ΦΩΤΗΣ ΚΟΥΝΑΔΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ
Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ
ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΒΑΝΗ
ΑΘΗΝΑ 2009

kounadis DdiorthwsH.indd 1

10/8/2009 1:53:31 μμ

Το παρόν ένθετο συνοδεύει το βιβλίο του Φώτη Κουνάδη
«Μαθηματικά Α΄ Γυμνασίου»
ISBN 978-960-14-1838-4
SET ISBN 978-960-14-1838-4
(Βοηθ. κωδ. μηχ/σης ΕΒ158)

kounadis DdiorthwsH.indd 2

10/8/2009 1:53:31 μμ

Μέρος Α΄ Αριθμητική – Άλγεβρα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο - Οι Φυσικοί αριθμοί
Α.1.1. Φυσικοί αριθμοί – Διάταξη φυσικών – Στρογγυλοποίηση
1) α) 205 β) 732 γ) 20.813
2) α) Τριάντα οκτώ χιλιάδες εννιακόσια πενήντα ένα.
β) Πέντε εκατομμύρια οκτακόσια δώδεκα.
γ) Εκατόν είκοσι χιλιάδες τρία.
3) Ο 
ι τρεις προηγούμενοι αριθμοί του 289 είναι οι 288, 287 και 286. Οι δύο επόμενοι είναι οι 290
και 291.
4) 3.508<3.515<3.620<4.800<4.801
5) α) 45=45 β) 38>36 γ) 456<465 δ) 8.765<8.970
ε) 90.876>86.945 στ) 345<5.690
6) Στο Β αντιστοιχεί ο αριθμός 3, στο Γ ο αριθμός 5, στο Δ ο αριθμός 6 και στο Ε ο αριθμός 7.
7) α) Σ β) Σ γ) Λ δ) Λ ε) Σ στ) Σ ζ) Σ η) Λ θ) Σ ι) Λ ια) Λ
8) Βρίσκουμε αντίστοιχα τους αριθμούς: 300, 800, 700, 2.600, 9.500, 123.600, 34.600, 31.500,
8.800.
9) α) 7.568.350 β) 7.568.300 γ) 7.568.000 δ) 7.570.000 ε) 7.600.000
Α.1.2. Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών
1) α) αντιμεταθετική της πρόσθεσης β) προσεταιριστική της πρόσθεσης γ) μηδέν
δ) διαφορά ε) Μ – Α=Δ ή Μ=Δ+Α στ) αντιμεταθετική του πολλαπλασιασμού
ζ) προσεταιριστική του πολλαπλασιασμού η) επιμεριστική.
2) α) 52∙100=5.200 β) 37∙10=370 γ) 490∙10.000
3) α) 3 5 8 2
+7 5 9 1
11173

β) 4 8 5
+525
1010

γ) 3 5 6 5
+ 528
4093

3
kounadis DdiorthwsH.indd 3

10/8/2009 1:53:31 μμ

4) 1+2+3+4=10, 1+2+3∙4=1+2+12=15, 1∙2+3∙4=2+12=14, 1∙2∙3∙4=24
5) α) 157+33=190 β) 122+25+78=225 γ) 785 – 323=462 δ) 7.321 – 4.495=2.726
ε) 60 – (18 – 2) =60 – 18 +2, γιατί 60 – (18 – 2)=60 – 16=44 και 60 – 18 +2=42+2=44
στ) και οι τρεις απαντήσεις είναι σωστές ζ) 23∙10=230 η) 97∙100=9.700 θ) 879∙1.000=879.000
6) α) 3∙13=3∙(10+3)=3∙10+3∙3=30+9=39
β) 7∙11=7∙(10+1)=7∙10+7∙1=70+7=77
γ) 45∙12=45∙(10+2)=45∙10+45∙2=450+90=540
δ) 12∙101=12∙(100+1)=12∙100+12∙1=1.200+12=1.212
ε) 5∙110=5∙(100+10)=5∙100+5∙10=500+50=550
στ) 4∙111=4∙(100+11)=4∙100+4∙11=400+44=444
ζ) 34∙99=34∙(100 – 1)=34∙100 – 34∙1=3.400 – 34=3.366
η) 58∙98=58∙(100 – 2)=58∙100 – 58∙2=5.800 – 116=5.684
7) 2∙14+2∙3+2∙3=2∙(14+3+3)=2∙20=40
8) α) δεν αρκούν β) 156+30+38+369+432=1.025 €
9) 35+48+77=160 €, επομένως του φτάνουν τα χρήματα.
10) Α 
πό το άσπρο ψωμί έμεινα απούλητα 120 – 107=13 κιλά, από το χωριάτικο 135 – 112=23 κιλά,
από το σικάλεως 25 – 19=6 κιλά και από το πολύσπορο 38 – 23=15 κιλά. Άρα συνολικά έμειναν απούλητα 13+23+6+15=57 κιλά ψωμί.
11) α) Ο Άρης το 2009 είναι 2009 – 1983=26 χρονών
β) Ο πατέρας του γεννήθηκε το 1958, αφού 1983–25=1958
12) Στα 7 πατώματα υπάρχουν 7∙20∙2=280 θέσεις και στα υπόλοιπα 5 υπάρχουν 5∙12∙2=120 θέσεις, άρα συνολικά 280+120=400 θέσεις. Στο γκαράζ μπήκαν 80+58+61=199 οχήματα, επομένως
οι θέσεις επαρκούν.

Α.1.3. Δυνάμεις φυσικών αριθμών
1)

α
α2
α3

8
64
512

α
α2
α3

16
256
4096

9
81
729
17
289
4913

10
100
1000
18
324
5832

11
121
1331
19
361
6859

12
144
1728
20
400
8000

13
169
2197

14
196
2744

15
225
3375

25
625
15625

2) α) 56 β) 86∙63 γ) 16 δ) α4 ε) x3 στ) 24∙α3

4
kounadis DdiorthwsH.indd 4

10/8/2009 1:53:32 μμ

3) 21=2, 22=4, 23=8, 24=16, 25=32, 26=64, 27=128, 28=256, 29=512, 210=1.024
4) 102=10∙10=100, 202=20∙20=400, 302=30∙30=900, 402=40∙40=1.600, 502=50∙50=2.500,
602=60∙60=3.600, 702= 70∙70=4.900, 802=80∙80=6.400, 902=90∙90=8.100
5) 1 03=10∙10∙10=100∙10=1.000, 203=20∙20∙20=400∙20=8.000, 303=30∙30∙30=900∙30=27.000,
403=40∙40∙40=1.600∙40=64.000, 503=50∙50∙50=2.500∙50=125.000
6) α) 3∙52=3∙25=75 β) 3∙52+2=3∙25+2=75+2=77 γ) 3∙52+22=3∙25+4=75+4=79
δ) 3∙5+22=15+4=19 δ) 3∙(5+2)2=3∙72=3∙49=147
7) α) 32+33+23+24=9+27+8+16=60 β) (13 – 2)4+5∙32 =114+5∙9=14.641+45=14.686
8) α) (6+5)2=112=121, 62+52=36+25=61, άρα (6+5)2≠62+52
β) (3+6)2=92=81 και 32+62=9+36=45, άρα (3+6)2≠32+62
9) α) 3∙α β) α3 γ) 4∙x δ) x4
10) α) 3∙104+4∙103+7∙102+2∙101 β) 1∙105+2∙104+3∙103+6∙102+5∙101+4∙100
γ) 8∙105+9∙104+0∙103+6∙102+5∙101
11) α) (1+2)∙(3+4)=3∙7=21, 1∙(2+3∙4)=2+3∙4=2+12=14,
(1∙2+3)∙4=(2+3)∙4=20, 1+(2+3)∙4=1+5∙4=1+20=21
12) 2 +2∙2=2+4=6, 3+3∙3=3+9=12, 4+4∙4∙4=4+64=68, 5+5∙5+5∙5=5+25+25=55,
5∙5+5∙5∙5=25+125=150, 4+4∙4–4=4+16–4=20–4=16

Α.1.4. Ευκλείδεια διαίρεση – Διαιρετότητα
1) α) 4002:69=58, δοκιμή: 69∙58=4002
β) 1445:17=85, δοκιμή: 17∙85=1445
γ) 925:37=25, δοκιμή 25∙37=925
δ) 3621:213=17, δοκιμή 213∙17=3621
ε) 35280:2940=12, δοκιμή 2940∙12=35280
στ) 5082:77=66, δοκιμή 77∙66=5082
2) α) 65:5=13 € β) 30:3=10 € γ) 46592:52=896 δοχεία.
3) α) παριστάνει Ευκλείδεια διαίρεση με υ=20 και δ=35, οπότε ισχύει υ<δ.
β) δεν παριστάνει Ευκλείδεια διαίρεση γιατί το υ=40 είναι μεγαλύτερο τόσο από το δ=35 όσο
και από το δ=19.

5
kounadis DdiorthwsH.indd 5

10/8/2009 1:53:32 μμ

γ) παριστάνει Ευκλείδεια διαίρεση με υ=30 και δ=42 ή δ=35, οπότε ισχύει υ<δ και για τις δύο
περιπτώσεις.
δ) παριστάνει Ευκλείδεια διαίρεση με υ=12 και δ=18 ή δ=16, οπότε ισχύει υ<δ και για τις δύο
περιπτώσεις.
4) Αφού δ=8 και υ<δ, υ φυσικός αριθμός υ=0 ή 1 ή 2 ή 3 ή 4 ή 5 ή 6 ή 7.
5) Δ=9∙73+4=657+4=661
6) Κάθε 7 ημέρες είναι πάλι Τρίτη. Διαιρούμε το 247 δια του 7 και βρίσκουμε πηλίκο 35 και
υπόλοιπο 2. Άρα μετά από 35 εβδομάδες θα είναι πάλι Τρίτη και μετά από 2 ημέρες θα είναι
Πέμπτη.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

1) (1+2)∙3+4=13, (1∙2)+(3∙4)=14, 1+2∙(3+4)=15, (1+2)∙3∙4=36
2)

26
27
22

21
25
29

28
23
24

20
15
16

13
17
21

18
19
14

Α.1.5. Χαρακτήρες διαιρετότητας – ΜΚΔ – ΕΚΠ –
Ανάλυση αριθμού σε γινόμενο πρώτων παραγόντων
1) α) 0,40,80,120,240, κ.λ.π. , ΕΚΠ(5,8)=40
β) Ο β είναι πολλαπλάσιο του α
γ) Π 
ρώτοι λέγονται οι αριθμοί που διαιρούνται από τη μονάδα και τον εαυτό τους, σύνθετοι
λέγονται οι αριθμοί που εκτός από τη μονάδα και τον εαυτό τους έχουν και άλλους διαιρέτες.
δ) Όταν έχουν ΜΚΔ τη μονάδα.
2) α) 684 β) 9504 ή 9594 γ) 6012
3) α) 15 β) 66 γ) 10 δ) 30 ε) 18 στ) 120
4) Η 
εταιρεία Α βγάζει νέα μοντέλα μετά από 2,4,6,8,... χρόνια, η εταιρεία Β μετά από 3,6,9,12,...
χρόνια και η εταιρεία Γ μετά από 5,10,15,20,... χρόνια. ΕΚΠ(2,3,5)=30. Επομένως και οι τρεις
μαζί θα βγάλουν νέα μοντέλα μετά από 30 χρόνια, δηλαδή το 2031.
5) Το πλήθος των μαθητών είναι αριθμός πολλαπλάσιος των αριθμών 3, 5 και 7. ΕΚΠ(3,5,7)=105.
Τα πολλαπλάσια του 105 είναι: 0,105,210,315,... Επομένως οι μαθητές είναι 105.

6
kounadis DdiorthwsH.indd 6

10/8/2009 1:53:32 μμ

6) Ο 
Γιάννης πηγαίνει στον κινηματογράφο μετά από10,20,30,40,... ημέρες και ο Νίκος μετά από
12,24,36,48,... ημέρες. ΕΚΠ(10,12)=60. Άρα θα ξανασυναντηθούν μετά από 60 ημέρες, δηλαδή
στις 9 Μαΐου. Στο διάστημα αυτό ο Γιάννης έχει πάει 5 φορές και ο Νίκος 4.
7) α) 1 β) 8 γ) 15 δ) 10 ε) 2
8) Το 24 διαιρείται εκτός από το 1 και από τους αριθμούς 2,3,4,6,8,12,24. Αυτοί θα είναι και
διαιρέτες των δύο αριθμών.
9) Οι διαιρέτες του 10 είναι: 1,2,5,10, οι διαιρέτες του 11: 1,11, οι διαιρέτες του 12: 1,2,3,4,6,12, οι
διαιρέτες του 13: 1,13 οι διαιρέτες του 14: 1,2,7,14, οι διαιρέτες του 15: 1,3,5,15, οι διαιρέτες
του 16: 1,2,4,8,16, οι διαιρέτες του 17: 1,17, οι διαιρέτες του 18: 1,2,3,6,9,18, οι διαιρέτες του
19: 1,19, οι διαιρέτες του 20: 1,2,4,5,10,20.
Πρώτοι είναι οι αριθμοί: 11, 13, 17, 19. Οι άλλοι αριθμοί είναι σύνθετοι.
10) Είναι σύνθετος γιατί διαιρείται δια του 2.
11) α) 1,2,4,7,14,28 β) 1,2,41,82
γ) 1,5,19,95 δ) 1,3,5,7, 21,35,105
ε) 1,2,4,31,62,124 στ) 1,3,5,15,23,69,115,345
ζ) 1,2,4,7,8,11,14,16,22,28,44,56,77,88,112,154,176,308,616,1232
η) 1,3,31,43,1333,3999
12) α) 78=22∙17 β) 348=22∙3∙29 γ) 1210=2∙5∙112 δ) 2344=23∙293

Επαναληπτικές ερωτήσεις αυτοαξιολόγησης
1) Λ 2) Λ 3) Σ 4) Λ 5) Σ 6) Λ 7) Σ 8) Σ 9) Λ 10) Σ 11) Σ 12) Σ
13) Λ 14) Σ 15) Λ 16) Σ 17) Λ 18) Λ 19) Λ 20) Σ 21) Σ 22) Λ 23) Σ

Κεφάλαιο 2ο – Τα κλάσματα
Α.2.1. Η έννοια του κλάσματος
1) α) όροι του κλάσματος β) α) α β) 1 γ) 0 γ) λ ίσα μέρη από τα οποία παίρνουμε τα κ.
2) Όχι,

10
>1
9

3) 4
28

7
kounadis DdiorthwsH.indd 7

10/8/2009 1:53:32 μμ

4) Ναι, γιατί το κιλό είναι τα
5)

5
, οπότε 5∙14=70.
5

2 2 4 6 1 5
, , , , ,
4 3 9 8 3 8

2
1
της τούρτας είναι 4 κομμάτια, άρα το
είναι τα 2 κομμάτια και όλα τα κομμάτια της
7
7
7
τούρτας δηλαδή τα είναι 7∙2=14.
7
100
250
500
600
7) 1 κιλό=1000 γραμμάρια. Επομένως: α)
β)
γ)
δ)
1000
1000
1000
1000
6) Τ α

8) Αν 1 μήνας=30 ημέρες, 1 εξάμηνο=180 ημέρες και 1 έτος=365 ημέρες, οπότε:
α)

15
15
15
β)
γ)
30
180
365

1
των 90 € είναι 90:5=18 €. Η έκπτωση τότε είναι 2∙18=36 €. Για να το αγοράσουμε θα
5
πληρώσουμε 90–36=54 €.

9) Τ ο

1
8
των μαθητών είναι 12:3=4 μαθητές. Ολόκληρη η τάξη είναι τα των μαθητών, δηλαδή
8
8
8∙4=32 μαθητές.

10) Το

1
3
του 33 είναι 33:11=3 εκατοστά. Τα
είναι 3∙3=9 εκατοστά. Η περίμετρος είναι
11
11
33+33+9+9=84 εκατοστά.

11) Το

1
του ΑΒ είναι 5:10=0,5 εκατοστά. ΓΔ=8∙0,5=4 εκατοστά.
10
1
β) Το του ΑΒ είναι 5:5=1 εκατοστό. ΕΖ=6∙1=6 εκατοστά.
5

12) α) Το

Α.2.2. Ισοδύναμα κλάσματα
1) α) εκφράζουν το ίδιο μέρος ενός μεγέθους β) α∙δ=β∙γ
γ) δεν μπορεί να απλοποιηθεί δ) ίσους παρονομαστές
ε) διαφορετικούς παρονομαστές στ) ανάγωγο
2) α) είναι ισοδύναμα γιατί 2∙27=54 και 3∙18=54 β) δεν είναι ισοδύναμα γιατί 3∙2=6 και 1∙4=4
γ) δεν είναι ισοδύναμα γιατί 7∙40≠8∙30 δ) είναι ισοδύναμα γιατί 13∙28=14∙26
3) α)

3 3 ⋅ 25 75
8 8 ⋅ 20 160
4
4⋅5
20
β) =
γ)
=
=
=
=
=
4 4 ⋅ 25 100
5 5 ⋅ 20 100
20 20 ⋅ 5 100

8
kounadis DdiorthwsH.indd 8

10/8/2009 1:53:34 μμ

δ)

5 5 ⋅ 50 250
60 60 : 3 20 20 ⋅ 4 80
ε)
=
=
=
=
=
=
2 2 ⋅ 50 100
75 75 : 3 25 25 ⋅ 4 100

4) α)

10 10 : 2 5
50 50:10 5
18 18 : 9 2
β)
γ)
=
=
=
=
=
=
6
6:2 3
30 30:10 3
27 27 : 9 3

5) α)

2 2⋅2 4
2 2 ⋅ 5 10
β) =
=
=
=
3 3⋅2 6
3 3 ⋅ 5 15

6) α)

22
3
70
32
β)
γ)
δ)
33
5
20
24

7) α)

25 : 5 5
=
30 : 5 6

β)

12:3 4
32:8 4
γ)
=
=
9:3 3
56:8 7

8) α) δεν είναι ανάγωγο γιατί απλοποιείται με το 2 β) είναι ανάγωγο
γ) είναι ανάγωγο δ) δεν είναι ανάγωγο γιατί απλοποιείται με το 2.
3 3 ⋅ 9 27
7 7 ⋅ 5 35
και =
=
=
=
5 5 ⋅ 9 45
9 9 ⋅ 5 45
7 35
3 12
β) ΕΚΠ(8,10)=40. =
και
=
8 40
10 40
11 44
7
γ) ΕΚΠ(3,12)=12. =
και
3 12
12

9) α) ΕΚΠ(5,9)=45.

