Ang kayamanang pangkultura na natagpuan noong unang bahagi ng 1960 sa kweba ng Manunggul sa Lipuun Pt.

, Palawan ay isang bangang ginagamit sa ikalawang paglilibing. Sa itaas na bahagi ng palayok at sa takip nito ay may nakaukit na guhit na kumokurba at pininturahan ng hematayt. Nakapatong sa takip ang isang bangka lulan ang dalawang tao - dalawang kaluluwang naglalakbay patungo sa kabilang buhay. Ang bangkero ay nakaupo sa likuran ng taong nakakrus ang mga kamay sa dibdib. Ang ayos ng mga kamay ay isang kaugaliang Pilipino na ginagawa sa mga namatay. Walang katulad ang libingang banga sa Timog-Silangang Asya at ito‟y itinuturing na isang obra maestra ng isang mahusay na manggagawa. Ang banga na tinatayang 890-710 taon bago ipinanganak si Kristo ay nagpapakita ng paniniwala ng mga Pilipino sa buhay na walang hanggan.

Ang kayamanang pangkultura na natagpuan noong unang bahagi ng 1960 sa kweba ng Manunggul sa Lipuun Pt., Palawan ay isang bangang ginagamit sa ikalawang paglilibing. Sa itaas na bahagi ng palayok at sa takip nito ay may nakaukit na guhit na kumokurba at pininturahan ng hematayt. Nakapatong sa takip ang isang bangka lulan ang dalawang tao - dalawang kaluluwang naglalakbay patungo sa kabilang buhay. Ang bangkero ay nakaupo sa likuran ng taong nakakrus ang mga kamay sa dibdib. Ang ayos ng mga kamay ay isang kaugaliang Pilipino na ginagawa sa mga namatay. Walang katulad ang libingang banga sa Timog-Silangang Asya at ito‟y itinuturing na isang obra maestra ng isang mahusay na manggagawa. Ang banga na tinatayang 890-710 taon bago ipinanganak si Kristo ay nagpapakita ng paniniwala ng mga Pilipino sa buhay na walang hanggan.

Kapanahunang Palyolitik (450,00 - 6,000 B.C.) Ang lupang tulay ang nag-ugnay sa kapuluan at sa malaking bahagi ng Asya. Ang mga sinaunang tao ay nabuhay sa pangangaso at pangungulekta, at naglikha o paglilikha ng mga kagamitang yari sa bato. Tumira sila sa mga kweba at kanlungang bato na malapit sa dagat o ilog. Taliptip na bato Rantso sa Espinosa, Cagayan - 16,000 - 8,000 B.C. Nilikha ng sinaunang tao ang mga kagamitan mula sa bato na nagtapuan niya sa tabing ilog. Ang taliptip at kobol ang mga kaunaunahang kasangkapang ginawa niya noong Kapanahunang Palyolitik (Panahon ng Lumang Bato). Ito ay ginamit niyang kutsilyo at pangkayod.Bago pa man

.C. Palawan ni Robert Fox ng Pambansang Museo. Isabela at sa Candaba.500 B. Kapanahunang Neyolitik (6. Ang mga giniling na batong kasangkapan na natagpuan sa pook na may bangang kabaong. Cagayan. Ang mga kasangkapang taliptip ay ginagamit na kutsilyo. Ito ay natagpuan kasama ang panga at mga ngipin sa kweba ng Tabon. Batay sa pagsusuri. 2680 B. Ito ay napatunayan nang matagpuan sa kweba ng Pintu. kabibe at buto. Ito ay pangkaraniwan sa „Quadrangular Adze Culture‟ (kultura ng kwadradong daras). Ang kasangkapang ito ay nililuk sa pamamagitan ng pagpukpok sa gitna ng bato ng martilyong bato o sa pagpukpok na may buto o tabla sa pagitan ng martilyong bato at ng batong gagawing kasangkapan. Sanga-Sanga.000 taon (45. Palawan. Sa kasalukuyan. kweba ng Bolobok sa Sanga-Sanga. at iba pang kasangkapan para sa pag-uka ng kahoy.2. matatagpuan ang daras na bato (na hugis ngipen sa harapan) kung saan tinamaan ng lintik ang punong kahoy. Tawi-Tawi. Ang mga daras na yari sa bato (noong Panahong Neyolitik) ay natagpuan sa kweba ng Arku. Palawan ay yari sa tsert. ang mga ito ay iniuugnay sa kulog at kidlat. Sa ibang pook. Tawi-Tawi at sa kweba sa Bato. Peñablanca. Tinatapyas ng manggagawa