PAPUNËSIA

V.S

Papunësia
• Papunësia përbën një ndër sëmundjet më
të rënda makroekonomike. • Në varësi nga ciklet e biznesit lëvizë dhe papunësia.

• kohën e recesionit vie deri tek • Në

zvogëlimi i kërkesës për punë (forcë punuese). • Papunësia lëvizë së bashku me nivelin e prodhimit.

Papunësia
“Ekonomia është në recesion, kur fqiu i juaj

është i papunë, bie në krizë kur edhe ju mbeteni pa punë” (Harry S. Truman)

Punësimi
Sigurimi i vendeve të punës për të gjithë

mund të jetë diçka e dëshirueshme dhe e pëlqyeshme dhe politikanët mund të jenë të gatshëm që të angazhohen në këtë drejtim, por asnjë gjykatës nuk mund t’i detyrojë punëdhënësit që të punësojnë të gjithë ata që kërkojnë punë. Për më tepër, punësimi si qëllim në vetvete është treguar si një metodë ekonomike jofrytdhënëse (rasti në ishshtetet komuniste).

Norma e papunëimi
Për t’i shpjeguar

këto probleme, duhet të njihemi me një tregues të rëndësishëm makroekonomik, e ai është norma e papunësisë (NP), që mund të shprehet përmes formulës së mëposhtme :

NP = norma e papunësisë

NP =

Np ⋅100 ∑ nfp

Np = numri i të papunëve Σnfp = numri i punësuar i forcës punuese

Llojet e papunësisë
Papunësia ciklike është e ndërlidhur me

rastet e kërkesës së vogël të forcës punuese, në këto raste kërkesa për punë është më e ulët për shkak të prodhimit dhe konsumit më të ulët. Papunësia ciklike krijohet në periudhën e depresionit ose të krizës ekonomike. Ky lloj i papunësisë në shumicën e rasteve eliminohet ose zvogëlohet në minimum në fazat e gjallërimit ose të bumit ekonomik

Llojet e papunësisë
Papunësia strukturale paraqitet si

rezultat i mospërputhjes agrega-te ndërmjet ofertës dhe kërkesës për forcë punuese, dhe ate për disa profile ose profesione të caktuara. Kështu p.sh. në tregun e punës ekziston oferta e mjaftueshme për disa profile të caktuara, por tregu në atë periudhë, kërkon profile të tjera që në tregun e punës janë deficitare (gjinden në mungesë).

Llojet e papunësisë
Papunësia frikcionale (e dëshirueshme),

paraqitet për arsye të ndë-rrimit të vendbanimit, kërkimit të punës për shkak të pagave më të larta, për shkak të lëvizjes së pandërprerë të popullatës nga një rajon në rajonin tjetër, të punësimit të ri të stadeve të ciklit jetësor etj.;

Llojet e papunësisë
Papunësia sezonale, është papunësi

afatshkurte që zakonisht krijohet nga punësimet në veprimtaritë që zakonisht kanë karakter sezonal brenda vitit, ose nga llojet e veprimtarisë së caktuar, produktet e të cilave kanë kërkesë sezonale.

Llojet e papunësisë
Papunësia e vullnetshme dhe e

pavullnetshme, janë nocione të përdorura nga J.M.Keynes. Me papunësi të vullnetshme sipas tij nënkuptohet pjesa e popullsisë së aftë për punë, e cila me dëshirë nuk dëshiron të punojë, për arsye se nuk ka nevojë ose që nuk pranon të punojë me lartësinë e pagesës që i ofrohet

Llojet e papunësisë
Papunësi e “fshehtë”, paraqet

papunësinë ekzistuese në disa rajone rurale (në sektorin parësor), e që për arsye të ndryshme nuk deklarohet dhe nuk prezantohet nga statistikat zyrtare si të papunësuar dhe atë për arsye të ndryshme

Llojet e papunësisë
Papunësi kronike, e cila thuajse në

vazhdimësi ekziston në çdo ekonomi të tregut etj.; Papunësi zyrtare, është madhësia absolute e papunësisë, që është e regjistruar dhe e prezantuar nga statistikat zyrtare të shtetit të caktuar.

Llojet e papunësisë
Llojet e papunësisë

Funksionale Për shkak të ndryshimeve të profesionit, kërkim të punës së re, për pagë më të lartë, perfeksionimit në punë.

Klasike Nëse pronari nuk do të paguante aq shumë, tani nuk do të isha në rrugë dhe të kërkojë punë të re.

Strukturale Më ofrohet puna, por unë nuk jam i gatshëm ta kryej atë punë. Duhet të preorjentohem (të përgaditem) për ndonjë profesion tjetër, me të cilin mund të gjejë punë.

Ciklike Rezultat i recesioneve dhe krizave ekonomike që rezulton me kërkesë të vogël të forcës së punës.

Shkaqet e papunësisë
Grafikoni nr.15: Papunësia dhe shkaqet (% e forcës punuese për arsye të ndryshme).

Recesioni

Ata që e humbasin punësimin

Bumi ekonomik

5,7 %

Ata që presin të kyçen në forcën punuese Ata që për herë të parë kyçen në forcën punuese Ata që i lëshojnë vendet e punës

1,9 % 1,5 %
0,7 %

2,2 % 1,1 %
0,8 %
1982

0,7 %
1973

Burimi, Paul A. Samuelson & William Nordhaus: Ekonomija, četrnaesto izdanje, Mate, Zagreb, 1992, fq. 582.

Matja e papunësisë
Matja e papunësisë të punësuarit - popullata që kryen

ndonjë punë të paguar si dhe ata që momentalisht mungojnë nga puna, për shkak të sëmundjeve, grevave, festave etj.; të papunësuarit - popullata që nuk është e punësuar, por në mënyrë aktive kërkon punë ose pret që të kthehet në punë; jashtë forcës punuese - janë personat që gjenden në shkollim, janë në pension, mirëmbajnë shtëpinë etj.

Kush janë të papunësuarit?
• Çdo kush që dëshironë që të punoj
dhe njëkohësisht është i aftë për, dhe njëkohësisht nuk mund të gjej punë konsiderohet si i papunësuar.

Ligji i Okunit
• Ligji i Okunit: Çdo zvogëlim i 2 % i
GDP-së në krahasim me GDP-në potenciale, e rritë shkallën (normën) e papunësisë për 1%. P.sh. Në qoftë se GDP potenciale është 100%, norma e papunësisë është 6% dhe GDP aktuale bie në masën (96% të GDP potenciale, atëhere norma e papunësisë do të rritet nga 6 në 8%. • Ligji i Okunit paraqet ndërlidhjen në mes të tregut të punës dhe tregut të

Ligji i Okunit
 Ligji i Okunit  Arthur Okun (1929-1979), konsiderohet

kreator i politikës ekonomike amerikane. Fushëveprimi shkencor i tij ishte si të ndalet inflacioni, i cili sipas analizave të shumta shkencore të tij, shkaktonte paraqitjen e papunësisë, por dhe shumë problemeve tjera ekonomike, politike dhe sociale. Në bazë të analizave të shumta ka konstatuar (Ligji i Okunit) se zvogëlimi i GDP për 2% shkakton rritjen e papunësisë për 1%, përkatësisht, nëse p.sh. GDP në vitin e kaluar ishte 100 milionë $ dhe nëse në këtë vit ndodhë rënia e GDP për 2% (d.m.th. në 98 milionë $), norma ekzistuese e papunësisë, p.sh. nga 10% do të rritet në 11%.

Matja e papunësisë
• Norma e papunësisë – është
numri që fitohet me pjestimin e numrit të të papunësuarve me numrin e tërësishëm të popullsisë të aftë për punë, shumëzuar me 100

Forca punuese
 Segmentimi i tregut të forcës punuese, sipas

grupeve jokonkurruese, mund të vështrohet në disa aspekte dhe ate në:  Njerëzit e njëjtë - punët e njëjta, ku nuk kemi dallime të theksuara në paga;  Njerëzit e njëjtë - punët e ndryshme, në këtë rast na paraqitën të ardhurat kompenzuese;  Grupet jokonkurruese - me ç’rast na paraqitet renta e pastër ekonomike, dhe  Grupet pjesërisht konkurruese - dallimet në paga i përcakton oferta dhe kërkesa agregate për forcë punuese.

Matja e papunësisë
• Personi i papunësuar në shumicën e
legjislacioneve konsiderohet individi që është i aftë për punë, i moshës prej15

deri në 65 vjec, që është e evidentuar në entin e punësimit si person që kërkonë punë, paraqitet rregullisht në entin përkatës, që njëkohësisht nuk është në marrëdhënje të punës, nuk është pronar ose bashkëpronar me më shumë se 51% të pjesëmarrjes në shoqërinë tregtare ose në ndonjë subjekt tjetër juridik, nuk ushtronë në mënyrë të pavarur ndonjë veprimtari profesionale ose ekonomike, dhe se nuk është nxënës i rregullt, student ose pensionist.