10) α) Σ β) Σ γ) Λ, τριπλάσιος δ) Λ, θα είναι ίσο με το αρχικό ε) Σ στ) Λ,
ζ) Σ, είναι ίσα με 0 η) Λ,

11
>1
3

23 3

30 10

θ) Σ ι) Σ, είναι ίσα με 1 ια) Σ

Α.2.3. Σύγκριση κλασμάτων
1) α) ομώνυμα ή να έχουν ίσους αριθμητές
β) i) ίσος ii) μικρότερος iii) μεγαλύτερος γ) α>β
2) α)

3)

3 5
3 3
4 4⋅2 8
8
β) >
γ) =
<
=
>
7 7
5 9
5 5 ⋅ 2 10 12

31 31 31 31 31
> > > >
10 11 12 13 14

9
kounadis DdiorthwsH.indd 9

10/8/2009 1:53:35 μμ

5
9
12
< 1 , αφού 5<8 β)
< 1 γ)
> 1 , αφού 12 > 11
8
10
11
16
109
δ)
= 1 , αφού 16=16 ε)
< 1 , αφού 109 > 120 .
16
120
3 36 8 32 5 30 20 80 7 84
5) Κάνουμε τα κλάσματα ομώνυμα με ΕΚΠ(5,15,10)=60. = , = , = , = , = .
5 60 15 60 10 60 15 60 5 60
5
8 3 20 7
Έχουμε τότε:
< < <
< .
10 15 5 15 5

4) α)

6) α) 1 <

5
7
8
63
125
< 2 β) 3< < 4 γ) 0< < 1 δ) 12< < 13 ε) 12 <
< 13
3
2
9
5
10

1
4
6
9
11
8) α) Α → , Β → , Γ → , Δ → , Ε →
5
5
5
5
5
1
2
4
7
β) Α → , Β → , Γ → , Δ →
3
3
3
3
9)

Α
3
4

Β
11
15

Γ
3
4

Δ
11
16

Ε
1
2

ΣΤ
7
9

Ζ
2
3

Η
1
2

Κάνουμε τα κλάσματα ομώνυμα με ΕΚΠ=720 και παίρνουμε με τη σειρά:
540 528 540 495 360 560 480 360
,
,
,
,
,
,
,
, οπότε έχουμε ΣΤ>Α=Γ>Β>Δ>Ζ>Ε=Η.
720 720 720 720 720 720 720 720
Α.2.4. Πρόσθεση και αφαίρεση κλασμάτων
3
5+2 7
11+2 13
4 2 4 6 10
8:4 2 2 2 4
β)
δ)
=
= = 1 γ) ΕΚΠ=9, + = + =
+ = + =
1) α)
3
3
13
13
9 3 9 9 9
12:4 3 3 3 3
3 4
17 3 51 12 63 63 : 3 21
15 5 15:3 5 5 5 10 5
ε) ΕΚΠ=60,
στ)
+ =
+
=
=
=
+ =
+ = + =
=
20 15 60 60 60 60 : 3 20
12 4 12:3 4 4 4 4 2
2) α)

3−1 2
8−3 5
10:2 3 5 3 2 1
γ)
= = 1 β)
=
− = − = =
2
2
9
9
8:2 4 4 4 4 2

3
8 3
4 2 12 2 10
7 5 56 15 41
δ) ΕΚΠ=27, − = − =
ε) ΕΚΠ=24, − =

=
9 27 27 27 27
3 8 24 24 24
11 7
3 3 33 21 12
στ) ΕΚΠ=77, − =
− =
7 11 77 77 77

10
kounadis DdiorthwsH.indd 10

10/8/2009 1:53:39 μμ

3) α)

3 ⋅ 8 + 5 24 + 5 29
4 ⋅ 10 + 1 40 + 1 41
2 ⋅ 9 + 1 18 + 1 19
β)
γ)
=
=
=
=
=
=
8
8
8
10
10
10
9
9
9

3⋅4 + 3 3⋅4 3
3
3
=
+ =3+ =3
4
4
4
4
4
2 ⋅ 2+1 2 ⋅ 2 1
1 1
β)
=
+ = 2 + =2
2
2
2
2 2

4) α)

γ)

5) α)

3 ⋅ 12+2 3 ⋅ 12 2
2:2
1
1
=
+ =3+
=3+ =3
12
12
12
12 : 2
6
6
3
3 16 19
12
12 15 27
16:2 3 5 ΕΚΠ =10 8
3 50 61
β)
γ)
+2= + =
+ 1= + =
+ +
=
+ +
=
8
8 8
8
15
15 15 15
20:2 10 1
10 10 10 10

2 3
5 3
5 4 25 12 13
3 11 15 11 4
13 5 26 15 11
6) α) − = − =
β)
γ) − = − =
− =
− =
6 6
3 5 15 15 15
1 5 5 5 5
3 2 6
1
2
του ποσού είναι 20.000:5=4.000 €. Τα του ποσού που πήρε ο πρώτος είναι 2∙4.000=8.000 €.
5
5
8 5
2 1 16 5
11
1
Ο δεύτερος πήρε − =

=
του ποσού. Το
των 20.000 € είναι 20.000:40=500 €
5 8 40 40 40
40
11
και τα
του ποσού είναι 11∙500=5.500 €. Ο τρίτος πήρε τα υπόλοιπα, δηλαδή 20.000–8.000–
40
 8

2 11
 16 11  40 27 13
–5.500= 6.500 €. Αυτά είναι 1 −  +  = 1 −  +  =

=
του ποσού.
 5 40 
 40 40  40 40 40


8 9
5 3 40 27 13
− = , που είναι το ζητούμενο κλάσμα.
8) − =
9 8 72 72 72

7) Το

6 2 10 3
2 2 1 1 12 4 10 3 29
+
+
+
=
της παραγωγής του. Έμεινε
9) Ο αγρότης πούλησε τα + + + =
5 15 3 10 30 30 30 30 30
29
1
απούλητο το 1 −
=
της παραγωγής του.
30 30
10) α) Σ β) Σ γ) Λ δ) Σ ε) Λ στ) Σ ζ) Σ

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

1)

8 4 12 6
+ =
= ,
10 10 10 5

5 4 9
5
+ = = 1= ,
9 9 9
5

45 15 60 2 16 8 24
+
=
= ,
+ =
=2
90 90 90 3 12 12 12

11
kounadis DdiorthwsH.indd 11

10/8/2009 1:53:41 μμ

2)

+
5
7
3
2
1
3
5

5
7
10
7
31
14
12
7
46
35

3
2
31
14

3
5
46
35
21
10
8
5
6
5

1
12
7
5
2

3
5
2
21
10

2
8
5

Α.2.5. Πολλαπλασιασμός κλασμάτων
1) α) Γράφουμε ένα κλάσμα που έχει για αριθμητή το γινόμενο των αριθμητών και για παρονομαστή
το γινόμενο των παρονομαστών.
1
λ
β) Το γινόμενό τους ισούται με 1. γ) , κ ,
δ) ο αριθμός 1.
κ
κ
2) α)

3 3 3⋅3 9
7 10 70 70 : 14 5
1 10 10 1
β) ⋅ =
⋅ =
=
=
= = 5 γ) 2 ⋅ 2 = 4 δ)
⋅ =
=
1 4 1⋅ 4 4
1 14 14 14 : 14 1
20 1 20 2

3) α)

2 ⋅ 7 14 7
8 ⋅ 100 800
4 ⋅ 5 20
3 2
6
6:6
1
β)
δ) ⋅ =
=
=
=
= 16 γ)
=
=
=
5 ⋅ 8 40 20
10 ⋅ 5
50
9 ⋅ 9 81
2 15 30 30 : 6 5

4)


7
5
2
3

1
4
3

5
7

1
10
21
5
7
20
21

3
2
21
10

1

1
7
5
2
3

3
2

1

2

4
3

3
4
21
20
1
2
3
4

1

5) α)

7 3
21
1
21 5 21
25 10 250 125
5 3 5
β) ⋅ =
γ)
δ) ⋅ =
⋅ =
=
⋅ =
=
3 21 3 ⋅ 21 3
5 2 2
8 1
8
4
3 2 2

6) α)

7
1
8
8
β)
γ)
δ) 3 ε)
στ) 1
4
72
5
739

7) Ήπιε

2 1 2 3
⋅ 1 = ⋅ = 1 λίτρο.
3 2 3 2

12
kounadis DdiorthwsH.indd 12

10/8/2009 1:53:45 μμ

4
6 3
6 3 24 3 27
9 1 9
3 1 3
8) α) +
= +
=
+
=
β) ⋅ =
γ) ⋅ =
5 20 5 20 20 20 20
5 4 20
5 4 20
 5

37 3
37 37
7 2 3  35 2  3
9) α)  +  ⋅ =  +  ⋅ =
⋅ =
=
 3 15  8  15 15  8 5 15 8 5 ⋅ 8 40


5


33 3
33 33
7 2  3  35 2  3

β)

⋅ =
⋅ =
=
⋅ =

 3 15  8  15 15  8 5 15 8 5 ⋅ 8 40


20
 3
6
1 140 3 137
7 2 3 7
7
γ) − ⋅ = −
= −
=

=
3 15 8 3 120 3 20 60 60 60
Α.2.6. Διαίρεση κλασμάτων
1) α) Πολλαπλασιάζουμε το διαιρετέο με τον αντίστροφο του διαιρέτη.
β) Ένας όρος του είναι επίσης κλάσμα.
10 5 5 1
7 27 27
⋅ =
=
2) α) 3 ⋅ 2 = 6 = 3 β) 1 γ)
δ)

=
=3
10 0 1 10 2
3 21 3 9
4 1 4 2
3) α) 2 ⋅

3
5
5
5 1 5
41 10 41 3 123
= 2 ⋅ 3 = 6 β)
γ) : 4 = ⋅ =
δ)
: = ⋅ =
1
8
2
2 4 8
10 3 10 10 100

4) α)

1 3 3
1 2 2
20 10 20 1 20 1
10 6 60
β) ⋅ =
γ)
δ)
⋅ =
: = ⋅ =
=
⋅ =
=3
2 1 2
3 1 3
6 1
6 10 60 3
1 20 20

5) α)

1  1 2 1 2 1 3 3
: ⋅  = : = ⋅ =
8  3 1  8 3 8 2 16

 1 3 1 3 1 3 2 6 3
β)  ⋅  : = : = ⋅ = = .
8 1 2 8 2 8 1 8 4

Παρατηρούμε ότι τα αποτελέσματα των δύο παραστάσεων δεν είναι ίσα, άρα στη διαίρεση δεν
ισχύει η προσεταιριστική ιδιότητα.
6) Διαιρετέους βάζουμε τους αριθμούς της 1ης γραμμής και έχουμε:

:
5
7
1
2
1
4
3

5
7
1
10
7
5
7
15
28

1
2
7
10

7
5

1

2

1
2
3
8

1

1
3
4

4
3
28
15
8
3
4
3
1

13
kounadis DdiorthwsH.indd 13

10/8/2009 1:53:47 μμ

3 4
3 10 3
5 4 5 9 5
β) : = ⋅ =
: = ⋅ =
10 10 10 4 4
9 9 9 4 4
2
γ) 45 : 15 = 1 : 5 = 1 ⋅ 3 = 3 δ) 16 : 8 = 16 ⋅ 9 = 18 = 6
90 9 2 3 2 5 10
3 9
3 8
3
20
3 ⋅ 5 15
5
20 ⋅ 4 80
=
8) α)
β)
γ) 1 =
=
= 16
5
8 ⋅ 4 32
4
5⋅1
5
4
7) α)

4
5

4
5

4
4 ⋅ 6 24 24 : 8 3
=
= 5 =
=
=
=
9) α) 2

8
4 4
5 ⋅ 8 40 40 : 8 5
+
2 4
+
6
6 6
3 6
1

8
1
1 ⋅ 55 55
7⋅ 8
7
β)
=
=
=
6
6
7 ⋅ 6 42
55
55

2 3
2

2 ⋅ 16 32
3 4
4
γ)
=
=
=
=8
1 1
1

4
1
4

8 2
16

Κεφάλαιο 3ο – Δεκαδικοί αριθμοί
Α.3.1. Δεκαδικά κλάσματα – Δεκαδικοί αριθμοί –
Διάταξη δεκαδικών αριθμών – Στρογγυλοποίηση

1) α)

4
9
25
β)
γ)
5
16
79

2) α) 2:21 β) 19:3 γ) 77:105
3) α) 7:16=0,4375 i) με προσέγγιση εκατοστού: 0,44 ii) με προσέγγιση χιλιοστού: 0,438
β) 21:17=1,2352941 i) με προσέγγιση εκατοστού: 1,24 ii) με προσέγγιση χιλιοστού: 1,235
γ) 20:95=0,2105... i) με προσέγγιση εκατοστού: 0,21 ii) με προσέγγιση χιλιοστού: 0,211
4) α) 5,8 β) 0,03 γ) 50,25 δ) 1,024
5) α)

35
4525
3004
β)
γ)
10
100
1000

6) α) ψηφίο χιλιοστών: 0, ψηφίο δεκάκις χιλιοστών: 9
β) ψηφίο χιλιοστών: 0, ψηφίο δεκάκις χιλιοστών: 5
γ) ψηφίο χιλιοστών: 5, ψηφίο δεκάκις χιλιοστών: 6
7) α) 45,345<45,413 β) 980,19>899,01 γ) 7,534=7,5340

14
kounadis DdiorthwsH.indd 14

10/8/2009 1:53:49 μμ

8) α) στο δέκατο: 9876, στο εκατοστό: 9876,01, στο χιλιοστό: 9876,008
β) στο δέκατο: 67,9, στο εκατοστό: 67,90, στο χιλιοστό: 67,896
γ) στο δέκατο: 0, στο εκατοστό: 0, στο χιλιοστό: 0,001
δ) στο δέκατο: 8,2, στο εκατοστό: 8,24, στο χιλιοστό: 8,239
ε) στο δέκατο: 23,7, στο εκατοστό: 23,70, στο χιλιοστό: 23,705
10) 34,952>34,925>34,592>34,529>34,295>34,259
11) 25,47
12) 0, 345 =
13)

345
345
345
345
, 3,45=
, 0,0345=
,34,5=
1000
100
10000
10

2 4
=
= 0, 4 ,
5 10
15 30
=
= 3, 0 ,
5 10

6
3
=
= 0, 3 ,
20 10
10 25
=
= 2, 5 ,
4 10

45 9
=
= 0, 9
50 10
19 190
=
= 19, 0
1
10

Α.3.2. Πράξεις με δεκαδικούς αριθμούς – Δυνάμεις με βάση δεκαδικό αριθμό
1) α) 58,565 β) 18,915
2) Η 
περίμετρος του οικοπέδου Α είναι 26,14m+80,19m+26,14m+80,19m=212,66m, του οικο­
πέδου Β είναι 29,13m+38,13m+23,24m+57,89m+26,14m=174,53m και του οικοπέδου Γ είναι
80,19m+57,89m+47,73m+44,75m+48,9m+47,19m+39,93m=366,58m.
3) α) 11,042 β) 1,3995 γ) 7,4995
4) α) 12,0625 β) 12,56 γ) 101,16732 δ) 7,05
5) α) 52+32=84 β) 0,0491+8,19=8,2391
6) α) 47 – 4,5=42,5 β) 9800 – 6,785=9793,215
7) Η πλευρά του είναι 20,2:4=5,05
8) Οι δυο άλλες πλευρές του έχουν άθροισμα 48,52 – 10,7=37,82. Επειδή όμως είναι ίσες η
καθεμία είναι 37,82:2=18,91.
9) α) 24∙5 – 2+3∙5=120 – 2+15=118+15=133 β) 3∙11 – 2+54,1:2=33 – 2+27,05=31+27,05=58,05
10) α) 3,12=3,1∙3,1=9,61 β) 7,012=7,01∙7,01=49,1401 γ) 4,52=4,5∙4,5=20,25
δ) 0,52=0,5∙0,5=0,25 ε) 0,22=0,2∙0,2= 0,04 στ) 0,33=0,3∙0,3∙0,3=0,027

15
kounadis DdiorthwsH.indd 15

10/8/2009 1:53:49 μμ

11) α) Σ β) Λ γ) Λ δ) Λ ε) Λ στ) Σ ζ) Σ

Α.3.4. Τυποποιημένη μορφή μεγάλων αριθμών
1) α) 5,83∙105 β) 4,3∙106 γ) 7,96∙106 δ) 3,42∙109 ε) 4,8∙103
στ) 7,31∙103 ζ) 2,819∙105 η) 5,18∙108 θ) 1,31∙105 ι) 6,75∙105
2) α) 3.100.000 β) 482.000 γ) 32.500 δ) 7.400 ε) 920
3) α) 109∙109=1018
β) 9,87654321∙108∙1,23456789∙108=12,193262...∙108∙108=12,193262...∙1016=1,2193262...∙1017
γ) 1.000.000∙1.000.000∙1.000.000=106∙106∙106=1018

Α.3.5. Μονάδες μέτρησης
1) α) 230 cm β) 0,0031 km γ) 0,4583 m δ) 67.200.000 mm ε) 9,55 cm
2) α=3,1∙1000=3.100 m=3,1∙103 m, β=4,2∙1000=4.200 m=4,2∙103 m, γ=2,3∙1000=2.300 m=2,3∙103 m
3) Επιλέγουμε για μονάδα μέτρησης το m.
0,023 km=0,023∙1000=23 m, 456 cm=4,56 m, 678 dm=67,8 m.
Οπότε έχουμε 4,56 m<23 m <67,8 m<986 m ή 456 cm<0,023 km<678 dm<986 m.
4) Ε=α∙β=23∙45=1035 cm2=1035∙100=103.500 mm2
5) α) 56.000.000 m2 β) 987 m2 γ) 350.000 m2
6) E=2102=210∙210=44.100 m2=44.100:1000=44,1 στρέμματα.
7) Το εμβαδόν της αυλής είναι 5∙7,2=36 m2. Η πλευρά μιας τετραγωνικής πλάκας είναι 40:100=0,4 m
και το εμβαδόν της είναι 0,4∙0,4=0,16 m2. Άρα θα χρειαστούν 36:0,16=225 πλάκες.
8) 15 dm3=15∙1000=15.000 cm3. Επομένως ο όγκος του στερεού σε cm3 είναι 15.000+29=15.029 cm3.
15.029:1.000.000=0,015029 m3. 15.029∙1.000=15.029.000 mm3.
9) H κάθε δεξαμενή έχει όγκο 3∙2∙5=30 m3=30∙1000=30.000 dm3, οπότε χωράει 30.000 lt κρασί.
Οι τρεις μαζί έχουν 3∙30.000=90.000 lt κρασί. Η είσπραξη θα είναι 90.000∙4=360.000 €.
10) (17 h 20 min) – (8 h 10 min)=9 h 10 min.

16
kounadis DdiorthwsH.indd 16

10/8/2009 1:53:49 μμ

11) α) 4 h 52 min=4∙60+52=240+52=292 min=292∙60=17.520 s.
β) 3h 12 min=3∙60+12=180+12=192 min=192∙60=11.520 s
γ) 5 h 20 min 30 s=5∙3.600+20∙60+30=18.000+1.200+30=19.230 s
δ) 56 min 45 s=56 min+(45:60 min)=56+0,75=56,75 min=56,75∙60=3.405 s.
12) α) Το
β)

1
1
60
της ώρας είναι
⋅ 60 min =
= 6 min .
10
10
10

1
60
1
60
⋅ 60 min =
= 12 min γ) ⋅ 60 min =
= 10 min .
5
5
6
6

13) α) Θα χρειαστούμε τα δύο σταθμά του 1 kg, τρία σταθμά των 500 g και δύο των 50 g, οπότε
θα έχουμε συνολικά 2∙1 kg+3∙500g+2∙50g=2kg+1kg+500g+100g=3kg και 600g.
β) Θα χρειαστούμε τα δύο σταθμά του 1 kg και εννέα των 50 g, οπότε θα έχουμε συνολικά
2∙1 kg+9∙50g= 2kg και 450g.
14) α) Στη μια ζυγαριά θα βάλουμε το σώμα βάρους 5 kg μαζί με τα σταθμά των 3 kg και του 1 kg
και στην άλλη τα σταθμά των 9 kg.
β) Στη μια ζυγαριά θα βάλουμε το σώμα βάρους 4 kg μαζί με τα σταθμά των 5 kg και του 1 kg
και στην άλλη τα σταθμά των 10 kg.
15) α) Θα χρησιμοποιήσουμε δύο δοχεία των 2 lt που χωράνε 4 lt και δύο δοχεία των 0,5 lt που
χωράνε 1 lt.
β) Θα χρησιμοποιήσουμε ένα δοχείο των 2 lt , ένα δοχείο των 0,5 lt και τρία δοχεία του 0,1
lt που χωράνε 0,3 lt. Άρα συνολικά 2+0,5+0,3=2,8 lt.
γ) Θ 
α χρησιμοποιήσουμε ένα δοχείο των 2 lt και τέσσερα δοχεία του 0,1 lt που χωράνε 0,4 lt.
Άρα συνολικά 2+0,4= 2,4 lt.
16) Ο 
ι τρεις τόνοι πετρέλαιο έχουν όγκο 3∙1.200=3.600 lt=3.600 dm3=3.600:1.000=3,6 m3. Επειδή
ο όγκος του ορθογωνίου παραλληλεπιπέδου είναι το γινόμενο των τριών διαστάσεών του,
έχουμε 2,5∙1=2,5 και το ύψος θα είναι 3,6:2,5=1,44 m.
1,44 m=1,44∙100=144 cm. Σε κάθε εκατοστό ύψους αντιστοιχούν 3.600 lt : 144=2,5 lt.
17) 80 cm=0,8 m. Ο όγκος της δεξαμενής είναι 0,8∙0,8∙1,2=0,768 m3 ή 0,768∙1.000=768 lt. Το
ύψος της δεξαμενής είναι 1,2 m=120 cm.
α) Το 1 cm ύψους αντιστοιχεί στα 768 lt : 120=6,4 lt και τα 10 cm που θα κατέβει η στάθμη
αντιστοιχούν σε 10∙6,4=64 lt. Στο 1 λεπτό η αντλία αδειάζει 8 lt, οπότε τα 64 lt αδειάζουν
σε 64:8=8 λεπτά.
β) Θα αδειάσει σε 768:8=96 λεπτά=1 h και 36 min.
γ) Α 
φού στο 1 λεπτό αδειάζουν 8 lt σε μία ώρα αδειάζουν 60∙8=480 lt. To 1 cm της δεξαμενής
αντιστοιχεί σε 6,4 lt, τα 480 lt αντιστοιχούν για μία ώρα σε 480:6,4=75 cm. Άρα σε μισή
ώρα η στάθμη του νερού θα κατέβει 75 : 2 = 37,5 cm.
18) Ο χρόνος του πρώτου ποδηλάτη είναι 60+15=75 min ενώ του δεύτερου είναι 60+45=105 min.

17
kounadis DdiorthwsH.indd 17

10/8/2009 1:53:49 μμ

75
75 : 15 5
=
= του χρόνου του δεύτερου.
105 105 : 15 7
7
β) Ο χρόνος του δεύτερου τότε είναι τα του χρόνου του πρώτου.
5

α) Ο χρόνος του πρώτου είναι τα

Επαναληπτικές ερωτήσεις αυτοαξιολόγησης
1) Λ 2) Σ 3) Λ 4) Σ 5) Σ 6) Λ 7) Λ 8) Σ 9) Λ 10) Σ 11) Σ 12) Σ
13) Λ 14) Σ 15) Λ 16) Λ 17) Σ 18) Λ 19) Σ 20) Σ 21) Λ.