ang maliliit na taliptip sa kasangkapang bato sa pamamagitan ng buto o kahoy. isang sinaunang elepante. Ang mga kagamitang taliptip na ginamit noong Panahong Palyolitik na tinatayang 16. Daras na bato Kweba sa Arku. “tango han linti” (ngipin ng lintik) at “dila latik” (dila ng lintik). Sorsogon. Ang ganitong uri ng daras ay natagpuan sa kweba sa Duyong. pangkayud at iba pang kagamitan. ang bao ng bungo ay tinatayang 16. Gumawa siya ng mga kagamitang yari sa pinakinis na bato.C. at sa Okinawa sa Timog na bahagi ng Hapon.000 taon at ang panga ay 31. naibagay ng sinaunang tao ang sarili sa bagong kapaligiran. Karamihan ng mga kasangkapang taliptip na nakuha sa kuweba sa Tabon. Callao. Gumamit ng giniling at pinakinis na kasangkapang yari sa bato ang sinaunang tao. Ang mga nakuhang daras (na yari sa Tridacna) ay kahalintulad din sa nakuha sa Micronesia. Palawan at tinatayang may edad na 2680 taon bago ipinanganak si Kristo.000 B. May nakita rin sa kweba sa Kanlungang Bato ng Balobok.000 taon bago dumating si Kristo) Nang tumaas ang tubig sa dagat at nawala ang mga lupang-tulay. Sanga-Sanga. Quezon. Tawi-Tawi (timog na bahagi ng Pilipinas).000 bago pinanganak si kristo ay natagpuan sa kweba sa Laurente. kapag walang matagpuang bato. Ang mga labing ito ng Homo sapiens sapiens ay muling sinuri sa pamamagitan ng makabagong pamamaraan na nagbigay ng bagong datos ng panahon nito. Ang mga ito ay iniugnay sa labi ng elephas. Ito ay tinatawag na “ngipe‟t duldug” (ngipin ng kulog). Sa pamamaraang ito matatantya ang hugis at sukat ng bawat piraso. Bao ng bungo Kuweba sa Tabon.). Ang taliptip ay maari ring gawin sa pamamagitan ng paggamit ng lakas o diin. ang mga kagamitang taliptip ay ginagamit pa rin. Palawan 14. Nilisan niya ang kweba at nanirahan sa baybaying dagat.000 . ang katunayan ng kanyang pagdating ay natagpuan sa isang rantso sa Cagayan-dalawang kasangkapang taliptip sa yari sa bato ang kaunaunahang kagamitan na ginawa ng tao na tinatayang 9 milyung taon na. Isabela ang mga kasangkapang ito. Hanggang sa unang bahagi ng Kapanahunang Metal. Ang pinakinis na batong daras na hugis itlog sa kros seksyon ay nilikha at ginamit ng mga sinaunang tao sa panahon ng Neyolitik.000 taon.000 . ay pinaniniwalaang gamit sa pag-uka sa kahoy. at Rabel. sa Dimolit.000 taon. Ito ay maliliit.C.8.natuklasan ang mga labi ng kauna-unahang tao sa Pilipinas. Ito ay natagpuan din sa iba‟t-ibang pook sa Cagayan (hilagang bahagi ng Pilipinas) tulad ng mga kweba sa Musang.C. Pampanga. giniling at pinakinis na daras at gawa sa makinis na uri ng bato. Penablanca. Palawan. Ang pinakamatandang labi ng tao na natagpuan ng muling hinukay ng Pambansang Museo ang kweba ng Tabon ay ang buto sa binti (tibia) na tinatayang 47. Peñablanca sa Cagayan. Ayon sa paniniwala. kweba sa Duyong. Cagayan. Ang taliptip na bato ay kasangkapan na ginamit ng sinaunang Pilipino ng Kapanahunang Bato hanggang sa Unang bahagi ng Kapanahunang Metal. balat ng malalaking kabya (Tridacna gigas at Tridacna maxima) ang ginawang daras. Isa sa mga labi ng kaunaunahang tao sa Pilipinas ay ang bungo ng isang babae na tinatayang 2. mga isla sa Ryukyu sa Pasipiko. Gumawa siya ng palayok at naglikha ng mga palamuti na yari sa bato. Ang bisagra ng balat ay pinakinis upang magkaroon ng iba‟t-ibang hugis. Sa kros seksyon ang hubog nito ay rektangulo o trapesoyd. 5730 B. sa pag-ani at pagputol ng kahoy. Kanlungang Bato ng Balobok. isang matigas na bato na kadalasan ay matatagpuan sa kalapit na ilog sa Quezon.