Matja e papunësisë
përcjellin entet statistikore të disa shteteve dhe ato që prezantohen nga ana e ILO-së. • Dallimet metodologjike. • ILO në analizat e veta përfshinë edhe kategorinë e gjysëmtë punësuarve në kategorinë e personave të punësuar, • Gjysëmtë punësuarit – janë individët që punojnë kohë pas kohe , por njëkohësisht në mënyrë permanente

• Dallohen normat e papunësisë që i

Matja e paunësisë
• Norma e participimit të forcës
punuese matë pjesëmarrjen e forcës punuese në numrin e tërësishëm të popullsisë. • Norma e punësimit matë se sa

është përqindja e të punësuarve në kontigjentin e forcës punuese.

Punësimi
• Punësimi i plotë – , ekonomia
gjindet në fazën kur të gjithë individët që kërkojnë punë arrinë që të realizojnë qëllimin e tyre.

Ekuilibrimi në tregun e punës – fleksibiliteti i pagave
S
Vullnetarisht të papunësuar

Paga

Të punësuar

ë E D La Numri i të punësu

Jo ekuilibrimi në tregun e punës – jo fleksibiliteti i pagave
S
A B

Paga

ë1 ë E

D
QD la AB të papunësuarit jo të vullnetshëm

La

QS la

Nr.të punësuarëve

Analiza e tregut të punës në Kroaci
100% 90% 80% 70% 60% % 50% 40% 30% 20% 10% 0% 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 Viti >50 40-49 30-39 25-29 20-24 15-19

Trends in hours per capita have diverged since
Hours per capita Hours per worker Employment rate Working-age share of total population
30 20 10 0 -10 -20 -30

Percentage change 1970-2002

Source: OECD Employment Outlook, 2004

Fra nce Finl and Ger man y Japa n Spa in Belg ium EU15 Den mar k Ital y Net her land Uni ted s Kin gdo m Nor way Swe den OEC D Irel and Swi tzer land Aus tral ia Icel and Can ada New Zea land Uni ted Sta tes

Standardized unemployment rates
2002 United States 5,8 J apan 5,4 France 8,9 Germany 8,2 Italy 8,6 Poland 19,8 Spain 11,3 Sweden 4,9 Switzerland 3,2 United Kingdom 5,1 2003 6 5,3 9,5 9,1 8,4 19,2 11,3 5,6 4,2 5 2004 5,5 4,7 9,7 9,5 8 18,8 10,8 6,4 4,4 4,6

Labor market movements
West Germany:
Entry and Exit into Unemployment

7

6

Dependable employment
5

3,64
4

Zur Anzeige wird der QuickTime™ Dekompressor „“ benötigt.

2,92

Zur Anzeige wird der QuickTime™ Dekompressor „“ benötigt.

"Reserves" (discouraged workers, among others) Self-employment Non employment Total 5.77 million

3

2

1,16 0,18

1,49

1

1,17

Total 6.15 million

0,15 1,21

0

1 Entry

from..

2

Exit to ..

Unskilled labor: A historical review

ë/P = real ëage Marx’s “Industrial reserve army”
F. Lassalle 1825-64

Subsistence level

Labor demand H*
Hours ëorked

“Dual” labor market and increase in roductivity

(w/P)1
ëage differenettial

As productivity increases, the ëage differential becomes larger

(w/P)2

Ls L1

Ls constant L2

Dependency between kills and employment
Training and employment rates are correlated
Training participation and aggregate labour market performance, second half of the 1990s Employment rate
Training participation % 70,00 60,00 50,00
FRA FIN GBR NZL USA SWE DNK NOR

40,00 30,00
ITA ESP GRC HUN IRL

NLD CAN AUS CZE AUT DEU PRT

BEL

CHE

20,00 10,00 0,00 50,00

POL

Correlation : 0.63 ***
55,00 60,00 65,00 70,00 75,00 80,00 85,00 90,00 Employment rate %

Source: OECD

Collective bargaining and labor union density
Union density and coverage, 2000
Percentage of wage and salary earners
100,0

Austria France Netherlands Italy Spain Australia Portugal Norway Germany Luxembourg Slovak Republic Poland Hungary New Zealand Japan United States Korea Switzerland Canada United Kingdom Belgium Finland Sweden

90,0

80,0

Denmark

Collective bargaining coverage (%)

70,0

60,0

50,0

40,0

30,0

Czech Republic

20,0

10,0

0,0 0,0 10,0 20,0 30,0 40,0

Source: OECD
Trade union density (%)
50,0 60,0 70,0 80,0 90,0 100,0

“Minimum” wages and unemployment
w/P “Sticky” real ëage
Unemployme nt

Labor supply Labor demand L

“Dual” labor market, and collective bargaining
(W/P)1
Linked by contract

(ë/P)2

wage increase is “validated” through higher productivity

Unemployment

L1

Employment increase

L2

France: minimum ëages and unemployment by groups

Source: Ministry of Education, France

The demand for labor function