Κεφάλαιο 4ο – Εξισώσεις και προβλήματα
Α.4.1. Η έννοια της εξίσωσης – Οι εξισώσεις:
α+x=β, x – α=β, α – x=β, α∙x=β, α:x=β και x:α=β
1) • το τριπλάσιο ενός αριθμού → 3∙x
• το δεκαπλάσιο ενός αριθμού → 10∙x
• ένας αριθμός αυξάνεται κατά 12 → x+12
• ένας αριθμός ελαττώνεται κατά 5 → x – 5
• η διαφορά δύο αριθμών είναι μεγαλύτερη του 20 → x – y>20
• το γινόμενο δύο αριθμών είναι ίσο με 32 → x∙y=32
2) α) το τριπλάσιο ενός αριθμού αυξάνεται κατά 25.
β) το μισό ενός αριθμού ελαττωμένο κατά 7 ισούται με 2.
γ) ένας αριθμός μειωμένος κατά το διπλάσιο ενός άλλου αριθμού.
δ) το τετραπλάσιο ενός αριθμού αυξημένο κατά το επταπλάσιο του ίδιου αριθμού ισούται με 88.
3) Η περίμετρος του τετραγώνου είναι 4∙α και το εμβαδόν του είναι α2.
4) α) 2∙x β) 3∙α γ) (3+52)∙α=55∙α δ) 2∙β+1∙β+3∙α+2∙α=(2+1)∙β+(3+2)∙α=3∙β+5∙α
ε) (4+8 – 3)∙x=9∙x στ) (7+4 – 10)∙ω=1∙ω=ω
2 3 6
2
5) x∙(y∙z)=(x∙y)∙z= ⋅ =
=
9 5 45 15
6) Το x μπορεί να πάρει μόνο τη τιμή 3.
7) Δοκιμάζουμε αντικαθιστώντας στην εξίσωση x=12 και έχουμε 12+13=25 που ισχύει.
8)
x–2=4
1+y=4
18–ω=10
9–α=1
93–β=86

1

2

3
x

4

5

6
x

7

x

8
x
x

18
kounadis DdiorthwsH.indd 18

10/8/2009 1:53:50 μμ

9) α) x=15,83 – 4,9 ή x=10,93 β) x=93,19 – 40,4 ή x=52,79
γ) x=53,404 – 4,19 ή x=49,214 δ) x=38 – 7,1 ή x=30,9
10) α) 12∙x=3∙20 ή 12∙x=60 ή x=60:12 ή x=5 β) 5∙x=7∙15 ή 5∙x=105 ή x=105:5 ή x=21
49 4
45
− ή x=
=9
γ) 40∙x=35∙8 ή 40∙x=280 ή x=280:40 ή x=7 δ) x =
5 5
5
2
x+3 1 7
x+3 2 7
x+3+2 7
x+5 7
11) α)
+ = ή
+ = ή
= ή
= ή x+5=7 ή x=7 – 5=2
4
2 4
4
4 4
4
4
4
4
4
2
5 x 3
10 x 12
10+x 12
ή
ή 10+x=12 ή x=12 – 10=2
β) + = ή
+ =
=
8 16 4
16 16 16
16
16
2
3 x+2 10
6 x+2 10
6+x+2 10
γ) +
=
ή
ή
ή 8+x=10 ή x=10 – 8=2
+
=
=
5 10 10
10 10 10
10
10
12) α) ν=4 – 3=1 β) x=8+2=10 γ) t+5=22 ή t=22 – 5=17 δ) x=6 – 5=1
13) Αν x ο αριθμός, έχουμε x+4=

21
ή x+4=4,2 ή x=4,2 – 4=0,2
5

14) Αν x ο αριθμός, έχουμε x+5=313 ή x=313 – 5=308
15) α) Η περίμετρος του 1ου σχήματος είναι 1∙4=4 cm, του 2ου είναι 2∙4=8 cm, του 3ου είναι 3∙4=12 cm,
του 4ου είναι 4∙4=16 cm και του 5ου θα είναι 5∙4=20 cm.
β) 4∙x , όπου x είναι η σειρά του κάθε σχήματος
γ) 4∙x=128 ή x=128:4 ή x=32, άρα η σειρά του σχήματος είναι η 32η.

Α.4.2. Επίλυση προβλημάτων
Α.4.3. Παραδείγματα επίλυσης προβλημάτων
1) 9999
2
8
2
2) Α 
ν με x ονομάσουμε τον αριθμό των μαθητών έχουμε ⋅ x=60 ή x=60: ή x=60 ⋅ = 60 ⋅ 4 = 240.
8
2
8
7
7
1680
Τα
των 240 μαθητών είναι
= 168.
∙240=
10
10
10
3) Α 
ν x ο πρώτος φυσικός αριθμός ο επόμενος είναι ο x+1 και ο μεθεπόμενος είναι ο (x+1)+1=x+2.
Τότε γράφουμε την εξίσωση x+(x+1)+(x+2)=1533 ή 3∙x+3=1533 ή 3∙x=1533 – 3 ή 3∙x=1530 ή
x=1530:3=510. Άρα οι αριθμοί είναι 510,511,512.
4) Πρέπει το άθροισμα των ψηφίων να είναι πολλαπλάσιο του 9, δηλαδή αν 75x3 είναι ο αριθμός

19
kounadis DdiorthwsH.indd 19

10/8/2009 1:53:52 μμ

τότε το άθροισμα 7+5+x+3=15+x πρέπει να είναι 0 ή 9 ή 18 ή 27 κ.λ.π. Η μοναδική περίπτωση
είναι 15+x=18 ή x=18 – 15=3. Οπότε ο αριθμός είναι 7533.
5) Αν απάντησε σωστά σε x ερωτήσεις θα πάρει από αυτές 3∙x μονάδες ενώ από τις 100 – x που
απάντησε λάθος θα πάρει 100 – x μονάδες. Συνολικά οι μονάδες που θα πάρει είναι 3∙x + (100 – x)
που είναι όμως 220. Γράφουμε τότε την εξίσωση 3∙x + (100 – x)=220 ή 3∙x + 100 – x=220 ή
2∙x=220 –100 ή 2∙x=120 ή x=120:2=60. Άρα απάντησε σωστά σε 60 ερωτήσεις.
6) Αν η μητέρα είναι x ετών τότε γράφουμε την εξίσωση x – 18=25 ή x=25+18 ή x=43. Άρα η μη­
τέρα είναι 43 ετών.
7) Ο 
τρίτος αδελφός πήρε μόνο τις 15.000 € .Αφού η περιουσία μοιράστηκε εξίσου ο πρώτος
αδελφός πήρε το χωράφι με αξία x € και επιπλέον 600 € που μαζί κάνουν 15.000 €. Άρα
x+600=15.000 ή x=15.000 – 600=14.400 €. Άρα η αξία του χωραφιού ήταν 14.400 €. Αν y η
αξία του διαμερίσματος τότε y – 600 – 15.000=15.000 ή y=15.000+15.000+600=30.600 €. Άρα
ο αξία του διαμερίσματος ήταν 30.600 €.
8) α) Β+7=13 ή Β=13 – 7 ή Β=6 και επειδή έχουμε ένα κρατούμενο Α+4+1=7 ή Α+5=7 ή Α=7 – 5 ή
Α=2. β) Όμοια βρίσκουμε ότι Δ=3 και Γ=4.
9) Αν x lt η αρχική ποσότητα κρασιού, τότε x – 18 πρέπει να είναι πολλαπλάσιο του 7, δηλαδή
0 ή 7 ή 14, κ.λ.π. και αφού η ποσότητα είναι μεταξύ 90 lt και 100 lt, γράφουμε την εξίσωση
x – 18=77 ή x=77+18 ή x=95 lt. Επομένως θα χρησιμοποιήσουμε 77:7=11 δοχεία.
10) α) Αν x τα μπουκάλια που θα χρειαστεί έχουμε ότι x∙0,75=100 ή x=100:0,75=133,3... Άρα θα
χρειαστεί 133 μπουκάλια. β) Τα 133 μπουκάλια θα χωρέσουν 133∙0,75=99,75 lt ξύδι και θα
περισσέψουν 100 – 99,75=0,25 lt.
2
1
3 7 11 14 11 25
+ =
km. Θα
11) Τα δύο συνεργεία καθαρίζουν μαζί κάθε μέρα 3 + 2 = + =
4 2 4 4 4 4
2
συναντηθούν μετά από x μέρες όταν και θα ολοκληρωθεί ο καθαρισμός, οπότε 25 ⋅ x = 18 3 ή
4
4
25
75 ή x = 75 : 25 ή x = 75 ⋅ 4 = 75 =3. Άρα θα έχουν ολοκληρώσει τον καθαρισμό
⋅x =
4 4
4 25 25
4
4
σε 3 μέρες.
1
6
12) Α 
ν x ο μισθός του υπαλλήλου, μετά την αύξηση θα είναι x+ ⋅ x= ⋅ x €. Το μέρος του μισθού
5
5
1
1
⋅x
5
1
που πρέπει να αποταμιεύει είναι 15 = 15 =
= .
6
6 90 18
⋅x
5
5
13) Αν x η ηλικία του ανθρώπου, τότε x είναι 0 ή 7 ή 14 ή 21 ή 28 ή 35 ή 42 ή 49 ή 56 ή 63 ή 70 ή 77

20
kounadis DdiorthwsH.indd 20

10/8/2009 1:53:52 μμ

ή 84 ή 91 ή 98, κ.λ.π. Την επόμενη χρονιά η ηλικία του θα είναι x+1 και μπορεί να είναι 0 ή 9 ή
18 ή 27 ή 36 ή 45 ή 54 ή 63 ή 72 ή 81 ή 90 ή 99, κ.λ.π. Άρα η ηλικία του x είναι 35 ή 98 έτη.

Κεφάλαιο 5ο - Ποσοστά
Α.5.1. Ποσοστά
1) α)

1 1 ⋅ 20 20
3 3 ⋅ 50 150
=150%
=
=
= 20% β) =
=
5 5 ⋅ 20 100
2 2 ⋅ 50 100

γ)

1 1 ⋅ 25
25
3 3 ⋅ 25 75
=
=
= 25% δ) =
=
= 75%
4 4 ⋅ 25 100
4 2 ⋅ 25 100

ε)

3 3 ⋅ 20 60
=
=
= 60%
5 5 ⋅ 20 100

2) α) 52% β) 341% γ) 19% δ) 3% ε) 7%
3) α)

15
15:5
3
7
48
48:4 12
50 1
β)
γ)
δ)
=
=
=
=
=
100 100:5 20
100
100 100:4 25
100 2

10
30000
45
45 ⋅ 60 2700
⋅ 3000 =
= 300 € β) 1 ώρα είναι 60 λεπτά, οπότε
⋅ 60 =
=
= 27
100
100
100
100
100
20
20000
50
25000
λεπτά γ) 1 λίτρο=1000 cm3, οπότε
=250
⋅ 1000 =
= 200 cm3 δ)
⋅ 500 =
100
100
100
100
25
25000
γραμμάρια ε) 1 κιλό=1000 γραμμάρια, οπότε
⋅ 1000 =
= 250 γραμμάρια.
100
100

4)α)

50
5
30
30:5
6
8, 2
=
= 5% β)
=
=
= 6 : 73 = 0, 082 περίπου, δηλαδή
= 8, 2%
1000 100
365 365:5 73
100
50
50 : 50
1
1⋅ 2
2
γ)
=
=
=
=
= 2%
2500 2500 : 50 50 50 ⋅ 2 100
3
δ) 3 παλάμες=3 dm και 10 m = 10 ⋅ 10 = 100dm , οπότε
= 3% .
100

5) α)

6) Εξατμίστηκαν

22
⋅ 0, 610 lt = 0, 22 ⋅ 0, 610 = 0, 1342 lt .
100

7) α) H ακτίνα της γης είναι 50 km+2.900 km+3.450 km=6.400 km.
50
50 : 50
1
β) Ο φλοιός της γης είναι
=
=
= 1:128=0,0078125=0,78125%.
6400 6400 : 50 128
2900 29
Ο μανδύας είναι
=
= 29:64=0,453125=45,3125%.
6400 64
Ο πυρήνας είναι το υπόλοιπο ποσοστό, δηλαδή 100% – 0,78125% – 45,3125% =53,90625%.

21
kounadis DdiorthwsH.indd 21

10/8/2009 1:53:54 μμ

10
12000
⋅ 1200 =
= 120 €, οπότε ξοδεύονται 1.200 – 120=1.080 €.
100
100
3
3240
α) Έξοδα: 1) για το αυτοκίνητο
⋅ 1080 =
= 32, 40 €
100
100
7
7560
2) για βιβλία
⋅ 1080 =
= 75, 60 €
100
100
10
10800
3) για διασκέδαση
⋅ 1080 =
= 108 €
100
100
30
32400
4) για το ενοίκιο
⋅ 1080 =
= 324 €
100
100
32
34560
5) για τη διατροφή
⋅ 1080 =
= 345, 60 €
100
100
18
19440
6) για σπουδές
⋅ 1080 =
= 194, 40 €.
100
100

8) Αποταμιεύονται

β) 1) για το αυτοκίνητο

32, 4
= 0, 027 = 2, 7%
1200

75, 6
= 0, 063 = 6, 3%
1200
108
3) για διασκέδαση
= 0, 09 = 9%
1200
324
4) για το ενοίκιο
= 0, 27 = 27%
1200
345, 6
5) για τη διατροφή
= 0, 288 = 28, 8%
1200
194, 4
6) για σπουδές
= 0, 162 = 16, 2%.
1200
2) για βιβλία

Α.5.2. Προβλήματα με ποσοστά
8
400
⋅ 50 =
= 4 € και η τιμή της ήταν 50 – 4=46 €. Στη συνέχεια
100
100
5
230
τον 2ο μήνα αυξήθηκε κατά
⋅ 46 =
= 2, 3 € και η τιμή ήταν 46+2,3=48,3 €. Τον
100
100
5
241, 5
3ο μήνα αυξήθηκε πάλι κατά
⋅ 48, 3 =
= 2, 415 € και τελικά η τιμή της ήταν
100
100
48,3+2,415=50,715 €.

1) α) Η μετοχή αρχικά έχασε

β) Η επένδυση ήταν κερδοφόρα αφού από κάθε μετοχή κέρδισε 50,715 – 50=0,715 €.
γ) Το ποσοστό του κέρδους του ήταν

2) α)

0, 715 0, 715 ⋅ 2 1, 43
=1,43%.
=
=
50
50 ⋅ 2
100

4, 5
360.000
=3.600 €.
⋅ 80.000 =
100
100

22
kounadis DdiorthwsH.indd 22

10/8/2009 1:53:56 μμ

β) Στο τέλος του 1ου έτους το κεφάλαιό του θα είναι 80.000+3.600=83.600 € και ο τόκος στο
4, 5
376.200
τέλος του 2ου έτους θα είναι
=3.762 €.
⋅ 83.600 =
100
100
3) α) Θα το αγόραζε με έκπτωση
β)

30
60.000
=6.000 €, δηλαδή 20.000 – 6.000=14.000 €.
⋅ 20.000 =
100
100

14. 000 14 ⋅ 4 56
=56%.
=
=
25. 000 25 ⋅ 4 100
40
1.000.000
=10.000 €, επομένως το πουλάει
⋅ 25.000 =
100
100
25.000 – 10.000=15.000 €, οπότε συμφέρει να αγοράσει από τον πρώτο πωλητή με 14.000 €.

γ) Η έκπτωση από το μαγαζί είναι

4) α) Τα 100 cm3 αντιστοιχούν σε ποσοστό

100 1
= = 0, 333... = 33, 3 % περίπου και όχι 50%.
300 3

β) Αν πρόσφερε 150 cm3 επιπλέον προϊόν.
2
⋅ x =0,02∙x που είναι
100
1.000 €. Δηλαδή 0,02∙x=1.000 ή x=1.000:0,02=50.000 € που πρέπει να καταθέσουμε.

5)Έστω x το κεφάλαιο που πρέπει να καταθέσουμε. Ο τόκος τότε θα είναι

6) Για τις 1.500 μονάδες συνδιαλέξεων πληρώνει 1.500∙0,07=105 € και μαζί με τα βασικά τέλη
19
2413
πληρώνει 105+22=127 €. Πληρώνει επίσης ΦΠΑ
=24,13 €, οπότε συνολικά θα
⋅ 127=
100
100
πληρώσει 127+24,13=151,13 €.
40
120.000
=12.000 €, οπότε
⋅ 30.000 =
100
100
το υπόλοιπο είναι 30.000 – 12.000=18.000 €, και η κάθε δόση, χωρίς τον τόκο είναι
18.000:4=4.500 €.

7) α) Το ποσό που πλήρωσε τοις μετρητοίς είναι

1
⋅ 4.500 = 45 €.
100
2
• Τον 2ο μήνα ο τόκος είναι:
⋅ 4.500 = 90 €.
100
3
• Τον 3ο μήνα ο τόκος είναι:
⋅ 4.500 = 135 €.
100
4
• Τον 4ο μήνα ο τόκος είναι:
⋅ 4.500 = 180 €.
100
• Τον 1ο μήνα ο τόκος είναι:

Συνολικά η επιβάρυνση είναι 45+90+135+180=450 €.

β)

450
450 : 30
15
1, 5
=1,5%.
=
=
=
30.000 30.000 : 30 1.000 100

23
kounadis DdiorthwsH.indd 23

10/8/2009 1:53:57 μμ

19
∙x=0,19∙x, επομένως τα έσοδά του
100
με ΦΠΑ είναι x+0,19x=(1+0,19)∙x=1,19∙x που είναι 8.330 €. Δηλαδή τα έσοδά του χωρίς ΦΠΑ είναι

8) Αν x τα έσοδά του το τρίμηνο χωρίς ΦΠΑ, ο φόρος είναι

x=8.330:1,19=7.000 €. Ο ΦΠΑ είναι 0,19∙7.000=1.330 €.
19
∙1.200=228 €. Το 50% των 1.200 € είναι 600€, οπότε ο αγοραστής
100
έδωσε αρχικά 600+228=828 €.

9) α) Υ πολογίζουμε το ΦΠΑ:

β) Το υπόλοιπο είναι 1.200 – 600=600 € και η κάθε δόση, χωρίς τόκο είναι 600:6=100 €.
3
⋅ 100 = 103 €.
• Η 1η δόση με τον τόκο είναι: 100 +
100
3
⋅ 100 = 106 €.
• Η 2η δόση με τον τόκο είναι: 100 + 2 ⋅
100
3
⋅ 100 = 109 €.
• Η 3η δόση με τον τόκο είναι: 100 + 3 ⋅
100
• Η 4η δόση 112 €, η 5η δόση 115 € και η 6η δόση 118 €.
γ) Συνολικά το ψυγείο στοίχισε 828+103+106+109+112+115+118=1.491 €.
19
∙350=66,5 €.
100
β) 66,5 (ΦΠΑ)+ 16∙30 (ποσό από τις δόσεις)=66,5+480=546,5 €.

10) α) Με ΦΠΑ 19% πρέπει να πληρώσουμε

γ) Η 
αξία του ραδιοκασετόφωνου είναι 350+66,5=416,5 €. Ο τόκος του ποσού αυτού για 16
μήνες είναι:
10
• Γ ια τον 1ο χρόνο (12 μήνες):
∙416,5=41,65 €, οπότε το κεφάλαιο θα είναι
100
416,5+41,65=458,15 €.
4 10
• Για τους υπόλοιπους 4 μήνες:

⋅ 458, 15 =15,27 € περίπου. Άρα συνολικά θα
12 100
είχαμε 458,15+15,27=473,42 € που είναι λιγότερα από τα 546,5 €. Άρα συμφέρει να
πληρώσουμε μετρητοίς.

Επαναληπτικές ερωτήσεις αυτοαξιολόγησης.
Α. 1. Σ 2. Σ 3. Σ 4. Σ 5. Σ 6. Λ 7. Σ 8. Λ 9. Λ 10. Λ 11. Σ 12. Λ
Β. • Παντελόνι: Η έκπτωση είναι 120 – 84=36 €.
36
30
Το ποσοστό της έκπτωσης είναι
= 0, 3 =
= 30%.
120
100
• Φούστες 40% • Φορέματα 15% • Μπλούζες 20% • Φόρμες 10%.

24
kounadis DdiorthwsH.indd 24

10/8/2009 1:53:57 μμ

Κεφάλαιο 6ο – Ανάλογα ποσά – Αντιστρόφως ανάλογα ποσά
Α.6.1. Παράσταση σημείων στο επίπεδο
1) Τ οποθετούμε τα σημεία και παρατηρούμε ότι: Το σημείο Ι βρίσκεται πάνω στον ημιάξονα Οx.
Κάθε σημείο με τεταγμένη 0 θα βρίσκεται πάνω στον ημιάξονα Οx. Το σημείο Κ βρίσκεται πάνω
στον ημιάξονα Οy. Κάθε σημείο με τετμημένη 0 θα βρίσκεται πάνω στον ημιάξονα Οy.
2) Το σχήμα ΑΒΓΔ είναι τετράγωνο. Οι συντεταγμένες του Κ είναι (2,2).
3) (1,1), (2,2), (3,3), (4,4), (5,5). Αν τα τοποθετήσουμε σε ένα ορθοκανονικό σύστημα ημιαξόνων,
αυτά θα παριστάνουν σημεία που θα βρίσκονται σε μια ημιευθεία που θα διέρχεται από την
αρχή Ο(0,0) και που είναι διχοτόμος της ορθής γωνίας των ημιαξόνων Οx και Οy.
4) α) Ε5 β) Αντιπροσωπεύει τις δικαιολογημένες απουσίες του μαθητή Αντωνίου το 2ο τρίμηνο.
γ) Στη θέση D12 πρέπει να γράψουμε τον αριθμό 6, που είναι το σύνολο των δικαιολογημένων
απουσιών του μαθητή Βέλλιου. Στη θέση Ε13 πρέπει να γράψουμε τον αριθμό 27=20+4+3, που
είναι το σύνολο των αδικαιολόγητων απουσιών του μαθητή Γεωργίου.