Ang mga batong kasangkapan na ginamit noong panahong iyon ay natagpuan sa ibang pook tulad ng Manga Site. Kweba ng Duyong at Leta . Ang kaunaunahan sinaunang guhit sa bato na masusing pinag-aralan ay yaong mga natagpuan sa pag-itan ng Angono at Binangonan. 1000 . Kweba sa Bato. Ang paikot sa balikat ng balat ang nagsisilbing dekorasyon.Ginamit din ang mga kasangkapang ito hanggang sa Kapanahunang Metal. Ang kaunaunahang palamuti na yari sa kabibe ay natagpuan sa libingan ng isang lalaki sa kuweba ng Duyong sa Palawan. Ang kabibeng bilog na may butas sa gitna ay natagpuan malapit sa kanyang kanang tainga at ang bilog na may butas sa gilid ay natagpuan sa kanyang dibdib. Peñablanca. may trayanggulo. Bilog na kabibe Kweba sa Duyung. Palawan.C. sa mga nakausling bato sa Alab. Ang bilog ay binubutasan sa gitna. Hanggang sa Kapanahunang Metal. tabo at iba pang kasangkapang yari sa kabibe. Cagayan. Leta.C. Ito ay simbolo at hindi dekorasyon. Isang daang dalawamput-pitong guhit ng tao ang nakakalat sa pader. Pamukpok sa telang balat ng kahoy Kweba sa Arku. Palawan. Ang linya o guhit ng braso at binti ay kadalasang nakabaluktot. Natagpuan ang mga pulseras sa kweba ng Duyong at Leta-Leta sa Palawan. Ang pook ay isang kanlungang bato o mababaw na kweba na may 63 metro ang lapad. Ito‟y ginawa ng sinaunang tao sa Palawan mula sa mabilog na bato at ginamit sa pagpukpok sa balat ng kahoy hanggang sa ito‟y naging malasinulid. Napaulat ito sa iilang pook tulad ng kweba ng Penablanca sa Cagayan Valley. Noong sinaunang panahon.605 B. at sa kweba sa Singnapan sa Ransang. Bihira ang sining na ito sa Pilipinas. 8 metro ang lalim at 5 metro ang pinakamataas na sukat. Cagayan 1255 .4400 B. Rizal 2000 B. Andarayan at sa Lal-lo. ang kabibe ay nililikhang kagamitan at palamuti. Province. 4850 . Rizal. Ito ay isang kasangkapang yari sa bato at ginagamit sa paggawa ng telang yari sa balat ng kahoy. Sining sa bato ng Angono Binangonan. Ang mga ukit ay may lalim na 10 centimetro hanggang sa malabong guhit.Palawan at kweba sa Bato. pulseras at abaloryo ay nakuha sa libingan kasama ng mga kutsara.C. kabibe ang pangunahing materyal na ginagamit sa paggawa ng kasangkapan at palamuti subalit. . Sorsogon. Bontoc sa Mt. Ibat-iba ang nakaukit sa bato. Hanggang sa kasalukuyan. Gumagamit sila ng kasangkapang bato upang butasan at pakinisin ang mga palamuti. sa Ngipe‟t Duldug. Ang pulseras na gawa mula sa itaas na balikat ng balisungsong (Conus litteratus) ay katangian ng huling bahagi ng Kapanahunang Neyolitik.C.225 B. Ang sining sa bato ay iniugnay sa paniniwala ng isang tanging grupo ng tao. Sorgogon na kung saan nakuha ang pulseras na kabibe Ang balat ng malaking kabya ay nililikhang malalaking abaloryo na may butas sa gitna samantalang ang palawit sa tainga ay ginigiling mula sa balat ng balisungsong. Cagayan. Ang ibang palamuti tulad ng hikaw. Binubuo