You are on page 1of 16

IntervIsta

personazh

Ermonela Jaho: Jam krenare pr shqiptarin time


Un vertet u largova nga Shqipria, por Shqipria nuk u largua kurr nga un faqe 8-9

Taip Vishanji (Metani)


nj kujtes me rastin e 105-vjetorit t lindjes
Natyrshm personalitetet dhe heronjt kan legjimitetin t nderohen pr kontributin e tyre ndaj atdheut... faqe 12

speciale falas

Ju tregoj Bektashizmin shqiptar dhe lidhja me Malin e Tomorrit


A mos e kemi zaptuar m shum se na takon ky tarikat ? Sa i ndrkombtarizuar sht n bot? Cila sht strategjia pr ti dhn gjithkujt q e dshiron kt besim?
edItorIal

Botim i shoqats komBtare tomorri

e prmuajshme

mimi 50 lek

ekskluzIve me haxhI BaBa edmond BrahImaj/ Bektashizmi flet shqip.

Pr m shum vlera
Nga Nuri uni

N vend t Redaksionales
edhe gazeta Delli i Tomorit. Nj gazet q n ball t saj ka t shkruar: Botim i Shoqats Kombtare Tomori. Vini re! I Shoqats Kombtare, jo i ndonj grupimi njerzish, as zonash e fisesh, as krahine e partiePrandaj le t bashkohemi jo vetm n faqet e ksaj gazete, pa mrira e interesa meskine. Le t nxjerrim nga pluhuri, traditat dhe vlerat m t mira shqiptare dhe njerzore. T duken ata mjek, msues, ushtarak, student, veteran apo njerz t thjesht por q japin leksionin e ndershmris. Faqet e Diellit t Tomorit, duhet t jen dhe do t jen pron e tyre, ashtu si kan qen t gjyshrve dhe strgjyshrve, n koht kur donin t bnin Shqipri.

njoftIm
T nderuar antar t shoqats Tomorri, dashamirs dhe lexues, gazeta s shpejti nis botimin e saj t rregullt periodik. Duke mos ju zhgnjyer me materialet q do t prcjellim n faqet e saj, ju ftojm t kontribuoni me shkrimet tuaja dhe t abonoheni. Redaksia falenderon degn e Shoqats Tomorri n Rrethin e Lushnjs, e cila ka nisur procesin e abonimeve. Me respekt REDAKSIA

bi 100 vjet m par, kur Shqipria ishte e madhe por nuk ishte Shqipri, patriot t vrtet n trojet tona e kudo ku ishin npr bot, ofruan mendjet dhe pasurin pr t krijuar shoqata e gazeta atdhetare. Kryefjala e tyre, ishte bashkimi pa dallim. Ato jan shum dhe faqet e ksaj gazete modeste nuk do t mjaftonin pr ti prmendur. Por nj nga ato, nj ndr m t shquarat ka qen edhe shoqata Kombtare Tomorri. Shoqat q sht edhe sot, me deg n gjith vendin. Nj bashkim vullnetar, q synon t nxjer n pah vlerat m t mira t zonave q rrin nn hijen e malit gjigand e t shenjt Tomorr por m s shumti, t shqiptarizms. S shpejti rivjen,

omori sht i t gjithve. Ka historin e tij ky mal mitik, dje dhe sot sht mal i Perndive. Shoqata Tomorri erdhi natyrshm n Shqipri si nj proces i gjat i krijimit t saj, n fillim jasht vendit, n Rumani, nntor 1906 filloi me emrin Shoqata Kulturore Tomorri, si rezultat i bashkimit t tre shoqrive. Rrugtimi i tij 105 vjetor sht domethns, i veant dhe i rrall, n Rumani, Skrapar, Berat, Athin, Tiran, Egjipt dhe n qytetin Roester t Shteteve t Bashkuara t Ameriks. U jemi mirnjohs, themeluesve t hershm t saj, Nikolla Nao n Rumani - 1906, Mithat Frashri 1924 n Greqi, publicisti i Jani Vruho n Egjypt- 1931, ndihma e Fan Nolit n Amerik pr shoqrin Tomorri - 1952, Hysni Vndresha n Skrapar - 1921, Berat- 1924, Tiran me Zyhdi Doko-1924. At Artur Liolin n shtator 1994 n vizitn e tij n Berat shprehet pr Tomorin: Vrtet pr ne si dhe shekuj m par ka qn mal i Shenjt pr popullin ton, nj vend ispironjs pr poett, nj burim jetdhns pr fetart, nj guri patroditur pr patriott, nj fole e lart pr lufttart, nj shkmb mjetimi pr largpamsit, q lidh realitetin e jets toksore me aspiratat e njeriut pr jetn e pasosur. Ajo rilindi prsri n vitet e demokracis, n Tiran- 1999. Shoqata Tomorri mori si mision pr t mbajtur gjall atdhedashurin, vllazrin, traditn, kulturn dhe mirkuptimit... vijon n faqen 11

personazh

gusht 2012

Intervist ekskluzive pr Dielli i Tomorrit, e kryegjyshit botror, Baba Mondit

Bektashizmi
Dielli i Tomorrit - Shoqata Tomorri stafi i gazets Dielli i Tomorrit i kan kushtuar kt numr special n domnanc njrit prej miqve m t mdhenj t saj sikur sht Kryegjyshata Botrore e Bektashinjve dhe vemas mikut ton, Kryegjyshit Botror t Bektashinjve Haxhi Baba Edmond Brahimaj. Tashm q bashkpunimi i kalon kufijt e nj mardhnie formale si do ta vlersoni kt simbioz t ktij bashkpunimi ? Baba Mondi - Kryegjyshata n devizn e saj ka q t bashkpunoj me t gjith personat apo shoqatat q punojn pr mirsin e njerzimit, paqen ,dashurin dhe me ata q ndihmojn n kalimin e vshtirsive. N kt kuadr edhe shoqata Tomorri n parim duke qn nj shoqat kulturore q promovon ruajtjen dhe trashgimin e vlerave pozitive t nj treve apo m gjer, sht nj mikja jon e hershme. Ndryshe nga simotrat e tjera t saj me shoqatn Tomorri bashkpunimi sht m i veant, sepse ashtu sikur edhe un, Dede Haxhi Reshat Bardhi ka qn nj mik i madh i shoqats tua, njherazi dhe nj antar nderi i saj, nj lidhje e rndsishme me kt shoqat sht edhe ajo, se pothuaj, t gjith antart dhe simpatizantt e shoqats tuaj jan edhe t besimit bektashian, por jo pak e shton kt bashkpunim i prbashkti jon, mali i Tomorri.t Ky mal sht mali i perndive dhe duke qn i till, ne s bashku jemi m pran perndive. Ky sht misioni i besimit dhe fes predikimi i dashuris, paqes, mirsis. Edhe shoqata Tomorri duke qn pran malit t perndive ka luajtur nj rol t rndsishm n kt bashkpunim duke prciell mesazhe paqeje, dashurie, mirsie dhe vllazrim. Dielli i Tomorrit- Cila eshte simbolika e fests s pelegrinazhit t Baba Tomorrit ? Baba Mondi Si dihet mali i Tomorrit sht quajtur edhe nga poett e mdhenj Mali i perendive sht vend i shenjt, nga besimet m t lashta. Tomorr shpjegohet te mirt. Kshtu q edhe Abas Aliu si lufttar q ra pr lirin, ruajtjen e islamit, n fushn e Qerebelas pr t mbrojtur t vrtetn, demokracin, fen e Muhamedit, pr t thn at q t tjert e fshehin, erdhi gjeti prehje tek mali yne i shenjte Tomorr. Q athere baba Haxhi Qesaraka q sht edhe babai q ka themeluar teqen e Haxhi Babait n Qesaraks ne vitet 1600 ka mbajtur nj grusht dhe nga varri i Abas Aliut n Qerebela e ka sjelle n malin e Tomorrit pr ta materializuar. Kshtu q mali i Tomorrit eshte vndi i perendive dhe njerzit vijn aty pr pelegrinazh pr t marr dashuri, mirsi, paqe, pr t larguar ant negative, pr t marr forca t reja, pr t prballuar vshtirsit n jet. Dielli i Tomorrit- Kur i ka patur fillesat e para ky pelegrinazh? Baba Mondi - Ky pelegrinazh ka nisur hert, n shek.XV. Ka qn misionart nga Horasani, sht Haxhi Baba Qesaraka q ka materializuar kt vnd. N malin e Tomorrit sht kryepelegrinazhi. Naim Frashri shkruan: Abas Aliu zu Tomorr/erdhi afr nesh/ Shqipria smbet e gjior/ se Zoti e desh. Dielli i Tomorrit- Cilt jan misionart e par t ktij pelegrinazhi

dhe lidhja me Malin e Tomorrit


Me Shoqatn Tomorri dhe gazetn tuaj na lidh m shum se nj marrdhnie formale. sht mali i Tomorit dhe shnjtria e tij q na bn t pandashm

Padyshim misionar i par sht Tusiu i par q u vendos n Vokopol n shek XIV, q ngritn edhe mekamin e Abaz Aliut n ukn e Tomorrit, pastaj vjen Demir Hani, baba Haxhi Qesaraka nj shenjtor i madh i bektashinjve, i cili e shenjtroi duke e materializur at n shenjtri. Dielli i Tomorrit- Cila sht lidhja e objekteve t shenjta sikur gjurma e Abas Aliut, apo Kulmakut? Baba Mondi -Jan vndet q tregojn rrugn nga ka ardhur Abas Aliu, po kto jan prova q ti shohi njerzimi ti besojn, se pr t shenjtruar i ka shnjtruar vet Abas Aliu, vndin, tokn, prandaj edhe gjurma atje sht e shenjt. Njeriu duke qn krijesa m e prkryera e perndis ai i shenjtron gjithka edhe tokn. Zoti thot e bra njerin me shmblltyrn time, ne jemi prfaqsuesit e Zotit n tok. Kto jan vnde q tregojn rrugn. Abas Aliu pavarsisht se me kok t prer ka fluturuar ka ndaluar n vnde t

Bektashizmi flet shqip. A mos e kemi zaptuar m shum se na takon ky tarikat? Sa i ndrkombtarizuar sht n bot? Cila sht strategjia pr ti dhn gjithkujt q e dshiron kt besim?
Baba Mondi - Bektashizmi sht shtrir n 31 shtete t bots. Them kshtu sepse jan shum m shum, por n kto shtete ka institucion bektashian. Shqipria ka patur 113 teqe, n Greqi 41 teqe dhe tylbe, Maqedoni 53 objekte, Kosova 15, Mali i Zi 3, Serbia 1, Bosnja Hercegovina 3, Hungaria 1, Bullgaria 40, Rumania 15, Turqia 700, Egjypti ka patur 2 SHBA, Turkmenistan, Irak, Pakistan,Taxhikistan, Afganistan, Azerbaxhan, Rusi, Kin, Indi, Japoni etj jan shtete ku ne kemi institucione. Kto jan t dhna q jan marr nga Instituti prestigjoz i Haxhi Bektashit n Ankara dhe jan t dhna teje t sakta. Bektashinj ka n gjith botn, por ne nuk kemi teqe. Kryegjyshata Bektashiane ka marr detyr t rregjistroj t gjith bektashinjt kudo ku jan, jo vetm n Shqipri, por n gjith botn. Parimi i bektashizmit sht se gjuha e bektashizmit sht gjuha e nns, ka do t thot se antart bektashian t nj shteti kan pr gjuh at t atij shteti ku sht edhe kulti fetar. E folura n gjuhm arabe sht kultur q ne t msojm sa m mir kuranin, q t dim t komunikojm sa m mir me komunitetet e tjera t fes islame dhe kjo i shrben komunikmit sa m t leht me tarikatet e fes islame.

3
gusht 2012

lufta ndaj fes

Ka shum ngjarje t dgjuara n at koh pr kta iniciatort e prishjes s kulteve fetare, madje edhe pr kt t Teqes s Kulmakut tregojn se jan ndshkuar nga zoti
Baba Mondi - Nj parim bektashian thot atje ku nuk ke vn mos merr. Njeriu sht nj qnie e prkryer. Profeti Muhamed thot: Kur ta ndieni vehten ngusht drejtohuni vndeve t mira. Ata e din hallin tuaj Pse thon q natn mos lviz ,nata sht e huaj, nata nuk sht e jotja. Po t shkosh lart atje te vndi i shenjt shikon edhe natn. Shenjtorve nuk ke pse ja u prish varrin ato jan simbole Nuk luhet edhe me varrin e thjesht nuk luhet se edhe varri quhet i shenjt, sht njeriu i shenjt q quhet varri i till. Pra njeriu shenjtron gjithka. sht njeriu i shenjt q shenjtron. Prandaj edhe ato raste t dhunuesve kan marr ato prgjigje q tashm njihen dhe nuk jan t pakta.

ndryshme duke ln gjurm t cilat tregojn edhe rrugn q ai ka prshkuar. Dielli i Tomorrit- Si ka qn organizuar kjo fest para vitit 1945? Baba Mondi - Sikur edhe e theksova m lart ka nisur pr tu festuar q n shek. XV, u desh rreth nj shekull q t njihej Brenda dhe jasht vendit, si rasti kur erdhi Demir hani pr peligrinazh n malin e Tomorrit. Por dervish Iliazi ishte ai q ndrtoi teqen 1916, athere kur ka filluar veprimtarin edhe teqja e Tomorrit. N shrbim t heroit t Qerbelas Abaz Aliut.U krijuan legjenda, mite, kng pr malin e Tomorrit. Dielli i Tomorrit- Po nga viti 19441967 ather kur edhe kto kultet fetare morn nj goditje nga sistemi si ka qn t organizuar kto pelegrinazhe? Baba Mondi - Dede Ahmeti i dha nj vizion tjetr dhe t gjith fondin q kemi n arkiv, shkrime, foto t ndryshme q ne disponojm, tregojn pr nj peligrinazh t

kt t teqes s Kulmakut tregojn se jan ndshkuar nga Zoti. Baba Mondi - Nj parim bektashian thot atje ku nuk ke vn, mos merr. Njeriu sht nj qnie e prkryer. Profeti Muhamed thot: Kur ta ndieni vehten ngushte drejtohuni vndeve t mira. Ata e din hallin tuaj. Pse thon q natn mos lviz, Nata sht e huaja, nata nuk sht e jotja. Po t shkosh lart atje tek vndi i shenjt shikon edhe natn. Shenjtorve nuk ke pse ja u prish varrin ato jan simbole. Nuk luhet edhe me varrin e thjesht, nuk luhet se edhe varri quhet i shenjt, sht njeriu i shenjt, q quhet varri i till. Pra njeriu shenjtron gjithcka.sht njeriu i shenjt q shenjtron. Prandaj edhe ato raste t dhunuesve kan marr ato prgjigje q tashm njihen dhe nuk jan t pakta. Dielli i Tomorrit- Fillesat tarikati bektashian i ka n vitin 1282. Kush ka qn nismtar i par i ksaj fillese? Baba Mondi - Ai q ka qn nismtari i par, ka qn Haxhi Bektash Veliu. Prha[pi bektashizmin n gjith botn me misionart e tij. Dielli i Tomorrit- Pragmatizmi i ktij tarikati sht shum interesant, ajo q e bn t till sht largpamsia e 900 viteve tutje e ktyre korifejve t ktij besim,i teksa na kan nnshkruar nj kushtetut a thua ka disa vite para q sht br? Baba Mondi - E vecanta sht se bektashizmi i pranon t gjith njerzit pa dallim feje krahine ideje. Bektashizmi nuk e mbulon njeriun me pere at e mbulon perja e turpit. Nderi sht n karakter nuk sht n mbulimin e njeriut me pere. Prandaj n baz t ktyre parimeve Haxhi Bektash Veliu e krijoi kt tarikat. Qllimi i mirrganizuar dhe t vlersuar gjat ktyre tij ka qn q t respektojm kto t drejta t njeriut, ides, rracs, rrym politike, jo periudhave. Dielli i TomorritPo nga viti 1967 e deri politike, pra bektashizmi respekton t gjitha njerzit e thjeshte, t drejtat e tyre. E dyta n 1990? Baba Mondi - Q nga ky vit ashtu sikur burri dhe gruaja jan t barabart dhe ata vndet e kultit u goditn apo u prshtatn falen n nj faltore. Njeriun e l t lir, sht pr qllime t ndryshme edhe teqeja e Abas i vetmi tarikat q nuk i mbledh njerzit Aliut u prshtat pr repart ushtarak. Ndrsa pes her n dit as t shtun e t diel. besimtart edhe pse t ndaluar t bnin ritet Njeriu vjen n teqe kur e ndien. sht i fetare i kan ndjekur ato n fshehtsi. Ndrsa lir jo i detyrueshm. I bn faljet t hapta. n maj t malit t Tomorrit ishte pamundur Ne lutemi t na vij sa m shpejt dashuria nga q ruhej me ushtar, ishte reparti I mirsia e Zotit pr t larguar t kqijat. Ky ndrlidhjes s veant. N ukn e Kulmakut sht qllimi i bektashinjve. sht nj tarikat ritet jan prkujtuar, mbasi edhe justifikimi mistik i fes islame. N kt fe jan katr pr t shkuar n kt teqe kan qn m tarikate Bektashit, Kalanderi, Mihmetulli t justifikuara, mbasi aty ka qn edhe si dhe Xhelali kto katr tarikate jan shiite. rrug pr t kaluar nga zona e Tomorrics, Ne jemi dega e imamie e dymbdhjet Gramshit, Korcs pr n drejtim t Polianit imamve, respektojm Profetin Muhamet, Aliun, Fatimen, Hasanin dhe Hysenin, pra ose pr n drejtim t kundrt. Dielli i Tomorrit- Ka shum ngjarje familjen e Ehli-Bejtit, ne respetktojm edhe t dgjuara n at koh pr kta iniciatort t gjith shenjtort nga Haxhi Bektash Veliu e prishjes s kulteve fetare, madje edhe pr deri tek dede Reshat Bardhi.

Dielli i Tomorrit- Bektashizmi flet shqip. A mos e kemi zaptuar m shum se na takon ky tarikat? Sa i ndrkomtarizuar sht n bot? Cila sht strategjia pr ti dhn gjithkujt q e dshiron kt besim? Baba Mondi - Bektashizmi sht shtrir n 31 shtete t bots. Them kshtu sepse jan shum m shum por n kto shtete ka institucione bektashian. Shqipria ka patur 113 teqe, n Greqi 41 teqe dhe tyrbe, Maqedoni 53 objekte, Kosova 15, Mali i Zi 3, Serbia 1, Bosnj Hercegovin 3, Hungaria 1, Bullgaria 40, Rumania 15, Turqia 700, Egjypti ka patur 2, SHBA, Turkmenistan, Irak, Pakistan, Taxhikistan, Afganistan, Azerbaxhan, Rusi, Kin, Indi, Japoni etj., kto jan shtete ku ne kemi institucione.T dhnat jan marr nga Instituti prestigjoz i Haxhi Bektashit n Ankara dhe jan t dhna teje t sakta. Bektashi ka n gjith botn por ne nuk kemi teqe kudo sot. Kryegjyshata Bektashiane ka marr detyr t rregjistroj t gjith bektashinjt kudo ku jan jo vetm n Shqipri por n gjith botn. Parimi i bektashizmit sht se gjuha e bektashizmit sht gjuha e nns, ka do t thot se antart bektashian t nj shteti kan pr gjyh at t atij shteti ku sht edhe kulti fetar. E folura n gjuhm arabe sht kultur q ne t msojm sa m mir Kuranin, q t dim t komunikojm sa m mir me komuitetet e tjera t fes islame dhe kjo i shrben komunikmit sa m t leht me tarikatet e fes islame. Dielli i Tomorrit- N nj simpozium ku ju referuat ajo q m trhoqi vmndjen ishte se tarikatet jan si ngjyrat e nj mozaiku ku donjra sht e nevojshme sepse plotson vet mozaikun pr ta br t bukur at. Cila sht mardhnia juaj me tarikatet e tjera? Feja islame ka 5 sharte, e para beso Zotin, e dyta sht namazi, e treta sht agjerimi e katrta zeqati e pesta t shkosh n Qabe. Tek kto mbshteten katr shtylla q sht sherihati(ligji), tarikati(tregon rrugt), marifeti(dituria) dhe hakikati(e vrteta), pra feja islame sht si puna e nj peme ku trungu sht sherihati, degt tarikati, gjethja marifeti dhe fruti hakikati. Kjo sht nj pem sa m t forta t jet trungu rrnjt aq m e mir sht pema q t japi frute m t mir. Dielli i Tomorrit- Mos ka nj far xhelozie nga tarikatet e tjera ? Baba Mondi N fe sht e ndaluar xhelozia, m i madhi sht Zoti t gjith tarikatet jan vllezr. Dielli i Tomorrit- Cila sht ecuria n kto 22 vjet demokraci, si sht kjo shtrirje n klasat e mosh, gjinis apo shtrirjes gjeografike? Baba Mondi - Sikurse dihet n do vit, n ditt 20-25 gusht festohen ditt e Abas

Aliut pr nder t shenjtorit. Kjo bhet kto dit pr arsye se kto jan dit m t ngrohta ather kur bora sht n minimumin e saj apo mungesa e rreshjeve apo agjentt atmosferik jan n minimumin e aktivitetit t tyre. Prandaj t part tan e kan vendosur n kto dit. Prsa i prket moshs ky besim sht shtrir deri n moshat e vogla. Ndrsa pr gjinin nuk ka dallim, numri pothuaj sht i njjt. Gjithsesi rregjistrimi do na japi t dhna zyrtare, ka jam i sigurt se trendi sht n rritje m t madhe se sa ne e kemi t monitoruar me format tona. Ajo q sht e veant se pr do vit ka interesim q sa vjen edhe rritet pr t marr pjes n kt pelegrinazh. Njerz nga vnde t ndryshme t bots, televizione, gazetar, ambasadort akredituar n Tiran jan prezent n pelegrinazhin e Tomorrit. Kt vit presim edhe m shum miq, ku do t kemi t pranishm edhe TV e Azerbaxhanit si dhe njrin nga televizionet m t fuqishme t Turqis, at t TRT etj. Por kt vit ne do kemi edhe nj ngjarje tejet t vecant, sepse do t vendosim edhe bustin e Dede Reshat Bardhit pran teqes s Kulmakut. Nj vepr e derdhur n bronx q sht subvencionuar nga dy besimtar q jan edhe antar t kshillit bektashian t Gjyshats s Skraparit, z. Fadil Kapllani dhe Qato. Kemi nj vit e gjysm q na mungon Dede Reshat Bardhi, i cili me shum mundim mbajti gjall gjat periudhs komuniste, frymn e bektashizmit. Ky bust sht n prkujtim t vuajtjeve e mundeve ta panumrta t Dede Badhit q nga viti 1958 ika shrbyer bektashizmit duke qn nj kolloz i madh i bektashizmit me mirsin, paqen e tij q dallohesh n syt e kthjellt. N saj t tij edhe bektashizmi u vu n shina dhe me edukatn e tij po punojm pr t plotsuar t gjitha pororsit pr t ecur prpara. Po kt vit do t kemi edhe rregjistrimin e bektashinjve kudo q jan. Ky rregjistrim do shrbej edhe si ur lidhse dhe pr t shkmbyer eksperiencat m pozitive me besimtart ku shtrihet n bot. Pr kt vit edhe n nj nga iftart e muajit t adhrueshm ne patm miq special sikur ambasadort e trojks apo edhe nj delegacion nga Azerbaxhani ku ne do t kemi edhe lidhje t reja komunikimi me besimtart bektashi n Azerbaxhianit apo edhe me shtete t tjera si Maqedonin, Kosovn, Bullgarin, Rumanin, Hungarin,Turqin, Egjyptin etj. Nga ngjarjet e shnuara ka qn edhe pjesmarrja si t ftuar n nj iftar t organizuar nga presidenti Turk ku pr besimin bektashi u fol me superlativa si nj tarikat q ka ruajtur traditn e Haxhi Bektash Veliut dhe presim q ky bashkpunim t shtohet nprmjet ambasadorit turk n Tiran.

4
gusht 2012

Udhtart e studiuesit
Vizitort e huaj t hershm dhe t sotmit jan habitur brenda ksaj bukurie t rrall natyrore, pas mahnitjes, si ndiesi e par, ka tentuar t hyj brenda saj. Kultura e ksaj treve ka qn mirnjohse ndaj do mesazhi miqsor nga popujt e tjer dhe reflekset e ksaj jan dhn nprmjet udhtarve, eksploratorve, studiuesve e piktorve t huaj. Si piktori i madh anglez Eduar Liri, biologu i famshm Antonio Baldai, Evliha elebiu, Uliam Martin Lik, etnologia angleze Margaret Hasluck, Suire etj. Eduard Liri piktor anglez 1848
N ditarin e tij jep mbresa t vecanta pr malin e Tomorrit. Ai shkruan: Ishte e vshtir ti ktheje ksaj pamje malore t mrekullueshme, ktyre skutave e qosheve t ksaj bote t bukur, ktyre pamjeve t cilave asnj shpirt piktori nuk lodhet kurr. 11 tetor 1848, n Kavaj fusha bhej gjithnj e m e bukur, ndrsa dielli po zhytej tej n horizont dhe monarku i madh, mali i Tomorrit, qe vrejtur mes madhshtis s kuqreme, N muzg n fshtin erm : ... Skisha par panoram m t mrekullueshme se sa t asaj fushtire, ndrsa Tomorri madhshtor zymtsohej, n fikatjen e drits. Piktura Mali i Tomorrit, q e prfundoi m 1872, n bojwra vaji, ishte nj nga pes pikturat m t mdha (122 x 186) n vitin 1985, n ekspozitn retorespektive prej 600 krijimesh, hapur n Londr. Ajo sht quajtur ndr dhjet m t bukurat e ekspozits, sot ndodhet n muzeun British t Londrs. Nga kjo tabllo e bukur poeti i shquar anglez Alfred Tenison krijoi nj poezi dhe m von epitaf mbi varrin e Eduar Lirit: Tomorr e Athos, fron magjie,/ Vjen hije e largt gjer tek ne./ Nj laps e nj penel i bie,/ E ndjej si t isha atje...

Evlia Celebiu (1670)


N shnimet e udhtarit dhe gjeografit turk Evliha elebiu flitet pr Beratin, kalan e uditshme t Skraparit dhe pr malin e rndsishm t Tomorrit. Sipas tij mali sht shum i lart e madhshtor. Ka lloje bimsh, barra mjeksore dhe drur pr qllime kimike dhe industriale. Ai tregon se shum t huaj, evropian, dijetar, mjek e specialist mbledhnin n bjeshkt e ktij mali bim mjeksore, duke i mbartur mijra barr karvane kuajsh. Kafsht e insektet e ktij mali jan t shumllojshme. Prshkruan n Berat kroin e Mimar Kasmit nga Gramshi. N kto ezma me ini persiane ngjyr t kaltr, me shkronja t bardha ishte shkruar data e ndrtimit t tyre 1663, ku thot: Kasm Agai, kryearkitekt, bri kt mirsi me qllim q ta ket zili kushdo q e sheh. Kalan e Skraparit e quan kshtjella e uditshme. Ajo sht n nj kodr dominuese br nga romakt, me perimetrin 1000 hapa. Ka nj hyrje, 45 shtpi t mbuluara me tjegulla, xhamin e Bajazit Hanit. sht qyteti i Ibrahim Pashs. Administron 47 fshatra, ka Varoshin me 100 shtpi t mbuluara me tjegulla. Klima sht e mir e me pem frutore.

5
gusht 2012

e huaj pr Skraparin:
Efremi
Kronist bizantin e shek. XII XIV. Sipas ktij kronisti, strategu bizantin Kantakuzen u ngjit n Tomorr, ku qndroi shtat dit, pastaj sulmoi Boemundin e normanve dhe zuri kushririn e Boemundit. Zona e Tomorrit ka patur karakter t veant mbrojts.

Martin Lik
Ushtarak e diplomat anglez, studiues i lashtsis dhe njohs i vendeve t Ballkanit. Sipas prshkrimit t tij, n fillim t vitit 1805 vjen nga Kora n Dushar dhe arrin n Gurin e Prer, Tomorric, Skrapar, Kalon zonn e Tomorrics dhe zbret n Berat. Prshkruan banesn fshatare, q ka dy dhoma, n njrn mban misr t varur n tavan ose rrush, t cilin e sprkasin me krip pr ta ruajtur. Ai flet edhe pr aspekte t kulturs popullore dhe pr gjendjen e blegtorve n stanet e Tomorrit.

Antonio Baldai botanist i shquar italian


N vitin 1892 bri nj koleksion botanik nga krahina e Tomorrit. N librin Berati dhe Tomorri, ai prshkruan Tomorrin, q ngrihet si nj kolos n sfond dhe vshtron prej mijvjearve at fush pjellore dhe t pasur. Mali perndi mbizotron nga nj an detin dhe nga tjetra brendsin malore. sht krejt malor, thuajse i mbyllur dhe i shprndar n fshatrat e banuar nga malsort t guximshm, q njohin pushkn si hosteni. Baldai me imtsi n kt libr prshkruan fshatrat rreth Tomorrit. Zakonet, traditat, kulturn popullore, bimsin , kafsht e shpendt. Prshkruan bukur tufat e dhive t egra. Jep legjenda q qarkullojn n popull.. Sipas tij, n aspektin fetar, popullsia sht myslimane dhe kristiane, por shumica jan mysliman. Ali Babai Shenjt (Abaz Aliu) i varrosur mbi male kishte ardhur me nj kal me krah nga ant e Prmetit dhe ruante e vigjilonte nga maja e Tomorrit fshatrat prreth. Rrufet, shkreptimat, jan arma e dashur pr Ali Baban dhe kur ai u flet fshatarve me rrufet e bubullimat i gjith mali mbshtillet n rrebesh dhe ata duhet t merrnin armt kundr armikut. Njihen akoma disa gjurm ku kali i tij me krah prekte tokn, si ( drrasa prej guri) e Kahjcs ( n kufirin Skrapar Prmet), e Novaj dhe maja Abaz Aliut. Nj variant tjetr i legjends thotr: se shnjtori kishte emrin Tomorr, nga mori edhe emrin mali. Ai sht varrosur atje sipr dhe vendi i shenjt sht vendpritja e pelegrinve, banor t fshatrave dhe krahinave prreth. Nga 9 15 gusht do person sjell nj qngj, q flijohet ( kurban), lkura i dhurohej babait, q bnte lutjet.

Margaret Hasluck entloge angleze, 1930


N vizitn e saj t par n gusht t vitit 1930 ajo pa nga afr se si bhej pelegrinazhi n malin e Tomorrit. Prshkrun Bargullasin, teqen e Kulmakut, prshtypjet q i bri babai i teqes Baba Ali Turabiu, veshjen dhe kulturn e gjer t tij., prshkruan tyrben e Abaz Aliut.

Piero Ghiglione inxhiner italian, 1912


P. Ghiglione, s bashku me Nikola Ruso, studioi malet e Shqipris dhe kngt rapsodike shqiptare. Ai prshkruan Tomorrin, jep me kujdes rrugt e kalimit pr n Tomorr nga disa drejtime: Kalimi Kapinov, Bargullas, Novaj, Kulmak e n Cukn e Abaz Aliut; kalimi nga Gramshi duke kaluar npr Tomorric, mund t bhet ski nga krahu jugor e lindor i Tomorrit, por edhe n veri, sipr fshatit Dardh.

personazh

gusht 2012

Recensioni i mbajtur n promovimin e librit n Akademin e Shkencave

Xhelal STaravecka,
Prpara gjyqit t historis
P
Prof. dr. Pllumb Xhufi, historian as botimit t kujtimeve t patriotit nga Dibra, Ismail Strazimirit, shtpia botuese Naimi na befason teksa i jep lexuesit shqiptar kujtimet e nj personazhi kontrovers, si ishte Xhelal Staravecka. T dy kta personazhe, njri i qet, i urt e me nj jet t balancuar e drejtvizore, kurse tjetri me temperament t zjarrt, t paprmbajtur e me prthyerje t mdha biografike, kan dashur t ln kujtimet e jets s tyre, si shtyhet t bj do njeri n fundin e rrugtimit t vet. Por, gjykoj fare spontanisht, si njeri e tjetri, kan prfunduar duke br, secili nga kndvshtrimi e nga mjedisi i vet, jo aq nj histori bmash, heroizmash e virtytesh, se sa nj histori e ilustruar dhe e personalizuar e tradhtis n Shqipri, duke kuptuar me kt tradhtin e madhe, at ndaj atdheut. Duket gati heretike, q pikrisht n kt 100 vjetor t pavarsis e t themelimit t shtetit, shqiptart, t paktn ata q lexojn, t ballafaqohen me t keqen e tyre, me at q jugori Staravecka, ashtu si veriori Strazimiri, e stigmatizojn si ves kombtar. Sigurisht, prkundr atmosfers festive, himnizuese, pozitive q qysh tani ka filluar e me siguri do ta shoqroj kt prvjetor, ashtu si ka ndodhur gjithnj, dhe t msosh, nprmjet kujtimeve t Xhelal Staravecks, se si shqiptart, t mdhenj e t vegjl, t pasur e t varfr, si individ a si grup, e kan tradhtuar pafundsisht atdheun dhe shtetin e tyre n kta 100 vjet t ekzistencs s tij. Por, m duket, se pikrisht sot, n kushtet e konfuzionit t madh q i sht krijuar edhe vetdijes son historike, dhe kur, si druante Xhelal Staravecka, mund t ndodh q vesi t shitet pr virtyt e tradhtia pr merit, shqiptart e, n radh t par, elitat drejtuese t tyre, kan nevoj ta shohin n sy edhe kt an t errt t historis son, q ka grryer e vazhdon t grryej themelet e shtetit shqiptar. Libri, apo n fakt, testamenti politik i Xhelal Staravecks, sht para s gjithash nj shprthim, nj nxjerrje dufi, pas nj jete t mbushur plot me zhgnjime, dshtime e sigurisht shum tradhti. Nse ndonj lexues do i qaset librit t Staravecks me mendimin se do t gjej tek ai nj referenc t caktuar politike, do t gabohet paq. Asnjri prej personazheve t shumt t prshkruar nga ai n kujtimet e veta nuk gjykohet mbi bazn e bindjeve politike, t prkatsis shoqrore, jets private: ky nuk ishte nj kriter orientues i jets s Xhelal Staravecks, i cili n rrethin e miqve dhe aq m shum t t njohurve t vet kishte sa krert m t lart t komunizmit shqiptar, aq edhe ministra, prefekt, kuestor, regjent, t Zogut, t Fashos, t Ballit apo t Legalitetit. Xhelal Staravecka na shfaqet si njeriu q frekuentonte sa shoqrin e lart e mjediset mondane, t Hotel Dajtit, Kafe Kursalit apo i lokaleve m luksoze t Roms e Parisit, aq edhe si njeriu i rrogozit, i popullit e mbi t gjitha si njeriu i aksioneve t mdha, i guximshm deri n vetmohim. Nj personazh, pra, q vrtet paraqet vshtirsi n klasifikimin e vetes edhe t t tjerve, t paktn sipas standardeve klasike. Ai vet sht i qart pr paqartsin q mund t krijoj tek lexuesi personaliteti i tij apo edhe vlersimet e gjykimet q ai jep pr ngjarjet e pr njerzit e prshkruar n kujtimet e tij. Ndaj e orienton lexuesin, i ofron atij elsin e leximit t ktyre kujtimeve. Nderi dhe dinjiteti, t kuptuar si shrbim ndaj atdheut, jan pr Staraveckn njsia e vetme matse, me t ciln duhet matur donjeri prej nesh, e n radh t par, do politikan q merr prsipr t drejtoj t tjert. N kt vshtrim, Ahmet Zogu, mbreti i shqiptarve, bie posht pr sa koh erdhi n pushtet me bajonetat serbe e iku nga pushteti si frikacak, pa hedhur nj pushk e pasi kishte shitur e plakitur pasurit e shqiptarve dhe pasi me korrupsion e para kishte degjeneruar edhe vet moralin e tyre. Staravecka nxin pa mshir bajraktar e bejler, q kapardiseshin duke ekspozuar secili armt m t bukura e t lyera me ar, por q nuk i prdorn asnjher pr vendin e pr popullin e tyre, por vetm e vetm pr t vrar shqiptar, e me pages. Bashkpunimin e krerve me armiqt e kombit shqiptar, si n rastin e kryengritjes s Mirdits, apo t lvizjes epirote n jug, prbjn pr t akte tradhtie kombtare. N t kundrt, Staravecka i ngre nj himn t vrtet lufts s Vlors, pasi ajo qe vepr e shqiptarve patriot, q luftuan kundr pushtuesit t huaj dhe shptuan kshtu pavarsin e integritetin territorial t Shqipris. Akoma m shum, si aktor e protagonist i vijs s par, ai hymnizon si rrallkush Luftn Antifashiste t Popullit Shqiptar gjat Lufts II Botrore. Prplasja, q n nj moment t caktuar ai pati me drejtuesit komunist t asaj lufte, gj q oi edhe n braktisjen e radhve partizane dhe hedhjen n krahun tjetr, nuk arrijn t errsojn ndrgjegjen dhe gjykimin e autorit. Po t mos kishte qen Nacional-lirimtarja, thot ai, sot Shqipria nuk do t ekzistonte si shtet m vete, do ta kishin coptuar fqinjt, sepse shqiptart do t gjendeshin n krahun e atyre q humbn luftn. Vrtet, si tham, n nj moment t caktuar Staravecka u hodh pikrisht n krahun e kundrt, por kjo pjes e jets s tij, t paktn a posteriori, pra, n vitet kur Staravecka hodhi n letr kujtimet e tij, trajtohet gati-gati si nj incident q nuk i ndryshon gj prmbajtjes s jets s tij prej protagonisti t lufts antifashiste. Staravecka e braktisi Frontin sepse, si nacionalist, nuk mund t duronte gjithpushtetin dhe prepotencn e t drguarve jugosllav n ushtrin partizane shqiptare. Gj q plagoste ndjenjn e krenaris e t dinjitetit kombtar, q ishte aq e fort tek ai. T ishte vetm kjo arsyeja? Un vet dyshoj. Megjithat, aq shum duket se e ka identifikuar veten me Lvizjen Nacional lirimtare, saq edhe kur tashm luftonte kundr partizanve, n Skrapar, n nntor 1943, Staravecka gati-gati duket se e prshkruan me gzim shpartallimin e forcave balliste t tij dhe t Abaz Ermenjit, a thua se ishte udhheqsi i dikurshm partizan. Pr kdo q njeh akuzat e formuluara nga historiografia komuniste ndaj Xhelal Staravecks, mund t duket befasuese q nga ana e tij ky nuk shpreh ndonj rezerv a paknaqsi tjetr ndaj udhheqsve t Frontit Nac-l., prve asaj t varsis nga jugosllavt. Nuk sht ideologjia komuniste, ashprsia shpesh her e pajustifikuar me kundrshtarin, q prfundonte edhe n akte terroriste, si n rastin e pushkatimeve pa gjyq. Nuk kishte ndonj mendim t ndryshm lidhur me marrdhniet me Ballin Kombtar a me Legalitetin. Ato, gjithashtu pr t, ishin organizata tradhtare, q bashkpunonin e nuk luftonin me pushtuesin, e n kt drejtim ai nuk bn fajtor Frontin edhe pr prishjen e marrveshjes s Mukjes. Kaq e vrtet sht kjo, saq kur udhheqja komuniste e Tirans u prish me jugosllavt, n 1948, Xhelal Staravecka duket se nuk gjen ndaj saj asnj arsye pr ta kritikuar. N fakt nuk sht kshtu. Ai ka boll kritika pr regjimin e Tirans, por do kriticizm ndaj tij tejkalohet nga konstatimi i tij se, megjithat, komunistt shqiptar m n fund i treguan vendin Titos e agjentve t tij si Koci Xoxe, se ai regjim mbrojti, gjithsesi, integritetin, sovranitetin e dinjitetin e Shqipris. Kaq mjaftonte q ai t legjitimohej n sy t shqiptarve, t bots e sigurisht t Xhelal Staravecks, i cili kto i konsideronte, dhe me t drejt, vlera mbi vlerat. Si i till, zri i Staravecks sht nj z krejt i veant n gjirin e mrgats politike shqiptare t paslufts. I ikur nga Shqipria

Personazhe pr t cilt flitet n PJESN E DYT t librit q iu referohet viteve 1939-1944

ufta antifashiste, Shefqet Vrlaci, Mustafa Kruja, Jup Kazazi, Abaz Shehu, Kio Bisha, Zoi Xoxa, Qazim Prodani, Sulmi i Italis Fashiste ndaj Greqis, Daut Hoxha, Dod Nikolla, Spiro Moisiu, Fejzi Alizoti, Myslym Peza, Haxhi Lleshi, Formimi i Partis Komuniste Shqiptare, Enver Hoxha, Sadik Premte, Anastas Lula, Miladin Popovi, Dushan Mugosha, Osman Bali, Sknder ami, Gjin Marku, Mestan Ujaniku, Ramiz Aranitasi, Mehmet Shehu, Abas Ermenji, Hasan Alizoti, Xhaf Bali, Kasm Radovicka, lirimi i orovods, Abas Postena, Konferenca e Pezs, lirimi i Frashrit-Prmet, lirimi i Panaritit-Kor, krijimi i ets partizane t Skraparit,krijimi i ets partizane t Kolonjs, Demir Staravecka, Behar Shtylla, Ali Klisura, Hasan Dosti, Lufta e Prmetit, lirimi i epanit-Skrapar, Riza Lapani, Ahmet Staravecka, lirimi i Barmashit-Kolonj, Xhafer Lubonja, Tahir Kolgjini, Muharrem Bajraktari, Mithat Frashri, Qazim Mulleti, Balli Kombtar, Lec Kurti, Nuredin Vlora, Faik Quku, Hysni Lepenica, Isa Toska, Krijimi i ets partizane t Fierit, Tefik Lapani, Beqir Zaloshnja,

Xhevat Libohova, Sami Staravecka, Jashar Cakrani, Tefik Spiri, Rrahman Rui, Sadik Premte, Misioni anglez n Shqipri, Major Maclean, Kapiten David, Lufta e Klcyrs, Riza Kodheli, Asim Zeneli, Neshat Hysi, Shaqir Kapinova, Xhemal Malindi, Petrit Dume, Petref Pogoni, Ali Shefqet Shkupi, Spiro Moisiu, Koi Xoxe, Ali Pash Tepelena, Halil Alia, Taf Kaziu, Lele Koi, Formimi i Brigads s Par Partizane, Lufta e Vithkuqit, Muharrem Butka, Myslim Shyri, Pandi Dardha, Kadri Hoxha, Kolonel Gamui, Fiqeret Sanxhaktari (Shehu), Isa Manastiri, Hysni Lepenica, Ismail Golemi, Kujtim Cakrani, Hamdi Frashri, Masakra e 4 shkurtit n Tiran, Mehdi Frashri, Xhaferr Deva, Bajazit Boletini, Ago Agaj, Rexhep Mitrovica, Kadri Cakrani, Pushtimi nazist i Shqipris, Lufta Civile, Sknder Perolli, Qani Gjormi-Xharxhanezi, Forca e Tret, Sknder Muo, Mihal Zallari, Lefter Kosova, Ibrahim Biaku, Cen Elezi, Fiqiri Dine, Enver Resilia, Vasil Andoni, Gjenerali gjerman Fitzthum, Ali Koprencka, Gjon Marka Gjoni, Ernest Koliqi, Kol Bib Miraka, Gjon Fusha, Anton Harapi, Jani Dilo, Marrveshja e Mukjes.

si tradhtar e i persekutuar e i dnuar n Itali si komunist, Staravecka nuk e humbi ekuilibrin, duke u mbajtur fort n raportin e vet t pandryshuar me atdheun. Kundrshtoi me forc e me z veprimtarin diversioniste t organizuar kundr qeveris s Tirans nga ata q ai i quan nacionalist t metelikut e t harapashit, e akuzoi botrisht veprimtarin e Komitetit Shqipria e Lir e sidomos bashkpunimin e tij me jugosllavt e me grekt pr t ndrhyr e rrzuar regjimin e Tirans, madje ndrhyri deri n Departamentin e Shtetit pr t krkuar fundin e mbshtetjes amerikane pr veprimtarin e Komitetit, q do t sillte n nj skllavrim sllav t Shqipris dhe n nj zhgnjim t ndjenjave filoamerikane t popullit shqiptar. Pr nj njeri me moral e patriotizm t paprlyer, nuk vlente aksioma armiku i armikut tim, sht miku im, t ciln e prqafuan n at rast mjaft nga krert e emigracionit politik shqiptar, q pranuan t bhen vegla t shrbimeve jugosllave e greke, duke pranuar deri edhe nj invazion t atdheut t tyre, pr hir t nj rokade pushteti, q ata skishin qen n gjendja ta merrnin me kredenciale lufte. Duke u ndodhur prsri, edhe n emigracion, midis nj mjedisi mjeran e t dshpruar, q prsri, ashtu si gjat Lufts, e shihte shptimin n bashkpunimin me t huajin, Staravecka dshprohet dhe pyet plot trishtim: Si sht e mundur, q asnj popull tjetr rrotull nesh nuk ka prodhuar aq tradhtar, sa kemi prodhuar ne! Si sht e mundur, q nuk sht gjendur nj grek i vetm, nj serb i vetm, q t ket sakrifikuar edhe gjn m t vogl pr vendin ton, n nj koh kur kemi aq e aq shqiptar q jan gati t marrin urn n dor pr t djegur dhe pr t vrar, pr t pjekur e shkretuar vendin dhe vllezrit e tyre pr t mir t Greqis apo t Serbis? Pyetje asgjsuese e dshpruese, para s gjithash pr autorin e librit. Kujtimet e Xh. Staravecks jan para s gjithash nj trsi gjykimesh t ashpra e t pamshirshme pr ngjarje e protagonistt shqiptar t Lufts II Botrore, t bra nga nj karakter me temperament t zjarrt. Kush e lexon librin e kupton mir se temperamenti i Xhelal Staravecks ka ndikuar jo pak n kurbn e jets s tij, ashtu si edhe n idet q shfaq n kujtimet q sot kemi n dor. Ishte padyshim nj trim i artur. M mir nj lufttar rebel e i trbuar, se sa nj mesatar, q spson gj vet e nuk i bn dm as armikut. Rrfehet m tej ai: Sa her q kam dashur ti zgjidh problemet me urtsi dhe me filozofi, asnjher nuk m ka ecur, kurse sa her kam prdorur dhunn, qoft pr shtje politike apo personale, asnjher nuk kam dshtuar. Xhelal Staravecka ishte padyshim edhe ky, njeriu i zgjedhjeve dhe i rrugve t forta. Gj q ndonjher e ka uar edhe at t humbas ekuilibrin e drejt e t luhatet midis ekstremeve...

Nj libr i rndsishm pr historin dhe historiant


Shoqata Tomorri dhe shtpia botuese Naimi promovojn librin me kujtime historike Prpara gjyqit t historis t Xhelal Staravecks

gusht 2012

Data t rndsishme pr autorin Xhelal Staravecka (1912-1975)


22 mars 1912: U lind n Staraveck t Skraparit 1914: Arrin t shptoj nga reprezaljet e etave shoviniste greke q masakruan jugun e Shqipris, t cilat dogjn shtpin e tij n vendlindje dhe vran disa prej antarve t familjes s tij. Pjesa e mbetur e familjes Staravecka (Bala), midis tyre edhe Xhelali dy-vjear, vendosen n Kraps t Fierit. 1923: nis shkolln fillore n Fier. 1928: nis gjimnazin, pastaj Shkolln Mbretnore Ushtarake n Tiran. 1930-1934: kryen Kolegjin e lart Ushtarak n Napoli, Itali. 1934-1935: nis aktivitetin politik, duke marr pjes si protagonist n Kryengritjen antizogiste t Fierit, 14 korrik 1935. 16 shtator 1935: dnohet me vdekje nga regjimi i Zogut. 23 shtator 1935: dnimi me vdekje i kthehet n dnim t prjetshm. 28 nntor 1938: lirohet nga burgu politik. Mars 1942: kalon n ilegalitet dhe bhet pjes e etave partizane antifashiste n krahinn e Beratit. 8 shtator 1942: merr pjes n luftn e par kundr fashizmit n Radsh t Skraparit. 9 shtator 1942: bhet iniciator dhe protagonist pr lirimin e orovods, qendr e Skraparit. Shtator 1942: krijon etn partizane t komanduar prej tij. Shtator 1942: drgon n Kolonj t afrmin e vet, Demir Staraveckn, pr tu br komandant i ets s Kolonjs, me krkes t vet kolonjarve. 28 shtator 1942: liron Frashrin, vendlindjen e Frashrllinjve. 28 nntor 1942: n kt dit t shnuar (28 nntori) organizon luftn pr lirimin e Prmetit. 9 dhjetor 1942: riliron orovodn. 19 dhjetor 1942: organizon dhe drejton luftn pr lirimin prfundimtar t Skraparit. 1942-1943: merr pjes n beteja t shumta, duke qen protagonist i lirimit nga pushtuesit i disa prej krahinave n Skrapar, Berat, Kor, Prmet, Fier, Kolonj. Mars 1943: formon etn partizane t Fierit. Pranver 1943: takohet me Misionin Aleat t drejtuar nga anglezt. Gusht 1943: takim me Enver Hoxhn n kuadrin e krijimit t Brigads s par partizane. 25 gusht 1943: formohet Brigada e par partizane antifashiste. Xh. Staravecka merr detyrn e komandantit t batalionit t par t ksaj brigade. Shtator 1943, Labinot, Elbasan: pas disa ngjarjeve t rnda me prfaqsuesit jugosllav n Partin Komuniste, i lindin dyshimet e para pr rolin negativ t tyre. 4 nntor 1943: martohet n Berat me Yllds Staraveckn. 11 nntor 1943: merr vendimin prfundimtar pr shkputje nga Partia Komuniste dhe lufta e saj partizane. Nntor 1943: sht i pari q denoncon publikisht, prmes trakteve t shkruara dhe publikuara, ndrhyrjen flagrante t jugosllavve n veprimtarin e PKSH. Nntor 1943: prpjekje pr t organizuar Forcn e tret n Shqipri. 13 shkurt 1944: me krkes t Mehdi Frashrit, kreu i regjencs s krijuar nga gjermant, pas masakrs s 4 shkurtit, Xh. Staravecka pranon detyrn e komandantit t Xhandarmris s Tirans. 10 shtator 1944: largohet nga detyra e komandantit t Xhandarmris s Tirans. Dhjetor 1944: prpjekje t dshtuara pr tu larguar nga Shqipria prmes Greqis dhe Kosovs. Janar-prill 1945: prfundon n Vjen. Prill 1945-1946: shkon n Itali. Shtator 1946: Arrestohet nga policia italiane pr shkak t veprimtaris antifashiste n Shqipri. 22 maj 1952: pas disa viteve npr disa burgje t Italis me akuza pr vrasjen e italianve, m n fund del para gjyqit. N shkalln e par u dnua me burgim t prjetshm. 1954: gjykata italiane e Apelit e redukton dnimin n 30 vjet burg, duke rrzuar akuzn pr vrasjen e robrve t lufts. 11 korrik 1955: gjykata e Lart Italiane merr vendimin pr lirimin e Xh. Staravecks, edhe si pasoj e presionit t organizatave mbi t drejtat e njeriut n SHBA. Korrik 1956: arratiset nga Italia, ku i mohet azili politik, dhe shkon n Franc. Korrik 1957: merr t drejtn si refugjat politik n Franc. Dhjetor 1966: n moshn 54 vje prfundon librin me kujtime historike: 1912-1966. Maj 1975: vdes n Paris.

Fjala prshndetse n promovimin e librit Prpara gjyqit t historis t Xhelal Staravecks


Prshndetje t gjithve, Un jam Naim Staravecka, i vetmi djal dhe fmij q pati Xhelal Staravecka nga ajo martes fatkeqe n vjesht t vitit 1943 n Berat, n mes t Lufts s Dyt Botrore. Them fatkeqe jo vetm pse kjo martes pati jet shum t shkurtr, por sepse, m shum se babai im q vuajti pasojat e zgjedhjes q bri personalisht duke iu futur politiks dhe idealit kombtar, do t vuanim ne shum m tepr. Un dhe nna ime vuajtm dhe u torturuam nga diktatura komuniste jo se u morm me politik, por thjesht pse ishim djali apo gruaja e Xhelal Staravecks. Jeta ime, qysh kur isha akoma n gji t nns, do t ishte nj kalvar i gjat vuajtjesh npr kampet e prqendrimit dhe s fundmi n burgun e Spait dhe t Qaf-Barit. Kur kam qen 8 vje n kampin famkeq t Tepelens m kan ndar nga nna forcrisht pasi at e morn t lidhur dhe e uan n fabrikn e tullave n Tiran pr krah pune. Pr mua n munges t nns sht kujdesur nj grua fisnike nga Dukati i Vlors, Aleko Hodo, ose Zeqiri q m ka trajtuar barabar me tre fmijt e saj. M 1954 na transferuan n sektort e ferms s Lushnjes, ku natyrisht trajtimi ishte shum m ndryshe se n Tepelen. Aty bra gjimnazin n qytetin e Lushnjes. Po aty u martova. Sot, prej disa vjetsh, jetoj n Amerik me gruan dhe tre fmijt e me shum mbesa e nipr se fmijt i kam t martuar. Natyrisht q jam mjaft i knaqur nga jeta atje. Ne jemi mbledhur pr librin e Xhelal Staravecks e jo pr mua, por ua them kto q t merret vesh si prfundojn idealistt dhe familjet e tyre. Ne shqiptart, sakrificat pr prindrit, fmijt, vllezrit apo farefisin i bjm pa vrarje ndrgjegje. N rastin tim, n sakrificn e detyruar t pushtetit komunist kishte dika q nuk shkonte. Un vrtet po bja internim dhe burg pr Xh. Staraveckn, por Xhelal Staraveckn historia komuniste e nxirrte tradhtar dhe kriminel dhe jo nj lufttar t madh antifashist, t pakorruptueshm,

j libr shum i rndsishm pr historin dhe historiant. Ky ishte konkluzioni i promovimit t librit me kujtime historike Prpara gjyqit t historis i Xhelal Staravecks, zhvilluar n mjediset e Akademis s Shkencave, Tiran. Nn moderimin e Fatos Lubonjs, publicist, ish-i persekutuar politik nga regjimi komunist, disa historian si prof. dr. Pllumb Xhufi, prof. dr. Shaban Sinani, botuesi Naim Zoto foln rreth kujtimeve historike t njrit prej protagonistve t viteve 30-50, Xhelal Staravecka, komandant i famshm partizan n krahinat e Skraparit, Beratit, Korcs, Kolonjs, Prmetit e Fierit, por q n fund t lufts denoncoi ndrhyrjen jugosllave

n Shqipri dhe u nda nga komunistt. N kt aktivitet ishin t pranishm edhe ministri i Informacionit dhe Teknologjis, Genc Pollo, disa deputet, kryetari i bashkis Berat, Fadil Nasufi, dhe prefekti Bujar Hoxhaj; nnkryetari i bashkis s Fierit, Haxhi Kalluci, kryetari i komuns s Potomit (Skrapar), Edmond Omeri. Pr t marr pjes n kt aktivitet kishte ardhur nga SHBA edhe djali i Xhelalit, Naim Stravecka, ish-i dnuar politik gjat regjimit komunist. Prpara gjyqit t historis, kujtime historike t Xhelal Staravecks (1912-1975), sht botuar nga shtpia botuese Naimi n kuadr t 100 vjetorit t shtetit shqiptar dhe 100 vjetorit t lindjes s autorit.

Libri sht shkruar n vitin 1966 n Paris dhe publikohet pr her t par, sipas dorshkrimit origjinal t autorit ln trashgim familjes. Qindra personazhe e personalitete, kryesisht politike, t viteve 1912-1966, ndriohen prmes ngjarjeve, fakteve, kujtimeve t autorit. Tri jan nyjat kulmore t ktyre kujtimeve, ku autori sht protagonist: Mbretria e Zogut e kryengritja e Fierit, lvizja antifashiste e lufta partizane si edhe fati i mrgats politike shqiptare n Perndim. Sipas prof. Xhufit, Kujtimet e Xh. Staravecks jan t pamshirshme pr ngjarje dhe protagonist shqiptar t Lufts s Dyt Botrore, ashtu si i bn nj autopsi t plot qeverisjes mbretrore.

ashtu si ka qen n t vrtet dhe si del nga libri q lexojm sot. Ajo histori dhe ai regjim u prpoq t njolloste jo vetm mua dhe fmijt e mi, por gjith farefisin tim nga babai dhe nna. T gjith e psuan, kush m shum e kush m pak. Kur botuesi Naim Zoto, t cilin dua ta falnderoj publikisht, m tha q dshironte t botonte kujtimet e Xhelalit un hezitova. Hezitova sepse shum nga personazhet q Xhelali i gjykon negativisht n kujtimet e tij, me pasardhsit e tyre un i kam miqt e mi, familjar ose shok t ngusht me t cilt kam

ndar t mirat e t kqijat nn diktatur. Ndrsa Xhelali shprehet negativisht pr disa prej figurave historike t viteve 1935-44 un do t shprehesha me superlativa pr qndrimin burrror dhe heroik t bijve t tyre nn diktaturn komuniste. Un nuk i kam borxh apo ndonj lloj detyrimi Xhelal Staravecks, pavarsisht se jam djali i tij. Ai u largua nga Shqipria kur un isha vetm dy javsh, kur i dinte llogarit q kishte ln me komunistt shqiptar. Nse jam ky q m shihni sot jam n saj t nns time, asaj gruaje fisnike dhe trime q qndroi e paepur nn terrorin komunist. Sipas mendimit tim, heroizmi i saj dhe i shoqeve t saj e kalon at t Xh. Staravecks gjat lufts. Pranova q t botohej libri se kto kujtime hedhin drit mbi jetn e Xhelalit. Se nuk ka qen Xhelali, pr shembull, q ka br 4 shkurtin famkeq, se nuk u nda nga lufta antifashiste e partis komuniste pr karrier e motive personale, por pr arsye t mdha q lidheshin me varsin e komunistve shqiptar nga ata jugosllav. Un nuk pata fatin ta njoh babain tim, m sakt nuk m lan ta njoh, por nga kujtimet e tij Xhelali rezulton se ka qen nj trim i madh, nj idealist i ndershm, nj patriot q e donte Shqiprin mbi t gjitha. Ai nuk ka pranuar ta vinte partin mbi Shqiprin, madje pr Shqiprin dhe progresin e saj sakrifikoi gjithka. Na sakrifikoi edhe neve! Shkurt, Xhelal Staravecka ishte i Shqipris, por nuk mundi t ishte edhe i familjes s tij. N fakt, un nuk e pash kurr baban tim, kam par vetm varrin e tij. Gjithsesi, botimi i librit m bn krenar mua, fmijt e mi, farefisin, por edhe gjith skraparlinjt, t cilt i ka dashur dhe vlersuar aq shum. Besoj se ky libr e ka hequr baltn q u hodh mbi Xhelal Staraveckn pr mbi 50 vjet. E vrteta nuk vdes kurr dhe un jam i gzuar q ajo sot doli edhe publikisht, ndonse tmerrsisht von.

8
gusht 2012

Un vertet u largova nga Shqipria, por Shqipria nuk u largua kurr nga un

Jam krenare pr shqiptarin time


E
Nuri UNI Zylyftar HOXHA rmonela Jaho u largua n vitin 1993 nga Shqipria pr n Itali me nj burs studimi, dhe m pas iu desh ta realizoj ndrrn e ngjitjes n skena, prkrah artistve t huaj. Ajo ka lindur n Shqipri dhe filloi msimet e saj t t knduarit kur ishte vetm gjasht vje. Pas prfundimit t studimeve n shkolln artistike Jordan Misja n Tiran ajo fitoi konkursin e par dhe shkoi n Itali pr t prfunduar studimet e saj n Akademin e Santa Cecilia n Rom. Pas prfundimit t studimeve t saj pr kndim dhe piano, ajo fitoi disa konkurse t rndsishme, t tilla si Giacomo Puini n Milano, Itali 1997, Spontini International Ancona, Itali 1998, n Rovereto Zandonai, Itali 1999, kngtarja m e mir e FestivalitWexford 2000. Ajo ka performuar n shum opera t bots, duke prfshir Royal Opera n Londr, Metropolitan Opera n Nju Jork, Berliner Statsoper, ParisChamps Elysees-Teatro San Carlo di Napoli, Opera Kompania e Filadelfias, Opera de Marsej,

Ermonela Jaho
Hapat e par t sopranos Ermonela Jaho
Duke treguar pr hapat e par n fushn e muziks, Ermonela kujton kushrinjt e saj nga Skrapari kur kndonin n dasma dhe gostira. Madje ata merrnin pjes edhe n grupet folklorike n festivalin e Gjirokastrs. Shpesh her ajo ka provuar t mbante iso, por, si thot, stononte. Edhe tani kur e kujton i vjen zor nga vetja.. Kjo ka qen njohja e saj e par me muzikn, pasi ajo prindrit nuk i kishte muzikant. I ati ishte oficer dhe t mn msuese. Hapi tjetr ishte kur dgjonte kngt n RTSH, sa dshir kishte t ishte pjes e ktyre festivaleve. Ndrsa Parashqevi Simaku, ishte kngtarja q i plqente si shumica e fmijve t asaj kohe. Ndrkoh n moshn 5 vjeare babai e regjistroi n Pallatin e Pionierve, nj lloj institucioni shum edukativ pr fmijt. Pasi aty nisnin hapat e para drejt teatrit, drejt skens. Ishte nj kurorzim i nj ndrre t prindrve t mi. Dhe mami gjithmon m thoshte nse nj dit do bhesh kngtare duhet t kndosh Madam Butterfly. Fati donte q im at arriti t m shikoj duke knduar kte opera q ata shum e donin n Filadelfia. Arena di Verona, Teatro Verdi di Trieste, Teatro La Fenice,Teatri Capitoul de Toulouse, etj. Aktiviteti i saj i par ka qen koncerti n Mantova. M pas kan qen nj sr koncertesh, n akademin S. Cecilia, konkurset, opera e par Cenerentola, nga Rossini, Lamico Fritz nga Mascagni, e shum personazhe si Zhuljeta, Suzana, Kontesha, Adina, Mimi, Armida etj. Ka interpretuar n teatrot Aligheri, Ravena, Piolo, ScalaMilano dhe n shum skena t tjera botrore. Bashkpunimet kan qen edhe me televizionin italian RAI, Mondovisione, BBC etj. Tashm biografis s saj i jan shtuar vetm role divash, si ajo e Maria Stuart, ne opern. Maria Stuart roli i Manon, n opern Manon, roli i Magds te La Rondine, roli i Semiramids, te opera Semiramida...t Mimit, tek Anna Bolen, Thais, Luisa Miller, Lucia di Lamermoor, Zaira,Giulietta, Madama Butterfly, Margerita (Faust) etj .Tiran, Berlin, Londer, Milano, Trieste, Paris, Lyon, Ney York jan skenat ku buet zri i sopranos shqiptare. Me kt pasuri e shklqim marramends sopranoja Ermonela Jaho bhet nj kngtare trheqse dhe e lakmuar n ngjarjet m t rndsishme t jets muzikore italiane, austriake, irlandeze, gjermane e m tej. do artist sht qytetar i bots. Ndaj arti muzikor klasik sht mshirim i t shprehurit solemn, me nj ndjenj sublime, q i shrben do mendje, do shpirti. Muzika ka nj gjuh t vetme universale, emocionin. N kt cak synon t arrij artistja jon. Dublimet e shumta me role t gjithfarshme nga repertori operistik, ashtu dhe mimet e para t fituara n disa konkurse ndrkombtare rrjedhoj e nj pune t prditshme, t qndrueshme e nxorn n pistn e kngtarve m t preferuar n t gjitha skenat e muziks klasike. Ermonela renditet si soprano lirike, me regjistr e shtrirje t plot vokale. Pr nga karakteri preferon personazhet liriko - dramatike dhe ato virtuoze prsa i prket ans vokale. Preferon operat Verdiste si, Violeta te Traviata dhe Luiza tek Luiza Miller t Verdit, pr t shkuar m tej me Normn e Belinit; Kontesha n Dasma e Figaros Fiordilxhi tek Cosi fany tutte t Moxart- it, Anna Bolena t Donizett-it etj.

9
gusht 2012

Ermonela Jaho i shkruan Shoqats "Tomorri", dega Durrs


T dashur bashkpatriott e mi skraparllinj! Ju falenderoj nga zemra pr emocionin e veante q po m jepni ,ndrsa shkruaj kto fjal pershendetjeje pr ju ! Pa harruar modestin , ju rrfej se gjat jetes sime artistike kam shijuar knaqesin e duartrokitjeve t bujshme dhe emocionet e forta t suksese pothuaj n do cep t bots ; nga Tokio n Rom , nga Ne York n Londr , nga Helsingi n Barcelon , nga Parisi n Berlin etj. Por emocioni q ndiej sot ka nj t veante t paperseritshm , sepse buron nga thellsia e qenies time , nga rrnjt, nga piknisja e jets s Ermonels artiste dhe mbi t gjitha Ermonels njeri . Sot m shum se kurr me zgjuat mallin pr gjyshrit dhe prindrit e mi t shtrenjt, pr at trev me bukuri t ashpr dhe krenare, plot me bujari dhe fisnikri njerzore. Sjell ndrmend fmijrin e hershme, kur ne niprit dhe mbesat mblidheshim si zogjt pran gjyshit dhe gjyshes, gjat pushimeve t vers n orovod . Kujtoj gatimet e veanta t gjyshes , tregimet e gjyshit , akaciet pran shtpis dhe m besoni , syt i kam me lot! E dua Skraparin , ju dua dhe juve, dhe ju uroj nga zemra shndet, lumturi dhe begati n familjet tuaja. M mir t mos zgjatem, sepse e di sado t shkruaj nuk do t mund t shpreh si duhet at q ndiej. Nj prshendetje t veante u jap shokve te babit tim t shtrenjt dhe t paharruar, pain jetn e gjat sa malet e Skraparit! Edhe nj her, faleminderit dhe mir u takofshim s shpejti! Ermonela Jaho, Stockholm

Nga takimi me t n vitin 2004

Ermonela dhe marrdhnia e saj me Shqiprin


Megjithse prindrit, Hetemi dhe Xhuljeta i kan vdekur t rinj, q sht nj arsye m tepr pr t ndenjur disi larg, prsri, si sht shprehur shpesh, edhe kto koht e fundit, ajo jo vetm q digjet nga malli pr vendin ku u lind dhe kaloi fminin dhe adoleshencn, por do t bj edh dika pr t. Kushedi sa her krkoi n vitet 2000 t debutonte n skenat shqiptare, ose t hapte nj shkoll vokale n Tiran, por krkesa e saj ra n vesh t shurdht. Ishte Zhani Ciko ai q pas marrjes s detyrs si drejtor i Teatrit t Opers dhe t Baletit, n prill t 2004 realizoi me t Eliksiri i Dashuris, me nj performac t shklqyer, por q mjerisht kaloi pa u vn re shum, pr shkak t nj marketingu t dobt mediatik, megjithse ishte nj rast ideal dhe fat pr ta par Ermoneln live n sken. Ajo prsri sht treguar e gatshme t vij dhe t ngjitet prsri n TKOB, ka pasur edhe projekte dhe oferta, por si thot vet, ato uditrisht jan anuluar rrugs ose n momentin e fundit. Nj dshir tjetr e saj, si tham m sipr, ka qen dhe mbetet t hapet n Tiran nj akademi jo vetm pr muzikn, por edhe pr skenografin, kostumografin, instrumentistt, etj. Kur propozova hapjen e shkolls, thot ajo n nj intervist koht e fundit, pati disa polemika ku shpreheshin q ne e kemi shkolln shqiptare operistike nuk duam gj tjetr. M thoni ju n ciln opera t bots kndohet nj opera shqiptare. Kshtu q ka student q kan dal nga dera e Akademis, por jan perfeksionuar n skenat jasht Shqipris. Figura e nj artisti sht si guri i nj mozaiku q i duhen t gjitha copat pr ta br mozaikun me vlera t plota.

Zri i Ermonels shprndan aromat e luleve t Tomorrit


N prill t vitit 2004, Ermonela Jaho, sopranoja e famshme, me origjin nga Skrapari, kumboi pas shum vitesh npr bot, edhe n Tiran, n opern Eliksiri i Dashuris. Me kmbnguljen e akademikut Xhevahir Spahiu n at koh vendosm q t shkonim t organizuar ta ndiqnim kngtaren n opera. U bm gati 100 e ca veta skraparllinj, por edhe miq t tjer t shoqats Tomorri dhe zum vend n salln e shfaqjeve t Teatrit t Operas dhe t Baletit. Sa u hap skena, shprthyen duartrokitjet, t cilat vazhduan gjat. Pas daljes n sken t Ermonels prsri duartrokitje q e detyruan kngtaren t ndrpres interpretimin dhe t falnderoj pjesmarrsi. Natyrisht, u prlot ajo, por edhe ne. Shfaqja mbaroi me sukses. Si edhe e kishim ln me Ermoneln dhe me Zhanin (Ciko) pritm sa Ermonela hoqi rrobat e skens dhe u nism t gjith drejt nj bujtine, q besojm se e mbajn mend t gjith, mbrapa Grops s Hadin Sejdis, prball 9-katsheve, me emri Selita, q ne i thoshim Kashta. Nj lokal rruge, popullor, ku shpesh her gjeje edhe pijanec rruge, por ne e kishim mik pronarin e saj dhe sa her q kishin nevoj na e vinte lokalin n dispozicion. Kshtu bm edhe ksaj here. Nj veprimtari t till nn kujdesin e Xhevahirit, q ishte i vmendshm pr kto gjra, kishim br pr Ermoneln, por pa pranin e saj edhe nj vit m par, n 2003-in., ku me rastin e promovimit t gazets Dielli i Tomorit, shfaqm edhe nj dokumentar t saj. T vijm te veprimtaria e 2004-s, t Selita e famshme. Sa hyri brenda Ermonela u befasua me prezencn e t atit, t vllait dhe njerzve t afrt t saj, q ishin lajmruar q m par pr veprimtarin, por q ishte ln si nj surpriz. Mbrmja filloi e ngroht. Ermonela takohet me t gjith. Pastaj fillon knga. M posht po japim kronikn e asaj kohe t pasqyruar n gazetn Dielli i Tomorrit

Rasti Londrs, unikal, i paprsritshm


Ka ndodhur n janar 2008, kur Ermonela kndoi n vend t Ana Neptreks n opern e Londrs. Ana ishte e smur dhe Ermonela brenda dits erdhi nga Amerika pr ta zvendsuar. Ka qen nj moment shum i bukur, kujton ajo. Aty ku sht vshtirsia m e madhe, aty sht dhe oportuniteti m i madh. N at koh isha n Nju Jork dhe isha duke studiuar opera tjetr pr Traviatn n kt rast. Nj nat prpara m merr menaxheri dhe m thot q Ermonela kshtu sht puna, por duhet t kesh shum kuraj pr t br nj hap t till. Ishte hera e par q do t kndoja n opern e Londrs, ndaj duhej t bja nj audicion pr t knduar atje. N at koh nuk kisha vizn dhe ata m morn duke shkelur ligjet. Pasi arrij n aeroport hap celularin t shikoj nse do t m njoftonin pr provat, por asgj. Sapo shkoj n hotel t hap valixhen m bie telefoni dhe m njoftojn q duhej t ikja, pasi kisha vetm katr or para premiers. Nuk u prezantova si nj div, por si nj zvendsuese dhe kjo dalje ishte si nj thik me dy presa. N fillim nism provat para se t hyja n sken, por pr nj or vetm msova kush ishte dera q do t hyja dhe cila ishte dera q dal, asgj tjetr. Para se t fillonte shfaqja del drejtori i teatrit dhe thot se pr arsye shndetsore sonte nuk do t dgjoni Ana Neptreken, por Ermonela Jahon. N kt ast publiku reagoi dhe nisn zhurmat. Kt her thash fati dhe shansi jan n ann e publikut. Isha e panjohur pr teatrin dhe drejtuesit e saj, do gj n at moment ia lash fatit. Fillimi ishte i vshtir, por aktin e fundit t opers e mbylla me lot n sy dhe me sukses. Pas kt ngajarje kam takuar Ismail Kadaren q m prgzoi me shpirt pr rastin.

10

Me ali Podrimjen n Tomorr


K
Zylyftar HOXHA a qen gushti i vitit 1994, vitit t tret, kur Shqipria kishte ndryshuar sistem dhe ishte hapur m shum se sa pr ne q ende kaptonim malet dhe detet pr t shkuar jasht, pr t huajt dhe kosovart, sidomos pr kta t fundit, t cilt t etur dhe t malluar vrshuan n kt koh npr rrugt e Tirans dhe t gjith Shqipris. T part q erdhn n Shqipri ishin, domosdo tregtart, por edhe shkrimtart dhe shkenctart kosovar t cilt i kishte djegur malli pr kolegt e tyre t Tirans, me shumicn e t cilve njiheshin n distanc, nga letrkmbimet apo nga ato q kishin lexuar pr njeri-tjetrin, por jo pr fytyr. Nj grup intelektualsh kosovar si: Ali Podrimja, Shklzen Maliqi dhe Ag Batusha, ekonomist n at koh, m duket n Belgjik, pasi kishin bujtur pr disa dit n shtpin e Dritro Agollit dhe Xhevahir Spahiut n Tiran, vijn bashk me Xhevon n Skrapar. Kur u kishte thn Xhevua se do ti onte n vendlindjen e tij, n Skrapar, dhe jo vetm n qytet, por edhe n mal t Tomorrit, n festn e prvitshme t bektashinjve, ata ishin lumturuar. Ishte nj rast fatlum, q rrall do ta kishte kosovar tjetr n ato vite pr t hyr thell n Shqipri, n Jug t saj, por edhe pr t shkelur n malin e shenjt. N mbasdite von bie telefoni. Xhevua jam, jemi n Skrapar, t flas nga 500 metra larg. Kam ardhur me disa shok kosovar dhe jemi te shtpia e Iliazit (Kapxhiut), por Iljazi nuk qenka ktu, ka ikur n Tomorr. Erdha, i thash. Kur shkova un miqt kishin dal n bahen e shtpis s Iliazit, ishin ulur shesh n disa batanije q u kishte shtruar Ferruzeja, e shoqja e Iliazit. Pasi u prshndetm, i them Xhevos, me qen se sishte Iliazi, t shkonim nga shtpia ime. Ferruzeja q e dgjoi kt, u hodh dhe tha: Ssht Iliazi,

personazh

gusht 2012

Ssht Iliazi, por Iliazi nuk e ka marr shtpin me vete, e ka ln ktu! Ssht Iljazi, ini ju zot shtpie. Burrnesh grua, se mbajti dot veten Ag Batusha dhe nxori bllokun ku dika shnoi

por Iliazi nuk e ka marr shtpin me vete, e ka ln ktu! Ssht Iljazi, ini ju zot shtpie. Burrnesh grua, se mbajti dot veten Ag Batusha dhe nxori bllokun ku dika shnoi. N dark un sipas zakonit mora gotn i pari dhe urova: Gzuar, u thash, mirse keni ardhur! Dhe duke patur ndrmend fjalt e Ferruzes, u thash me t qeshur: Edhe nj her gzuar, dhe ta dini, jam Iliazi!... Qeshm t gjith, ndrsa Aga dika shnoi prsri n bllok. T nesrmen me nj makin q na i dhan ata t komitetit (ende nuk ishin br emrtimet e reja) shkuam n Kulmak.

Ishte dita e dyt e fests, kulmi saj. N teqe kishte radh pr t hyr, por kur na pan ne, na hapur udh. Pas nj bashkbisedimi t shkurtr me t ndjerin Haxhi Baba Reshat Bardhi, dolm nga tyrbet. Edhe ktu, ngrzit mbanin radh, sipas ritit hidhnin lek q kishin taksur. sht kjo?, thot kurioz Aliu. Xhevua i shpjegoi ritin bektashi, sipas t cilit n vendet e shenjta hidhen lek. Ather Aliu nxori nga xhepi nj tuf leksh dhe bri gati ti hidhte. Dale, dale, i thot Xhevua, jo t gjitha se na duhen, pastaj na duhen edhe pr atje lart n maj. Se atje sht Abaz Aliu!...N

kto e sipr nj vajz nga Gjerbsi, q dukej se kishte ecur me shpejt, duke guluar tha: M n fund u gjeta, sa jam lodhur! Ishte msuese filloreje, nj adhuruese e Ali Podrimjes q ia njihte t gjith krijimtarin. Dhe jo vetm i dinte titujt, por dinte edhe shum vjersha prmendsh. Aliu mbushi syt me lot kur ajo recitoi Prtej dhimbjes. Sma merrte mendja kurr se do t dgjoja kngt e mia n kt mal kaq t lart dhe t largt, tha i prekur. Pas ksaj ai e bri udh dhe vinte shpesh n Tomorr. N vitin 2000, ka qen aty bashk me Dritro Agollin.

Shnime rreth librit m t fundit t studiuesit dhe publicistit Ylli Polovina

Gjon Muzaka i Beratit prball

Zylyftar HOXHA sht i njohur fakti q Gjon Muzaka, nj nga pinjojt e fundit t principats s Muzakajve, t nj prej familjeve m t mdha e m t fuqishme t shekullit t 13-t deri n at t 15-t, me nj shtrirje gjith Myzeqen, Kaninn e deri n Kostur, pas vdekjes s Sknderbeut, q nga Italia e Jugut ku ishte ngulur prfundimisht me fis e far, dshmon gjenealogjin e familjes n formn e nj testamenti n rreth 50 faqe. Shnimet jan t vitit 1510, nj vit para se ai t ndrronte jet dhe jan publikuar pr her t par nga albanologu Karl Hopf, dhjet vjet pasi u gjetn, q i bie rreth vitit 1873. Von ato jan botuar edhe n shqip. Jan kto shnime mbi t cilat publicisti dhe shkrimtari, tashm i njohur pr kt lloj gjetjeje, q shkojn midis historis dhe letrsis, Ylli Polovina, grmon e thellohet pr t nxjerr t vrtetat e ksaj familje t madhe e t njohur princrore, rolin e saj n zhvillimet historike t kohs dhe veanrisht n periudhn e saj t fundit, n luftn kundr turqve dhe bashkpunimin e ngusht me Sknderbeun. Do ta them q n fillim se Ylli ka ditur t lexoj me kujdes dhe germ pr germ n disa variante, n shqip, n italishten e vjetr apo edhe n latinisht ato q thuhen n 50 faqe, por m tepr ai ka ditur t evidentoj deduksionet q dalin midis rreshtave pr t kuptuar ngjarjet, faktet, jetn e gjall dhe aktive t ksaj dinastie t njohur t shtrir n t dy Myzeqet, e Madhja dhe e Vogla, dhe rreth Tomorit me disa qendra t zhvilluara, por m kryesorin, Beratin si kryeqendr. I zhytur thell n kohn q zhvillohen ngjarjet, me intuitn dhe fantazin e guximshme, Ylli flet me admirim pr mnyrn se si e kan shtrir sundimin e tyre Muzakajt, pr rolin e tyre n jetn politike dhe shoqrore n trojet q sundonin, por edhe m tej, pr mirqenien dhe kulturn e tyre, dukshm m t avancuar se t gjith fqinjt rreth e rrotull. Duke lexuar librin, ne q jemi nga ato troje, nuk mund t mos ndjehemi krenar q jemi pasardhs t ktij fisi t shquar, nuk mund t mos mendojm se myzeqart e urt dhe t mir, beratasit q Evliha elebiu i ngre n qiell, skraparllinjt apo devollinjt me vetit e tyre t njohura dhe cilsore, jan produkt historik i nj civilizimi, sido mesjetar, por tepr t avancuar pr kohn, si ishte dinastia Muzaka e lidhur me fise e mbretri brenda Arbris q nga Dukagjint, Kastriott, Arianitt e m gjer e deri n Ballkan dhe Evrop. Duke hulumtuar thell n jetn e Muzakajve, autori me nj gjuh t modifikuar dhe t prmbajtur, por jo pa shqetsim, pr shkak edhe t kulturs s tij, bn vrejtje pr historiant tan q pr shum ngjarje, si pr pushtimin e trojeve nga anzhuint q m 1269 dhe largimin tyre gati dy shekuj m von ose si disfata e Sknderbeut n Berat apo edhe ngjarje t tjera kye jan treguar t pavmendshm duke i anashkaluar apo duke i prshkruar prciptas. Me siguri ata nuk do t binin n kto gabime, po t vepronin si vepron Ylli, q me lup shkencore lexon dhe krahason Marin Barletin me Gjon Muzakn, nuk do t binin n grackn e shklqimit t nj ylli t madh q eklipson apo i bn m pak t dukshm yjet e tjer, si ka ndodhur me Sknderbeun dhe Muzakajt. Jo pa qllim, madje ky ka qen edhe meraku i autorit, q ta evidentoj q n titull kur thot Gjon Muzaka i Beratit prball Sknderbeut, madhshtin e Muzakajve, shkalln e hierarkis shoqrore t tyre n at koh, zulmin e tyre t madh historik, por modest dhe t heshtur etj. Natyrisht pa prekur asnj qime Sknderbeun fammadh. Sepse

11
GUSHT gusht 2012

hinterlandi i kuq dhe e vrteta shqeto e Mustafa Nanos


Pr m shum vlera
Nga Nuri uni
vijon nga faqja 1 soj egrsisht, megjithse ajo prkdhelej si e E kuqe. Kujtojm ktu episodin e vjedhsve ordiner q i shtitnin npr pazar me sendet e vjedhura varur n qaf, episodin e t burgosurve dhe detaji i prangave n duart e tyre, gjyqin e nj armiku t rrezikshm, q donte ti ngarkonte komunistt me gur, dhe q kishte nj vajz t bukur, m t bukurn e orovods n klas me autorin e librit. Kto dhe plot detaje t tjera, si fjala vjen, t jevgjve, ktyre t deklasuarve t padeklasuar, q e ndjenin veten komod n katet e para t pallateve; t autoriteteve lokal q, kur i njihje thell, nuk ishin aq t rnd sa dukeshin; t lapidarit n mes t qytetit, jo atij t parit, q ska kush ia v minat; t televizorit gjithmon me miza e vija bezdisse, bjn q ndonj episod me lojra hedonistike adoleshentsh t mos ket at pesh kritike q i sht dhn nga disa tani. Se, edhe ky episod apo edhe ndonj tjetr i ksaj natyre, jan pjes e s gjiths n libr, jan e vrteta shqeto, q pak kush guxon ti thot, duke br n kt mnyr nj gabim trashanik ndaj ndrgjegjes s vet. E, Mui nuk sht nga ata q, pr hir t ndonjrit q ssht kthyer ende nga Qabeja e q sdi t lexoj, t ndshkoj veten me autocensur. Bukurin dhe simpatin pr qytetin ku Mustafa Nano jetoi pr nj koh t gjat nuk e gjen n rrapet hijeshum, sorkadhen e Verorit, rrugt e kalldrmta, ujin e Guhakut, si kemi br ne kalemxhinjt e tjer t Skraparit. Jo, ai heq ndonj penelat t rrall t hijshme, dhe m pas vazhdon me njerzit, pr t cilt ka simpati (q jan t shumtit) dhe neveri (q jan t paktit), kujto portretizimin e vrassit profesionist e ndonj tjetr, por edhe t atyre q drejtonin atje lart. Vrtet Mustafa Nano prshkruan jetn e nj Hinterlandi si orovoda, por aty gjen jetn edhe t hinterlandeve t tjer, si t Lait, Ballshit, Milotit, Roskovecit, Klosit, Memaliajt, Rrogozhins, Maliqit, pr t mos prmendur edhe 10 ose 15 t tjer pas tyre, por aty gjejn veten edhe ata t rinj e banor t qyteteve t mdha si Kora, Durrsi, Shkodra, madje dhe Tirana, ku radha e qumshtit ishte njsoj, ku tollona e mishit ishte njsoj, ku darka ngrysej dhe mngjesi gdhihej njsoj, ku gazeta e detyrueshme e dits nuk merrej pr tu lexuar m tepr se sa pr t mbshtjell bukn e atyre q vinin n pun. N libr, pas do ndodhie apo bisede t au-torit me miqt e vet, ka definicione interesante, q nuk i kemi dgjuar ndonj her pr regjimin komunist si, ala vjen: Nuk kishte cep t territorit, ku t mos ndihej prania e regjimit. Ky i fundit ishte si nj adr gjigante q mbulonte do gj, t ciln shumica e shihnin si mburoj dhe t tjert si nj gj q u zinte ajrin e u merrte frymn. sht dokrr ajo q thon ca e ca se shumica e kan urryer komunizmin. E vrteta sht se, sikur ky regjim t ishte punmadh, askush nuk do ta vinte ujin n zjarr pr natyrn shtypse t tij. Komunizmi ktej pari, pra, nuk u rrzua si regjim i paaft pr t prodhuar mbrothtsi. Madje at nuk e rrzuan. Dha shpirt vet. Dhe bri mir, dhe shum definicione t tjera si kto. Libri, si shkruhet edhe n kopertin, prbn pjesn e par t nj kolane q do t vazhdoj me botime t tjera t autorit, ndoshta kt radh pr gjith Hinterlandin e madh t ngatrruar keqas shqiptar, me t cilin ai merret do dit.

e atyre gjrave t menura q lexojm ose dgjojm gati do dit n angazhimin publik disi rebel t opinionistit t njohur, Mustafa Nano, para disa kohsh ai botoi edhe librin Hinterlandi i Kuq, njzet vjet m pas, nj libr interesant n sojin e vet, ku nakatoset nj publicistik brilante, si di ta bj ai, me nj letrsi t nj stili krejt origjinal, t guximshm, por edhe, n prpjekje pr t gjetur fjaln e duhur, po e quaj t hasur rrall n letrat tona. Pr periudhn komuniste jan shkruajtur shum libra kto 20 vjett e fundit, midis tyre t mir. shum t mir, patetik, ekstrem, nostalgjik, por un pr veten time do t veoja apitjet e mia npr Shqipri t gjermanes, altraud Tunger, q ka jetuar 35 vjet n Shqipri, dhe librin n fjal t Mustafa Nanos, q, sido n stile t ndryshm t shkruari prsri prshkruajn me ngjyra t gjalla nj koh q spranon ngjyra, nj koh tepr gri. Dhe t bsh nj gj t till, sht e vshtir, jo pr ne q e kemi jetuar dhe e kemi pak a shum percepsionin e asaj t kaluare, por pr brezat q do t vin, q ata t kuptojn, ndjejn dhe prfytyrojn jett e limituara, t standardizuara, t rrethuara nga t gjitha ant me vija t bardha trafiku t detyruar t prindrve e t paraardhsve t tyre. Si nj sqimatar i pandreqshm, me integritetin intelektual q e karakterizon, larg nostalgjis, pasionit dhe ndjenjs s nj patriotizmi fals, Mui, me dhimbje ka zgjedhur pr t vn n skaner detaje t jets s thjesht t nj province, q nuk e kuptonte ose nuk donte ta kuptonte trysnin ideologjike, t nj krahine, ku si n t gjith Shqiprin lufta e klasave zhvillohej nj-

Sknderbeut
n fund t fundit nuk ishte faji i tij q ndrionte aq shum. Sknderbeu, si shkruan autori, pati zulmuar sa qe gjall, ai kishte hyr n kronikat e kontinentit q n ditn e par t kryengritjes s tij, menjher pasi mori kshtjelln e Krujs dhe rishpalli rikthimin e bujshm n fen e mparshme, t krishtere. E quaj t udhs q n kt pik t citoj autorin kur shkruan: Gjergj Kastrioti n kronik-testament t sugjestionon si figura m kryesore pr asnj arsye fare t qart. Gjon Muzaka at e prshkruan me virtytet dhe t metat e veta. N penn e tij Sknderbeu sht vizatuar me ngjyra t shumta, aspak vetm bardh e zi. Ai jo vetm e skicon, e vizaton, i prvijon hollsisht siluetn, e prshkruan, i jep drit, i hijezon profilin, pastaj pamjen prball, sa q Gjergj Kastriotin mund ta kuptosh mir si ai qe. E interpreton po ashtu me larmi, si politikan e feudal, si prijs e komandant, si forc trupi e fuqi mendore. Princi i Beratit ka guximin t mbaj qndrim ndaj tij. Madje edhe e ka kritikuar. Gjon Muzaka sht i pari n histori q Sknderbeun e ka vshtruar si njri e jo si mit, ndrsa koha qe e prflakur nga dshira dhe nevoja politike pr t kryer kt t fundit. Madje ishte kaq e ndezur nga ky pasion, sa refuzonte do mnyr tjetr interpretimi. Krkonte romantizmin e t vrtets. Plqente histori, por edhe propagand. Me kt paragraf esencial nga libri, pa mundur ti bj koment m tepr, po i mbyll kto shnime, duke e uruar studiuesin e njohur Ylli Polovinn pr nj pun t bukur q ka br me kt botim t fundit.

...t antarve t saj nga viset e Tomorit, q jetojn aneknd Shqipris edhe n emigracion t kudondodhur n bot. Synon t zhvilloj etnokulturn materiale dhe shpirtrore t trevave rreth Tomorrit, me vlerat e shumfishta t saj: historike, gjeografike, arkeologjike, gjuhsore, etnografike, kulturore, mjedisore, sportive, turistike. Afrimi i gjith intelektualve, studiuesve, shkectarve, t kontribuojn dhe ndihmojn n kto drejtime. Mirkuptimi dhe bashkpunimi n integrimin e jets n kto 20 vjet demokraci pr shoqatn ton nuk sht pak. Veprimtaria e saj ka qn gjithprfshirse pr atdhedashurin, fryma dhe fjala pr t mbajtur gjall etnokulturn, traditn dhe vllazrimin.Veprimtarit e saj n kto vite jan t shumta pr figura, simbol, si heronjt, traditat, kulturn, artistt, librat, historin n do fush. N gjith linjn e saj t veprimtaris sht fokusuar n kujtesn e historis, fjala n do moment t jets, Kujtesa, Fjala, Vllazrimi, t lidhura njra me tjetrn pr t dshmuar punn e gjall t shoqats, veprimtarit, ndihmtart pr t mbajtur gjall zjarrin, frymn. Zdhnsja e saj gazeta Dielli i Tomorrit nga viti 2003 deri 2009 u b e dashur pr t gjith, brenda dhe jasht vendit, Dritro Agolli shprehet: sht nj gazet q nuk shkruan pr vete, por vlerson edhe miqt, afron personalitete dhe shkruan pr personalitete, sht e sakt, serioze. M plqen edhe nga ana grafike dhe nga forma. Ju ngjan gazetave q e quajn veten t mdha. Sot po ridel me kt numr special nga nj ndrprerje dy vjeare, mbas krkesave t shumta t antarve t shoqats dhe degt e krijuara n gjith Shqiprin. Del jo rastsisht n kto dit t peligrinazhit tradicional t gushtit. Shoqata ka nj prparsi t madhe jo vetm se mban emrin e malit t shenjt Tomor, mali mitik i Dodons, mali njeri, mali baba, kryemal i bektashinjve. Mal t till, q e duan gjith shqiptart nuk ka n bot q sht simbolizuar, mal njeri, mal baba, Baba Tomorr. Prandaj t prezantojm (promovojm) sa m shum t jet e mundur vlerat etnokulturore t Tomorrit, Skraparit, rrethinat Kor, Gramsh, Berat, Prmet etj., gjithprfshirse me vlerat e mdha: Mali i Tomorit, kaninonet e Osumit, Gradecit, Nikollars ose ndryshe thellinat e pashoq t Skraparit, monumentet e natyrs dhe kulturs, pra nj turizm malor, familjar, kulturor ekologjik, fetar etj. Krkon imenjimin e t gjithve me mendime dhe veprime konkrete mbshteje finaciare t qndrueshme dhe puna me projekte pr t dhn frytet e saj. Gjithashtu shum t tjer po hulumtojn, e shkruajn pr historin gjuhsin, traditn, mjedisin, monumentet e natyrs dhe kulturs q treva e Skraparit i ka t shumta me rrethinat e Tomorrit dhe fqinjt e mrekullueshm t Prmetit, Kolonjs, Kors, Gramshit dhe Beratit, q bn pjes n etnokulturn toske. Vetm n zonn ku zhvillohet peligrinazhi masiv i prvitshm nga tyrbja e Abaz Aliut dhe teqeja e dervish Iliazit n Kulmak rrethohen me monumentet e rralla t natyrs tomoriane, cirqet dhe morenat akullnajor, Pylli i Rrobullit, Stera e Katofiqit, Qafa e Kulmakut dhe bashkohet me Parkun Kombtar t Tomorit. do vit marin pjes pelegrin nga Shqipria, Kosova, Maqedonia, Gjermania, Polonia, Greqia, Brazili, ShBA, Anglia etj. Q t ecin Shoqta me veprimtarit e saj kudo q jan, t dali rregullisht gazeta, botime t ndryshme, dokumentar dhe filma etj., krkon venarisht edhe ndihmn, mbshtetjen e gjith bisnesmenve, deputetve, pushtetarve, politikanve, q jan bijt e ktyre viseve. Shoqata jon edhe n t ardhmen do prciell mesazhin vllazrim, bashkim. Ajo prhap frymn jetike t bashkimit e t mirkuptimit t t gjith shqiptarve si dhe fqinjsis s mir dhe mirkuptimin e ndrsjellt n do pakic apo vend mik.

12

personalitete

Taip Vishanji (Metani)


N

gusht 2012

nj kujtes me rastin e 105-vjetorit t lindjes


almanakun e personaliteteve t rrethit t Skraparit, nj numr i konsiderueshm personalitetesh e patriotsh kan gdhendur heroikisht historin e rrethit t Skraparit, pse jo edhe t Shqipris. Por ka raste t nj indiference t munguar si n rastin e Taip Vishanjit, nj vler e munguar, nj personalitet me nj korrektes dhe ndershmrie unikale, q do ta pasuronte kt almanak. Natyrshm personalitetet dhe heronjt kan legjimitetin t nderohen pr kontributin e tyre ndaj atdheut, por veimi selektiv nuk i shrben transmetimit t vlerave m t mira. Edhe rasti i Taip Vishanjit prbn nj vler t virtytit m t munguar n shoqrin e sotme. Ndoshta indiferenca e historianve, specialistve pse jo edhe tejmodestia e pasardhsve m shum i ka shrbyer konservimit t kontributit patriotik t Vishanjit, sesa promovimit t nj vlere kombtrare sikurse sht ndershmria dhe thjeshtsia,q tashm jan specie n zhdukje. Ndonse kan kaluar m shum se gjysm shekulli nga aktiviteti i Taip Vishanjit ende n Tomorric dhe Skrapar puna, korrektesa dhe thjeshtsia e tij sht e freskt dhe shrben si perndi e ndershmris prpara ligjit .Kan qn kto virtyte q e bjn kt personalitet t heshtur t rrezatoj edhe pse askush nuk sht kujtuar t lucidoj sadopak shklqimin e ksaj vlere. Nj zyrtar i veant n llojin e vet q nuk dinte t bnte dallime klasore edhe pse puna ja krkonte m shum se askujt tjetr. Fanatik deri n naivitet i zbatimit t ligjit. Jeta e Taip Vishanjit sht e mbushur me ngjarje dhe histori nga m t larmishmet. Ende n Tomorric thuhet: Po e ka thn Taip Vishanji ... n rregull. Nj shprehje q unifikohet me vet perndin e vrtetsis dhe ndershmris. Le ti konkretizojm me dy raste aspak t vetme, por tipike. ...Mbase kan qn votimet e atij viti ku bashk me zgjedhjet pr deputet bheshin edhe ato t Kshillave Popullore. Diku n fshatin Ku nj i moshuar rreth t 100-ve i quajtur Shaban nuk bindej q t votonte. Jo se i moshuari ishte kundrshtar i Partis, por n moshn q ishte nuk i duhej gj n bot jo pr Partin, por pr asknd n bot. 100 pr qind po prishej dhe ky sishte problem i vogl. Por zgjidhja aq sa larg, po aq pran ishte. Nj burr i fshatit ngrihet dhe thot kt pun e rregulloj un dhe fare kollaj. Shkon te shtpia e rebelit dhe i thot: Po mir pr deputett nuk voton, po edhe pr Taip Vishanjin nuk voton ti xha Shabani? Kaq ishte ... 2 kilometr udhtoi xha Shabani pr t votuar . Diku nga viti 1958-kolektivizimi i bujqsis ka qn nj ndr direktivat m t mprehta dhe t vshtira t regjimit lehone. PadyshimTomorrica prbnte nj zon t nxeht. Pr kt regjimi kishte przgjedhur njerzit m me autoritet dhe influenc. Antari i KQ, Gjin Marku nj lufttar karizmatik q kishte br emr n kt zon ndoshta ishte m i gjeturi. Suksesi te nj familje e pasur n Ku do t kishte vler t dyfish, mbasi do t bnte jehon n gjith zonn jo pak problematike. I pritur si mik sipas zakonit i deleguari mbasi i kishte harxhuar pa sukses t gjitha eprsit e kolektivizimit, i sigurt ka shkrehur edhe fishekun e fundit duke thn se, Kt e ka thn partia dhe shoku Enver A thua se e kishte thn vet zoti nga qielli?! Or mik ishte prgjigja: Jo shoku Enver , por edhe Taip Vishanji t thot ne nuk e zbatojm kt direktiv. Ky ishte Taip Vishanji i thjesht dhe i shkrir n hallet e popullit. Partia dhe shoku Enver ishin shum t vegjl prpara ndershmris , dhe autoritetit t tij. Nj nnpuns model i korrektess ,disciplins administrative dhe mirsis komunikuese, zbatues deri n fanatizm i ligjit dhe vetm i ligjit. Pr zonn e Tomorrics por edhe m gjer, Partia dhe shoku Enver ishte ndershmria dhe paanshmria e Taip Vishanjit. Nj rast i rrall jo vetm n Tomorric dhe Skrapar, por nj rast unikal ku autoriteti i nj personaliteti t thjesht por m shum se popullor nga iltrsia e popullit t thjesht gabimisht sfidon nj makineri t tr t kultit t udhheqsit duke renditur shum prpara Taip Vishanjin para Partis dhe Enver Hoxhs. Ky ka qn Taip Vishanji nj njeri q e kishte shkrir mundin, djersn, energjit n shrbim t popullit n gjith gjatsin e jets pa u rebeluar ndonjher nga tejlodhja dhe nga shumllojshmria e problemeve t pafund q puna ja krkonte ti zgjidhte edhe kur e pamundura kishte eprsin mbi dashamirsin dhe mundsin. Nj zyrtar i pashembullt n ndershmrin e zbatimit t ligjit Pr t ligj ishte vetm ligji pa pjesn e maliqit I paanshm deri n vetmohim. Ishte kjo arsyeja q nderohej dhe ishte mik edhe i reaksionarit t pasur q nuk bindej pr kolektivizimin, por edhe i fshatarit t thjesht xha Shabanit. sht kjo arsyeja q ende n Tomorric, por edhe m gjer pr t identifikuar nj t vrtet thuhet:A ke thn Taip Vishanji, nj shprehje q garanton ndershmrin.

13
gusht 2012

profili

kush ishte Taip vishanji


indi n nj familje t mesme n korrik t viti 1907, n nj nga 40 fshatrat e Tomorrics t quajtur Vishanj. Rndom, por vemas n trevn e Skraparit qmoti, por edhe m pas burrrat e dgjuar identifikoheshin me emrin e fshatit t lindjes, ku sipas rastit fshatit ose ja shtonte vlerat ose e kundrta. Pr fshatin Vishanj ka qn fat identifikimi me nj burr t ktij kalibri, t cilin jo Vishanji, por edhe Tomorrica do ta kishin luks, ndrsa Skrapari duhet ta ket krenari. Vishanji sht nj fshat i vendosur n nj pllaj t vargmalit t Kuit me kundrejtim perndimor, n t cilin arrat, dhe vemas blegtoria prbnin produktin baz ushqyes. Taipi do ta fillonte shkolln n vitin 1915 n moshn 8 vjeare. Nj vones kjo q ishte e lidhur me t qnit m i vogli i familjes ka e ka br q t merrej me blegtori, madje do ta bnte kt pun edhe duke ndjekur shkolln. Do t mbaronte 5 klas, aq sa ishin t mundshme,n t vetmen shkoll t asaj zone n Zaloshnje Ka qen nj nxns sikurse pohonte vet Taipi i mir mbase nga q isha m i madhi i klass dhe i kuptoja m shpejt msimet. Si fmija i vogl i familjes Metani mbasi mbaroi shkolln nuk i sht ndar blegtoris deri n vitin 1927, n moshn 20 vjeare, kur do kishte rastin pr tu shkputur nga Vishanji pr t shkuar ushtar n Elbasan pr 2 vjet. Si nj ushtar i disiplinuar dhe tejet korrekt n zbatimin e detyrave ushtarakedo t trhiqte vmndjen e komands s xhandarmris s Elbasanit, t cilt do ta mbanin si npuns t ksaj xhandarmrie me pages. Emrimi n kt pun ishte nj ndihm e madhe pr familjen, por m shum akoma pr gjith fshatin Vishanj ku rroga e Taipit ishte njherazi edhe pr bashkfshatart e vet. Sipas shnimeve n form ditari t Taipit nga viti 1933 nga brenda xhandarmris s Zogut nisi nj lvizje kundr vet regjimit mbretrore. Ka qn nj organizim n baz celulash me nga deri n 10 veta ku ka pasur nj skem t till ku asnj nga antart nuk e njihnin njri tjetrin, prve komandantin e grupit. Zylyftar Veleshnja ka qn komandant i posts s xhandarmris dhe njherazi edhe i grupit ton t skraparllinjve. Dekonspirimi i grupit bri q Zylyftari t arratisej n Greqi duke shptuar veten, por edhe ne antart e grupit nga ndshkimi ushtarak, pushkatimi. Kjo solli edhe mospjesmarrjen n rrevolucionin e Fierit 1935. Megjithse kjo kryengritje u mbshtet fuqishm nga skraparllinjt dhe fierakt, por nuk pati mbshtetjen e Tirans dhe t Vlors, t cilt e braktisn. Por nj faktor tjetr ishte edhe dekonspirimi i saj q n organizim, do t shkruante n kujtimet e veta Taipi. Do t vazhdonte punn n heshtje n xhandarmrin e Elbasanit deri n pushtimin fashist. N pushtimin fashist do t ishte i organizuar n regjimentin e Tirans q kishte n prbrje 1500lufttar t cilt u nisn pr n Durrs pr ti br rezistenc

Sipas shnimeve n form ditari t Taipit nga viti 1933 nga brenda xhandarmris s Zogut nisi nj lvizje kundr vet regjimit mbretrore. Ka qn nj organizim n baz celulash me nga deri n 10 veta ku ka pasur nj skem t till ku asnj nga antart nuk e njihnin njri tjetrin, prve komandantin e grupit. Zylyftar Veleshnja ka qn komandant i posts s xhandarmris dhe njherazi edhe i grupit ton t skraparllinjve. Dekonspirimi i grupit bri q Zylyftari t arratisej n Greqi duke shptuar veten, por edhe ne antart e grupit nga ndshkimi ushtarak, pushkatimi. Kjo solli edhe mospjesmarrjen n rrevolucionin e Fierit 1935

pushtuesit italian. Lajmet se mbreti kishte thn se do t vesh opingat dhe do t luftoj me lufttart e mi na e ngriti moralin dhe na dha forc pr t luftuar. Por uditrisht n Shijak nj urdhr e drejton regjimentin pr n Kruj dhe mbas ksaj pr n Mat. Aty gjithka del nga kontrolli dhe ushtria shthuret totalisht tregon n shnimet e tij Taipi .Menjher do t kthehej n fshat pr tu marr me blegtori. Identifikimi i shteteve t Gjermanis dhe Italis me fashizmin dhe me pushtuesin natyrshm do tja shtonin m shum idealizmin pr t besuar tevfryma e re q po futej sikurse ishin idet e ortodoksis ruse. Pushtimi i vndit nga Italiafashiste do t krijonte nj revolt si kudo n gjith vndin edhe te Taip Vishanji. Kshtu n prill - shtator t vitit 1943 do t linte fshatin e lindjes pr tu bashkuar me etn Plak t Pezs, ku komandant kishte Myslym Pezn dhe n krah do t kishte t mirnjohurit Kajo Karafili, apo Kristo Themelkon. Do t luftonte s bashku me ta dhe do t merrte pjes heroikisht n t gjitha aksionet e ksaj ete. duke fituar besimin dhe duke qn nj ndr eksponentt e vlersuar t saj. N tregimet e hershme t tij Taipi tregon pr iniciativn dhe shkathtsin e pazakont t Kajo Karafilit. Do t qndronte vetm 6 muaj deri n shtator prkrah figurave shum popullore t asaj kohe dhe kjo do ti shrbente si ;stazh pr t drejtuar m pas si komandant ForcatTeritoriale t Skraparit, detyr q e mori n tetor t vitit 1943. Njherazi do t kryente edhe punn si kryetar i pushtetit t Kshillit Nacional lirimtar t Tomorrics. Ka qn nj ndr eksponentt m me autoritet n luftn pr lirimin e vndit duke marrr pjes n ball t betejave pa ju shmangur asnj t tille. Padyshim ktu kan qn edhe hapat e para t formimit t nj njeriu q do t bhej mit m von pr gjith zonn e Tomorrics, Gramshit dhe Skraparit. Kto detyra do ti vazhdonte deri n lirimin e vendit dhe m pas. N prill t 1945 deri n vitin 1949 do t zgjidhej n Komitetin Ekzekutiv t Rrethit t Skraparit si Prgjegjs i Bujqsis dhe Ekonomisn orovod, detyr q do ta kryente me sukses. Ndonse nga t part n luft pr clirimin e atdheut antar partie do t pranohejn vitin 1946 por jo pa probleme. Nj komunist idealist korrekt q jo pak do ti shfrytzonte nomenklatura q e kishte n antarsi. Nga viti 1949 derim 1952 do t merrte detyrn e sekretarit t Komitetit Ekzekutiv t Rrethit, si dhe Shefi i Bujqsis s Rrethit. N dokumentet e shfletuara pr Taip Vishanjin diku thuhet evidentimi i disa dobsive duheshin korrigjuar me kuadro t devotshm, aq m tepr n Tomorric ku ndikimi dhe autoriteti i reaksionit ishte m i madh se i Partis. Por uditrisht kjo Partia jon kuadrot e zot i onte atje ku shkonin ata q i internonin, ndrsa ata m t shkathtit i gradonte n Tiran.

Do t jet disiplina dhe respektimi i hirerakis administrative q do ta ndshkonte srishmi pr ta graduar prsri n frontin m t vshtir. Pa asnj thyerje fjale apo qefmbetje ustallart duke e njohur si zyrtar korrekt do ta rikthenin prsri n Vishanj si Kryetar t Lokalitetit t Gjerbsi. Vazhdojm shfletimin e dokumentevedhe lexojm se nj nga shokt e partis e falenderonte dhe e prgzonte pr ndihmn q i kishte dhn Taipi, por q tani do tu ndaheshin rrugt se njri do t shkonte n Tomorric, ku kishte m nevoj atdheu ,ndrsa tjetri do drejtonte atdheun nga Tirana, edhe pse kishte qn nxns jo fort i mir i i Taipit. Dashamirsia pr ti ndihmuar bashkfshatart e tij, qoft edhe duke sakrifikuar jo rrall her nga financat familjare do t ishte nj vler e paharrueshme pr hallexhinjt e varfr t zons. N mes vshtirsive t panumrta do t ishte perndi pr at komunitet duke e kryer kt pun me vetmohim ndershmri dhe prkushtim. N vitin 1963 n moshn 56 vjeare do t rikthehej srishmi n orovod. Nga viti 1963- 1965 do t punonte si nndrejtor i Spitalit t Skraparit, aty ku edhe doli n pension. Vdiq m 10 shtator t vitit 1988 n moshn 81 vjeare. Gjat lufts dhe puns sht dekoruar me medalje nderi dhe pune, por dekorimi m i madh pr Taip Vishanjin ka qn respekti dhe dashuria e nj zone t tr pr kt figur q patriotizmin nuk e krkon me numrin e pushtuesve apo tradhtarve t vrar edhe pse ajo sht po kaq kontribuese, por me sakrificn dhe prkushtimin pr ti shrbyer t madh e t vogli, pa dallim, klase, ideje apo race duke sakrifikuar familjen dhe fmijt pr nj koh t gjat. Influenca dhe autoriteti i Taip Vishanjit n popull nuk ka qn i imponuar apo orientuar nga ndonj direktiv apo forc e mbinatyrshme, por ka qn rrezultante e ndershmris deri n naivitet i nj burri q tashm i ka humbur sterotipi. Ndrsa ndershmria dhe thjeshtsia e pasardhsve Behares, Fiqretes, Bashkimit, Nexhit, Vladimirit sht nj vazhdim rigoroz i trashgimis s materialit gjenetik,teksa kto tipare transmetohen korrektsisht. Dhe n fund, por jo nga rndsia, por nga emblsia patjetr nn Xhirja q un kam patur fatin ta njoh live. Nj zonj tradicionale q goja i nxirrte vetm mjalt. Ndrsa fmijt e qytetit lagje t orovods kan patur prve nns biologjike edhe nj nn tjetr po kaq bio si nn Xhirja. Shtpia e nn Xhires n orovod pr shum vite ka qn hotel pr gjith bujtsit e zons s Tomorrics, t cilt prkundrejt varfris s tejskajshme kan gjetur parajsn nga mikpritja e nj gruaje fisnike. Pa mbshtetjen, ngrohtsin, e nn Xhires ndoshta, ndoshta mund t mos i shkruanim kto rreshta sepse ka qn ajo q i ka siguruar at ambient t ngroht familjar pr t punuar mirsisht dhe qetsisht Taip Vishanji. ILIR J. HOXHA

14
gusht 2012

t njohim vendlindjen

Udhtim npr krahinn e Sitics n Skrapar


S
Nga Ilmi S.QZIMI itica sht nj qendr e banuar shum e lasht pellazge me vazhdimsi iliro-shqiptare. N t mir t ksaj teze jan jo t pakta argumentet prej fushave t ndryshme si ajo e arkeologjis, historis, toponimis, antropologjis etj. Toponimet Vreshtaz, Buhale, Beronj, Krcuri, Lrishtaz, Okrrisht, Thekrisht, Lmi i Minos etj. jan fjal me origjin t mirfillt iliro-shqiptare, gj q prkon me t dhnat e shkencave t tjera t cilat prcaktojn hartn e shprndarjes s fiseve ilire ku epani dhe Sitica, prfshihet n ngulmimet ilire t fisit t desaretve dhe t atintanve. Duke iu referuar historis, kemi t themi; pak, por ama kemi. Dokumenti m i hershm q disponojm , nga hulumtimet e deritanishme, sht libri i studiuesit turk Halil Inalik Sret-i defter-i sancak-i Arvanid, botuar n Ankara n vitin 1954, ku parashtrohen t dhna pronsish, shtpish, popullsie dhe t ardhurash t vilajeteve shqiptare n vitet 1423 - 1431. epani si fshat i veant, n at koh (1423) ka patur 42 shtpi me kurora t plota dhe 2 shtpi ku nuk kishte burra t rritur por vetm gra t veja. Duke prllogaritur me prafrsi nj kuror familjare me 5-6 pjestar, epani duhet t ket patur 220-250 banor. N t njjtin libr flitet edhe pr Setnicn (Sitica e sotme) e cila ka patur nj vresht rrush, tre shtpi me afro 20 banor. Duke e gjetur si fshat t veant n vitet 1400 mund t konkludohet leht se Sitica mundet q t jet po aq e hershme sa dhe epani, dhe vazhdon fshat m vete deri nga vitet 1650, nga kur mendohet t jet br pjes e fshatit epan, por pa e humbur emrin. Kjo ka ardhur si rrjedhoj e lvizjeve t ndrsjellta t banorve, pr t gjetur e zgjeruar pronat, pr interesa fisnore, pr forcimin e lidhjeve martesore n nj territor m t gjer dhe pr shkaqe luftrash. Po ashtu Kuova, nj fshat q tani i ka mbetur emri si ar, e q ndodhet n pjerrsit veriperndimore t Sitics,ndoshta edhe deri n Mazrrek, numronte 31 shtpi me rreth 150 banor. Hursuri (Krcuri i sotshm) ka patur 15 shtpi. Kuova, Sitica dhe Krcuri , me kalimin e viteve pr shkaqe q ende nuk mund t themi gj t sakt,prfshihen m pas n territorin e fshatit epan. Bazuar n gjetjet arkeologjike, grmadhat e vonshme, gojdhnat dhe toponimet mendojm se nga Ara e Kuovs e sotme, n Mazrek, n Loshnike, te Ara e Nikos deri n krye t Kshillazit, ka qn zon e banuar nga fise me prkatsi t ktyre tre fshatrave. Historia bri t sajn dhe Kuova e Hursuri nuk figurojn m mbas vitit 1800. Banort jan shprngulur, jan shuar, pr shum arsye ose jan

Dokumenti m i hershm q disponojm , nga hulumtimet e deritanishme, sht libri i studiuesit turk Halil Inalik Sret-i defter-i sancak-i Arvanid, botuar n Ankara n vitin 1954, ku parashtrohen t dhna pronsish, shtpish, popullsie dhe t ardhurash t vilajeteve shqiptare n vitet 1423 - 1431

rivendosur n troje m t afrta e m t prshtatshme. Kan mbetur vetm gojdhna dhe grmadha t cilat rikujtojn t kaluarn e shekujve XV-t e XVI-t se Krcuri e Kuova kan pasur banor q merreshin me blegtori, bujqsi e pemtari. Kjo del nga sasia e t ardhurave vjetore dhe taksat q mblidhnin zaptuesit turq t asaj kohe prej fshatarve. Nga kto tre fshatra fqinj, lulzoi vetm Setnica (Sitica ) pr nj periudh tjetr mbi 570 vjet deri n vitin 2005, vit, kur ajo u la rehen nga banort e saj dhe mbeti grmadh duke u kthyer n vend pr kafsht e egra , ku zihet ariu n lak! Por jo! Nuk mund t braktiset Sitica! Sitica e Vaip Gogos e Kapllan Begos, e Sali Dapit dhe Heke Sanxhakut; Sitica e Difes 104 vjeare dhe Fatikos zemr bardh, e Vezires, kngtare e mirnjohur dhe e Havas gojmbl nuk mund t braktiset! Ja atje posht n rrz t pyllit t Zndanit ka filluar nj biznes i suksesshm, kurajoz dhe premtues. sht Ylli Shine Gogo! Krahas lulzojn bizneset blegtorale t djemve t Hajri F. Osmanit, djemve t Izet N. Bashos, djemve t Veliko J. Osmanit, si dhe pemtaria e Xhemal Q. Bashos me vllezrit, pemtaria e Besnik e Lulzim Osmanit, si dhe te tjert Hyda B. Koumi, Sajmir A.Bego etj etj., duke mos len pa prmendur kameramanin Gazi Koumi. Kto jan vetm n epan! Premtuese jan bizneset e Muzhaks, Sevranit, Rogut dhe Prishts

15
gusht 2012

100 vJeTOrI PavarSIS


helal Koprncka, ka lindur n Koprnck n vitin 1876. Msimet e para fillore i mori n Kor. M pas vazhdoi studimet, n Robert-Kolezh t Stambollit. Studimet e larta i kreu po n Stamboll, n shkoll ushtarake. Pas prfundimit t studimeve, shrben n repartet ushtarake t Selanikut. N vitin 1911 emrohet komandant i qarkut t Janins. Edhe pse oficer i lart, ai prfshihet n lvizjen kombtare t Rilindjes. Koordinon q nga Selaniku dhe Janina punt pr prhapjen e gjuhs shqipe me vllezrit e tij, Dulen e Hasanin. N kt koh ai mban lidhje t ngushta me botuesit e Kalendarit Kombtar dhe gazets Liria e Selanikut si dhe merrte rregullisht gazetn e Jani Vretos, Rrufeja. Firmtar M 28 Nntor 1912 Xhelal Koprncka, n krah t Ismail Qemalit firmos Pavarsin.. Ai prfaqsonte krahinn e Skraparit. N procesverbalin e Kuvendit pr ngritjen e flamurit ai mban numrin rendor 13, ku shkruhet: Nga Berati mori pjes Xhelal bej Koprncka N mbrojtje t Qeveris s Vlors Xhelalin e gjejm n

Borxhe t historis, mbi figurat q firmosn Pavarsin e Shqipris Kush sht Xhelal bej Koprncka, firmtari i aktit t Pavarsis
dokumentet e kohs n Vlor, nga 28 nntori i 1912-s deri m 27 dhjetor t 1912-s, me detyr specifike nga Qeveria e Vlors organizimin e ushtris prkrah ministrit t Mbrojtjes, Mehmet pash Drhalls, organizimin e xhandarmris n Lushnj si dhe organizimin e frontit t lufts kundr pushtuesve t huaj pr lirimin e territoreve q mbaheshin t pushtuara edhe pas formimit t shtetit shqiptar, kryesisht n jug, nga shovinistt grek. Gjat ktyre ditve, si zvendsministr i Mbrojtjes, q prgjigjej pr kufirin jug-lindor t asaj zone q prfshinte Qeveria e Vlors n at koh, ai mban lidhje me zonat me Mahmut Ali Pashn n Delvin, Selam Koprnckn n Skrapar, Hazis Vrionin n Berat etj. Lufttar Detyrn e ngarkuar nga Qeveria e Vlors pr ndalimin andartve grek n territoret e Kors, Kolonjs dhe Skraparit n vitet 1913-14 Xhelali e kreu m s miri. Ai bashkoi etat e Skraparit dhe zuri shtigjet m t rndsishme. Krahas detyrave ushtarake, Xhelali n kt koh caktohet edhe me detyrn e prefektit t Skraparit. Ai gzonte respekt t veant dhe shihej me besim nga Ismail Qemali. Kjo gj vrtetohet me letrkmbimin dhe korrespondencn e tyre t pasur. N nj telegram t qershorit t vitit 1913, Xhelali e gzon plakun e Vlors kur informon se 1500 vullnetar bashk me ushtart e vendit, jan tue kontrollue grykat e qafat e Skraparit. Rezistenca zgjati mbi pes muaj, megjithat ajo ngeli n kuadrin lokal dhe greket arritn koh pas kohe deri n Berat. Nga mesi i vitit 1919 Kors iu hoq statusi i Republiks Autonome, dhn nga gjenerali francez q komandonte trupat ndrluftuese n kt rajon. Mirpo Kors iu shfaq nj rrezik tjetr, ai i pushtimit nga shovinistt grek. N kt koh patriott dhan alarmin pr t mbrojtur Korn. Xhelali vihet n krye t forcave t Skraparit dhe niset pr atje. Para se t shkojn n Kor, bhet nj takim edhe me forcat e tjera n Gjergjevic. Duke u kthyer prej andej, n vendin e quajtur Dllinj, n lindje t Qafs s Marts, m 21 tetor 1919, Xhelali vritet n prit. Ai u varros n Gostnck pran shtpis s dajallarve, pas nj vrasjeje tepr t dyshimt, e cila ende nuk sht zbardhur.

Prkujtohet haxhi Dede reshat Bardhi

prkujtimore
Aqif Sinan Ylli
Para disa kohsh u nda nga jeta Aqif Ylli. Aqifi lindi n Leshnj t Skraparit, m 20.09.1923. U radhit n rreshtat partizane n korrik 1943 dhe s bashku edhe me gruan Liri Yllin, luftuan edhe pr lirimin e tokave jugosllave. N vitin 1945 ishte komisar batalioni n Brigadn e Dyt t Mbrojtjes s Popullit. N vitin 1947 studioi tet muaj n Jugosllavi dhe me pas nj vit n Bashkimin Sovjetik. N vitin 1960 mori gradn e kolonelit.. Ka kryer 18 detyra nga t cilat gjasht vjet komisar korpusi..Ka shkruar n organet e shtypit ushtarak t kohs shum materiale me karakter politiko-ushtarak dhe edukativ. Aqifi mbante dhjet dekorata t ndryshme.

2 Prill t vitit 2011 u nda nga jeta Haxhi Dede Reshat Bardhi. Ai ndrroi jet n moshn 75-vjeare, pas nj smundje t gjat. Prej shum vitesh, Haxhi Dede Reshat Bardhit ka qn drejtues i Kryegjyshats s Shqipris dhe gzonte respekt n komunitetet fetare. I njohur gjersisht pr rolin e dors s par n ruajtjen e marrdhnieve tradicionalisht t mira midis komuniteteve e besimeve t ndryshme fetare n Shqipri, ai ka vlersuar t parn tolerancn fetare si domosdoshmri jetike dhe porosi hyjnore. Haxhi Dede Reshat Bardhi lindi m 4 mars t vitit 1935 n fshatin Lusm t Kuksit dhe msimet e para fetare i ka marr tek hoxha i fshatit. M pas ka ndjekur nj kurs formimi n Medrese t Tirans. M 1954 u dorzua dervish tek Kryegjyshi Botror i asaj kohe, Dede Ahmet Ahmataj. Gjat viteve 1958 1967 ka qn i internuar s bashku me Dede Ahmetin n Drizar t Mallakastrs. Pas viteve 1967 ka punuar pr 23 vjet me radh, puntor n Ndrrmarjen Bujqsore Gjergj Dimitrov n Tiran. M 1991, bn peligrinazhin tradicional islamik n qytetin e shenjt t Meks dhe fiton titullin Haxhi. Po at vit, me ndihmn dhe bashkpunimin e Nn Terezs, rihap Kryegjyshatn Botrore Bektashiane. M 20 korrik 1993 organizon dhe drejton Kongresin e Gjasht bektashian, ku shpallet

Sknder Avdyl Bego


Kryegjysh Botror i Bektashinjve. Shtat vjet m von, n shtator t vitit 2000, organizon Kongresin e Shtat t bektashizmit dhe shtator 2005, Kongresin e tet bektashian. Kto 14 vjett e fundit pas prmbysjes s regjimit komunist, nn kujdesin personal t Dede Reshatit jan hapur e vn n shrbim t besimtarve bektashian rreth 120 objekte kulti, duke realizuar kshtu nj ringjallje t vrtet e t fuqishme t besimit bektashian n vendin ton. Ka marr pjes aktive n konferenca e takime ndrkombtare kushtuar problemeve t mprehta t kohs, si n Gjermani, Itali, Iran, Turqi, Azerbaixhan, Maqedoni, Kosov etj. Ai sht nderuar me titullin Pishtar i Demokracis, sht vlersuar edhe nga Presidenti i Shteteve t Bashkuara t Ameriks Xhorxh Bush, n lidhje me qndrimin e prer kundr aktit barbar t 11 shtatorit 200 , sht nderuar edhe nga Papa Gjon Pali i II gjat Konferencs Botrore pr nj dialog ndrkombtar pr t mirn e Paqes. N kto vite sht nderuar n vendin ton me tituj t ndryshm si: Qytetar Nderi i Qarkut t Beratit, Kuksit, t Krujs, t Bulqizs, t Martaneshit dhe n mars t vitit 2005, me rastin e 70 vjetorit t ditlindjes nga Presidenti i Republiks iu dha Urdhri Naim Frashri, i Art. Pas nj smundje vdiq Sknder Bega. Lindi m 08.03.1927, n Sitic t epanit. Aktivist i Lvizjes Antifashiste Nacionallirimtare qysh n tetor 1942. Mbas lirimit ai shrbeu n Br. 15-t S, n regjimentin 17-t K t Delvins, n Pashaliman. Prej dhjetorit 1965 deri n vitin 1982 ai kryen detyrn e komandantit t forcave t vetmbrojtjes vullnetare popullore t rrethit t Skraparit. Prej vitit 1994 deri 2001 ai kreu detyrn e kryetarit t komitetit t veteranve t rrethit t Skraparit duke qn edhe antar i Komitetit Kombtar t Veteranve t Shqipris.

Poezi pr mallin e vendlindjes


r gazetn Dielli i Tomorrit vargje edhe nga Kreta. sht fjala pr Liliana Bendo Ramn. Vajza q lindi dhe u rrit me Tomorrin n sy, n qytezn e Polianit pas kaq 16 vitesh pr t shuar mallin pr malin perndi dhe Polianin e saj drgon kto vargje. Liljaina sht shkolluar n Polian, n shkolln 9-vjeare Refat Keli dhe n shkolln e mesme t prgjithshme Muhamet Kondi. Pasioni i saj i hershm ka qen poezia, nje pasion q e ushqeu edhe kujdesi i msuesve t saj, edhe vendlindja. Tani jeton n Kania, Kret Greqi. Me dshirn pr tu kthyer n vendin e saj, por edhe me dshirn pr t bashkpunuar Liliana na drgon kto poezi.

tomorr

Ajri t sillet rreth e nj grumbull resh mbi rrethinat e tua... i hijshm, i heshtur zgjatohesh mijvjeare sofrn ngritur ende ke atje ku zotat prplasnin gotat pr fatet njerzore .....me mirsi pr bujari... sot njerzit pr shenjtort falen.... Miliona vite do shkojn por ti do mbizotrosh i heshtur, i bukur e madhshtor ....prhe me sofrn shtruar....

kuturu...

poliaN

Qytez e vogl, kokn mbshtetur kodrave vshtrimin hedhur Tomorrit fjalosesh pernat me hyjnit u kndon kngn e dikurshme u murmurit brengn u buet gzimin e netve dritat ndez si qirinj e prgjrohesh qyteza e puntorve ....

U nisa dhe nuk di se si u nisa di vetm se u nisa si vetvetja npr rrugt e panjohura t asgjs a t krkimit si nj hnz e zhytyr n shprfytyrime natsore ku gjurmon kmbngulshm tingullin e ujit t jets... Flijimi im nuk i duhet askujt hyjnie flakt e heshtjes i grupoj me fjal rnd n thellsit e nntoks time aty do rrnj m nxit lindjen time filizore rrethuar prej kosash draprore..... U nisa dhe nuk mbrrita askund as te burimi ku u linda si prehistorik e as te limiti i prfundimit nse pyesin pr mua ku jam? thoni se jam n rrugn e udhtimit pa mbrritje.....

BOTIMe T aUTOrve NGa SkraParI