Α.6.2. Λόγος δύο αριθμών – Αναλογία
1) α)

β)

ΑΒ 4
ΕΖ 5
ΚΛ 3
= = 4,
= = 2, 5,
= = 0, 75 ,
ΓΔ 1
ΗΘ 2
ΑΒ 4
ΑΒ 4
ΗΘ 2
ΓΔ 1
= = 1, 33... ,
= = 0, 4 ,
= = 0, 25
ΚΛ 3
ΕΖ 5
ΑΒ 4
ΓΔ 1
ΗΘ 2
ΑΒ 4
ΕΖ 5
ΚΛ 3
ΓΔ 1
= = 0, 4 ,
= = 0, 66...,
= = 1,
= = 5,
= = 1, 5 ,
= =1
ΕΖ 5
ΚΛ 3
ΑΒ 4
ΓΔ 1
ΗΘ 2
ΓΔ 1

x
2
2) Αν x η μεγάλη διάσταση του άλλου ορθογωνίου, έχουμε
= ή x=2∙4,5 ή x=9 cm. Αν y η
4,5 1
y
2
μικρή διάσταση του άλλου ορθογωνίου, έχουμε
= ή y=2∙2,5 ή y=5 cm. Σχεδιάζουμε ένα
2,5 1
άλλο ορθογώνιο με διαστάσεις 9 cm και 5 cm.
3) 1,76 m=176 cm. Παίρνουμε τον λόγο
4) 4,2 cm=42 mm. Επειδή
5)

176
=44. Άρα έχουν σμικρυνθεί 44 φορές.
4

42
=6, η μεγέθυνση είναι 6 φορές.
7

Ποσοστό

Γραμμάρια

Μπλούζα

100

820

Βαμβάκι

80

x

25
kounadis DdiorthwsH.indd 25

10/8/2009 1:53:58 μμ

100 820
ή 100∙x=80∙820 ή 100∙x=65.600 ή x=65.600:100 ή x=656 g που ζυγίζει το βαμβάκι.
=
80
x
Άρα ο πολυεστέρας ζυγίζει 820 – 656=164 g.
6)

Kλίμακα

1:5

3:8

1:30

δ

1:100

Μήκος σε σχέδιο

4 cm

β

12 cm

2 cm

3,5 cm

Πραγματικό μήκος

α

24 m

γ

10 m

ε

1 4
= ή α = 4 ⋅ 5 = 20 m
5 α
3 β
• =
ή 8β = 3 ⋅ 24 ή β = 72 : 8 = 9 cm
8 24
1 12

ή γ = 12 ⋅ 30 = 360 m
=
30 γ

• για το δ έχουμε ότι:
10 m = 1.000 cm . Άρα 2 : 1000 =

2
1
=
= 1 : 500
1000 500

1
3, 5
ή ε = 3, 5 ⋅ 100 = 350 m
=
100
ε

7) α) Π=x+x+(x+2)+(x+2)=4∙x+4.
β) Τα ποσά x και Π δεν είναι ανάλογα, γιατί όταν x=1, τότε Π=4∙1+4=4+4=8. Αν διπλασιάσουμε τη τιμή του x, δηλαδή x=2, τότε η αντίστοιχη τιμή του Π δε θα διπλασιαστεί, αφού
Π=4∙2+4=8+4=12≠16.
γ) x
0
1
2
3
4
Π

4

8

12

16

20

8) 3 → 3∙250=750 και 5 → 5∙250=1.250. Άρα οι διαστάσεις θα είναι 750x1.250.
2
=0,66... και τη δεύτερη
3
5
φορά = 0,833... Οι λόγοι είναι διαφορετικοί, οπότε συμπεραίνουμε ότι δε θα πάρουμε την
6
ίδια απόχρωση.

9) Ο λόγος του κόκκινου χρώματος προς το κίτρινο είναι τη πρώτη φορά

Α.6.3. Ανάλογα ποσά – Ιδιότητες αναλόγων ποσών
1) α) Σ β) Σ γ) Λ δ) Λ ε) Λ στ) Λ ζ) Λ η) Λ
2) α) ανάλογα β) τετραπλασιάζεται γ) y=α∙x
3) α) Όχι, γιατί

3 5
3
4
6
11
≠ , αφού 3∙10≠5∙8. β) Ναι, γιατί
=
=
=
8 10
0, 9 1, 2 1, 8 3, 3

26
kounadis DdiorthwsH.indd 26

10/8/2009 1:53:59 μμ

y 10, 05
=
= 2, 01. Συμπληρώνουμε τώρα τον πίνακα ώστε ο λόγος των τιμών του y προς
x
5
τις αντίστοιχες τιμές του x να ισούται με 2,01.

4) α =

x
y
5)

5
10,05

Αυγά
4
7
4
7
4

7
4

7
4

7

0
0

Φαρίνα
σε κιλά
1/2
α

1
2,01
Βούτυρο
σε γραμ.
250
β

0,99
2

0,062
0,125

Ζάχαρη σε
φλιτζάνια
2
γ

3,7
7,437

Βανίλια
1
δ

0,61
1,2261

0,273
0,55

Γάλα σε
φλιτζάνια
1
ε

0, 5
ή 4∙α=7∙0,5 ή 4∙α=3,5 ή α=3,5:4 ή α=0,875 κιλά.
α
250
ή 4∙β=250∙7 ή 4∙β=1.750 ή β=1.750:4=437,5 γραμμάρια.
=
β
2
= ή 4∙γ=2∙7 ή 4∙γ=14 ή γ=14:4=3,5 φλιτζάνια.
γ
1
= ή 4∙δ=7 ή δ=7:4 ή δ=1,75 βανίλιες.
δ
=

• ε=1,75 φλιτζάνια.
6) 6x=2∙3 ή 6x=6 ή x=6:6 ή x=1. Για x=1 έχουμε:

x+2 1+2 3 1 2
=
= = =
3+6 3+6 9 3 6

7) Τα 100 € θα γίνουν μετά από 1 χρόνο 109,5 €.
Αρχικό κεφάλαιο
Κεφάλαιο μετά από 1 χρόνο

100 €
109,5 €

150.000 €
x

100
150.000
ή 100x=16.425.000 ή x=16.425.000:100=164.250 €.
=
109, 5
x
Α.6.4. Γραφική παράσταση σχέσης αναλογίας
1) α)

x
y

0
0

1
1,5

2
3

β) Ο(0,0), Α(1,1,5), Β(2,3)

γ)

y
3
2
1
0

1

2

x

27
kounadis DdiorthwsH.indd 27

10/8/2009 1:54:00 μμ

2)

y
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
0

(δ) (γ)
(β)

(α)

x

0

100

y

0

1

y

(ε)

1
0

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 x

x

3) (Α) κάνοντας δοκιμές βλέπουμε ότι οι τα ζεύγη των τιμών (x,y) επαληθεύουν τον τύπο (4):
y=2,5x. Πράγματι, για x=4 έχουμε y=2,5∙4=10, για x=7 έχουμε y=2,5∙7=17,5 και για x=12
έχουμε y=2,5∙12=30. Με παρόμοιο τρόπο βρίσκουμε τις υπόλοιπες αντιστοιχίες:
(Β)→(6), (Γ)→(1), (Δ)→(3), (Ε)→(8), (Ζ)→(5), (Η)→(2), (Θ)→(7).

y=

50

π

4) α) Αν y τα χρήματα σε € που διαθέτει ο
καταστηματάρχης για να αγοράσει
y
φ φόρμες, μ μαγιό και π ζευγάρια
φ
40
αθλητικά παπούτσια, έχουμε τις σχέσεις
y=

5000
y =2
αναλογίας y=40∙φ, y=20∙μ και y=50∙π.
4000
β) Θα διαθέσει 12.000:3=4.000 € για κάθε
3000
2000
είδος.
1000
Από τη γραφική παράσταση προκύπτει ότι
θα αγοράσει 100 φόρμες, 200 μαγιό και 80
0
20 40 60 80 100 120 140 160180 200 x
µαγιό
φόρµες
παπούτσια
ζευγάρια παπούτσια.
Επαληθεύουμε αντικαθιστώντας τις τιμές
αυτές στις αντίστοιχες σχέσεις αναλογίας,
οπότε για φ=100, βρίσκουμε y=40∙100=4.000 €, για μ=200, βρίσκουμε y=20∙200=4.000 € και
για π=80, βρίσκουμε y=50∙200=4.000 €.

Α.6.5. Προβλήματα αναλογιών
1)
Ύψος (m)

Σκιά (m)

Πάσσαλος
1,2
3

2) Βάρος στο φεγγάρι (kg)
Βάρος στη γη (kg)

Δέντρο
x
14
13
78

x
52

1, 2 x
ή 3x=1,2∙14 ή 3x=16,8 ή x=16,8:3=5,6 m.
=
3 14
13 x
ή 78x=13∙52 ή 78x=676 ή x=676:78=8,67 kg.
=
78 52

3) Τα ποσά βάρος σταφυλιών και βάρος μούστου είναι ανάλογα. Τα 6 βαρέλια χωράνε 6∙350=2100 kg.

28
kounadis DdiorthwsH.indd 28

10/8/2009 1:54:01 μμ

Βάρος σταφυλιών (kg)
Βάρος μούστου (kg)

100
80

x
2100

100
x
ή 80x=210.000 ή x=210.000:80=2625 kg.
=
80 2100

4) Τα ποσά ημέρες εργασίας και αμοιβή είναι ανάλογα.
Ημέρες εργασίας
Αμοιβή (€)

1ος εργάτης
4
x

Και οι 2 εργάτες
9
270

1

4
9
4
1
ή =
ή x=4∙30=120 €. Ο δεύτερος εργάτης πήρε 270 – 120=150 €.
=
30
x 270
x 30
5) Τα ποσά θαλασσινό νερό και αλάτι είναι ανάλογα.
Θαλασσινό νερό (kg) 100 x 100 x
ή 3x=100 60 ή 3x=6.000 ή x=6.000:3=2.000 kg.
=
Αλάτι (kg)
3
60
3
60

6) Τ α ποσά έκταση σε στρέμματα και παραγωγή καλαμποκιού
Έκταση σε στρέμματα 15 8
σε τόνους είναι ανάλογα. Τα στρέμματα και των δύο ήταν
Καλαμπόκι σε τόνους 14 x
8+7=15 και από αυτά παράχθηκαν 14 τόνοι καλαμπόκι.
8 15
ή 15x=8∙14 ή 15x=112 ή x=112:15=7,47 τόνοι περίπου ήταν η παραγωγή από το χωράφι
=
x 14
15
του γείτονα, που θα πάρει όμως το 15%, δηλαδή
⋅ 7, 47 = 1,12 τόνους. Ο ίδιος ο γεωργός
100
θα πάρει 14 – 1,12= 12,88 τόνους.
7) α) Τα ποσά ωμό κρέας και ψημένο κρέας είναι ανάλογα. Η απώλεια σε κιλά είναι 2,5–1,9=0,6 κιλά.
2, 5 100
Ωμό κρέας (kg) 2,5 100
ή 2,5x=100∙0,6 ή 2,5x=60 ή x=60:2,5=24%.
=
0, 6
x
Απώλεια (kg)
0,6
x
β) Ωμό κρέας (kg)
Ψημένο κρέας (kg)

2,5
1,9

8)
Πριν την αύξηση
Μετά την αύξηση

100
175

x
2,3

2, 5
x
ή 1,9x=2,5∙2,3 ή
=
1, 9 2,3
1,9x=5,75 ή x=5,75:1,9=3,026 κιλά περίπου.

Μηνιαία κάρτα
12 €
x€

100 12
ή 100x=12∙175 ή 100x=2100 ή x=2100:100=21 €.
=
175 x
Εισιτήριο
Πριν την αύξηση
Μετά την αύξηση

100
150

0,7 €
x€

100 0, 7
ή 100x=0,7∙150 ή 100x=105 ή x=105:100=1,05 €. Ο εργαζόμενος παίρνει 20∙2=40
=
150
x
φορές το λεωφορείο το μήνα, οπότε θα πληρώνει 40∙1,05=42 €. Άρα τον συμφέρει η κάρτα.

29
kounadis DdiorthwsH.indd 29

10/8/2009 1:54:02 μμ

9) Τα ποσά κεφάλαιο και τόκος είναι ανάλογα. Ονομάζουμε x το αρχικό κεφάλαιο.
Κεφάλαιο
Τόκος

x
1.000 €

x
100
ή x=10∙1000=10.000 €.
=
1000 10

100 €
10 €

Αφού το επιτόκιο μειώθηκε κατά 20%, μειώθηκε

20
⋅ 10 =2% και έγινε 10% - 2%=8%. Με αυτό
100

8
=800 €.
100
Έστω ω το κεφάλαιο που πρέπει να έχουμε για να πάρουμε τόκο 1.000 € όταν το επιτόκιο είναι 8%, τότε
το επιτόκιο ο τόκος θα είναι 10.000 ⋅

Κεφάλαιο
Τόκος

100
8

ω
1.000

100
ω
ή 8ω=100∙1000 ή 8ω=100.000 ή ω=100.000:8=12.500 €. Άρα το κεφάλαιό μας
=
8
1000
2.5 00
25
=25%.
πρέπει να αυξηθεί κατά 12.500 – 10.000=2.500 €, δηλαδή
=
10.0 00 100
10) Αν x το ποσοστό % των οικογενειών με 0 παιδιά, έχουμε
Σύνολο
200
100%

Οικογένειες
Ποσοστό

200 10
ή 200x=10∙100 ή 200x=1.000 ή
=
100 x
x=1.000:200 ή x=5%.

Με 0 παιδιά
10
x

Με παρόμοιο τρόπο συμπληρώνουμε τον υπόλοιπο πίνακα.
Με 1 παιδί Με 2 παιδιά Με 3 παιδιά Με 4 παιδιά
Οικογένειες
40
80
50
15
Ποσοστά
20%
40%
25%
7,5%

Πάνω από 4 παιδιά
5
2,5%

Α.6.6. Αντιστρόφως ανάλογα ποσά
1) α) Λ β) Σ γ) Σ δ) Σ ε) Σ στ) Λ
2) α) διαιρείται δια του 2
β) καμπύλη που ονομάζεται υπερβολή.
3) Δύο ποσά είναι αντιστρόφως ανάλογα όταν το γινόμενο των αντιστοίχων τιμών τους είναι σταθερό.
1
α) Ναι, γιατί x∙y=2 β) Ναι, γιατί x∙y=2,5 γ) Όχι, γιατί
⋅ 100 ≠4∙1 δ) Όχι, γιατί 3∙9≠6∙5.
100
4) α) Θα πρέπει το γινόμενο των αντιστοίχων τιμών να είναι πάντοτε ίσο με 1∙3,5=3,5.
x

0,2

0,5

0,7

1

1,4

2

2,3

3

y

17,5

7

5

3,5

2,5

1,75

1,52

1,16

x

4

10

12

y

0,875

0,35

0,29

30
kounadis DdiorthwsH.indd 30

10/8/2009 1:54:02 μμ

β)

y
9
8
7
6
5
4
3
2
1

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

x

5) Τα ποσά αριθμός εργατών και ημέρες εργασίας είναι αντιστρόφως ανάλογα.
Εργάτες
Ημέρες

20
10

x
8

8∙x=20∙10 ή 8x=200 ή x=200:8 ή x=25. Θα χρειαστούν 25 εργάτες.

6) Επειδή τα ποσά είναι αντιστρόφως ανάλογα, αν με x ονομάσουμε τον αριθμό από τα καφάσια
των 20 kg, έχουμε ότι 20∙x=50∙12 ή 20x=600 ή x=600:20=30. Άρα θα χρειαστούν 30 καφάσια
των 20 kg. Τα 50 καφάσια των 12 kg στοιχίζουν 50∙0,28=14 € και τα 30 καφάσια των 20 kg
στοιχίζουν 30∙0,46=13,8 €. Άρα συμφέρει η συσκευασία των 20 kg.
20
1600
=16 lt, δηλαδή είναι
⋅ 80 =
100
100
80+16=96 lt. Τα ποσά ημερήσια κατανάλωση και αριθμός ημερών είναι αντιστρόφως ανάλογα.

7) Όταν το κρύο δυναμώνει η ημερήσια κατανάλωση αυξάνεται σε
Ημερήσια κατανάλωση (lt)
Ημέρες

80
30

96
x

96∙x=80∙30 ή 96x=2400 ή x=2400:96=25 ημέρες.

Επαναληπτικές ερωτήσεις αυτοαξιολόγησης
Α. Ασκήσεις Σωστού ή Λάθους
1) Σ 2) Λ 3) Σ 4) Σ 5) Λ 6) Λ 7) Λ

Β. Ασκήσεις συμπλήρωσης κενού
1) λόγος 2) κλίμακα 3) πενταπλασιάζεται 4) συντελεστής αναλογίας
5) ευθεία που περνάει από το σημείο Ο(0,0)

31
kounadis DdiorthwsH.indd 31

10/8/2009 1:54:03 μμ

6) Συμπληρώνουμε τα κενά ώστε τα πηλίκα των αντιστοίχων τιμών να ισούται με 15:4=3,75.
x
2
4
8
15
16
y
7,5
15
30
56,25
60
7) αντιστρόφως ανάλογα
8) Συμπληρώνουμε τα κενά ώστε τα γινόμενα των αντιστοίχων τιμών να ισούται με 2∙8=16.
x
2
1
0,5 4
8
y
8
16
32
4
2
9) x
y
x
y

1
2
1,5
1

2
3

3
4
3
2

Δεν είναι σχέση αναλογίας αφού
4,5
3

Είναι σχέση αναλογίας αφού

1 2
≠ . y=x+1.
2 3
1 3 4, 5
y 2
2
με α= = . Άρα y= x.
= =
1, 5 2
3
x 3
3

Κεφάλαιο 7ο – Θετικοί και αρνητικοί αριθμοί
Α.7.1. Θετικοί και αρνητικοί αριθμοί (Ρητοί αριθμοί) –
Η ευθεία των ρητών – Τετμημένη σημείου
1) α) θετικοί, αρνητικοί β) ομόσημοι, ετερόσημοι γ) θετικοί, αρνητικοί.
2) Θετικοί αριθμοί: +5, +8, 7, 18. Αρνητικοί αριθμοί: – 3,1 , – 20 , – 3.
3) α) Σ β) Λ γ) Σ δ) Σ ε) Λ
4) α 
) ομόσημοι β) Επειδή το 0 δεν είναι ούτε θετικός ούτε αρνητικός αριθμός δεν μπορούμε
να αποφασίσουμε γ) ομόσημοι δ) ομόσημοι ε) ετερόσημοι στ) ετερόσημοι ζ) ομόσημοι
η) ετερόσημοι θ) όπως στο β) δεν μπορούμε να αποφασίσουμε ι) ομόσημοι.
5) α) +50.000 β) -78.000 γ) +500 δ) -1 ε) -30
6) ΜΥΣΤΙΚΟ
7) α) Προσθέτουμε τις αποστάσεις των Α και Β από το Ο, δηλαδή 5+8=13 και διαιρούμε δια του 2,
13:2=6,5. Άρα η τετμημένη του μέσου Μ είναι +6,5.
β) Προσθέτουμε τις αποστάσεις των Α και Β από το Ο, δηλαδή 4+13=17 και διαιρούμε δια του
2, 17:2=8,5. Άρα η τετμημένη του μέσου Μ είναι -8,5.

Α.7.2. Απόλυτη τιμή ρητού – Αντίθετοι ρητοί – Σύγκριση ρητών
1) α) απόλυτη τιμή, μη αρνητικός (θετικός ή μηδέν)
β) αντίθετοι γ) αρνητικός, +6 ή –6 δ) μικρότερη ε) μικρότερη.