ang mga larawan ng bilugang ulo na mayroon o walang leeg at nakapatong sa rektanggulo o korting “V” na katawan. sa Kapanahunang Neyolitik umunlad ang teknolohiyang ito. Palawan. ang mga taong naninirahan malapit sa kuweba ng Tabon sa Palawan ay lumilikha pa rin ng pulseras na kabibe. Ang mga abaloryong yari sa iba‟t-ibang uri ng balat ng kabibe ay nakuha sa ilang pook tulad ng kweba sa Arku. Ang mga ito ay inukit sa mukha ng kanlungang bato sa pamamagitan ng pirasong bato. may rektanggulo at may bilog. .

Ang iba ay payak at ang iba ay may tatlong buton na tulad ng mga usbong. Ang mga ito ay tinatayang may edad na 300 taon hanggang 500 taon bago ipinanganak si Kristo. Maitum sa lalawigan ng Saranggani. Cagayan ay tinatayang 1255-605 taon bago ipinanganak si Kristo. Palawan 310 . Ginagamit din ang balat ng kabibe. Ang mga palayok na ito‟y ginamit sa pangalawang paglibing ng Kapanahunang Metal. Ang lingling-o ay isang uri ng palawit sa tainga na nilikha mula sa berdeng neprayt (jade). Ang mga ulo naman ay iba-iba rin. May natagpuan ding pamukpok sa kweba ng Sagung sa Palawan.C. Hanggang sa kasalukuyan. Natagpuan ang mga kasangkapang ito sa mga kweba sa Batu Puti at Uyaw sa Palawan. Ang paggawa ng mga palayok kung saan ipinakikita ang iba‟t-ibang anyo ng mukha ay nagpapatunay ng mataas na antas ng kasanayan.o na yari sa ginto at tanso ay ginagamit pang palawit at hikaw ng mga Ifugao at Igorot sa hilagang bahagi ng Pilipinas. at katiwa-sayan. Ang mga disenyo ay tulad sa ibang palayok sa timog-silangang Mindanao. hanggang 225 A. Cagayan at sa mga kweba sa Uyaw. at naglikha ng palamuti na yari sa metal. Ang luad na hulmahang natagpuan sa kweba ay nagpapahiwatig na noong panahong iyon.Ang kasasangkapang ito na natagpuan sa kweba sa Arku. Siya ay naghabi. ang hubog ng lingling. .100 B.D. May ngipin ang iba. gumawa ng bangka at naglilok ng magagandang palayok. Sarangani 5 BC-225 A. Ang palawit sa tainga ay hindi lamang yari sa jade. May natagpuan ding mga palawit sa kweba sa Arku sa Penablanca. kali-gayahan. Penablanca. Bawat isa sa dalawampu‟t siyam na palayok ay kakaiba.500 B. Ang uri ng materyal na ginagamit sa paggawa ng palamuti ay nagpapahiwatig ng katayuan sa lipunan. at tinatayang may edad na 5 B. Gumawa siya ng mahusay na mga kagamitan. Ang pagkatuklas ng paglilibing sa banga ay makabibigay ng mahalagang tanda ukol sa nakaraan ng Maguindanao. Guwang na daras na yaring tanso Kweba sa Uyaw. nagbungkal ng lupa. Ang kasalukuyang kasangkapan na tinatawag na wasay sa gitnang bahagi ng Pilipinas ay maaring nanggaling sa daras na guwang noong unang bahagi ng Kapanahunang Metal. . at sa Batangas. Sanga-Sanga sa Tawi-Tawi.1000 A. Palawit sa tainga Kweba sa Guri. Isa sa pinakamagandang palamuti na yari sa jade magpahanggang ngayon ay natagpuan sa kweba ng Duyong.000 B. Ito ay katangian ng unang yugto ng Kapanahunang Metal. Ang kaugaliang ito ay laganap hindi lamang sa Pilipinas. Kung minsan ang mga buton ay mahahaba tulad ng tinik. Bangang hugis at anyong tao Kweba sa Maitum. subalit kakaiba ang anyo ng mukha. Nakaukit sa palawit ang dalawang ulo. May payak at may butas-butas. Kapanahunang Metal (2. Mga palayok na hugis at anyong tao ang natagpuan sa kweba ng Ayub sa Pinol. Ito ay halimbawa ng kasanayan ng pag-ukit sa jade. Ang mga takip na hugis ulo ng tao ay may iba‟t-ibang mukha: kalungkutan. Ang mga daras na guwang na yari sa tanso ay katangian ng unang bahagi ng Kapanahunang Metal. Guri at Rito-Fabian sa Palawan.C. ginagamit muli ng mga tao ang sirang kagamitan na yari sa tanso sa paggawa ng daras na guwang.D. luad at bato.C. Ang hubog nito ay bilog na may hiwa sa isang gilid para sa butas ng tainga.C. May palayok na may braso at mayroon namang may dibdib (ng babae). Palawan 300 . samantala ang iba ay pininturahan ng pula at itim.D.) Nagbago ang pamumuhay ng sinaunang tao nang lumitaw ang metal.

000 taon bago dumating si Kristo hanggang ika-16 na siglo bago dumating ang mga Kastila. Ang pamamaraan ng paggawa ng bangka ay kilala mula sa Scandinavia hanggang sa Timog Pasipiko noong ikatlong siglo. Idinidiin niya ang dulo ng matulis na kasangkapan sa ginto upang ito ay magkaroon ng disenyo.) Sa panahong ito lumitaw ang kalakal na seramik na sinunog sa pamamagitan ng mataas na temperatura. ay nasa Butuan Regional Museum. Yuan.D. Ang garing na panatak na tinatayang 1002 taon ng nakaraan ay maaaring ginamit sa pagtala ng pangangalakal. Balanghay Libertad.kundi pati na rin sa Timog-Silangang Asya.D. Ang kaugaliang ito ay nagsimula pa noong 1. Agusan del Norte 1002 A. Butuan City 320 A. ang pamamaraang ito ay ginagamit pa rin sa isla ng Sibutu sa timog na bahagi ng Pilipinas. Sung.D. Ang unang piraso ay pinapatong niya sa isang malambot na bagay tulad ng putik o waks.D. Siyam ang nakuhang sinaunang bangka. sapagkat ang titik “b” at “w” ay kadalasang pinagpapalitpalit. Ang pangalawa na tinataya noon pang 1250 A. Tinatakpan ang mga mata. Ito ay kahalintulad ng Tagalog na inskripsiyon. Sa bawat mata ay iba-ibang disenyo ang inilalagay. ay nasa isang museo sa Libertad. Ang mukha ng namatay ay tinatakpan ng pirasong ginto. at ito‟y hindi gaanung kumplikado. Butuan.D. Dalawang pirasong ginto ang hinihiwa ng manggagawa. Ang mga lokal na palayok ng panahong ito ay may pamantayang sinusunod pagdating sa estilo. Gintong maskara ng patay Oton. Ang kaunaunahaan na may edad na 320 A. Sa kasalukuyan. Hinuhulma rin niya ang pangalawang pirasong panakip sa ilong. Ang bangka ng Butuan ay maaring mag-upo ng 25 katao at kaya nitong maglakbay sa malalayong lugar. Ang makakapal na tabla ay yari sa matitigas na kahoy katulad ng „doongon‟ (Heriteriera littoralis). Iloilo 1300 . . Panatak na garing ng Butuan Libertad. Ang mga sinaunang bangka ay nahukay sa Butuan. Nakaukit sa selyo ang salitang Butban sa inskripsiyong Kavi. Ang pangatlong bangka na tinatayang noon pang 990 A. Makikita rin ang impluwensyang galing sa mga kalakal. Ipinapalagay na ang tinutukoy na Butban ay ang Butwan o Butuan.D. Kasama dito ang mga seramik ng daynastiyang Tang. Ang mga butil ng baso at metal na nakita sa pook kung saan natagpuan ang mga sinaunang bangka ay nagpapatunay na malawak ang kalakalang pangkaragatan sa Asya noong panahon iyon. lungsod ng Butuan sa Agusan del Norte (timog na bahagi ng Pilipinas). Ang sinaunang bangka ay isang uri ng sasakyang pandagat na yari sa makapal na tabla at talasukan ang anyo ng gilid. Isang garing na panatak na iniuugnay sa shell midden na tinatayang ika-siyam hanggang ikalabindalawang siglo ang natagpuan sa Libertad. gumagamit ang sinaunang Pilipino ng gintong palamuti para sa mga sa namatay. ang ilong at ang bibig ng pirasong ginto.1400 A. Kapanahunan ng pakikipag-ugnayan sa mga Dakilang Tradisyon sa Asya (1000 A. Butuan. Napantayan ng sina-unang Pilipino ang galing sa paglayag at husay sa paggawa ng sasakyang pangkaragatan ang ibang bayan sa Asya. Namimili ng kalakal ang sinaunang tao sa Pilipinas sa mga dayuhang mangangalakal upang ipamahagi ito sa malalayong pook. Ming at Ching.D. ay inilipat sa Galeriya ng Pinagmulan sa pangatlong palapag ng Museum of the Filipino People. Agusan del Norte noong 1978 . Bago dumating ang mga Kastila.

Ito ay binabalot ayon sa disenyo sa pamamagitan ng pisi na may waks o ka. Ito ay isinagawa din ng isang maliit na grupo sa Pilipinas.D. ang mga taga-Bontoc. Sinusukat ang mga sinulid at iniikid sa balangkas.Ang kaugalian ito ay galing sa Timog Tsina. itim at puting sinulid ng abaka. Romblon 1400 . . Natagpuan ang bilog na gintong pantakip sa ilong at sa mata sa isang libingan sa San Antonio. Sa kasalukuyan. Ito ay tinatayang 400 taon. Iloilo (gitnang bahagi ng Pilipinas). Natagpuan ang telang pambalot sa patay na may kasamang bughaw at puting seramiks sa isang kabaong na yari sa kahoy sa isla ng Banton sa Romblon. Ayon sa kanilang paniniwala hindi makakapasok ang masamang espiritu sa katawan ng namatay kung ito‟y may maskarang ginto. Province ay gumagamit ng makulay na telang pambalot sa namatay. Mt. Madali ang pamamaraan ng paghabi. iniaayos ito sa habihan at inuumpisahan na ang paghahabi. sa Agusan del Norte kung saan marami ang ginto noong sinaunang panahon sa pook na iyon.D. Butuan. May natagpuan ding gintong maskara sa Masao.pirasong baging.1500 A. Oton. Ang telang Banton ang kauna-unahang telang ikat na may hiblang paayon sa TimogSilangang Asya. Ang tela ay hinabi mula sa pula. Ang naturang maskara ay tinatayang may edad na labing apat hanggang labinlimang siglo (A.). Kung tuyo na ang mga sinulid. pagkatapos ito ay kinukulayan. Telang Banton Isla ng Banton.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful