ηνπ κνπζείνπ
θηινμελνχληαη πεξίπνπ 750
εθζέκαηα πξνζθνξέο ησλ θαηνίθσλ
ηνπ ρσξηνχ. Μεηαμχ απησλ
παξαδνζηαθέο θνξεζηέο αλδξψλ θαη
γπλαηθψλ (πνηνχξηα θαη ηζνχθλεο),
νηθηαθά ζθεχε, γεσξγηθά εξγαιεία,
πθαληά θαζψο θαη πινχζην ηζηνξηθφ
θαη θσηνγξαθηθφ αξρείν.

Πάλσ ζ’ απηφ ην αξρείν βαζίζηεθαλ ν δάζθαινο ηνπ ρσξηνχ Γηψξγνο
Καπεξψλεο θαη ε Γήκεηξα Παζραινχδε-Πνπιηζίδε κέινο ηνπ
ζπιιφγνπ γπλαηθψλ θαη θαηέγξαςαλ ηα ήζε, έζηκα θαη ηελ ηζηνξία ησλ
Νέσλ Καξπψλ ζ’ έλα θαιαίζζεην βηβιίν κε ηίηιν « Εν Νέαις Καρσαίς
1907, απ’ τον παππού στον εγγονό».

΢ήκεξα ην ρσξηφ θαηνηθείηαη απφ 550 θαηνίθνπο
πεξίπνπ νη νπνίνη θαιιηεξγνχλ θπξίσο ζηηάξηα,
θξηζάξηα, βακβάθηα θαη θαθέο ζηα 33,000 ζηξ.
πνπ ηνπο αλήθνπλ. ΢ην ρσξηφ κεηά ηελ
ζπγρψλεπζε ησλ ζρνιηθψλ κνλάδσλ ιεηηνπξγεί
κφλν ην λεπηαγσγείν. Λεηηνπξγνχλ ηξεηο ηαβέξλεο
θαη κία θαθεηέξηα. ΢ηνιίδη ηνπ ρσξηνχ είλαη ε
επξχρσξε θαη παλέκνξθε πιαηεία ηνπ κε ηα
πιαθφζηξσηα, ηα δελδξνθπηεκέλα παξηέξηα, ην
γθαδφλ, ην εξψνλ ησλ πεζφλησλ θαη ην ππαίζξην
ζεαηξάθη πνπ θηινμελεί δηάθνξεο παξαζηάζεηο.

Ζ πιαηεία είλαη πφινο
έιμεο γηα κηθξνχο θαη
κεγάινπο θαζεκεξηλά
αιιά θπξίσο ηελ Καζαξά
Γεπηέξα πνπ
πξνζθέξνληαη δσξεάλ
θαζνιάδα, ζαξαθνζηηαλά
εδέζκαηα θαη θξαζί

θαη ζηηο 28-29
Απγνχζηνπ ζην
παλεγχξη ηνπ ΄Ατ
Γηάλλε. Καη ζηηο
δχν πεξηπηψζεηο
γίλεηαη ηξηθνχβεξην
γιέληη κε ηνπο
απζεληηθνχο ήρνπο
ηεο γθάτληαο θαη ηνπ
ληανπιηνχ.
Θα είλαη κεγάιε καο
ραξά λα ζπκκεηέρεηε
ζηηο εθδειψζεηο καο
θαη λα γλσξίζεηε ηηο
νκνξθηέο ηνπ ρσξηνχ
καο.

Κείμενα – Φωτογραφικό υλικό
Δήμητρα Πασχαλούδη – Πουλτσίδη
Επιμέλεια Παρουσίασης
Γεώργιος Γκαβάνας
Ελπίδα Τσιακτάκη