32
kounadis DdiorthwsH.indd 32

10/8/2009 1:54:03 μμ

2) Αριθμός
Απόσταση του σημείου που αντι­
στοιχεί από την αρχή του άξονα

–2,73

+7,66

–1,05

0

+8,07

–8

2,73

7,66

1,05

0

8,07

8

3) α) Σ β) Λ γ) Σ δ) Σ ε) Λ
4) α) +7, 25 = 7, 25 β) −2, 5 = 2, 5 γ) +16 = 16 δ) −20, 05 = 20, 05 ε) −58 = 58
5) α) –100, +100 β) –21,7 , +21,7 γ) 0 δ) –7,03 , +7,03 ε) –5,2 , +5,2
6) Αριθμός
Αντίθετος
Απόλυτη τιμή

+1
–1
1

+2
–2
2

–2
+2
2

–19
+19
19

+8
–8
8

–12
12
12

+7
–7
7

–7
+7
7

7) Σ υμμετρικά ως προς την αρχή του άξονα είναι τα σημεία με τετμημένες –3 και +3, αφού
−3 = +3 = 3 και τα σημεία με τετμημένες –9 και +9, αφού −9 = +9 = 9 .
8)

-69

-39,75

+15

+52,25 +70

O

χ

-70 -60 -50 -40 -30 -20 -10 0 10 20 30 40 50 60 70
-20,5
+43
-68,25

9) α) +41>+38 β) 9<11 γ) –3<–2 δ) –9>–16 ε) 7>–8 στ) 0>–3 ζ) 0<+4
10) α) 11 > −11, 11 = 11 , − 11 < 11
β) −3 < +3, 3 = 3 , − 3 < 3 . Η απόλυτη τιμή ενός θετικού αριθμού είναι ο ίδιος ο αριθμός
ενώ ένας αρνητικός αριθμός είναι μικρότερος από την απόλυτη τιμή του.
11) −10 < −8 < −4 < −3 < −2 < 0 < +5 < +7 < +15
12) α) > β) < γ) > δ) > ε) = στ) = ζ) = η) > θ) > ι) >
13) α) −12, −11, −10, −9 β) Για καμία τιμή του x γ) −1, 0, +1, +2, +3, +4

Α.7.3. Πρόσθεση ρητών αριθμών
1) α) Λ β) Λ, (+7)+(–10)= –3 γ) Σ δ) Λ, (+5)+(–1)=+4 ε) Σ
2) α) +10,2 β) +9,1 γ) +100 δ) +14 ε) +16 στ) –6 ζ) –6,5 η) –12 θ) –15 ι) –20
3) α) –2,1 β) +0,96 γ) +94,6 δ) +8,8 ε) –1,5 στ) +1 ζ) +3,9 η) +2,3 θ) +4,5 ι) +7,4

33
kounadis DdiorthwsH.indd 33

10/8/2009 1:54:04 μμ

4)

+
–5
+9
–4
–21

+4
–1
+13
0
–17

–8
–13
+1
–12
–29

–11
–16
–2
–15
–32

+17
+12
+26
+13
–4

5) α) (+6)+(–8)= –2 β) (+5)+(–5)=0 γ) (+7)+(+9)= +16 δ) (–9)+(–8)= –17 ε) (+6)+(+5)= +11
6) Τ ο πρώτο τετράγωνο είναι μαγικό αφού το άθροισμα των γραμμών, των στηλών και των
διαγωνίων του είναι ίσο με 0. Το δεύτερο δεν είναι, γιατί αν για παράδειγμα αθροίσουμε τους
αριθμούς της 1ης γραμμής θα βρούμε (+1,1)+(+2,4)+(–2,5)=1 και αν αθροίσουμε τους αριθμούς
της 1ης διαγωνίου θα βρούμε (+1,1)+(+3,5)+(+5,9)=10,5.
7) α) (−3, 8) + (−5, 4) + (+2, 8) + (+8, 2) = (−9, 2) + (+11) = +1,8
β) (−3, 5) + (−9, 99) + (−15, 75) + (+2, 5) + (20, 75) + (+9, 99) =(−19, 25) + (+23, 25) = +4
 4   3   13 
8) α)  +  +  −  +  −  = (+1) + (−1) + (−1) = 0 + (−1) = −1
 4   3   13 
 5   7   1 
4
3
1
 20   21   1 
β)  −  +  +  +  −  =  −  +  +  +  −  =
 7   5   35   35   35   35 

 

 
 20   1   21   21   21 
−  + −  + +  = −  + +  = 0
 35   35   35   35   35 
Α.7.4. Αφαίρεση ρητών αριθμών
1) α) Λ β) Λ γ) Λ δ) Λ ε) Σ στ) Λ ζ) Σ
2) α) 5 − (−7) = 5 + 7 = 12 β) −8 − (+8) = −8 + (−8) = −16
γ) −2 − (−15, 2) = −2 + (+15, 2) = −13, 2 δ) 14,55 − 18, 45 = −3, 9 ε) 0
3) α) 3+2+9=14 β) 20+10 –10=20 γ) 3–2+5–6=0
4) α) ( + 5) − (+3) + (+8) = (+5) + (−3) + (+8) = (+5) + (+8) + (−3) = (+13) + (−3) = +10
β) (–25)+(– 4)–(–10)= (–25)+(– 4)+(+10)=(–29)+(+10)= –19
γ) (+12)+(+2)–(–8)=(+12)+(+2)+(+8)= +22
5)

α
+3
+18
–2
–9

β
–8
–8
–5
+15

α+β
–5
+10
–7
+6

α–β
+11
+26
+3
–24

34
kounadis DdiorthwsH.indd 34

10/8/2009 1:54:05 μμ

6) α) x=(–18)–(–8) ή x=(–18)+(+8) ή x= –10 β) x=(–14)–(+12) ή x= (–14)+(–12) ή x= –26
4
2
7 5
7 10
3
5
2 5
8 5 13
γ) x = − ή x = −
ή x=−
δ) x = 2 + ή x = + ή x = + =
8 4
8 8
8
4
1 4
4 4 4
7)

α
7
3
2
4
–5,55
3

β
3
1
3
4
–2,45
–2,1

α–β
4
1

2
–3,1
+5,1

β–α
–4
1
+
2
+3,1
–5,1

Παρατηρούμε ότι οι αριθμοί των δύο τελευταίων
στηλών είναι αντίθετοι.

8) 1ος τρόπος. πράξεις μέσα στις παρενθέσεις.
2ος τρόπος. απαλοιφή παρενθέσεων και στη συνέχεια πράξεις.
α) 1ος τρόπος. 11–10+5–13=11+5–10–13=16–23= –7.
2ος τρόπος. 11–12+2+10–5–8–5=11+2+10–12–5–8–5=23–30= –7.
β) 1ος τρόπος. –11,1+14,8–(–3,7)= –11,1+14,8+(+3,7)=–11,1+18,5= +7,4.
2ος τρόπος. –13,7+2,6+14,8+8,7–5= –13,7–5+2,6+14,8+8,7= –18,7+26,1= +7,4.
2 

1  2   7 5  1  1   7 10 
+
= − −  −  +  =
γ) 1ος τρόπος. −  −  −
6  4   12 6  6  2   12 12 


2  6 
1
1
17 2 6 17 8 17
9
3
= + +  − = + − = − = − = − .
6  2  12 12 12 12 12 12
12
4


2 3 3
2
1 3 5 7 5 2 9 15 7 10
2ος τρόπος. − + − − = − + − − =
6 4 4 12 6 12 12 12 12 12
2 15 9 7 10
17 26
9
3
= + − − − =+ −
=− =− .
12 12 12 12 12
12 12
12
4
9)

x

3,5

2

1,89

y

–1,5

4,3

–4,78

z

–2

–2,3

3,11

x+y+z

0

4

0,22

x–y–z

7

0

3,56

1
4
1

4
1
1
2
–1

A.7.5. Πολλαπλασιασμός ρητών αριθμών
1) α) + β) – γ) μεταβάλλεται δ) 1 ε) αρνητικών

35
kounadis DdiorthwsH.indd 35

10/8/2009 1:54:07 μμ

2) α) +1 β) +30 γ) +0,6 δ) 0 ε) –20015 στ) –725 ζ) −

3
10

3) Εφαρμόζουμε κάθε φορά την επιμεριστική ιδιότητα.
α) –5∙27+2∙27=(–5+2)∙27= –3∙27= –81
β) 10,35(–25)+9,65(–25)= (10,35+9,65)(–25)=20∙(–25)= –500
6
6
6
6 
 6
γ) − (−10) +  −  (+3) = − (−10 + 3) = − (−7) = +  ⋅ 7  = 6
7
7
7
7 
 7
4)

–1

–2
–3,2
3
+
2
+10

+2
+3,2
3

2
–10

1
2
+1
+1,6
3

4
–5

0

+2

+3

0
0

–4
–6,4

0

+3

0

+20

–6
–9,6
9
+
2
+30

5) α) –7(2–5)= –7(–3)= +21
 2 4

1 1 1
 2 4 1
β) ( 0, 25 − 0, 05) ⋅  − + −  = 0, 2 ⋅  − + −  =
 4 2 8 
 8 8 8


1
2 1
= 0, 2 ⋅  −  = 0, 2 ⋅ = 0,2∙0,125=0,025
8
8 8
 3 2 
1 1
1
3 2
γ) −10 − 6  −  = −10 − 6  −  = −10 − 6 ⋅ = −10 − 1 = −11
 2 3 
6
6 6


6) α) (5+α)(2+β)=5∙2+5∙β+α∙2+α∙β=10+5β+2α+αβ
β) (α+7)(α–7)=α∙α–α∙7+7∙α–7∙7=α2+7α–7α–49=α2–49
γ) (α–3)(β–3)=α∙β–α∙3–3∙β+3∙3=αβ–3α–3β+9
δ) (γ+8)(δ+5)=γ∙δ+γ∙5+8∙δ+8∙5=γδ+5γ+8δ+40
7) α) +(1∙1)= +1 β) –(1∙1∙1)= –1 γ) +(1∙1∙1∙1)= +1
8) Α=(3–1)(3+1)(3–2)(3+2)=2∙4∙1∙5=40
Β=2∙(2–3)(2+3)(2–5)(2+5)=2∙(–1)∙5∙(–3)∙7= +210
Γ=0,5(2∙0,5–1)(3∙0,5+1)(4∙0,5–2)(0,5+2)(0,5–2)=
=0,5(1–1)(1,5+1)(2–2)∙2,5∙(–1,5)=0,5∙0∙2,5∙0∙2,5∙(–1,5)=0
9) 1η γραμμή: Α=xyz= –2∙0,5∙(+1)= –1.

Β=yxω=0,5∙(–2)(–3)=0,5∙6=3.

Γ=xΑ–Β=(–2)(–1)–3=+2–3= –1.

ΑΒ+Γ=(–1)3+(–1)= –3–1= –4.

36
kounadis DdiorthwsH.indd 36

10/8/2009 1:54:08 μμ

 1
2η γραμμή: Α=xyz=  −  ⋅ 6 ⋅ (−4) = −3 ⋅ (−4) = +12.
 2
 1
Β=yxω=(+6) ⋅  −  ⋅ (−0, 3) = +(3 ⋅ 0, 3) = 0, 9.
 2
 1
Γ=xΑ–Β=  −  ⋅ (+12) − 0, 9 = −6 − 0, 9 = −6, 9.
 2

ΑΒ+Γ=12∙0,9+(–6,9)=10,8–6,9=3,9.
 3
3η γραμμή: Α=xyz=(−2) ⋅  +  ⋅ 0, 2⋅ = −3 ⋅ 0, 2 = −0, 6.
 2
 3
Β=yxω=  +  ⋅ (−2) ⋅ (−7) = (−3)(−7) = +21.
 2

Γ=xΑ–Β=(–2)(–0,6)–(+21)=1,2–21= –19,8.
ΑΒ+Γ=(–0,6)(+21)+(–19,8)= –12,6–19,8= –32,4.
Συμπληρώνουμε τώρα τον πίνακα.
x
y
z
ω
Α
–2
0,5
+1
–3
–1
1

+6
–4
–0,3
+12
2
3
+
0,2
–7
–0,6
–2
2

Β
3

Γ
–1

ΑΒ+Γ
–4

0,9

–6,9

3,9

21

–19,8

–32,4

Α.7.6. Διαίρεση ρητών αριθμών
1) α) + β) – γ) διαιρετέο , διαιρέτη δ) λόγος.
2) α) +(15,15:3)= +5,05 β) +(4,5:1,5)= +3 γ) –(81:0,9)=–90 δ) –(49:7)= –7
3)

x
−7
3

y
5
−6

x+y
19

6

x–y
3

2

xy
35
18

1,7

2,3

4

–0,6

3,91

4
5

–1

9
5

+

1
5

4
5

x:y
42 14
=
15 5
17
23
4
5

10
−0, 75
= 10 : 0, 25 = 40 β)
= +(0, 75 : 0, 5) = 1, 5
0, 25
−0, 5
−120
−120
γ)
=
= +(120 : 20) = 6
(−12) + (−8) −20

4) α)

 16 8  16 3 48 6
 1   2   16   8 
δ)  −3  :  −2  =  −  :  −  = +  :  = ⋅ =
= .
 5 3  5 8 40 5
 5  3  5   3

37
kounadis DdiorthwsH.indd 37

10/8/2009 1:54:09 μμ

74
β) x=(–49):(–0,14)= +350
3
12
 4 2
4 2
4 3
γ) x=12:(–2)= –6 δ) x=  −  : ή x= −  :  ή x= −  ⋅  ή x= − = −1
12
 6 3
 6 3
6 2

5) α) x=74:(–3)= −

5 3
1  2   12 
1 1 4
2 4
10 12 −10 + 12 2
6) α) − +  −  −  −  = − − + = − + = − + =
=
3  6   15 
3 3 5
3 5
15 15
15
15
(−2)(−5)(−1)
2⋅5⋅1
10
β) −
=−
= − = −1
−10
10
10
2 2 4
 −7 5   3   −7 5   3   −7 + 5   3   2   3 
γ)  −  :  −  =  +  :  −  = 
 : −  = −  : −  = + ⋅  =
3 3 9
 3 −3   2   3 3   2   3   2   3   2 

7
−15 
8
 8   7 15 
7)  8 ⋅

 (−8) + (−27) ⋅  −  =  −  (−8) + 27 ⋅ =
8

−8 
9
 9 8 8 
64

3
8
 8
=  −  (−8) + 27 ⋅ = (−1)(−8) + 3 ⋅ 8 =8+24=32
9
 8
Α.7.7. Δεκαδική μορφή ρητών αριθμών
1) α) –(15:10)= –1,5 β) 5:8=0,625 γ) 13:14= 0, 9285714
δ) 20:11= 1, 81 ε) 32:31= 1, 032258064516129
5792 5792:4 1448
β) Αν x=2, 8 έχουμε x=2,8888... ή 10x=28,888... ή 10x=28+0,888...
=
=
100
100:4
25
26
ή 10x=28+(2,888...–2) ή 10x=28+(2, 8 –2) ή 10x=28+x–2 ή 10x–x=26 ή 9x=26 ή x = .
9
γ) Αν x= 3, 83 έχουμε x=3,838383... ή 100x=383,8383... ή 100x=383+0,8383... ή
380
.
100x=383+(3,838383... –3) ή 100x=383+x–3 ή 100x–x=380 ή 99x=380 ή x =
99
δ) Α 
ν x= 7, 4561 έχουμε x=7,4561561561... ή 10.000x=74.561,561561... ή
10.000x=74.561+0,561561... Αλλά x=7,4561561561... ή 10x=74,561561... ή
10x=74+0,561561... Οπότε 10.000x–10x=(74.561+0,561561...)–( 74+0,561561...) ή
9.990x=74.561+0,561561... – 74–0,561561... ή 9.990x=74.561–74 ή 9.990x=74.487 ή

2) α)

x=

74487 74487 : 3 24829
=
.
=
9990 9990 : 3
3330

ε) Αν x=15,3 99 έχουμε x=15,39999... ή 100x=1.539,999... ή 100x=1.539+0,999...
Αλλά x=15,39999... ή 10x=153,999... ή 10x=153+0,999...
Οπότε 100x–10x=(1.539+0,999...) – (153+0,999...) ή 90x=1.539+0,999... –153–0,999... ή
90x=1.539–153 ή 90x=1.386 ή x=

1386 1386 : 18 77
=
= .
90
90 : 18
5

3) α) 3 β) 7,7 γ) 7,326

38
kounadis DdiorthwsH.indd 38

10/8/2009 1:54:11 μμ

Α.7.8. Δυνάμεις ρητών αριθμών με εκθέτη φυσικό
1) α 
) θετικός β) άρτιο γ) αρνητικό δ) άθροισμα ε) τη διαφορά του εκθέτη του διαιρέτη από τον
εκθέτη του διαιρετέου. στ) κάθε παράγοντα ζ) κάθε όρο η) γινόμενο
2)
3+5

(3+5)

Άθροισμα
των 3 και
52

Τετράγωνο
του
αθροίσματος
3 και 5

28

64

2

2

3∙5

(3∙5)

2

3–5

2

(3–5)

2

2

Τετράγωνο
Γινόμενο
Διαφορά Τετράγωνο
του
των 3 και
των 3 και της διαφοράς
γινομένου 3
52
52
του 3 πλην 5
επί 5

75

225

–22

4

2

32
5

3
 
5

Πηλίκο
των 32
και 5

Τετράγωνο
του πηλίκου
3 δια 5

1,8

0,36

3) Α=(−1) + 1 + (−1) + 1 + (−1) = 0 + 0 + (−1) = −1 .
 
0

0

Β=32∙625–25∙1.024+87,5∙64=20.000–25.600+5.600= –5.600+5.600=0.
5

4

3

 −6   8   10 
Γ= −   −   +   = −(−2)5 − (−2)4 + (−2)3 =–(–32)–(+16)+(–8)= +32–16–8=16–8=8.
 3   −4   −5 

Α.7.9. Δυνάμεις ρητών με εκθέτη ακέραιο
2

2 

2
2
2
1
2
9
 1 2
 1 4  3
1) 1η γραμμή. (α+β)2=  −  =  −  =  −  = . (αβ)2=  ⋅  = 12 = 1 .
 2 1   2 2   2 
4
2 1


2
 1 
2
2
α  2   1
1

=
=

   −2  
 = .
β
4
16

  
 
 1 
−2

2

 2
 1
(−α)−2 =  −  =  −  = 22 = 4.
 1
 2

5

2
 1 
(γβ)−1 = (−2)  −   =   = .
2
5
 5 

−1

2

−1

2

2

 1 1  2 1  3 9
2η γραμμή. (α+β)2=  − −  =  − −  =  −  = .
 1 2  2 2  2 4

2
 −1 
2
2
2
2
1 α   2

 1   1 

(αβ)2= ( −1) ⋅  −   =   = .   =  1  =   = 4.
4  β   −1   1 
 2   2 

 2 
−1
−1
4
 1  3 
−2
 3
−2
−1
(−α) = ( −1) = 1. (γβ) =  −  ⋅  =  −  = − .

3
 4
 2  2 

39
kounadis DdiorthwsH.indd 39

10/8/2009 1:54:13 μμ

3η γραμμή. (α+β)2=(10–10)2=02=0. (αβ)2=[10∙(–10)]2=(–100)2=10.000.
2

2

2

 α   10 
1
2
−2
 1
−2
= 0, 01.
 = ( −1) = 1. (−α) = ( −10 ) =  −  =
  =
 10  100
 β   −10 
−1
−1
 1
(γβ)−1 = [(−10) ⋅ 0, 01] = (−0, 1)−1 =  −  = −10 .
 10 

Συμπληρώνουμε τώρα τον πίνακα.
(α+β)

2

1η γραμμή
2η γραμμή
3η γραμμή

9
4
9
4
0

(αβ)

2

1
1
4
10.000

α
 
β
1
16

2

(−α)−2
4

4

1

1

0,01

(γβ)−1
5
2
4

3
–10

2) Α=(–1)+1+(–1)+1+(–1)+1=0+0+0=0.
Β=(–2)10(–3)-4+[(23,5)2(23,5)-2]5=210(–3)-4+[(23,5)2-2]5=
1
1024
1024 81 1105
= 210 ⋅ 4 + 15 =
+ 1=
+ =
.
81
81
81
3
81
−5
−4
−3
5
4
3
 5 
 16 
 −6 
 −12   −32   −10 
5
4
3
=


+
Γ=   + 


 =(−2) + (−2) − (−2) =

 

 
 −10 
 −32 
 12 
 6   16   5 
= –32+16–(–8)= –16+8= –8.
1
1
= 10−1 είναι δύναμη του 10. Το 103∙5∙2=103∙10=104 είναι δύναμη του 10. Το 3 = 10−3
10
10
είναι δύναμη του 10. Το 103+102=1.000+100=1.100 δεν είναι δύναμη του 10.

3) Το

4) 1η στήλη. x=10–3 , x–3=(10–3)–3=109 , x3=(10–3)3=10–9, x–1=(10–3)–1=103.
2η στήλη. x=10–2 , x–3=(10–2)–3=106 , x3=(10–2)3=10–6, x–1=(10–2)–1=102.
3η στήλη. x=10–1 , x–3=(10–1)–3=103 , x3=(10–1)3=10–3, x–1=(10–1)–1=10.
4η στήλη. x= –10 , x–3=(–10)–3 , x3=(–10)3= –103, x–1=(–10)–1= –10.
5η στήλη. x= –100=–102 , x–3=(–102)–3= –10–6 , x3=(–102)3= –106 , x–1=(–102)–1= –10–2.
1
6η στήλη. x= 2∙104 , x–3=(2∙104)–3= 2–3∙104∙(–3) = ∙10–12 , x3=(2∙104)3= 23∙104∙3 =8∙1012 ,
8
1
x–1= (2∙104)–1= 2–1∙104∙(–1) = ∙10–4.
2
1
1
–3
–3
–3 –3
⋅ 109 ,
7η στήλη. x= 5∙10 , x =(5∙10 ) = 5–3∙10(–3)∙(–3) = 3 ∙109=
5
125
1
x3=(5∙10–3)3= 53∙10–9 =125∙10–9 , x–1= (5∙10–3)–1= 5–1∙103 = ∙103.
5
−3
3
−1
1 −3  1 
1 −1  1 
 1
3
3
8η στήλη. x= , x =   = 2 = 8 , x =   = , x =   = 21 = 2 .
2
2
2
2 8

40
kounadis DdiorthwsH.indd 40

10/8/2009 1:54:15 μμ

−3

3

−1

3

3
8
2
2
3
3
 3  27
9η στήλη. x= , x −3 =   =   =
, x 3 =   = , x −1 =   = .
2
8
3
 3  27
2
2
2
−3

3

−1

3

1
1
 5
 1
 1
 1
, x −1 =  −  = −5 .
10η στήλη. x= − , x −3 =  −  =  −  = −125, x 3 =  −  = −
5
125
 1
 5
 5
 5
5)


10–3
10–2
10–1
100
101
102
103

10–3
10–6
10–5
10–4
10–3
10–2
10–1
1

10–2
10–5
10–4
10–3
10–2
10–1
1
10

10–1
10–4
10–3
10–2
10–1
1
10
102

100
10–3
10–2
10–1
1
10
102
103

101
10–2
10–1
1
10
102
103
104

102
10–1
1
10
102
103
104
105

103
1
10
102
103
104
105
106

Α.7.10. Τυποποιημένη μορφή μεγάλων και μικρών αριθμών
1) α) 3,844∙108 m β) 4,5∙109 έτη γ) 1,496∙108 km
2) To 1 gr υδρογόνου περιέχει

1
1
1
=
⋅ −27 = 0, 5988 ⋅ 1027 = 0, 5988 ⋅ 10 ⋅ 1026 =
−27
1, 67 ⋅ 10
1, 67 10

=5,988∙1026, δηλαδή περίπου 6∙1026 άτομα.
3) α) 10–14 cm β) 9,7∙10–23 gr
Επαναληπτικές ερωτήσεις αυτοαξιολόγησης
Α. Ασκήσεις Σωστού ή Λάθους
1) Σ 2) Λ 3) Λ 4) Λ 5) Σ 6) Σ 7) Λ 8) Σ 9) Λ 10) Σ

Β. Ασκήσεις συμπλήρωσης κενού

1) α) + , – , – , + β) – , – , + , – γ) + , – , – , + δ) – , + , – , –
2) Ε>Γ>Α>Β>Δ
3) α) 1 + (−2) + 3 + (−4) + ... + 49 + (−50) = (−1) + (−1) + ... + (−1) =25(–1)= –25.
 
 

 
−1

−1

−1

25 προσθετέοι

β) 1 + (−2) + 3 + (−4) + ... + 197 + (−198) + 199 =
 
 


−1

−1

−1

=(−1) + (−1) + ... + (−1) + 199 = 99 ⋅ (−1) + 199 = −99 + 199 =100.

99 προσθετέοι

41
kounadis DdiorthwsH.indd 41

10/8/2009 1:54:16 μμ

4) ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ
5) α) 3 τρόποι: (–6,5)∙3,5= –22,75, (–6,5)∙(–4,5)=29,25, (–4,5)∙3,5= –15,75.
β) Ο αριθμός 15,75.
6)

–27.000
–300
90
–20
15
–5
–3

4
7)

1
–1

–1

2
–2

2

6

–2 0,5 –8
–1
–4
4

–2
–3
–15

5

–0,2
–1

15

–1
0,2

–0,2
–3

Γ. Ασκήσεις αντιστοίχησης
α) • (+14)+(–17)= –3 → (–22)+(+19)
• (–12)+(–8)= –20 → (+3)+(–23)
• (+11)+(–9)=2 → (–19)+(+21)
• (–5)+(+25)=20 → (+37)+(–17)
• (–16)+(+16)=0 → (+11)+(–11)
β) • (+13)–(–18)=31 → (–2)–(–33)
• (+11)–(+3)=8 → (+17)–(+9)
• (–5)–(+25)= –30 → (–37)–(–7)
• (–16)–(–16)=0 → (+13)–(+13)
• (–12)–(–8)= –4 → (+3)–(+7)
γ) • (–2)∙0,5∙9∙10= –90
• 2∙5(–0,9)(–10)=90
• 2(–5)(–9)(–10)= –900
• –2∙5∙9(–10)=900
• 0,2(–5)(–0,9)∙10=9

42
kounadis DdiorthwsH.indd 42

10/8/2009 1:54:16 μμ

Μέρος Β΄ Γεωμετρία
Κεφάλαιο 1ο – Βασικές Γεωμετρικές έννοιες
Β.1.1. Σημείο – Ευθύγραμμο τμήμα–Ευθεία – Ημιευθεία – Επίπεδο – Ημιεπίπεδο
1) α) άπειρα εσωτερικά β) ευθεία γ) ημιευθεία δ) αντικείμενες ε) επίπεδο
2) α) Τα ευθύγραμμα τμήματα είναι:
ΑΒ, ΒΓ, ΓΔ, ΔΑ, ΑΓ, ΒΔ.

Α

β) Τα ευθύγραμμα τμήματα είναι:
ΑΒ, ΒΓ, ΓΔ, ΔΕ, ΕΑ, ΑΓ, ΑΔ, ΒΔ, ΒΕ, ΓΕ.

Α

Β

Β

Ε

Γ

Γ

γ) Τα ευθύγραμμα τμήματα είναι:
ΑΒ, ΒΓ, ΓΔ, ΔΕ, ΕΖ, ΖΑ, ΑΓ, ΑΔ,
ΑΕ, ΒΔ, ΒΕ, ΒΖ, ΓΕ, ΓΖ, ΔΖ.

Α

Β

Z

Γ
E

3) Τα ευθύγραμμα τμήματα του σχήματος είναι:
ΚΑ, ΚΒ, ΚΓ, ΚΔ, ΑΒ, ΑΓ, ΑΔ, ΒΓ, ΒΔ, ΓΔ.
4) Με αρχή το Α έχουμε τις αντικείμενες ημιευθείες Αx και Αx΄.
Με αρχή το Β έχουμε τις αντικείμενες ημιευθείες Βx και Βx΄.
5) Η αντικείμενη ημιευθεία της ΑΒx είναι η Αx΄,

η αντικείμενη ημιευθεία της ΒΓy είναι η Βy΄,
η αντικείμενη ημιευθεία της ΓΑz είναι η Γz΄.
z

Α

Β
x

Γ
y

43
kounadis DdiorthwsH.indd 43

10/8/2009 1:54:17 μμ

Β.1.2. Γωνία – Γραμμή – Επίπεδα σχήματα –
Ευθύγραμμα σχήματα – Ίσα σχήματα
 ή ΖΚΑ

 β) ΑΚΖ
 , ΒΚΑ
 ή ΑΚΒ
 , ΗΚΒ
 ή ΒΚΗ
 , ΗΚΖ
 ή ΖΚΗ
1) α) ΑΒΓ
 ή ΓΑΒ

 , ΓΑΔ
 ή ΔΑΓ
 , ΒΑΔ
 ή ΔΑΒ
γ) ΒΑΓ


 .



δ) ΑΒΓ ή ΓΒΑ, ΒΑΓ ή ΓΑΒ, ΑΓΔ ή ΔΓΑ
 και 
 β) Η πλευρά ΑΒ γ) Οι γωνίες Α
2) α) Η γωνία Β
Γ.


3) xOy

 και 
Γ β) Η γωνία 
Γ.
4) α) Οι γωνίες Β
5) α)
ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΑ ΣΧΗΜΑΤΑ
ΓΩΝΙΑ
ΤΡΙΓΩΝΟ
ΤΕΤΡΑΠΛΕΥΡΟ
ΠΕΝΤΑΠΛΕΥΡΟ

1
X

2

ΚΟΡΥΦΕΣ
3
4

5

X
X

1

ΠΛΕΥΡΕΣ
2 3 4
X
X
X

X

5

X

β) 2 σημεία → 1 ευθεία, 3 σημεία → 3 ευθείες, 4 σημεία → 6 ευθείες,
5 σημεία → 10 ευθείες, 6 σημεία → 15 ευθείες.

Β.1.3. Μέτρηση, σύγκριση και ισότητα ευθυγράμμων τμημάτων –
Απόσταση σημείων – Μέσο ευθυγράμμου τμήματος
1) α) απόσταση β) απέχει εξίσου

2) μία μόνο ευθεία

3) 25 cm=25:100=0,25 m. Πουλήθηκαν συνολικά 3,5+0,25+7,95+3,74 m=15,44 m, οπότε περίσσεψαν
65–15,44=49,56 m ύφασμα.
4) Το εμπορικό κέντρο της Αθήνας έχει περίμετρο 619+271+205=1.095 m.
Επειδή 75 cm=75:100=0,75 m, ο πεζός θα κάνει 1.095:0,75=1.460 βήματα.
5) Η περίμετρος του αγρού είναι 4∙15,3=61,2 m. Επειδή 3 dm=3:10=0,3 m και 18 cm=18:100=0,18
m, το συρματόπλεγμα έχει μήκος 60+0,3+0,18=60,48 m, οπότε είναι αρκετό για τη περίφραξη
του αγρού.
6)

Ακτίνα
ΑΦΡΟΔΙΤΗ
ΓΗ
ΑΡΗΣ
ΔΙΑΣ

σε m
6.085.000
6.378.000
3.750.000
71.400.000

σε km
6.085
6.378
3.750
71.400

44
kounadis DdiorthwsH.indd 44

10/8/2009 1:54:19 μμ

7)
cm
dm
m

AB
517
51,7
5,17


420
42
4,2

ΓΔ
84
8,4
0,84

ΔΕ
1250
125
12,50

ΕΑ
76
7,6
0,76

Περίμετρος
2347
234,7
23,47

K
2,5

8) Μ 
ε το υποδεκάμετρο βρίσκουμε τρία σημεία
Κ, Λ και Μ καθένα από τα οποία απέχει 2,7 cm
από το Α.

cm

2,5 cm

Λ

2,
5

cm

A

Μ
9) Με το διαβήτη ή το υποδεκάμετρο βρίσκουμε ότι: α) ΑΓ>ΑΔ β) ΑΒ=ΑΔ
10) ΑΓ=ΑΒ+ΒΓ=2,5+3=5,5 cm. ΒΔ=ΒΓ+ΓΔ=3+2,5=5,5 cm. Άρα ΑΓ=ΒΔ.
11) Το μέσο Ο απέχει 4,2 cm και από το άλλο άκρο Β, οπότε ΑΒ=ΑΟ+ΟΒ=4,2+4,2=8,4 cm.
12) Μ 
ε το υποδεκάμετρο βρίσκουμε ένα σημείο Μ
ώστε ΜΑ=3,3 cm. Βρίσκουμε το μέσο Γ του ΑΒ
και χαράζουμε την ευθεία που περνάει από τα
σημεία Μ και Γ.

3,

5c

m

Μ

A

Γ

Β

Β.1.4. Πρόσθεση και αφαίρεση ευθυγράμμων τμημάτων
1) Με το υποδεκάμετρο μετράμε τα μήκη των ευθυγράμμων τμημάτων ΑΒ, ΒΓ, ΓΔ, ΔΕ και στη
συνέχεια βρίσκουμε το άθροισμα ΑΒ+ΒΓ+ΓΔ+ΔΕ που το συγκρίνουμε με το μήκος του ΖΗ.

B

cm

2,5

cm

A
2,5

2) Η 
περίμετρος του τριγώνου ΑΒΓ είναι
3∙2,5=7,5 cm. Στη συνέχεια πάνω στην
ημιευθεία ΒΓ παίρνουμε ένα σημείο Ε,
ώστε ΒΕ=7,5 cm.

2,5 cm

Γ

7,5 cm

E

45
kounadis DdiorthwsH.indd 45

10/8/2009 1:54:20 μμ

3) 2 cm=2∙10=20 mm.
Το μήκος της τεθλασμένης γραμμής είναι ΑΒ+ΒΓ+ΓΔ+ΔΕ+ΕΖ=16+9+12+14+20=71 mm.
4) ΑΒ=0,4 m=0,4∙100=40 cm, ΒΓ=3 dm=3∙10=30 cm, ΔΕ=380 mm=380:10=38 cm.
Το μήκος της τεθλασμένης γραμμής ABΓΔΕ είναι ΑΒ+ΒΓ+ΓΔ+ΔΕ=40+30+50+38=158 cm.
5) Τοποθετούμε τα σημεία και έχουμε: ΛΜ=ΚΜ – ΚΛ=16–6=10 cm. ΛΝ=ΚΝ – ΚΛ=20–6=14 cm.
ΜΝ=ΚΝ – ΚΜ=20–16=4 cm.
6) Τοποθετούμε τα σημεία και έχουμε:
α) ΑΔ=ΑΒ+ΒΔ=3+5,5=8,5 cm.
β) ΒΓ=ΑΓ – ΑΒ=4,6–3=1,6 cm.
γ) ΑΓ+ΓΔ=ΑΔ=(από το α) ερώτημα)=8,5 cm.
δ) ΑΔ – ΔΒ=ΑΒ=3 cm.
7) Τοποθετούμε τα σημεία και έχουμε: AB=6:6=1 cm, ΒΓ=6:3=2 cm. ΑΓ=ΑΒ+ΒΓ=1+2=3 cm.
ΓΔ=ΑΔ – ΑΓ=6–3=3 cm.
8) Τοποθετούμε τα σημεία και έχουμε: ΒΓ=ΑΒ+4 και ΓΔ=ΒΓ+3=(ΑΒ+4)+3=ΑΒ+7.
Παίρνουμε τότε ότι ΑΔ=ΑΒ+ΒΓ+ΓΔ ή 14=ΑΒ+(ΑΒ+4)+(ΑΒ+7) ή 14=3ΑΒ+11 ή 3ΑΒ=14–11 ή
3ΑΒ=3 ή ΑΒ=1 cm. Οπότε ΒΓ=ΑΒ+4=1+4=5 cm και ΓΔ=ΑΒ+7=1+7=8 cm.
9) Β 
Γ=0,5∙2=1 cm, ΑΒ=2,5∙2=5 cm. Τοποθετούμε τα σημεία και έχουμε: ΒΔ=ΑΔ – ΑΒ=5–2=3 cm
και ΑΓ=ΑΒ+ΒΓ=2+1=3 cm.
10) Τοποθετούμε τα σημεία και έχουμε: ΑΔ=ΑΒ+ΒΓ+ΓΔ=2+1+1,5=4,5 cm.
ΔΕ=ΑΕ – ΑΔ=6,2–4,5=1,7 cm, οπότε ΓΕ=ΓΔ+ΔΕ=1,5+1,7=3,2 cm.
11) α) Έχουμε τις περιπτώσεις:
1η περίπτωση.
Τα σημεία Κ και Λ είναι εσωτερικά του ΑΒ,
δηλαδή ανάμεσα στα Α και Β.

4,5 cm
3 cm

A

Λ

Κ

Β

3,5 cm

Τότε ΑΛ=ΑΒ – ΛΒ=4,5–3,5=1 cm και ΚΛ=ΑΚ – ΑΛ=3–1=2 cm.
2η περίπτωση.
Τα σημεία Κ και Λ δεν περιέχονται στο ΑΒ.

3 cm

Κ

3,5 cm

4,5 cm

A

Β

Λ

Τότε ΚΛ=ΚΑ+ΑΒ+ΒΛ=3+4,5+3,5=11 cm.

46
kounadis DdiorthwsH.indd 46

10/8/2009 1:54:20 μμ

3η περίπτωση.
Το Κ είναι εντός του ΑΒ αλλά το Λ εκτός.

4,5cm

A

4,5 cm

Κ

Β

Λ

3cm

Τότε ΑΛ=ΑΒ+ΒΛ=4,5+3,5=8 cm και ΚΛ=ΑΛ – ΑΚ=8–3=5 cm.
4η περίπτωση.
Το Κ είναι εκτός του ΑΒ αλλά το Λ εντός.

3 cm

Κ

4,5 cm

A

Λ

Β
3,5 cm

Τότε ΑΛ=ΑΒ – ΒΛ=4,5–3,5=1 cm και ΚΛ=ΚΑ+ΑΛ=3+1=4 cm.
β) Στη 2η περίπτωση.
γ) Το ΚΛ δεν είναι ποτέ μεγαλύτερο από 11 cm. Είναι μικρότερο από 11 cm στη 1η , 3η και 4η
περίπτωση.

Β.1.5. Μέτρηση, σύγκριση και ισότητα γωνιών – Διχοτόμος γωνίας
1) Από το άνοιγμα των πλευρών της.
 =76ο. Στη συνέχεια
2) Σ χεδιάζουμε αρχικά τη γωνία xOy
χρησιμοποιώντας μοιρογνωμόνιο γράφουμε μια ημιευθεία
 =56ο.
Οz, ώστε xOy

z

y

76o
56o

O

x

 =215ο,
3) Σ χεδιάζουμε τις γωνίες χρησιμοποιώντας μοιρογνωμόνιο. Για τη μη κυρτή γωνία ω
σχεδιάζουμε αρχικά μια γωνία με μέτρο 360ο – 215ο =145ο, οπότε η υπόλοιπη γωνία είναι η
ζητούμενη. Με τον ίδιο τρόπο εργαζόμαστε και για τον σχεδιασμό της θ =318ο.
4) Μετράμε με το μοιρογνωμόνιο και βρίσκουμε ότι:
 = 45ο, β = 93ο, γ = 323ο, δ = 82ο, ε = 180ο, κ
 = 324ο, λ = 60ο, µ = 140ο.
α
 > δ > γ > β .
5) α

47
kounadis DdiorthwsH.indd 47

10/8/2009 1:54:21 μμ

 <ϕ
 β) ϕ
 < ρ γ) ω
 < ρ δ) ψ
>κ
 ε) ψ
 > λ στ) ψ
 > µ ζ) ρ > θ .
6) α) ω
7) α) Σ χεδιάζουμε τη γωνία των 48ο. Στη συνέχεια γράφουμε
από τη κορυφή της ημιευθεία η οποία να χωρίζει τη γωνία
σε δύο ίσες γωνίες 48ο:2=24ο η καθεμία.
48o
24o
24o

β) Σχεδιάζουμε τη γωνία των 72ο. Στη συνέχεια γράφουμε από τη κορυφή της ημιευθεία η
οποία να χωρίζει τη γωνία σε δύο ίσες γωνίες 72ο:2=36ο η καθεμία.
γ) Σχεδιάζουμε τη γωνία των 144ο. Στη συνέχεια γράφουμε από τη κορυφή της ημιευθεία η
οποία να χωρίζει τη γωνία σε δύο ίσες γωνίες 144ο:2=72ο η καθεμία.

Β.1.6. Είδη γωνιών – Κάθετες ευθείες
1) α) Ορθή β) Πλήρης γωνία
2) Η ευθεία ε είναι κάθετη στην Οx στο σημείο Ο.

3) Οι ευθείες ε1 και ε2 είναι κάθετες
στο τμήμα ΑΒ στα σημεία Α και Β.

χ

ε1

ε

A

ε2

Ο

Β

5) Η ευθεία ε1 είναι κάθετη στην Οx στο Ο και
η ευθεία ε2 είναι κάθετη στην Οy στο Ο.

4)
A
O

Β
Β

Γ

Γ΄

x

y

y

O

ε1

x

ε2

48
kounadis DdiorthwsH.indd 48

10/8/2009 1:54:22 μμ

Παρατηρούμε ότι η γωνία που σχηματίζουν οι ε1 και ε2 είναι ίση με τη γωνία που σχηματίζουν οι
Οx και Οy.
6) Μ 
ε τον γνώμονα φέρνουμε κάθετα ευθύγραμμα τμήματα
ΑΔ, ΒΕ, ΓΖ στις ευθείες ΒΓ, ΑΓ και ΑΒ αντίστοιχα.

Α
Ε
Z
Β

Γ

7) Ο 
ι δύο κάθετες ευθείες στην ε συμπίπτουν μόνο αν τα σημεία Α και Β βρίσκονται στην ίδια
κάθετη στην ε. (σχήμα (β)).
σχήμα (α)

σχήμα (β)

Β

Β

A
ε

A
ε

8) Πλήρης – Μη κυρτή – Ευθεία – Αμβλεία – Ορθή – Οξεία – Μηδενική.

Β.1.7. Εφεξής και διαδοχικές γωνίες – Άθροισμα γωνιών
1) α) εφεξής β) διαδοχικές
2) Γ ια πρακτικούς λόγους θεωρούμε μόνο τις γωνίες που είναι μεταξύ 0ο και 180ο. Τότε εφεξής
 με
 , ΓΔΒ
 με ΔΑΓ
 , ΔΑΓ
 με ΓΑΒ
 , ΑΒΔ
 με ΔΒΓ
 , ΒΓΑ
 με ΑΓΔ
είναι οι γωνίες: ΕΑΔ











ΒΔΑ, ΒΔΑ με ΑΔΕ, ΕΑΔ με ΔΑΒ, ΕΑΓ με ΓΑΒ , ΕΔΑ , με ΑΔΓ, ΕΔΒ με ΒΔΓ .
 , ΔΑΓ
 , ΓΑΒ
 και οι ΓΔΒ
 , ΒΔΑ
 , ΑΔΕ
 .
Διαδοχικές γωνίες είναι: ΕΑΔ
3) Θεωρούμε μόνο τις γωνίες που είναι μεταξύ 0ο και 180ο. Τότε εφεξής είναι οι γωνίες:
 και ΕΑΔ
 , ΔΕΑ
 και ΑΕΒ
 , ΔΒΓ
 και
 , ΒΔΓ
 και ΑΔΒ
 , ΑΒΔ
 και ΔΒΓ
 , ΑΕΔ
 και ΑΕΒ
ΒΑΕ

ΓΒx κ.λ.π.
4) Θεωρούμε μόνο τις γωνίες που είναι μεταξύ 0ο και 180ο.

 . Με κορυφή το Β είναι οι ΑΒΖ
 και ΔΑΓ
α) 1) Εφεξής γωνίες με κορυφή το Α είναι οι ΒΑΔ




και ΖΒΔ , με κορυφή το Δ είναι οι ΒΔΑ και ΑΔΓ , με κορυφή το Ζ είναι οι ΑΖΒ και

49
kounadis DdiorthwsH.indd 49

10/8/2009 1:54:25 μμ

 , κ.λ.π. Διαδοχικές είναι οι γωνίες που έχουν κορυφή μόνο το Ζ, δηλαδή οι γωνίες
ΒΖΔ
 , ΒΖΔ
 , ΔΖΕ
 , ΕΖΑ
 .
ΑΖΒ
 x, ΒΑΔ
 και ΔΑ
 , ΒΑΓ
 και ΓΑ
 x, ΓΑΔ
 και
 και ΓΑΔ
2) Μ 
ε κορυφή το Α εφεξής είναι οι: ΒΑΓ
 , ΓΑΔ
 , ΔΑ
 x . Όμοια βρίσκουμε και τις υπόλοιπες.
 x . Διαδοχικές είναι οι ΒΑΓ
ΔΑ
 , yOz
 .
 , xOz
 και zOv
 και yOz
 και zOv
3) Εφεξής είναι οι γωνίες: xOy
 , yOz
 , zOv
 .
Διαδοχικές είναι οι γωνίες xOy
4) Με παρόμοιο τρόπο βρίσκουμε τις εφεξής και τις διαδοχικές γωνίες του σχήματος.

Β.1.8. Παραπληρωματικές και συμπληρωματικές γωνίες – Κατακορυφήν γωνίες
1) Κατακορυφήν γωνίες
2) Η παραπληρωματικής της θα είναι 180ο – 125ο =55ο.

125o

3) α) οξεία β) ορθή γ) αμβλεία
4) Η συμπληρωματικής της θα είναι 90ο – 35ο =55ο.

35o

 = ΔΟΒ
 . Πράγματι αυτό ισχύει αφού
5) Μ 
ε διαφανές χαρτί ή μοιρογνωμόνιο παίρνουμε ότι ΓΟΒ
 .
 και ΔΟΑ
οι γωνίες αυτές είναι παραπληρωματικές των ίσων γωνιών ΓΟΑ
6)


α
β

15ο

18ο

43ο

77ο

90ο

116ο

169ο 10΄

165ο

162ο

137ο

103ο

90ο

64ο

10ο 50΄

50
kounadis DdiorthwsH.indd 50

10/8/2009 1:54:26 μμ

 και 147ο είναι παραπληρωματικές. Άρα α
 =180ο – 147ο =33ο. Οι γωνίες β και 110ο
7) Ο 
ι γωνίες α
είναι παραπληρωματικές. Άρα β =180ο – 110ο =70ο.
8)

37o

 − γ , δ − β , κ
 − µ , ν − λ .
9) α
 y ′ είναι κατακορυφήν, επομένως
 y και x′Ο
10) Οι γωνίες xΟ
 y ′ =57ο. Οι γωνίες xΟ
 y και x′Ο
 y είναι παραπληρωματικές,
x′Ο
 y ′ και x′Ο
y
 y =180ο – 57ο =123ο. Οι γωνίες xΟ
επομένως x′Ο
ο

είναι κατακορυφήν, επομένως xΟy ′ =123 .

y

57o

O

x


 και 25ο είναι κατακορυφήν, επομένως α
 =25ο. Οι γωνίες γ και 90ο είναι κατακορυφήν,
11) Οι γωνίες α
 =90ο ή β =90ο – 25ο =
 είναι συμπληρωματικές, επομένως β + α
επομένως γ =90ο. Οι γωνίες β και α
=65ο. Οι γωνίες δ και β είναι κατακορυφήν, επομένως δ =65ο.

Β.1.9. Θέσεις ευθειών στο επίπεδο
1) α) παράλληλες β) μία και μοναδική κάθετη ευθεία στην ε γ) παράλληλες
2) α) άπειρες β) θα τέμνονται γ) παράλληλες δ) παράλληλες ε) τεμνόμενες – τομής
3) α) Οι ευθείες ε1, ε2, ε3 είναι παράλληλες. β) Οι ευθείες ε1, ε2 είναι παράλληλες, ενώ η ε3 τις τέμνει.

ε1
ε2
ε3

ε1

ε2

ε3

51
kounadis DdiorthwsH.indd 51

10/8/2009 1:54:28 μμ

γ)

δ)

ε1
ε2
ε3

ε1
ε3
ε2
4)

Α

ε1

ε2
Β
x

ε3

5) Φ 
έρνουμε ΑΑ΄ κάθετη στην Οy, ΒΒ΄ κάθετη στην Οy, ΓΓ΄
κάθετη στην Οy και από τα Α,Β,Γ τις ευθείες ε1, ε2 και ε3
κάθετες στα τμήματα ΑΑ΄, ΒΒ΄ και ΓΓ΄ αντίστοιχα.

Γ

ε2
ε1

Β
Α

O

Α΄

Β΄

Γ΄

y

6) Ο 
ι παράλληλες από τα Α και Β προς την ε συμπίπτουν, όταν τα σημεία Α,Β βρίσκονται στην ίδια
ευθεία που είναι παράλληλη προς την ε. (Σχήμα (β)).
Β

(α)

Α

(β)

Α

Β

ε

ε

Β.1.10. Απόσταση σημείου από ευθεία – Απόσταση παραλλήλων
1) α) απόσταση β) απόσταση
2)

4cm

Α

Γ

3cm

Β

3cm

ε

Βρίσκουμε ότι ΑΓ=ΑΔ.

52
kounadis DdiorthwsH.indd 52

10/8/2009 1:54:29 μμ

3) Βρίσκουμε ότι ΑΓ<ΑΔ.
4) Βρίσκουμε ότι Α΄Β΄=´ô=1,6 cm.

Α΄

1,6cm

Β΄

1,6cm

y

Γ΄

5) Βρίσκουμε τα Α, Β, Γ, Δ που το καθένα απέχει 3,2 cm
από την ε. Φέρνουμε από το καθένα από τα σημεία
αυτά ευθεία παράλληλη προς την ε. Βλέπουμε ότι
οι τέσσερις αυτές ευθείες συμπίπτουν και στο σχήμα
φαίνεται μόνο μία ευθεία.

Β
3,2cm

Α

Γ


3,2cm

1,6cm

3,2cm

O

2cm

3,2cm

2cm

2cm

Α

B

x

Γ

ε

6) Τα σημεία Β, Γ, Δ και Ε ανήκουν στην ευθεία ε.
Κ

Ε

Ζ

Η Θ

Α

Β

Γ

∆ Ε

Κ΄

Ε΄

Ζ΄

Η΄ Θ΄

ε2
ε
ε1

7) Μ 
ετακινούμε τον γνώμονα παράλληλα προς το ΑΒ μέχρι να βρούμε ένα σημείο Γ πάνω στην Αx
που να απέχει 3 cm από την ε.

Β

2cm

3cm
ε

Α

Γ
χ

53
kounadis DdiorthwsH.indd 53

10/8/2009 1:54:30 μμ

Β.1.11. Κύκλος και στοιχεία του κύκλου
1) Μ 
ε το διαβήτη σχεδιάζουμε τρεις ομόκεντρους κύκλους με κέντρο το Μ και ακτίνες 2,4 cm,
2 cm και 1,5 cm αντίστοιχα.
2) Η ακτίνα του κύκλου είναι 3,8:2=1,9 cm.
3) Μ 
ε το διαβήτη σχεδιάζουμε τρεις ομόκεντρους κύκλους με κέντρο το Μ και ακτίνες 2 cm, 2,5
cm και 2,4 cm αντίστοιχα.
4) Σχεδιάζουμε με το διαβήτη ένα κύκλο με κέντρο Κ και ακτίνα 3,4 cm και παίρνουμε ένα σημείο
του Μ. Στη συνέχεια με το υποδεκάμετρο βρίσκουμε σημεία Α και Β πάνω στον κύκλο, ώστε
ΜΑ=2,4 cm και ΜΒ=4,1 cm.
5) α) Τα σημεία του επιπέδου που απέχουν 3 cm από το
Α είναι τα σημεία του κύκλου (Α, 3cm).
β) Τα σημεία του επιπέδου που απέχουν 2 cm από το
Β είναι τα σημεία του κύκλου (Β, 2cm).
γ) Τα σημεία του επιπέδου που απέχουν 3 cm από το
Α και 2 cm από το Β είναι τα σημεία Κ και Λ που
τέμνονται οι δύο κύκλοι.

K
Α

Β

4cm
Λ

6) Μ 
ε το υποδεκάμετρο βρίσκουμε ότι
ΜΑ=3,2 cm, ΜΒ=3,2 cm, ΝΑ=3,2 cm,
ΝΒ=3,2 cm. Άρα ΜΑ=ΜΒ=ΝΑ=ΝΒ.

M

Α

B

N

Β.1.12. Επίκεντρη γωνία – Σχέση επίκεντρης γωνίας και του αντίστοιχου τόξου –
Μέτρηση τόξου
1) α) 360ο β) 180ο γ) 90ο
 έχει μέτρο όσο η επίκεντρη γωνία ΑΟΓ
 , δηλαδή
2) Τ ο τόξο ΑΓ
ο
ο 
ο
ο


ΑΓ =60 . Όμοια ΒΔ =60 . ΑΔ =180 – 60 =120ο, οπότε και
 =120ο.
ΒΓ

Α
60ο

Ο

Γ

Β

54
kounadis DdiorthwsH.indd 54

10/8/2009 1:54:30 μμ

3) Τ α τόξα αυτά δεν είναι ίσα, γιατί ίσες επίκεντρες γωνίες έχουν ίσα και τα αντίστοιχά τους τόξα,
μόνο όταν βρίσκονται στον ίδιο κύκλο ή σε ίσους κύκλους.
4) Καθένα από τα ίσα τόξα θα έχει μέτρο 360ο:6=60ο, οπότε και καθεμία από τις επίκεντρες γωνίες
που αντιστοιχούν στα τόξα αυτά θα έχει μέτρο 60ο.
 =60ο. Άρα και το αντίστοιχό της τόξο ΑΒ
 =60ο,
5) Το τρίγωνο ΑΟΒ είναι ισόπλευρο, οπότε ΑΟΒ
που είναι το 1/6 του κύκλου.
 = 70ο , Β
 = 70ο και Γ
 = 40ο .
6) Με το μοιρογνωμόνιο βρίσκουμε ότι Α

Β.1.13. Θέσεις ευθείας και κύκλου

ε1

Μ
m

3,

6c

3,

6c

2,5cm

1) Με κέντρο το σημείο Μ της ε1 γράφουμε
κύκλο με ακτίνα 3,6 cm που τέμνει την
ευθεία ε2 στα σημεία Α και Β. Τα σημεία
αυτά είναι τα ζητούμενα σημεία αφού
βρίσκονται πάνω στην ευθεία ε1 και
απέχουν 3,6 cm από την ε2.

B

A

2) Ο 
ι εφαπτόμενες ε1 και ε2 είναι παράλληλες γιατί
είναι και οι δύο κάθετες στο ίδιο τμήμα ΑΒ.
Α

m

1,8cm

1,8cm
Ο

ε2

Β

3) α) Δύο κοινά σημεία (η ευθεία τέμνει τον κύκλο).
β) Ένα κοινό σημείο (η ευθεία είναι εφαπτομένη του κύκλου).
γ) Κανένα κοινό σημείο (η ευθεία είναι εξωτερική του κύκλου).
4) Η ε2 τέμνει τον κύκλο (Κ, 36mm). Η ε2 είναι εφαπτομένη
του κύκλου (Κ, 3,1cm). Η ε2 είναι εξωτερική του κύ­
κλου (Κ, 2,1cm).

ε1
K

ε2

A

55
kounadis DdiorthwsH.indd 55

10/8/2009 1:54:31 μμ

5) Ε πειδή ΑΜ=18 mm το σημείο Μ είναι σημείο του κύκλου
(Α, 18mm). Η ε είναι κάθετη στην ΑΜ στο σημείο Μ,
άρα είναι εφαπτομένη του κύκλου (Α, 18mm). Είναι
ΒΜ=40–18=22 mm, οπότε το Μ είναι και σημείο του
κύκλου (Β, 22mm) και αφού η ε είναι κάθετη στο ΒΜ
στο σημείο Μ, είναι εφαπτομένη του κύκλου.

ε
A

18mm

Β

22mm

Μ

Επαναληπτικές ερωτήσεις αυτοαξιολόγησης
1) Λ 2) Σ 3) Λ 4) Σ 5) Σ 6) Λ 7) Σ 8) Λ 9) Λ 10) Λ 11) Λ 12) Λ 13) Σ 14) Σ 15) Λ 16) Λ
17) Λ 18) Λ 19) Λ 20) Σ 21) Λ 22) Λ 23) Λ 24) Λ 25) Σ 26) Σ 27) Λ 28) Σ

Κεφάλαιο 2ο – Συμμετρία
Β.2.1. Συμμετρία ως προς άξονα
1) Στη 1η περίπτωση παίρνουμε τα συμμετρικά Α΄ και Β΄ των σημείων Α και Β που βρίσκονται
πάνω στις πλευρές Οx και Οy αντίστοιχα. Στη συνέχεια χαράζουμε τις ημιευθείες ΟΑ΄ και ΟΒ΄.
 ′ που είναι η συμμετρική της γωνίας xOy
 ως προς
Σχηματίζεται με αυτό τον τρόπο η γωνία x′Oy
την ευθεία ε.
Στη 2η περίπτωση βρίσκουμε το σημείο Ο΄ που είναι συμμετρικό της κορυφής Ο ως προς την
ευθεία ε. Στη συνέχεια χαράζουμε τις ημιευθείες Ο΄Α και Ο΄Β. Σχηματίζεται με αυτό τον τρόπο η
 ως προς την ευθεία ε.
O′y ′ που είναι η συμμετρική της γωνίας xOy
γωνία x′ 
x

x

y

y

A

Β

1η περίπτωση

O

ε

Κ

Λ

Β

Ο

A

Ο

2η περίπτωσηy΄

Β O

ε

εΚ

ΑΚ

Κ Λ

Β
ε

Α

y
Β΄

χ΄


Α΄

2) Β 
ρίσκουμε σε κάθε περίπτωση το συμμετρικό
Ο΄ του κέντρου Ο ως προς την ευθεία ε και
γράφουμε κύκλο με την ίδια ακτίνα ρ. Ο
κύκλος (Ο΄,ρ) είναι συμμετρικός του (Ο,ρ)
ως προς την ευθεία ε.

Β΄

y

Α΄
x

x

χ΄

O
Ο

ρ
ε

Α

ε Α

Κ

Β

Ο΄

56
kounadis DdiorthwsH.indd 56

10/8/2009 1:54:32 μμ

3) Β 
ρίσκουμε τα συμμετρικά σημεία Α΄, Β΄ και Γ΄ των κορυφών
Α, Β και Γ αντίστοιχα του τριγώνου ΑΒΓ ως προς την ευθεία ε.
Σχηματίζεται έτσι το τρίγωνο Α΄Β΄Γ΄ που είναι συμμετρικό του
τριγώνου ΑΒΓ ως προς την ευθεία ε. Τα τρίγωνα Α΄Β΄Γ΄ και
ΑΒΓ είναι ίσα αφού τα συμμετρικά σχήματα ως προς ευθεία
είναι ίσα.

Α
Γ
Β

Κ Λ

Μ ε

Β΄
Γ΄

ε΄

Α΄

Επαναλαμβάνουμε την ίδια διαδικασία και για τα σημεία Α΄, Β΄ και Γ΄ ως προς την ευθεία ε΄.
Αν Α΄΄, Β΄΄ και Γ΄΄ είναι τα συμμετρικά των Α΄, Β΄ και Γ΄ως προς την ε΄, το τρίγωνο Α΄΄Β΄΄Γ΄΄
που προκύπτει είναι ίσο τόσο με το Α΄Β΄Γ΄ όσο και με το ΑΒΓ. Το ίδιο θα συμβεί και με τη τρίτη
παράλληλη.

Β.2.2. Άξονας συμμετρίας
1) Άπειρους άξονες συμμετρίας
2) Το Α έχει έναν άξονα συμμετρίας. Το Ι και το Θ έχουν δύο άξονες συμμετρίας. Το Γ δεν έχει
άξονα συμμετρίας.
3)

4) Το σχήμα που προκύπτει έχει δύο άξονες συμμετρίας: την
ευθεία ΑΒ της κοινής χορδής των δύο κύκλων και την ευθεία
ΟΚ των κέντρων των δύο κύκλων.

A
K

O
B

57
kounadis DdiorthwsH.indd 57

10/8/2009 1:54:33 μμ

5) α) Κάθε ευθεία που διέρχεται από το κοινό κέντρο των δύο κύκλων είναι άξονας συμμετρίας
του σχήματος. (Άπειροι άξονες συμμετρίας).
β) Μόνο η ευθεία που διέρχεται από τα κέντρα των δύο κύκλων είναι άξονας συμμετρίας του
σχήματος.

Β.2.3. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος
1) α) μεσοκάθετο του ευθυγράμμου τμήματος β) μέσο γ) μεσοκάθετος
2) Σ χεδιάζουμε τη μεσοκάθετο του ΑΒ και βρίσκουμε το μέσο
του Δ. Στη συνέχεια κατασκευάζουμε τις μεσοκάθετες των
τμημάτων ΑΔ και ΒΔ και βρίσκουμε τα μέσα τους Ε και Ζ. Τα
τμήματα ΑΕ, ΕΔ, ΔΖ, ΖΒ είναι ίσα μεταξύ τους.

E

A

Ζ

Β

3) Με κανόνα και διαβήτη σχεδιάζουμε τη μεσοκάθετο της ακτίνας ΚΑ του κύκλου που τέμνει τον
κύκλο σε δύο σημεία. Τα σημεία αυτά είναι σημεία του κύκλου και ισαπέχουν από τα άκρα Κ
και Λ της ακτίνας του ΚΛ.
4) Μ 
ε κανόνα και διαβήτη σχεδιάζουμε τη μεσοκάθετο του ΑΒ που
τέμνει την καμπύλη γ σε ένα σημείο Γ. Το σημείο αυτό ανήκει
στη καμπύλη γ και ως σημείο της μεσοκαθέτου του τμήματος ΑΒ
ισαπέχει από τα άκρα-οικισμούς Α και Β. Επομένως η στάση πρέπει
να κατασκευαστεί στη θέση Γ.

γ
Γ
A

5) Μ 
ε κανόνα και διαβήτη σχεδιάζουμε τη μεσοκάθετο του
ΑΒ που τέμνει την όχθη του ποταμού σε ένα σημείο M.
Το σημείο αυτό είναι το ζητούμενο σημείο.

M

B

Β

Α
ε

6) Σ χεδιάζουμε τις μεσοκάθετες των τριών πλευρών του.
Τα σημεία στα οποία τέμνουν τις πλευρές του τριγώνου
είναι τα μέσα των πλευρών.

58
kounadis DdiorthwsH.indd 58

10/8/2009 1:54:33 μμ

7) α) Με το διαβήτη ή το υποδεκάμετρο βρίσκουμε ότι ΜΑ=ΜΒ.
Αυτό συμβαίνει γιατί το Μ είναι σημείο της μεσοκαθέτου
του ΑΒ. Επομένως ισαπέχει από τα Α και Β.
β) ΝΑ=ΝΒ για τον ίδιο λόγο.
γ) Παρατηρούμε ότι το κέντρο Κ βρίσκεται πάνω στη μεσοκάθετο. Αυτό συμβαίνει γιατί ΚΑ=ΚΒ ως ακτίνες του κύκλου,
οπότε το Κ ισαπέχει από τα άκρα Α και Β της χορδής ΑΒ.
Επομένως θα βρίσκεται στη μεσοκάθετο του ΑΒ.

Β
M
K
N
A

Ε

Ζ

8) Οι τρεις μεσοκάθετοι διέρχονται από το κέντρο του κύκλου
αφού αυτό ισαπέχει από τα άκρα της κάθε χορδής.

ε3
K

Α

ε2

ε1

Γ
Β

9) Σ χεδιάζουμε τη μεσοκάθετο ζ του τμήματος ΑΒ που τέμνει
την ευθεία ε στο σημείο Ζ. Το σημείο Ζ είναι το ζητούμενο
σημείο.

A

ε

Z
B
ζ

B.2.4. Συμμετρία ως προς σημείο
1) Τ ο τμήμα Μ΄Β΄ είναι συμμετρικό του ΜΒ ως προς το σημείο Α. Τα συμμετρικά
σχήματα είναι ίσα επομένως ΜΒ=Μ΄Β΄. Όμοια το τμήμα Μ΄Γ΄ είναι συμμετρικό
του ΜΓ ως προς το σημείο Α. Επομένως ΜΓ=Μ΄Γ΄. Αλλά ΜΒ=ΜΓ αφού το Μ
είναι μέσο του ΑΒ, οπότε Μ΄Β΄=Μ΄Γ΄. Δηλαδή το Μ΄ είναι μέσο του ´ô.

Γ΄

Α

B

2) Τ ο τμήμα ΑΔ είναι το συμμετρικό του ΒΓ ως προς το σημείο Ο. Επομένως
ΑΔ//ΒΓ. Το τμήμα ΓΔ είναι το συμμετρικό του ΑΒ ως προς το σημείο Ο.
Επομένως ΓΔ//ΑΒ. Έτσι το τετράπλευρο ΑΒΓΔ είναι παραλληλόγραμμο
αφού έχει τις απέναντι πλευρές του παράλληλες.

Μ΄

Μ

Γ

Α

Β

Ο

Γ

59
kounadis DdiorthwsH.indd 59

10/8/2009 1:54:34 μμ

Β.2.5. Κέντρο συμμετρίας
1) Τα κεφαλαία γράμματα που έχουν κέντρο συμμετρίας είναι: Ζ, Η, Θ, Ι, Ν, Ξ, Ο, Φ, Χ.
2) Έ χουν κέντρο συμμετρίας το 3ο σχήμα (το σημείο τομής των δύο καθέτων διαμέτρων), το 4ο
σχήμα (το σημείο τομής των δύο κύκλων), και τα τρία τελευταία σχήματα (το σημείο τομής των
διαγωνίων).
3)

Άξονες συμμετρίας
0
Ευθύγραμμο τμήμα
Ισοσκελές τρίγωνο
Ισόπλευρο τρίγωνο
Παραλληλόγραμμο
Ορθογώνιο
Ρόμβος
Τετράγωνο
Κύκλος

1

2

3

4

Περισσότερους

X

Έχει κέντρο συμμετρίας
X

X
X
X
X
X
X
X

X
X
X
X
X

Β.2.6. Παράλληλες ευθείες που τέμνονται από μια άλλη ευθεία
1)

θ

ε2

ε

4 cm

β

ε1

γ

η

ζ

α = 12ο

δ

 , οπότε γ = α
 , δηλαδή γ = 12ο. Η γωνία β είναι παραπληΗ γωνία γ είναι κατακορυφήν της α
 , οπότε β = 180ο – α
 = 180ο – 12ο = 168ο. Η γωνία δ είναι κατακορυφήν της β ,
ρωματική της α
 είναι εντός εκτός και επί τα αυτά με την α
 =α
 , οπότε η
 ή
οπότε δ = β ή δ = 168ο. Η γωνία η
η = 12ο. Άρα και ε = 12ο. ζ = θ = 168ο.
2) Η 
γωνία ζ είναι εντός εκτός και επί τα αυτά με την β , οπότε ζ = 70ο. Η γωνία γ είναι εντός
εκτός και επί τα αυτά με την β ,οπότε γ = 70ο. Η ε είναι εντός εναλλάξ με την γ , οπότε ε = 70ο.
 ,οπότε δ = 70ο.
Η γωνία δ είναι εντός εκτός και επί τα αυτά με την α
3)

y

α

β
Γ

63ο
Α

δ
Β

χ

60
kounadis DdiorthwsH.indd 60

10/8/2009 1:54:37 μμ

 =Α
 επειδή είναι εντός εκτός και επί τα αυτά στις παράλληλες ΑΒ και ΓΔ που τέμνονται από την
α
 =63ο. Επομένως Δ
 =180ο – 63ο =117ο. β = α
 επειδή είναι εντός εκτός και επί τα αυτά
ΑΔ, οπότε α
 = β επειδή είναι κατακοστις παράλληλες ΑΔ και ΒΓ που τέμνονται από την ΓΔ, οπότε β =63ο. Γ
 =63ο. δ = Γ
 επειδή είναι εντός εναλλάξ, οπότε δ =63ο. Άρα Β
 =180ο – 63ο =117ο.
ρυφήν, οπότε Γ
 =Α
 επειδή είναι εντός εναλλάξ των παραλλήλων ε και ε που τέμνονται
4) Ολόκληρη η γωνία Β
1
2

 =56ο:2=28ο. ϕ
 = γ επειδή είναι εντός εκτός και επί τα αυτά στις
από την δ1, οπότε Β =56ο. Άρα ϕ
 = γ επειδή είναι κατακορυφήν,
παράλληλες ε1 και ε2 που τέμνονται από την δ2, οπότε γ =28ο. α
 =28ο. β =180ο – 28ο =152ο.
οπότε α
 +116ο =180ο επειδή είναι εντός και επί τα αυτά στις παράλληλες ε και ε που τέμνονται από
5) ϕ
1
2
 =180ο – 116ο =64ο. α
 +ϕ
 =180ο επειδή είναι εντός και επί τα αυτά στις παράλληλες
την ε3. Άρα ϕ
 =180ο – 64ο =116ο. β =180ο – 116ο =64ο.
ε3 και ε4 που τέμνονται από την ε2. Άρα α
 +Γ
 =180ο επειδή είναι εντός και επί τα αυτά στις παράλληλες ΑΒ και ΓΔ που τέμνονται από
6) Β
 =45ο
την ΒΓ. Δηλαδή γ +30ο +105ο =180ο ή γ +135ο =180ο ή γ =180ο – 135ο ή γ =45ο. Άρα Β
 +Β
 =180ο επειδή είναι εντός και επί τα αυτά στις παράλληλες ΑΔ και ΒΓ που
+30ο =75ο. Α
 =180ο – 75ο =105ο. ϕ
 = γ επειδή είναι εντός εναλλάξ των
τέμνονται από την ΑΒ. Δηλαδή α
 =45ο. ω
 =30ο επειδή είναι εντός
παραλλήλων ΑΒ και ΔΓ που τέμνονται από την ΒΔ. Άρα ϕ
εναλλάξ των παραλλήλων ΑΔ και ΒΓ που τέμνονται από την ΒΔ. ε =180ο – 105ο =75ο. θ =105ο
επειδή είναι εντός εναλλάξ των παραλλήλων ΑΔ και ΒΓ που τέμνονται από την ΓΔ.

Κεφάλαιο 3o – Τρίγωνα – Παραλληλόγραμμα – Τραπέζια
Β.3.1. Στοιχεία τριγώνου – Είδη τριγώνων
1) α) Σ β) Λ γ) Σ δ) Σ ε) Λ στ) Σ ζ) Σ η) Λ
Α

2) Τ ο Μ είναι μέσο της πλευράς ΒΓ, οπότε ΒΜ=ΜΓ=4,4:2=2,2 cm.
Το Κ είναι μέσο του ΒΜ, οπότε ΚΜ=2,2:2=1,1 cm. Το Λ είναι
μέσο του ΜΓ, οπότε ΛΓ=2,2:2=1,1 cm.
Β

3) Σ χεδιάζουμε το ισόπλευρο τρίγωνο ΑΒΓ. Η ευθεία της διαμέσου ΑΔ
1 = Α
 2 , οπότε η
είναι άξονας συμμετρίας του τριγώνου. Επομένως Α



1 + Δ
2 =
ΑΔ είναι και διχοτόμος της γωνίας Α . Επίσης Δ 1 = Δ 2 και Δ
1 = Δ
 2 =180ο:2=90ο. Άρα η ΑΔ κάθετη στην πλευρά
=180ο, οπότε Δ
ΒΓ, δηλαδή είναι και ύψος του τριγώνου ΑΒΓ. Όμοια δικαιολογούμε
ότι και οι διάμεσοι ΒΕ και ΓΖ είναι διχοτόμοι και ύψη του τριγώνου.

Κ

Μ

Γ

Λ

4,4cm

Α
1

2

Ζ

Β

Ε

1 2

Γ

61
kounadis DdiorthwsH.indd 61

10/8/2009 1:54:40 μμ

4) α)

β) Συγκρίνουμε με το διαβήτη
τα τμήματα ΔΜ και ΜΖ και
παρατηρούμε ότι ΔΜ=ΜΖ.

Α

Ζ

Μ

Β

Γ

Ε

5) α) β)

γ) ΑΡ=ΒΡ. Άρα και η ΓΡ θα είναι
διάμεσος του τριγώνου ΑΒΓ.

Α

Ρ

Β

6) ΑΝ=ΝΓ.

Ν

Θ

Γ

Μ

Α
ε
Ν

Β

Μ

Γ

B.3.2. Άθροισμα γωνιών τριγώνου – Ιδιότητες ισοσκελούς τριγώνου
1) α) Σ β) Λ (180ο) γ) Λ (60ο) δ) Λ (μόνο της διαμέσου που αντιστοιχεί στη βάση του) ε) Σ
στ) Λ (οι ευθείες των διαμέσων του) ζ) Σ η) Σ θ) Λ (45ο).
2) Σ χεδιάζουμε ευθύγραμμο τμήμα ΒΓ. Με το μοιρογνωμόνιο και με
 x =75ο. Με
αρχή το άκρο Β σχεδιάζουμε ημιευθεία Βx, ώστε ΓΒ
το μοιρογνωμόνιο και με αρχή το άκρο Γ σχεδιάζουμε ημιευθεία
y =35ο. Ονομάζουμε Α το σημείο τομής των Βx και Γy,
Γy, ώστε ΒΓ
οπότε προκύπτει το ζητούμενο τρίγωνο ΑΒΓ.

x
y

Β

Α

75ο

35ο

Γ

 = 70ο .
 +Β
 +Γ
 = 180ο ή Α
 = 180ο − 110ο ή Α
 + 75ο + 35ο = 180ο ή Α
 + 110ο = 180ο ή Α
Α

62
kounadis DdiorthwsH.indd 62

10/8/2009 1:54:41 μμ

z
Γ

 . Στη πλευρά της Αx παίρνουμε σημείο
3) Σ χεδιάζουμε μια ορθή γωνία xAy
Β ώστε ΑΒ=4,2 cm. Με το μοιρογνωμόνιο σχεδιάζουμε ημιευθεία Βz
 =60ο. Ονομάζουμε Γ το σημείο που η Βz τέμνει την Αy.
ώστε ABz

60o
Α

Bx

4,2cm

 = 180ο ή 150ο + Γ
 = 180ο − 150o ή Γ
 +Β
 +Γ
 = 180ο ή 90o + 60ο + Γ
 = 180ο ή Γ
 = 30ο .
α) Α
β) ΒΓ>ΑΒ.
 και 52ο είναι κατακορυφήν, οπότε α
 =52ο. Οι γωνίες δ και 48ο είναι εντός εκτός και
4) Οι γωνίες α
επί τα αυτά των παραλλήλων ε1 και ε2 που τέμνονται από την δ1, οπότε δ =48ο. Στο τρίγωνο που
 + δ + γ =180ο ή 52ο +48ο + γ =180ο ή 100ο + γ =180ο ή γ =180ο – 100ο =80ο.
σχηματίζεται έχουμε α
Η γωνία β είναι κατακορυφήν της γ , οπότε β =80ο.
 , η κατακορυφήν γωνία της γωνίας 72ο και η γωνία των
5) 1ο σχήμα: Η κατακορυφήν γωνία της ϕ
 +72ο+35ο =180ο ή ϕ
 +107ο =180ο ή ϕ
 =180ο – 107ο =73ο.
35ο έχουν άθροισμα 180ο. Άρα ϕ
2ο σχήμα: Η παραπληρωματική της γωνίας των 102ο (εντός και επί τα αυτά) είναι 180ο – 102ο =78ο.
 +78ο +35ο =180ο ή ϕ
 +113ο =180ο ή ϕ
 =180ο – 113ο =67ο.
Είναι ϕ
=Α
 επειδή είναι εντός εναλλάξ στις παράλληλες ΑΒ και ΓΔ που τέμνονται από την ΑΔ.
6) Δ
 =40ο. Στο τρίγωνο ΕΓΔ είναι Ε
 +Γ
+Δ
 = 180ο ή Ε
 +42ο +40ο =180ο ή Ε
 +82ο =180ο ή
Άρα Δ
ο
ο
ο
ο
ο
ο


 =180 – 98 =82 .
Ε =180 – 82 ή Ε =98 . Άρα ω
7) Ο 
ι προσκείμενες γωνίες στη βάση του ισοσκελούς τριγώνου έχουν άθροισμα 180ο – 74ο=106ο
και επειδή είναι ίσες, η κάθε μία θα είναι 106ο:2=53ο.
 και Γ
 έχουν άθροισμα 180ο – 36ο =144ο. Ισχύει ότι Β
 =2 Γ
 . Επίσης Β
 +Γ
 =144ο ή
8) Ο 
ι γωνίες Β
 +Γ
 =144ο ή 3 Γ
 =144ο ή Γ
 =144ο :3 ή Γ
 =48ο. Τότε Β
 =2∙48ο =96ο.

 και Γ
 =3 Β
 . Στο τρίγωνο ΑΒΓ έχουμε επίσης ότι Α
 +Β
 +Γ
 =180ο ή
9) Ισχύουν οι σχέσεις: A =2 Β
 +Β
 +3 Β
 =180ο ή 6 Β
 =180ο ή Β
 =180ο :6 ή Β
 =30ο. Τότε Α
 =2∙30ο=60ο και Γ
 =3∙30ο=90ο.

 + ΓΟΔ
 + ΑΟΔ
 + ΒΟΑ
 =360ο ή Ο
1 + Ο
2 + Ο
3 + Ο
 4 =360ο.
10) ΒΟΓ
Σε καθένα από τα τέσσερα τρίγωνα που σχηματίζονται οι γωνίες
1 + Γ
1 + Ο
1 + Γ
2 + Δ
2 + Ο
2 +
έχουν άθροισμα 180ο. Άρα: Β

(
(

) (

(

)
) (

) (

(

)

)

B
2 1

A

1 + Β
2 + Ο
 4 =4∙180ο =720ο ή Α
1 + Α
2 +
1 + Α
2 + Ο
3 + Α
+ Δ
1 + Δ
2 + Ο
1 + Ο
2 + Ο
3 + Ο
 4 =720ο
1 + Β
2 + Γ
1 + Γ
2 + Δ
+ Β

) (

) (

)

 +Β
 +Γ
 +Δ
 +360ο =720ο ή Α
 +Β
 +Γ
 +Δ
 =720ο – 360ο =360ο.
ή Α

1
2
3

1

2

4
2

1

Ο
2

1

Γ

63
kounadis DdiorthwsH.indd 63

10/8/2009 1:54:47 μμ

Β.3.3. Παραλληλόγραμμο – Ορθογώνιο – Ρόμβος – Τετράγωνο – Ισοσκελές τραπέζιο
1) α) Σ β) Λ γ) Σ δ) Λ ε) Λ.
2) Ε πειδή ΑΒ=ΑΔ το τρίγωνο ΑΒΔ είναι ισοσκελές. Επειδή ΑΒ=ΒΓ το
τρίγωνο ΑΒΓ είναι ισοσκελές. Με το υποδεκάμετρο ή το διαβήτη
βρίσκουμε ότι ΟΑ=ΟΒ, οπότε το τρίγωνο ΑΟΒ είναι ισοσκελές και
ΟΓ=ΟΔ, οπότε και το τρίγωνο ΓΟΔ είναι ισοσκελές. Άρα έχουν
σχηματιστεί τέσσερα ισοσκελή τρίγωνα.

Α

Β
O

Γ

3) Μπορούμε να κατασκευάσουμε ρόμβο ή τετράγωνο.
4) Μπορούμε να κατασκευάσουμε παραλληλόγραμμο ή ορθογώνιο.

Β.3.4. Ιδιότητες παραλληλογράμμου – Ορθογωνίου – Ρόμβου –
Τετραγώνου – Τραπεζίου – Ισοσκελούς τραπεζίου
1)

α) Ορθογώνιο
Α

β) Ρόμβος
Β

Α

O

γ) Τετράγωνο

O

Γ

Α

Β

Β

O

Γ

Γ

Συγκρίνουμε τα τρίγωνα που σχηματίζονται με διαφανές χαρτί και βρίσκουμε ότι:
α) Ορθογώνιο: Τα τρίγωνα ΑΒΔ, ΒΓΔ, ΑΒΓ, ΑΔΓ είναι ίσα.
Τα τρίγωνα ΑΟΒ, ΓΟΔ είναι ίσα.
Τα τρίγωνα ΑΟΔ, ΒΟΓ είναι ίσα.
β) Ρόμβος: Τα τρίγωνα ΑΒΔ, ΒΓΔ είναι ίσα.
Τα τρίγωνα ΑΒΓ, ΑΔΓ είναι ίσα.
Τα τρίγωνα ΑΟΒ, ΓΟΔ, ΑΟΔ, ΒΟΓ είναι ίσα.
γ) Τετράγωνο: Τα τρίγωνα ΑΒΔ, ΒΓΔ, ΑΒΓ, ΑΔΓ είναι ίσα.
Τα τρίγωνα ΑΟΒ, ΓΟΔ, ΑΟΔ, ΒΟΓ είναι ίσα.
2) Αν Ο το σημείο τομής των διαγωνίων του ορθογωνίου είναι ΟΑ=ΟΓ
ως ακτίνες του κύκλου. Επειδή όμως οι διαγώνιες του ορθογωνίου
είναι ίσες και διχοτομούνται θα είναι επίσης και ΟΒ=ΟΔ=ΟΑ=ΟΓ.
Επομένως οι κορυφές Α, Β, Γ, Δ ισαπέχουν από το Ο, οπότε
βρίσκονται σε κύκλο με κέντρο Ο και ακτίνα ΟΑ ή ΟΒ ή ΟΓ ή ΟΔ.

Α

Β
O

Γ

64
kounadis DdiorthwsH.indd 64

10/8/2009 1:54:48 μμ

3) Φ 
έρνουμε τις απόστάσεις ΑΚ και ΓΛ των κορυφών
Α και Γ από τη ΒΔ. Τις συγκρίνουμε με το διαβήτη
και έχουμε ΑΚ=ΓΛ.

Α

Β
Λ

K

4) Σχεδιάζουμε τις παράλληλες ε1 και ε3 προς την ΑΓ που θα είναι
και μεταξύ τους παράλληλες. Σχεδιάζουμε τις παράλληλες ε2
και ε4 προς την ΒΔ που θα είναι και μεταξύ τους παράλληλες.
Παρατηρούμε ότι το τετράπλευρο που σχηματίζουν οι ευθείες
ε1, ε2, ε3, ε4 είναι και αυτό παραλληλόγραμμο.

Γ
Η ε
1
ε2

Β

Α

Θ

Z ε
3

Γ

ε4


Ε

5) Οι διχοτόμοι των γωνιών του παραλληλογράμμου σχηματίζουν ένα ορθογώνιο.
6) Οι διχοτόμοι των γωνιών του ορθογωνίου σχηματίζουν ένα τετράγωνο.
α) Οι διχοτόμοι των γωνιών ενός τετραγώνου είναι οι διαγώνιές του.
β) Οι διχοτόμοι των γωνιών ενός ρόμβου είναι οι διαγώνιές του.
7) Σ χεδιάζουμε τα ύψη ΔΚ και ΒΛ των τριγώνων ΑΒΔ και
ΔΒΓ αντίστοιχα. Με το υποδεκάμετρο βρίσκουμε ότι
ΔΚ=ΒΛ. Αυτό συμβαίνει γιατί το τετράπλευρο ΚΒΛΔ
είναι ορθογώνιο, οπότε οι απέναντι πλευρές του ΔΚ
και ΒΛ είναι ίσες.

K

Α

Β

8) Το τετράπλευρο ΑΟΒΚ είναι ρόμβος, επομένως οι διαγώνιές του
είναι κάθετες. Οι αποστάσεις ΟΔ και ΟΓ του Ο από τις Αy΄και
Βx΄είναι ίσες. Όμοια οι αποστάσεις ΚΖ και ΚΕ του Κ από τις Οx
και Οy είναι ίσες.

Λ

Γ

y
Ε
Γ

Β
K

Ο

Α

Ζ


x

9) α) Παρατηρούμε ότι το τετράπλευρο ΑΒΓΔ είναι ορθογώνιο. Επομένως οι απέναντι πλευρές του
είναι ίσες, δηλαδή ΓΔ=3 cm και ΑΔ=4 cm.
β) Με το υποδεκάμετρο βρίσκουμε ότι ΒΔ=5 cm και ΑΓ=5 cm.

Α
3cm
Β

4cm

Γ

65
kounadis DdiorthwsH.indd 65

10/8/2009 1:54:49 μμ

Επαναληπτικές ερωτήσεις αυτοαξιολόγησης
Α.

ΣΧΕΣΗ
ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΖΕΥΓΟΥΣ ΓΩΝΙΩΝ
ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΕΥΘΕΙΕΣ ΠΟΥ ΤΕΜΝΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΡΙΤΗ
ΕΝΤΟΣ ΕΝΑΛΛΑΞ
ΕΚΤΟΣ ΕΝΑΛΛΑΞ
ΕΝΤΟΣ ΕΠΙ ΤΑ ΑΥΤΑ
ΕΚΤΟΣ ΕΠΙ ΤΑ ΑΥΤΑ
ΕΝΤΟΣ – ΕΚΤΟΣ ΕΝΑΛΛΑΞ
ΕΝΤΟΣ – ΕΚΤΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΤΑ ΑΥΤΑ

ΙΣΕΣ

ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ

χ
χ
Χ
Χ
χ
χ

Β. 1 ) 180ο 2) Άξονας συμμετρίας – Ύψος – Διχοτόμος 3) 120ο 4) Οι προσκείμενες σε κάθε βάση
γωνίες του – Οι διαγώνιοί του 5) Άξονας συμμετρίας – Κάθετες και διχοτομούνται – Διχοτόμοι των
γωνιών του 6) Οι μεσοκάθετοι των πλευρών του 7) Διχοτόμοι των γωνιών του – Άξονες συμμετρίας
8) Κέντρο συμμετρίας το σημείο τομής των διαγωνίων του – Οι διαγώνιές του διχοτομούνται

Γ. 1) Ευθύγραμμο τμήμα: 2 άξονες συμμετρίας, έχει κέντρο συμμετρίας.
2) Γωνία: 1 άξονας συμμετρίας.
3) Κατακορυφήν γωνίες: 2 άξονες συμμετρίας, έχει κέντρο συμμετρίας.
4) Εντός εναλλάξ γωνίες: δεν έχει άξονα συμμετρίας, έχει κέντρο συμμετρίας.
5) Τυχαίο τρίγωνο: δεν έχει άξονα συμμετρίας, δεν έχει κέντρο συμμετρίας.
6) Ισοσκελές τρίγωνο: 1 άξονας συμμετρίας.
7) Ισόπλευρο τρίγωνο: 3 άξονες συμμετρίας.
8) Τραπέζιο: δεν έχει άξονα συμμετρίας, δεν έχει κέντρο συμμετρίας.
9) Ισοσκελές τραπέζιο: 1 άξονας συμμετρίας.
10) Τυχαίο τετράπλευρο: δεν έχει άξονα συμμετρίας, δεν έχει κέντρο συμμετρίας.
11) Παραλληλόγραμμο: δεν έχει άξονα συμμετρίας, έχει κέντρο συμμετρίας.
12) Ορθογώνιο: 2 άξονες συμμετρίας, έχει κέντρο συμμετρίας.
13) Τετράγωνο: 4 άξονες συμμετρίας, έχει κέντρο συμμετρίας.
14) Ρόμβος: 2 άξονες συμμετρίας, έχει κέντρο συμμετρίας.

66
kounadis DdiorthwsH.indd 66

10/8/2009 1:54:49 μμ

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful