1

SECTION

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ
Συγγραφέας: Σωτήριος Περσίδης
Εκδότης: ΕΣΠΙ ΕΚ∆ΟΤΙΚΗ
Προσοχή: Copyright © ESPI PUBLISHING
1) Το παρόν ηλεκτρονικό βιβλίο καλύπτεται από πλήρη πνευµατικά
δικαιώµατα σύµφωνα µε το νόµο. ∆ίνεται µόνο το δικαίωµα της
εγγραφής του σε σκληρό δίσκο (ένα αντίγραφο) και/ή εκτύπωσή του σε
ένα αντίτυπο για προσωπικούς λόγους. ∆εν επιτρέπεται η παραγωγή
πολλών αντιγράφων (ηλεκτρονικών ή έντυπων) για οποιοδήποτε
σκοπό.
2) Οι τύποι, οι πίνακες, τα σχήµατα και γενικότερα το περιεχόµενο του
βιβλίου δεν έχουν ελεγχθεί σε βαθµό που να επιτρέπει την ασφαλή
χρήση τους.
Το Μαθηµατικό Τυπολόγιο που ακολουθεί βρίσκεται ακόµη στο
στάδιο της συγγραφής (έντυπης και ηλεκτρονικής). Στόχος είναι η
δηµιουργία του καλύτερου Μαθηµατικού Τυπολόγιου σε παγκόσµια
κλίµακα (για φοιτητές και επαγγελµατίες µαθηµατικούς, φυσικούς,
µηχανικούς, κτλ.) τόσο σε περιεχόµενο όσο και εµφάνιση, προσιτού σε
όγκο και τιµή από όλους, και τελικά η έκδοσή του σε πολλές γλώσσες.
Για το λόγο αυτό η βοήθεια του κάθε αναγνώστη σε αυτό το στάδιο
είναι πολύτιµη. Τίθενται τα ερωτήµατα:
1) Είναι η επιλογή της ύλης σωστή και πλήρης ή µήπως πρέπει κάτι να
προστεθεί ή να αφαιρεθεί;
2) Υπάρχει κάτι που πρέπει να τροποποιηθεί (ορισµός, τύπος, κτλ.);
3) Υπάρχει οποιαδήποτε άλλη παρατήρηση για βελτίωση;
Τα όποια σχόλια µπορούν να σταλούν µε e-mail µε την ένδειξη “Για το
Μαθηµατικό Τυπολόγιο” σε µια από τις διευθύνσεις
mathbook@ifoes.org

ή

spersid@espi.gr

2

SECTION

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Κεφάλαιο 1

ΣΤΑΘΕΡΕΣ

1.1 Μαθηµατικές Σταθερές
1.2 Φυσικές Σταθερές
Κεφάλαιο 2

ΑΛΓΕΒΡΑ

2.1 Ταυτότητες
2.2 Τύπος του ∆ιώνυµου
2.3 Μιγαδικοί Αριθµοί
2.4 ∆υνάµεις και Λογάριθµοι
∆υνάµεις, Λογάριθµοι, Αλλαγή βάσης, Με µιγαδικούς
αριθµούς
2.5 Ρίζες Αλγεβρικών Εξισώσεων
Εξίσωση πρώτου βαθµού, Εξίσωση δεύτερου βαθµού,
Εξίσωση τρίτου βαθµού, Εξίσωση τέταρτου βαθµού
2.6 Υπερβολικές Συναρτήσεις
Ορισµοί, Ταυτότητες, Γραφικές παραστάσεις, Σχέσεις µε
τριγωνοµετρικές συναρτήσεις, Αντίστροφες υπερβολικές
συναρτήσεις
Κεφάλαιο 3

ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ

3.1 Ορισµοί
Τριγωνοµετρικός κύκλος, Τριγωνοµετρικές συναρτήσεις,
Τιµές τριγωνοµετρικών συναρτήσεων
3.2 Ταυτότητες
3.3 Αντίστροφες Τριγωνοµετρικές Συναρτήσεις
3.4 Επίπεδο Τρίγωνο
3.5 Σφαιρικό Τρίγωνο
Κεφάλαιο 4

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ

4.1 Σε δύο ∆ιαστάσεις
Τρίγωνο, Ορθογώνιο, Παραλληλόγραµµο, Τραπέζιο,
Κανονικό πολύγωνο, Κανονικό πολύγωνο γραµµένο σε

3

SECTION

κύκλο, Κανονικό πολύγωνο γραµµένο γύρω από κύκλο,
Κύκλος, Τοµέας κύκλου, Τµήµα κύκλου, Έλλειψη, Τµήµα
παραβολής
4.2 Σε τρεις ∆ιαστάσεις
Ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο, Πλάγιο παραλληλεπίπεδο,
Πυραµίδα, Κανονικά πολύεδρα, Ορθός κυκλικός κώνος,
Ορθός κυκλικός κύλινδρος, Πλάγιος κυκλικός κύλινδρος,
Ορθός κόλουρος κώνος, Σφαίρα, Σφαιρικό τµήµα,
Σφαιρικό τρίγωνο, Ελλειψοειδές, Παραβολοειδές από
περιστροφή, Τόρος
Κεφάλαιο 5

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ

5.1 Σε δύο ∆ιαστάσεις
Συστήµατα συντεταγµένων, Σηµεία, Ευθεία, Μετασχηµατισµοί συντεταγµένων, Επίπεδες καµπύλες
5.2 Σε τρεις ∆ιαστάσεις
Συστήµατα συντεταγµένων, Σηµεία, Ευθεία, Επίπεδο,
Μετασχηµατισµοί συντεταγµένων, Επιφάνειες
Κεφάλαιο 6

ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ

6.1 Ορισµοί
Συναρτήσεις, Όρια, Παράγωγοι
6.2 Γενικοί Κανόνες Παραγώγισης
6.3 Παράγωγοι Στοιχειωδών Συναρτήσεων
Τριγωνοµετρικές
συναρτήσεις,
Εκθετικές
και
λογαριθµικές συναρτήσεις, Υπερβολικές συναρτήσεις
6.4 Μερικές Παράγωγοι
6.5 ∆ιαφορικά
Κεφάλαιο 7

ΑΟΡΙΣΤΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΑ

7.1 Ορισµοί
7.2 Γενικοί Κανόνες
7.3 Μέθοδοι Υπολογισµού Αόριστων Ολοκληρωµάτων
7.4 Στοιχειώδη Ολοκληρώµατα
7.5 ∆ιάφορα Ολοκληρώµατα

4

SECTION

Με ax + b, Με ax + b και cx + d, Με x2 + a2, Με x2 - a2
(x2 > a2), Με a2 - x2 (a2 > x2), Με axk + b, Με ax2 + bx +
c, Με x3 + a3, Με x4 ± a4, Με xn ± an, Με sinx, Με cosx,
Με sinx και cosx, Με tanx, Με cotx, Με αντίστροφες
τριγωνοµετρικές συναρτήσεις, Με ex, Με lnx, Με sinhax,
Με coshax, Με sinhax και coshax, Με tanhax, Με cothax,
Με αντίστροφες υπερβολικές συναρτήσεις
Κεφάλαιο 8

ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΑ

8.1 Ορισµοί
8.2 Γενικοί Κανόνες
8.3 ∆ιάφορα Ολοκληρώµατα
Με αλγεβρικές συναρτήσεις, Με τριγωνοµετρικές
συναρτήσεις, Με εκθετικές συναρτήσεις, Με λογαριθµικές
συναρτήσεις, Με υπερβολικές συναρτήσεις
Κεφάλαιο 9

ΟΙ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΓΑΜΑ ΚΑΙ ΒΗΤΑ

9.1 Η Συνάρτηση Γάµα
Ορισµοί, Ιδιότητες, Τιµές
9.2 Η Συνάρτηση Βήτα
Ορισµοί, Ιδιότητες
Κεφάλαιο 10

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ∆ΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ

10.1 Ορισµοί
10.2 Απλές Σ∆Ε
Χωριζόµενων µεταβλητών, Πλήρης διαφορική εξίσωση,
Οµογενής Σ∆Ε πρώτης τάξης, Γραµµική Σ∆Ε πρώτης
τάξης, Εξίσωση του Bernouli, Γραµµική οµογενής Σ∆Ε
δεύτερης τάξης µε σταθερούς συντελεστές, Γραµµική µη
οµογενής Σ∆Ε δεύτερης τάξης µε σταθερούς συντελεστές,
Εξίσωση του Euler ή του Cauchy, Εξίσωση του Bessel,
Μετασχηµατισµένη εξίσωση του Bessel, Εξίσωση του
Legendre, Γραµµική Σ∆Ε τάξης n, Γραµµική οµογενής
Σ∆Ε τάξης n µε σταθερούς συντελεστές
Κεφάλαιο 11 ΣΕΙΡΕΣ
11.1 Σειρές µε Σταθερούς Όρους
Αριθµητική πρόοδος, Γεωµετρική πρόοδος, ∆υνάµεις

5

SECTION

ακεραίων, Αντίστροφες δυνάµεις θετικών ακεραίων, Με
ηµίτονα και συνηµίτονα
11.2 Σειρές Taylor και Maclaurin
Ορισµοί, Αναπτύγµατα συναρτήσεων
11.3 Αναπτύγµατα Συναρτήσεων
∆ιωνυµική σειρά, Εκθετικές και λογαριθµικές
συναρτήσεις, Τριγωνοµετρικές συναρτήσεις, Υπερβολικές
συναρτήσεις, ∆ιάφορες σειρές, Αντίστροφη σειρά
Κεφάλαιο 12

ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ ΚΑΙ ΑΡΙΘΜΟΙ
ΤΩΝ BERNOULLI ΚΑΙ EULER

12.1 Ορισµοί
12.2 Ιδιότητες
Κεφάλαιο 13

∆ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

13.1 Ορισµοί
Μεγέθη, Συνιστώσες διανύσµατος
13.2 Άθροισµα, ∆ιαφορά και Πολλαπλασιασµός µε σταθερή
13.3 Γινόµενα διανυσµάτων
Εσωτερικό ή βαθµωτό γινόµενο, Εξωτερικό ή διανυσµατικό γινόµενο, Άλλα γινόµενα
13.4 Παράγωγοι διανύσµατος
13.5 Κλίση, Απόκλιση, Περιστροφή
Πράξεις µε το ανάδελτα
13.6 Ολοκληρώµατα µε ∆ιανύσµατα
Αόριστα και ορισµένα ολοκληρώµατα, Επικαµπύλια
ολοκληρώµατα, Επιφανειακά ολοκληρώµατα, Θεωρήµατα
των Gauss, Stokes και Green
Κεφάλαιο 14

ΚΑΜΠΥΛΟΓΡΑΜΜΕΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ

14.1 Γενικοί Ορισµοί
∆ιαφορικά µεγέθη, Μετασχηµατισµοί ολοκληρωµάτων
14.2 Κλίση, Απόκλιση, Περιστροφή
14.3 ∆ιάφορα Συστήµατα Συντεταγµένων

6 ∆ιάφορες Εκφράσεις των Συναρτήσεων Bessel Ασυµπτωτικές εκφράσεις. Συναρτήσεις Ker και Kei 16. ∆ιπολικές κυλινδρικές συντεταγµένες.1 Ορισµοί . Γεωειδείς σφαιροειδείς συντεταγµένες.5 Συναρτήσεις Ber και Bei.1 Ορισµοί 16.2 Πίνακας Σειρών Fourier Περιττές συναρτήσεις.3 Συναρτήσεις Bessel ∆εύτερου Είδους Συναρτήσεις Hankel πρώτου και δεύτερου είδους 16. Τοροειδείς συντεταγµένες. Παραβολικές κυλινδρικές συντεταγµένες.6 SECTION Κυλινδρικές συντεταγµένες. ∆ιάφορα αναπτύγµατα Κεφάλαιο 17 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ LEGENDRE 17. Άρτιες συναρτήσεις.1 Ορισµοί 15. Ωοειδείς σφαιροειδείς συντεταγµένες. Ker και Kei Συναρτήσεις Ber και Bei.2 Συναρτήσεις Bessel Πρώτου Είδους 16. Εκφράσεις µε ολοκληρώµατα 16. Τροποποιηµένες συναρτήσεις Bessel δεύτερου είδους 16. Συνεστιακές ελλειψοειδείς συντεταγµένες. Παραβολικές συντεταγµένες.7 Ολοκληρώµατα µε Συναρτήσεις Bessel Αόριστα ολοκληρώµατα. Τροποποιηµένες συναρτήσεις Bessel πρώτου είδους. Σφαιρικές συντεταγµένες.8 Αναπτύγµατα σε Σειρά Συναρτήσεων Bessel Γενικά. Άλλες συναρτήσεις Κεφάλαιο 16 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ BESSEL 16. Κωνικές συντεταγµένες. Ελλειπτικές κυλινδρικές συντεταγµένες. Συνεστιακές παραβολοειδείς συντεταγµένες Κεφάλαιο 15 ΣΕΙΡΕΣ FOURIER 15. Ορισµένα ολοκληρώµατα 16.4 Τροποποιηµένες Συναρτήσεις Bessel Ορισµοί.

4 Προσαρτηµένες Συναρτήσεις Legendre Προσαρτηµένες Συναρτήσεις Legendre πρώτου είδους.7 SECTION 17. Εκθετικό ολοκλήρωµα.3 Άλλες Συναρτήσεις Συνάρτηση σφάλµατος. Ελλειπτικές συναρτήσεις 19.2 Ορθογώνιες Συναρτήσεις από Σ∆Ε 18. Ιδιότητες.1 Ορθογώνια Σύνολα Συναρτήσεων Ορθοκανονικό σύνολο συναρτήσεων.3 Συναρτήσεις Legendre ∆εύτερου Είδους 17.1 Υπεργεωµετρικές Συναρτήσεις ∆ιαφορικές εξισώσεις. Συµπληρωµατική συνάρτηση σφάλµατος. Αναπτύγµατα σε σειρά 18. Προσαρτηµένες συναρτήσεις Legendre δεύτερου είδους Κεφάλαιο 18 ΟΡΘΟΓΩΝΙΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 18. Σχέσεις µεταξύ πολυωνύµων Chebyshev Κεφάλαιο 19 ∆ΙΑΦΟΡΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 19.7 Πολυώνυµα Chebyshev Πρώτου Είδους Ιδιότητες. Αναπτύγµατα σε σειρά.6 Πολυώνυµα Chebyshev Βασικές σχέσεις 18.2 Ελλειπτικές Συναρτήσεις Ελλειπτικά ολοκληρώµατα. Σχέσεις µε άλλες συναρτήσεις.3 Πολυώνυµα Hermite Βασικές σχέσεις.5 Προσαρτηµένα Πολυώνυµα Laguerre Βασικές σχέσεις. Αναπτύγµατα σε σειρά 18. Ηµιτονικό .4 Πολυώνυµα Laguerre Βασικές σχέσεις. Μέθοδος ορθοκανονικοποίησης των Gram-Schmidt 18.2 Πολυώνυµα Legendre 17. Ιδιότητες. Αναπτύγµατα σε σειρά 18. Ιδιότητες 19.8 Πολυώνυµα Chebyshev ∆εύτερου Είδους Ιδιότητες. Ιδιότητες. Αναπτύγµατα σε σειρά 18.

3 Ηµιτονοειδής και Συνηµιτονοειδής Μετασχηµατισµός Fourier 20. Ανισότητα των µέσων όρων.1 Το Ολοκληρωτικό Θεώρηµα του Fourier 20. Συνηµιτονικό ολοκλήρωµα.4 Πίνακας Μετασχηµατισµένων Fourier Μετασχηµατισµένες Fourier. Ανισότητα του Minkowski για ολοκληρώµατα Κεφάλαιο 23 ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Κεφάλαιο 24 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Κεφάλαιο 25 ΡΟΠΕΣ Α∆ΡΑΝΕΙΑΣ Κεφάλαιο 26 ΜΟΝΑ∆ΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ . Ανισότητα των Cauchy-Schwarz. Με λογαριθµικές συναρτήσεις. Αντίστροφες µετασχηµατισµένες Laplace. Με εκθετικές συναρτήσεις.2 Ιδιότητες 21. Ηµιτονοειδείς µετασχηµατισµένες Fourier. Ηµιτονικό ολοκλήρωµα του Fresnel. Συνηµιτονικό ολοκλήρωµα του Fresnel. Ανισότητα του Minkowski. Συνηµιτονοειδείς µετασχηµατισµένες Fourier (Το Κεφάλαιο 14 θα συµπληρωθεί και τα επόµενα κεφάλαια θα προστεθούν.) Κεφάλαιο 21 ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ LAPLACE 21. Ανισότητα των Cauchy-Schwarz για ολοκληρώµατα. Ανισότητα του Chebyshev. Με ρίζες πολυωνύµων. Laplace. Συνάρτηση ζήτα του Riemann.2 Μετασχηµατισµένες Fourier 20. Ανισότητα του Holder.3 Πίνακας Μετασχηµατισµένων Laplace Μετασχηµατισµένες Laplace βασικών συναρτήσεων. Με υπερβολικές συναρτήσεις Κεφάλαιο 22 ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ Ανισότητα του τριγώνου. Συνάρτηση δέλτα Κεφάλαιο 20 ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ FOURIER 20. Ρητές Ρητές συναρτήσεις. Ανισότητα του Holder για ολοκληρώµατα.1 Ορισµοί 21.8 SECTION ολοκλήρωµα.

SECTION 9 .

14159 26535 89793 23846 26433 8328 … Τα παρακάτω τετραγωνάκια (που υπάρχουν µόνο στα Κεφ.41421 35623 73095 04880 16887 2421 … 3 = 1.SECTION 1 1 ΣΤΑΘΕΡΕΣ 1.64872 12707 00128 14684 86507 8781 … e π = 23.44224 95703 07408 38232 16383 1078 … 5 2 = 1.14869 83549 97035 00679 86269 4678 … 5 3 = 1.1 Μαθηµατικές Σταθερές 2 = 1.73205 08075 68877 29352 74463 4151 … 5 = 2. ÕÐÏ π 2 = 9.38905 60989 30650 22723 04274 6058 … e = 1.31830 98861 83790 67153 77675 26745 … p = 1.25992 10498 94873 16476 72106 0728 … 3 3 = 1.64575 13110 64590 59050 16157 5364 … 8 = 2.86960 44010 89358 61883 44909 9988 … π −1 = 0.16227 76601 68379 33199 88935 4443 … 3 2 = 1.77245 38509 05516 02729 81674 8334 … e = 2.15426 22414 79264 18976 04302 726 … .82842 71247 46190 09760 33774 4842 … 10 = 3.24573 09396 15517 32596 66803 3664 … π = 3.44948 97427 83178 09819 72840 7471 … 7 = 2.23606 79774 99789 69640 91736 6873 … 6 = 2. 1 και 2) είναι links που θα ενεργοποιηθούν.71828 18284 59045 23536 028747135 … [βάση φυσικών λογαρίθµων] ÐËÇ e2 = 7.45915 77183 61045 47342 71522 045 … e e = 15.14069 26327 79269 00572 90863 679 … π e = 22.

13567 × 10−15 eV s ħ = h/2π = 1.62560 99082 21908 31193 06851 5587 … 1 ακτίνιο = 180°/π = 57.30102 99956 63981 19521 37388 94724 … log10 3 = 0.3 C mol−1 Σταθερή βαρύτητας G = 6.77245 38509 05516 02729 81674 8334 … [Γ(x) η συνάρτηση γάµα] Γ (") = 2.054572 × 10−34 J s = 6.2 Φυσικές Σταθερές Ταχύτητα του φωτός (στο κενό) c = 299 792 458 m s−1 Μαγνητική διαπερατότητα κενού µ0 = 4π × 10−7 NA−2 ∆ιηλεκτρική σταθερή κενού ε0 = 8.57721 56649 01532 86060 65120 90082 … [σταθερή του Euler] ÐËÇ e γ = 1.49714 98726 94133 85435 12682 88291 … log10 e = 0.582122 × 10−16 eVs .67893 85347 07747 63365 56929 4097 … Γ(#) = 3.854187817 × 10−12 F m−1 Σταθερή του Faraday F = 96485.2 SECTION γ = 0.43429 44819 03251 82765 112891 8917 … loge 2 = ln2 = 0.78107 24179 90197 98523 65041 0311 … log10 2 = 0.54953 93129 81644 82233 7661768803 … Γ(!) = p = 1.47712 12547 19662 43729 50279 03255 … log10 π = 0.01745 32925 19943 29576 … ακτίνια 1.29577 95130 8232 …° 1° = π/180 ακτίνια = 0.09861 22886 68109 69139 52452 3692 … loge10 = ln10 = 2.6726 × 10−11 m−3 kg−1 s−2 Σταθερή του Planck h = 6.30258 50929 94045 68401 79914 5468 … loge π = lnπ = 1.626075 × 10−34 J s = 4.14472 98858 49400 17414 34273 5135 … loge γ = lnγ = −0.69314 71805 59945 30941 72321 21458 … loge 3 = ln3 = 1.

321410 × 10−15 m Μήκος κύµατος Compton νετρονίου λCn = 1.571 m−1 Φορτίο πρωτονίου e = 1.913043µN Ακτίνα του Bohr aB = 0.61739 × 10−5 eV K−1 Σταθερή των Stefan-Boltzmann σ = 5.022137 × 1023 mol−1 Κβάντο µαγνητικής ροής Φ0 = 2.81 Ω .788382 ×10−9 eV G−1 Πυρηνική µαγνητόνη µN = 5.3195909 × 10−15 m ? Λόγος µαζών πρωτονίου και ηλεκτρονίου mp/me = 1836.672623 × 10−27 kg Μάζα νετρονίου mn = 1.1527 Λόγος φορτίου προς µάζα ηλεκτρονίου e/me = 1.3 SECTION Σταθερή του Boltzmann kB = 1.817940 × 10−15 m Μαγνητική ροπή ηλεκτρονίου µe = 1.674928 × 10−27 kg Κλασική ακτίνα ηλεκτρονίου re = 2.758796 1011 C kg−1 Λόγος (ατοµική µάζα)/(µάζα ηλεκτρονίου) mu/me = 1822.05078 × 10−27 J T−1 = 3.5291772 × 10−10 m Μαγνητόνη του Bohr µB = 9.38066 × 1023 J K−1 = 8.602177 × 10−19 C Μάζα ηλεκτρονίου me = 9.0360 Κβαντική αντίσταση Hall RH = 25812.426310 × 10−12 m Μήκος κύµατος Compton πρωτονίου λCp = 1.888 Ατοµική µάζα mu = 1.660540 × 10−27 kg Αριθµός του Avogadro NA = 6.67032 × 10−8 Wm−2 K−4 Μοριακή σταθερή τέλειων αερίων R = 8.152451 × 10−12 eV G−1 Μήκος κύµατος Compton ηλεκτρονίου λC = 2.7928474µΝ Μαγνητική ροπή νετρονίου µn = 1.00115965219µB Μαγνητική ροπή πρωτονίου µp = 2.109389 × 10−31 kg Μάζα πρωτονίου mp = 1.27401 ×10−24 J T−1 = 5.31451 J mol−1 K−1 Σταθερή του Rydberg R∞ = 10973731.067834 × 10−15 Wb Σταθερή λεπτής υφής α = 1/137.

1 Ταυτότητες (x − y)2 = x2 − 2xy + y2 (x + y)2 = x2 + 2xy + y2 (x − y)3 = x3 − 3x2y + 3xy2 − y3 (x + y)3 = x3 + 3x2y + 3xy2 + y3 (x − y)4 = x4 − 4x3y + 6x2y2 − 4xy3 + y4 (x + y)4 = x4 + 4x3y + 6x2y2 + 4xy3 + y4 x2 − y2 = (x − y)(x + y) x3 − y3 = (x − y)(x2 + xy + y2) x3 + y3 = (x + y)(x2 − xy + y2) x4 − y4 = (x − y)(x + y)(x2 + y2) x4 + y4 = (x2 − 2 xy + y2)(x2 + 2 xy + y2) (x − y)5 = x5 − 5x4y + 10x3y2 − 10x2y3 + 5xy4 − y5 (x + y)5 = x5 + 5x4y + 10x3y2 + 10x2y3 + 5xy4 + y5 (x − y)6 = x6 − 6x5y + 15x4y2 − 20x3y3 + 15x2y4 − 6xy5 + y6 (x + y)6 = x6 + 6x5y + 15x4y2 + 20x3y3 + 15x2y4 + 6xy5 + y6 x5 − y5 = (x − y)(x4 + x3y + x2y2 + xy3 + y4) x5 + y5 = (x + y)(x4 − x3y + x2y2 − xy3 + y4) x6 − y6 = (x − y)(x + y)(x2 − xy + y2)(x2 + xy + y2) x3 + x2y + xy2 + y3 = (x + y)(x2 + y2) x4 + x2y2 + y4 = (x2 − xy + y2) (x2 + xy + y2) x5 + x4y + x3y2 + x2y3 +xy4 +y5 = (x + y)(x2 − xy + y2)(x2 + xy + y2) (x + y + z)2 = x2 + y2 + z2 + 2xy + 2yz+ 2zx (x + y +z)3 = x3 + y3 + z3 + 3x2y + 3xy2 + 3y2z + 3yz2 + 3z2x + 3zx2 + 6xyz (x + y + z + w)2 = x2 + y2 + z2 + w2 + 2xy + 2xz + 2xw + 2yz+ 2yw + 2zw Για ακέραιο θετικό n έχουµε x2n − y2n = (x2 − y2)(x2n−2 + x2n−4y2 + x2n−6y4 + … + x2y2n−4 + y2n−2) n −1 ( = ( x 2 − y 2 )∏ x 2 − 2 xy cos k p + y 2 n k =1 ) ÁÐÏ .1 SECTION 2 ΑΛΓΕΒΡΑ 2.

  n  n   1  =  n − 1 = n     n  n  k  = n − k       n   n   n + 1  k  +  k + 1 =  k + 1       ÐËÇ .2 SECTION x2n + y2n = n −1 ∏  x 2 + 2 xy cos k =0 (2k + 1)p + y 2  2n  x2n+1 − y2n+1 = (x − y)(x2n + x2n−1y + x2n−2y2 + … + y2n) ( n = ( x − y )∏ x 2 − 2 xy cos 2k p + y 2 2n + 1 k =1 ) x2n+1 + y2n+1 = (x + y)(x2n − x2n−1y + x2n−2y2 − … + y2n) ( n = ( x + y )∏ x 2 + 2 xy cos 2k p + y 2 2n + 1 k =1 ) 2. 2.2 Τύπος του ∆ιώνυµου Για n = 1. k ακέραιοι µε 0 ≤ k ≤ n. 3. 0! = 1 και n! = 1· 2· 3· 4…n. Ιδιότητες των ∆ιωνυµικών Συντελεστών n  n  = 1. … ισχύει ο τύπος του διώνυµου ( x + y ) n = x n + nx n −1 y + ή n(n − 1) n − 2 2 n(n − 1)(n − 2) n −3 3 x y + x y + 2! 3! n n n ( x + y ) n = x n +   x n −1 y +   x n − 2 y 2 +   x n −3 y 3 + 1  2 3  + yn n +   yn n (Βλέπε και ∆ιωνυµική σειρά) Οι διωνυµικοί συντελεστές ορίζονται µε τη σχέση  n  n(n − 1)(n − 2) (n − k + 1) n! = k  = k k n ! !( − k )!   όπου n.

3 SECTION n n n  0  + 1  +  2  +       n +   = 2n n n n n  0  − 1  +  2  −       n + (−1) n   = 0 n  n   n + 1  n + 2  n +  n  +  n  +        m   m + 1 + =   n   n +1  m  m   m   m   n  −  n + 1 +  n + 2  −  n + 3  +         n n n 0 + 2 + 4 +       2 2  m   m − 1 + (−1) m + n   =    m   n −1  n n n = + + + 1   3   5  2 n n n  0  + 1  +  2  +       [ m ≥ n] = 2n−1 2  n   2n  +  =  n  n   m  n   m  n   0   p  +  1   p − 1 +        m  n   m + n  +    =    p  0   p  n n n 1⋅   + 2 ⋅   + 3 ⋅   + 1  2 3  n + n ⋅   = n 2n −1 n n n n 1⋅   − 2 ⋅   + 3 ⋅   − 1  2 3  n + (−1) n +1 n ⋅   = 0 n ÐËÇ Πίνακας ∆ιωνυµικών Συντελεστών n 1 2 3 4 5 k [ m ≥ n] 0 1 2 3 4 5 1 1 1 1 1 1 2 3 4 5 1 3 6 10 1 4 10 1 5 1 .

P y r u x O x Σχ. 3.4 SECTION 2. n − 1. ο z = a + bi είναι ένας µιγαδικός αριθµός. τότε [r(cosθ + isinθ)]p = rp(cospθ + isinpθ) Ρίζες Αν n θετικός ακέραιος.3 Μιγαδικοί Αριθµοί Αν a. τότε οι ρίζες n-στής τάξης του µιγαδικού αριθµού είναι [r (cos u + i sin u )]1/ n = r1/ n cos u + 2k p + i sin u + 2k p  n  n  όπου k = 0. τότε η πολική µορφή του µιγαδικού αριθµού είναι x + iy = r (cos θ + isinθ) όπου r το µέτρο ή η απόλυτη τιµή και θ η γωνία ή το όρισµα του µιγαδικού αριθµού. ÐËÇ . 2. Το πραγµατικό µέρος και το φανταστικό µέρος του a + ib είναι αντίστοιχα Re(z) = a και Im(z) = b. Ο συζυγής µιγαδικός του a + bi είναι ο a − bi. 2-1 Πράξεις (a + bi) + (c + di) = a + c + (b + d)i (a + bi) − (c + di) = a − c + (b − d)i (a + bi)(c + di) = ac − bd + (ad + bc)i a + bi = ac + bd + bc − ad i c + di c 2 + d 2 c 2 + d 2 [r1(cosθ1 + isinθ1)][r2(cosθ2 + isinθ2)] = r1r2[cos(θ1 + θ2) + isin(θ1 + θ2)] r1 (cos u1 + i sin u1 ) r1 = [cos(u1 − u2 ) + i sin(u1 − u2 )] r2 (cos u2 + i sin u2 ) r2 Θεώρηµα του de Moivre Αν p πραγµατικός αριθµός. b πραγµατικοί αριθµοί και i = −1 η φανταστική µονάδα. 1. …. ÐËÇ Αν r = x 2 + y 2 είναι το µήκος του διανύσµατος OP. Μιγαδικό επίπεδο y Ο µιγαδικός αριθµός x + yi παριστάνεται από ένα σηµείο P µε τετµηµένη x και τεταγµένη y.

Αν c = e = 2.4 ∆υνάµεις και Λογάριθµοι ∆υνάµεις Για πραγµατικούς a. τότε ο εκθέτης x καλείται λογάριθµος του Α µε βάση το c και συµβολίζεται µε x = logcA.5 SECTION 2.434294…· lnA . a − p = 1p . Αν c = 10. b p a = a b pb Λογάριθµοι Έστω c θετικός αριθµός διάφορος του 1. () p p q a b p ab = a b . που συµβολίζονται µε ln. a p/q = a p .71828…. έχουµε τους δεκαδικούς λογάριθµους. p p p = ap . ap/aq = ap−q. Αν cx = A (A θετικός). b. logccx = x logcA·B = logcA + logcB (logcb)(logbc) = 1 log c A = log c A − log c B B logcc = 1. a0 = 1 (a ≠ 0).302585…· log10A log10A = log10e·lnA = 0. logc1 = 0 logcAp = plogcA Αλλαγή βάσης log c A = log b A = log c b ⋅ log b A log b c lnA = ln10·log10A = 2. p. έχουµε τους φυσικούς λογάριθµους. (ap)q = apq. q ισχύουν οι εξής σχέσεις (µε την προϋπόθεση ότι κάθε όρος έχει νόηµα και οι παρονοµαστές είναι διάφοροι του µηδενός): ap·aq = ap+q. a (ab)p = apbp.

Αν a = 0 και b = 0. . έχουµε δύο πραγµατικές και ίσες ρίζες. x = − b . κάθε αριθµός είναι ρίζα. Εξίσωση δεύτερου βαθµού ax2 + bx + c = 0 (a.5 Ρίζες Αλγεβρικών Εξισώσεων Εξίσωση πρώτου βαθµού ax + b = 0 Αν a ≠ 0. a ≠ 0) ∆ιακρίνουσα: D = b − 4ac 2 Ρίζες 2 x1. περιοδικότητα) a + ib = r(cosθ + isinθ) = reiθ reiu = r ei (u −f ) qeif q (reiθ)(qeiφ) = rqei(θ+φ) (reiθ)p = rpeipθ (θεώρηµα του de Moivre) ln(reiθ) = lnr + iθ + 2kπi (k = ακέραιος) 2. b. a Αν a = 0 και b ≠ 0. έχουµε δύο συζυγείς µιγαδικές ρίζες. δεν υπάρχει ρίζα. υπάρχει µία ρίζα. έχουµε δύο πραγµατικές και άνισες ρίζες. Αν D = 0. c πραγµατικοί.6 SECTION Με µιγαδικούς αριθµούς eiθ = cosθ + isinθ e−iθ = cosθ − isinθ iu − iu sin u = e − e 2i iu − iu cosu = e + e 2 ei(θ+2kπ) = eiθ (k = ακέραιος.2 = −b ± b − 4ac 2a Αν D > 0. Αν D < 0.

εάν D > 0. x1x2 + x2x3 + x3x1 = b. οι υπολογισµοί απλουστεύονται. 3 3 B = q − p3 + q 2 x = A + B − 1 a  1 3  1 1 1  x2 = − 2 ( A + B ) − 3 a + 2 i 3 ( A − B)   x = − 1 ( A + B) − 1 a − 1 i 3 ( A − B)  3 2 3 2 Αν a. 9 2 3 A= q+ Ρίζες q = 9ab − 27c − 2a 54 p3 + q 2 . Ρίζες για D < 0: ( ) ( (  x = 2 − p cos 1 u − 1 a  1 3 3  1 1  x2 = 2 − p cos 3 u + 120° − 3 a   x = 2 − p cos 1 u + 240° − 1 a  3 3 3 Σχέσεις µεταξύ ριζών x1 + x2 + x3 = −a. (iii) όλες οι ρίζες είναι πραγµατικές και άνισες. b. c είναι πραγµατικοί και D = p3 + q2 η διακρίνουσα. τότε (i) µία ρίζα είναι πραγµατική και δύο µιγαδικές. ) ) όπου cosu = q − p3 .7 SECTION Σχέσεις µεταξύ ριζών Άθροισµα ριζών: Γινόµενο ριζών: x1 + x2 = − b a x1 ⋅ x2 = c a Εξίσωση τρίτου βαθµού x3 + ax2 + bx + c = 0 Έστω p = 3b − a . όπου x1. (ii) όλες οι ρίζες είναι πραγµατικές και τουλάχιστον δύο είναι ίσες. εάν D = 0. εάν D < 0. x1x2x3 = −c. x3 είναι οι τρεις ρίζες. Εάν D < 0. x2.

6 Υπερβολικές Συναρτήσεις Ορισµοί Υπερβολικό ηµίτονο sinh x = e x − e− x 2 Υπερβολικό συνηµίτονο cosh x = e x + e− x 2 Υπερβολική εφαπτόµενη tanh x = sinh x e x − e − x = cosh x e x + e − x Υπερβολική συνεφαπτόµενη coth x = cosh x e x + e − x = sinh x e x − e − x H τέµνουσα sechx = 1/coshx και η συντέµνουσα cschx = 1/sinhx δε χρησιµοποιούνται συχνά.8 SECTION Εξίσωση τέταρτου βαθµού x4 + ax3 + bx2 + cx + d = 0 (i) Ρίζες Αν y είναι µια πραγµατική ρίζα της τριτοβάθµιας εξίσωσης y3 − by2 + (ac − 4d)y + (4bd − c2 − a2d) = 0 (ii) τότε οι 4 ρίζες της (i) είναι ρίζες των δύο δευτεροβάθµιων εξισώσεων { } { } z 2 + 1 a ± a 2 − 4b + 4 y z + 1 y ∓ y 2 − 4d = 0 2 2 (iii) Εάν όλες οι ρίζες της (ii) είναι πραγµατικές. Σχέσεις µεταξύ ριζών x1 + x2 +x3 = −a x1x2 + x2x3 + x3x4 + x4x1 + x1x3 + x2x4 = b x1x2x3 + x2x3x4 + x1x2x4 + x1x3x4 = −c x1x2x3x4 = d όπου x1. ο υπολογισµός απλοποιείται. x4 είναι οι τέσσερις ρίζες. εάν χρησιµοποιήσουµε εκείνη τη ρίζα που δίνει πραγµατικούς συντελεστές για τη δευτεροβάθµια εξίσωση (iii). x2. x3. 2. .

9 SECTION Ταυτότητες cosh2x − sinh2x = 1 sinh x + cosh x = 1 cosh x − sinh x (sinhx + coshx)n = sinhnx + coshnx sinh(−x) = −sinhx cosh(−x) = coshx tanh(−x) = −tanhx coth(−x) = −cothx sinh2x = 2sinhxcoshx cosh2x = cosh2x + sinh2x = 2cosh2x − 1 = 2sinh2x + 1 tanh 2 x = 2 tanh x 1 + tanh 2 x coth 2 x = coth x + 1 2 coth x 2 sinh3x = 3sinhx + 4sinh3x cosh3x = 4cosh3x − 3coshx tanh 3 x = 3 tanh x + tanh 3 x 1 + 3 tanh 2 x coth 3 x = coth 3 x + 3 coth x 3 coth 2 x + 1 sinh4x = 8sinh3xcoshx + 4sinhxcoshx cosh4x = 8cosh4x − 8cosh2x + 1 tanh 4 x = 4 tanh x + 4 tanh 3 x 1 + 6 tanh 2 x + tanh 4 x tanh x = cosh 2 x − 1 = sinh 2 x sinh 2 x cosh 2 x + 1 .

sinhx cosh3x = #cosh3x + .10 SECTION sinh2x = !cosh2x − ! cosh2x = !cosh2x + ! sinh3x = #sinh3x − .coshx sinh4x = 'cosh4x − !cosh2x + 1 cosh4x = 'cosh4x + !cosh2x + 1 sinh(x ± y) = sinhxcoshy ± coshxsinhy cosh(x ± y) = coshxcoshy ± sinhxsinhy tanh( x ± y ) = tanh x ± tanh y 1 ± tanh x tanh y coth( x ± y ) = coth x coth y ± 1 coth y ± coth x sinhx + sinhy = 2sinh!(x + y)cosh!(x − y) sinhx − sinhy = 2cosh!(x + y)sinh!(x − y) coshx + coshy = 2cosh!(x + y)cosh!(x − y) coshx − coshy = 2 sinh!(x + y) sinh!(x − y) tanh x ± tanh y = sinh( x ± y ) cosh x cosh y sinh2x − sinh2y = sinh(x + y)sinh(x − y) sinh2x + cosh2y = cosh(x + y)cosh(x − y) sinhxsinhy = !{cosh(x + y) − cosh(x − y)} coshxcoshy = !{cosh(x + y) + cosh(x − y)} sinhxcoshy = !{sinh(x + y) + sinh(x − y)} .

2-4 y = tanhx Σχ.11 SECTION Γραφικές παραστάσεις y y 5 O 5 x 1 x 1 O Σχ. 2-3 y = coshx Σχ. 2-2 y = sinhx y y 1 1 O 1 x O 1  1  1 Σχ. 2-5 y = cothx Σχέσεις µε τριγωνοµετρικές συναρτήσεις sin(ix) = isinhx cos(ix) = coshx tan(ix) = itanhx cot(ix) = −icothx sinh(ix) = isinx cosh(ix) = cosx tanh(ix) = itanx coth(ix) = −icotx sinh(x ± iy) = sinhxcosy ± icoshxsiny cosh(x ± iy) = coshxcosy ± isinhxsiny tanh( x ± iy ) = sinh 2 x ± i sin 2 y cosh 2 x + cos 2 y coth( x ± iy ) = sinh 2 x ∓ i sin 2 y cosh 2 x − cos 2 y x .

Με το συµβολισµό αυτό νοούνται οι πρωτεύοντες κλάδοι. που εκφράζονται µε λογαρίθµους ως εξής: ( ) −∞ < x < ∞ ( ) x≥1 sinh −1 x = ln x + x 2 + 1 cosh −1 x = ln x + x 2 − 1 ( ) 1 x +1 x = ln ( 2 x −1) [cosh−1x > 0 είναι η πρωτεύουσα τιµή] 1 1+ x tanh −1 x = ln 2 1− x −1 < x < 1 coth −1 x < −1 ή x > 1 Ιδιότητες sinh−1(−x) = −sinh−1x cosh−1(−x) = cosh−1x tanh−1(−x) = −tanh−1x coth−1(−x) = −coth−1x coth−1x = tanh−1(1/x) Για k ακέραιο sinh(x + 2kπi) = sinhx cosh(x + 2kπi) = coshx tanh(x + kπi) = tanhx coth(x + kπi) = cothx Γραφικές Παραστάσεις y y 5 O 5 x O Σχ. 2-7 y = cosh−1x . Όµοια για τις άλλες υπερβολικές συναρτήσεις. τότε η αντίστροφη συνάρτηση συµβολίζεται µε y = sinh−1x.12 SECTION Αντίστροφες υπερβολικές συναρτήσεις Αν x = sinhy. 2-6 y = sinh−1x x 1 Σχ.

2-8 O 1 y = tanh−1x  1 O x Σχ. 2-9 y = coth−1x Σχέσεις µε αντίστροφες τριγωνοµετρικές συναρτήσεις sin−1(ix) = isinh−1x sinh−1(ix) = isin−1x cos−1x = ±icosh−1x cosh−1x = ±icos−1x tan−1(ix) = itanh−1x tanh−1(ix) = itan−1x cot−1(ix) = −icoth−1x coth−1(ix) = −icot−1x 1 x .13 SECTION y y 1 1  1 Σχ.

3-1 b a sec B = Τέµνουσα y c II I a Συντέµνουσα csc B = Q'' B b • Τριγωνοµετρικός κύκλος P• • Q' P' Σε ένα σύστηµα καρτεσιανών συντεταγµένων (Σχ. 3-2 Οι τριγωνοµετρικοί αριθµοί του τόξου t = AP ταυτίζονται µε εκείνους της γωνίας f = AOP . Οι τριγωνοµετρικοί αριθµοί της γωνίας A ορίζονται ως εξής: C b Ηµίτονο sin B = a c a Συνηµίτονο cos B = b a b tan B = Εφαπτόµενη c A B c c Συνεφαπτόµενη cot B = Σχ.1 Ορισµοί Το τρίγωνο ABC έχει ορθή γωνία (90°) στο C.1 SECTION 3 ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ 3. Οι τριγωνοµετρικοί αριθµοί του τόξου t = AP ορίζονται από τις συντεταγµένες x και y του σηµείου P ως εξής: x' III Ηµίτονο sinτ = ΟΡ' = y −1 ≤ sinτ ≤ 1 Συνηµίτονο cosτ = ΟΡ'' = x −1 ≤ cosτ ≤ 1 Εφαπτόµενη tan t = AQ′ = y x −∞ < tanτ < +∞ Συνεφαπτόµενη cot t = BQ′′ = x y −∞ < cotτ < +∞ • O y' • P'' A x IV Σχ. Ο κύκλος µε κέντρο το Ο και ακτίνα 1 καλείται τριγωνοµετρικός κύκλος. Οι προηγούµενοι ορισµοί ισχύουν και για τόξα (ή γωνίες) µεγαλύτερα από 90°. . 3-2) οι άξονες έχουν θετικές κατευθύνσεις από x' προς x και από y' προς y.

. 3.2 SECTION Τριγωνοµετρικές συναρτήσεις Για x σε ακτίνια οι τριγωνοµετρικές συναρτήσεις y = sinx. y y 1 O  1 p p/2 1 3p/2 2p x  p/2 O p/2 p x  1 y = sinx Σχ.2. y = cotx έχουν τις ακόλουθες γραφικές παραστάσεις. 3-6 y = cotx Τιµές τριγωνοµετρικών συναρτήσεων x σε µοίρες x σε ακτίνια sinx cosx tanx cotx 0° 0 0 1 0 ∞ 15° π/12 30° π/6 1/2 3 /2 3 /3 3 45° π/4 2 /2 2 /2 1 1 60° π/3 3 /2 1/2 3 3 /3 75° 5π/12 90° π/2 ( 6 − ( 6 + 1 2 )/4 2 )/4 ( 6 + ( 6 − 0 2 )/4 2 )/4 2− 3 2+ ±∞ 3 2+ 3 2− 3 0 Για γωνίες σε άλλα τεταρτηµόρια µπορούµε να χρησιµοποιήσουµε τους τύπους µετασχηµατισµού της Παραγ. 3-5 y = tanx y y 1  1 O 1 p p/2 3p/2 x 2p  p/2 O p/2 p x  1 Σχ. y = cosx. 3-4 y = cosx Σχ. y = tanx. 3-3 Σχ.

2 Ταυτότητες Βασικές tan x = sin x cos x sin2x + cos2x = 1 cot x = 1 = cos x tan x sin x 1 − tan 2 x = 1 cos 2 x 1 cos x 1 − cot 2 x = 1 sin 2 x sec x = csc x = 1 sin x Μετασχηµατισµοί sin(−x) = −sinx tan(−x) = −tanx cos(−x) = cosx cot(−x) = −cotx ( ) cos ( p ± x ) = ∓ sin x 2 ( ) cot ( p ± x ) = ∓ tan x 2 sin(π ± x) = ∓sinx tan(π ± x) = ±tanx cos(π ± x) = −cosx cot(π ± x) = ±cotx sin(2π ± x) = ±sinx tan(2π ± x) = ±tanx cos(2π ± x) = cosx cot(2π ± x) = ±cotx sin p ± x = cos x 2 Αθροίσµατα sin(x ± y) = sinxcosy ± cosxsiny cos(x ± y) = cosxcosy ∓ sinxsiny tan( x ± y ) = tan x ± tan y 1∓ tan x tan y cot( x ± y ) = cot x cot y ∓1 cot x ± cot y tan p ± x = ∓ cot x 2 .3 SECTION 3.

4 SECTION sinx + siny = 2sin!(x + y)cos!(x − y) sinx − siny = 2cos!(x + y)sin!(x − y) cosx + cosy = 2cos!(x + y)cos!(x − y) cosx − cosy = 2sin!(x + y)sin!(y − x) tan x ± tan y = sin( x ± y ) cos x cos y cot x ± cot y = sin( y ± x) sin x sin y sinxsiny = ![cos(x − y) − cos(x + y)] cosxcosy = ![cos(x − y) + cos(x + y)] sinxcosy = ![sin(x − y) + sin(x + y)] sin2x − sin2y = sin(x + y)sin(x − y) cos2x − cos2y = sin(x + y)sin(y − x) cos2x − sin2y = cos(x + y)cos(x − y) sin(x ± iy) = sinxcoshy ± icosxsinhy cos(x ± iy) = cosxcoshy #06 isinxsinhy tan( x ± iy ) = sin 2 x ± i sinh 2y cos 2 x + cosh 2y cot( x ± iy ) = sin 2 x ∓ i sinh 2y cosh 2y − cos 2 x Πολλαπλές γωνίες tan x = 1 − cos x = sin x 2 sin x 1 + cos x sin2x = 2sinxcosx cos2x = cos2x − sin2x = 1 − 2sin2x = 2cos2x − 1 .

5 SECTION sin 2 x = 2 tan 2x 1 + tan x cos 2 x = 1 − tan 2 x 1 + tan x 2 tan 2 x = 2 tan 2x 1 − tan x sin3x = 3sinx − 4sin3x cos3x = 4cos3x − 3cosx 3 x tan 3 x = 3 tan x − tan 2 1 − 3 tan x sin4x = 4sinxcosx − 8sin3xcosx cos4x = 8cos4x − 8cos2x + 1 3 tan 4 x = 4 tan x 2− 4 tan 4x 1 − 6 tan x + tan x sin5x = 5sinx − 20sin3x + 16sin5x cos5x = 16cos5x − 20cos3x + 5cosx 5 3 x + 5 tan x tan 5 x = tan x − 10 tan 2 1 − 10 tan x + 5 tan 4 x  n − 3  n −5  n − 2  n −3  n −5 sin nx = sin x 2n −1 cos n −1 x −  2 cos n −3 x +    2 cos x − 1 2       n − 3  n −5 cos nx = 2n −1 cos n x − n 2n −3 cos n − 2 x + n  2 cos n − 4 x 1 2  1   n − 4  n −7 −n 2 cos n −6 x + 3  2  ∆υνάµεις sin2x = ! − !cos2x cos2x = ! + !cos2x    .

sinx − #sin3x cos3x = . Όµοια για τις άλλες τριγωνοµετρικές συναρτήσεις. τότε η αντίστροφη συνάρτηση συµβολίζεται µε y = sin−1x.6 SECTION sin3x = .cosx + #cos3x sin4x = 1 − !cos2x + 'cos4x cos4x = 1 + !cos2x + 'cos4x sin5x = (5/8)sinx − (5/16)sin3x + (1/16)sin5x cos5x = (5/8)cosx + (5/16)cos3x + (1/16)cos5x sin 2 n −1 x = cos 2 n −1 x = (−1) n −1 n −1  2n − 1 (−1) k   sin(2n − 2k − 1) x 2n−2 ∑ 2 k =0  k  1 2 2n−2  2n − 1 cos(2n − 2k − 1) x k  k =0  n −1 ∑  2n  (−1) n sin 2 n x = 12 n   + 2 n −1 2 n 2 n −1  2n   cos 2(n − k ) x k  ∑ (−1)k  k =0 n −1 2n    2n  cos 2 n x = 12 n   + 21n −1 ∑   cos 2(n − k ) x 2 n 2 k =0  k  3. Με το συµβολισµό αυτό νοούνται οι συναρτήσεις που παίρνουν τιµές στα εξής διαστήµατα (συχνά καλούνται πρωτεύοντες κλάδοι): −π/2 ≤ sin−1x ≤ π/2 0 ≤ cos−1x ≤ π −π/2 < tan−1x < π/2 0 < cot−1x < π Ιδιότητες sin−1x + cos−1x = π/2 tan−1x + cot−1x = π/2 cot−1x = tan−1(1/x) sin−1(−x) = −sin−1x cos−1(−x) = π − cos−1x tan−1(−x) = −tan−1x cot−1(−x) = π − cot−1x .3 Αντίστροφες Τριγωνοµετρικές Συναρτήσεις Αν x = siny.

3-8 y = cos−1x Σχ. b. 3-10 y = cot x −1 −1 3.7 SECTION Γραφικές παραστάσεις p/2 • • O  1 p/2 1  1  p/2 • y p • O 1 x Σχ. c και οι γωνίες A. 3-7 y = sin−1x y y p/2 p p/2 x O  p/2 x O Σχ. B. |a − b| < c < a + b A Νόµος του ηµίτονου a = b = c sin A sin B sin C b c Νόµος του συνηµίτονου c2 = a2 + b2 − 2abcosC Νόµος της εφαπτόµενης 1 − a − b = tan 2 ( A B ) a + b tan 1 ( A + B ) 2 κτλ. 3-11 C . 3-9 y = tan x Σχ. B a Σχ.4 Επίπεδο Τρίγωνο Σε κάθε επίπεδο τρίγωνο οι πλευρές a. C συνδέονται µε τις εξής σχέσεις: A + B + C =180°.

8 SECTION Τύπος προβολής c = acosB + bcosA Τύποι µε περίµετρο ( s − b)( s − c) sin A = 2 bc cos A = 2 s( s − a) bc sin A = 2 s ( s − a )( s − b)( s − c) bc κτλ. c (τόξα µέγιστων κύκλων) και οι γωνίες A. B. όπου 2s = a + b + c είναι η περίµετρος του τριγώνου.5 Σφαιρικό Τρίγωνο Σε κάθε σφαιρικό τρίγωνο οι πλευρές a. C (δίεδρες γωνίες) συνδέονται µε τις εξής σχέσεις: Νόµος του ηµίτονου A sin a = sin b = sin c sin A sin B sin C c b Νόµος του συνηµίτονου cosa = cosbcosc + sinbsinccosA cosA = −cosBcosC + sinBsinCcosa B κτλ. r= Ακτίνα περιγεγραµµένου κύκλου Ακτίνα εγγεγραµµένου κύκλου a 2sin A r = ( s − a ) tan A 2 3. a Νόµος της εφαπτόµενης tan 12 ( A + B ) tan 12 ( A − B ) = tan 12 (a + b) Σχ. 3-12 tan 12 (a − b) Τύποι µε την περίµετρο sin A = 2 sin s sin( s − a )sin( s − b)sin( s − c) sin b sin c sin a = 2 − cos S cos( S − A) cos( S − B ) cos( S − C ) sin B sin C C . b.

9 SECTION sin( s − b)sin( s − c) sin A = sin b sin c 2 cos A = 2 sin s sin( s − a ) sin b sin c sin a = 2 − cos S cos( S − A) sin B sin C cos a = 2 cos( S − B ) cos( S − C ) sin B sin C όπου 2s = a + b + c και 2S = A + B + C. κτλ. .

4-4 Όµοια τρίγωνα (Σχ. 4-3 A = A' C' C = C' AB = BC = CA A′B′ B′C ′ C ′A′ .1 Σε δύο ∆ιαστάσεις A Τρίγωνο Περίµετρος Π = 2s = a + b + c 'Υψος ha = 2 s ( s − a )( s − b)( s − c) a ∆ιάµεσος ma 2 = 1 (b 2 + c 2 ) − 1 a 2 2 4 b c h u Εσωτερική διχοτόµος 2 bcs ( s − a ) da = b+c Εξωτερική διχοτόµος Da = ma da a Σχ.1 SECTION 4 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ 4. 4-2 C a Σχ. 4-3) B = B' C B Σχ. 4-1 B 2 bc( s − b)( s − c) |b−c| [b ≠ c] E = 1 ah = 1 ac sin u = s ( s − a )( s − b)( s − c) 2 2 Εµβαδό Ακτίνα εγγραµµένου κύκλου r = 1 s ( s − a )( s − b)( s − c) s Ακτίνα περιγραµµένου κύκλου R= A B abc 4 s ( s − a )( s − b)( s − c) A c c C A' b A R B' b r B a C Σχ.

4-5 Παραλληλόγραµµο Περίµετρος Π = 2a + 2b Εµβαδό E = ah = absinθ u h b a Σχ. 4-6 Τραπεζοειδές Περίµετρος Εµβαδό b 1 + 1  Π = a + b + h    sin u sin f  E = !h(a + b) Κανονικό πολύγωνο Περίµετρος Κεντρική γωνία Εµβαδό u h f a Σχ.2 SECTION Ορθογώνιο Περίµετρος Π = 2a + 2b Εµβαδό E = ab b a Σχ. Εµβαδό u Σχ. u Σχ. 4-9 R a . 4-8 Κανονικό πολύγωνο γραµµένο σε κύκλο Περίµετρος Κεντρική γωνία P = 2nR sin p = 2nR sin 180° n n u = 2p n E = 1 nR 2 sin 2p = 1 nR 2 sin 360° 2 n 2 n όπου n το πλήθος των πλευρών και R η ακτίνα του περιγραµµένου κύκλου. 4-7 Π = na u = 2p n cos(p / n) E = 1 na 2 cot p = 1 na 2 4 n 4 sin(p / n) όπου n το πλήθος των πλευρών και α το µήκος κάθε πλευράς.

r Κύκλος Περίµετρος Π = 2π r Εµβαδό E = π r2 όπου r η ακτίνα του κύκλου. r Σχ. 3 R2 2R2 8 10 + 2 5 R2 3R (3/2) 3 R2 2+ 2 R 2 2 R2 10 + 2 5 R (5/4) 10 − 2 5 R2 2+ 3 R 3R2 Κανονικό πολύγωνο γραµµένο γύρω από κύκλο u P = 2nr tan p = 2nr tan 180° n n Περίµετρος r u = 2p n Κεντρική γωνία E = nr 2 tan p = nr 2 tan 180° n n Εµβαδό Σχ. 4-11 Τοµέας κύκλου Μήκος τόξου s = rθ Εµβαδό E = !r2θ s u [θ σε ακτίνια] όπου r η ακτίνα του κύκλου και θ η γωνία του τοµέα. 4-10 όπου n το πλήθος των πλευρών και r η ακτίνα του κύκλου. 4-12 . Σχ.3 SECTION Κανονικά πολύγωνα γραµµένα σε κύκλο ακτίνας R Πολύγωνο Πλευρά Απόστηµα n=3 3R ! 3R n=4 2R ! 2R n=5 ! 10 − 2 5 R n=6 # ! R n=8 2− 2 R !( n = 10 n = 12 5 − 1)R 2− 3 R 6+2 5 R ! # ! Εµβαδό .

4-15 E = *ab 4.4 SECTION Τµήµα κύκλου Εµβαδό σκιασµένου τµήµατος E = !r2(θ − sinθ) u όπου r η ακτίνα του κύκλου. Τµήµα παραβολής a b 1 − k 2 sin 2 u d u ≅ p 2(a 2 + b 2 ) E O Σχ. b. 4-17 b . 4-13 Περίµετρος P = 4a Εµβαδό ∫ p/2 0 a E = πab όπου k = 1 a 2 − b 2 . πλάτος και ύψος του παραλληλεπίπεδου αντίστοιχα. 4-16 Πλάγιο παραλληλεπίπεδο Ύψος h = csinφ Όγκος V = Ah = abcsinθsinφ όπου A είναι η οριζόντια διατοµή του παραλληλεπίπεδου. r Έλλειψη Σχ. 4-14 B A Μήκος τόξου AΜΒ 2 2 2   ( AMB ) = 1 b 2 + 16a 2 + b ln  4a + b + 16a  b 2 8a   Εµβαδό M Σχ. Βλέπε σελ.2 Σε τρεις ∆ιαστάσεις Ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο Εµβαδό επιφάνειας Όγκος c E = 2(ab + ac + bc) V = abc b a όπου a. f h c u a Σχ. ??? για αριθµητικούς a πίνακες. Σχ. c είναι το µήκος.

5 SECTION Πυραµίδα Ύψος h = dsinθ Όγκος V = "Ah = %abdsinθsinφ c a όπου A το εµβαδό της βάσης. Ορθός κυκλικός κύλινδρος Εµβαδό κυλινδρικής επιφάνειας Όγκος h E = 2πrh V = πr2h όπου r η ακτίνα και h το ύψος του κυλίνδρου. R η ακτίνα της περιγραµµένης σφαίρας. 4-20 . V ο όγκος. r Σχ. d h f u b Σχ. E το εµβαδό της επιφάνειας. 4-19 όπου r η ακτίνα της βάσης και h το ύψος του κώνου. Η ακτίνα της εγγραµµένης σφαίρας είναι πάντα ρ = 3V/E. 4-18 Κανονικά πολύεδρα Στα 5 κανονικά πολύεδρα του πίνακα είναι a η ακµή. Πολύεδρο Τετράεδρο (4 ισόπλευρα τρίγωνα) Κύβος (6 τετράγωνα) Οκτάεδρο (8 ισόπλευρα τρίγωνα) ∆ωδεκάεδρο (12 κανονικά πεντάγωνα) Εικοσάεδρο (20 ισόπλευρα τρίγωνα) Ακτίνα R # 6a 3 a2 ! 3a 6a2 ! 2a 2 3 a2 #(1+ # Εµβαδό E 5) 3a 3 5(5 + 2 5 ) a2 2(5 + 5 ) a 5 3 a2 Όγκος V (1/12) 2 a3 a3 " 2 a3 #(15 + 7 5 )a3 (5/12)(3 + 5 )a3 Ορθός κυκλικός κώνος Ύψος h = lsinθ Εµβαδό κωνικής επιφάνειας Όγκος h E = prl = pr r 2 + h 2 V = "πr2h l u r Σχ.

C οι γωνίες του σφαιρικού τριγώνου.6 SECTION Πλάγιος κυκλικός κύλινδρος h = lsinθ Ύψος E = 2prl = 2prh sin u Εµβαδό κυλινδρικής επιφάνειας l u r Σχ. B a Σχ. h το ύψος και l η γενέτειρα του κυλίνδρου. 4-24 όπου r η ακτίνα της σφαίρας και h το ύψος του τµήµατος. r Σφαίρα E = 4πr2 Εµβαδό επιφάνειας Όγκος V = 43 πr3 Σχ. 4-23 h Σφαιρικό τµήµα Ακτίνα βάσης r r r = h( 2r − h) Εµβαδό σφαιρικής επιφάνειας E = 2πrh Όγκος σκιασµένου τµήµατος V = "πh2(3r − h) Σχ. b Ορθός κόλουρος κώνος h h = l sin u = l 2 − (a − b) 2 Ύψος u Εµβαδό κωνικής επιφάνειας a E = p (a + b)l = p (a + b) h 2 + (a − b) 2 Όγκος Σχ. A c r Σφαιρικό τρίγωνο Εµβαδό τριγώνου ABC E = (A + B + C − π)r2 όπου r η ακτίνα της σφαίρας και A. 4-25 b C l . 4-22 V = "πh(a2 + ab + b2) όπου a. b οι ακτίνες των βάσεων και h το ύψος του κώνου. 4-21 V = πr h = πr lsinθ 2 Όγκος h 2 όπου r η ακτίνα της βάσης. B.

c οι ηµιάξονες του ελλειψοειδούς.7 SECTION Ελλειψοειδές 4 V = 3 πabc όπου a. Σχ. 4-28 B . 4-27 Τόρος Εµβαδό επιφάνειας Όγκος E = π2(b2 − a2) V = #π2(a + b)(b − a)2 b a όπου a η εσωτερική και b η εξωτερική ακτίνα. b. Όγκος c b a Αν a = b > c. τότε 2 Εκκεντρότητα e = 1 − c 2 a Σχ. 4-26 2 E = 2pa 2 + pc ln 1 + e 1− e e Επιφάνεια Αν a = b < c. τότε 2 Εκκεντρότητα e = 1 − a2 c E = 2pa 2 + 2p ac sin −1 e e Επιφάνεια Παραβολοειδές από περιστροφή b A Εµβαδό καµπύλης επιφάνειας ( ) 4  2 E = pb 2  4a2 + 1 6a  b Όγκος 3 /2  − 1  V = !πb2a a M Σχ.

y1). που ορίζονται από τις κάθετες προς τους άξονες. y1) = καρτεσιανές συντεταγµένες σηµείου P1 (x2. 5-1. έχει εξίσωση y − y1 y2 − y1 = x − x1 x2 − x1 .1 Σε δύο ∆ιαστάσεις Συστήµατα συντεταγµένων Για να καθοριστεί η θέση. το εµβαδό του ισούται µε την απόλυτη τιµή της ορίζουσας 1 1 x 2 1 y1 1 x2 y2 1 x3 = 1 [ x1 ( y2 − y3 ) + x2 ( y3 − y1 ) + x3 ( y1 − y2 )] 2 y3 C B x Σχ. Σηµεία y2 Απόσταση δύο σηµείων Το µήκος του ευθύγραµµου τµήµατος P1P2 είναι d = ( x2 − x1 ) 2 + ( y2 − y1 ) 2 y • y1 O • u P1 x2 x1 x Σχ. δηλαδή µε θετική απόσταση µεταξύ δύο σηµείων) χρησιµοποιούνται συστήµατα συντεταγµένων. δηλαδή άξονες ή καµπύλες κατάλληλα αριθµηµένοι. C(x3. B(x2. y2). 5-1 (x1. y1) και P2(x2. Η θέση του σηµείου P1 δίνεται από την τετµηµένη x1 και την τεταγµένη y1.1 SECTION 5 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ 5. το σχήµα και η κίνηση των σωµάτων στο χώρο (που θεωρείται Ευκλείδειος. y2). y2) = καρτεσιανές συντεταγµένες σηµείου P2 P2 y A Εµβαδό τριγώνου Αν A(x1. 5-2 Ευθεία Εξίσωση από δύο σηµεία Αν η ευθεία περνάει από δύο σηµεία P1(x1. Σε δύο διαστάσεις ένα ορθογώνιο καρτεσιανό σύστηµα συντεταγµένων xOy δίνεται στο Σχ. y3) είναι οι κορυφές του τριγώνου.

y1) = καρτεσιανές συντεταγµένες του σηµείου Γωνία δύο ευθειών Αν m1 και m2 είναι οι κλίσεις δύο ευθειών. τότε η εφαπτόµενη της γωνίας τους είναι m − m1 tan c = 2 m1m2 + 1 Οι ευθείες είναι παράλληλες ή συµπίπτουν. Οι γραµµές είναι κάθετες.2 SECTION Η κλίση της ευθείας είναι m= y2 − y1 = tan u x2 − x1 και η τεταγµένη της τοµής µε τον άξονα y b = y1 − mx1 = x2 y1 − x1 y2 x2 − x1 Η εξίσωση της ευθείας γράφεται επίσης y − y1 = m(x − x1) y = mx + b x + y =1 a b ή ή y όπου a η τετµηµένη της τοµής µε τον άξονα x. . c f a• x Σχ. µόνο αν m1 = m2. b• Κανονική µορφή της εξίσωσης µιας ευθείας xcosφ + ysinφ = c όπου c η απόσταση της αρχής O από την ευθεία και φ η γωνία της κάθετης στην ευθεία µε το θετικό ηµιάξονα x. αν και µόνο αν m2 = −1/m1. 5-3 Γενική µορφή της εξίσωσης µιας ευθείας Ax + By + C = 0 Απόσταση σηµείου από ευθεία Ax1 + By1 + C A2 + B 2 (x1.

y) = καρτεσιανές συντεταγµένες (ρ. y') = συντεταγµένες ως προς το σύστηµα x'O'y' (x0. 5-5 φ = γωνία στροφής ή f Σχ. y0) = συντεταγµένες του O' ως προς το xOy  x = r cos f   y = r sin f x Σχ. φ) = πολικές συντεταγµένες •P O x Σχ. y0) = συντεταγµένες του O' ως προς το xOy Στροφή Σχ. 5-6 y  r = x 2 + y 2  f = tan −1 ( y / x) r f (x. 5-7 . 5-4 x y y'  x = x′ cos f − y ′ sin f   y = x′ sin f + y ′ cos f ή x'  x′ = x cos f + y sin f   y ′ = y cos f − x sin f O Μεταφορά και στροφή  x = x′ cos f − y ′ sin f + x0   y = x′ sin f + y ′ cos f + y0  x′ = ( x − x0 ) cos f + ( y − y0 )sin f   y ′ = ( y − y0 ) cos f − ( x − x0 )sin f y' y Πολικές συντεταγµένες ή x' O' f O x (x0. y) = συντεταγµένες ως προς το σύστηµα xOy (x'.3 SECTION Μετασχηµατισµοί συντεταγµένων Οι συντεταγµένες ενός σηµείου σε δύο συστήµατα συντεταγµένων συνδέονται µεταξύ τους µε σχέσεις που καλούνται µετασχηµατισµοί. y' y Μεταφορά  x = x′ + x0   y = y ′ + y0 ή O'  x′ = x − x0   y ′ = y − y0 x' O (x.

αν ε < 1. 5-10 • P • F' B x . υπερβολή ή παραβολή). Η σταθερή ε καλείται εκκεντροτητα. 5-10 είναι O • • u O Σχ. y0) οι συντεταγµένες του κέντρου Κ της έλλειψης. y0) = καρτεσιανές συντεταγµένες κέντρου R = ακτίνα του κύκλου r0 O• Κωνικές τοµές x PO ο λόγος των αποστάσεων σηµείου Ρ Έστω e = PK από ένα σηµείο Ο και από µιά ευθεία AA'. έλλειψη. Η ευθεία είναι η απλούστερη καµπύλη. y) = 0 παριστάνει µία καµπύλη στο επίπεδο xy. y) είναι δεύτερου βαθµού πολυώνυµο. αφού η f(x. y) είναι γραµµική ως προς x και y. Κύκλος y (x − x0)2 + (y − y0)2 = R2 (x0. αν ε = 1. Στο Σχ. 5-8 A ed 1 − e cos u K Η κωνική τοµή είναι r d έλλειψη. έχει εξίσωση A ( x − x0 ) ( y − y0 ) + =1 a2 b2 2 όπου (x0. για τα οποία ε = σταθ. παραβολή. Ο γεωµετρικός τόπος των σηµείων Ρ. παράλληλους προς τους άξονες συντεταγµένων Ox και Oy αντίστοιχα. y = y(t). είναι µια κωνική τοµή µε εξίσωση r= Σχ. A' υπερβολή..4 SECTION Επίπεδες καµπύλες Γενικά. έχουµε κωνική τοµή (κύκλο. 5-9 D F •P K C Σχ. αν ε > 1. Αν η f(x. όπου t κάποια παράµετρος. µια εξίσωση της µορφής f (x. Έλλειψη y Η έλλειψη µε µεγάλο άξονα 2a και µικρό άξονα 2b. Μια καµπύλη µπορεί να δοθεί σε παραµετρική µορφή µε δύο εξισώσεις x = x(t).

όπου p r= . 5-12 y a 2 + b2 ε = εκκεντρότητα = a r tan f = b a Αν το F ταυτίζεται µε το O. 5-12 είναι F• • • • F' A K B ΑΒ = 2α KF = KF ′ = a 2 + b 2 f O x | PF − PF'| = 2a (Ρ τυχόν σηµείο της υπερβολής) Σχ. p = α(ε2 − 1) 1 − e cos u •P O u • F' Σχ. έχουµε το Σχ. y0) οι συντεταγµένες του κέντρου Κ της υπερβολής. έχουµε το Σχ. έχει εξίσωση y ( x − x0 ) 2 ( y − y0 ) 2 − =1 a2 b2 •P όπου (x0. 5-11 Υπερβολή Η υπερβολή µε µεγάλο άξονα 2a και µικρό άξονα 2b. Στο Σχ. 5-13 x . 5-11. 5-13.5 SECTION AB = 2a CD = 2b KF = KF ′ = a 2 − b 2 PF + PF' = 2a (Ρ τυχόν σηµείο της έλλειψης) y 2 2 ε = εκκεντρότητα = a − b a Αν το F ταυτίζεται µε το Ο. παράλληλους προς τους άξονες συντεταγµένων Ox και Oy αντίστοιχα. όπου r= p . 1 − e cos u r u • P x O p = a(1 − ε2) Σχ.

0) x = −p 2b2/a r2 = −b 2 1 − e 2 cos 2 u 4p r= 4 p cos u 1 − cos 2 u . 5-15). 0) x = −a/ε Εξίσωση σε πολικές συντεταγµένες r2 = (aε. τότε η παραβολή έχει εξίσωση r= x O Σχ.6 SECTION y Παραβολή Η παραβολή µε άξονα παράλληλο προς τον Ox (Σχ. 2a 2 ym = 4ac − b 4a ym x Σχ. 5-16) µε συντεταγµένες ελάχιστου y xm = − b . y0) οι συντεταγµένες του A και AF = a. 5-16 Σύνοψη κωνικών τοµών Έλλειψη Υπερβολή Παραβολή Εξίσωση x2 + y 2 = 1 a 2 b2 x2 − y 2 = 1 a 2 b2 y2 = 4px Εκκεντρότητα e = 1 − b2 < 1 a 2 Εστίες ∆ιευθετούσα Χορδή στην εστία κάθετη στον άξονα (−aε. 5-15 xm O u x Σχ. 0) x = −a/ε 2b2/a b2 1 − e 2 cos 2 u ε=1 (aε. 5-14) έχει εξίσωση A• • F a (y − y0)2 = 4a(x − x0). 0) x = a/ε 2 e = 1 + b2 > 1 a (−aε. όπου (x0. 5-14 y • 2a 1 − cosu Η εξίσωση r y = ax + bx + c. 0) x = a/ε (p. 2 a O παριστάνει παραβολή (Σχ. a > 0. Αν το F ταυτίζεται µε το O (Σχ.

5-20) O Εξίσωση x d Q' x3 + x(a2 + y2) = 2a(x2 + y2) Φύλλο του Descartes (Σχ. 5-22 x . 5-19 Σχ. Το P γράφει την καµπύλη. 5-21 Σχ. 5-18 Q Εξισώσεις y 3 y2 = x d−x ή x • R P r = dsinθtanθ x Στροφοειδής (Σχ. 5-17) y Εξίσωση y = x2(x − a) Ηµικυβική παραβολή (Σχ. 5-19) Σχ. 5-21) Σχ. 5-20 Εξισώσεις x3 + y3 = 3axy ή x = 3at3 . 5-18) x Εξίσωση y = ax2/3 Κισσοειδής του ∆ιοκλή (Σχ. 5-17 Το Q κινείται κατά µήκος της QQ' (εφαπτόµενης του κύκλου και κάθετης στον άξονα Ox) και παίρνουµε OP = RQ. 5-22) Εξίσωση x 2 (3a + x) y = a−x 2 Σχ. 1+ t Ασύµπτωτη Εµβαδό 2 y = 3at 3 1+ t x+y+a=0 E = (3/2)a y y x 2 • a Τριχοτοµούσα (Σχ. y Σχ.7 SECTION y Κυβική παραβολή (Σχ.

5-23 y •P x a x  a (á) y P AOx . 5-27) To A κινείται πάνω στο σταθερό κύκλο διαµέτρου d. a x y Εξίσωση a (x2 + y2 + a2)2 − 4a2x2 = b4 Αν a < b. a E = a2 x Κογχοειδής του Νικοµήδη (Σχ. 5-23) To A κινείται πάνω στην ευθεία y = d. 5-25 Ληµνίσκος του Bernoulli (Σχ. έχουµε το Σχ. 5-24) (â) Σχ. το Σχ. 5-24α. 5-24β. To Ρ είναι η τοµή των ευθειών που φέρονται από τα Α και Β παράλληλες προς τους άξονες. 5-24 Οι αποστάσεις του P από δύο σταθερά σηµεία έχουν σταθερό γινόµενο b2. 5-26) Εξίσωση (x2 + y2)(x − a)2 = b2x2 ή r= a +b cosu Σχ. 5-25) y Εξίσωση (x2 + y2)2 = a2(x2 − y2) ή Εµβαδό (ολικό) r2 = a2cos2θ. To Β είναι η τοµή της ΟΑ µε το σταθερό κύκλο κέντρου (0. 5-27 •P x .8 SECTION y Μάγισσα της Agnesi (Σχ. Αν a > b. Στην ευθεία που συνδέει το A µε την αρχή των αξόνων παίρνουµε δύο σηµεία P και P' µε PA = P'A = b < 2d. 45 x 45 Σχ. 5-26 y A Σαλίγκαρος του Pascal (Σχ. Αυτά γράφουν την καµπύλη. d/2) και διαµέτρου d. όπου f = n •  a Ωοειδής του Cassini (Σχ. d Εξισώσεις y= d3 2 x + d2 ή A  x = d cot f  2  y = d sin f • B P O Σχ. y •P • P' • u x •P' u (á) A • (â) Σχ.

έχουµε το Σχ. για n άρτιο η r = acosnθ έχει 2n φύλλα. 5-31 x . Αν b < d. για n περιττό η r = acosnθ έχει n φύλλα. έχουµε το Σχ. 5-30) Εξίσωση r = acos3θ Σχ. Τετράφυλλο ρόδο (Σχ. Εξίσωση (x2 + y2 − 2ax)2 = 4a2(x2 + y2) ή y • B x A Σχ. Εξισώσεις x2/3 + y2/3 = a2/3 ή Σχ. 5-28 y r = 2a(1 + cosθ) a Μήκος (ολικό) = 8a Εµβαδό f E = (3/2)πa2 • P • x Αστροειδής (Σχ. 5-29) Ο µικρός κύκλος µε ακτίνα a/4 κυλάει µέσα στο µεγάλο κύκλο µε ακτίνα a. Καρδιοειδής (Σχ. 5-27α. 5-28 • P u • Ο κύκλος (B. 5-31) a Εξίσωση r = acos2θ Γενικά. Σχ. a). 5-29 y  x = a cos3 f  3  y = a sin f a Μήκος (ολικό) = 6a Εµβαδό x E = 1πa2 Τρίφυλλο ρόδο (Σχ. a) κυλάει στο εξωτερικό του σταθερού κύκλου (A. 5-30 y Γενικά. Το σηµείο P γράφει την καµπύλη.9 SECTION Εξίσωση r = b + dcosθ Αν d < b. 5-27β. Το σηµείο P γράφει την καµπύλη.

b a Εξισώσεις ( ( ) ) x = (a + b) cos f − c cos a + b f b y = (a + b)sin f − c sin a + b f b •P f x Σχ. Το σηµείο P είναι σταθερό ως προς το µικρό κύκλο. απέχει c από το κέντρο του και γράφει την καµπύλη. 5-32 η περίπτωση b = c. 5-33 x = (a − b) cos f + c cos a − b f b y = (a − b)sin f − c sin a − b f b Στο Σχ. 5-32 Στο Σχ. 5-33 η περίπτωση b = c. Το σηµείο P είναι σταθερό στην περιφέρεια και γράφει την καµπύλη. 5-34) y Ο κύκλος (Κ.10 SECTION y Επικυκλοειδής (Σχ. f Εξισώσεις ( ( b a ) ) P • x Σχ. 5-33) Ο µικρός κύκλος κυλάει στο εσωτερικό του µεγάλου. 5-34 A x . a) κυλάει πάνω στον άξονα Ox. y = a(1 − cosφ) Τετµηµένη του A = 2πα Μήκος του τόξου OA = 8a Εµβαδό ενός τµήµατος E = 3πa2 O f K Σχ. 5-32) Ο µικρός κύκλος κυλάει στο εξωτερικό του µεγάλου. Κυκλοειδής (Σχ. απέχει c από το κέντρο του και γράφει την καµπύλη. y Υπoκυκλοειδής (Σχ. Το σηµείο P είναι σταθερό ως προς το µικρό κύκλο. P• Εξισώσεις x = a(φ − sinφ).

απέχει απόσταση b από το κέντρο και γράφει την καµπύλη. 5-35β Σπείρες (Σχ. 5-36β a x Σχ. παίρνουµε την κυκλοειδή του Σχ. 5-37 A x . b • a x O Σχ. 5-36γ Ενειλιγµένη κύκλου (Σχ. 5-35β. Το σχοινί ξετυλίγεται και το P γράφει την καµπύλη. 5-36) Γραµµική (του Αρχιµήδη) Παραβολική Λογαριθµική Εξίσωση Εξίσωση Εξίσωση r = 4pθ r = aθ r = aebθ 2 y y x y x Σχ. το Σχ. 5-35α. Αν b > α.11 SECTION y Τροχοειδής (Σχ. 5-35) Ο κύκλος µε ακτίνα a κυλάει πάνω στον άξονα Ox. Το σηµείο P είναι σταθερό ώς προς τον κύκλο. 5-36α Σχ. P y y = a − bcosφ b a Αν b < a έχουµε το Σχ. P • x Σχ. 5-37) y Το Ρ είναι το άκρο ενός σχοινιού που είναι τυλιγµένο σε έναν κύκλο ακτίνας a. 5-35α Εξισώσεις x = aφ − bsinφ. •P Εξισώσεις f x = a(cosφ + φsinφ) O y = a(sinφ − φcosφ) Μήκος τόξου s = !aφ2 Σχ. 5-34. Αν b = a.

Oy. z ονοµάζονται αντίστοιχα τετµηµένη. τεταγµένη και κατηγµένη και µετριώνται από την αρχή Ο κατά µήκος τριών ορθογώνιων αξόνων Ox. 5-39) Η καµπύλη αρχίζει από το σηµείο A(0. j. Κάθε σηµείο αντιστοιχεί σε ένα διάνυσµα θέσης . k. 5-39 5. a). a Εξίσωση x y = a (e x / a + e − x / a ) 2 Μήκος από -x έως x Σχ. Το µήκος PB παραµένει σταθερό και ίσο µε a.2 Σε τρεις ∆ιαστάσεις Συστήµατα συντεταγµένων z0 Στον τρισδιάστατο Ευκλείδειο χώρο χρησιµοποιούνται συστήµατα συντεταγµένων µε τρεις συντεταγµένες. z r O • P0 y0 y x0 x Σχ. z0). z = z0. Οι καρτεσιανές συντεταγµένες x. y.12 SECTION y Αλυσοειδής (Σχ. 5-38 s = 2asinh(x/a) Έλκουσα (Σχ. Η εφαπτόµενη στο τυχόν σηµείο P τέµνει τον άξονα Ox στο B. που ορίζουν τρία συντεταγµένα επίπεδα x = x0. Εξισώσεις ( x = a cos f + ln tan f 2 A y •P ) a f y = a sin f B x Σχ. Oz. Ένα σηµείο P0 παριστάνεται από µία τριάδα τιµών (x0. Oz ορίζουµε αντίστοιχα τα µοναδιαία διανύσµατα βάσης i. Oy. y0. 5-38) Το σχήµα µιας οµογενούς αλυσίδας αναρτηµένης από τα σηµεία Α και Β. 5-40 Στις διευθύνσεις των αξόνων Ox. y = y0.

x3. x3 = σταθ. y. Το σύστηµα συντεταγµένων που θα χρησιµοποιηθεί επιλέγεται έτσι ώστε να γίνει απλούστερη η περιγραφή του φυσικού συστήµατος. x2 = σταθ. x2. η θέση ενός σηµείου στο χώρο µπορεί να καθοριστεί από τρεις καµπυλλόγραµµες συντεταγµένες x1. 5-42 . οι οποίες συνδέονται µε τις x.). z) = κυλινδρικές συντεταγµένες Σχ. z) = καρτεσιανές συντεταγµένες (r. y. z και µετριώνται κατά µήκος τριών συντεταγµένων καµπυλών (που µε τη σειρά τους ορίζονται ως τοµές των τριών συντεταγµένων επιφανειών x1 = σταθ. z) = καρτεσιανές συντεταγµένες z u r O •P y f x Σχ. φ. y. Οι συχνότερα χρησιµοποιούµενες συντεταγµένες (µετά τις καρτεσιανές) είναι οι κυλινδρικές και οι σφαιρικές συντεταγµένες.. 5-41  x = r sin u cos f   y = r sin u sin f   z = r cos u ή (x. z Κυλινδρικές συντεταγµένες  x = r cos f   y = r sin f z = z  ή  r = x2 + y 2  −1 f = tan ( y / x) z = z  •P O (ρ..13 SECTION r = xi + yj +zk Το µήκος ή µέτρο του διανύσµατος r συµβολίζεται µε |r| ή r και είναι r = | r | = x2 + y 2 + z 2 Γενικότερα. φ. θ) = σφαιρικές συντεταγµένες y z x Σφαιρικές συντεταγµένες  2 2 2 r = x + y + z  −1 y f = tan x  z u = cos −1  x2 + y 2 + z 2 r f (x.

y2. ή r = r1 + λa όπου a = r2 − r1 | r2 − r1| | . 2. z = z1 + nt Με διανύσµατα οι εξισώσεις της ευθείας γράφονται r = r1 + κ(r2 − r1) και κ και λ παράµετροι. 5-43 Ax0 + By0 + Cz0 + D A2 + B 2 + C 2 όπου P(x0. d m = cos b = y2 − y1 . β. zi) = καρτεσιανές συντεταγµένες του σηµείου Pi (i = 1. z0) είναι το σηµείο και Ax + By + Cz + D = 0 το επίπεδο.14 SECTION Σηµεία z Απόσταση δύο σηµείων (Σχ. z1) και P2(x2. 3). y0. y1. d n = cos g = z2 − z1 d όπου α. yi. Ευθεία Εξισώσεις ευθείας που περνάει από δύο σηµεία P1(x1. Είναι cos2α + cos2β + cos2γ = 1 ή l2 + m2 + n2 = 1 Οι εξισώσεις της ευθείας γράφονται επίσης x − x1 y − y1 z − z1 = = l m n όπου t παράµετρος. x1 Απόσταση σηµείου από επίπεδο x d0 = • P2 O y1 y Σχ. y. 5-43) d = | r2 − r1 | z1 = ( x2 − x1 ) 2 + ( y2 − y1 ) 2 + ( z2 − z1 ) 2 P1 • (xi. z2) x − x1 y − y1 z − z1 = = x2 − x1 y2 − y1 z2 − z1 Τα συνηµίτονα κατεύθυνσης είναι l = cos a = x2 − x1 . z και d το µήκος του ευθύγραµµου τµήµατος P1P2. γ οι γωνίες της ευθείας P1P2 µε τους θετικούς ηµιάξονες x. ή x = x1 + lt. y = y1 + mt.

y0. m2. z = z0 + Ct = = A B C όπου (x0. Γωνία δύο ευθειών Για τη γωνία ψ µεταξύ δύο ευθειών µε συνηµίτονα κατεύθυνσης l1.15 SECTION Ευθεία από σηµείο και παράλληλη σε διάνυσµα x − x0 y − y0 z − z0 ή r = r0 + vt = = X Y Z όπου r0 = (x0. C ) είναι το κάθετο διάνυσµα στο επίπεδο. r1 ένα σηµείο της ευθείας και v0 µοναδιαίο διάνυσµα κατά µήκος της ευθείας. είναι οι συντεταγµένες των τριών σηµείων και [abc] το τριπλό µικτό γινόµενο τριών διανυσµάτων. Επίπεδο από τρία σηµεία x − x1 x2 − x1 x3 − x1 y − y1 y2 − y1 y3 − y1 z − z1 z2 − z1 = 0 z3 − z1 ή [(r − r1)(r − r2)(r − r3)] = 0 όπου (xi. τότε (a·b είναι το εσωτερικό γινόµενο δύο διανυσµάτων) a ⋅a cos c = 1 2 |a1||a 2| Απόσταση σηµείου από ευθεία d 0′ = {| r0 − r1 |2 − [(r0 − r1 ) ⋅ v 0 ]2 } 1/ 2 όπου r0 είναι το σηµείο. r = r2 + λ2a2. m1. Ευθεία από σηµείο και κάθετη σε επίπεδο x − x0 y − y0 z − z0 ή x = x0 + At. Y. Επίπεδο Γενική εξίσωση Ax + By + Cz + D = 0 ή A· r + D = 0. 3. όπου A = (A. z0) το σηµείο και Ax + By + Cz + D = 0 το επίπεδο. zi). y0. 2. y = y0 + Bt. n1 και l2. z0) είναι το σηµείο και v = (X. n2 ισχύει cosψ = l1l2 + m1m2 + n1n2 Αν οι παραµετρικές εξισώσεις των ευθειών είναι r = r1 + λ1a1. Z) το παράλληλο διάνυσµα. yi. . B. i = 1.

16

SECTION

z

Επίπεδο από τις τοµές µε τους άξονες
x + y + z =1
a b c

c

xcosα + ycosβ + zcosγ = d
όπου d είναι η απόσταση του Ο από το επίπεδο
και α, β, γ οι γωνίες της κάθετης ΟΡ µε τους
θετικούς άξονες Ox, Oy, Oz.

P
b

O
a

Κανονική µορφή της εξίσωσης ενός επιπέδου

y

x
Σχ. 5-44

Μετασχηµατισµοί συντεταγµένων
Οι µετασχηµατισµοί συντεταγµένων που ακολουθούν είναι όλοι γραµµικοί.
Συνεπώς, ένα οποιοδήποτε πολυώνυµο βαθµού n των x, y, z παραµένει πολυώνυµο
βαθµού n των x', y', z' µετά το µετασχηµατισµό.
z
z'
Μεταφορά
 x = x′ + x0

 y = y ′ + y0
 z = z′ + z

0

ή

 x′ = x − x0

 y ′ = y − y0
 z′ = z − z

0

(x, y, z) = συντεταγµένες ως προς το σύστηµα Ο
(x', y', z') = συντεταγµένες ως προς το σύστηµα Ο'
(x0, y0, z0) = συντεταγµένες του σηµείου Ο' ως
προς το σύστηµα Ο

O'
O
Σχ. 5-45

z

Στροφή
z'

 x = l1 x′ + l2 y ′ + l3 z ′

 y = m1 x′ + m2 y ′ + m3 z ′
 z = n x′ + n y ′ + n z ′

1
2
3

ή

y

x'

x

y'

 x′ = l1 x + m1 y + n1 z

 y ′ = l2 x + m2 y + n2 z
 z′ = l x + m y + n z

3
3
3

y'
O
x

y

x'
Σχ. 5-46

όπου (l1, m1, n1), (l2, m2, n2), (l3, m3, n3) είναι τα συνηµίτονα κατεύθυνσης των
αξόνων Ox', Oy', Oz' ως προς το σύστηµα Ο.

17

SECTION

z

Μεταφορά και στροφή
 x = l1 x′ + l2 y ′ + l3 z ′ + x0

 y = m1 x′ + m2 y ′ + m3 z ′ + y0
 z = n x′ + n y ′ + n z ′ + z

1
2
3
0

ή

 x′ = l1 ( x − x0 ) + m1 ( y − y0 ) + n1 ( z − z0 )

 y ′ = l2 ( x − x0 ) + m2 ( y − y0 ) + n2 ( z − z0 )
 z′ = l ( x − x ) + m ( y − y ) + n ( z − z )

3
0
3
0
3
0

z'
y'
O'
y

O
x'

x

Σχ. 5-47

(x0, y0, z0) = συντεταγµένες του σηµείου Ο' ως προς το σύστηµα Ο.
∆ιαδοχικοί µετασχηµατισµοί
∆ύο ή περισσότεροι γραµµικοί µετασχηµατισµοί (µεταφορές, στροφές ή συνδυασµοί αυτών) ισοδυναµούν µε έναν κατάλληλο γραµµικό µετασχηµατισµό.
Επιφάνειες
z

Σφαίρα (Σχ. 5-48)
Εξίσωση επιφάνειας σε καρτεσιανές συντεταγµένες

r

(x − x0)2 + (y − y0)2 + (z − z0)2 = R2

O

(x0, y0, z0) = κέντρο της σφαίρας

x

R = ακτίνα της σφαίρας

Σχ. 5-48

Κάθε τοµή µε επίπεδο που απέχει από το
κέντρο λιγότερο από R είναι κύκλος.

z

Ελλειψοειδές (Σχ. 5-49)

c

Εξίσωση επιφάνειας

a

( x − x0 ) 2 ( y − y0 ) 2 ( z − z0 ) 2
+
+
=1
a2
b2
c2
(x0, y0, z0) = κέντρο
a, b, c = ηµιάξονες

y

O

b

y

x

Σχ. 5-49

Κάθε πραγµατική τοµή µε επίπεδο είναι κλειστή δευτεροβάθµια καµπύλη, άρα
είναι έλλειψη (µε ειδική περίπτωση τον κύκλο).

18

SECTION

z

Ελλειπτικός κύλινδρος (Σχ. 5-50)
Για κύλινδρο παράλληλο προς τον άξονα Oz η
εξίσωση της επιφάνειας είναι
x2 + y 2 = 1
a 2 b2
όπου a, b οι ηµιάξονες της ελλειπτικής διατοµής.

a

y

x

Σχ. 5-50

Κάθε τοµή µε επίπεδο µη παράλληλο προς τον
άξονα των z είναι έλλειψη (µε ειδική περίπτωση τον
κύκλο).

z
b

a

Ελλειπτικός κώνος (Σχ. 5-51)

c

Για κώνο µε άξονα παράλληλο προς τον άξονα
Oz η εξίσωση της επιφάνειας είναι

x + y2 − z2 = 0
a 2 b2 c2

b

y

2

x
Σχ. 5-51

Μια τοµή µε επίπεδο είναι έλλειψη (αν είναι
κλειστή καµπύλη), υπερβολή (αν έχει δύο τµήµατα)
ή παραβολή (αν είναι ανοικτή µε ένα τµήµα).

z

Μονόχωνο υπερβολοειδές (Σχ. 5-52)
Εξίσωση επιφάνειας

a
2

x + y − z =1
a 2 b2 c2
2

2

Οι οριζόντιες τοµές είναι ελλείψεις. Οι κατακόρυφες τοµές (µε επίπεδο της µορφής Ax + By + C
= 0) είναι υπερβολές.

b

y

x

Σχ. 5-52
z

∆ίχωνο υπερβολοειδές (Σχ. 5-53)
Εξίσωση επιφάνειας

z 2 x2 y 2
− −
=1
c2 a 2 b2
Οι οριζόντιες τοµές για |z | > c είναι ελλείψεις.
Οι κατακόρυφες τοµές (µε επίπεδο της µορφής Ax +
By + C = 0) είναι υπερβολές.

c
x
Σχ. 5-53

y

19

SECTION

Ελλειπτικό παραβολοειδές (Σχ. 5-54)

z

Εξίσωση επιφάνειας
x2 y 2 z
+
− =0
a 2 b2 c
y

Οι τοµές µε επίπεδο (οριζόντιες µε z > 0 ή
πλάγιες) είναι ελλείψεις. Οι κατακόρυφες τοµές
(µε επίπεδο της µορφής Ax + By + C = 0) είναι
παραβολές.

x
Σχ. 5-54

Υπερβολικό παραβολοειδές (Σχ. 5-55)

z

Εξίσωση επιφάνειας

x2 y 2 z

− =0
a 2 b2 c
Οι τοµές µε επίπεδο είναι υπερβολές, αν
έχουν δύο τµήµατα (π.χ. οριζόντιες τοµές µε z
= σταθ.) ή παραβολές, αν έχουν ένα τµήµα (π.χ.
κατακόρυφες τοµές µε x = σταθ. ή y = σταθ.)..

y

x
Σχ. 5-55

1

SECTION

6 ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ
6.1 Ορισµοί
Συναρτήσεις
Γενικά, µε τον όρο συνάρτηση εννοούµε µια απεικόνιση (αντιστοίχιση σύµφωνα
µε έναν κανόνα) από ένα σύνολο D σε ένα σύνολο R, έτσι ώστε κάθε στοιχείο του
D να αντιστοιχίζεται σε ένα µόνο στοιχείο του R. Τα D και R ονοµάζονται πεδίο
ορισµού και πεδίο τιµών αντίστοιχα και αποτελούν αναπόσπαστο µέρος του ορισµού
της συνάρτησης. Συνήθως τα D και R είναι σύνολα αριθµών (π.χ. ένα ευθύγραµµο
τµήµα ή ένα δισδιάστατο χωρίο). Μια συνάρτηση αποδίδεται µε το συµβολισµό f :
X → Y ή απλούστερα y = f(x), όπου η ανεξάρτητη µεταβλητή x µπορεί να περιστάνει
µία ή περισσότερες πραγµατικές ή µιγαδικές µεταβλητές µε y την αντίστοιχη τιµή
της εξαρτηµένης µεταβλητής. Η τιµή x απεικονίζεται µονοσήµαντα στην τιµή y.
Όρια
Μια συνάρτηση y = f(x) µιας ανεξάρτητης µεταβλητής x έχει όριο το L (ή τείνει
στο L) όταν το x τείνει στο x0, αν για οποιοδήποτε θετικό αριθµό ε υπάρχει ένας
θετικός αριθµός δ τέτοιος ώστε η 0 < | x − x0 | < δ να έπεται την | f(x) − L | < ε. Γενικά,
το όριο συµβολίζεται µε lim f ( x) = L .
x → x0

Ο ορισµός ισχύει και για x0 = +∞ ή −∞, εφόσον για οποιοδήποτε θετικό αριθµό
ε υπάρχει αριθµός Μ τέτοιος ώστε η x > M να έπεται την | f(x) − L | < ε.
Μια συνάρτηση y = f(x) τείνει στο +∞ (στο −∞) όταν το x τείνει στο x0, αν
για οποιοδήποτε θετικό (αρνητικό) αριθµό Μ υπάρχει αριθµός δ τέτοιος ώστε η
0 < |x − x0| < δ να έπεται την f(x) > M (f(x) < M).
Ιδιότητες των ορίων
lim[ f ( x) + g ( x)] = lim f ( x) + lim g ( x)

x → x0

x → x0

x → x0

lim[af ( x)] = a lim f ( x)

x → x0

x → x0

lim[ f ( x) g ( x)] = lim f ( x) lim g ( x)

x → x0

x → x0

lim

lim f ( x)
f ( x) x → x0
=
g ( x) lim g ( x)

x → x0

x → x0

x → x0

[ lim g ( x) ≠ 0]
x → x0

b) που περιλαµβάνει το x0 και ότι f(x0) = g(x0) = 0. Η παράγωγος µιας συνάρτησης y = f (x) σε ένα σηµείο x = x0 ισούται µε την εφαπτόµενη της γωνίας φ που σχηµατίζει η εφαπτόµενη ευθεία στο σηµείο αυτό µε τον άξονα x. f x0 Σχ. b) εκτός ίσως από το x0. 0· ∞. ∞0. η παράγωγος της y ή της f (x) ως προς x στο σηµείο (x. 1∞. ∞ − ∞. Η παράγωγος συµβολίζεται ακόµα µε f '(x). 00. δηλαδή y' = tanφ. 6-1 x . dy/dx ή df/dx. Τότε lim x → x0 f ( x) f ′( x) = lim g ( x) x → x0 g ′( x) µε την προϋπόθεση ότι το όριο στο δεξιό µέλος υπάρχει.2 SECTION Αξιοσηµείωτα όρια ( ) lim 1 + 1 n n →∞ n = lim(1 + x)1/ x = e ≅ 2. Το ίδιο ισχύει αν το x0 είναι +∞ ή −∞. όπως οι 0/0. αλλά g'(x) ≠ 0 σε κάθε σηµείο του (a. Μια τέτοια έκφραση µπορεί να αναχθεί στην 0/0 (µε διαίρεση ή λογαρίθµιση) και να υπολογιστεί µε τον ακόλουθο κανόνα του L’Hôpital: Έστω ότι οι συναρτήσεις f(x) και g(x) είναι παραγωγίσιµες σ’ ένα ανοικτό διάστηµα (a. y) ορίζεται µε τη σχέση y f ( x + h) − f ( x ) f ( x + ∆x) − f ( x) = lim y ′ = lim x →0 ∆x → 0 ∆x h y = f (x) • όπου h = ∆x. Παράγωγος Αν y = f (x).71828… x →∞ x lim c − 1 = ln c x →0 x lim x x = 1 x →0 lim x a ln x = lim x − a ln x = lim x a e − x = 0 x →0 x →∞ x →∞ [ a > 0] lim sinn x = lim tan x = lim sinh x = lim tanh x = 1 x →0 x x →0 x →0 x →0 x x x Απροσδιόριστες µορφές Ο υπολογισµός ορίων οδηγεί µερικές φορές σε εκφράσεις χωρίς σαφή σηµασία. ∞/∞.

2 Γενικοί Κανόνες Παραγώγισης Στους παρακάτω τύπους α) u. 6.71828… είναι η βάση των φυσικών λογαρίθµων. γ) e = 2. n είναι σταθερές. υ. w είναι συναρτήσεις του x. d c=0 dx d (cx) = c dx d n x = nx n −1 dx [n ακέραιος ή πραγµατικός] d (u ± y ± w ± dx ) = du ± d y ± dw ± dx dx dx d x = 1 dx 2 x d du (cu ) = c dx dx d (uy) = u d y + y du dx dx dx d (uyw) = uy dw + uw d y + yw du dx dx dx dx () d u = y(du / dx) − u ( d y / dx) dx y y2 d n du u = nu n −1 dx dx dy dy du = dx du dx [παράγωγος σύνθετης συνάρτησης] du 1 = dx dx / du [παράγωγος αντίστροφης συνάρτησης] d (1 / x) = − 12 dx x . δ) lnu είναι ο φυσικός λογάριθµος του u (όπου δεχόµαστε u > 0) και όλες οι γωνίες είναι σε ακτίνια.3 SECTION Από την ιδιότητα αυτή αλλά και τον ορισµό είναι φανερό ότι η y' εκφράζει ουσιαστικά το ρυθµό µεταβολής της y στο σηµείο x = x0. β) c.

y) = 0] d u y = d ey ln u = ey ln u d (y ln u ) = yu y −1 du + u y ln u d y dx dx dx dx dx ∆εύτερη παράγωγος d  dy  d 2 y = f ′′( x) = y ′′  = dx  dx  dx 2 Τρίτη παράγωγος d  d2y  d3y = = f ′′′( x) = y ′′′ dx  dx 2  dx3 Παράγωγος τάξης n d  d n −1 y  d n y = = f ( n ) ( x) = y ( n ) dx  dx n −1  dx n d n x a = a (a − 1) dx n (a − n + 1) x a − n 6.4 SECTION dy dy / dt = dx dx / dt [αν η συνάρτηση δίνεται σε παραµετρική µορφή x = x(t).3 Παράγωγοι Στοιχειωδών Συναρτήσεων Τριγωνοµετρικές συναρτήσεις ( ) cos x = cos ( x + np ) 2 d sin x = cos x dx d n sin x = sin x + np 2 dx n d cos x = − sin x dx dn dx n d 1 tan x = dx cos 2 x d cot x = − 1 dx sin 2 x d sin −1 x = 1 dx 1 − x2  − p ≤ sin −1 x ≤ p  2   2 . y = y(t)] ∂F / ∂x dy =− dx ∂F / ∂y [αν η συνάρτηση y = f(x) δίνεται σε πλεγµένη µορφή F(x.

] Εκθετικές και λογαριθµικές συναρτήσεις d x e = ex dx log c e d log c x = dx x c ≠ 0.5 SECTION −1 d cos −1 x = dx 1 − x2 [0 ≤ cos −1 x ≤ ¿ ] d 1 tan −1 x = dx 1 + x2  − ¿ < tan −1 x < ¿   2 2  −1 d cot −1 x = dx 1 + x2 [0 < cot −1 x < ¿ ] [sin−1x. 1 d x c = c x ln c dx d n ln x = (−1) n −1 (n − 1)! x − n dx n d 1 ln x = dx x Υπερβολικές συναρτήσεις d sinh x = cosh x dx d cosh x = sinh x dx d 1 tanh x = dx cosh 2 x d 1 coth x = − dx sinh 2 x d sinh −1 x = dx 1 x2 + 1 . tan−1x. cot−1x παριστάνουν τους πρωτεύοντες κλαδους. cos−1x.

∂x ∆x →0 ∆x Όµοια. x > 1 cosh −1 x < 0. αν η συνάρτηση και οι µερικές παράγωγοι είναι συνεχείς. y + ∆y ) − f ( x. x > 1 d 1 tanh −1 x = dx 1 − x2 x2 < 1 d 1 coth −1 x = dx 1 − x2 x2 > 1 6. y ) − f ( x. η µερική παράγωγος της f (x. η µερική παράγωγος ως προς µια ανεξάρτητη µεταβλητή βρίσκεται µε απλή παραγώγιση ως προς τη µεταβλητή αυτή θεωρώντας τις άλλες ανεξάρτητες µεταβλητές σαν σταθερές. y ) = lim µε y = σταθ. ∂x∂y ∂x  ∂y  ∂2 f ∂ ∂f =   ∂y∂x ∂y  ∂x  Οι δύο προηγούµενες σχέσεις δίνουν το ίδιο αποτέλεσµα. y) είναι µια συνάρτηση ανεξάρτητων µεταβλητών x και y.4 Μερικές Παράγωγοι Αν f (x. y) ως προς x ορίζεται µε τη σχέση ∂f f ( x + ∆x. η µερική παράγωγος της f (x. Το διαφορικό της f (x.6 SECTION  1  x2 − 1 d  −1 cosh x =  dx  −1  x 2 − 1 cosh −1 x > 0. y ) = lim ∂y ∆y →0 ∆x µε x = σταθ. 2 ∂y  ∂y  ∂y ∂2 f ∂ ∂f =   . y) ορίζεται µε τη σχέση df = ∂f ∂f dx + dy ∂x ∂y όπου dx = ∆x και dy = ∆y. Γενικά. Επέκταση σε συναρτήσεις πολλών µεταβλητών γίνεται εύκολα. Μερικές παράγωγοι ανώτερης τάξης µπορούν να ορισθούν ως εξής: ∂2 f ∂ ∂f =   . Στην περίπτωση αυτή δεν έχει σηµασία η σειρά παραγώγισης. y) ως προς y ορίζεται µε τη σχέση ∂f f ( x. 2 ∂x  ∂x  ∂x ∂2 f ∂ ∂f =   . .

. είναι συναρτήσεις των ανεξάρτητων µεταβλητών x1.. . είναι συναρτήσεις µίας µόνο ανεξάρτητης µεταβλητής x.. όταν ∆x → 0.. υ. n 6.. .. xn. για τον υπολογισµό µερικών παραγώγων ισχύουν οι κανόνες παραγώγισης της Παραγ. . .. . w). υ.5 ∆ιαφορικά Αν y = f (x) είναι µια συνάρτηση. υ. . .. 2.. Ορίζουµε ∆ιαφορικό της x: dx = ∆x ∆ιαφορικό της y: dy = f '(x)dx Είναι ∆y f ( x + ∆x) − f ( x) dy = = f ′( x) + e = +e ∆x ∆x dx όπου ε → 0. υ. όπου u. w).... . Συνεπώς ∆y = f '(x)∆x + ε ∆x d(u ± υ ± w …) = du ± dυ ± dw … d(uυ) = udυ + υdu () d u = ydu −2 ud y y y d(u n) = nu n−1du d(sinu) = cosudu d(cos u) = −sinudu .. 6. για µια αύξηση της ανεξάρτητης µεταβλητής κατά ∆x η εξαρτηµένη µεταβλητή αυξάνει κατά ∆y = f (x + ∆x) − f (x). τότε ∂f ∂f ∂u ∂f ∂y = + + ∂xk ∂u ∂xk ∂y ∂xk + ∂f ∂w ∂w ∂xk για k = 1..7 SECTION Κανόνες παραγώγισης Γενικά. τότε df ∂f du ∂f d y = + + dx ∂u dx ∂y dx + ∂f dw ∂w dx Αν y = f(u. όπου u. x2. Επιπλέον διακρίνουµε τις επόµενες περιπτώσεις: Αν y = f(u..2. .

b) αν και µόνο αν υπάρχει µια συνάρηση F(x) τέτοια ώστε να υπάρχει η παράγωγος F'(x) και να είναι F'(x) = f(x). µπορούµε να γράψουµε και την ταυτοτική σχέση F ( x) = F ′( x) dx = dF dx = dF dx ∫ ∫ ∫ 7. Η f(x) καλείται ολοκληρωτέα συνάρτηση και η x µεταβλητή ολοκλήρωσης. είναι αόριστο ολοκλήρωµα της f(x). Εφόσον F'(x) = f(x).2 Γενικοί Κανόνες ∫ f ′( x) dx = f ( x) ∫ af ( x)dx = a ∫ f ( x)dx ∫ (u ± y)dx = ∫ udx ± ∫ ydx ∫ ud y = uy − ∫ ydu ∫ f ′( x) g ( x) dx = f ( x) g ( x) − ∫ f ( x) g ′( x) dx ∫f (n) gdx = f ( n −1) g− f ∫ u ′y − u y′ dx = u 2 y y ∫ u ′y − u y′ dx = ln u y uy ( n−2) g′ + f ( n − 3) g ′′ − (−1) n ∫ fg (n) dx } Ολοκλήρωση κατά παράγοντες . τότε και κάθε συνάρτηση της µορφής F(x) + c.1 SECTION 7 ΑΟΡΙΣΤΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΑ 7. όπου c αυθαίρετη σταθερή.1 Ορισµοί Μία συνάρτηση f(x) έχει αόριστο ολοκλήρωµα (ή παράγουσα ή αντιπαράγωγο) F ( x) = ∫ f ( x) dx στο διάστηµα (a. Αν η F(x) είναι αόριστο ολοκλήρωµα της f(x).

∫f( x 2 − a 2 dx = a f (a sinh u )sinh u du ) ∫ µε x = acoshu ∫f( x 2 + a 2 dx = a f (a cosh u ) cosh u du ) ∫ µε x = asinhu . δηλαδή µε ένα µετασχηµατισµό του ολοκληρώµατος.3 Μέθοδοι Υπολογισµού Αόριστων Ολοκληρωµάτων Στην πράξη µπορεί ένα ολοκλήρωµα να αναχθεί σε άλλο απλούστερο µε µια αλλαγή της µεταβλητής ολοκλήρωσης ή της ολοκληρωτέας συνάρτησης. τότε δοκιµάζουµε κάποια υπερβολική συνάρτηση του x. τότε δοκιµάζουµε κάποια τριγωνοµετρική συνάρτηση του x. Έτσι έχουµε τις ακόλουθες σχέσεις: 1 ∫ f (ax + b)dx = a ∫ f (u)du ∫f( ∫f( ax + b ) dx = 2 uf (u )du a µε u = ax + b ax + b ) dx = n u n −1 f (u )du a µε u = ax + b ∫ n ∫  n ax + b cx + d ∫ f  µε u = ax + b n  dx = n(ad − bc) f (u ) u n −1 du  (cu n − a ) 2  ∫ µε u = n ax + b cx + d Αν η ολοκληρωτέα συνάρτηση εξαρτάται µόνο από µία παράσταση της µορφής (a2 ± x2)1/2. τότε δοκιµάζουµε ως νέα µεταβλητή ολοκλήρωσης την u. ∫f( a 2 − x 2 dx = a f (a cos u ) cos udu ) ∫ ∫f( x 2 + a 2 dx = a f ) ∫ ( cosa u ) cos1 u du 2 µε x = asinu µε x = atanu Αν η ολοκληρωτέα συνάρτηση εξαρτάται µόνο από µία παράσταση της µορφής (x2 ± a2)1/2. Αν η µεταβλητή ολοκλήρωσης εµφανίζεται µε µία συγκεκριµένη παράσταση u στην ολοκληρωτέα συνάρτηση.2 SECTION 1 ∫ f (ax)dx = a ∫ f (u)du όπου u = ax g (u ) dx ∫ g{ f ( x)}dx = ∫ g (u) du du = ∫ f ′( x) du όπου u = f (x) 7.

1 + u 2 du 1 − u2 1 − u2 1 − u2 µε u = tanh x 2 Αν η f(x) είναι ρητή συνάρτηση του x (δηλαδή λόγος δύο πολυωνύµων). Αν p = ακέραιος.3 SECTION Αν η ολοκληρωτέα συνάρτηση περιέχει µόνο eax ή lnx ή sin−1x. κτλ. ∫ ∫ f (sinh x. θέτουµε u = xn και συνεχίζουµε µε παραγοντική ολοκλήρωση ή θέτουµε au + b = w. Έτσι f (u ) du u µε u = eax ∫ f (ln x)dx = ∫ f (u)e du µε u = lnx ∫ f (e ax ) dx = 1a ∫ u ∫ f (sin −1 ) ∫ f (u) cos udu x dx = a µε u = sin −1 x a (όµοια για άλλες αντίστροφες τριγωνοµετρικές συναρτήσεις) Αν η ολοκληρωτέα συνάρτηση περιέχει µόνο sinx και cosx. Αν η f(x) περιέχει το x σε µια παράσταση της µορφής xm(axn + b)p δοκιµάζουµε τις εξής αντικαταστάσεις: Αν (m + 1)/n = ακέραιος. χρησιµοποιούµε ως νέα µεταβλητή ολοκλήρωσης την tanh(x/2). cosh x) dx = 2 f ( ) 2u . . ∫ ∫ f (sin x. 11 +− uu ) 1 +duu 2 2 2 2 µε u = tan x 2 Οµοια. Αν (m + 1)/n + p = ακέραιος. αν η ολοκληρωτέα συνάρτηση περιέχει µόνο sinhx και coshx. θέτουµε u = x−n και συνεχίζουµε µε παραγοντική ολοκλήρωση ή θέτουµε a + bu = w. χρησιµοποιούµε την παράσταση αυτή ως νέα µεταβλητή ολοκλήρωσης. αναπτύσσουµε τη δύναµη. χρησιµοποιούµε ως νέα µεταβλητή ολοκλήρωσης την tan(x/2). ( x − a)k cx + d ( x + ax + b) m 2 και να υπολογιστεί το αόριστο ολοκλήρωµα ως το άθροισµα των ολοκληρωµάτων αυτών των όρων. Αν η f(x) περιέχει την παράσταση (ax2 + bx + c)1/2 δοκιµάζουµε την αντικατάσταση u = (2ax + b)/|4ac − b2|1/2. cos x) dx = 2 f (1 +2uu . µπορεί να αναλυθεί σε άθροισµα πολυωνύµου του x και όρων της µορφής c .

4 SECTION 7.  n ≠ −1 n = −1 ∫ sin xdx = − cos x ∫ cos xdx = sin x ∫ tan x dx = − ln cos x ∫ cot xdx = ln sin x ∫ sin 2 ∫ cos ∫ tan ∫ cot 2 xdx = x − sin 2 x = 1 ( x − sin x cos x) 2 4 2 xdx = x + sin 2 x = 1 ( x + sin x cos x) 2 4 2 2 xdx = tan x − x 2 xdx = − cot x − x ∫ e dx = e x ∫ x x a x dx = a .4 Στοιχειώδη Ολοκληρώµατα ∫ adx = ax ∫  x n +1 . ln a a > 0.  x n dx =  n + 1 ln x. a ≠ 1 ∫ sinh xdx = cosh x ∫ cosh xdx = sinh x ∫ tanh x dx = ln cosh x .

a > 0 = ln x + x 2 − a 2 2 = ∫ 1  a + x2 + a2  = − ln   a  x x x2 + a2  ∫ 1  a + a2 − x2  = − ln   a  x x a2 − x2  dx dx x2 < a2 x a = ln x + x 2 + a 2 = sinh −1 dx 2 −1 x2 > a2 x a .5 SECTION ∫ coth xdx = ln sinh x ∫ sinh xdx = sinh 2 x x 1 − = (sinh x cosh x − x) 4 2 2 2 xdx = sinh 2 x x 1 + = (sinh x cosh x + x) 4 2 2 2 xdx = x − tanh x 2 xdx = x − coth x 2 ∫ cosh ∫ tanh ∫ coth ∫x ∫x ∫a 2 2 2 dx 1 x = tan −1 2 a a +a ( ) 1 a+x 1 ln = tanh = 2a ( a − x ) a dx 1 x−a 1 x ln = − coth −1 = x+a a a − a 2 2a dx − x2 dx ∫ a −x 2 2 dx ∫ a2 + x2 ∫ x −a dx 2 ∫x 2 = sin −1 x −a x a ( ) ( ) 1 a cos −1 a x x2 > a2 .

5 ∆ιάφορα Ολοκληρώµατα Με ax + b ∫  (ax + b) n +1  a (n + 1) .6 SECTION 7.  n (ax + b) dx =  1  a ln(ax + b) xdx x b ∫ ax + b = a − a 2 n ≠ −1 n = −1 ln(ax + b) ∫ x 2 dx (ax + b) 2 2b(ax + b) b 2 = − + 3 ln(ax + b) ax + b a3 a 2a 3 ∫ x3 dx (ax + b)3 3b(ax + b) 2 3b 2 (ax + b) b3 = − + − 4 ln(ax + b) ax + b a4 a 3a 4 2a 4 ∫ x(ax + b) = b ln ( ax + b ) dx 1 x ( axx+ b ) dx 2ax − b a x ∫ x (ax + b) = 2b x + b ln ( ax + b ) dx 1 a ∫ x (ax + b) = − bx + b 2 2 ln 2 3 2 2 2 = −1 a (ax + b) 2 = b 1 + 2 ln(ax + b) a (ax + b) a dx ∫ (ax + b) xdx ∫ (ax + b) 3 2 ∫ x 2 dx ax + b b2 2b = − 3 − 3 ln(ax + b) 2 3 a a (ax + b) a (ax + b) ∫ x3 dx (ax + b) 2 3b(ax + b) b3 3b 2 = − + 4 + 4 ln(ax + b) 2 4 4 a a (ax + b) a (ax + b) 2a .

− 3 n −1 .7 SECTION dx ∫ x(ax + b) 2 = dx ∫ x (ax + b) 2 ∫ 2 ( 1 1 x + 2 ln b(ax + b) b ax + b =− ) ( a 1 2a ax + b − 2 + 3 ln x b (ax + b) b x b 2 ) ( (ax + b) 2 3a (ax + b) 3a 2 dx a3 x ax + b = − + − 4 − 4 ln 3 2 4 2 4 x 2b x x (ax + b) b x b (ax + b) b dx ∫ (ax + b) 3 =− 1 2(ax + b) 2 3 =− b 1 + a 2 (ax + b) 2a 2 (ax + b) 2 xdx ∫ (ax + b) ∫ x 2 dx b2 2b 1 = 3 − 3 + ln(ax + b) 3 a (ax + b) 2a (ax + b) 2 a 3 (ax + b) ∫ x3 dx x b3 3b 2 3b = 3− 4 + 4 − ln(ax + b) 3 a a (ax + b) 2a (ax + b) 2 a 4 (ax + b) ∫ 2ax 1 dx a2 x2 ax + b = − 3 − 3 ln 3 3 2 x 2b (ax + b) x(ax + b) b (ax + b) b ( dx ∫ x (ax + b) 2 3 =− ) ( 2a 1 3a a ax + b − 3 − 3 + 4 ln 2 x 2b (ax + b) b (ax + b) b x b 2 ( ∫ (ax + b) 2 6a 2 dx a4 x2 ax + b = 5 − − 5 ln 3 x 2b (ax + b) 2b5 x 2 x (ax + b) b ∫ x(ax + b) n dx = ∫ x n dx = x n − bx n −1 + b 2 x n − 2 − na (n − 1)a 2 (n − 2)a 3 ax + b ∫ x 2 (ax + b) n dx = 3 (ax + b) n + 2 b(ax + b) n +1 − . − 2 + (−1) n −1 b nx + 1⋅ a (−1) n b n ln(ax + b) a n +1 (ax + b) n +3 2b(ax + b) n + 2 b 2 (ax + b) n +1 − + (n + 3)a 3 (n + 2)a 3 (n + 1)a 3 n ≠ −1. − 2. (n + 1)a 2 ( n + 2) a2 ) ) ) n ≠ −1.

8 SECTION  x m +1 (ax + b) n nb m n −1  m + n + 1 + m + n + 1 x (ax + b) dx  m mb  x (ax + b) n +1 m n x (ax + b) dx =  − x m −1 (ax + b) n dx ( ) ( ) m + n + 1 a m + n + 1 a   − x m +1 (ax + b) n +1 m + n + 2 m + x (ax + b) n +1 dx  (n + 1)b (n + 1)b  ∫ ∫ ∫ ∫ Με ρίζες ∫ ax + b dx = ∫x 2 (ax + b)3 3a ax + b dx = 2(3ax − 2b) (ax + b)3 15a 2 ∫ x 2 ax + b dx = 2(15a 2 x 2 − 12abx + 8b 2 ) (ax + b)3 105a 3 ∫ x3 ax + b dx = 2(35a 3 x3 − 30a 2bx 2 + 24ab 2 x − 16b3 ) (ax + b)3 315a 4 ∫ ax + b dx dx = 2 ax + b + b x x ax + b ∫ ax + b ax + b a dx = − + 2 x 2 x ∫ ax + b dx = − (ax + 2b) ax + b − a 2 8b 4bx 2 x3 ∫ dx 2 = ax + b ax + b a ∫ xdx 2(ax − 2b) = ax + b 3a 2 ax + b ∫ x 2 dx 2(3a 2 x 2 − 4abx + 8b 2 ) ax + b = 15a 3 ax + b ∫ ∫x dx ax + b ∫x dx ax + b .

9 SECTION x3 dx = 2(5a 3 x3 − 6a 2bx 2 + 8ab 2 x − 16b3 ) ax + b 35a 4 ax + b ∫ ∫   dx  = x ax + b    ∫x ∫x ∫ 2 3 1  ax + b − b  ln  . a n +1 ∫ (2n − 3)a dx ax + b =− − n −1 (2n − 2)b (n − 1)bx ax + b (ax + b) n / 2 dx = 2(ax + b)( n + 2 ) / 2 a ( n + 2) ax + b dx x n −1 ∫ x n −1 dx ax + b u = ax + b ∫x n −1 dx ax + b . a n +1 ∫ u = ax + b ax + b ax + b a dx dx = − + n n −1 n − 1 2(n − 1) x (n − 1) x x ax + b ∫ ∫ =− (ax + b)3 (2n − 5)a − (n − 1)b x n −1 (2n − 2)b xn 2 x n ax + b 2nb − dx = + + 1)a 2 n 1 a 2 n ( ) ( ax + b ∫ = ∫x ∫ b>0 n ∫ 2 (u 2 − b) n du . −b −b dx ax + b a =− − bx 2b ax + b ∫x b<0 dx ax + b 2 dx = 3ax 2− 22 b ax + b + 3a 2 4b x 8b ax + b x n ax + b dx = = dx ax + b ∫x 2 xn 2nb x n −1 ax + b dx (ax + b)3 − (2n + 3)a (2n + 3)a ∫ 2 u 2 (uu 2 − b) n du . b  ax + b + b  ax + b 2 tan −1 .

10 SECTION 2(ax + b)( n + 4 ) / 2 2b(ax + b)( n + 2 ) / 2 − a 2 ( n + 4) a 2 ( n + 2) ∫ x(ax + b) n / 2 dx = ∫ x 2 (ax + b) n / 2 dx = ∫ (ax + b) n / 2 2(ax + b) n / 2 (ax + b)( n − 2 ) / 2 dx = +b dx x n x ∫ (ax + b) n / 2 (ax + b)( n + 2 ) / 2 na (ax + b) n / 2 dx = − + dx bx x 2b x2 2(ax + b)( n + 6 ) / 2 4b(ax + b)( n + 2 ) / 2 2b 2 (ax + b)( n + 2 ) / 2 − + a 3 ( n + 2) a 3 (n + 6) a 3 ( n + 4) ∫ ∫ dx ∫ x(ax + b) n/2 = dx ∫ x (ax + b) 2 n/2 2 1 + ( n−2) / 2 b (n − 2)b(ax + b) = −1 − na bx(ax + b)( n − 2 ) / 2 2b dx ∫ x(ax + b) ( n−2) / 2 dx ∫ x(ax + b) n/2 Με ax + b και cx + d ax + b ∫ cx + d dx = ax bc − ad ln(cx + d ) + c c2 ∫ (ax + b)(cx + d ) = bc − ad ln ( ax + b ) dx cx + d 1 ∫ (ax + b)(cx + d ) = bc − ad {a ln(ax + b) − c ln(cx + d )} xdx 1 b d ∫ (ax + b) (cx + d ) = bc − ad {ax + b + bc − ad ln ( ax + b )} dx 1 1 c cx + d 2 ∫ (ax + b) (cx + d ) = bc − ad {bc − ad ln ( cx + d ) − a(ax + b) } xdx 1 d ax + b b 2 ∫ { x 2 dx b2 d2 1 = + ln(cx + d ) 2 2 2 (ax + b) (cx + d ) (bc − ad )a (ax + b) (bc − ad ) c b(bc − 2ad ) ln(ax + b) + a2 } .

c(bc − ad ) > 0  c c2  c (ax + b) + c(bc − ad )  ax + b  dx =  cx + d  2 ax + b 2 c(ad − bc) c(ax + b) − tan −1 .  ac dx  = (ax + b)(cx + d )  2 −c(ax + b) −1 .  c ( bc − ad ) c ( ax + b ) + c ( bc − ad )    dx = (cx + d ) ax + b  c(ax + b) 2 tan −1 . c(bc − ad ) < 0  2  c ad − bc c ( )  2 ln ac(ax + b) + a cx + d .11 SECTION ∫ (ax + b) dx 1 1  =−  (n − 1)(bc − ad )  (ax + b) m −1 (cx + d ) n −1 (cx + d ) n m +a ( m + n − 2) ∫ (ax + b) dx   (cx + d ) n −1  m (ax + b) m −1   (ax + b) m +1  a dx  2 + ( n − m − )  (n − 1)(bc − ad )  (cx + d ) n −1 (cx + d ) n −1    m (ax + b) (ax + b) m −1  −1   (ax + b) m dx = dx  + m(bc − ad )   n −1 n n 1 ( − − ) n m c (cx + d ) ( cx + d ) ( + ) cx d     m m −1  −1  (ax + b) − ma (ax + b) dx     (n − 1)c  (cx + d ) n −1 (cx + d ) n −1  ∫ ∫ ∫ ∫ Με ρίζες ∫ 2(acx + 3ad − 2bc) cx + d dx = ax + b 3a 2 ax + b ∫ (cx + d ) ∫ ∫ ∫ ax + b dx = 2(3acx + 5ad − 2bc) ax + b 15a 2   c (ax + b) − c(bc − ad )  1 ln  .  ad − bc  c(ad − bc) c(bc − ad ) > 0 c(bc − ad ) < 0  2 ax + b c(bc − ad )  c (ax + b) − c(bc − ad )  ln  +  .  − ac tan a (cx + d ) ac > 0 ac < 0 .

12 SECTION ∫ xdx (ax + b)(cx + d ) bc + ad = − ac 2ac (ax + b)(cx + d ) ∫ (ax + b)(cx + d ) dx = ∫ dx (ax + b)(cx + d ) 2acx + bc + ad (ax + b)(cx + d ) 4ac (bc − ad ) 2 dx − 8ac (ax + b)(cx + d ) ∫ (ax + b)(cx + d ) ad − bc cx + d dx = + 2a ax + b a ∫ (cx + d ) n ax + b dx = dx ∫ (cx + d ) ax + b n = 2(cx + d ) n +1 ax + b bc − ad (cx + d ) n dx + (2n + 3)c (2n + 3)c ax + b ∫ ax + b (n − 1)(ad − bc)(cx + d ) n −1 + ∫ dx (ax + b)(cx + d ) dx 2 ax + b = (ax + b)(cx + d ) (ad − bc) cx + d ∫ (cx + d ) ∫ ∫ (2n − 3)a dx n 2(n − 1)(ad − bc) (cx + d ) −1 ax + b ∫ (cx + d ) n 2(cx + d ) n ax + b 2n(ad − bc) (cx + d ) n −1 dx dx = + (2n + 1)a (2n + 1)a ax + b ax + b ∫ ax + b ∫ (cx + d ) n dx = − ax + b a dx + (n − 1)c(cx + d ) n −1 2(n − 1)c (cx + d ) n −1 ax + b Με x 2 + a 2 ∫x ∫x 2 dx 1 x = tan −1 2 a a +a xdx 1 = ln( x 2 + a 2 ) 2 2 +a 2 ∫ .

13 SECTION ∫ x 2 dx x = x − a tan −1 2 2 a x +a ∫ x3 dx x2 a2 = − ln( x 2 + a 2 ) 2 2 x2 + a2 ∫ dx 1  x2  = ln   x ( x 2 + a 2 ) 2a 2  x 2 + a 2  dx 1 1 x = − 2 − 3 tan −1 2 a + a2 ) a x a ∫ x (x 2 ∫ dx 1 1  x2  = − − ln   x3 ( x 2 + a 2 ) 2a 2 x 2 2a 4  x 2 + a 2  dx ∫ (cx + d )( x ∫ (x ∫ (x 2 2 2 + a2 ) = 1 c ln(cx + d ) − c ln( x 2 + a 2 ) + d tan −1 x  2 a a  (a 2 c 2 + d 2 )  1 dx x x = 2 2 + 3 tan −1 2 2 2 a +a ) 2a ( x + a ) 2a xdx 1 =− 2 2 2 +a ) 2( x + a 2 ) ∫ x 2 dx x x 1 =− + tan −1 2 2 2 2 a a 2 (x + a ) 2( x + a ) ∫ x3 dx a2 1 = + ln( x 2 + a 2 ) 2 2 2 (x + a ) 2( x + a 2 ) 2 ∫ dx 1 1  x2  = 2 2 + 4 ln  2  2 2 2 x( x + a ) 2a ( x + a ) 2a  x + a2  2 2 2 ∫ x (x 2 ∫ dx 1 x 3 x =− 4 − 4 2 − 5 tan −1 2 2 2 a +a ) a x 2a ( x + a ) 2a 2 dx 1 1 1  x2  =− 4 2 − 4 2 − 6 ln  2  2 2 2 x (x + a ) 2a x 2a ( x + a ) a  x + a2  3 2 .

14 SECTION ∫ (x ∫ (x dx = 2 2x 2 2 + 4 32x 2 + 3 5 tan −1 x 2 3 a +a ) 4a ( x + a ) 8a ( x + a ) 8a 2 2 x dx −1 = 2 3 2 +a ) 4( x + a 2 ) 2 ∫ x 2 dx x −x = + + 1 tan −1 x a ( x + a 2 )3 4( x 2 + a 2 ) 2 8a 2 ( x 2 + a 2 ) 8a 3 ∫ x3 dx a2 −1 = + 2 3 2 2 2 (x + a ) 2( x + a ) 4( x + a 2 ) 2 2 2 ∫ x( x 2 2 dx = 2 21 2 2 + 4 12 + 1 6 ln 2 x 2 2 3 2 +a ) 4a ( x + a ) 2a ( x + a ) 2a x +a ∫ x (x 2 ∫ dx −1 − 1 1 3 ln x 2 = − − x 3 ( x 2 + a 2 )3 2a 6 x 2 a 6 ( x 2 + a 2 ) 4 a 4 ( x 2 + a 2 ) 2 2 a 8 x 2 + a 2 ∫ (x ∫ (x 2n − 3 dx x = + 2 n 2 2 2 n −1 +a ) 2(n − 1)a ( x + a ) ( 2 n − 2) a 2 2 2 2 dx + a 2 ) n −1 2 dx 1 1 = + + a 2 ) n 2(n − 1)a 2 ( x 2 + a 2 ) n −1 a 2 ∫ x( x 2 dx + a 2 ) n −1 x m dx x m − 2 dx x m − 2 dx 2 = − a ( x 2 + a 2 )n ( x 2 + a 2 ) n −1 ( x 2 + a 2 )n ∫x ∫ m dx 1 = ( x 2 + a 2 )n a 2 ∫ ∫x m dx 1 − ( x 2 + a 2 ) n −1 a 2 Με ρίζες ∫ ∫ (x xdx 1 =− 2 n +a ) 2(n − 1)( x 2 + a 2 ) n −1 ∫ x( x ∫ dx x 7x = −1 − − − 15 tan −1 x a + a 2 ) 3 a 6 x 4 a 4 ( x 2 + a 2 ) 2 8a 6 ( x 2 + a 2 ) 8a 7 2 dx x +a 2 2 ( ) = ln x + x 2 + a 2 = sinh −1 x a ∫x m−2 dx ( x 2 + a 2 )n .

15 SECTION xdx ∫ x +a 2 x 2 dx ∫ x2 + a2 x3 dx ∫ ∫ 2 x2 + a2 = x2 + a2 ( = x x2 + a2 a2 − ln x + x 2 + a 2 2 2 = ( x 2 + a 2 )3 / 2 − a2 x2 + a2 3 ) 1  a + x2 + a2  = − ln   a  x x x2 + a2  dx ∫x ∫x dx 2 x2 + a2 dx 3 x2 + a2 =− x2 + a2 a2 x =−  a + x2 + a2  1 x2 + a2 ln +   x 2a 2 x 2 2a 3   ( x x2 + a2 a2 + ln x + x 2 + a 2 2 2 ) ∫ x 2 + a 2 dx = ∫ x x 2 + a 2 dx = ∫ x 2 x 2 + a 2 dx = x ( x 2 + a 2 )3 / 2 a 2 x x 2 + a 2 a 4 − − ln x + x 2 + a 2 4 8 8 ∫ x3 x 2 + a 2 dx = ( x 2 + a 2 )5 / 2 a 2 ( x 2 + a 2 )3 / 2 − 5 3 ( x 2 + a 2 )3 / 2 3 ( ∫  a + x2 + a2  x2 + a2 dx = x 2 + a 2 − a ln   x x   ∫ x2 + a2 x2 + a2 dx = − + ln x + x 2 + a 2 x x2 ∫ 1  a + x2 + a2  x2 + a2 x2 + a2 = − − ln  dx  2a  x 2 x2 x3  ( ) ) .

16 SECTION ∫ (x ∫ (x 2 dx x = 2 3/ 2 +a ) a2 x2 + a2 2 x dx 1 =− 2 3/ 2 2 +a ) x + a2 ( ) ∫ x 2 dx x =− + ln x + x 2 + a 2 2 2 3/ 2 2 (x + a ) x + a2 ∫ x3 dx = x2 + a2 + ( x + a 2 )3 / 2 ∫ dx 1 1  a + x2 + a2  = − ln   x x ( x 2 + a 2 )3 / 2 a 2 x 2 + a 2 a 3   ∫ dx x2 + a2 x = − − 2 2 2 3/ 2 4 4 x (x + a ) a x a x2 + a2 ∫  a + x2 + a2  dx 1 3 3 =− − + 5 ln   2 3/ 2 x x (x + a ) 2a 2 x 2 x 2 + a 2 2a 4 x 2 + a 2 2a   ∫ ( x 2 + a 2 )3 / 2 dx = ∫ x( x 2 + a 2 )3 / 2 dx = ∫ x 2 ( x 2 + a 2 )3 / 2 dx = ∫ x3 ( x 2 + a 2 )3 / 2 dx = ∫  a + x2 + a2  ( x 2 + a 2 )3 / 2 ( x 2 + a 2 )3 / 2 dx = + a 2 x 2 + a 2 − a 3 ln   x x 3   2 3 a2 x2 + a2 2 ( x( x 2 + a 2 )3 / 2 3a 2 x x 2 + a 2 3 4 + + a ln x + x 2 + a 2 4 8 8 ) ( x 2 + a 2 )5 / 2 5 x ( x 2 + a 2 )5 / 2 a 2 x ( x 2 + a 2 )3 / 2 a 4 x x 2 + a 2 − − 6 24 16 6 a − ln x + x 2 + a 2 16 ( ( x 2 + a 2 ) 7 / 2 a 2 ( x 2 + a 2 )5 / 2 − 7 5 ) .

17 SECTION ( ∫ ( x 2 + a 2 )3 / 2 ( x 2 + a 2 )3 / 2 3 x x 2 + a 2 3 2 dx = − + + a ln x + x 2 + a 2 x 2 2 x2 ∫  a + x2 + a2  ( x 2 + a 2 )3 / 2 ( x 2 + a 2 )3 / 2 3 2 3 2 dx x a a ln = − + + −   x 2 2 x3 2 x2   ∫ x dx −1 = ( x + a 2 )( 2 n +1) / 2 (2n − 1)( x 2 + a 2 )( 2 n −1) / 2 ∫ x3 dx a2 −1 = + 2 2 ( 2 n +1) / 2 2 2 ( 2 n − 3) / 2 2 (x + a ) (2n − 3)( x + a ) (2n − 1)( x + a 2 )( 2 n−1) / 2 ∫ x( x 2 + a 2 )( 2 n +1) / 2 dx = ∫ x3 ( x 2 + a 2 )( 2 n +1) / 2 dx = 2 ( x 2 + a 2 ) ( 2 n + 3) / 2 2n + 3 ( x 2 + a 2 ) ( 2 n + 5 ) / 2 a 2 ( x 2 + a 2 ) ( 2 n + 3) / 2 − 2n + 5 2n + 3 Με x 2 -.a 2 ∫x ∫x 2 dx 1 x−a ln = − a 2 2a x + a 1 x = − coth −1 a a x2 > a2 1 x = − tanh −1 a a x2 < a2 x dx 1 = ln x 2 − a 2 2 2 −a 2 ∫ x 2 dx a x−a = x + ln 2 2 2 x+a x −a ∫ x3 dx x2 a2 = + ln x 2 − a 2 2 2 x2 − a2 ∫ dx 1 x2 − a2 = ln x2 x ( x 2 − a 2 ) 2a 2 ) .

18 SECTION dx 1 1 x−a = 2 + 3 ln 2 2 x+a − a ) a x 2a ∫ x (x 2 ∫ dx 1 1 x2 = − ln x 3 ( x 2 − a 2 ) 2a 2 x 2 2a 4 x2 − a2 ∫ (x ∫ (x −x 1 dx x−a = − ln x+a − a 2 ) 2 2a 2 ( x 2 − a 2 ) 4a 3 2 2 x dx −1 = 2 2 2 −a ) 2( x − a 2 ) ∫ x 2 dx x−a −x 1 = + ln 2 2 2 2 2 (x − a ) 2( x − a ) 4a x + a ∫ x3 dx −a 2 1 = + ln x 2 − a 2 2 2 (x − a ) 2( x 2 − a 2 ) 2 ∫ dx −1 1 x2 = + ln x ( x 2 − a 2 ) 2 2a 2 ( x 2 − a 2 ) 2a 4 x2 − a2 2 ∫ x (x 2 ∫ dx −1 1 1 x2 = 4 2− 4 2 + 6 ln 2 2 2 2 x (x − a ) 2a x 2a ( x − a ) a x − a2 3 ∫ (x ∫ (x 2 −x 2n − 3 dx = − 2 n 2 2 2 n −1 −a ) 2(n − 1)a ( x − a ) (2n − 2)a 2 2 2 ∫ (x 2 dx − a 2 ) n −1 x dx −1 = − a 2 ) n 2(n − 1)( x 2 − a 2 ) n −1 ∫ x( x ∫ dx −1 x 3 x−a = 4 − 4 2 − 5 ln 2 2 2 x +a −a ) a x 2a ( x − a ) 4a 2 2 dx −1 1 = − 2 2 n 2 2 n−2 −a ) 2(n − 1)( x − a ) a ∫ x( x x m dx x m − 2 dx x m − 2 dx 2 = + a ( x 2 − a 2 )n ( x 2 − a 2 ) n −1 ( x 2 − a 2 )n ∫ ∫ 2 dx − a 2 ) n −1 .

a 2 (x2 > a2) dx ∫ x −a 2 2 x dx ∫ x2 − a2 x 2 dx ∫ x2 − a2 x3 dx ∫ x2 − a2 ∫x x −a 2 x x2 − a2 a2 + ln x + x 2 − a 2 2 2 = ( x 2 − a 2 )3 / 2 + a2 x2 − a2 3 2 x2 − a2 dx 3 ( = dx 2 ) = x2 − a2 dx ∫x ∫x ( = ln x + x 2 − a 2 x2 − a2 = 1 a cos −1 a x ) x2 > a2 = x2 − a2 a2 x = 1 x2 − a2 a + 3 cos −1 2 2 x 2a x 2a ( x x2 − a2 a2 − ln x + x 2 − a 2 2 2 ) ∫ x 2 − a 2 dx = ∫ x x 2 − a 2 dx = ∫ x 2 x 2 − a 2 dx = x ( x 2 − a 2 )3 / 2 a 2 x x 2 − a 2 a 4 + − ln x + x 2 − a 2 4 8 8 ∫ x3 x 2 − a 2 dx = ( x 2 − a 2 )5 / 2 a 2 ( x 2 − a 2 )3 / 2 + 5 3 ∫ ( x 2 − a 2 )3 / 2 3 ( x2 − a2 a dx = x 2 − a 2 − a cos −1 x x ) .19 SECTION ∫x m dx 1 = 2 2 n (x − a ) a 2 ∫x m−2 dx 1 − 2 2 2 n (x − a ) a ∫x m dx ( x − a 2 ) n −1 2 Με ρίζες του x 2 -.

20 SECTION ( ∫ x2 − a2 x2 − a2 dx = − + ln x + x 2 − a 2 x x2 ∫ 1 x2 − a2 x2 − a2 a = − + cos −1 dx 3 2 2a x 2x x ∫ (x ∫ (x 2 dx x =− 2 − a 2 )3 / 2 a x2 − a2 2 xdx 1 =− 2 3/ 2 2 −a ) x − a2 ∫ x 2 dx = ( x 2 − a 2 )3 / 2 ∫ x3 dx = x2 − a2 − ( x 2 − a 2 )3 / 2 ∫ x( x ∫ 2 x x − a2 2 ) + ln x + x 2 − a 2 a2 x2 − a2 dx 1 1 a =− − 3 cos −1 2 2 2 x − a 2 )3 / 2 a a x −a dx x2 − a2 x = − − 2 2 2 3/ 2 4 4 x (x − a ) a x a x2 − a2 ∫ x (x 3 2 dx 1 3 3 a = − − cos −1 x − a 2 )3 / 2 2a 2 x 2 x 2 − a 2 2a 4 x 2 − a 2 2a 5 ( x( x 2 − a 2 )3 / 2 3a 2 x x 2 − a 2 3 4 − + a ln x + x 2 − a 2 4 8 8 ∫ ( x 2 − a 2 )3 / 2 dx = ∫ x( x 2 − a 2 )3 / 2 dx = ∫ x 2 ( x 2 − a 2 )3 / 2 dx = ) ( x 2 − a 2 )5 / 2 5 x ( x 2 − a 2 )5 / 2 a 2 x ( x 2 − a 2 )3 / 2 a 4 x x 2 − a 2 + − 6 24 16 6 a + ln x + x 2 − a 2 16 ( ) .

x2 (a2 > x2) ∫ ∫ ∫ ∫ ∫ dx a −x 2 2 xdx a2 − x2 x 2 dx a2 − x2 x 2 dx a2 − x2 x3 dx a2 − x2 = sin −1 x a = − a2 − x2 =− x a2 − x2 a2 x + sin −1 a 2 2 =− x a2 − x2 a2 x + sin −1 a 2 2 = ( a 2 − x 2 )3 / 2 − a2 a2 − x2 3 ) .21 SECTION ( x 2 − a 2 ) 7 / 2 a 2 ( x 2 − a 2 )5 / 2 + 7 5 ∫ x3 ( x 2 − a 2 )3 / 2 dx = ∫ ( x 2 − a 2 )3 / 2 ( x 2 − a 2 )3 / 2 a dx = − a 2 x 2 − a 2 + a 3 cos −1 x x 3 ∫ ( x 2 − a 2 )3 / 2 ( x 2 − a 2 )3 / 2 3 x x 2 − a 2 3 2 dx = − + − a ln x + x 2 − a 2 2 x 2 2 x ∫ ( x 2 − a 2 )3 / 2 ( x 2 − a 2 )3 / 2 3 x 2 − a 2 3 a dx = − + − a cos −1 3 x 2 2 x 2 x2 ( ∫ (x 2 x dx −1 = − a 2 )( 2 n +1) / 2 (2n − 1)( x 2 − a 2 )( 2 n −1) / 2 ∫ x3 dx a2 −1 = − ( x 2 − a 2 )( 2 n +1) / 2 (2n − 3)( x 2 − a 2 )( 2 n −3) / 2 (2n − 1)( x 2 − a 2 )( 2 n−1) / 2 ∫ x( x 2 − a 2 )( 2 n +1) / 2 dx = ( x 2 − a 2 ) ( 2 n + 3) / 2 2n + 3 Με ρίζες του a2 -.

22 ∫ 1 a + a2 − x2 = − ln a x x a2 − x2 dx ∫x ∫x ∫ SECTION dx a2 − x2 2 dx a2 − x2 3 =− a2 − x2 a2 x =− 1 a2 − x2 a + a2 − x2 − ln x 2a 2 x 2 2a 3 a 2 − x 2 dx = x a2 − x2 a2 x + sin −1 a 2 2 ( a 2 − x 2 )3 / 2 3 ∫ x a 2 − x 2 dx = − ∫ x 2 a 2 − x 2 dx = − ∫ x3 a 2 − x 2 dx = x ( a 2 − x 2 )3 / 2 a 2 x a 2 − x 2 a 4 x + + sin −1 a 4 8 8 ( a 2 − x 2 )5 / 2 a 2 ( a 2 − x 2 )3 / 2 − 5 3 ∫ a2 − x2 a + a2 − x2 dx = a 2 − x 2 − a ln x x ∫ a2 − x2 a2 − x2 x dx = − − sin −1 2 x a x ∫ a2 − x2 a2 − x2 x dx = − − sin −1 2 x a x ∫ 1 a2 − x2 a2 − x2 a + a2 − x2 ln = − + dx 2a x 2 x2 x3 ∫ (a ∫ (a 2 dx x = 2 3/ 2 −x ) a2 a2 − x2 2 xdx 1 = 2 3/ 2 2 −x ) a − x2 .

23 SECTION ∫ x 2 dx x x = − sin −1 2 3/ 2 2 2 a (a − x ) a −x ∫ x3 dx a2 = a2 − x2 + 2 3/ 2 (a − x ) a2 − x2 ∫ dx 1 1 a + a2 − x2 = − ln x x ( a 2 − x 2 )3 / 2 a 2 a 2 − x 2 a 3 ∫ dx a2 − x2 x = − + 2 2 2 3/ 2 4 4 x (a − x ) a x a a2 − x2 ∫ dx 1 3 3 a + a2 − x2 =− + − 5 ln 2 3/ 2 x x (a − x ) 2a 2 x 2 a 2 − x 2 2a 4 a 2 − x 2 2a ∫ (a 2 − x 2 )3 / 2 dx = ∫ x(a 2 − x 2 )3 / 2 dx = − ∫ x 2 (a 2 − x 2 )3 / 2 dx = − ∫ x3 (a 2 − x 2 )3 / 2 dx = ∫ ( a 2 − x 2 )3 / 2 ( a 2 − x 2 )3 / 2 a + a2 − x2 dx = + a 2 a 2 − x 2 − a 3 ln x x 3 ∫ ( a 2 − x 2 )3 / 2 (a 2 − x 2 )3 / 2 3 x a 2 − x 2 3 2 −1 x dx = − − − a sin x a 2 2 x2 ∫ ( a 2 − x 2 )3 / 2 (a 2 − x 2 )3 / 2 3 a 2 − x 2 3a a + a 2 − x 2 dx = − − + ln x 2 2 x3 2 x2 2 2 3 2 x(a 2 − x 2 )3 / 2 3a 2 x a 2 − x 2 3 4 −1 x + + a sin a 4 8 8 ( a 2 − x 2 )5 / 2 5 x ( a 2 − x 2 )5 / 2 a 2 x ( a 2 − x 2 )3 / 2 a 4 x a 2 − x 2 a 6 x + + + sin −1 6 24 16 16 a ( a 2 − x 2 ) 7 / 2 a 2 ( a 2 − x 2 )5 / 2 − 7 5 .

24 ∫ (a SECTION 2 x dx 1 = − x 2 )( 2 n +1) / 2 (2n − 1)(a 2 − x 2 )( 2 n −1) / 2 ∫ x3 dx a2 −1 = + 2 2 ( 2 n +1) / 2 2 2 ( 2 n − 3) / 2 2 (a − x ) (2n − 3)(a − x ) (2n − 1)(a − x 2 )( 2 n−1) / 2 ∫ x(a 2 − x 2 )( 2 n +1) / 2 dx = − ∫ x3 (a 2 − x 2 )( 2 n +1) / 2 dx = ( a 2 − x 2 ) ( 2 n + 3) / 2 2n + 3 ( a 2 − x 2 ) ( 2 n + 5 ) / 2 a 2 ( a 2 − x 2 ) ( 2 n + 3) / 2 − 2n + 5 2n + 3 Με ax k + b dx = 1 tan −1  x a  .  b 2 +b ab   ∫ ax = ab > 0 1 ln b + x − ab 2 − ab b − x − ab ab < 0 ∫ dx = l ln ( x + l) 2 + l tan −1 2 x − l ax3 + b 6b x 2 − lx + l 2 l 3 3b 3 l= b a ∫ x dx 1 ln ( x + l) 2 + 1 tan −1 2 x − l = − 6 a l x 2 − lx + l 2 ax3 + b l 3 3a l 3 l= b a ∫ x 2 dx = 1 ln(ax3 + b) 3 ax + b 3a ∫ x3 dx dx = x−b ax3 + b a a ax3 + b ∫ ∫ (ax ∫ dx x dx = + 2 + b) 2 3b(ax3 + b) 3b ax3 + b 3 ∫ x dx x dx x2 = + 1 3 2 3 (ax + b) 3b(ax + b) 3b ax3 + b ∫ .

Το ίδιο ισχύει και σε άλλες ειδικές περιπτώσεις. τότε ax2 + bx + c = a(x + b/2a)2 και είναι προτιµότερο να αναχθεί το ολοκλήρωµα σε άλλο απλούστερο πριν από τον υπολογισµό. c είναι µηδέν. 1 2 2 (x1.  2 2 ac b ac b 4 − 4 −   dx 1 2ax + b − b 2 − 4ac  ln = . x2 είναι οι ρίζες της ax2 + bx + c = 0) b 2 < 4ac b 2 > 4ac b 2 > 4ac .25 SECTION ∫ x 2 dx 1 =− 3 2 (ax + b) 3b(ax3 + b) ∫ x3 dx x dx =− + 1 (ax3 + b) 2 3b(ax3 + b) 3b ax3 + b ∫ 3 dx = 1 ln 3x 3 x(ax + b) 3b ax + b ∫ dx ∫ x (ax 2 3 dx ∫ x (ax 3 3 x dx =− 1 −a bx b ax3 + b + b) ∫ dx =− 1 2 −a b ax3 + b + b) 2bx ∫ 3 dx 1 = + 1 2 ln 3x 3 2 3 + b) 3b(ax + b) 3b ax + b ∫ x(ax ∫ x n (ax k + b) m dx = = x n − k +1 (ax k + b) m +1 b(n − k + 1) − x n − k (ax k + b) m dx a (km + n + 1) a (km + n + 1) ∫ x n +1 (ax k + b) m +1 a (km + k + n + 1) n + k − x (ax k + b) m dx b(n + 1) b(n + 1) ∫ Με ax2 + bx + c Αν b2 = 4ac.  ax 2 + bx + c  b 2 − 4ac 2ac + b + b 2 − 4ac  x − x1 1   a ( x − x ) ln x − x . όπου ένα από τα a. ∫ 2 2ax + b  tan −1 . b.

26 SECTION ∫ ax 2 x dx b dx 1 ln ax 2 + bx + c − = 2a ax 2 + bx + c + bx + c 2a ∫ ∫ x 2 dx x b b 2 − 2ac dx 2 ax bx c = − + + + ln 2 2 2 2 ax + bx + c a 2a ax + bx + c 2a ∫ dx 1 x2 b dx = ln − 2 2 2 x(ax + bx + c) 2c ax + bx + c 2c ax + bx + c ∫ dx b ax 2 + bx + c 1 b 2 − 2ac dx = ln − + 2 2 2 2 2 2 cx 2c x (ax + bx + c) 2c x ax + bx + c ∫ ∫ ∫ ∫ (ax ∫ (ax ∫ 2 2 dx 2ax + b 2a = + + bx + c) 2 (4ac − b 2 )(ax 2 + bx + c) 4ac − b 2 dx + bx + c 2 x dx bx + 2c b dx = + + bx + c) 2 (b 2 − 4ac)(ax 2 + bx + c) b 2 − 4ac ax 2 + bx + c ∫ x 2 dx (b 2 − 2ac) x + bc 2c = + 2 2 2 2 a (4ac − b )(ax + bx + c) 4ac − b 2 (ax + bx + c) ∫ x(ax 2 ∫ x (ax 2 ∫ ∫ ax ∫ ax 2 dx + bx + c dx 1 b dx 1 dx = − + + bx + c) 2 2c(ax 2 + bx + c) 2c (ax 2 + bx + c) 2 c x(ax 2 + bx + c) ∫ 2 ∫ dx −1 3a dx 2b dx = − − 2 2 2 2 2 c x(ax + bx + c) 2 + bx + c) cx(ax + bx + c) c (ax + bx + c) ∫ ∫ x n dx x n − 2 dx x n −1 dx x n −1 c b = − − ax 2 + bx + c (n − 1)a a ax 2 + bx + c a ax 2 + bx + c ∫ ∫ x (ax n ∫ (ax 2 2 dx −1 b = − n −1 c + bx + c) (n − 1)cx ∫ ∫x n −1 dx a − (ax + bx + c) c 2 ∫x n−2 dx (ax + bx + c) 2 dx 2ax + b = + bx + c) n (n − 1)(4ac − b 2 )(ax 2 + bx + c) n −1 + 2(2n − 3)a dx (n − 1)(4ac − b 2 ) (ax 2 + bx + c) n −1 ∫ .

27 SECTION ∫ − x m −1 x m dx = n (ax + bx + c) (2n − m − 1)a (ax 2 + bx + c) n −1 2 + ∫x m (m − 1)c (n − m)b x m − 2 dx x m −1dx − (2n − m − 1)a (ax 2 + bx + c) n (2n − m − 1)a (ax 2 + bx + c) n ∫ ∫ dx 1 =− (ax 2 + bx + c) n (m − 1)cx m −1 (ax 2 + bx + c) n −1 − (m + 2n − 3)a (m − 1)c ∫x m−2 (m + n − 2) dx dx − (m − 1)c (ax 2 + bx + c) 2 x m −1 (ax 2 + bx + c) n ∫ Με ρίζες Αν b2 = 4ac ή ένα από τα a. 4ac > b 2 2 a < 0. b 2 > 4ac . b > 4ac  2  2ax + b < b − 4ac −1  2ax + b  sin −1   −a  b 2 − 4ac  ax 2 + bx + c b − a 2a ∫ dx ax + bx + c 2 2ax − 3b 3b 2 − 4ac 2 ax bx c + + + 4a 2 8a 2 ∫  −1 2 c ax 2 + bx + c + bx + 2c ln  x  c   −1  bx + 2c  dx sinh −1  =  x 4ac − b 2  x ax 2 + bx + c  c     1  bx + 2c  sin −1    x b 2 − 4ac   −c   dx ax + bx + c 2 c>0 c > 0. ισχύει η ίδια παρατήρηση µε τα ολοκληρώµατα µε ax2 + bx + c. 4ac > b 2 c < 0. b. c είναι µηδέν. ∫ ∫ ∫ ∫     dx =  2 ax + bx + c      xdx ax + bx + c 2 x 2 dx ax + bx + c 2 = = 1 ln 2 a ax 2 + bx + c + 2ax + b a a>0 1  2ax + b  sinh −1   a  4ac − b 2  a > 0.

28 ∫x SECTION dx ax 2 + bx + c 2 =− ax 2 + bx + c b − cx 2c ∫x ∫ ∫ x ax 2 + bx + c dx = x 2 ax 2 + bx + c dx = ∫ ∫ ax 2 + bx + c ax 2 + bx + c +a dx = − 2 x x ∫ (ax ∫ 2 b(4ac − b 2 ) 16a 2 ∫ dx ∫ dx ∫ ax + bx + c 2 ∫ ax 2 + bx + c ∫ +c ∫x + b 2 dx ax + bx + c 2 ∫ ax 2 + bx + cdx dx ax + bx + c 2 dx ax + bx + c 2 dx 4ax + 2b = 3/ 2 + bx + c) (4ac − b 2 ) ax 2 + bx + c xdx 2(bx + 2c) = + bx + c)3 / 2 (b 2 − 4ac) ax 2 + bx + c x 2 dx (2b 2 − 4ac) x + 2bc 1 = + 2 3/ 2 2 2 (ax + bx + c) a (4ac − b ) ax + bx + c a ∫ x(ax ax + bx + c 2 6ax − 5b 5b 2 − 4ac 2 3/ 2 ( ax bx c ) + + + 24a 2 16a 2 ax 2 + bx + c b dx = ax 2 + bx + c + 2 x 2 dx ∫ (ax 2 + bx + c)3 / 2 b(2ax + b) ax 2 + bx + c − 3a 8a 2 − ∫ (ax ax 2 + bx + c (2a + b) ax 2 + bx + c 4ac − b 2 + 4a 8a ax 2 + bx + c dx = ∫ dx 2 dx ∫ ax + bx + c 2 dx 1 1 dx b dx = + − 3/ 2 2 3/ 2 2 2 + bx + c) c ax + bx + c c x ax + bx + c 2c (ax + bx + c) ∫ ∫ dx ax 2 + bx + c b 2 − 2ac dx = − + 2 2 3/ 2 2 2 2 2 x (ax + bx + c) 2c (ax + bx + c)3 / 2 c x ax + bx + c ∫ − 3b 2c 2 ∫x dx ax + bx + c 2 .

29 SECTION ∫ (ax 2 + bx + c) n +1/ 2 dx = (2ax + b)(ax 2 + bx + c) n +1/ 2 4(n + 1)a + ∫ x(ax 2 + bx + c) n +1/ 2 dx = ∫ (ax 2 2 ∫ x(ax ∫ (ax 2 + bx + c) n +3 / 2 b (ax 2 + bx + c) n +1/ 2 dx − (2n + 3)a 2a ∫ 2(2ax + b) dx = n +1 / 2 + bx + c) (2n − 1)(4ac − b 2 )(ax 2 + bx + c) n −1/ 2 + ∫ (ax (2n + 1)(4ac − b 2 ) (ax 2 + bx + c) n −1/ 2 dx 8(n + 1)a 8a (n − 1) dx 2 2 (2n − 1)(4ac − b ) (ax + bx + c) n −1/ 2 x dx dx −1 = − b + bx + c) n +1/ 2 (2n − 1)a (ax 2 + bx + c) n −1/ 2 2a (ax 2 + bx + c) n+1/ 2 ∫ 2 dx 1 = n +1 / 2 2 (2n − 1)c(ax + bx + c) n −1/ 2 + bx + c) + b dx 1 dx − n −1 / 2 2 2 2c (ax + bx + c) n +1/ 2 c x(ax + bx + c) ∫ Με x3 + a3 ∫ ( x + a)2 dx 1 1 2x − a ln tan −1 = + 2 3 3 2 2 2 x +a 6a x − ax + a a 3 a 3 ∫x ∫ xdx x 2 − ax + a 2 1 1 2x − a ln tan −1 = + 3 6a ( x + a)2 +a a 3 a 3 3 ∫ x 2 dx 1 = ln x3 + a 3 x3 + a3 3 ∫ x3 dx a ln ( x + a ) 2 − a tan −1 2 x − a = − x 6 x 2 − ax + a 2 x3 + a3 a 3 3 ∫ dx 1 x3 = ln x( x3 + a 3 ) 3a 3 x3 + a3 ∫ .

30 SECTION ∫ dx 1 1 x 2 − ax + a 2 1 2x − a = − 3 − 4 ln − 4 tan −1 3 3 x (x + a ) a x 6a ( x + a)2 a 3 a 3 ∫ dx −1 − 1 ln ( x + a ) 2 − 1 tan −1 2 x − a = x3 ( x3 + a 3 ) 2a 3 x 2 6a 5 x 2 − ax + a 2 a 5 3 a 3 ∫ ( x + a)2 1 2 2x − a dx x = + + 5 ln tan −1 3 3 2 3 3 3 5 2 2 3a ( x + a ) 9a (x + a ) x − ax + a 3a 3 a 3 ∫ xdx x2 x 2 − ax + a 2 1 1 2x − a ln tan −1 = 3 3 + + 4 3 2 3 4 (x + a ) ( x + a)2 3a ( x + a ) 18a 3a 3 a 3 ∫ x 2 dx −1 = ( x + a 3 ) 2 3( x3 + a 3 ) ∫ x3 dx ( x + a)2 −x = + 1 2 ln 2 + 1 tan −1 2 x − a 3 2 3 3 x − ax + a 2 3 3a 2 (x + a ) 3( x + a ) 18a a 3 ∫ dx 1 1 x3 = + ln x( x3 + a 3 ) 2 3a 3 ( x3 + a 3 ) 3a 6 x3 + a3 ∫ dx −1 x2 4 = − − 6 2 3 3 2 6 6 3 3 x (x + a ) a x 3a ( x + a ) 3a ∫ ( x + a)2 dx = −61 2 − 6 x3 − 5 8 ln 2 − 5 8 tan −1 2 x − a 3 2 3 2 x (x + a ) 2a x 3a ( x + a ) 18a x − ax + a a 3 3 3a ∫ x n dx x n −3 dx xn−2 = − a3 3 3 3 n−2 x +a x + a3 2 3 3 3 3 ∫x xdx + a3 3 3 ∫ dx −1 1 = − 3 + a 3 ) a 3 (n − 1) x n −1 a 3 ∫ x (x n ∫x n −3 dx ( x3 + a3 ) Με x4 ± a4 ∫  x 2 + ax 2 + a 2 dx 1 ln  2 = 3 4 x +a 4a 2  x − ax 2 + a 2 4  1 ax 2 tan −1 2 − 3 x − a2  2a 2 .

31 SECTION ∫ x dx x2 1 = 2 tan −1 2 4 x +a a 2a ∫  x 2 − ax 2 + a 2 x 2 dx 1 ln = x 4 + a 4 4a 2  x 2 + ax 2 + a 2 ∫ x3 dx 1 = ln ( x 4 + a 4 ) x4 + a4 4 ∫ dx 1  x4  = 4 ln  4  4 x ( x + a ) 4a  x + a4  ∫  x 2 − ax 2 + a 2  dx 1 1 1 ax 2 + 5 = − − ln tan −1 2   2 4 4 4 5 2 2 x (x + a ) a x 4a 2  x + ax 2 + a  2a 2 x − a2 ∫ 2 dx 1 1 −1 x = − − tan x3 ( x 4 + a 4 ) 2a 4 x 2 2a 6 a2 4  ax 2 1 tan −1 2 − x − a2  2a 2 4 ∫x 4 dx 1 x−a 1 x = 3 ln − 3 tan −1 4 x + a 2a a −a 4a ∫ x dx x2 − a2 1 ln = x 4 − a 4 4a 2 x2 + a2 ∫ x 2 dx x−a x 1 1 ln tan −1 = + 4 4 a x a a a 4 + 2 x −a ∫ x3 dx 1 = ln x 4 − a 4 x4 − a4 4 ∫ dx 1 x4 − a4 = 4 ln 4 x ( x − a ) 4a x4 4 dx 1 1 x−a 1 x = 4 + 5 ln + 5 tan −1 4 4 x + a 2a a − a ) a x 4a ∫ x (x 2 ∫ dx 1 1 x2 − a2 = + ln x 3 ( x 4 − a 4 ) 2a 4 x 2 4a 6 x2 + a2 .

32 SECTION Με x n ± a n ∫ dx 1 xn = ln x( x n + a n ) na n xn + an ∫ x n −1dx 1 = ln x n + a n xn + an n ∫ x m dx x m − n dx x m − n dx = − an n r n n r −1 (x + a ) (x + a ) ( x n + a n )r ∫x m ∫ dx 1 = n n r (x + a ) a n dx ∫x ∫ ∫ n xn + an = 1 n an ∫x m dx 1 − n n r −1 (x + a ) a n ∫x m−n dx ( x n + a n )r xn + an − an ln xn + an + an dx 1 xn − an = n ln n x( x − a ) na xn n x n −1dx 1 = ln x n − a n n − an n ∫x ∫ x m dx x m − n dx x m − n dx n a = + ( x n − a n )r ( x n − a n )r ( x n − a n ) r −1 ∫ ∫x ∫x ∫ m ∫ dx 1 = n n r (x − a ) a n dx xn − an = 2 n an ∫x − όπου 0 < p ≤ 2m. dx 1 − n n n r (x − a ) a cos −1 x p −1 dx 1 = x + a 2 m ma 2 m − p 2m m−n m ∑ sin k =1 ∫x m dx ( x − a n ) r −1 n an xn (2k − 1) pp x + a cos[(2k − 1)p / 2m]  tan −1   2m  a sin[(2k − 1)p / 2m]  1 2ma 2 m − p m ∑ cos k =1 (2k − 1) pp  2 (2k − 1)p + a 2  ln  x + 2ax cos 2 2m m   .

∫ m x p −1 dx x + a cos[2k p /(2m + 1)]  2(−1) p −1 2kpp sin tan −1  = ∑  2 m +1 2 m +1 2 m − p +1 m 2 1 + x (2m + 1)a +a  a sin[2k p /(2m + 1)]  k =1 − ( m 2kpp 2(−1) p −1 cos ln x 2 + 2ax cos 2k p + a 2 ∑ 2 m − p +1 2m + 1 2m + 1 (2m + 1)a k =1 + ) (−1) p −1 ln( x + a ) (2m + 1)a 2 m − p +1 όπου 0 < p ≤ 2m + 1. Με sin ax ∫ sin axdx = − cos ax a ∫ x sin axdx = sin ax − x cos ax a a2 ∫x 2 ( ) 2 sin axdx = 2 x2 sin ax + 23 − x cos ax a a a .33 SECTION ∫ x p −1 dx 1 = x − a 2 m 2ma 2 m − p 2m m −1 ∑ cos k =1 − ( kpp ln x 2 − 2ax cos k p + a 2 m m m −1 1 ma 2m− p ∑ sin k =1 + ) kpp x − a cos(k p / m)  tan −1   m  a sin(k p / m)  1 {ln( x − a ) + (−1) p ln( x + a )} 2ma 2 m − p όπου 0 < p ≤ 2m. ∫ m x p −1 dx x − a cos[2k p /(2m + 1)]  2kpp 2 =− sin tan −1  2 m +1 2 m +1 2 m − p +1 ∑ m a sin[2k p /(2m + 1)]  + 2 1 x −a (2m + 1)a  k =1 + m 2 pp 2kpp  2 1 + a 2  cos ln  x − 2ax cos 2 m − p +1 ∑ + + 2 m 1 2 m 1 (2m + 1)a   k =1 + ln( x − a ) (2m + 1)a 2 m − p +1 όπου 0 < p ≤ 2m + 1.

34 SECTION ∫ x sin axdx = ( a ) ( ) 3 x 2 − 6 sin ax + 6 x − x3 cos ax 2 a4 a3 a 3 ∫ sin ax dx = Si(ax) = ax − (ax)3 + (ax)5 − (ax)7 + 3 ⋅ 3! 5 ⋅ 5! 7 ⋅ 7 ! x ∫ sin ax dx = − sin ax + a cos ax dx x x x2 ∫ 1 dx 1 1 1 − cos ax 1 ax ∫ sin ax = a ln sin ax − cot ax = 2a ln 1 + cos ax = a ln tan 2 ∫ x dx (ax)3 7(ax)5 31(ax)7  = 12 ax + + + + 3 ⋅ 3! 3 ⋅ 5 ⋅ 5! 3 ⋅ 7 ⋅ 7 ! sin ax a  ∫ sin ∫ 2 2 x sin 2 axdx = x − x sin 2ax − cos 22ax 4 4a 8a 3 2 x 2 sin 2 ax dx = x − x − 1 3 sin 2ax − x cos 22 ax 6 4 a 8a 4a 3 2 4 3 3 ∫ 2(22 n −1 − 1) Bn (ax) 2 n +1 + (2n + 1)! axdx = x − sin 2ax 2 4a ( ) x x 3x 3x ∫ x sin ax dx = 8 − ( 4a − 8a ) sin 2ax − ( 8a ∫ + 3 sin 3 axdx = − cos ax + cos ax a 3a ∫ sin 4 axdx = 3 x − sin 2ax + sin 4ax 8 4a 32a dx = − 1 cot ax 2 a ax ∫ sin x dx = − x cot ax + 12 ln sin ax 2 a a ax ∫ sin dx = − cos ax + 1 ln tan ax 3 2 ax 2a sin 2 ax 2a ∫ sin 2 2 ) − 3 4 cos 2ax 16a    .

35 SECTION x dx x dx 1 = − x cos ax − +1 3 ax 2a sin 2 ax 2a 2 sin ax 2 sin ax ∫ sin ∫ ∫ sin ax sin bx dx = sin(a − b) x sin(a + b) x − 2( a − b ) 2( a + b ) a ≠ ±b ∫ 1 − sin ax = a tan ( 4 + 2 ) dx p 1 ax ∫ 1 − sin ax = a tan ( 4 + 2 ) + a xdx p x ax ( 2 ln sin p − ax 2 4 2 ) ∫ 1 + sin ax = − a tan ( 4 − 2 ) dx 1 p ax ∫ 1 + sin ax = − a tan ( 4 − 2 ) + a xdx x dx ∫ (1 − sin ax) 2 dx ∫ (1 + sin ax) ∫ 2 ) ( ( 2 ln sin p + ax 2 4 2 ax ) ( = 1 tan p + ax + 1 tan 3 p + ax 2a 4 2 6a 4 2 ( ) ) ( = − 1 tan p − ax − 1 tan 3 p − ax 2a 4 2 6a 4 2 )  b tan ax + c 2 2  tan −1 2  a b2 − c2 b − c2  dx = b + c sin ax  b tan ax + c − c 2 − b 2 1 2  ln 2 2 ax a c b −  b tan + c + c 2 − b 2  2 dx ∫ (b + c sin ax) ∫ p 2 = q cos ax + b a (b 2 − c 2 )(b + c sin ax) b 2 − c 2 b2 < c2 dx ∫ b + c sin ax 2 2 dx 1 tan −1 b + c tan ax = 2 2 b b + c sin ax ab b 2 + c 2 2 b2 > c2 b ≠ ±c .

+ n−2 n n −1 n−2 1 − n sin ax ax a (n − 1)sin ax ∫ sin ∫ n >1 xdx xdx x cos ax 1 =− − + n−2 .36 ∫ SECTION 2 2  1 −1 b − c tan ax tan  ab b 2 − c 2 b dx = 2 2 2 2 b − c sin ax  1 ln c − b tan ax + b  2ab c 2 − b 2 c 2 − b 2 tan ax − b b2 > c2 b2 < c2 x ∫ sin(ln x) dx = 2 [sin(ln x) − cos(ln x)] 1 ∫ x sin( x ) dx = − 2 cos( x 2 x2 2 1 ∫ x sin( x ) dx = − 2 cos( x ) + 2 sin( x ) 3 ∫x ∫ n 2 2 2 n n −1 ax − n(n − 1) x n − 2 sin ax dx sin ax dx = − x cos ax + nx sin 2 a a a2 ∫ sin ax dx = − sin ax + a cos ax dx n n −1 n − 1 x (n − 1) x x n −1 ∫ ∫ sin n axdx = − sin n −1 ax cos ax + n − 1 sin n − 2 axdx an n ∫ cos ax dx = − dx . n>2 n ax a (n − 1)sin n −1 ax a 2 (n − 1)(n − 2)sin n − 2 ax n − 1 sin n − 2 ax ∫ sin ∫ Με ρίζες (K = 1 − k 2 sin 2 x ) ∫ sin x dx = − 1 sin −1 k cos x k 1 + k sin x 1+ k2 2 2 ∫ sin x dx = − 1 ln ( k cos x + K ) K k ∫ 2 (sin x) 1 + k 2 sin 2 x dx = − cos x 1 + k 2 sin 2 x − 1 + k sin −1 k cos x 2k 2 1+ k2 .

37 SECTION 1 ∫ K sin x dx = − 2 K cos x − ∫ 1 − k 2 ln K + k cos x ( ) 2k 2 2 dx = 1 ln 1 + k sin x − cos x (sin x) 1 + k 2 sin 2 x 2 1 + k 2 sin 2 x + cos x K + cos x 1 dx ∫ K sin x = − 2 ln K − cos x K K + cos x 1 ∫ sin x dx = 2 ln K − cos x + k ln ( K + k cos x ) ∫ sin x dx x = cos K3 (k 2 − 1) K Με cos ax ∫ cos axdx = sin ax a ∫ x cos axdx = cos ax + x sin ax a a2 ( ) ∫ 2 x 2 cos axdx = 2 x2 cos ax + x − 23 sin ax a a a ∫ 2 3 x3 cos axdx = 3 x2 − 64 cos ax + x − 6 x3 sin ax a a a a ∫ cos ax dx = ln x − (ax) 2 + (ax) 4 − (ax)6 + 2 ⋅ 2! 4 ⋅ 4! 6 ⋅ 6! x ∫ cos ax dx = − cos ax − a sin ax dx x x x2 ∫ cos ax dx = − cos ax + a sin ax − a 2 2x 2 2 x2 x3 ( ) ( ) ∫ ∫ cos ax dx x ∫ cos ax = a ln cos ax + tan ax = a ln tan ( 4 + 2 ) = 2a ln 1 − sin ax dx 1 1 1 p ax 1 1 + sin ax .

38 SECTION En a 2 n x 2 n + 2 + (2n + 2)(2n)! ∫ 2 2 4 4 6 x dx = x + a x + 5a x + cos ax 2 8 144 ∫ x 2 dx x3 a 2 x5 5a 4 x 7 61a 6 x9 = + + + + cos ax 3 5 ⋅ 2! 7 ⋅ 4! 9 ⋅ 6! ∫ cos ∫ 2 + + axdx = x + sin 2ax 2 4a 2 x cos 2 axdx = x + x sin 2ax + cos 22ax 4 4a 8a ( ) x x 3x 3x ∫ x cos ax dx = 8 + ( 4a − 8a ) sin 2ax + ( 8a ∫ 3 2 x 2 cos 2 ax dx = x + x − 1 3 sin 2ax + x cos 22 ax 6 4 a 8a 4a 3 4 2 3 3 ∫ En −1a 2 n − 2 x 2 n +1 (2n + 1)(2n − 2)! 2 2 ) − 3 4 cos 2ax 16a 3 cos3 axdx = sin ax − sin ax a 3a ∫ cos 4 axdx = 3 x + sin 2ax + sin 4ax 8 4a 32a dx = tan ax 2 a ax ∫ cos x dx x dx x sin ax − 1 +1 2 ax 2a 2 cos ax 2 cos ax ∫ cos ax = 2a cos 3 ∫ ∫ cos ax = 2a cos ax + 2a ln tan ( 4 + 2 ) dx 1 sin ax 3 p ax 2 ∫ cos ax cos bx dx = sin(a − b) x sin(a + b) x + 2( a − b ) 2( a + b ) dx 1 ax xdx x ax ∫ 1 − cos ax = − a cot 2 2 ln sin ax 2 2 ∫ 1 − cos ax = − a cot 2 + a a ≠ ±b .

 a c 2 − b 2 ln  ax c + b   tan −   2 c−b  dx ∫ (c + d cos ax) ∫c ∫ 2 2 =− d sin ax + c a (c 2 − d 2 )(c + d cos ax) c 2 − d 2 b2 < c2 1  tan −1 c tan ax 2 2  ac c − d c2 − d 2  dx = 2 2 c 2 − d 2 cos 2 ax  1 ln c tann ax − d − c  2ac d 2 − c 2 2 c tan ax + d − c 2 x 1 ∫ x cos( x ) dx = − 2 sin( x ) 2 2 2 x3 cos( x 2 ) dx = − x sin( x 2 ) + 1 cos( x 2 ) 2 2 dx ∫ c + d cos ax . = 2 2 2 2 + d cos ax ac c + d c2 + d 2 ∫ cos(ln x) dx = 2 [sin(ln x) + cos(ln x)] ∫ b2 > c2 c ≠ ±d c>0 c2 > d 2 c2 < d 2 . dx 1 tan −1 c tan ax .   dx =  tan ax + c + b  b + c cos ax   1 2 c − b .39 SECTION dx 1 ax x dx x ax ∫ 1 + cos ax = a tan 2 2 ln cos ax 2 2 ∫ 1 + cos ax = a tan 2 + a dx ∫ (1 − cos ax) 2 dx ∫ (1 + cos ax) ∫ 2 = − 1 cot ax − 1 cot 3 ax 2a 2 6a 2 = 1 tan ax + 1 tan 3 ax 2a 2 6a 2 ax  2  −1  b − c  a b 2 − c 2 tan  b + c tan 2  .

2(a − b) 2(a + b) n +1 ax cos ax dx = sin ax . (n + 1)a n ≠ −1 n +1 sin ax cos n ax dx = − cos ax .40 SECTION ∫ m m −1 m(m − 1) m − 2 x m cos axdx = x sin ax + mx 2 cos ax − x cos axdx a a a2 ∫ cos ax dx = − cos ax − a sin ax dx xn (n − 1) x n −1 n − 1 x n −1 ∫ cos n axdx = sin ax cos an ∫ ∫ dx ∫ cos n ax n −1 ax + n − 1 cos n − 2 axdx n ∫ dx sin ax + n−2 a (n − 1) cos n −1 ax n − 1 cos n − 2 ax ∫ = xdx xdx x sin ax 1 = − 2 + n−2 n n −1 n−2 n − 1 ax a (n − 1) cos ax a (n − 1)(n − 2) cos ax cos n − 2 ax ∫ cos ∫ Με sin ax και cos ax ∫ sin ax cos axdx = sin 2 ax 2a ∫ sin ax cos bx dx = − ∫ sin ∫ n cos(a − b) x cos(a + b) x − . (n + 1)a ∫ sin 2 n ≠ −1 ax cos 2 axdx = x − sin 4ax 8 32a 1 dx ∫ sin ax cos ax = a ln tan ax ∫ sin 2 ( ) dx = 1 ln tan p + ax − 1 4 2 a sin ax ax cos ax a dx ∫ sin ax cos 2 ax 1 = 1 ln tan ax + 2 a a cos ax a ≠ ±b .

41 SECTION ∫ sin 2 dx = − 2 cot 2ax 2 a ax cos ax ( ∫ sin 2 ax dx = − sin ax + 1 ln tan ax + p cos ax a a 2 4 ∫ cos 2 ax dx = cos ax + 1 ln tan ax a a sin ax 2 sin ax ) 1 ∫ cos ax = a cos ax 2 cos ax 1 ∫ sin ax = − a sin ax 2 ∫ cos ax(1 ± sin ax) = ∓ 2a(1 ± sin ax) + 2a ln tan ( 2 + 4 ) dx 1 1 dx 1 1 ax ax ∫ sin ax(1 ± cos ax) = ± 2a(1 ± cos ax) + 2a ln tan 2 dx ∫ sin ax ± cos ax = a ( 1 ln tan ax ± p 2 8 2 dx 1 ) ax ∫ 1 + sin ax + cos ax = a ln 1 + tan 2 ∫ tan ax dx 1 2 = ln 1 + sin ax − cos ax a 1 + tan ax 2 sin axdx 1 x ∫ sin ax ± cos ax = 2 ∓ 2a ln sin ax ± cos ax cos axdx x 1 ∫ sin ax ± cos ax = ± 2 + 2a ln sin ax ± cos ax dx ∫ (sin ax ± cos ax) 2 ( = 1 tan ax ∓ p 2a 4 ) p .

b ≠ 0 D=0 [ D = d 2 − b2 − c2 ] ∫b ∫b 2 2 ( dx = 1 tan −1 b tan ax c sin 2 ax + c 2 cos 2 ax abc ) dx = 1 ln b tan ax − c 2 2 sin ax − c cos ax 2abc b tan ax + c 2 .   a D   D   1 b − − D + (d − c) tan(ax / 2)  ln .42 SECTION sin axdx 1 ∫ p + q cos ax = − aq ln p + q cos ax cos ax dx 1 ∫ b + c sin ax = ac ln b + c sin ax ∫ sin ax dx 1 = (b + c cos ax) n ac(n − 1)(b + c cos ax) n −1 cos axdx ∫ (b + c sin ax) ∫ n =− 1 ac(n − 1)(b + c sin ax) n −1  ax + tan −1 (c / b)  dx 1 = ln tan   b sin ax + c cos ax a b 2 + c 2 2   sin x dx ∫ a sin x + b cos x = a 2 cos x dx ∫ a sin x + b cos x = a ∫ 2 ( ) ( ) 1 + b2  ax − b ln sin x + tan −1 b   a  1 + b2 bx + a ln sin x + tan −1 b   a   2 tan −1  b + (d − c) tan(ax / 2)  .  a − D b + − D + (d − c) tan(ax / 2) dx = b sin ax + c cos ax + d  ax 1  ab ln c + b tan 2 . D > 0 c ≠ d.   −1  −2 b + (d − c) tan ax  . D < 0 c = d. 2   a  c ≠ d.

 a (m − n)sin n −1 ax m − n sin n ax ∫ ∫ ∫ ∫ ∫ n ≠1 m≠n n ≠1 n ≠1 m≠n 1 m+n−2 dx  .43 SECTION ∫ − sin m −1 ax cos n +1 ax + m − 1 sin m − 2 ax cos n axdx  a ( m + n) m+n  sin m ax cos n axdx =  sin m +1 ax cos n −1 ax + n − 1 sin m ax cos n − 2 axdx  a ( m + n) m+n ∫  sin m −1 ax m − 1 sin m − 2 ax dx.   m m − n + 2 cos m ax cos m +1 ax cos ax − − = dx. dx  n −1 n −1 sin n − 2 ax sin n ax  a (n − 1)sin ax  cos m −1 ax m − 1 cos m − 2 ax  + dx. − − 1 n  a (n − 1) cos ax n − 1 cos n − 2 ax  m m sin m +1 ax sin ax dx =  − m − n + 2 sinn − 2ax dx.  n n −1 n −1 cos ax cos ax  a (n − 1) cos ax  − sin m −1 ax m − 1 sin m − 2 ax dx. n >1 + m n−2  a (n − 1)sin m −1 ax cos n −1 ax 1 − n ax sin cos ax dx  = sin m ax cos n ax  −1 m+n−2 dx . m >1 m−2  a (m − 1)sin m −1 ax cos n −1 ax + m − 1 sin ax cos n ax ∫ ∫ Με ρίζες (Κ = 1 − k 2 sin 2 x ) ∫ K cos x dx = ∫ n ≠1 sin x K + 1 sin −1 (k sin x) 2 2k K dx = 1 − k 2 ln K + 1 − k 2 sin x + k sin −1 (k sin x) cos x 2 K − 1 − k 2 sin x 1 K3 2 ∫ K sin x cos x dx = − 3k .  +  a (m − n) cos n −1 ax m − n cos n ax ∫ ∫ ∫ ∫ ∫ cos m −1 ax m − 1 cos m − 2 ax  − − n − 1  a (n − 1)sin ax n − 1 sin n − 2 ax dx.

44 SECTION ∫ 2 2 K dx = 1 ln 1 − K + 1 − k ln K + 1 − k 2 1+ K 2 sin x cos x K − 1− k2 ∫ cos x dx = 1 tan −1 k sin x = 1 sin −1 (k sin x) K k K k ∫ −1 ln K − 1 − k 2 sin x dx = K cos x 2 1 − k 2 K + 1 − k 2 sin x ∫ sin x cos x dx = − 1 K K k2 1 dx 1− K ∫ K sin x cos x = 2 ln 1 + K + 2 ∫ cos x dx sin x = K K3 ∫ sin x cos x dx = 1 K K3 k2 ∫ (cos x) ∫ ∫ 2 1 ln K + 1 − k 1− k2 K − 1− k2 ( 1 + k 2 sin 2 x dx = sin x 1 + k 2 sin 2 x + 1 ln k sin x + 1 + k 2 sin 2 x 2k 2 cos x dx 1 + k 2 sin 2 x ( = 1 ln k sin x + 1 + k 2 sin 2 x k 2 2 2 dx 1 = ln 1 + k sin x + 1 + k sin x (cos x) 1 + k 2 sin 2 x 2 1 + k 2 1 + k 2 sin 2 x − 1 + k 2 sin x Με tan ax 1 ∫ tan axdx = − a ln cos ax ∫ tan ∫ ) 2 axdx = tan ax − x a 2 tan 3 axdx = tan ax + 1 ln cos ax 2a a ) .

45 SECTION dx ∫ tan ax cos 2 = 1 ln tan ax ax a 1 dx ∫ tan ax = a ln sin ax ∫ 3 3 5 5 7 x tan ax dx = ax + a x + 2a x + 3 15 105 ∫ tan ax dx = ax + a 3 x3 + 2a 5 x5 + x 3 75 ∫ x tan 2 + + 22 n (22 n − 1) Bn a 2 n −1 x 2 n −1 + (2n − 1)(2n)! cos ax dx dx 2 n −1 tan n ax dx = tan ax − tan n − 2 ax dx. (n − 1)a ∫ n ≠1 tan n ax dx = tan n +1 ax 2 (n + 1)a ax tan x dx 1 ± k 2 sin 2 x = 2 2 2 1 ln 1 ± k sin x + 1 ± k 2 1± k2 1 ± k 2 sin 2 x − 1 ± k 2 Με cotax 1 ∫ cot axdx = a ln sin ax ∫ cot ∫ 2 axdx = − cot ax − x a 2 cot 3 ax dx = − cot ax − 1 ln sin ax 2a a ∫ sin 2 . 2 axdx = x tan ax + 12 ln cos ax − x a 2 a ∫ b + c tan ax = ∫ b cos ax + c sin ax = b ∫ 22 n (22 n − 1) Bn a 2 n −1 x 2 n +1 + (2n + 1)! dx = − 1 ln cot ax a ax cot ax . x<p 2 x<p 2 bx + c ln c sin ax + b cos ax + c 2 a (b 2 + c 2 ) ∫ cos ∫ .

x <a .46 SECTION 1 dx ∫ cot ax = − a ln cos ax 22 n Bn a 2 n −1 x 2 n +1 − (2n + 1)! ∫ 3 3 5 x cot ax dx = x − ax − a x − a 9 225 ∫ cot ax dx = − 1 − ax − (ax)3 − x ax 3 135 ∫ 2 x cot 2 ax dx = − x cot ax + 12 ln sin ax − x a 2 a − − sin x dx dx ∫ b + c cot ax = ∫ b sin x + c cos x = b ∫ cot ∫ ∫ n 2 22 n Bn (ax) 2 n −1 − (2n − 1)(2n)! bx − c ln b sin ax + c cos ax 2 2 +c a (b + c 2 ) n −1 axdx = − cot ax − cot n − 2 axdx (n − 1)a ∫ cot n ax dx = − cot n +1 ax (n + 1)a sin 2 ax cot x dx 2 2 = 1 ln 1 − 1 ± k sin x 2 1 ± k sin x 2 1 + 1 ± k sin 2 x 2 2 Με αντίστροφες τριγωνοµετρικές συναρτήσεις ∫ sin −1 ∫ x sin x dx = x sin −1 x + a 2 − x 2 a a −1 ( ) x dx = x 2 − a 2 sin −1 x + x a 2 − x 2 a a 2 4 4 ∫ 3 ( x 2 + 2a 2 ) a 2 − x 2 x 2 sin −1 x dx = x sin −1 x + a a 3 9 ∫ 4 4 (2 x3 + 3 xa 2 ) a 2 − x 2 x3 sin −1 x dx = x − 3a sin −1 x + a a 4 32 32 ∫ sin −1 ( x / a ) ( x / a )3 1 ⋅ 3( x / a )5 1 ⋅ 3 ⋅ 5( x / a )7 dx = x + + + + a 2 ⋅3⋅3 2 ⋅ 4 ⋅5⋅5 x 2⋅4⋅6⋅7⋅7 ( ) .

47 SECTION ∫ sin −1 ( x / a ) sin −1 ( x / a ) 1 a + a 2 − x 2 dx = − − ln x a x x2 ∫ sin −1 ( x / a ) −1 sin −1 x − a 2 − x 2 = dx a x3 2 x2 2a 2 x ∫( sin −1 x a ∫ cos −1 ∫ x cos ) 2 ( dx = x sin −1 x a ) − 2x + 2 2 a 2 − x 2 − 2 x + 2 a 2 − x 2 sin −1 x a x dx = x cos −1 x − a 2 − x 2 a a −1 ( ) x dx = x 2 − a 2 cos −1 x − x a 2 − x 2 a a 2 4 4 ∫ 3 ( x2 + a2 ) a2 − x2 x 2 cos −1 x dx = x cos −1 x − a a 3 9 ∫ 4 4 (2 x3 + 3 xa 2 ) a 2 − x 2 x3 cos −1 x dx = x − 3a cos −1 x − a a 4 32 32 ∫ cos −1 ( x / a ) sin −1 ( x / a ) dx = p ln x − dx x 2 x ∫ cos −1 ( x / a ) cos −1 ( x / a ) 1 a + a 2 − x 2 dx = − + ln x a x x2 ∫ cos −1 ( x / a ) −1 cos −1 x + a 2 − x 2 = dx a x3 2 x2 2a 2 x ( ) ∫ ∫( cos −1 x a ∫ tan −1 ∫ x tan ∫x 2 ) 2 ( dx = x cos −1 x a ) − 2x − 2 2 a 2 − x 2 cos −1 x a x dx = x tan −1 x − a ln( x 2 + a 2 ) a 2 a −1 x dx = 1 ( x 2 + a 2 ) tan −1 x − ax a 2 a 2 3 2 3 tan −1 x dx = x tan −1 x − ax + a ln( x 2 + a 2 ) a a 3 6 6 .

48 ∫x SECTION 3 4 4 3 3 tan −1 x dx = x − a tan −1 x − ax + a x a 12 a 4 4 ∫  x ( x / a )3 ( x / a )5 ( x / a ) 7  a − 32 + 52 − 7 2 + tan −1 ( x / a )  dx =  x  p (a / x) a − ( a / x )3 + ( a / x )5 − ( a / x ) 7 + + ln x  2 a / x x 32 52 72 ∫ 2 2 tan −1 ( x / a ) dx = − 1 tan −1 x − 1 ln x +2 a 2 x a 2a x x ∫ tan −1 ( x / a ) dx = − 1 2 + 1 2 tan −1 x − 1 3 a 2ax x 2x 2a ( ) ( ∫ cot −1 ∫ x cot ) x dx = x cot −1 x + a ln( x 2 + a 2 ) a 2 a −1 x dx = 1 ( x 2 + a 2 ) cot −1 x + ax a 2 a 2 ∫ 3 2 3 x 2 cot −1 x dx = x cot −1 x + ax − a ln( x 2 + a 2 ) a a 3 6 6 ∫ 4 4 3 3 x3 cot −1 x dx = x − a cot −1 x + ax − a x a 12 a 4 4 ∫ cot −1 ( x / a ) tan −1 ( x / a ) dx = p ln x − dx x 2 x ∫ 2 2 cot −1 ( x / a ) cot −1 ( x / a ) 1 dx = − ln x +2 a + 2 x 2a x x ∫ cot −1 ( x / a ) dx = −12 cot −1 x + 1 + 1 2 tan −1 x a a 2ax 2a x3 2x ∫ n +1 x n sin −1 x dx = x sin −1 x − 1 n +1 a n +1 a ∫ n +1 x n cos −1 x dx = x cos −1 x + 1 n +1 a n +1 a ∫ ( ∫ ∫ ) x n +1 dx a2 − x2 n ≠ −1 x n +1 dx a2 − x2 n ≠ −1 x ≤1 a x >1 a .

49 SECTION ∫x ∫x n n n +1 x n +1 dx tan −1 x dx = x tan −1 x − a 2 n +1 a n + 1 x + a2 a n ≠ −1 n +1 x n +1 dx cot −1 x dx = x cot −1 x + a 2 n +1 a n + 1 x + a2 a n ≠ −1 ∫ ∫ Με e ax ax ∫ e ax dx = e a ∫ x ln a x a x dx = e x ln a dx = e = a ln a ln a ∫ ax xe ax dx = e x − 1 a a ∫ ax x 2 e ax dx = e x 2 − 2 x + 22 a a a ∫ ( ( ∫x e 3 ax ∫ ) ( ) ax 2 dx = e x3 − 3 x + 6 x2 − 63 a a a a ) e ax dx = ln x + ax + (ax) 2 + (ax)3 + x 1 ⋅ 1! 2 ⋅ 2! 3 ⋅ 3! dx ∫ b + ce ax = x − 1 ln b + ce ax b ab dx ∫ (b + ce ax 2 ) 1 = x2 + − 1 ln(b + ce ax ) b ab(b + ce ax ) ab 2  1 tan −1  b e ax   c   a bc    =  1  e ax − −c / b  ln  2a −bc  e ax + −c / b  ∫ dx be ax + ce − ax ∫ e ax sin bxdx = e ax (a sin bx − b cos bx) a 2 + b2 bc > 0 bc < 0 .

50 ∫e SECTION ax ( ax sin 2 x dx = 4e a sin 2 x − 2 sin x cos x + 2 a a +4 ) e ax (a cos bx + b sin bx) a 2 + b2 ∫ e ax cos bxdx = ∫ ax e ax cos 2 x dx = 4e a cos 2 x + 2 sin x cos x + 2 a a +4 ∫ xe ax sin bxdx = xe ax (a sin bx − b cos bx) e ax {(a 2 − b 2 )sin bx − 2ab cos bx} − (a 2 + b 2 )2 a 2 + b2 ∫ xe ax cos bxdx = xe ax (a cos bx + b sin bx) e ax {(a 2 − b 2 ) cos bx − 2ab sin bx} − (a 2 + b 2 )2 a 2 + b2 ∫ ax ax e ax ln xdx = e ln x − 1 e dx a a x ∫ n ax x n e ax dx = x e − n x n −1e ax dx a a ( ) ∫ ∫ ax n −1 n(n − 1) x n − 2  = e  x n − nx + − a a  a2 (−1) n n !  a n  [n = θετικός ακέραιος] ∫ e ax dx = − e ax e ax dx + a n n −1 n − 1 x n −1 (n − 1) x x ∫ ax n −1 n(n − 1)b 2 ax n − 2 e ax sin n bxdx = e 2sin 2 bx ( a sin bx − nb cos bx ) + e sin bxdx a + n b2 a 2 + n 2b 2 ∫ ax n −1 n(n − 1)b 2 ax e ax cos n bxdx = e 2cos 2 bx ( a cos bx + nb sin bx ) + e cos n − 2 bxdx a + n b2 a 2 + n 2b 2 ∫ ∫ ∫ ∫ dx b + ce ax  1 b + ce ax − b . ln  a b b + ce ax + b =  2 tan −1 b + ce ax .  a −b −b b>0 b<0 .

51 SECTION Με lnx (x > 0) ∫ ln x dx = x ln x − x ∫ x ln x dx = ∫x ∫ 2 ( x 2 ln x − 1 2 2 ( ) 3 ln x dx = x ln x − 1 3 3 ) ln x dx = 1 ln 2 x 2 x ln x dx = − ln x − 1 2 x 2 ∫x ∫ ln 2 x dx = x ln 2 x − 2 x ln x + 2 x ∫ ln( x ∫ ln x 2 2 ∫ x ln x + a 2 ) dx = x ln( x 2 + a 2 ) − 2 x + 2a tan −1 x a − a 2 dx = x ln x 2 − a 2 − 2 x + a ln x + a x−a 2 ± a 2 dx = 1 [( x 2 ± a 2 ) ln x 2 ± a 2 − x 2 ] 2 ln 2 x dx ln 3 x ∫ ln x = ln(ln x) + ln x + 2 ⋅ 2! + 3 ⋅ 3! + dx ∫ x ln x = ln ln x 1 1 1 1 ∫ sin(ln x) dx = 2 x sin(ln x) − 2 x cos(ln x) ∫ cos(ln x) dx = 2 x sin(ln x) + 2 x cos(ln x) ∫ ( ) n +1 x n ln x dx = x ln x − 1 . n +1 n +1 n ≠ −1 .

= x n +1 ∫ m +1 n x m ln n −1 x dx. x m ln n x dx = x ln x − n m +1 m +1 ∫ x n ln( x 2 ± a 2 ) dx = n ≠ −1 ∫ ∫ ln ( x + m ≠ −1. 2 n +1 n + 1 x ± a2 ∫ ) ( n ≠ −1 ) x 2 ± a 2 dx = x ln x + x 2 ± a 2 − x 2 ± a 2 ∫ ( ) ( ) ( ) 2 2 x ln x + x 2 ± a 2 dx = x ± a ln x + x 2 ± a 2 − x x 2 ± a 2 2 4 4 Με sinh ax ∫ sinh ax dx = cosh ax a ∫ x sinh ax dx = x cosh ax − sinh ax a a2 ( ) ∫ 2 x 2 sinh ax dx = x + 23 cosh ax − 2 x2 sinh ax a a a ∫ sinh ax dx = ax + (ax)3 + (ax)5 + (ax)7 + x 3 ⋅ 3! 5 ⋅ 5! 7 ⋅ 7 ! ∫ sinh ax dx = − sinh ax + a cosh ax dx x x x2 ∫ . n ≠ −1 x n +1 ln( x 2 ± a 2 ) 2 x n + 2 dx.52 ∫x ∫ SECTION n n +1 n +1 n +1 ln 2 x = x ln 2 x − 2 x 2 ln x + 2 x 3 . n +1 (n + 1) (n + 1) n ≠ −1 x n dx (n + 1) 2 ln 2 x (n + 1)3 ln 3 x = ln ln x + (n + 1) ln x + + + ln x 2 ⋅ 2! 3 ⋅ 3! ∫ ln n ∫ x dx = x ln n x − n ln n −1 x dx ∫ ln n x dx ln n +1 x .

53 SECTION 1 dx ax ∫ sinh ax = a ln tanh 2 ∫ 3 3 5 x dx = x − ax + 7 a x − sinh ax a 3 ⋅ 3! 3 ⋅ 5 ⋅ 5! ∫ sinh ∫ 2 + 2(−1) n (22 n − 1) Bn a 2 n −1 x 2 n +1 + (2n + 1)! ax dx = sinh 2ax − x 4a 2 2 x sinh 2 ax dx = x sinh 2ax − cos 22ax − x 4a 4 8a dx ∫ sinh 2 ax = − coth ax a x dx = − x coth ax + 12 ln sinh ax 2 a a ax ∫ sinh ∫ sinh ax sinh bx dx = sinh(a + b) x sinh(a − b) x − . 2( a + b ) 2( a − b ) ∫ sinh ax sin bx dx = a 2 ∫ sinh ax cos bx dx = a ∫ 1 ( a cosh ax sin bx − b sinh ax cos bx) + b2 1 (a cosh ax cos bx + b sinh ax sin bx) + b2 ax 2 2 1 dx = ln ce + b − b + c b + c sinh ax a b 2 + c 2 ce ax + b + b 2 + c 2 dx ∫ (b + c sinh ax) ∫ 2 a ≠ ±b 2 =− c cosh ax + b a (b 2 + c 2 )(b + c sinh ax) b 2 + c 2 dx ∫ b + c sinh ax  1 c 2 − b 2 tanh ax −1 tan  ab c 2 − b 2 b  dx =  2 2 2 b + c sinh ax   b + b 2 − c 2 tanh ax  1  ab b 2 − c 2 ln  b − b 2 − c 2 tanh ax     b2 < c2 b2 > c2 .

− n−2 a (n − 1)sinh n −1 ax n − 1 sinh n − 2 ax ∫ n >1 xdx x cosh ax 1 xdx =− − − n−2 n ax a (n − 1)sinh n −1 ax a 2 (n − 1)(n − 2)sinh n − 2 ax n − 1 sinh n − 2 ax ∫ sinh ∫ Με cosh ax ∫ cosh axdx = sinh ax x ∫ x cosh axdx = x sinh ax − cosh ax a a2 ( ) ∫ ax + x 2 + 2 sinh ax x 2 cosh axdx = − 2 x cosh a a3 a2 ∫ cosh ax dx = ln x + (ax) 2 + (ax) 4 + (ax)6 + 2 ⋅ 2! 4 ⋅ 4! 6 ⋅ 6! x ∫ cosh ax dx = − cosh ax + a sinh ax dx x x x2 ∫ dx 2 ∫ cosh ax = a tan ∫ −1 e ax 2 2 4 4 6 4 6 x dx = x − a x + 5a x − 61a x + cosh ax 2 4 ⋅ 2! 6 ⋅ 4! 8 ⋅ 6! + (−1) n En a 2 n x 2 n + 2 + (2n + 2)(2n)! x<p 2 .54 ∫ SECTION 2 2 dx 1 ln b + b + c tanh ax = 2 b − c sinh ax 2ab b 2 + c 2 b − b 2 + c 2 tanh ax 2 ∫x n 2 n sinh ax dx = x cosh ax − n x n −1 cosh ax dx a a ∫ n −1 ax cosh ax − n − 1 sinh n − 2 ax dx an n ∫ sinh n ax dx = sinh ∫ sinh ax dx = − sinh ax + a cosh ax dx xn (n − 1) x n −1 n − 1 x n −1 ∫ ∫ dx ∫ sinh n ax =− cosh ax dx .

55 SECTION ∫ cosh ∫ ax dx = x + sinh 2ax 2 4 2 2 x cosh 2 ax dx = x sinh 2ax − cosh 22 ax + x 4a 4 8a dx ∫ cosh 2 ax = tanh ax a x dx = x tanh ax − 12 ln(cosh ax) 2 a ax a ∫ cosh ∫ cosh ax cosh bx dx = sinh(a − b) x sinh(a + b) x + . 2( a − b ) 2( a + b ) ∫ cosh ax sin bx dx = a sinh ax sin bx − b cosh ax cos bx a 2 + b2 ∫ cosh ax cos bx dx = a sinh ax cos bx + b cosh ax sin bx a 2 + b2 dx ax 1 ∫ cosh ax + 1 = a tanh 2 dx 1 ax ∫ cosh ax − 1 = − a coth 2 x dx x ax ∫ ( 2 ln cosh ax 2 2 ∫ cosh ax + 1 = a tanh 2 − a ( ) x dx = − x coth ax + 22 ln sinh ax 2 a 2 cosh ax − 1 a dx ∫ (cosh ax + 1) 2 dx ∫ (cosh ax − 1) 2 ) = 1 tanh ax − 1 tanh 3 ax 2a 2 6a 2 = 1 coth ax − 1 coth 3 ax 2a 2 6a 2 a ≠ ±b .

56 SECTION ∫  ce ax + b − b 2 − c 2   1 ln  a b 2 − c 2  ce ax + b + b 2 − c 2     dx = b + c cosh ax  ax 2 −1 ce + b tan  a c2 − b2 c2 − b2 ∫  1 b tanh ax + b 2 + c 2  2ab b 2 + c 2 ln b tanh ax − b 2 + c 2  dx = 2 2 2 b + c cosh ax  1 −1 b tanh ax  ab b 2 + c 2 tanh b2 + c2 ∫  1 b tanh ax + b 2 − c 2  2ab b 2 − c 2 ln b tanh ax − b 2 − c 2  dx = b 2 − c 2 cosh 2 ax  −1 −1 b tanh ax  ab c 2 − b 2 tan c2 − b2 ∫ n x n cosh ax dx = x sinh ax − n x n −1 sinh ax dx a a b2 < c2 b2 > c2 b2 < c2 ∫ ∫ cosh ∫ b2 > c2 n ax dx = cosh n −1 ax sinh ax + n − 1 cosh n − 2 ax dx an n ∫ cosh ax dx = − cosh ax + a sinh ax dx n n −1 n − 1 x (n − 1) x x n −1 ∫ dx ∫ cosh n ax = sinh ax dx + n−2 . n −1 a (n − 1) cosh ax n − 1 cosh n − 2 ax ∫ x dx x dx x sinh ax 1 = + + n−2 n n 2 n−2 1 n − ax a (n − 1) cosh ax (n − 1)(n − 2)a cosh ax cosh n − 2 ax ∫ cosh ∫ Με sinh ax και cosh ax ∫ 2 sinh ax cosh ax dx = sinh ax 2a ∫ sinh ax cosh bx dx = cosh(a + b) x cosh(a − b) x + . 2( a + b ) 2( a − b ) a ≠ ±b .

57 SECTION ∫ sinh ax cosh 2 2 ax dx = sinh 4ax − x 32a 8 1 dx ∫ sinh ax cosh ax = a ln tanh ax ∫ sinh 2 dx 1 = − 1 tan −1 (sinh ax) − sinh a a ax ax cosh ax dx ∫ sinh ax cosh ∫ sinh 2 2 = 1 + 1 ln tanh ax a cosh ax a 2 dx = − 2 coth 2ax a ax cosh 2 ax sinh 2 ax ∫ cosh ax dx = ∫ ax sinh ax − 1 tanh −1 (sinh ax) a a cosh 2 ax dx = cosh ax + 1 ln tanh ax a a sinh ax 2 sinh ax dx = −1 2 a cosh ax ax ∫ cosh cosh ax dx = −1 2 a sinh ax ax ∫ sinh dx ax + 1 ∫ sinh ax(cos ax + 1) = 2a ln tanh 2 dx 1 dx 1 ax − ∫ sinh ax(cos ax − 1) = − 2a ln tanh 2 ∫ cosh ax(1 + sinh ax) = 2a ln ∫ sinh n ∫ cosh n 1 2a (cosh ax + 1) 1 2a (cosh ax − 1) 1 + sinh ax + 1 tan −1 e ax cosh ax a n +1 ax cosh ax dx = sinh ax . (n + 1)a n ≠ −1 n +1 ax sinh ax dx = cosh ax . (n + 1)a n ≠ −1 .

= − sinh n − 2 ax cosh ax ax cosh ax a (n − 1)sinh n −1 ax n ≠1 ∫ sinh ax cosh ∫ sinh n n ax = ∫ ∫ Με tanh ax 1 ∫ tanh ax dx = a ln(cosh ax) ∫ tanh ∫ 2 ax dx = x − tanh ax a 2 tanh 3 ax dx = 1 ln(cosh ax) − tanh ax a 2a ∫ cosh 2 1 dx = 1 ln tanh ax a ax tanh ax 1 dx ∫ tanh ax = a ln sinh ax (−1) n −1 22 n (22 n − 1) Bn a 2 n −1 x 2 n +1 + (2n + 1)! ∫ 3 3 5 5 7 x tanh ax dx = ax − a x + 2a x − 3 15 105 ∫ 2 x tanh 2 ax dx = x − x tanh ax + 12 ln(cosh ax) a 2 a ∫ tanh ax dx = ax − (ax) + 2(ax) − x 9 75 3 dx ∫ b + c tanh ax = b ∫ 2 5 + + (−1) n −1 22 n (22 n − 1) Bn (ax) 2 n −1 + (2n − 1)(2n)! bx − c ln(c sinh ax + b cosh ax) 2 2 −c a (b − c 2 ) n −1 tanh n ax dx = − tanh ax + tanh n − 2 ax dx a (n − 1) ∫ tanh n ax dx = tanh n +1 ax 2 (n + 1)a ax ∫ cosh . + n −1 sinh ax cosh n − 2 ax a(n − 1) cosh ax n ≠1 dx 1 dx .58 SECTION dx 1 dx .

59 SECTION Με coth ax 1 ∫ coth ax dx = a ln sinh ax ∫ coth ∫ 2 ax dx = x − coth ax a 2 coth 3 ax dx = 1 ln sinh ax − coth ax a 2a ∫ sinh 2 1 dx = − 1 ln(coth ax a ax coth ax 1 dx ∫ coth ax = a ln(cosh ax) ∫ 3 3 5 x coth ax dx = x + ax − a x + a 9 225 ∫ x coth ∫ 2 + (−1) n −1 22 n Bn (ax) 2 n +1 + (2n + 1)! 2 ax dx = x − x coth ax + 12 ln sinh ax a 2 a coth ax dx = − 1 + ax − (ax)3 + x ax 3 135 dx ∫ b + c coth ax = b 2 + (−1) n 22 n Bn (ax) 2 n −1 + (2n − 1)(2n)! bx − c ln b sinh ax + c cosh ax − c 2 a (b 2 − c 2 ) ∫ n −1 coth n ax dx = − coth ax + coth n −1 ax dx a (n − 1) ∫ coth n ax dx = − coth n +1 ax (n + 1)a sinh 2 ax ∫ Με αντίστροφες υπερβολικές συναρτήσεις ∫ sinh ∫ −1 x dx = x sinh −1 x − x 2 + a 2 a a ( ) 2 2 2 2 x sinh −1 x dx = x + a sinh −1 x − x x + a a a 2 4 4 .

60

SECTION

3
( 2a 2 − x 2 ) x 2 + a 2
x 2 sinh −1 x dx = x sinh −1 x +
a
a
3
9

 x ( x / a)3 1 ⋅ 3( x / a)5 1 ⋅ 3 ⋅ 5( x / a)7
 a − 2 ⋅ 3 ⋅ 3 + 2 ⋅ 4 ⋅ 52 − 2 ⋅ 4 ⋅ 6 ⋅ 7 2 +

 ln 2 (2 x / a) (a / x) 2 1 ⋅ 3(a / x) 4 1 ⋅ 3 ⋅ 5(a / x)6
sinh −1 ( x / a )
dx = 
+

+

x
2
2 ⋅ 4 ⋅ 63
23
2 ⋅ 43


6
2
2
4
− ln (−2 x / a ) + (a / x) − 1 ⋅ 3 ⋅ 5 ⋅ (a / x) + 1 ⋅ 3 ⋅ 5(a / x) −
2

2 ⋅ 4 ⋅ 63
23
2 ⋅ 43

sinh −1 ( x / a )
sinh −1 ( x / a) 1 a + x 2 + a 2
dx
=

− ln
x
a
x
x2

 x cosh −1 ( x / a ) − x 2 − a 2 ,
x
dx = 
cosh
a
 x cosh −1 ( x / a ) + x 2 − a 2 ,

 1 (2 x 2 − a 2 ) cosh −1 ( x / a ) − 1 x x 2 − a 2 ,
4
4
x cosh −1 x dx = 
a
 1 (2 x 2 − a 2 ) cosh −1 ( x / a ) + 1 x x 2 − a 2 ,
4
4

 1 x3 cosh −1 ( x / a ) − 1 ( x 2 + 2a 2 ) x 2 − a 2 ,
 3
9
x 2 cosh −1 x dx = 
a
 1 x3 cosh −1 ( x / a ) + 1 ( x 2 + 2a 2 ) x 2 − a 2 ,
 3
9

cosh −1 ( x / a )
(a / x) 2 1 ⋅ 3(a / x) 4 1 ⋅ 3 ⋅ 5(a / x) 6

dx = ±  1 ln 2 (2 x / a ) +
+
+
+
x
23
2 ⋅ 43
2 ⋅ 4 ⋅ 63
2

−1

[− αν cosh−1(x/a) > 0, + αν cosh−1(x/a) < 0]
−1

x dx = x tanh −1 x + a ln(a 2 − x 2 )
a 2
a

x < −1
a

cosh −1 ( x / a ) < 0



cosh −1 ( x / a )
cosh −1 ( x / a )
1
=

dx
∓ a tan −1 

2
2
x
x
 ( x / a) − 1 

∫ tanh

x >1
a

cosh −1 ( x / a ) > 0

cosh −1 ( x / a ) > 0
cosh −1 ( x / a ) < 0
cosh −1 ( x / a ) > 0
cosh −1 ( x / a ) < 0

[+ αν cosh−1(x/a) > 0, − αν cosh−1(x/a) < 0]

x <1
a




61

SECTION

∫ x tanh

−1

x dx = ax + 1 ( x 2 − a 2 ) tanh −1 x
a
a
2 2

2
3
3
3
x 2 tanh −1 x dx = ax + x + x tanh −1 x + a ln(a 2 − x 2 )
a 6
a
6
3
3

tanh −1 ( x / a )
( x / a )3 ( x / a )5 ( x / a ) 7
dx = x +
+
+
+
a
x
32
52
72

tanh −1 ( x / a )
tanh −1 ( x / a ) 1
x2
dx
ln
=

+
x
2a
x2
a2 − x2

(

∫ coth

−1

∫ x coth

)

x dx = x coth −1 x + a ln( x 2 − a 2 )
a
2

−1

x dx = ax + 1 ( x 2 − a 2 ) coth −1 x
a
a
2 2

2
3
3
x 2 coth −1 x dx = ax + x coth −1 x + a ln( x 2 − a 2 )
a 6
a
6
3

coth −1 ( x / a )
( a / x )3 ( a / x )5


dx = − a −
x
x
32
52

2
coth −1 ( x / a )
coth −1 ( x / a ) 1
dx = −
ln 2 x 2
+
2
x
2a
x
x −a

n +1
x n sinh −1 x dx = x sinh −1 x − 1
n +1
a n +1
a

 x n +1 cosh −1 x − 1
n +1
a n +1

x n cosh −1 x dx = 
a
 x n +1 cosh −1 x + 1
 n + 1
a n +1

n +1
x n +1 dx
x n tanh −1 x dx = x tanh −1 x − a
n +1
a n + 1 a2 − x2
a

n +1
x n +1 dx,
x n coth −1 x dx = x coth −1 x − a
n +1
a n + 1 a2 − x2
a

(

)

x n +1 dx,
x2 + a2

n ≠ −1

x n +1 dx,
x2 − a2

cosh −1 ( x / a ) > 0, n ≠ −1

x n +1 dx,
x2 − a2

cosh −1 ( x / a ) < 0, n ≠ −1

n ≠ −1

1

SECTION

8 ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΑ
8.1 Ορισµοί
Έστω ότι η f (x) είναι ορισµένη στο διάστηµα a ≤ x ≤ b. Αν το διάστηµα αυτό
χωρισθεί σε n ίσα υποδιαστήµατα µε µήκος ∆x = (b − a)/n, το ορισµένο ολοκλήρωµα
της f (x) από το x = a έως το x = b ορίζεται µε τη σχέση

b

a

f ( x) dx = lim{ f (a )∆x + f (a + ∆x)∆x + f (a + 2∆x)∆x +
n →∞

f (a + (n − 1)∆x)∆x}

Αν η f (x) είναι τµηµατικά συνεχής (συνεχής σε υποδιαστήµατα του διαστήµατος
ολοκλήρωσης), το όριο υπάρχει.
d g ( x)
, τότε σύµφωνα µε το θεµελιώδες θεώρηµα του ολοκληρωτικού
Αν f ( x) =
dx
λογισµού είναι
b

a

f ( x) dx =

b

a

b
d g ( x) =
g ( x) a = g (b) − g (a )
dx

Αν το διάστηµα είναι άπειρο ή αν η f (x) έχει ένα ανώµαλο σηµείο στο διάστηµα
ολοκλήρωσης, το ορισµένο ολοκλήρωµα λέγεται γενικευµένο ολοκλήρωµα και
µπορεί να ορισθεί κατάλληλα µε όρια. Έτσι π.χ. είναι

b

b

a

−∞

a

a

f ( x) dx = lim

b

b →∞ a

f ( x) dx = lim

f ( x) dx
b

a →−∞ a
b →∞

f ( x) dx = lim

e →0 +

f ( x) dx = lim

e →0 +

b−e

b

a

a+e

f ( x) dx

f ( x) dx

αν b είναι ένα ανώµαλο σηµείο

f ( x) dx

αν a είναι ένα ανώµαλο σηµείο

Η πρωτεύουσα τιµή του Cauchy (που µπορεί να υπάρχει ακόµα και όταν
το γενικευµένο ολοκλήρωµα δεν υπάρχει) ενός γενικευµένου ολοκληρώµατος

∫−∞ f ( x) dx

ορίζεται ως το όριο lim ∫

N

N →∞ − N

f ( x) dx . Όµοια, για ένα ανώµαλο σηµείο

c στο εσωτερικό του διαστήµατος ολοκλήρωσης η πρωτεύουσα τιµή του Cauchy
c−e
b
ορίζεται ως το όριο lim  ∫ f ( x) dx + ∫ f ( x) dx  .
+e
a
c

e →0 + 

2

SECTION

8.2 Γενικοί Κανόνες και Ιδιότητες

b

b

a

b

b

b

b

a

a

b

b

b

a

a

a

[ f ( x) ± g ( x) ± h( x) ± ] dx = ∫ f ( x) dx ± ∫ g ( x) dx ± ∫ h( x) dx ±

b

a

cf ( x) dx = c

a

a

a

a

a

a

f ( x) dx

f ( x) dx = 0
f ( x) dx = −
f ( x) dx =

b

c

f ( x) dx

f ( x) dx +

a

b

c

f ( x) dx
b

f ( x) g ′( x) dx = f ( x) g ( x) a −
f ( x) dx = (b − a ) f (c) ,

b

a

f ′( x) g ( x) dx

[ολοκλήρωση κατά παράγοντες]

για κατάλληλο c µεταξύ των a και b

Αυτό είναι το θεώρηµα της µέσης τιµής για ορισµένα ολοκληρώµατα και ισχύει, αν
η f (x) είναι συνεχής στο διάστηµα a ≤ x ≤ b.

b

a

f ( x) g ( x) dx = f (c)

b

a

g ( x) dx ,

για κατάλληλο c µεταξύ των a και b

Η σχέση αυτή αποτελεί γενίκευση του θεωρήµατος της µέσης τιµής και ισχύει, αν οι
f (x) και g(x) είναι συνεχείς στο a ≤ x ≤ b και g(x) ≥ 0.
d
da

f2 ( a )

f 1( a )

F ( x, a) dx =

f 2( a )

f 1( a )

∂F dx + F (f , a) d f 2 − F (f , a) d f 1
2
1
∂a
da
da

[κανόνας του
Leibnitz]

f (ax) − f (bx)
dx = { f (0) − f (∞)}ln b
a
x
0
Αυτό είναι το ολοκλήρωµα του Frullani και ισχύει, αν η f '(x) είναι συνεχής και το
∞ f ( x ) − f (∞ )
dx συγκλίνει.
x
1

b

a

f ( x) dx ≤

b

a

f ( x) dx ≤ M (b − a ) ,

για | f(x)| ≤ M στο a < x < b

3

SECTION

8.3 ∆ιάφορα Ολοκληρώµατα
Με αλγεβρικές συναρτήσεις

1

0

x m (1 − x) n dx =

x m + x n dx = G (m + 1) G (n + 1) ,
m+n+2
G (m + n + 2)
0 (1 + x )

1

(−1) n 
,
n 

x n dx

= (−1) n ln 2 − 1 + 1 − 1 +
1
+
2 3
x
0

+

x l dx
p
,
=
l +1
sin( l + 1)p
0 (1 − x )

−1 < l < 0

1

1

a

a

a

a

dx
=p
2
2
a −x
2
a 2 − x 2 dx = pa
4

0

x m (a n − x n ) p dx =

−a

0

0

a m +1+ np G [(m + 1) / n]G ( p + 1)
n G [(m + 1) / n + p + 1]

(a + x) m −1 (a − x) n −1 dx = (2a ) m + n −1

G ( m) G ( n)
G ( m + n)

dx = p
x + a 2 2a
2

x l dx
p
=
,
1 + x sin( l + 1)p

−1 < l < 0

(

)
)

G ( p + 1) G m + 1
n ,
x (1 − x ) dx =
+
m
1
0
+ p +1
nG
n

1

0

n = 1, 2,…

2

0

0

m > −1, n > −

m

n p

(

x m dx
pa m +1− n
,
=
x n + a n n sin[(m + 1)p / n]

m > −1, n > 0, p > −1

0 < m +1< n

4ac − b 2 > 0 x n dx sin n b = p 2 x + 2 x cos b + 1 sin np sin b x m dx (−1) p −1 pa m − np +1 G [(m + 1) / n] . 2. n = 1. 2. = 2 ax 2 + bx + c 4ac − b 4ac − b 2 a > 0. p = 0.4 SECTION ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 dx 2 b cot −1 . p = 1. sin mx cos nx dx =  2 2 2m /(m − n ). cos mx cos nx dx =  p / 2. 1. = ( x n + a n ) p n sin[(m + 1)p / n]( p − 1)! G [(m + 1) / n − p + 1] 0 < m + 1 < np Με τριγωνοµετρικές συναρτήσεις Όλα τα γράµµατα-σύµβολα θεωρούνται θετικά εκτός αν δηλωθεί το αντίθετο. n.… 0. 2. sin mx sin nx dx =  p / 2. 2. p = 1. 4 2p 0 cos 2 nx dx = p .  2 G ( n / 2 + 1) ∫ n = 1.  p/2 p/2 1 ⋅ 3 ⋅ 5 (n − 1) p . 2 … n > −1 . m = n m. ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p ∫ p ∫ p 0 0 0 0 0 0 0 sin 2 x dx = 1 2 cos 2 x dx = 1 2 ∫ p ∫ p 0 sin 2 nx dx = 1 2 cos 2 nx dx = 1 2 sin 2 x dx = p 4 cos 2 x dx = p 4 0 ∫ p ∫ p 0 0 sin 2 nx dx = 1 4 ∫ cos 2 nx dx = 1 4 2p 0 ∫ sin 2 nx dx = p .… 0. sin n x dx = cos n x dx =  0 0  2⋅4⋅6 n 2  G ( (n + 1) / 2 )  p . m ≠ n . m + n = 2p  . m ≠ n . n = 1. 2.… 0. m + n = 2 p + 1  2 ⋅ 4 ⋅ 6 (n − 1)  3⋅5⋅ 7 n . 2 … n = 2 p. m = n m. 4 n = 1.… ∫ m.… n = 2 p + 1.

p+m   p−m   G + 1 + 1 G   2   2  p +1  q +1 G  G 2   2  .8319311884 x 2 dx = p ln 2 sin 2 x x dx p = ln 2 tan x 2 sin x sin mx dx = pp 2 0 0 tan p x dx = ∫ p/2 p G   cos p x cos mx dx = pp +1 2 sin x cos mx dx = pp 2 p sin mp G ( p + 1) 2 . p+m   p−m  + 1 + 1 G  2   2   p +1 > 0  p + m+ 2 > 0 p −m+ 2 > 0  G ( p + 1) . p+m   p−m   G + 1 + 1 G   2   2   p +1 > 0  p + m+ 2 > 0 p −m+ 2 > 0  cos mp G ( p + 1) 2 . sin p x cos q x dx =  p+q  2 G  + 1  2  cos −1 (b / a ) dx = a + b cos x a 2 − b2  p +1 > 0  p + m+ 2 > 0 p −m+ 2 > 0   p +1 > 0  q + 1 > 0 .5 SECTION ∫ p ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 0 x sin n x dx = p 0 0 0 0 0 0 ∫ 0 p/2 0 sin n x dx cot p x dx = 0 0 p 2 cos( pp / 2) p <1 dx =p n 1 + tan x 4 ( x dx = 2 12 − 12 + 12 − 12 + sin x 1 3 5 7 ) = 2G ≈ 1.

m = 0. 2 2 2 2 a sin x + b cos x 2a (a + b) a > 0. b > 0 sin −1 x dx = p ln x x 2 tan −1 x dx = 1 − 1 + 1 − 1 x 12 32 52 7 2  p / 2.  1 ± a 2 sin 2 x > 0 p>0 p=0 p<0 = G = 0. 2 1 − 2a cos x + a 1− a dx = (a + b sin x) 2 0 0 0 0 a ≠ ±b x sin xdx (p / a ) ln(1 + a ) =  1 − 2a cos x + a 2 p ln(1 + 1 / a ) 0 0 dx 2p = 2 a + b cos x a − b2 0 2 0 0 ∫ 2p ∫ 2p ∫ p/2 dx = b 2 + a 2 tan 2 x dx = 2 a + b 2 cot 2 x a 2 < 1. (1 ± a 2 cos 2 x ) 2 4(1 ± a 2 )3 / 2 cos 2 x dx p = . 2 1 ± a cos x 2 1 ± a 2 2 0 dx = (1 ± a 2 sin 2 x ) 2 a >1 dx 2pa = (a + b cos x) 2 (a 2 − b 2 )3 / 2 0 dx = 1. (a sin x + b cos x) 2 ab dx = 2 1 ± a sin 2 x a <1 ∫ p/2 0 ∫ p/2 ∫ p/2 0 0 1 ± a 2 sin 2 x > 0 p (2 ± a 2 ) dx = . x − p / 2. b > 0 dx p = . a 2 sin 2 x + b 2 cos 2 x 2b(a + b) a > 0.… a > 0.9159655942… . 1. b > 0 sin 2 x dx p = . sin px  dx =  0.6 SECTION ∫ 2p ∫ p ∫ p ∫ p ∫ 2p ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ 1 ∫ 1 ∫ ∞ dx = a + b sin x 0 0 0 0 0 dx = 2p 2 . 2 a ± 2ab cos x + b a −b m cos mxdx = pa 2 . 2.

2a 2 x( x 2 + a 2 ) sin x dx = x ∫ ∞ 0 cos x dx = p 2 x sin x dx = 2p x3 / 2 m > 0. x 2 ⋅ 4 ⋅ 6 ( 2n) 2 cos mx dx = p e − ma . sin px cos qx  dx = p / 4. a > 0. 2 p−q x p / 2. m ≥ 0 a ≥ 0. 2. 3.  p>q>0 p>q>0 p=q>0 q> p>0 q≥ p>q pp / 2 sin px sin qx dx =  x2 pq / 2 p≥q>0 p p sin 2 px dx = 2 2 x p p 1 − cos px dx = 2 2 x cos px − cos qx q dx = ln . 2a x2 + a2 x sin mx dx = p e − ma .7 SECTION ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 sin px sin qx p+q dx = 1 ln . n = 1. x p p > 0. x 0. 2 x2 + a2 a > 0. q > 0 p (q − p) cos px − cos qx dx = . m ≥ 0 . 2 2 x q> p>0 sin 2 n +1 mx dx = 1 ⋅ 3 ⋅ 5 (2n − 1) p . m > 0 sin mx dx = p (1 − e − ma ).

 m>0 m=0 m<0 p tan −1 px − tan −1 qx dx = p ln x 2 q (1 +1x 2 ) − cos x dx = g x ∞ cos(ax 2 ) dx = 1 p . 2a ( a a) 2 2 sin(ax 2 ) cos 2bx dx = 1 p cos b − sin b . 2 2a a a cos(ax 2 ) cos 2bx dx = 1 2 2 2 a>0 a>0 . 2p pa1/ p p >1 cos(ax p ) dx = 1 G (1 / p ) cos p . 2p pa1/ p p >1 0 a>0 ( ) p cos b + sin b . tan mx dx = 0.  x − p / 2. p G ( p )sin( pp / 2) 2 x 0< p<2 p cos x dx = .8 SECTION ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 sin 3 x dx = 3p 8 x3 sin 4 x = p 3 x4 p sin x dx = . 2 2a sin(ax 2 ) dx = ∫ sin(ax p ) dx = 1 G (1 / p ) sin p . 2 G ( p ) cos( pp / 2) xp 0 < p <1 p / 2.

a x a>0  p! . a e ax + 1 a>0 2 x dx = p 2. b > 0 2 x dx = p2. a > 0  a p +1 [Γ(x) η συνάρτηση γάµα] e − ax − e −bx dx = ln b . 2. a a>0 xe − ax dx = 12 .9 SECTION Με εκθετικές συναρτήσεις ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 e − ax dx = 1 . p = 2n.…. p = 1. 2. a > 0  a p +1 x p e − ax dx =   G ( p + 1) . ax e − 1 6a a>0 dx = ln 2 . ζ(x) η συνάρτηση ζήτα του Riemann] . a > 0 n p na 2 n x p −1 dx  a = e ax − 1  G ( p ) p > 0. 3. 2a 3 / 2 a>0 e − ax dx = p . n = 1. a x a > 0. ax e + 1 12a a>0 e dx 1 1 ∫ ( 1 + x − e ) x = ∫ ( e − 1 − x ) dx = g ∞ 0 ∫ ∞ 0 −x ∞ 0 −x x  ( p − 1)! z ( p ) = 22 n − 2 p 2 n B . a > 0  a p z ( p ). [Γ(x) η συνάρτηση γάµα. p > −1.…. a xe − ax dx = a>0 p .

10 ∫ ∞ ∫ 1 ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 SECTION (22 n −1 − 1)p 2 n  (2n − 1)!  p = 2 n. (a + b 2 ) p / 2  a . b. (1 − 21− 2 n )z ( p ) =  2 2 n n  2na n = 1. (a 2 + b 2 ) p / 2  a. (a 2 + b 2 )2 a>0 2 2 xe − ax cos bx dx = a2 − b2 2 . [Γ(x) η συνάρτηση γάµα.2912859970627 … e − ax sin bx dx = b . (a + b ) a>0 xe − ax sin bx dx = e − ax sin bx dx = tan −1 b . a > 0 Bn . p > 0   a b −1 = cos −1 u = sin 2 2 2 a + b2 a +b x p −1e − ax cos bx dx = c. ζ(x) η συνάρτηση ζήτα του Riemann] dx = 1 + 1 + 1 + 1 + x x 11 22 33 44 = 1.… x p −1 dx  a = ax e + 1  G ( p) 1− p p > 0. e − ax cos(bx + c) dx = a sin c2 − b cos a + b2 a>0 . e − ax sin(bx + c) dx = a sin c2 + b cos 2 a +b a>0 c. p > 0   a b −1 = cos −1 u = sin a 2 + b2 a 2 + b2 G ( p ) cos pu . a + b2 a>0 2 2 2ab . a + b2 a>0 e − ax cos bx dx = a . a x x p −1 − ax e a>0 G ( p )sin pu sin bx dx = 2 . a > 0  a p (1 − 2 )z ( p ). 2.

2 a 2 1 − e − ax dx = ap . [a 2 + (b − c) 2 ][a 2 + (b + c) 2 ] a>0 e − ax cos bx cos cx dx = b( a 2 + b 2 + c 2 ) . 2 x a2 a>0 e − ax (cos bx − cos cx) dx = 1 ln a 2 + c 2 . 2 a 2 xe − ax dx = 1 . [a 2 + (b − c) 2 ][a 2 + (b + c) 2 ] a>0 sin px pp 1 dx = p coth . ax 2 2 p a sinh( pp / a ) e +1 a> p>0 e − ax − e −bx cos pxdx = 1 ln  b 2 + p 2  x 2  a 2 + p 2  e − ax − e −bx sin px dx = tan −1 b − tan −1 a p p x e − ax (1 − cos x) dx = cot −1 a − a ln(a 2 + 1) 2 x2 e − ax (1 − cos bx) dx = 1 ln a 2 + b 2 . [a 2 + (b − c) 2 ][a 2 + (b + c) 2 ] a>0 e − ax sin bx cos cx dx = b( a 2 + b 2 − c 2 ) . − a 2p 2a e ax − 1 a> p>0 sin px p dx = 1 − . x 2 a 2 + b2 2 e − ax dx = 1 p . x2 a>0 a>0 a>0 .11 SECTION ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 e − ax sin bx sin cx dx = 2abc . 2a a>0 a>0 2 2 e − ax cos bx dx = 1 p e −b / 4 a.

n = 1.  a 2n +1 a n  ∞ 2  x p e − ax dx =  nn!+1 .9159655942…  .12 ∫ ∞ 0 ∞ SECTION e − ( ax ∫−∞ e ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 2 + bx + c ) − ( ax 2 + bx + c ) e − ( ax 2 +b / x2 ) ( ) 2 dx = 1 p e(b − 4 ac ) / 4 a erfc b . a > 0 a > 0.   qa p +1  q  p = 2n. 2 a 2 a dx = 1 p e −2 2 a ab . b > 0 Με λογαριθµικές συναρτήσεις 1 z 2 e − x − e − x dx = 1 g x 2 ∫ ∫ ∫ ∞ 2 dx = p e (b − 4 ac ) / 4 a a 1 ⋅ 3 ⋅ 5 (2n − 1) p .…. 2. q > 0 2 ln x dx = (−3 ± 1) p 1± x 24 ln x dx = − ln 2 2 ∫ (1 + x) 0 1 ln x dx = −  1 − 1 + 1 − 1 + 2 12 32 52 7 2 ∫ 1+ x 0 ∫ 1 ∫ 1 0 0 2 e − x dx .  2 a  2  ∞ erfc( z ) = 2 p ln x dx = − p ln 2 2 1 − x2 x ln x dx = 1 − ln 2 1 − x2  = −G = −0. 0 ∫ 0 1 [γ ο αριθµός του Euler] q x p e − ( ax ) dx = 1 G  p +1 . 0  2a  1 − ( p +1) / 2  p + 1  G . a > 0 p > −1. p > −1.…. n = 1. a > 0 a > 0. 2. a > 0 p = 2n + 1.

4.… n +1 (−1) k  1  2 ln 2 + ∑   k 1 k =1 n +1  x n ln(1 + x) dx =  0  1 n +1 (−1) k −1  n + 1 ∑ k . 5.… n = 1. ( p + 1) 2 dx = G ( p + 1). 1. p>0 n = 0.…   . k =1 ∫ ∫ 1 0 2 ln(1 ± x p ) dx = (−1 ± 3) p . 2. 2 1− x 6 k∑ =1 k n +1 x n ln(1 − x) dx = −1 ∑ 1 . 2.13 SECTION 1 ∫ (ln x) 0 ∫ 1 ∫ 1 0 0 1 − x 2 dx = − p (1 + 2 ln 2) 8 (ln x) ln(1 + x) dx = 2 − 2 ln 2 − (ln x) ln(1 − x) dx = 2 − p2 12 p2 6 1 ∫ ln ln x dx = −g 0 ∫ 1 0 1 x p ln x dx = ∫ (− ln x) 0 ∫ 1 ∫ 1 ∫ 1 0 0 0 p −1 .… n = 0. 2. x 24 p n = 1. ∑ 2 1+ x 12 k =1 k k x n ln x dx = − p 2 + n 1 . n + 1 k =1 k 0 ∫ p > −1 1 n = 1. x p−1 ln x dx = − p 2 cot pp sin pp 1+ x p > −1 0 < p <1 x n ln x dx = (−1) n +1 p 2 + (−1) n +1 n (−1) . 2. 3.… .

 ( p + 1) q +1 ∫ 1 ∫ 1 0 x p − x q dx = ln p + 1 .  ( p + 1) n +1  x p (− ln x) q dx =  0  G (q + 1) . p2 + q2 p>0 ln(sin x) dx = ∫ 2 p/2 0 [ln(sin x)] 2 dx = x ln(sin x) dx = − 0 p > −1. ln(a 2 ± 2ab cos x + b 2 ) dx =  2p ln b. 1. q > −1 sin(q ln x) dx = −q .… ∫ ln(cos x) dx = − p ln 2 2 p/2 0 3 [ln(cos x)] 2 dx = p (ln 2) 2 + p 2 24 p2 ln 2 2 ∫ (sin x) ln(sin x) dx = ln(a + b sin x) dx = ∫ p/2 0 2p 0 (cos x) ln(cos x) dx = ln 2 − 1 ( ln(a + b cos x) dx = 2p ln a + a 2 − b 2 2 2  ln(a ± b cos x) dx = p ln  a + a − b 2  2p ln a.  . 2. p + q2 p>0 cos(q ln x) dx = p .8319311884… 2 2 ) .14 SECTION n!  . q = n = 0. q > −1 p > −1. q +1 ln x 1 ∫x p−1 0 1 ∫x p−1 0 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p ∫ p/2 ∫ 2p ∫ p ∫ p ∫ p/2 0 0 0 0 0 0 0 p > −1.  a≥b>0 a≥b>0 b≥a>0 ln(1 ± cos x) dx = − p ln 2 ± 2G = − p ln 2 ± 1.

4579827971… 8 8 ln(1 + b cos x) − ln(1 + a cos x) dx = 1 {(cos −1 a ) 2 − (cos −1 b) 2 } cos x 2 ln(sin x) dx = − p ln 2 − G = − p ln 2 − 0.15 SECTION ∫ p/4 ∫ p/2 ∫ p/4 ∫ p/2 ∫ p/4 ∫ p/4 ∫ a ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ln(1 − tan x) dx = p ln 2 − G = p ln 2 − 0.4579827971… 4 2 4 ( 0 0 ln(1 + tan x) dx = p ln 2 + G = p ln 2 + 0. b > 0 . b > 0 ln(a 2 + b 2 cot 2 x) dx = p ln(a + b). 2 ln(a 2 + b 2 tan 2 x) dx = ∫ ) p/2 0 e − x ln x dx = − g xe − x ln x dx = 1 − g x 2 e − x ln x dx = 3 − 2g e − x ln x dx = − p (2 ln 2 + g) x 1+ 1+ p . a > 0.9159655942 2 2 ) ( ln 2 sin x dx = − sin2 a + sin 22a + sin23a + 2 1 2 3 0 0 ln(1 + tan x) dx = p ln 2 8 ln(1 + p sin 2 x) dx = ∫ p/2 0 ln(1 + p cos 2 x) dx = p ln ln(a 2 sin 2 x + b 2 cos 2 x) dx = p ln a + b .4579827971… 4 2 4 ln(cos x) dx = − p ln 2 + G = − p ln 2 + 0. 2 p ≥ −1 a > 0.

2a x2 + a2 a>0 ln(1 + x) dx = p ln 2 + G = p ln 2 + 0.8319311884 cosh ax a 2 a2 a>0 x p −1 dx 2 p − 1 a > 0. cosh ax 2a a>0 x dx ….16 ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 SECTION 2 e − x ln x dx = − p (g + 2 ln 2) 4 ln(1 ± e − x ) dx = (−1 ± 3) p2 24 ln x dx = p ln a. ζ(x) η συνάρτηση ζήτα του Riemann] ( x p −1 dx 2 G ( p ) 1 − 1p + 1p − 1p + = cosh ax ap 3 5 7 sinh x dx = p sin x 2 sin ax dx = p tanh ap . sinh bx 2b 2b b>0 ). p > 1 = G ( p )z ( p ). sinh ax 4a a>0 dx = p . p > 0 . q +1 pq / p ) q sin( x 0 < p <1 0<q< p Με υπερβολικές συναρτήσεις ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ p/2 ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 2 x dx = p2.  1± x 2 2  sin 2 pp  ln(1 + x p ) p dx = . a > 0. sinh ax 2 p −1 a p [Γ(x) η συνάρτηση γάµα. = 2G = 1.9159655942… 2 4 4 1+ x x p−1 ln x dx = p 2  − cos 2 pp ± sin 2 pp  .

17 SECTION ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 ( cos ax dx = p cosh ap cosh bx 2b 2b ) −1 b>0 . 2q cos(pp / 2q ) cosh qx sin px tanh qx dx = p . pp sinh px dx = p tan . 2q 2q sinh qx p <q cosh px p dx = . 2q sinh(pp / 2q ) sin px p dx = . 2q tanh(pp / 2q ) tanh qx sinh ax dx = p − 1 bx sin( p / ) 2 2a b a b e +1 sinh ax dx = 1 − p cot ap 2a 2b b e bx − 1 p <q q>0 q>0 .

G ( x + 1) = lim Άλλοι ορισµοί k →∞ 1⋅ 2 ⋅ 3 k kx ( x + 1)( x + 2) ( x + k ) {( ) } 1 = xe gx ∞ 1 + x e − x / n ∏ G ( x) n n =1 [γ η σταθερή του Euler] 4 3 2 1 -4 -2 1 2 3 x 4 -2 G(x) -4 Σχ. G ( x) = ∫ Αν x < 0.1 Η Συνάρτηση Γάµα Ορισµοί ∞ Αν x > 0.1 SECTION 9 ΟΙ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΓΑΜΑ ΚΑΙ ΒΗΤΑ 9. G ( x) = G ( x +1) x 0 t x −1e −t dt = 1 ∫ (− ln t ) x −1 0 dt (αναδροµικά) Οι προηγούµενοι ορισµοί ισχύουν και για µιγαδικό x µε Re(x) > 0. 9-1 [G(x)] -1 .

… µε 0! = 1. όταν n → ∞. 3. 1. G ( x) G (1− x) = p sin px ) ( 22 x −1 G ( x) G x + 1 = p G (2 x) [τύπος διπλασιασµού] 2 ) ( ( G ( x) G x + 1 G x + 2 n n ∞ ) G ( x + n n− 1) = n 1 / 2 − nx G ′(1) = ∫ c ( x) = ∞ G ′( x) = −g + ∑ 1 − 1 + G ( x) x+k k =0 k + 1 0 (2p )( n −1) / 2 G (nx) e − x ln x dx = − g ) ( [η συνάρτηση ψ(x)] ψ(1) = −γ. 2. G −n + 1 = 2 1 ⋅ 3 ⋅ 5 (2n − 1) n = 1.2 SECTION Ιδιότητες Γ(x + 1) = xΓ(x) Γ(n + 1) = n! για n = 0. 2. 2. 3.… n = 1. 2 ( ) G n+ 1 = 2 ( ) Γ(1) = Γ(2) = 1 1⋅ 3 ⋅ 5 (2n − 1) 2 n p.) Τιµές () G 1 = p.…    . (−1) n 2n p . ψ(x + 1) = ψ(x) + x −1 Ασυµπτωτική σειρά του Stirling για µεγάλο x  571 G ( x + 1) = 2px x x e − x 1 + 1 + 1 2 − 139 3 − + 12 x 288 x 51840 x 2 488320 x 4  Για x = n (µεγάλος θετικός ακέραιος) G (n + 1) = n ! 2pn n n e − n Ο λόγος των δύο µελών τείνει στο 1.

B (m. n)  n −1   m −1  m. 2. y ) = G ( x) G ( y ) G ( x + y) (επέκταση σε x < 0. n) = r n (r + 1) m ∫ 1 0 t m −1 (1 − t ) n −1 dt (r + t )m+ n  m + n − 1  m + n − 1 1 = n = m  . x > 0.2 Η Συνάρτηση Βήτα Ορισµοί B ( x. x) B ( x. B ( x. y > 0 Ο ορισµός ισχύει και για µιγαδικά x και y µε Re(x) > 0.3 SECTION 9. … . y ) = ∫ ∫ p/2 0 ∞ 0 sin 2 x −1 u cos 2 y −1 u d u t x −1 dt (1 + t ) x + y B (m. y ) = 2 B ( x. y) = B(y. n = 1. Re(y) > 0. y ) = 1 ∫t x −1 0 (1 − t ) y −1 dt . y < 0) Ιδιότητες B(x.

y(n−1)(x).. y''(x).. y(n−1)(x). . . . Πρόβληµα αρχικών τιµών καλείται ένα πρόβληµα που ζητά να βρεθεί µια συγκεκριµένη λύση µιας δεδοµένης Σ∆Ε... c2.. Γενικά. Μια λύση της Σ∆Ε που δεν προκύπτει από τη γενική λύση για κάποιες τιµές των σταθερών (δηλαδή είναι µια ξεχωριστή λύση) καλείται ιδιάζουσα λύση. Όµοια. αν είναι γραµµική ως προς την εξαρτηµένη µεταβλητή και τις παραγώγους της. δηλαδή συνθήκες στα άκρα ενός διαστήµατος µεταβολής της x. y'(x0) = y'0. η οποία µαζί µε τις παραγώγους της ικανοποιούν τη Σ∆Ε σε κάποιο διάστηµα µεταβολής της x. η οποία λύση ικανοποιεί δεδοµένες αρχικές συνθήκες. y2(x).. cn). Εναλλακτικά. Τάξη της διαφορικής εξίσωσης καλείται η τάξη της µέγιστης τάξης παραγώγου n που εµφανίζεται στην εξίσωση. Η x καλείται ανεξάρτητη µεταβλητή και η y εξαρτηµένη µεταβλητή. ένα σύστηµα Σ∆Ε µπορεί να αναχθεί σε µία Σ∆Ε ανώτερης τάξης.. οι σταθερές µπορούν προσδιοριστούν από συνοριακές συνθήκες. y(x). Γραµµική Σ∆Ε καλείται µια Σ∆Ε. και τις παραγώγους τους ως προς x. .. c2.1 SECTION 10 ΣΥΝΗΘΕΙΣ ∆ΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ 10.. Ένα σύστηµα Σ∆Ε είναι ένα σύνολο Σ∆Ε που περιέχουν δύο ή περισσότερες εξαρτηµένες µεταβλητές y1(x). c1.1 Ορισµοί Συνήθης διαφορική εξίσωση (Σ∆Ε) καλείται µια εξίσωση της µορφής f [y(n)(x). που εξαρτάται από την x και n αυθαίρετες σταθερές c1. cn. . πρόβληµα συνοριακών τιµών καλείται ένα πρόβληµα που ζητά να βρεθεί µια συγκεκριµένη λύση µια δεδοµένης Σ∆Ε. η οποία λύση ικανοποιεί δεδοµένες συνθήκες. .. προκύπτει µια µερική λύση της Σ∆Ε.. από τις οποίες µπορούν να προσδιοριστούν οι σταθερές c1. y'(x)... Γενική λύση της Σ∆Ε καλείται µια λύση της µορφής y = y(x. y''(x). y(n−1)(x0) = y0(n−1) δηλαδή συνθήκες σε ένα σηµείο x = x0. Αρχικές συνθήκες καλούνται n αλγεβρικές εξισώσεις της µορφής y(x0) = y0. µια οποιαδήποτε Σ∆Ε µπορεί να αναχθεί σε ένα σύστηµα Σ∆Ε πρώτης τάξης µε αντικατάσταση των παραγώγων ανώτερης τάξης από νέες εξαρτηµένες µεταβλητές.. y(n)(x) είναι οι παράγωγοι της y(x) ως προς x. Αν στις σταθερές δοθούν αυθαίρετες αλλά συγκεκριµένες τιµές. . c2.. Λύση της διαφορικής εξίσωσης καλείται µια συνάρτηση y(x). . cn και να προκύψει έτσι µια µερική λύση της Σ∆Ε. Αντίστροφα. ... . Αλλιώς καλείται µη γραµµική. . x] = 0 όπου y'(x).

y)dy = 0 που δεν είναι πλήρης µπορεί να γίνει πλήρης. y)dy = 0 Λύση: ∫ M ∂x + ∫  N − ∂y ∫ M ∂x  dy = c  ∂ µε  όπου ολοκλήρωση µε ∂x σηµαίνει ότι το y θεωρείται σταθερό. x Γραµµική εξίσωση πρώτης τάξης ∆Ε: dy + p( x) y = q( x) dx Λύση: y = e − R qe R dx + c όπου R = p dx . y)dx + N(x. που καλείται ολοκληρωτικός παράγοντας. Μερικές φορές µια Σ∆Ε M(x. ∫ ∫ Εξίσωση του Bernoulli ∆Ε: dy + p( x) y = q( x) y n .2 SECTION 10. y)dx + N(x. αν πολλαπλασιαστεί µε κάποια συνάρτηση µ(x). dx n ≠1 . Σ∆Ε χωριζόµενων µεταβλητών ∆Ε: f1(x)g1(y)dx + f2(x)g2(y)dy = 0 Λύση: ∫ f ( x) dx + ∫ g ( y) dy = 0 f1 ( x) g2 ( y) 2 1 Πλήρης διαφορική εξίσωση ∂M = ∂N ∂x ∂y ∆Ε: M(x.2 Απλές Σ∆Ε Ορισµένες κατηγορίες Σ∆Ε µπορούν να λυθούν σχετικά εύκολα µε διάφορες µεθόδους. Οµογενής εξίσωση πρώτης τάξης ∆Ε: dy = F  dx  Λύση: ln x = y x  dy ∫ F (y) − y + c όπου y = y .

ρ2 οι ρίζες της χαρακτηριστικής εξίσωσης ρ2 + aρ + b = 0. ρ2 συζυγείς µιγαδικές (έστω ρ1 = ρ2* = κ + λi) y = eκx(c1 cos λx + c2 sin λx) Γραµµική µη οµογενής εξίσωση δεύτερης τάξης µε σταθερούς συντελεστές ∆Ε: d2y dy + a + by = r ( x) (a.3 SECTION Λύση: ∫ ∫ y1− n = (1 − n)e − R qe R dx όπου R = (1 − n) p dx . ρ2 συζυγείς µιγαδικές (έστω ρ1 = ρ2* = κ + λi) kx y = e kx (c1 cos lx + c2 sin lx) + e sin lx e − kx r ( x) cos lx dx l ∫ kx − e cos lx e − kx r ( x)sin lx dx l ∫ . ρ2 πραγµατικές και ίσες y = c1e r1x + c2 xe r1x Αν ρ1. b πραγµατικές σταθερές) 2 dx dx Λύση: Έστω ρ1. ρ2 πραγµατικές και διάφορες y = c1e r1x + c2e r 2 x Αν ρ1. b πραγµατικές σταθερές) 2 dx dx Λύση: Έστω ρ1. Γραµµική οµογενής εξίσωση δεύτερης τάξης µε σταθερούς συντελεστές d2y dy + a + by = 0 (a. ρ2 οι ρίζες της χαρακτηριστικής εξίσωσης ρ2 + aρ + b = 0. ∆Ε: Αν ρ1. Αν ρ1. ρ2 πραγµατικές και ίσες ∫ ∫ y = c1e r1x + c2 xe r1x + xe r1x e − r1x r ( x) dx − e r1x xe − r1x r ( x) dx Αν ρ1. ρ2 πραγµατικές και διάφορες r1 x r2 x y = c1e r1x + c2 e r 2 x + e e − r1x r ( x) dx + e e − r 2 x r ( x) dx r 1− r 2 r 2 − r1 ∫ ∫ Αν ρ1.

αλλιώς µη οµογενής. Μετασχηµατισµένη εξίσωση του Bessel d2y dy + (2 p + 1) x + (a 2 x 2 + b 2 ) y = 0 dx dx 2 ∆Ε: x2 Λύση: y = x − p c1 J q / r a x r + c2Yq / r a x r  . . αν y1(x) και y2(x) είναι λύσεις. + a2(x)y'' + a1(x)y' + a0(x)y = g(x) Αν g(x) = 0...4 SECTION Εξίσωση του Euler ή του Cauchy d2y dy + ax + by = r ( x) 2 dx dx d2y dy t + (a − 1) + by = r (et ) δηλ. η Σ∆Ε λέγεται οµογενής. ∆Ε: x2 Εξίσωση του Bessel ∆Ε: Λύση: d2y dy + x + ( l2 x2 − n2 ) y = 0 2 dx dx y = c1Jn(x) + c2Yn(x) x2 όπου Jn(λx) και Yn(x) οι συναρτήσεις Bessel πρώτου και δεύτερου είδους αντίστοιχα. γραµµική µη Λύση: Με x = e η ∆Ε γίνεται 2 dt dx οµογενής δεύτερης τάξης. Γραµµική Σ∆Ε τάξης n Μια γραµµική Σ∆Ε τάξης n έχει τη µορφή an(x)y(n) + an−1(x)y(n−1) + . τότε και η c1 y1(x) + c2 y2(x) είναι λύση. Η βασική ιδιότητα της γραµµικής οµογενούς Σ∆Ε είναι ότι.   r r ( ) ( ) q= p2 − b 2 Εξίσωση του Legendre ∆Ε: Λύση: d2y dy − 2 x + n(n + 1) y = r ( x) 2 dx dx y = c1Pn(x) + c2Qn(x) (1 − x 2 ) όπου Pn(x) και Qn(x) τα πολυώνυµα Legendre και οι συναρτήσεις Legendre αντίστοιχα.

. 1. +cn yn. τότε η µερική λύση που δοκιµάζουµε πολλαπλασιάζεται επί xm. y2. ισχύει η ίδια έκφραση για τη λύση.. .. + a λ2 + a λ + a = 0 n n−1 2 1 0 Αν οι ρίζες λ1. δηλαδή δεχόµαστε ότι yh = υ1 y1 + υ2 y2 + . n − 2 1 1 2 2 n n υ'1 y1 + υ'2 y2 + . Γραµµική οµογενής Σ∆Ε τάξης n µε σταθερούς συντελεστές Μια γραµµική οµογενής Σ∆Ε τάξης n µε σταθερούς συντελεστές έχει τη µορφή a y(n) + a y(n−1) + .. 2. an είναι πραγµατικές σταθερές. Σύµφωνα µε αυτή τη µέθοδο δεχόµαστε ότι µια µερική λύση είναι της µορφής eaxPn(x)sinbx + eaxQn(x)cosbx. Η χαρακτηριστική εξίσωση είναι a λn + a λn−1 + . Μια άλλη γενικότερη µέθοδος προσδιορισµού της µερικής λύσης είναι η µέθοδος της µεταβολής των σταθερών.......... λn είναι όλες πραγµατικές και διάφορες. λ2. ... + υn yn. + υ' ( j)y = 0... . Η γενική λύση της οµογενούς Σ∆Ε είναι yh = c1 y1 + c2 y2 + . . + a y'' + a y' + a (x)y = 0 n n−1 2 1 0 όπου a0. n) της yh µε άγνωστες συναρτήσεις υi(x).. όπου τώρα οι όροι µε εκθέτες συζυγείς µιγαδικούς µπορούν να συνδυαστούν ... ώστε να µην έχει κοινό όρο µε τη λύση της οµογενούς. Ακολούθως λύνουµε ως προς υ'i το σύστηµα των n γραµµικών αλγεβρικών εξισώσεων [µε γνωστές τις παραγώγους yi( j)(x) µέχρι και τάξης n] υ' y ( j) + υ' y ( j) + . Σύµφωνα µε αυτή τη µέθοδο αντικαθιστούµε τις σταθερές ci (i = 1. . yn. + υ'n yn = g(x)/an(x) (n) (n) (n) Τέλος.. .. ολοκληρώνουµε ως προς x τις υ'i και βρίσκουµε τις συναρτήσεις υi (x). Προσδιορισµός της µερικής λύσης Η µερική λύση yp(x) µπορεί να προσδιοριστεί µε τη µέθοδο των προσδιοριστέων συντελεστών σε ορισµένες περιπτώσεις όπου η g(x) είναι της µορφής eaxpn(x)sinbx + eaxqn(x)cosbx µε pn(x) και qn(x) πολυώνυµα βαθµού n. . όπου Pn(x) και Qn(x) είναι πολυώνυµα βαθµού n και µε αντικατάσταση στη διαφορική εξίσωση προσδιορίζουµε τους συντελεστές τους. j = 0.. Αν κάποιος όρος της µερικής λύσης περιέχεται ήδη στη λύση της οµογενούς.. Η γενική λύση της αντίστοιχης µη οµογενούς είναι y = yh + yp. a1.5 SECTION Μια γραµµική οµογενής Σ∆Ε τάξης n έχει n γραµµικά ανεξάρτητες λύσεις y1.. η γενική λύση είναι y = c1e l1x + c2e l2 x + " + cn e ln x Αν οι ρίζες (µερικές ή όλες) είναι συζυγείς µιγαδικές. όπου yp είναι µια µερική λύση της µη οµογενούς.

τότε οι αντίστοιχοι όροι στην προηγούµενη έκφραση της λύσης πρέπει να αντικατασταθούν µε τους e µx. ... xe µx.. x 2e µx. . x m−1e µx.6 SECTION σε όρους ηµιτόνων και συνηµιτόνων. Αν µία ρίζα µ έχει πολλαπλότητα m.

…. an = a + (n − 1)d Άθροισµα: sn = a1 + a2 + … + an = ! n(a1 + an) Γεωµετρική πρόοδος Ακολουθία: a1 = a. n = 1.… k +1 [Bk(x) τα πολυώνυµα Bernoulli. 1− r r ≠1 ∆υνάµεις ακεραίων 1+ 2 + 3 + +n= n(n + 1) 2 1 + 3 + 5 + 7 + 9 + … +(2n − 1) = n2 1 + 8 + 16 + 24 + 32 … +8(n − 1) = (2n − 1)2 n(n + 1)(2n + 1) 6 12 + 22 + 32 + + n2 = 13 + 23 + 33 + + n3 = (1 + 2 + 3 + 14 + 24 + 34 + + n4 = 1k + 2k + 3k + + nk = + n) 2 = n 2 (n + 1) 2 4 n(n + 1)(2n + 1)(3n 2 + 3n − 1) 30 Bk +1 (n + 1) − Bk +1 . 1− r r ≠1 Με −1 < r < 1 και n → ∞ έχουµε το άθροισµα άπειρων όρων a + ar + ar 2 + = a .1 SECTION 11 ΣΕΙΡΕΣ 11. …. a3 = ar2.1 Σειρές µε Σταθερούς Όρους Αριθµητική πρόοδος Ακολουθία: a1 = a. 2. a2 = a + d. Bk oι αριθµοί του Bernoulli] . a3 = a + 2d. an = arn−1 Άθροισµα: sn = a1 + a2 + + an = a (1 − r n ) . a2 = ar. k .

0369277551 1 + 1 + 1 + 1 + 16 26 36 46 6 = p 945 1 + 1 + 1 + 1 + = z ( x) 1x 2 x 3x 4 x [ζ(x) η συνάρτηση ζήτα του Riemann] 1 − 1 + 1 − 1 + 12 22 32 42 2 =p 12 .2 SECTION Αν Sk = 1k + 2k + 3k + … + nk.2020569032 1 + 1 + 1 + 1 + 14 24 34 44 4 =p 90 1 + 1 + 1 + 1 + 15 25 35 45 = z (5) = 1. τότε  k + 1  k + 1  1  S1 +  2  S 2 +      k + 1 k +1 +  S k = (n + 1) − (n + 1) k   Αντίστροφες δυνάµεις θετικών ακεραίων 1− 1 + 1 − 1 + 1 − 2 3 4 5 = ln 2 1− 1 + 1 − 1 + 1 − 3 5 7 9 =p 4 1− 1 + 1 − 1 + 1 − 4 7 10 13 = p 3 + 1 ln 2 9 3 1− 1 + 1 − 1 + 1 − 5 9 13 17 2 ln(1 + 2 ) =p 2+ 8 4 1−1+1− 1 + 1 − 2 5 8 11 14 = p 3 − 1 ln 2 9 3 1 + 1 + 1 + 1 + 12 22 32 42 2 =p 6 1+ 1 + 1 + 1 + 13 23 33 43 = z (3) = 1. όπου k και n θετικοί ακέραιοι.

3 SECTION 4 1 − 1 + 1 − 1 + 14 24 34 42 = 7p 720 1 − 1 + 1 − 1 + 16 26 36 46 6 = 31p 30240 1 + 1 + 1 + 1 + 12 32 52 7 2 2 =p 8 1 + 1 + 1 + 1 + 14 34 54 7 4 4 =p 96 1 + 1 + 1 + 1 + 16 36 56 7 6 6 = p 960 1− 1 + 1 − 1 + 13 33 53 73 3 =p 32 1+ 1 − 1 − 1 + 13 33 53 73 2 = 3p 2 16 1 + 1 + 1 + 1 + 1⋅ 3 3 ⋅ 5 5 ⋅ 7 7 ⋅ 9 =1 2 1 + 1 + 1 + 1 + 1⋅ 3 2 ⋅ 4 3 ⋅ 5 4 ⋅ 6 =3 4 2 = p −8 16 1 + 1 + 1 + 1 + 1 ⋅ 32 32 ⋅ 52 52 ⋅ 7 2 7 2 ⋅ 92 2 2 = 4p − 39 16 1 1 1 + + + 1 ⋅ 22 ⋅ 32 22 ⋅ 32 ⋅ 42 32 ⋅ 42 ⋅ 52 2 1− 1 + 1 − 1 + a a + d a + 2d a + 3d = x a −1dx d 0 1+ x ∫ 1 1 + 1 + 1 + 1 + 12 p 22 p 32 p 42 p = 22 p −1 p 2p B p (2 p )! 1 + 1 + 1 + 1 + 12 p 32 p 52 p 7 2 p = (22 p − 1)p 2 p B p 2(2 p )! .

τότε f ( x) = f (a ) + f ′(a )( x − a ) + f ′′(a )( x − a ) 2 + 2! + f ( n −1) (a )( x − a ) n −1 + Rn (n − 1)! όπου Rn είναι το υπόλοιπο µετά από n όρους και µε κατάλληλο ξ µεταξύ a και x γράφεται f ( n ) (j )( x − a ) n (τύπος του Lagrange) Rn = n! .2 Σειρές Taylor και Maclaurin Ορισµοί Αν η f (x) έχει συνεχείς παραγώγους µέχρι της τάξης n. 1 − 2r cos a + r 2 + r n cos na = r n sin na = 1 − r cos a . 1 − 2r cos a + r 2 r <1 r <1 r n + 2 cos na − r n +1 cos(n + 1)a − r cos a + 1 1 − 2r cos a + r 2 r sin a − r n +1 sin(n + 1)a + r n + 2 sin na 1 − 2r cos a + r 2 11.4 SECTION 1 − 1 + 1 − 1 + 12 p 22 p 32 p 42 p = (22 p −1 − 1)p 2 p B p (2 p )! 1 − 1 + 1 − 1 + 2 p +1 1 32 p +1 52 p +1 7 2 p +1 = p 2 p +1 E p 22 p + 2 (2 p )! [Ep οι αριθµοί του Euler] Με ηµίτονα και συνηµίτονα 1 + cos a + cos 2a + 2 + cos na = sin a + sin 2a + sin 3a + ( 2 sin(a / 2) sin  12 (n + 1)  a sin 12 na   + sin na = sin(a / 2) 1 + r cos a + r 2 cos 2a + r 3 cos 3a + r sin a + r 2 sin 2a + r 3 sin 3a + 1 + r cos a + r 2 cos 2a + r sin a + r 2 sin 2a + ) sin n + 12 a = = r sin a .

… υπολογισµένες στο σηµείο x = a. b). Η σειρά Taylor (ή Maclaurin) συγκλίνει γενικά για κάθε x ενός διαστήµατος. Για συναρτήσεις δύο µεταβλητών έχουµε f (x. x →∞ Αν a = 0. και αποκλίνει έξω από αυτό το διάστηµα. y) = f (a. y = b. b) 1 {(x − a)2 fxx (a. η σειρά καλείται συχνά σειρά Maclaurin. b)+(y − b)2 fyy (a. + Αναπτύγµατα συναρτήσεων ∆ιωνυµική σειρά (a + x) n = a n + na n −1 x + n(n − 1) n − 2 2 n(n − 1)(n − 2) n −3 3 a x + a x + 2! 3! n n n = a n +   a n −1 x +   a n − 2 x 2 +   a n −3 x3 + 1  2 3  n +   a n−r xr + r  (a + x)2 = a2 + 2ax + x2 (a + x)3 = a3 + 3a2x + 3ax2 + x3 (a + x)4 = a4 + 4a3x + 6a2x2 + 4ax3 + x4 (1 + x)−1 = 1 − x + x2 − x3 + x4 − … −1 < x < 1 (1 + x)−2 = 1 − 2x + 3x2 − 4x3 + 5x4 − … −1 < x < 1 (1 + x)−3 = 1 − 3x + 6x2 − 10x3 + 15x4 − … −1 < x < 1 (1 + x)−4 = 1 − 4x + 10x2 − 20x3 + 35x4 − … −1 < x < 1 (1 + x)−5 = 1 − 5x + 15x2 − 35x3 + 70x4 − … −1 < x < 1 (1 + x) −1/ 2 = 1 − 1 x + 1 ⋅ 3 x − 1 ⋅ 3 ⋅ 5 x3 + 2 2⋅4 2⋅4⋅6 −1 < x ≤ 1 . b)} + … 2! όπου fx (a. b) + (y − b)fy (a. b). . που καλείται διάστηµα σύγκλισης.5 SECTION Rn = f ( n ) (j )( x − j ) n −1 ( x − a ) (n − 1)! (τύπος του Cauchy) Αν lim Rn = 0 . … είναι οι µερικές παράγωγοι ως προς x. y. fy (a. b) + 2(x − a)(y − b) fxy (a. b) + (x − a)fx (a. παίρνουµε τη σειρά Taylor ή ανάπτυγµα Taylor της f (x) για x = a.

−1 < x ≤ 1 (1 + x) −3 / 2 = 1 − 3 x + 3 ⋅ 5 x 2 − 3 ⋅ 5 ⋅ 7 x3 + 2 2⋅4 2⋅4⋅6 . (1 + x) −1/ 3 = 1 − 1 x + 1 ⋅ 4 x 2 − 1 ⋅ 4 ⋅ 7 x3 + 3 3⋅ 6 3⋅ 6 ⋅9 . −1 < x < 1 (1 + x) −5 / 2 = 1 − 5 x + 5 ⋅ 7 x 2 − 5 ⋅ 7 ⋅ 9 x3 + 2 2⋅4 2⋅4⋅6 . (1 + x)1/ 3 = 1 + 1 x − 2 x 2 + 2 ⋅ 5 x3 − 3 3⋅ 6 3⋅ 6 ⋅9 −1 < x ≤ 1 −1 < x ≤ 1 −1 < x ≤ 1 .6 SECTION (1 + x)1/ 2 = 1 + 1 x − 1 x 2 + 1 ⋅ 3 x3 − 2 2⋅4 2⋅4⋅6 . (1 + x) −1/ 4 = 1 − 1 x + 5 x 2 − 5 ⋅ 9 x3 + 4 4 ⋅8 4 ⋅ 8 ⋅ 12 . −1 < x ≤ 1 (1 + x)1/ 4 = 1 + 1 x − 3 x 2 + 3 ⋅ 7 x3 − 4 4 ⋅8 4 ⋅ 8 ⋅ 12 . −1 < x < 1 Ρητές συναρτήσεις 1 + x = 1 + 3x + 5 x 2 + 7 x3 + (1 − x) 2 1 + x = 1 + 22 x + 32 x 2 + 42 x3 + (1 − x)3 1 + 6 x + x 2 = 1 + 32 x + 52 x 2 + 7 2 x3 + (1 − x)3 a + (b − a ) x = a + (a + b) x + (a + 2b) x 2 + (1 − x) 2 Τριγωνοµετρικές συναρτήσεις 3 5 7 sin x = x − x + x − x + 3! 5! 7 ! ( )( )( −∞< x<∞ 2 2 2 sin x = x 1 − x 2 1 − x 2 1 − x 2 p 4p 9p ) .

3 5 cos −1 x = p − sin −1 x = p − x + 1 x + 1 ⋅ 3 x + 2 2 2 3 2⋅4 5 .7 SECTION { 1 = 1 − 2x 1 − 1 + 2 1 2− 2 2 2 2 sin x x x −p x − 4p x − 9p } 1 = 1 + 1 1 1 1 + + + + 2 2 2 2 2 sin x x (x − p) (x + p) ( x − 2p ) ( x + 2p ) 2 2 4 6 cos x = 1 − x + x − x + 2! 4! 6! ( 2 cos x = 1 − 4 x2 p )( −∞< x<∞ )( 2 2 1 − 4x2 1 − 4x 2 9p 25p ) { } 1 = 4p 1 3 5 − + − cos x p 2 − 4 x 2 9p 2 − 4 x 2 25p 2 − 4 x 2 1 = 4 1 1 1 1 + + + +  2 2 2 2 cos x (p + 2 x) (3p − 2 x) (3p + 2 x) 2  (p − 2 x) 3 5 7 tan x = x + x + 2 x + 17 x + 3 15 315 tan x = 8 x {p 2 + 22 n (22 n − 1) Bn x 2 n −1 + (2n)! 1 1 1 + + + − 4 x 2 9p 2 − 4 x 2 25p 2 − 4 x 2 3 5 cot x = 1 − x − x − 2 x − x 3 45 945 − 22 n Bn x 2 n −1 − (2n)! { 3 5 7 sin −1 x = x + 1 x + 1 ⋅ 3 x + 1 ⋅ 3 ⋅ 5 x + 2 3 2⋅4 5 2⋅4⋅6 7 ( } 0< x <p . cot x = 1 + 2 x 2 1 2 + 2 1 2 + 2 1 2 + x x −p x − 4p x − 9p } x <1 . x <1    x<p 2 . ).

 x>0 Υπερβολικές συναρτήσεις 3 5 7 sinh x = x + x + x + x + 3! 5! 7 ! ( )( )( .  3 5 7 tan −1 x =  ± p − 1 + 1 − 1 +  2 x 3 x3 5 x5 | x| < 1 + αν x ≥ 1. −∞< x<∞ 2 2 2 sinh x = x 1 + x 2 1 + x 2 1 + x 2 p 4p 9p { ) 1 = 1 − 2x 1 + 1 1 + + sinh x x x 2 + p 2 x 2 + 4p 2 x 2 + 9p 2 } . p = 1 αν x < −1 Εκθετικές και λογαριθµικές συναρτήσεις 2 3 ex = 1 + x + x + x + 2! 3! a x = e x ln a = 1 + x ln a + −∞ < x < ∞ . ( )  p − x − x3 + x5 − . ( x ln a )3 ( x ln a )3 + + 3! 3! 2 3 4 ln(1 + x) = x − x + x − x + 2 3 4 −1 < x ≤ 1 . ( ) ( ) + 13 ( x x− 1) +  ln x = 2 ( x − 1 ) + 1 ( x − 1 ) + 1 ( x − 1 ) + 5 x +1  x +1 3 x +1 ln x = x − 1 + 1 x − 1 x 2 x −∞< x<∞ .8 SECTION  x − x3 + x5 − x 7 + . ( ) 1 ln 1 + x = x + x3 + x5 + x 7 + 2 1− x 3 5 7 −1 < x < 1 .  2 3 5 cot −1 x = p − tan −1 x =  2  pp + 1 − 1 + 1 − .  x 3x3 5 x5 | x| < 1 p = 0 αν x < 1. − αν x ≤ −1 . 2 3 3 5 x≥ 1 2  .

| x| < 1 ). + αν coshx > 0 − αν coshx < 0 (x ≥ 1) . )( 2 2 1 + 4x2 1 + 4x 2 9p 25p ) { } 1 = 4x 1 3 5 + + + cosh x p 2 + 4 x 2 9p 2 + 4 x 2 25p 2 + 4 x 2 (−1) n −1 22 n (22 n − 1) Bn x 2 n −1 + (2n)! 3 5 7 tanh x = x − x − 2 x − 17 x + 3 15 315 tanh x = 8 x {p 2 1 1 1 + + + + 4 x 2 9p 2 + 4 x 2 25p 2 + 4 x 2 3 5 coth x = 1 + x − x + 2 x + x 3 45 945 } (−1) n −1 22 n Bn x 2 n −1 + (2n)! { coth x = 1 + 2 x 2 1 2 + 2 1 2 + 2 1 2 + x x +p x + 4p x + 9p .9 SECTION 2 4 6 cosh x = 1 + x + x + x + 2! 4! 6! ( 2 cosh x = x 1 + 4 x2 p )( −∞< x<∞ .  2⋅3 2⋅4⋅5 2⋅4⋅6⋅7 sinh −1 x =  ± ln 2 x + 1 + 1 ⋅ 3 + 1 ⋅ 3 ⋅ 5 −  2 ⋅ 2 x2 2 ⋅ 4 ⋅ 4 x4 2 ⋅ 4 ⋅ 6 ⋅ 6 x6 cosh −1 x = ± ln(2 x) − x<p 2 . coth −1 x = 1 + 1 3 + 1 5 + 1 7 + x 3x 5x 7x . )} + αν x ≥ 1. −∞< x<∞ 0< x <p }  x − x3 + 1 ⋅ 3x5 − 1 ⋅ 3 ⋅ 5 x 7 + . x >1 ∆ιάφορες σειρές 2 4 5 esin x = 1 + x + x − x − x + 2 8 15 . . ( { ( 1 + 1⋅ 3 + 1⋅ 3 ⋅ 5 + 2 ⋅ 2 x2 2 ⋅ 4 ⋅ 4 x4 2 ⋅ 4 ⋅ 6 ⋅ 6 x6 3 5 7 tanh −1 x = x + x + x + x + 3 5 7 x <1 .αν x ≤ −1 .

2 3 4 e tan x = 1 + x + x + x + 3 x + 2 2 8 . 2 4 6 ln sin x = ln x − x − x − x − 6 180 2835 − 22 n −1 Bn x 2 n + n(2n)! 2 4 6 8 ln cos x = − x − x − x − 17 x − 2 12 45 2520 − 22 n −1 (22 n − 1) Bn x 2 n + n(2n)! 2 4 6 ln tan x = ln x + x + 7 x + 62 x + 3 90 2835 ( ) ( + ) . −∞ < x < ∞ x<p 2 3 5 6 e x sin x = x + x 2 + 2 x − x − x + 3 30 90 3 4 e x cos x = 1 + x − x − x + 3 6 + + 2n / 2 sin(np / 4) x n + n! 2n / 2 cos(np / 4) x n + n! −∞ < x < ∞ .10 SECTION 2 4 6 ecos x = e 1 − x + x − 31x + 2 6 720 ( ). 0< x < p 2 x Αντίστροφη σειρά Αν τότε y = c1 x + c2 x 2 + c3 x 3 + c4 x 4 + c5x 5 + c6 x 6 + … x = C 1 y + C 2 y 2 + C3 y 3 + C4 y 4 + C5 y 5 + C6 y 6 + … όπου c1C1 = 1 c13C2 = − c2 c15C3 = 2c22 − c1 c3 c17C4 = 5c1 c2 c3 − 5c23 − c12c4 c19C5 = 6c12c2 c4 + 3c12c32 − c13c5 + 14c24 − 21c1c22c3 c111C6 = 7c13c2 c5 + 84c1 c23c3 + 7c13c3 c4 − 28c12c2c32 − c14c6 − 28c12c22c4 − 42c25 . 0< x <p x<p 2 . −∞ < x < ∞ . . 22 n (22 n −1 − 1) Bn x 2 n + n(2n)! ln(1 + x) = x − 1 + 1 x 2 + 1 + 1 + 1 x3 − 2 3 2 1+ x .

1 SECTION 12 ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ ΚΑΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΤΩΝ BERNOULLI ΚΑΙ EULER 12. n = 1. … . n = 1.2 Ιδιότητες k  k  B0 +   B1 +   B2 + 1  2  k  +  Bk −1 = 0.  k − 1 Bn'(x) = nBn−1(x). 1. n = 0. ∑ n! et − 1 n = 0 n t < 2p Τα πολυώνυµα Euler En(x) ορίζονται µε τη σχέση 2e xt = ∞ E ( x) t n . … Bn(x + 1) = −Bn(x) = nx n−1. 1.1 Ορισµοί Τα πολυώνυµα Bernoulli Bn(x) ορίζονται µε τη σχέση te xt = ∞ B ( x) t n . 1. n = 0.… n = 0. 2. … En'(x) = nEn−1(x). 2. … En(x + 1) + En(x) = 2x n. ∑ n! et + 1 n = 0 n t <p Οι αριθµοί του Bernoulli Bn και του Euler En είναι αντίστοιχα Bn = Bn(0) και En = 2nEn(!) B0 = 1 E0 = 1 B1 = − ! E1 = 0 B2 = % E2 = −1 B3 = 0 E3 = 0 B4 = −1/30 E4 = 5 12. … k = 1. 2. 2.

n = 0. 1. … En(1−x) = (−1)nEn(x) (−1)n+1En(−x) = En(x) − 2x n ∫ x ∫ x a a Bn (t )dt = Bn +1 ( x) − Bn +1 (a ) n +1 En (t )dt = En +1 ( x) − En +1 (a ) n +1 . n = 0.2 SECTION Bn(1−x) = (−1)nBn(x). … (−1)nBn(−x) = Bn(x) + x n−1. 1.

.2 Άθροισµα. A2j. i x A2j j y A1i Σχ. k. n βαθµωτά µεγέθη. 13-1 13. z A3k A k Συνιστώσες διανύσµατος Σε ένα καρτεσιανό σύστηµα συντεταγµένων τα µοναδιαία διανύσµατα στις κατευθύνσεις των αξόνων x. Μια ποσότητα που εκφράζεται από περισσότερους από έναν πραγµατικούς αριθµούς καλείται διάνυσµα ή διανυσµατικό µέγεθος (ακριβέστερα ένα διάνυσµα ακολουθεί ορισµένους κανόνες µετασχηµατισµού από ένα σύστηµα συντεταγµένων σε άλλο).1 SECTION 13 ∆ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 13. ∆ιαφορά και Πολλαπλασιασµός µε Σταθερή Εάν A. Μοναδιαίο καλείται ένα διάνυσµα που έχει µέτρο 1. Μέτρο του διανύσµατος καλείται το µήκος του βέλους και φορά η κατεύθυνση του βέλους. z συµβολίζονται µε i. C είναι διανύσµατα και m. B. 13-2. A3k και γράφουµε A = A1i + A2j + A3k. y. Οι τρεις συνιστώσες του διανύσµατος Α είναι A1i. Ένα διάνυσµα παριστάνεται µε ένα βέλος. τότε A+B=B+A Αντιµεταθετικός νόµος για την πρόσθεση A + (B + C) = (A + B) + C Προσεταιριστικός νόµος για την πρόσθεση m(nA) = (mn)A = n(mA) Προσεταιριστικός νόµος για τον πολλαπλασιασµό επί σταθερή (m + n)A = mA + nA Επιµεριστικός νόµος m(A + B) = mA + mB Επιµεριστικός νόµος Οι ιδιότητες αυτές είναι φανερές και στο Σχ. j.1 Ορισµοί Μεγέθη Μια ποσότητα που εκφράζεται από ένα µόνο πραγµατικό αριθµό καλείται βαθµωτό µέγεθος.

13-3 . B. A· B = B·A Αντιµεταθετικός νόµος A· (B + C) = A·B + A·C Επιµεριστικός νόµος A· B = A1B1 + A2B2 + A3B3 όπου A = A1i + A2j + A3k και B = B1i + B2j + B3k.2 SECTION A B A B B A A+B A+B A A -– mA B A A + +B C+ D D B -–B C Σχ. i A × B = A1 B1 j A2 B2 k A3 B3 u A = ( A2 B3 − A3 B2 )i + ( A3 B1 − A1 B3 ) j + ( A1 B2 − A2 B1 )k B Σχ. u να αποτελούν δεξιόστροφο σύστηµα. 13-2 13. έτσι ώστε τα A. Εξωτερικό ή διανυσµατικό γινόµενο A×B A × B = ABsinθ u όπου θ η γωνία µεταξύ A και B και u µοναδιαίο διάνυσµα κάθετο στο επίπεδο των A και B.3 Γινόµενα ∆ιανυσµάτων Εσωτερικό ή βαθµωτό γινόµενο · A·B = AΒ cosθ 0≤θ≤π όπου θ η γωνία µεταξύ A και B.

η παράγωγος του Α ως προς τη (βαθµωτή) µεταβλητή t είναι dA = lim A(t + ∆t ) − A(t ) = dA1 i + dA2 j + dA3 k dt ∆t →0 ∆t dt dt dt Αν Α = Α(x. y. du ) . B. C A × (B × C) = B(A·C) − A(B·C) (A × B)·(C × D) = (A·C)(B·D) − (A·D)(B·C) (A × B) × (C × D) = C{A· (B × D)} − D{A· (B × C)} = B{A· (C × D)} − A{B·(C × D)} 13.3 SECTION A × B = −B × A A × (B + C) = A × B + A × C Εµβαδό παραλληλογράµµου µε πλευρές A και B = |A × B| Άλλα γινόµενα A1 A2 A· (B × C) = B1 B2 C1 C2 A3 B3 = A1B2C3 + A2B3C1 + A3B1C2 C3 − A3B2C1 − A2B1C3 − A1B3C2 A· (B × C) = όγκος παραλληλεπιπέδου µε πλευρές A. ∂x ∂y ∂z d ( A ∑B) = A ∑dB + dA ∑B du du du d ( A × B) = A × dB + dA × B du du du ( ) ( d {A ∑(B × C)} = dA ∑(B × C) + A ∑ dB × C + A ∑ B × dC du du du du A ∑dA = A dA du du A ∑dA = 0 . αν το |Α| είναι ανεξάρτητο του u. ∂A .4 Παράγωγοι ∆ιανύσµατος Αν A(t) = A1(t)i + A2(t)j + A3(t)k. ∂A ορίζονται µε όµοιο τρόπο. οι µερικές παράγωγοι ∂A . z).

Απόκλιση. z και υπάρχουν οι µερικές παραγώγους. .4 SECTION 13. τότε καλούµε Κλίση του Φ = ∇Φ =  i ∂ + j ∂ + k ∂  F = ∂F i + ∂F j + ∂F k ∂z ∂z  ∂y ∂y ∂x  ∂x Απόκλιση του A = divA = ∇A =  i ∂ + j ∂ + k ∂  ⋅ ( A1i + A2 j + A3 k ) ∂z  ∂y  ∂x = ∂A1 ∂A2 ∂A3 + + ∂x ∂y ∂z Περιστροφή του A = curlA = ∇ × A =  i ∂ + j ∂ + k ∂  × ( A1i + A2 j + A3 k ) ∂z  ∂y  ∂x i = ∂ ∂x A1 j ∂ ∂y A2 k ∂ ∂z A3  ∂A ∂A = 3 − 2 ∂z  ∂y   ∂A1 ∂A3  i +  ∂Z − ∂X     ∂A2 ∂A1   j +  ∂X − ∂Y  k    Η παράγωγος κατά κατεύθυνση (η παράγωγος του Φ στην κατεύθυνση του µοναδιαίου διανύσµατος a = A/|A|) ορίζεται µε τη σχέση (a ∑∇)F = ( A ⋅ ∇)F 1  ∂F + A2 ∂F + A3 ∂F  = A ∂z  ∂y A A  1 ∂x Ο ίδιος τύπος ισχύει αν η Φ αντικατασταθεί µε µια διανυσµατική συνάρτηση. Περιστροφή Ο τελεστής ανάδελτα ορίζεται µε τη σχέση ∇ =i ∂ + j ∂ +k ∂ ∂z ∂y ∂x Αν Φ είναι βαθµωτή συνάρτηση και A διανυσµατική συνάρτηση των ανεξάρτητων µεταβλητών x.5 Κλίση. y.

2. z (δηλαδή βαθµωτά και διανυσµατικά πεδία στον τρισδιάστατο Ευκλείδειο χώρο) και υπάρχουν οι µερικές παράγωγοι. B είναι διανυσµατικές συναρτήσεις των x. δηλ. ∇·(∇ × A) = 0. y.5 SECTION Ο τελεστής του Laplace ∇2 ορίζεται µε 2 2 2 ∇ 2F = ∇ ∑(∇F ) = ∂ F +∂F +∂F 2 2 ∂x ∂y ∂z 2 2 2 2 ∇2 A= ∂ A +∂ A +∂ A 2 2 ∂x ∂y ∂z 2 Ο διαρµονικός τελεστής ∇4 ορίζεται µε 4 4 4 4 4 4 ∇ 4U = ∇ 2 (∇ 2U ) = ∂ U4 + ∂ U4 + ∂ U4 + 2 ∂2 U 2 + 2 ∂2 U 2 + 2 ∂2 U 2 ∂x ∂y ∂z ∂x ∂y ∂y ∂z ∂z ∂x Για εκφράσεις των ∇Φ. σε άλλα συστήµατα συντεταγµένων βλέπε Ενότητα 14. ∇ × A. ∇ × (∇ × A) = ∇(∇·A) − ∇2A (A· ∇)B = ![∇ × (Β × A) + ∇(A·B) + A(∇·B) − B(∇·A) − A × (∇ × B) − B × (∇ × A)] . η περιστροφή της κλίσεως του U είναι µηδέν. ∇2Φ. ισχύουν οι ακόλουθοι τύποι: ∇(U + V) = ∇U + ∇V ∇(aU) = a∇U ∇·(A + B) = ∇·A + ∇·B ∇· (αA) = α∇· A ∇ × (A + B) = ∇ × A + ∇ × B ∇ × (aB) = a∇ × A ∇·(UV) = V(∇U) + U(∇V) ∇· (UA) = (∇U)· A + U(∇· A) (a σταθερή) ∇ × (UA) = (∇U) × A + U(∇ × A) ∇· (A × B) = B·(∇ × A) − A· (∇ × B) ∇ × (A × B) = (B·∇)A − B(∇·A) − (A· ∇)B + A(∇· B) ∇(A·B) = (B· ∇)A + (A· ∇)B + B × (∇ × A) + A × (∇ × B) (A· ∇)(UΒ) = Β(Α·∇U) + U(A·∇)B ∇ × (∇U) = 0. Πράξεις µε το ανάδελτα Αν U. η απόκλιση της περιστροφής του Α είναι µηδέν. ∇A. δηλ. V είναι βαθµωτές συναρτήσεις και A.

το αόριστο ολοκλήρωµα του A(t) είναι dt ∫ A(t )dt = B(t ) + c (c σταθερό διάνυσµα) Το ορισµένο ολοκλήρωµα του A(t) από a έως b είναι ∫ b a A(t )dt = B(b) − B(a ) Επικαµπύλια ολοκληρώµατα z Έστω ότι C είναι µια καµπύλη από το σηµείο P1(a1. (x2. zm ) ∑∆rm n →∞ m =1 όπου ∆rm = ∆xm i + ∆ym j + ∆ zm k. c2). ym. y2. ∆ym = ym+1 − ym. ∆ zm = zm+1 − zm και δεχθήκαµε ότι max|∆rm | → 0 όταν n → ∞. Είναι ∫ P2 P1 ∫ P2 P1 A ∑dr = − A ∑dr = ∫ P3 P1 ∫ P1 P2 A ∑dr A ∑dr + ∫ P2 P3 A ∑dr . z1). yn−1. b2. c1) στο σηµείο P2(a2. z2). zm) y A ∑dr x n Σχ. y1. …. ∆ xm = xm+1 − xm. zn−1). 13-4 = lim ∑ A( xm . (xn−1.6 SECTION 13. ym .6 Ολοκληρώµατα µε ∆ιανύσµατα Αόριστα ολοκληρώµατα Αν dB(t ) = A(t ). b1. χωρισµένη σε n τµήµατα από τα σηµεία (x1. Το επικαµπύλιο ολοκλήρωµα µπορεί να γραφεί ∫ A dr = ∫ A1dx + A2 dy + A3 dz ∑ C C µε A = A1i + A2j + A3k και dr = dxi + dyj + dzk. Το επικαµπύλιο ολοκλήρωµα του A στην C ορίζεται µε τη σχέση ∫ C A ∑dr = ∫ P2 P1 P2 • C • • P1 (xm.

13-6 . zk) και Νk το κάθετο µοναδιαίο διάνυσµα στο Sk στο K. …. k = 1. Αν S' είναι η προβολή της S στο επίπεδο xy (Σχ. τότε το επιφανειακό ολοκλήρωµα του A στην S ορίζεται µε τη σχέση n ∫ A N dS = lim ∑ A ∑ n →∞ k =1 S k N k ∆Ek ÄSk S y ∑ Σχ. N το µοναδιαίο κάθετο προς τα έξω διάνυσµα και dS = NdS. Stokes και Green S Αν S είναι µια κλειστή επιφάνεια. Αν K είναι ένα σηµείο του Sk µε συντεταγµένες (xk. 13-5 όπου υποθέτουµε ότι η µέγιστη απόσταση δύο σηµείων του Sk τείνει στο µηδέν όταν n → ∞. z) ένα διανυσµατικό πεδίο και S µια επιφάνεια διαιρεµένη σε n µικρά τµήµατα Sk µε εµβαδό ∆Ek. n.7 SECTION Γενικά. 2. yk. τότε σύµφωνα µε το θεώρηµα του Gauss ∫ V ∇∑A dV = ∫ A dS ∑ S y x Σχ. το καθένα. το επικαµπύλιο ολοκλήρωµα εξαρτάται από την καµπύλη ολοκλήρωσης. τότε ∫ A N dS = ∫∫ ∑ S S′ S' x N z dx dy AN N ∑k ∑ dS Θεωρήµατα των Gauss. Τότε το πεδίο καλείται αστρόβιλο και ∫ P2 P1 A ∑dr = F ( P2 ) − F ( P1 ) Επιφανειακά ολοκληρώµατα z Nk Έστω Ak = A(x. Ικανή και αναγκαία συνθήκη για να είναι το επικαµπύλιο ολοκλήρωµα ανεξάρτητο της καµπύλης ολοκλήρωσης (δηλ. να εξαρτάται µόνο από τα άκρα P1 και P2) είναι η ∇×A=0 (δηλ. 13-5). αρκεί και πρέπει να υπάρχει µια βαθµωτή συνάρτηση Φ τέτοια ώστε A = ∇Φ). y. που περικλείει τον όγκο V.

τότε ∫ [F∇ C + (∇F) (∇C )] dV = ∫ (F∇C ) dS 2 ∑ ∑ V (πρώτη ταυτότητα του Green) ∫ (F∇ C − C∇ F) dV = ∫ (F∇C − C∇F) dS 2 2 ∑ S (δεύτερη ταυτότητα του Green) ∫ ∇ × A dV = ∫ dS × A V S ∫ F dr = ∫ dS × ∇F C S .8 SECTION Αν S είναι µια ανοικτή επιφάνεια µε σύνορο την (απλή κλειστή) καµπύλη C και dS = NdS (N το µοναδιαίο διάνυσµα κάθετο στην S). τότε σύµφωνα µε το θεώρηµα του Green στο επίπεδο (ειδική περίπτωση του θεωρήµατος του Stokes)  ∂Q − ∂P  dxdy ∂y  v∫C ( Pdx + Qdy ) = ∫R  ∂x Αν Φ και Ψ είναι βαθµωτές συναρτήσεις και A διανυσµατική συνάρτηση. τότε σύµφωνα µε το θεώρηµα του Stokes z N dS v∫C A ∑dr = ∫S (∇ × A) ∑dS S C y όπου στο αριστερό µέλος το επικαµπύλιο ολοκλήρωµα στην κλειστή καµπύλη C έχει ληφθεί µε την κατάληλη φορά (έτσι ώστε διαβάτης πάνω στην S στην πλευρά του N και κοντά στην C να έχει το εσωτερικό της S στα αριστερά του). 13-7 Αν R είναι µια περιοχή του επιπέδου xy και περικλείεται από την καµπύλη C. x Σχ.

1

SECTION

14 ΚΑΜΠΥΛΟΓΡΑΜΜΕΣ
ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ
14.1 Γενικοί Ορισµοί
Η θέση ενός σηµείου P στον τρισδιάστατο Ευκλείδειο χώρο µπορεί να καθορισθεί µε
ορθογώνιες καρτεσιανές συντεταγµένες (x, y, z),
οι οποίες µετριώνται κατά µήκος τριών ευθειών,
κάθετων ανά δύο, δηλαδή το Oxyz είναι ένα
δεξιόστροφο ορθογώνιο καρτεσιανό σύστηµα
συντεταγµένων. Επίσης, η θέση του P µπορεί να
καθοριστεί µε καµπυλόγραµµες συντεταγµένες
(u1, u2, u3). Τα δύο συστήµατα συντεταγµένων
συνδέονται µε τρεις (συνεχώς διαφορίσιµες)
εξισώσεις µετασχηµατισµού
x = x(u1, u2, u3)
y = y(u1, u2, u3)
z = z(u1, u2, u3)
Η Ιακωβιανή του µετασχηµατισµού(που είναι µια ορίζουσα 3 × 3)
∂x / ∂u1 ∂x / ∂u2
∂( x, y, z )
= ∂y / ∂u1 ∂y / ∂u2
∂ (u1 , u2 , u3 )
∂z / ∂u1 ∂z / ∂u2

∂x / ∂u3
∂y / ∂u3
∂z / ∂u3

υποτίθεται διάφορη του µηδενός, ώστε να είναι αντιστρεπτές οι εξισώσεις µετασχηµατισµού. Το σύστηµα συντεταγµένων u1, u2, u3 παραµένει καρτεσιανό (γενικά
όµως πλαγιογώνιο και όχι ορθογώνιο), αν και µόνο αν οι εξισώσεις µετασχηµατισµού είναι γραµµικές.
Αν διατηρηθούν σταθερές οι u2 και u3 και µεταβληθεί µόνο η u1, το σηµείο P,
που ορίζεται από το διάνυσµα r = xi + yj + zk, γράφει µια καµπύλη που καλείται
συντεταγµένη καµπύλη u1 από το P. Όµοια ορίζονται οι συντεταγµένες καµπύλες
u2 και u3 από το P και γενικότερα από κάθε σηµείο.
Αν διατηρηθεί σταθερή µόνο η u1 και µεταβληθούν οι u2 και u3, το σηµείο P
γράφει µια δισδιάστατη επιφάνεια, η οποία καλείται συντεταγµένη επιφάνεια u1.
Όµοια ορίζονται οι συντεταγµένες επιφάνειες u2 και u3.

2

SECTION

Τα διανύσµατα ∂r/∂u1, ∂r/∂u2, ∂r/∂u3 εφάπτονται στις συντεταγµένες καµπύλες
u1, u2, u3. Αν e1, e2, e3 είναι τα µοναδιαία διανύσµατα που εφάπτονται σε αυτές τις
καµπύλες, τότε
∂r = h e , ∂r = h e , ∂r = h e
1 1
2 2
3 3
∂u3
∂u1
∂u2
όπου
h1 = ∂r , h2 = ∂r , h3 = ∂r
∂u3
∂u2
∂u1
είναι οι συντελεστές κλίµακας. Αν τα e1, e2, e3 είναι ανά δύο κάθετα (δηλαδή αν
ei· ej = δij ), το καµπυλόγραµµο σύστηµα συντεταγµένων καλείται ορθογώνιο.
∆ιαφορικά µεγέθη
Σε καµπυλόγραµµες συντεταγµένες το στοιχειώδες διάνυσµα είναι
dr = ∂r du1 + ∂r du2 + ∂r du3 = h1du1e1 + h2 du2e 2 + h3 du3e3
∂u3
∂u2
∂u1

Αν οι συντεταγµένες είναι ορθογώνιες, όπως υποτίθεται σε όλα τα επόµενα, το
στοιχειώδες µήκος είναι
ds2 = dr· dr = h12du12 + h22du22 + h32du32
Το στοιχείο όγκου είναι
dV = (h1e1du1 ) ∑(h2e 2 du2 ) × (h3e3 du3 ) = h1h2 h3 du1du2 du3
∂ ( x, y , z )
= ∂r ∑ ∂r × ∂r du1du2 du3 =
du du du
∂u1 ∂u2 ∂u3
∂ (u1 , u2 , u3 ) 1 2 3
Μετασχηµατισµός ολοκληρωµάτων
Η αλλαγή συντεταγµένων µετασχηµατίζει τα ολοκληρώµατα σύµφωνα µε τον
τύπο
∂ ( x, y , z )

∫∫∫ F ( x, y, z) dxdydz = ∫∫∫ G(u , u , u ) ∂(u , u , u ) du du du
1

R

R′

2

3

1

2

3

1

2

3

όπου R' η περιοχή στην οποία απεικονίζεται η R και G(u1, u2, u3) η τιµή της
F(x, y, z) που προκύπτει από το µετασχηµατισµό.

3

SECTION

14.2 Κλίση, Απόκλιση, Περιστροφή
Στα παρακάτω Φ είναι µια βαθµωτή συνάρτηση και A = A1e1 + A2e2 + A3e3
µια διανυσµατική συνάρτηση των ορθογώνιων καµπυλόγραµµων συντεταγµένων
u1, u2, u3.
Κλίση του F = grad F = ∇F
= 1 ∂F e1 + 1 ∂F e 2 + 1 ∂F e3
h1 ∂u1
h2 ∂u2
h3 ∂u3
Απόκλιση του A = divA = ∇ ∑A
=

1  ∂ (h h A ) + ∂ (h h A ) + ∂ (h h A ) 
h1h2 h3 ∂u1 2 3 1 ∂u2 3 1 2 ∂u3 1 2 3 

Περιστροφή του A = curlA = ∇ × A
h1e1

= 1
h1 h2 h3 ∂u1

h2 e 2

∂u2

h3 e3

∂u3

h1 A1

h2 A2

h3 A3



= 1  ∂ (h3 A3 ) − ∂ (h2 A2 )  e1
∂u3
h2 h3  ∂u2



+ 1  ∂ (h1 A1 ) − ∂ (h3 A3 )  e 2
∂u1
h1 h3  ∂u3



+ 1  ∂ (h2 A2 ) − ∂ (h1 A1 )  e3
∂u2
h1 h2  ∂u1

Παράγωγος κατά κατεύθυνση = ( A ∑∇) F =

A1 ∂F A2 ∂F A3 ∂F
+
+
h1 ∂u1 h2 ∂u2 h3 ∂u3

Λαπλασιανή του F = ∇ 2F
=

1  ∂  h2 h3 ∂F  + ∂  h3 h1 ∂F
h1 h2 h3  ∂u1  h1 ∂u1  ∂u2  h2 ∂u2


∂  h1 h2 ∂F  
 + ∂u  h ∂u  

3 
3
3 

Από την ίδια σχέση προκύπτει ο διαρµονικός τελεστής ∇4Φ = ∇2(∇2Φ)

4

SECTION

14.3 ∆ιάφορα Συστήµατα Συντεταγµένων
Κυλινδρικές συντεταγµένες (ρ, φ, z)
x = ρ cos φ, y = ρ sin φ, z = z
µε ρ ≥ 0, 0 ≤ φ < 2π, −∞ < z < ∞.
h1 = hr = 1, h2 = hφ = ρ, h3 = hz = 1
dr = dρ er + ρdφ eφ + dz ez
ds2 = dρ2 + ρ2dφ2 + dz2
dV = ρ dρ dφ dz
∇F = ∂F e r + 1 ∂F ef + ∂F e z
r ∂f
∂z
∂r
∇A = 1  ∂ ( rA1 ) + ∂ A2 + ∂ ( rA3 ) 

∂z
∂f
r  ∂r
∂ ( rA2 ) ∂A1 
 ∂A ∂ ( rA2 ) 
 ∂A1 ∂A3 
∇×A = 1  3 −
e +

e +1

e
r  ∂f
∂z  r  ∂z
∂r  u r  ∂r
∂f  f
A
( A ∑∇)F = A1 ∂F + 2 ∂F + A3 ∂F
r ∂f
∂z
∂r
2
2
2
∇ 2F = ∂ F2 + 1 ∂F + 12 ∂ F2 + ∂ F
r ∂r r ∂f
∂z 2
∂r

Σφαιρικές συντεταγµένες (r, θ, φ)
x = r sinθ cosφ, y = r sinθ sinφ, z = r cosθ
µε r ≥ 0, 0 ≤ θ ≤ π, 0 ≤ φ < 2π.
h1 = hr = 1, h2 = hθ = r , h3 = hφ = r sinθ
dr = dr er + r dθ eθ + r sinθ dφ eφ
ds2 = dr 2 + r 2dθ 2 + r2 sin2 θ dφ 2
dV = r 2 sinθ drdθ dφ

5

SECTION

∇F = ∂F e r + 1 ∂F eu + 1 ∂F ef
∂r
r ∂u
r sin u ∂f
∇A =

1  ∂ ( A r 2 sin u ) + ∂ ( A r sin u ) + ∂ ( A r ) 
∂f 3 
∂u 2
r 2 sin u  ∂r 1
1  ∂ ( A3 r sin u ) − ∂ ( A2 r )  e
∂u
∂f  r
r sin u 

∇×A =

2

+

1  ∂A1 − ∂ ( A3 r sin u )  e + 1  ∂ ( A2 r ) − ∂A1  e
 u r  ∂r
∂r
∂u  f
r sin u  ∂f

A3 ∂F
A
( A ∑∇)F = A1 ∂F + 2 ∂F +
r ∂f r sin u ∂z
∂r

)

(

(

)

∂ sin u ∂F +
∂ 2F
1
∇ 2F = 12 ∂ r 2 ∂F + 2 1
∂r
∂u
r ∂r
r sin u ∂u
r 2 sin 2 u ∂f 2
Παραβολικές κυλινδρικές συντεταγµένες (u, υ, z)
x = !(u2 − υ2),
h 1 = h2 =
∇ 2F =

y = uυ,

u 2 + y2 ,

z=z

h3 = 1

(

)

∂ 2F + ∂ 2F + ∂ 2F
1
∂z 2
u 2 + y 2 ∂u 2 ∂y 2

Οι τοµές των συντεταγµένων επιφανειών µε τυχόν επίπεδο z = σταθ. είναι δύο
οικογένειες συνεστιακών παραβολών. Οι εξισώσεις αυτών των οικογενειών είναι
x = !(y2/υ2 − υ2) και x = !(y2/u2 − u2), από τις οποίες παίρνουµε τις δύο οικογένειες
του Σχ. 14-4 δίνοντας τιµές στα u και υ.
Παραβολικές συντεταγµένες (u, υ, φ)
x = uυcosφ,

y = uυsinφ,

z = !(u2 − υ2)

όπου u ≥ 0, υ ≥ 0, 0 ≤ φ < 2π
h1 = h2 =
∇ 2F =

u 2 + y2 ,

h3 = uυ

(

)

( )

∂ u ∂F +
∂ y ∂F + 1 ∂ 2F
1
1
2 ∂u
2
2
∂u
u (u + y )
u 2 y 2 ∂f 2
y(u + y ) ∂y ∂y
2

φ) x = a coshξ cos η cos φ.6 SECTION Οι συντεταγµένες επιφάνειες προκύπτουν µε περιστροφή των παραβολών του Σχ. Τοµή των συντεταγµένων επιφανειών µε τυχόν επίπεδο που περνάει από τον άξονα των z δίνει το Σχ. Η τρίτη οικογένεια συντεταγµένων επιφανειών αποτελείται από επίπεδα. z) x = a coshucos υ. y = acoshξ cosη sinφ. που περιέχουν αυτόν τον άξονα. η. 0 ≤ φ < 2π h1 = h2 = a sinh 2 j + sin 2 h . −π/2 ≤ η ≤ π/2. Ελλειπτικές κυλινδρικές συντεταγµένες (u. 14-6 γύρω από τον άξονα y. που µετά ονοµάζεται z. ∇ 2F = z=z ( h3 = 1 ) 1 ∂ 2F + ∂ 2F + ∂ 2F 2 a (sinh u + sin y) ∂u 2 ∂y 2 ∂z 2 2 2 Οι τοµές των συντεταγµένων επιφανειών µε τυχόν επίπεδο z = σταθ. που µετά ονοµάζεται z. υ. 14-5. . Γεωειδείς σφαιροειδείς συντεταγµένες (ξ. 14-6 για διάφορες τιµές των u και υ. 14-4 γύρω από τον άξονα x. −∞ < z < ∞ h1 = h2 = a sinh 2 u + sin 2 y . u ≥ 0. y = asinh u sinυ. 14-6) δίνονται από τις εξισώσεις [ρ = (x2 + y2)1/2 = απόσταση από τον άξονα z] r2 r2 z 2 = a2 z 2 = a 2 και − + 2 cos h sin 2 h cosh 2 j sinh 2 j για διάφορες τιµές των ξ και η. ξ ≥ 0. h3 = acosh ξ cos η ∇ 2F = ( ∂ cosh j ∂F 1 2 ∂j a (sinh j + sin h) cosh j ∂j 2 + 2 z = a sinhξ sinη ) ∂  cos h ∂F  + 1 ∂ 2F 1   ∂h  a 2 cosh 2 j cos 2 h ∂f 2 a 2 (sinh 2 j + sin 2 h) cos h ∂h  ∆ύο οικογένειες συντεταγµένων επιφανειών προκύπτουν µε περιστροφή του Σχ. Οι εξισώσεις αυτών των οικογενειών είναι x2 − y 2 = a2 x 2 + y 2 = a 2 και cos 2 y sin 2 y cosh 2 u sinh 2 u από τις οποίες προκύπτουν οι καµπύλες του Σχ. είναι συνεστιακές ελλείψεις και παραβολές. 0 ≤ υ < 2π. Σε ένα επίπεδο που περιέχει το νέο άξονα z οι συντεταγµένες καµπύλες (Σχ.

Η τρίτη οικογένεια συντεταγµένων επιφανειών αποτελείται από επίπεδα. z = a cosh ξ cosη ξ ≥ 0. και υ = σταθ. 0 ≤ η ≤ π. y = asinhξ sinη sinφ. που περιέχουν αυτόν τον άξονα. 14-8) δίνονται από τις εξισώσεις [ρ = (x2 + y2)1/2 = απόσταση από τον άξονα z] 2 r2 z 2 − r2 = a2 + z 2 = a 2 και 2 sinh j cosh j cos 2 h sin 2 h για διάφορες τιµές των ξ και η. cosh y − cos u −∞ < z < ∞ h3 = 1 ( ) (cosh y − cos u ) 2 ∂ 2F ∂ 2F ∂ 2F + + a2 ∂z 2 ∂u 2 ∂y 2 Επειδή 2 2 και ( x − a coth y) 2 + y 2 = a 2 x 2 + ( y − a cot u ) 2 = a 2 sin u sinh y οι τοµές των κυλινδρικών συντεταγµένων επιφανειών u = σταθ. Σε ένα επίπεδο που περιέχει το νέο άξονα z οι συντεταγµένες καµπύλες (Σχ. 0 ≤ φ < 2π h1 = h2 = a sinh 2 j + sin 2 h . z=z cosh y − cos u cos y − cos u 0 ≤ u < 2π. ∇ 2F = ( h3 = asinh ξ sinη ∂ sinh j ∂F 1 2 ∂ ∂j a (sinh j + sin h) j 2 + 2 ) ∂  sin h ∂F  + 1 1 ∂ 2F   ∂h  a 2 sinh 2 j sin 2 h ∂f 2 a 2 (sinh 2 j + sin 2 h)sin h ∂h  ∆ύο οικογένειες συντεταγµένων επιφανειών προκύπτουν µε περιστροφή του Σχ. y = . υ. που µετά ονοµάζεται z. a . φ) x = asinhξ sin η cos φ. είναι κύκλοι όπως στο Σχ. . z) x= όπου a sin u a sinh y . η.7 SECTION Ωοειδείς σφαιροειδείς συντεταγµένες (ξ. 14-6 γύρω από τον άξονα x. h1 = h2 = ∇ 2F = −∞ < υ < ∞. 14-9. ∆ιπολικές κυλινδρικές συντεταγµένες (u.

φ) x= a sinh y cos f a sinh y sin f a sin u . και φ = σταθ. µ. h = 3 ( m 2 − a 2 )(b 2 − m 2 ) (n 2 − a 2 )(b 2 − n 2 ) Συνεστιακές ελλειψοειδείς συντεταγµένες (λ. z= l 2 2 ab a b a −b b2 − a 2 h12 = 1. Οι συντεταγµένες επιφάνειες u = σταθ.8 SECTION Τοροειδείς συντεταγµένες (u. z= cosh y − cosu cosh y − cos u cosh y − cos u h1 = h2 = ∇ 2F = a sinh y a .. Κωνικές συντεταγµένες (λ. ν) y2  x2 z2  a 2 − l + b2 − l + c2 − l = 1   x 2 2 y2 + + 2z =1  2 2 a − m b − m c − m  2 2  x + y + z2 = 1 2 2  a − n b − n c 2 − n l < c2 < b2 < a 2 c2 < m < b2 < a 2 c2 < b2 < n < a 2 . ρ2 + z2 + a2 = 2aρ cothυ και tanφ = y/x για διάφορες τιµές των u. 14-9 γύρω από τον άξονα y. y= l . υ. που µετά ονοµάζεται z. h22 = h22 = l2 ( m 2 − n 2 ) l2 ( m 2 − n 2 ) 2 . µ. δίνονται αντίστοιχα από τις εξισώσεις [ρ = (x2 + y2)1/2 = απόσταση από τον άξονα z] ρ2 + (z − a cotu)2 = a2/sin2 u. y= . υ και φ. h3 = cosh y − cos u cosh y − cos u ( (cosh y − cos u )3 ∂ 1 ∂F 2 ∂ − ∂u u cosh y cos u a + ) ( ) (cosh y − cos u )3 ∂ ∂F + (cosh y − cos u ) 2 ∂ 2F sinh y 2 ∂y cosh y − cos u ∂y a sinh y a 2 sinh 2 y ∂f 2 Οι συντεταγµένες επιφάνειες προκύπτουν µε περιστροφή του Σχ. ν) x= lmn ( m 2 − a 2 )(n 2 − a 2 ) ( m 2 − b 2 )(n 2 − b 2 ) . υ = σταθ.

ν) y2  x2  a 2 − l + b2 − l = z − l   x 2 y2 + 2 =z−m  2 a − m b − m  2 2  x + y = z−n 2 2  a − n b − n − ∞ < l < b2 b2 < m < a 2 a2 < n < ∞  2 (a 2 − l)(a 2 − m )(a 2 − n ) x = b2 − a 2    y 2 = (b 2 − l)(b 2 − m )(b 2 − n )  a 2 − b2   z = l + m + n − a 2 − b 2 . µ.9 SECTION  2 (a 2 − l)(a 2 − m )(a 2 − n )  x = (a 2 − b 2 )(a 2 − c 2 )    2 (b 2 − l)(b 2 − m )(b 2 − n ) y = (b 2 − a 2 )(b 2 − c 2 )   2 2 2  z 2 = (c − l)(c − m )(c − n ) (c 2 − a 2 )(c 2 − b 2 )  ( m − l)(n − l)  2 h1 = 4(a 2 − l)(b 2 − l)(c 2 − l)   (n − m )( l − m ) 2 h2 = 2 4 ( a − m )(b 2 − m )(c 2 − m )   ( l − n )( m − n ) h 2 =  3 4(a 2 − n )(b 2 − n )(c 2 − n ) Συνεστιακές παραβολοειδείς συντεταγµένες (λ.

10 ( m − l)(n − l)  2 h1 = 4(a 2 − l)(b 2 − l)   (n − m )( l − m ) 2 h2 = 4(a 2 − m )(b 2 − m )   h 2 = ( l − n )( m − n )  3 16(a 2 − n )(b 2 − n ) SECTION .

1 SECTION 15 ΣΕΙΡΕΣ FOURIER 15. L) εκτός ίσως από πεπερασµένο πλήθος σηµείων. …) a = 1  n L  b = 1  n L ∫ c+2 L ∫ c+2 L c c f ( x) cos npx dx L f ( x)sin npx dx L Συνθήκες του Dirichlet Link: Carslaw Αν α) η f (x) είναι ορισµένη στο διάστηµα (-L. . n>0 n<0 n=0 Στα σηµεία ασυνέχειας η f (x) αντικαθίσταται από την !{f (x + 0) + f (x – 0)}. όχι και αναγκαίες. αν το x είναι σηµείο συνέχειας.  ! a0 . f (x + L) = f (x). και γ) στην !{f (-π + 0) + f (π – 0)} στα σηµεία x = ±π εφόσον τα f (-π + 0) και f (π – 0) υπάρχουν.   f ( x)e −inpx / L dx = ! (a− n + ib− n ). β) οι f (x) και f '(x) είναι τµηµατικά συνεχείς στο διάστηµα c < x < c + 2L και γ) η f (x) είναι περιοδική µε περίοδο 2L. Είναι ικανές συνθήκες. 2. και απαντώνται συχνά και µε διαφορετικές διατυπώσεις. είναι ( a0 ∞ + an cos npx + bn sin npx L L 2 n∑ =1 ) όπου (n = 0. Μιγαδική µορφή της σειράς Fourier Αν η αντίστοιχη σειρά Fourier συγκλίνει στη συνάρτηση f (x). όπου c και L είναι σταθερές. αν το x είναι σηµείο ασυνέχειας. τότε η σειρά Fourier συγκλίνει α) στην f (x). 1. δηλ. β) στην !{f (x + 0) + f (x – 0)}.1 Ορισµοί Η σειρά Fourier που αντιστοιχεί σε µια συνάρτηση f (x) ορισµένη στο διάστηµα c < x < c + 2L. τότε f ( x) = ∞ ∑ n =−∞ cn e inpx / L όπου cn = 1 2L ∫ c+2 L c ! (an − ibn ). Οι προηγούµενες συνθήκες καλούνται συνθήκες του Dirichlet.

τότε η σειρά Fourier έχει µόνο συνηµίτονα και (πιθανώς) σταθερό όρο. b).2 SECTION 15.2 Ιδιότητες Άρτιες και περιττές συναρτήσεις Αν η f (x) είναι περιττή. δηλαδή αν f (-x) = f (x). Ταυτότητες του Parseval Οι συντελεστές an. . Αν η n ∑ un′ ( x) (όπου n un'(x) = dun(x)/dx) συγκλίνει οµοιόµορφα. Αν η f (x) είναι άρτια. τότε και η ∑ un ( x ) n n n συγκλίνει οµοιόµορφα στο διάστηµα (a. τότε η σειρά Fourier έχει µόνο ηµίτονα. τότε d u ( x) = u ′ ( x) ∑ n n dx ∑ n n δηλαδή επιτρέπεται η εναλλαγή της σειράς παραγώγισης και άθροισης. Ολοκλήρωση σειράς Fourier Αν η ∑ un ( x ) n ∑ {∫ un ( x) dx} συγκλίνει και n ∫ {∑ u ( x)}dx = ∑{∫ u ( x) dx} ΠΡΟΣΟΧΗ: Να ελεγθεί n Αν η συγκλίνει. bn και αn. τότε η f (x) είναι n συνεχής συνάρτηση στο διάστηµα αυτό και ∫ {∑ u ( x)}dx = ∑{∫ u ( x) dx} b a b n n n a n δηλαδή επιτρέπεται η εναλλαγή της σειράς ολοκλήρωσης και άθροισης. βn των σειρών Fourier των f (x) και g(x) αντίστοιχα ικανοποιούν τις ταυτότητες του Parseval 1 L 1 L ∫ ∫ c+2 L c c+2 L c { f ( x)}2 dx = f ( x) g ( x) dx = a02 ∞ 2 + (an + bn2 ) 2 n∑ =1 a0 a0 ∞ + ∑ (an an + bn bn ) 2 n =1 Παραγώγιση σειράς Fourier Ας παραστήσουµε µε ∑ un ( x ) τη σειρά Fourier της f(x). δηλαδή αν f (-x) = -f (x).

15-2: f (x) − x 2 f ( x) =  2 x p2 −p < x < 0 0< x<p –p ∞ ∑ n =1 2n p (−1) 2 2 . 2p x . 1 −p < x < 0 0< x<p ) ( –p –2p 4 sin x + sin 3 x + sin 5 x + " p 1 3 5 p 0 --1 Σχ. δίνονται µε κόκκινο η γραφική παράσταση της f (x) και µε πράσινο η γραφική παράσταση του αθροίσµατος SN = ( a0 N + ∑ an cos npx + bn sin npx L L 2 n =1 ) του συνόλου των όρων της σειράς µέχρι ορισµένο N σε κάθε περίπτωση (όχι του αθροίσµατος των άπειρων όρων). 15-3: f (x) . S10 x . S10 p –π < x < π ) ( 2 sin x − sin 2 x + sin 3 x − " 1 2 3 –2p –p 0 p 2p x –p Σχ. f ( x) =   1.3 Πίνακας Σειρών Fourier Στα επόµενα δίνονται σε κάθε περίπτωση η συνάρτηση f (x) και η αντίστοιχη σειρά Fourier. Επίσης.3 SECTION 15. S10 0 p + 4(−1) − 4 sin nx n3 p n +1 n Σχ. Περιττές συναρτήσεις −1. 15-1: f (x) f (x) = x.

f (x) f (x) = sinh ax. 15-6: f (x) 2p x . S20 200 –π < x < π ) 2 sinh ap sin x − 2 sin 2 x + 3 sin 3 x − " p 12 + a 2 22 + a 2 32 + a 2 100 –p 0 p x --100 --200 Σχ. f ( x) =   cos x. 15-5: f (x)  x(p + x). . S3 –p 2 sin ap sin x − 2 sin 2 x + 3 sin 3 x − " p 12 − a 2 22 − a 2 32 − a 2 0 p x --1 Σχ. ( . –π < x < π.5. −p < x < 0 0< x<p 1 –2p ) ( –p 0 Σχ. p 12 sin3 x − sin 32 x + sin33 x − " 1 2 3 –2p –p 0 p 2p x --10 Σχ. 15-7: a = 1. S2 1 a ≠ ακέραιος ) ( p --1 8 sin x + sin 3 x + sin 5 x + " p 13 33 55 f (x) = sin ax. −p < x < 0 0< x<p 1 –p ) ( 8 sin 2 x + 2 sin 4 x + 3 sin 6 x + " p 1⋅ 3 3⋅5 5⋅7 0 .4 SECTION − cos x. 15-8: a = 2. S30 10 –π < x < π ) ( x --1 Σχ. f (x) . S20 . f ( x) =   x(p − x). 15-4: f (x) f (x) = x(π – x)(π + x).

S5 x 10 –π < x < π ) ( p 2 − 4 cos x − cos 2 x + cos 3 x − " 3 12 22 32 –p p 0 . f ( x) = x =   x. −p < x < 0 0< x<p 3 2 ) ( 1 p − 4 cos x + cos 3 x + cos 5 x + " 2 p 12 32 52 –2p –p p x . p + a < x < 2p a − 2 sin a cos x − sin 2a cos 2 x p p 1 2 + sin 3a cos 3 x − " 3 p 0 1 –p 0 x p Σχ. f (x) . S5 Σχ. . 15-12: f (x) p−a< x<p+a 0 < x < p − a. S5 Σχ. ( x –p ) x . 15-10: f (x) f (x) = x2.5 SECTION Άρτιες συναρτήσεις  − x. 15-11: f (x) − x(p + x) f ( x) =   x(p − x) 2 −p < x < 0 0< x<p 2 1 ) ( p − cos 2 x + cos 4 x + cos 6 x + " 6 12 22 32 1. S10 . 15-9: f (x) f (x) = |sinx|. 15-13: a = 1. S10 Σχ. f ( x) =  0. 2p 1 –π < x < π ) ( 2 − 4 cos 2 x + cos 4 x + cos 6 x + " p p 1⋅ 3 3⋅5 5⋅7 –p p Σχ.

5. –π < x < π. S10 p --2 --4 Σχ.5. f (x) p x --2 − ln 2 + cos x + cos 2 x + cos 3 x + " 1 2 3 --4 Σχ. f (x) . ( –p –π < x < π ) − ln 2 − cos x + cos 2 x − cos 3 x + " 1 2 3 0 . S3 Σχ. 15-18: f (x) . 15-17: f (x) f (x) = ln(cos!x). 15-15: a = 0. f (x) f (x) = coshax. –π < x < π. S10 Σχ. 15-14: a = 1. 1 –p 0 –p –π ≤ x ≤ π. a ≠ ακέραιος ( 2a sin ap 1 + cos x − cos 2 x p 2a 2 12 − a 2 22 − a 2 3x − " + cos 32 − a 2 p –p x 0 ) --1 Σχ. |a| < 1 ( ) –p 2 3 −2 a cos x + a cos 2 x + a cos 3 x + " 2 3 0 p x --1 . x ≠ 0 ) ( 0 x p . 15-16: a = 1. S10 x . S5 1 f (x) = ln(1 – 2acosx + a2). –π < x < π 10 2a sinh ap  1 − cos x + cos 2 x  2a 2 12 + a 2 22 + a 2 p  3 x + " − cos  32 + a 2  f (x) = ln|sin!x|.6 SECTION 1 f (x) = cos ax.

f (x) 0 ≤ x ≤ 2π x . 15-21: a = 1. S10 1 cos x + cos 2 x + cos 3 x + " 12 22 32 –2p –p 0 Σχ. 0 < x < 2π ) ( p p − 2 sin x + sin 2 x + sin 3 x + " 1 2 3 –2p −p < x < 0 0< x<p ( 2p x 1 1 + 1 sin x − 2 cos 2 x + cos 4 x p 2 p 1⋅ 3 3⋅5 + cos 6 x + " 5⋅7 f (x) = e ax. S10 Σχ. sin x + sin 2 x + sin 3 x + " 13 23 33 0 ≤ x ≤ 2π –2p –p 0 Σχ. S3 2p x . S5 –π < x < π 2 sinh ap  1 + ∞ (−1) n a cos nx  2a ∑ a 2 + n 2 p  n =1 (−1) n n  sin nx  2 2 a n +  n =1 10 ∞ −∑ f (x) = %π2 – !πx + #x2. 2p 0 ) –2p –p p 0 Σχ.7 SECTION Άλλες συναρτήσεις 2p f (x) = x. –p p 0 Σχ. f ( x) =  sin x. 15-22: f (x) p 2p x . S5 1 f (x) = 1 x(x 12 – π)(x – 2π). x . 15-20: f (x) . 15-23: f (x) p . 15-19: f (x)  0.

a < 1 5 a sin x + a sin 3 x + a sin 5 x + " 3 5 ) ( f ( x) = 1 tan −1 2a cos2 x . 15-25: f (x) (1 −aasincosx x ) . a < 1 3 a sin x + a sin 2 x + a sin 3 x + " 2 3 Σχ. 2 1− a 3 . 15-3: f (x) . S5 −p < x < p . S5 Σχ.8 SECTION 1 4 1 2 2 1 1 4 f ( x) = 90 p − 12 p x + 12 px3 − 48 x 1 0 ≤ x ≤ 2π –2p cos x + cos 2 x + cos 3 x + " 14 24 34 –p 0 p 1 p 4 x − p 2 x3 + px 4 − x5 90 36 48 240 –p –2p sin x + sin 2 x + sin 3 x + " 15 25 35 0 Σχ. 15-3: f (x) ) ( f ( x) = 1 tan −1 2a sin2x . S5 −p < x < p . 15-3: f (x) . a < 1 5 a cos x − a cos 3 x + a cos 5 x − " 3 5 x . S3 −p < x < p . 2 1− a 3 x . 15-24: f (x) f ( x) = tan −1 2p Σχ. 2 p 2p . S3 Σχ.

SECTION 9 .

1.4 –1 Σχ.8 Yn(x) 0.2 0.2 –0. 2.4 0.6 –0.6 2 0.8 –0.1 SECTION 16 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ BESSEL 16. Yn(x). 1 Jn(x) 0.2 0.4 6 4 8 –0.4 –0.1 Ορισµοί Οι συναρτήσεις που ικανοποιούν τη διαφορική εξίσωση του Bessel x2y'' + xy' + (x2 − n2)y = 0 n≥0 καλούνται συναρτήσεις Bessel τάξης n.2 Συναρτήσεις Bessel Πρώτου Είδους Οι συναρτήσεις Bessel πρώτου είδους και τάξης n ορίζονται µε τις σχέσεις J n ( x) = { xn x2 x4 − + − 1 2(2n + 2) 2 ⋅ 4(2n + 2)(2n + 4) 2n G (n + 1) (−1) k ( x / 2) 2 k + n k = 0 k ! G ( k + n + 1) ∞ =∑ } 10 x . Η γενική λύση της διαφορικής εξίσωσης του Bessel είναι y = c1 Jn(x) + c2 J−n(x). 16-1: Jn(x).2 4 2 6 8 10 x –0. για κάθε n y = c1 J n ( x) + c2 J n ( x) dx 2 n ( x) ∫ xJ για κάθε n όπου c1 και c2 είναι αυθαίρετες σταθερές και Jn(x). Yn(x) οι συναρτήσεις Bessel πρώτου και δεύτερου είδους αντίστοιχα.n=1 .n=3 16. n = 0 .n=2 . … y = c1 Jn(x) + c2Yn(x). n ≠ 0.

J − n ( x)] = J n ( x) J − n ( x) J n′ ( x) J − n′ ( x) = J n +1 ( x) J − n ( x) + J n ( x) J − ( n +1) = −2 sin(np ) px Γεννήτρια συνάρτηση Η γεννήτρια συνάρτηση είναι ( ) ∞ exp  x t − 1  = ∑ J n ( x)t n  2 t  n =−∞ Ιδιότητες Για n = 0. λ2. 2.2 SECTION J − n ( x) = { x−n x2 x4 + − 1− 2(2 − 2n) 2 ⋅ 4(2 − 2n)(4 − 2n) 2 G (1 − n) −n } (−1) k ( x / 2) 2 k − n k = 0 k ! G ( k − n + 1) ∞ =∑ Αν n ≠ 0. είναι οι θετικές ρίζες της J1(x) = 0] J0'(x) = −J1(x) . …. ενώ η J−n(x) απειρίζεται. …. 1 είναι 2 4 6 J 0 ( x) = 1 − x 2 + 2x 2 − 2 x 2 2 + 2 2 ⋅4 2 ⋅4 ⋅6 3 5 7 J1 ( x) = x − 2x + 2 x 2 − 2 x2 2 + 2 2 ⋅ 4 2 ⋅ 4 ⋅ 6 2 ⋅ 4 ⋅ 6 ⋅8 2  2  2   J 0 ( x) = 1 − x 2  1 − x 2  1 − x 2  l1   l2   l3   [λ1. …. (β) η Jn(x) είναι πεπερασµένη στο x = 0. (α) οι Jn(x) και J−n(x) είναι γραµµικά ανεξάρτητες. J−n(x) = (−1)nJn(x). Αν n = 0. 1. …. 1. 2. είναι οι θετικές ρίζες της J0(x) = 0] 2  2  2   J1 ( x ) = x  1 − x 2   1 − x 2   1 − x 2  l1   l2   l3   [λ1. Η ορίζουσα του Wronski είναι W [ J n ( x). λ2.

…. οι θετικές ή αρνητικές ρίζες των Jn(x) = 0 και Jn+1(x) = 0 εναλλάσσονται.3 SECTION Γενικά. px J1/ 2 ( x) = R sin x J −1/ 2 ( x) = R cos x ) ( ( x) = R {( 3 − 1) sin x − 3 cos x} x x ) ( ( x) = R { 3 sin x + ( 3 − 1) cos x} x x J 3 / 2 ( x) = R sin x − cos x x J −3 / 2 ( x) = R cos x + sin x x J5/ 2 J −5 / 2 2 2 Άλλες εκφράσεις µπορούν να ληφθούν από τις αναδροµικές σχέσεις. Όλες αυτές οι ρίζες είναι απλές. Η διαφορά λm+1 − λm µεταξύ δύο διαδοχικών ριζών της Jn(x) = 0 τείνει να γίνει ίση µε π. 3. όλες οι ρίζες της Jn(x) = 0 είναι πραγµατικές. όταν η τιµή των ριζών αυξάνει (m → +∞). 2. Η Jn(x) = 0 έχει άπειρο πλήθος πραγµατικών ριζών. 4. 2. Αν n ≥ −1. . για κάθε n είναι J n +1 ( x) = 2n J n ( x) − J n −1 ( x) x Jn'(x) = ![Jn−1(x) − Jn+1(x)] xJn'(x) = xJn−1(x) − nJn(x) xJn'(x) = nJn(x) − xJn+1(x) d {x n J ( x)} = x n J ( x) n n −1 dx d {x − n J ( x)} = − x − n J ( x) n n +1 dx } Αναδροµικές σχέσεις Στην περίπτωση ηµιπεριττής τάξης οι συναρτήσεις Bessel εκφράζονται µε ηµίτονα και συνηµίτονα και R = 2 . δηλαδή µεταξύ των δύο διαδοχικών ριζών της µιας περιέχεται µία µόνο ρίζα της άλλης. εκτός ίσως από την x = 0. Αν n = 1. Ρίζες των συναρτήσεων Bessel Για n πραγµατικό ισχύουν τα εξής: 1.

… είναι Y–n(x) = (−1)nY(x). Οι συναρτήσεις Bessel Yn(x) ικανοποιούν και αυτές τις ίδιες αναδροµικές σχέσεις µε τις Jn(x). Συναρτήσεις Hankel πρώτου και δεύτερου είδους Hn(1)(x) = Jn(x) + iYn(x) Hn(2)(x) = Jn(x) − iYn(x) . ….5772156… είναι η σταθερή του Euler και P0 = 0. Για n = 0. κτλ. 1. προκύπτουν από τον ορισµό της Yn(x) για n ≠ 1. Οι συναρτήσεις Y1/2(x). Για κάθε n ≥ 0. … και τις J1/2(x). 2. 1. Y3/2(x). k ( ) k = 1.3 Συναρτήσεις Bessel ∆εύτερου Είδους Οι συναρτήσεις Bessel δεύτερου είδους και τάξης n ορίζονται µε τις σχέσεις  J n ( x) cos np − J − n ( x)  sin np  Yn ( x) =  J p ( x) cos pp − J − p ( x)  lim  p →n sin pp n ≠ 0. 2. ο κανόνας του L’ Hospital δίνει n −1 Yn ( x) = 2 {ln( x / 2) + g}J n ( x) − 1 ∑ (n − k − 1)!( x / 2) 2 k − n p p k =0 2 k +n ∞ ( x / 2) − 1 ∑ (−1) k ( Pk + Pn + k ) p k =0 k !(n + k )! όπου γ = 0. …. 2.… Η συνάρτηση αυτή καλείται και συνάρτηση του Weber ή του Neumann [συµβολίζεται και Nn(x)].4 SECTION 16. 2. 1. 2. Pk = 1 + 1 + 1 + 2 3 Για n = 0 είναι { + 1. 2. 1. η Yn(x) απειρίζεται στο x = 0 [ενώ η Jn(x) είναι πεπερασµένη].… n = 0. J3/2(x).… ( ) } 2 4 6 Y0 ( x) = 2 {ln( x / 2) + g}J 0 ( x) + 2 x 2 − 2x 2 1 + 1 + 2 x 2 2 1 + 1 + 1 − 2 2 ⋅4 ⋅6 2 3 p p 2 2 ⋅4 Για n = 0.

n = 0 4 Kn(x) x 0 . 16-2: In(x).5 SECTION 16. 3 In(x) 3 2 2 1 1 x 1 0 2 3 Σχ. 2. 1. Kn(x). … y = c1 In(x) + c2 Κn(x).n=3 Τροποποιηµένες συναρτήσεις Bessel πρώτου είδους I n ( x) = i − n J n (ix) = e − npi / 2 J n (ix) = { xn x2 x4 + 1+ + 2(2n + 2) 2 ⋅ 4(2n + 2)(2n + 4) 2 G (n + 1) n ( x / 2) n + 2 k k = 0 k ! G ( n + k + 1) ∞ =∑ } 4 . 2 n ( x) για κάθε n όπου c1 και c2 είναι αυθαίρετες σταθερές και In(x) και Kn(x) οι τροποποιηµένες συναρτήσεις Bessel πρώτου και δεύτερου είδους αντίστοιχα.n=2 2 3 . Η γενική λύση της τροποποιηµένης διαφορικής εξίσωσης του Bessel είναι y = c1 In(x) + c2 I−n(x).4 Τροποποιηµένες Συναρτήσεις Bessel Ορισµοί Οι συναρτήσεις που ικανοποιούν την τροποποιηµένη διαφορική εξίσωση του Bessel x2y'' + xy' − (x2 + n2)y = 0 n≥0 καλούνται τροποποιηµένες συναρτήσεις Bessel τάξης n. n ≠ 0. για κάθε n y = c1 I n ( x) + c2 I n ( x) ∫ xI dx .n=1 1 .

6 SECTION I − n ( x) = i n J − n (ix) = e npi / 2 J − n (ix) = { x−n x2 x4 + 1+ + 2(2 − 2n) 2 ⋅ 4(2 − 2n)(4 − 2n) 2 G (1 − n) −n } ( x / 2) 2 k − n k = 0 k ! G ( k + 1 − n) ∞ =∑ Για n ≠ 0. … είναι I–n(x) = In(x). … οι In(x) και I–n(x) είναι γραµµικά ανεξάρτητες. 1. Για n = 0. 1. 1 είναι 2 4 6 I 0 ( x) = 1 + x 2 + 2x 2 + 2 x 2 2 + 2 2 ⋅4 2 ⋅4 ⋅6 3 5 7 I1 ( x) = x + 2x + 2 x 2 + 2 x2 2 + 2 2 ⋅ 4 2 ⋅ 4 ⋅ 6 2 ⋅ 4 ⋅ 6 ⋅8 I0'(x) = I1(x) I n +1 ( x) = I n −1 ( x) − 2n I n ( x) x In'(x) = ![In−1(x) + In+1(x)] xIn'(x) = xIn−1(x) − nIn(x) xIn'(x) = xIn+1(x) + nIn(x) d {x n I ( x)} = x n I ( x) n n −1 dx d {x − n I ( x)} = x − n I ( x) n n +1 dx } Αναδροµικές σχέσεις . 2. 2. Γεννήτρια συνάρτηση Η γεννήτρια συνάρτηση είναι ( ) ∞ exp  x t + 1  = ∑ I n ( x)t n  2 t  n =−∞ Ιδιότητες Για n = 0.

… n = 0.1. 2. 2.5772156… είναι η σταθερή του Euler και P0 = 0. px I −1/ 2 ( x) = R cosh x I1/ 2 ( x) = R sinh x ) ( ( x) = R {( 3 + 1) sinh x − 3 cosh x} x x ) ( ( x) = R {( 3 + 1) cosh x − 3 sinh x} x x I 3 / 2 ( x) = R cosh x − sinh x x I −3 / 2 ( x) = R sinh x − cosh x x I5 / 2 I −5 / 2 2 2 Άλλες εκφράσεις µπορούν να ληφθούν από την αναδροµική σχέση. n  2 sin np − n K n ( x) =  p {I ( x) − I ( x)}. 2. k k = 1. ….… Για n = 0. ( ) ( ) 2 4 6 K 0 ( x) = −{ln( x / 2) + g}I 0 ( x) + x 2 + 2x 2 1 + 1 + 2 x 2 2 1 + 1 + 1 + 2 3 2 2 ⋅4 ⋅6 2 2 ⋅4 Για n = 0. . ο κανόνας του L’Hospital δίνει n −1 K n ( x) = (−1) n +1{ln( x / 2) + g}I n ( x) + 1 ∑ (−1) k (n − k − 1)!( x / 2) 2 k − n 2 k =0 + (−1) n 2 ∞ ( x / 2) n + 2 k ∑ k !(n + k )!{F(k ) + F(n + k )} k =0 όπου γ = . 2. 1. 2.  lim p  p →n 2 sin pp − p n ≠ 0.7 SECTION Στην περίπτωση ηµιπεριττής τάξης οι συναρτήσεις εκφράζονται µε υπερβολικά ηµίτονα και συνηµίτονα και R = 2 . 1. … είναι K–n(x) = Kn(x).… Για n = 0.1. Τροποποιηµένες συναρτήσεις Bessel δεύτερου είδους  p {I ( x) − I ( x)}. Pk = 1 + 1 + 1 + 2 3 + 1.

16. ( x / 2) 2 k + n (3n + 2k )p cos G 1 4 k ! ( n + k + ) k =0 ∞ Bern ( x) = ∑ ( x / 2) 2 k + n (3n + 2k )p sin 4 k = 0 k ! G ( n + k + 1) ∞ Bei n ( x) = ∑ Για n = 0 είναι Ber ( x) = Ber0 ( x) = 1 − ( x / 2) 4 ( x / 2) 8 + − 2!2 4!4 Bei( x) = Bei 0 ( x) = ( x / 2) 2 − ( x / 2)6 ( x / 2)10 + − 3!2 5!2 .5 Συναρτήσεις Ber και Bei. … προκύπτουν από τον ορισµό και τις Ι1/2(x). …. Ker και Kei Συναρτήσεις Ber και Bei Η γενική λύση της διαφορικής εξίσωσης x2y'' + xy' − (ix2 + n2)y = 0 n ≥ 0. I3/2(x).8 SECTION Για κάθε n είναι K n +1 ( x) = K n −1 ( x) + 2n K n ( x) x Kn'(x) = ![Kn−1(x) + Kn+1(x)] xKn'(x) = −xKn−1(x) − nKn(x) xKn'(x) = nKn(x) − xKn+1(x) d {x n K ( x)} = − x n K ( x) n n −1 dx d {x − n K ( x)} = x − n K ( x) n n +1 dx } Αναδροµικές σχέσεις Τα K1/2(x). i = −1 y = c1{Bern(x) + iBein(x)} + c2{Kern(x) + iKein(x)} είναι Οι συναρτήσεις Bern(x) και Bein(x) είναι αντίστοιχα το πραγµατικό και φανταστικό µέρος της Jn(xe3πi/4) και αναφέρονται συχνά ως συναρτήσεις Kelvin. K3/2(x).

5772156… είναι η σταθερή του Euler και P0 = 0.9 SECTION 30 Bein(x) Bern(x) 20 10 20 2 10 2 4 6 8 10 x –10 4 6 x 8 10 –10 –20 –30 Σχ. 2.n=2 .… .n=1 . Kern ( x) = −{ln( x / 2) + g}Bern ( x) + 1 pBei n ( x) 4 n −1 +1 ∑ 2 k =0 (3n + 2k )p (n − k − 1)!( x / 2) 2 k − n cos k! 4 ∞ ( x / 2) n + 2 k (3n + 2k )p ( Pk + Pn + k ) cos +1 ∑ 2 k =0 k !(n + k )! 4 Kei n ( x) = −{ln( x / 2) + g}Bei n ( x) − 1 pBern ( x) 4 n −1 −1 ∑ 2 k =0 (n − k − 1)!( x / 2) 2 k − n (3n + 2k )p sin k! 4 ∞ ( x / 2) n + 2 k (3n + 2k )p ( Pk + Pn + k )sin +1 ∑ 4 2 k =0 k !(n + k )! όπου γ = . n = 0 .n=3 Συναρτήσεις Ker και Kei Οι συναρτήσεις Kern(x) και Kein(x) είναι αντίστοιχα το πραγµατικό και το φανταστικό µέρος του e−nπi/2Kn(xeπi/4). 16-3: Bern(x). k k = 1. Pk = 1 + 1 + 1 + 2 3 + 1. Bein(x).

1 –0.n=2 5 7 6 . τρίτου και τέταρτου είδους ορίζονται αντίστοιχα µε τις σχέσεις jk ( x) = hk (1) ( x) = p J ( x) 2 x k +! nk ( x) = p H (1) ( x) 2 x k +! hk ( 2 ) ( x) = p Y ( x) 2 x k +! p H ( 2) ( x) 2 x k +! και ικανοποιούν τη διαφορική εξίσωση x 2y'' + 2xy' + [x2 − k(k+ 1)] y = 0 Για ακέραιο k οι σφαιρικές συναρτήσεις Bessel είναι στοιχειώδεις συναρτήσεις: .n=3 Για n = 0 είναι Ker ( x) = Ker 0 ( x) = −{ln( x / 2) + g}Ber ( x) + p Bei( x) 4 +1 − ( ) ( ) ( x / 2) 4 ( x / 2) 8 1+ 1 + 1 + 1 − 1+ 1 + 2 2 3 4 2 4 !2 2! Kei( x) = Kei 0 ( x) = −{ln( x / 2) + g}Bei( x) − p Ber ( x) 4 + ( x / 2) 2 − ( ) ( x / 2) 6 1+ 1 + 1 + 2 2 3 3! 16.1 0.10 SECTION 0.6 Σφαιρικές Συναρτήσεις Bessel Οι σφαιρικές συναρτήσεις Bessel πρώτου. δεύτερου.1 Σχ. 16-4: Kern(x).05 1 2 3 4 5 6 7 x x 0 1 –0.05 –0.n=1 3 4 .1 Kern(x) 0.05 –0. n = 0 2 .05 0 Kein(x) 0. Kein(x).

6 ∆ιάφορες Εκφράσεις των Συναρτήσεων Bessel Ασυµπτωτικές εκφράσεις ( ) για µεγάλο x ( ) για µεγάλο x J n ( x) ∼ 2 cos x − np − p px 2 4 Yn ( x) ∼ 2 sin x − np − p px 2 4 J n ( x) ∼ 1 ex 2 2pn n Yn ( x) ∼ − 2 ex px 2n ( ) x I n ( x) ∼ e 2px ( ) n −n −x K n ( x) ∼ e 2px για µεγάλο n για µεγάλο n για µεγάλο x για µεγάλο x Για µεγάλο x (ή n) σηµαίνει ότι ο λόγος του αριστερού µέλους προς το δεξιό µέλος τείνει στο 1. Εκφράσεις µε ολοκληρώµατα J 0 ( x) = 1 p J n ( x) = 1 p ∫ p ∫ p 0 0 cos( x sin u ) d u cos(nu − x sin u ) d u . n = ακέραιος .11 SECTION j0 ( x) = sin x x (1) h 0 ( x) = − n0 ( x) = − cos x x ie ix x ( ) h 02 ( x) = j1 ( x) = sin2 x − cos x x x ( ) h 11 ( x) = − ie −ix x n1 ( x) = − cos2 x − sin x x x ( ) e ix 1+ i x x ( ) h 12 ( x ) = − ( ) e −ix 1− i x x 16. όταν το x (ή το n) τείνει στο άπειρο.

όπου c1 και c2 σταθερές. ∫ xJ ( x)dx = xJ ( x) 0 1 ∫ x J ( x)dx = x J ( x) + xJ ( x) − ∫ J ( x)dx 2 ∫x 2 0 m 1 0 0 ∫ J 0 ( x)dx = x m J1 ( x) + (m − 1) x m −1 J 0 ( x) − (m − 1) 2 x m − 2 J 0 ( x)dx ∫ J 0 ( x) J ( x) dx = J1 ( x) − 0 − J 0 ( x)dx 2 x x ∫ J 0 ( x) J 0 ( x) J1 ( x ) 1 dx = − − xm (m − 1) 2 x m − 2 (m − 1) x m −1 (m − 1) 2 ∫ ∫ J ( x)dx = − J ( x) 1 0 ∫ xJ ( x)dx = − xJ ( x) + ∫ J ( x)dx 1 ∫x ∫ m 0 0 ∫ J1 ( x)dx = − x m J 0 ( x) + x m −1 J 0 ( x)dx J1 ( x ) dx = − J1 ( x) + J 0 ( x)dx x ∫ J 0 ( x) ∫x m−2 dx . cos( x cosh u ) du cosh( x sin u ) d u = 1 2p ∫ 2p 0 e x sin u d u 16.7 Ολοκληρώµατα µε Συναρτήσεις Bessel Αόριστα ολοκληρώµατα Οι παρακάτω σχέσεις ισχύουν και αν το Jn(x) αντικατασταθεί µε Yn(x) ή γενικότερα µε c1 Jn(x) + c2Yn(x).12 SECTION J n ( x) = xn 2 ( pG n + 1 2 n Y0 ( x) = − 2 p ∫ I 0 ( x) = 1 p p ∞ 0 ∫ 0 )∫ p 0 n>−1 2 cos( x sin u ) cos 2 n u d u .

2. b n > −1 J n (bx) dx = 1 .13 SECTION J1 ( x ) J ( x) dx = − 1 m −1 + 1 m m x mx ∫ ∫x J n ∫x ∫x −n m n −1 ∫ J 0 ( x) dx x m −1 ( x)dx = x n J n ( x) J n +1 ( x)dx = − x − n J n ( x) ∫ J n ( x)dx = − x m J n −1 ( x) + (m + n − 1) x m −1 J n −1 ( x)dx ∫ xJ (ax) J ( bx)dx = n n x{aJ n ( bx) J n′ (ax) − bJ n (ax) J n′ ( bx)} b 2 − a2 ( ) x x n ∫ xJ (ax)dx = 2 {J ′ (ax)} + 2 (1 − a x ){J (ax)} ∫ 2 2 2 xJ n2 (ax)dx = x {J n′ (ax)}2 + x 1 − n2 2 {J n (ax)}2 2 2 a x 2 n 2 2 n 2 2 2 2 n Ορισµένα ολοκληρώµατα ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 e − ax J 0 (bx)dx = e − ax J n (bx)dx = 1 a + b2 2 ( a 2 + b2 − a)n . x n n = 1. 3.… e − ax J 0 (b x )dx = e −b2 / 4 a a n > −1 2 . bn a 2 + b2 1   2 cos axJ 0 (bx)dx =  a + b 2  0 a>b a<b J n (bx)dx = 1 .

Γενικότερα. … είναι οι θετικές ρίζες της εξίσωσης Jn(x) = 0 µε n > −1. λ3.14 ∫ 1 0 SECTION xJ n (ax) J n ( bx)dx = 1 ∫ xJ 0 2 n (ax)dx = 1 {J n′ (a )}2 + 1 (1 − n 2 / a 2 ){J n (a )}2 2 2 bJ 0 (a ) I 0′ ( b ) − aJ 0′ (a) I 0 ( b ) a2 + b 2 1 ∫ xJ (ax) I ( bx)dx = 0 0 aJ n ( b ) J n′ (a) − bJ n (a) J n′ ( b ) b 2 − a2 0 16. Με ρίζες της Jn(x) = 0 Αν λ1. λ2. τότε 1 ∫ J (l 0 n k x) J n ( l m x) x dx = ! [ J n′ ( l k )] 2 dkm Συνεπώς. αν λk . 1] µε συνάρτηση βάρους x. λm είναι δύο ρίζες της εξίσωσης a Jn(x) + bx Jn'(x) = 0 όπου a και b σταθερές (όχι και οι δύο µηδέν).8 Αναπτύγµατα σε Σειρά Συναρτήσεων Bessel Ορθογωνιότητα Αν λk. τότε f (x) = A1 Jn(λ1 x) + A2 Jn(λ2 x) + A3 Jn(λ3 x) + … όπου Ak = 2 J ( lk ) 2 n +1 1 ∫ x f ( x) J ( l x)dx 0 n k . οι συναρτήσεις Bessel είναι ορθογώνιες στο διάστηµα [0. λm είναι δύο ρίζες της εξίσωσης Jn(x) = 0. τότε 2     J k ( l k x) J m ( l m x) x dx = 1 [ J k ′ ( l k )] 2 + 1 − n 2  [ J k ( l k )]2  dkm 2 0  lk   ∫ 1 Ανάπτυγµα σε σειρά Υποθέτουµε ότι οι f (x) και f '(x) είναι τµηµατικά συνεχείς και ότι η f (x) ορίζεται ίση µε ! [ f (x + 0) + f (x − 0)] στα σηµεία ασυνέχειας.

n = 0.15 SECTION Με ρίζες της aJn(x) + xJn'(x) = 0 Αν λ1. n 0 k k = 1. f0(x) = A0xn. Για a = −n. ± 1. Για a < −n. . 2. f0(x) = 0. A0 = 2(n + 1) 1 ∫x 0 n +1 f ( x) dx . τότε το ανάπτυγµα της f (x) έχει τη γενική µορφή f (x) = f (x) + A J (λ x) + A J (λ x) + A J (λ x) + … 0 1 n 1 2 n 2 3 n 3 όπου Ak = 2 J ( l k ) − J n −1 ( l k ) J n +1 ( l k ) 2 n 1 ∫ x f ( x) J ( l x) dx. … είναι οι θετικές ρίζες της a Jn(x) + xJn'(x) = 0 µε n > −1 και a αυθαίρετη σταθερή. I ( l 0) + I n −1 ( l 0) I n +1 ( l 0) 0 όπου ±iλ0 οι δύο επιπλέον φανταστικές ρίζες που υπάρχουν στην περίπτωση αυτή. f0(x) = A0In(λ0x). ∆ιάφορα αναπτύγµατα cos(x sinθ) = J0(x) + 2J2(x)cos2θ + 2J4(x) cos 4θ + … + 2 J2k(x)cos (2kθ) + … sin(x sin θ) = 2J1(x)sinθ + 2J3(x)sin3θ + 2 J5(x) sin 5θ + … + 2J2k+1(x)sin[(2k + 1)θ] + … J n ( x + y) = ∞ ∑ k =−∞ J k ( x) J n − k ( y ). 1 2 x f ( x) I n ( l0 x) dx .… και η f0(x) ορίζεται ως εξής: Για a > −n. λ3.… [αθροιστικός τύπος για τις συναρτήσεις Bessel] 1 = J0(x) + 2J2(x) + 2J4(x) + … + 2J2k(x) + … x = 2{J1(x) + 3J3(x) + 5J5(x) + … + (2k + 1) J2k+1(x) + …} x2 = 2{4 J2(x) + 16J4(x) + 36J6(x) + … + (2k)2J2k(x) + …} (n + 2k )(n + k − 1)! J n + 2 k ( x) k! k =0 ∞ x n = 2n ∑ . ± 2. λ2. A 0 = 2 n ∫ Τα προηγούµενα µπορούν να επεκταθούν σε σειρές συναρτήσεων Bessel δεύτερου είδους.

J n′ ( x) J − n ( x) − J −′ n ( x) J n ( x) = 2 sin np px J n ( x) J − n +1 ( x) + J − n ( x) J n −1 ( x) = 2 sin np px J n +1 ( x)Yn ( x) − J n ( x)Yn +1 ( x) = 1 x sinx = 2{J1(x) − J3(x) + J5(x) − … + (−1)kJ2k+1(x) + …} cosx = J0(x) + 2{−J2(x) + J4(x) − J6(x) + …+ (−1)kJ2k(x) + …} 1 = I0(x) − 2I2(x) + 2I4(x) − 2I6(x) + … e x = I0(x) + 2I1(x) + 2I2(x) + 2I3(x) + … + 2Ik(x) + … e xcos θ = I0(x) + 2I1(x)cos θ + 2I2(x)cos2θ + … + 2Ik(x)cos(kθ) + … sinhx = 2{I1(x) + I3(x) + I5(x) + …} coshx = I0(x) + 2{I2(x) + I4(x) + I6(x) + …} .16 SECTION xJ1(x) = 4 J2(x) − 8J4(x) + 12J6(x) − … 1 = J02(x) + 2J12(x) + 2J22(x) + 2J32(x) + … Jn''(x) = #Jn−2(x) − !Jn(x) + #Jn+2(x) Jn'''(x) = 'Jn−3(x) − 1Jn−1(x) + 1Jn+1(x) − 'Jn+3(x)} Οι δύο προηγούµενοι τύποι µπορούν να γενικευθούν.

… .… n = 1. Η γενική λύση της διαφορικής εξίσωσης του Legendre είναι y = c1Un(x) + c2Vn(x) όπου U n ( x) = 1 − Vn ( x) = x − n(n + 1) 2 n(n − 2)(n + 1)(n + 3) 4 x + x − 2! 4! (n − 1)(n + 2) 3 (n − 1)(n − 3)(n + 2)(n + 4) 5 x + x − 3! 5! και c1. 2. 4… n = 1. Με n = 0. Pn ( x) =  Vn ( x) / Vn (1).… n = 0. 3. 5. Στα παρακάτω περιοριζόµαστε σε µη αρνητικό ακέραιο n. n!  2  n = 0. n = 0. …. 4. Qn ( x) =  −Vn (1)U n ( x). 2. µια από αυτές τις σειρές περατούται και δίνει ένα πολυώνυµο Legendre U n ( x) / U n (1). U n (1) = Vn (1) = () (−1) n / 2 2n  n  2 n! 2 ! . 2.… n = 1. 5. 4. c2 αυθαίρετες σταθερές. 3.1 Ορισµοί Οι συναρτήσεις που ικανοποιούν τη διαφορική εξίσωση Legendre (1 − x2)y''− 2xy' + n(n + 1)y = 0 καλούνται συναρτήσεις Legendre τάξης n. Οι σειρές αυτές συγκλίνουν για −1 < x < 1. 1. 2.  ( ) (−1)( n −1) / 2 2n −1  n − 1  2 ! .1 SECTION 17 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ LEGENDRE 17. 5. 3.… Η άλλη σειρά έχει άπειρους όρους και πολλαπλασιασµένη επί µια κατάλληλη σταθερή δίνει τη συνάρτηση Legendre δεύτερου είδους και τάξης n U n (1)Vn ( x).

2 Πολυώνυµα Legendre Τα πολυώνυµα Legendre δίνονται από τον τύπο του Rodrigues n Pn ( x) = n1 d n ( x 2 − 1) n 2 n ! dx P0(x) = 1 1 P1(x) = x 0.5 –0. 17-1 P5(x) = '(63x5 − 70x3 + 15x) 1 P6(x) = 16 (231x6 − 315x4 + 105x2 −5) 1 P7(x) = 16 (429x7 − 693x5 + 315x3 − 35x) 1 P8(x) = 128 (6435x8 − 12012x6 + 6930x4 − 1260x2 + 35) Με x = cosθ παίρνουµε P0(cosθ) = 1 P2(cosθ) = #(1 + 3cos2θ) P1(cosθ) = cosθ P3(cosθ) = '(3cosθ + 5cos3θ) 1 P4(cosθ) = 64 (9 + 20cos2θ + 35cos4θ) 1 P5(cosθ) = 128 (30cosθ + 35cos3θ + 63cos5θ) 1 P6(cosθ) = 512 (50 + 105cos2θ + 126cos4θ + 231cos6θ) 1 P7(cosθ) = 1024 (175cos θ + 189cos 3θ + 231cos 5θ + 429 cos 7θ) 1 1 P8(cosθ) = 16384 (1225 + 2520cos2θ + 2772cos 4θ + 3432 cos 6θ + 6435 cos 8θ) .2 SECTION 17.5 –1 0.5 P2(x) = !(3x2 − 1) P3(x) = !(5x3 − 3x) Pn(x) x –0.5 P4(x) = '(35x4 − 30x2 + 3) –1 n 0 1 2 3 4 5 Σχ.

δηλαδή κάθε τµηµατικά λεία συνάρτηση f (x) στο διάστηµα −1 < x < 1 µπορεί να αναπτυχθεί σε σειρά πολυωνύµων Legendre στη µορφή f (x) = A P (x) + A P (x) + A P (x) + … 0 0 Ak = 2k + 1 2 1 1 ∫ 1 −1 2 2 f ( x) Pk ( x)dx Στα σηµεία ασυνέχειας η σειρά δίνει το άθροισµα ! [ f (x + 0) + f (x − 0)]. Ιδιότητες Pn(1) = 1 Pn(−1) = (−1)n 0.  Pn (0) =  (n − 1) n / 2 1⋅ 3 ⋅ 5 .3 SECTION Γεννήτρια συνάρτηση ∞ 1 = ∑ Pn ( x)t n 1 − 2tx + t 2 n =0 |t | < 1 Αναδροµικές σχέσεις (n + 1)Pn+1(x) − (2n + 1)xPn(x) + nPn−1(x) = 0 P'n+1(x) − xPn'(x) = (n + 1)Pn(x) xP'n (x) − P'n−1 (x) = nPn(x) P'n+1 (x) − P'n−1 (x) = (2n+1)Pn(x) (x2 − )Pn'(x) = nxPn(x) − nPn−1(x) Ορθογωνιότητα m≠n  0. καλούνται ορθογώνια στο −1 ≤ x ≤ 1. Αναπτύγµατα σε σειρά πολυωνύµων Legendre Τα πολυώνυµα Legendre συνιστούν πλήρη οµάδα συναρτήσεων.  Pm ( x) Pn ( x)dx =  2 −1  2n + 1 ∫ 1 m=n Επειδή τα Pm(x) και Pn(x) ικανοποιούν την προηγούµενη σχέση για m ≠ n. (−1) 2⋅4⋅6 n Pn(−x) = (−1)nPn(x) n περιττός n άρτιος .

Η εξίσωση Pn(x) = 0 έχει ακριβώς n πραγµατικές ρίζες. 1.5 n 0 1 2 3 4 5 Σχ.4 SECTION Pn ( x) = 1 p ∫ ∫ p 0 Pn ( x) dx = |Pn(x)| ≤ 1 Pn ( x) = ( x + x 2 − 1 cos f) n d f Pn +1 ( x) − Pn −1 ( x) 2n + 1 στο −1 ≤ x ≤ 1 ( z 2 − 1) n dz 2n +1 pi C ( z − x) n +1 1 ∫ [ολοκλήρωµα του Schläfli] όπου C είναι µια απλή κλειστή καµπύλη στο µιγαδικό επίπεδο z και x ένα εσωτερικό σηµείο. Η σχέση αυτή ισχύει γενικά και για µη ακέραιο n.3 Συναρτήσεις Legendre ∆εύτερου Είδους Οι συναρτήσεις Legendre δεύτερου είδους Qn(x) ορίζονται ως οι λύσεις της διαφορικής εξίσωσης του Legendre που αποκλίνουν στα άκρα του διαστήµατος −1 < x < 1 και ικανοποιούν τη συνθήκη συµµετρίας Qn(−x) = (−1)n+1Qn(x) 1. n + 1. όλες στο διάστηµα (0.5 –1 x 0. 1 − x = n2 n ! 2 x n F − n . 12 2 2 2 2 2 (n !) x ) όπου F η υπεργεωµετρική συνάρτηση.5 –0.5 1 –0. Στην περίπτωση αυτή η Pn(x) έχει ανώµαλα σηµεία στα x = −1 και x = ∞. 1 − n . όπως φαίνεται και από τις πρώτες συναρτήσεις που είναι ( ) Q0 ( x) = 1 ln 1 + x 2 1− x ( ) Q1 ( x) = x ln 1 + x − 1 2 1− x ( ) 2 Q2 ( x) = 3 x − 1 ln 1 + x − 3 x 4 1− x 2 Qn(x) 1 0. οπότε δίνει τη συνάρτηση Legendre πρώτου είδους. 1 − n. 17. 1).5 Η απόκλιση είναι λογαριθµική. ) ( ( Pn ( x) = F − n.5 –1 –1. 17-2 .

Οι συναρτήσεις Qn(x) ικανοποιούν τις ίδιες αναδροµικές σχέσεις µε τα πολυώνυµα Legendre (Ενότητα 17. 12 2 2 2 x ) όπου F η υπεργεωµετρική συνάρτηση.2). 2n + 3 . −n ≤ m ≤ n και −1 < x < 1. n + 1 . Η γενική λύση της διαφορικής εξίσωσης του Legendre µπορεί να γραφεί y = APn(x) + BQn(x) Η ορίζουσα του Wronski είναι W{Pn(x).4 Προσαρτηµένες Συναρτήσεις Legendre Οι συναρτήσεις που ικανοποιούν την προσαρτηµένη διαφορική εξίσωση του Legendre 2 (1 − x 2 ) y ′′ − 2 xy ′ +  n(n + 1) − m 2  y = 0  1 − x  καλούνται προσαρτηµένες συναρτήσεις Legendre. Qn(x)} = −(1−x2)−1 17. . Η σχέση αυτή ισχύει γενικά και για µη ακέραιο n. Στα επόµενα περιοριζόµαστε στην περίπτωση όπου τα m.5 SECTION ( ) 3 2 Q3 ( x) = 5 x − 3 x ln 1 + x − 5 x + 2 4 1− x 2 3 ( ) Q ( x) = 63 x − 70 x + 15 x ln ( 1 + x ) − 63 x 16 1− x 8 4 2 3 Q4 ( x) = 35 x − 30 x + 3 ln 1 + x − 35 x + 55 x 16 1− x 8 24 5 3 5 4 2 + 49 x − 8 8 15 Γενικά είναι Qn ( x) = 1 Pn ( x) ln 1 + x − 2n − 1 Pn −1 ( x) − 2n − 5 Pn −3 ( x) − 2n − 9 Pn −5 ( x) − 2 1 − x 1⋅ n 3(n − 1) 5(n − 2) Qn ( x) = G (n + 1) G ( 12 ) 2n +1 G (n + 32 ) ( x − n −1 F n + 2 . n είναι ακέραιοι αριθµοί µε n ≥ 0. οπότε η Qn(x) έχει ανώµαλα σηµεία στα x = ±1 και x = ∞.

Γενικά είναι Pn− m ( x) = (−1) m (n − m)! m P ( x) (n + m)! n Επίσης ορίζουµε Pnm(x) = 0 για m < −n ή m > n. Προσαρτηµένες συναρτήσεις Legendre πρώτου είδους Οι προσαρτηµένες συναρτήσεις Legendre πρώτου είδους ορίζονται από τα πολυώνυµα Legendre µε τη σχέση m (1 − x 2 ) m / 2 d m + n 2 Pnm ( x) = (1 − x 2 ) m / 2 d m Pn ( x) = ( x − 1) n dx 2n n ! dx m + n όπου Pn(x) είναι τα πολυώνυµα Legendre.6 SECTION Η γενική λύση της προσαρτηµένης διαφορικής εξίσωσης του Legendre είναι y = c1 Pnm(x) + c2 Qnm(x) όπου Pnm(x) και Qnm(x) είναι οι προσαρτηµένες συναρτήσεις Legendre πρώτου και δεύτερου είδους αντίστοιχα. Για τις τιµές των Pnm(x) έχουµε Pnm(−x) = (−1)n+mPnm(x) και Pnm(±1) = 0 για m ≠ 0 Οι πρώτες συναρτήσεις είναι Pn0(x) = Pn(x) για κάθε n n=1 P11(x) = (1 − x2)1/2 = sinθ n=2 P21(x) = 3x(1 − x2)1/2 = 32 sin2θ P22(x) = 3(1 − x2) = 32 (1 − cos2θ) n=3 P31(x) = 32 (5x2 − 1)(1 − x2)1/2 = 1 (sin θ + 5 sin 3θ) P32(x) = 15x(1 − x2) = 15 (cosθ − cos 3θ) 4 15 P33(x) = 15(1 − x2)3/2 = 4 (3sin θ − sin 3θ) n=4 5 (2 sin 2θ + 7 cos 4θ) P41(x) = 52 (7x3 − 3x)(1 − x2)1/2 = 16 . Ας σηµειωθεί ότι το δεξιό µέλος της προηγούµενης σχέσης έχει νόηµα και για αρνητικό m µε −n ≤ m ≤ n.

m + n + 1. m + 1.7 SECTION 15 2 2 P42(x) = 15 2 (7x − 1)(1 − x ) = 16 (3 + 4 cos 2θ − cos 4θ) P43(x) = 105x(1 − x2)3/2 = 105 8 (2sin 2θ − sin 4θ) 105 P44(x) = 105(1 − x2)2 = 8 (3 − 4 cos 2θ + cos 4θ) Γεννήτρια συνάρτηση ∞ (2m)!(1 − x 2 ) m / 2 t m = ∑ Pnm ( x)t n 2 m +1 / 2 2 m!(1 − 2tx + t ) n=m m Αναδροµικές σχέσεις (n − m + 1)Pn+1m(x) − (2n+1)xPnm(x) + (n + m)Pn−1m(x) = 0 (1 − x2)1/2Pnm+2(x) − 2(m + 1)xPnm+1(x) + (n − m)(n + m +1)Pnm(x) = 0 (1 − x2)Pnm '(x) − (n + 1)xPnm(x) + (n − m +1)Pn+1m(x) = 0 (' = d/dx) Ορθογωνιότητα Οι συναρτήσεις Pnm(x) και Plm(x) είναι ορθογώνιες µε συνάρτηση βάρους 1: ∫ 1 Pnm ( x) Pl m ( x) dx = −1 2 (n + m)! d 2n + 1 (n − m)! nl Οι συναρτήσεις Pnk(x) και Pnm(x) είναι ορθογώνιες µε συνάρτηση βάρους (1 − x2)−1: (n + m)! Pnk ( x) Pnm ( x) dx = 1 d m (n − m)! k m −1 ∫ 1 Αναπτύγµατα σε σειρά f (x) = AmPmm(x) + Am+1Pm+1m(x) + Am+2Pm+2m(x) + … (k − m)! Ak = 2k + 1 2 (k + m)! ∫ 1 −1 f ( x) Pkm ( x)dx Σχέση µε υπεργεωµετρικές συναρτήσεις ( (n + m)! Pn m ( x) = 1m F m − n. 1 − x 2 ( n − m )! m ! 2 ) .

φ). ενώ οι Pnm(x) είναι πεπερασµένες για x = ±1. η εξίσωση του Helmholtz και η εξίσωση του Schrödinger. φ) η διαφορική εξίσωση ( ) 1 ∂ sin u ∂Y + 1 ∂ 2Y + n(n + 1)Y = 0 ∂u sin u ∂u sin 2 u ∂f 2 Περαιτέρω χωρισµός των µεταβλητών µε την αντικατάσταση Y(θ. Οι συναρτήσεις Qnm(x) ικανοποιούν τις ίδιες αναδροµικές σχέσεις µε τις Pnm(x). Συνεπώς. αν δεχθούµε ότι η λύση γράφεται ως άθροισµα συναρτήσεων της µορφής R(r)Y(θ. προκύπτει για την Y(θ. Για την Θ(θ) παίρνουµε µια Σ∆Ε η οποία µε την αντικατάσταση x = cosθ. 17. θ. Ο σταθερός συντελεστής έχει επιλεγεί έτσι ώστε να είναι (ο αστερίσκος σηµαίνει το συζυγή µιγαδικό) . φ) = Θ(θ)Φ(φ) δίνει για την Φ(φ) τη Σ∆Ε d 2F + m 2F = 0 d f2 µε λύσεις Φ = e±imφ. φ.8 SECTION Προσαρτηµένες συναρτήσεις Legendre δεύτερου είδους Οι προσαρτηµένες συναρτήσεις Legendre δεύτερου είδους ορίζονται από τις συναρτήσεις Legendre δεύτερου είδους µε τη σχέση m Qnm ( x) = (1 − x 2 ) m / 2 d m Qn ( x) dx Οι συναρτήσεις αυτές απειρίζονται για x = ±1. −n ≤ m ≤ n. f) = (−1) m 2n + 1 4p (n + m)! n που καλούνται σφαιρικές αρµονικές.4 Σφαιρικές Αρµονικές ∆ιάφορα προβλήµατα φυσικής σε τρισδιάστατο Ευκλείδειο χώρο καταλήγουν στο µαθηµατικό πρόβληµα επίλυσης µιας διαφορικής εξίσωσης µε µερικές παραγώγους. όπως είναι η εξίσωση του Laplace. Ακολουθώντας τη µέθοδο χωρισµού των µεταβλητών σε σφαιρικές συντεταγµένες r. Οι συνοριακές και άλλες φυσικές συνθήκες επιβάλουν να είναι ακέραιοι οι n και m και επιπλέον n ≥ 0. P(x) = Θ(θ) καταλήγει στη διαφορική εξίσωση των προσαρτηµένων πολυωνύµων Legendre (Ενότητα ??). η εξάρτηση της γενικής λύσης από τις γωνίες θ και φ εκφράζεται µε τις συναρτήσεις (n − m)! m P (cos u )eimf Yn m (u .

η οποία δίνεται από τη σχέση cos γ = cosθ1 cosθ2 + sin θ1 sinθ2 cos(φ1 − φ2) Γενικότερα. το θεώρηµα πρόσθεσης σφαιρικών αρµονικών εκφράζεται µε τη σχέση n Pn (cos g) = 4p ∑ Yn m (u1 .9 SECTION 2p ∫ ∫ p f=0 u =0 Yn m *(u . θ. φ2) ορίζουν δύο κατευθύνσεις και µία µεταξύ τους γωνία γ. ∆ύο ζεύγη τιµών (θ1. f)sin u d u d f = dn n ′ dmm ′ Η συνθήκη αυτή καθιστά το σύνολο σφαιρικών αρµονικών ένα ορθογώνιο και µοναδιαίο σύνολο συναρτήσεων. φ1) και (θ2. f)Yn ′m ′ (u . f1)Yn m *(u2 . Οι πρώτες σφαιρικές αρµονικές Ynm(θ. f) Το θεώρηµα πρόσθεσης σφαιρικών αρµονικών Σε σφαιρικές συντεταγµένες (r. φ) είναι n=0 Y0 0 = 1 4p n=1 Y10 = 3 cos u 4p n=2 Y2 0 = 5 3 cos 2 u − 1 4p 2 2 Y2 2 = 5 3 sin 2 u e 2if 96p Y30 = 7 5 cos3 u − 3 cos u 4p 2 2 n=3 ( ) ( Y32 = 1 105 sin 2 u cos u eif 4 2p ) Y11 = − 3 sin u e if 8p Y21 = − 5 3 sin u cos u e if 24p Y31 = − 1 21 sin u ( 5 cos 2 u − 1) eif 4 4p Y33 = − 1 35 sin 3 u e3if 4 4p Για m < 0 οι σφαιρικές αρµονικές προκύπτουν από τη σχέση Yn − m (u . f) = (−1) m Yn m *(u . f2) 2n + 1 m =− n . φ) ένα ζεύγος τιµών των θ και φ ορίζει µία κατεύθυνση στο χώρο.

10 SECTION Ανάπτυγµα συναρτήσεων Κάθε συνάρτηση f (θ. φ). f) n = 0 m =− n όπου (dΩ = sinθ dθ dφ)??? An m = ∫ f (u . f)Y n m* (u . ορισµένη στην επιφάνεια µιας σφαίρας και αρκετά παραγωγίσιµη και συνεχής. µπορεί να αναπτυχθεί σε σειρά σφαιρικών αρµονικών σύµφωνα µε τον τύπο ∞ f (u . f) d V . f) = ∑ n ∑ AnmYnm (u .

….1 SECTION 18 ΟΡΘΟΓΩΝΙΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 18. b) µε συνάρτηση βάρους w(x). Αν {ui}. Αν ∫ b f ( x) g ( x) dx = 0 a τότε οι συναρτήσεις f (x) και g(x) καλούνται ορθογώνιες στο (a. Αν οι συναρτήσεις ui είναι µιγαδικές. διαφορετικές και όχι ταυτοτικά µηδέν. 2. είναι ένα σύνολο πραγµατικών συναρτήσεων τέτοιο ώστε b ∫ u ( x) u ( x) dx = d a i j ij τότε το σύνολο {ui} καλείται ορθογώνιο και κανονικό ή απλά ορθοκανονικό στο διάστηµα (a. εκτός ίσως από ένα πεπερασµένο πλήθος σηµείων. Στην περίπτωση αυτή το σύνολο {[w(x)]1/2ui} είναι ορθοκανονικό. ισχύουν τα ίδια αλλά µε uj* αντί uj στο προηγούµενο ολοκλήρωµα. Πλήρες ορθοκανονικό σύνολο συναρτήσεων ∆εδοµένου ενός ορθοκανονικού συνόλου συναρτήσεων {ui} και µιας τετραγωνικά ολοκληρώσιµης συνάρτησης f (x) (δηλαδή συνάρτησης για την οποία το b ∫a 2 f ( x) dx υπάρχει) υπολογίζουµε τους γενικευµένους συντελεστές Fourier ci = και σχηµατίζουµε το άθροισµα ∫ b a f ( x) ui ( x) dx .1 Ορθογώνια Σύνολα Συναρτήσεων Ορθοκανονικό σύνολο συναρτήσεων Θεωρούµε δύο πραγµατικές συναρτήσεις f (x) και g(x) ορισµένες. Αν το ολοκλήρωµα έχει τη γενικότερη µορφή b ∫ u ( x) u ( x)w( x) dx = d a i j ij τότε το σύνολο {ui} καλείται ορθογώνιο και κανονικό ή απλά ορθοκανονικό στο διάστηµα (a. σε ένα διάστηµα (a. b). i = 1. b). b). Το σύµβολο του Kronecker δij ισούται πάντα µε 0 για i ≠ j και µε 1 για i = j.

Το άθροισµα SM προσεγγίζει τη συνάρτηση f (x) µε µέσο τετραγωνικό σφάλµα Erms =  1 b − a [ f ( x) − S M ( x)]2 dx  a  ∫ b 1/ 2 το οποίο (µε δεδοµένες τις ui και το M) είναι το ελάχιστο δυνατό από οποιαδήποτε άλλη επιλογή των ci.i. 2. Επίσης. αρκούµεθα σε γενικότερες συνθήκες τµηµατικής συνέχειας και παραγωγισιµότητας για την f (x).m. fi+1 )uk ( x) k =1 f ( x) g ( x) dx είναι το εσωτερικό γινόµενο των f (x) και g(x). xi ) i x i +1 ( x) = fi +1( x) − ∑ (uk . γράφουµε το ανάπτυγµα ∞ f ( x) = ∑ ci ui ( x) i =1 εννοώντας µέση σύγκλιση. Στην περίπτωση µέσης σύγκλισης είναι ∫ b a ∞ [ f ( x)]2 dx = ∑ ci 2 [ταυτότητα του Parseval] i =1 Ανάπτυγµα σε σειρά ορθοκανονικών συναρτήσεων Συχνά. 2. . κατασκευάζουµε ένα σύνολο ορθοκανονικών συναρτήσεων {ui} µε τους τύπους (i = 1. όπου ( f . τότε λέµε ότι έχουµε µέση σύγκλιση του SM(x) στην f (x) και γράφουµε l. µε κυριότερη διόρθωση ότι στα σηµεία ασυνέχειας το ανάπτυγµα δίνει την ! [ f (x + 0) +f (x − 0)] αντί της f (x). …) x 1 ( x) = f1( x).SM = f (x). Μέθοδος ορθοκανονικοποίησης των Gram-Schmidt ∆εδοµένου ενός αριθµήσιµου (πεπερασµένου ή άπειρου) συνόλου γραµµικά ανεξάρτητων συναρτήσεων {φi}. ( xi .2 SECTION M S M ( x) = ∑ ci ui ( x) i =1 όπου M ακέραιος θετικός αριθµός. Αν Erms → 0 όταν M → ∞. Αν αυτό συµβαίνει για κάθε συνάρτηση f (x) [τετραγωνικά ολοκληρώσιµη στο (a. b)]. Οι συνθήκες αυτές πληρούνται συνήθως από συναρτήσεις που απαντώνται στις εφαρµογές. …. απλοποιώντας καταχρηστικά το συµβολισµό. τότε το σύνολο {ui} καλείται πλήρες. i =1. οι οποίες είναι ικανές αλλά όχι και αναγκαίες για µέση σύγκλιση. g ) = ∫ b a ui ( x) = x i ( x) .

τη συνάρτηση βάρους w(x). όπου η σταθερή λ προκύπτει από το χωρισµό της Μ∆Ε. ∞) n2 (−1. λύσεις y(x) υπάρχουν µόνο για ορισµένες τιµές της λ. 1) n(n + 2) (−1. Pn(x) 1−x 0 1 1 n(n + 1) (−1. y'(x) στα άκρα x = a. Ο παρακάτω πίνακας δίνει τους συντελεστές της Σ∆Ε p(x). όπως ηµίτονα και συνηµίτονα (που οδηγούν στις σειρές Fourier) και πολυώνυµα (ενδεχοµένως σε συνδυασµό µε άλλες στοιχειώδεις συναρτήσεις). Hn(x) Laguerre. Συνήθως σε κάθε τιµή του λ αντιστοιχεί µία ιδιοσυνάρτηση. b). . Tn(x) (1 − x 2)1/2 0 (1 − x 2)−1/2 (1 − x 2)−1/2 Chebyshev II. Πολυώνυµα * p(x) q(x) r(x) w(x) λ (a. q(x). µαζί µε τις συνοριακές συνθήκες που πρέπει να ικανοποιούν οι y(x) και y'(x) συνήθως στα άκρα του [a. Un(x) (1 − x ) 0 (1 − x ) 2 3/2 x me−x −x 2 1/2 xme−x (1 − x ) 2 1/2 * Όλα είναι πολυώνυµα εκτός από τις Pnm(x) για m περιττό.2 Ορθογώνιες Συναρτήσεις από Σ∆Ε Συχνά ένα φυσικό πρόβληµα οδηγεί σε µια διαφορική εξίσωση µε µερικές παραγώγους (Μ∆Ε) και µετά από χωρισµό των µεταβλητών σε συνήθεις διαφορικές εξισώσεις (Σ∆Ε) της µορφής [p(x)y']' + [q(x) + λ r(x)]y = 0 σε κάποιο διάστηµα (a. r(x). ∞) n (0. Λόγω των συνοριακών και άλλων συνθηκών. Lnm(x) 2 −x xe 2 0 −x e e xm+1e−x 0 Chebyshev I. 1) Προσαρτηµένες Legendre. Ln(x) Προσαρτηµένα Laguerre. 1) 1 − x2 −m 1 − x2 1 1 n(n + 1) (−1. 1) exp(−x 2) 0 exp(−x 2) exp(−x 2) 2n (−∞. τη σταθερή λ και το διάστηµα (a. ∞) n−m (0. q(x). r(x) και οι τιµές των y(x). τότε (α) οι ιδιοτιµές είναι πραγµατικές και (β) οι ιδιοσυναρτήσεις που αντιστοιχούν σε διαφορετικές ιδιοτιµές συνιστούν ένα ορθογώνιο σύνολο συναρτήσεων µε συνάρτηση βάρους r(x). Αυτή η Σ∆Ε. Αν οι p(x). Οι αντίστοιχες λύσεις y(x) καλούνται ιδιοσυναρτήσεις. b).3 SECTION 18. b) Legendre. αλλά µερικές φορές και περισσότερες. Pnm(x) Hermite.??? Ορθογώνια πολυώνυµα από Σ∆Ε Μερικά ορθογώνια σύνολα συναρτήσεων που προκύπτουν από Σ∆Ε περιλαµβάνουν απλές και εύχρηστες συναρτήσεις. συνιστούν ένα σύστηµα Sturm-Liouville. που καλούνται ιδιοτιµές. b]. b). x = b είναι πραγµατικές και r(x) ≥ 0 στο (a.

18-1: n 0 1 2 3 4 5 H6(x) = 64x − 480x + 720x − 120 6 4 2 H7(x) = 128x7 − 1344x5 + 3360x3 − 1680x H8(x) = 256x8 − 3584x6 +13440x4 − 13440x2 + 1680 n n n H n ( x) = 2n x n − 2n −1   x n − 2 + 2n − 2 ⋅ 1 ⋅ 3 ⋅   x n − 4 − 2n −3 ⋅ 1 ⋅ 3 ⋅ 5 ⋅   x n −6 + 2 4 6 Ιδιότητες Αναδροµικές σχέσεις Hn+1(x) = 2xHn(x) − 2nHn−1(x) Hn'(x) = 2nHn−1(x) x 3 . 2.4 SECTION 18. … η διαφορική εξίσωση Hermite y'' − 2xy' + 2ny = 0 ικανοποιείται από τα πολυώνυµα Hermite n 2 2 H n ( x) = (−1) n e x d n (e − x ) dx (τύπoς του Rodrigues) Γεννήτρια συνάρτηση H n ( x )t n n! n =0 ∞ e 2tx −t = ∑ 2 Πρώτα πολυώνυµα Hn(x) H0(x) = 1 100 H1(x) = 2x 50 H2(x) = 4x2 − 2 –3 –2 –1 H3(x) = 8x3 − 12x 1 2 –50 H4(x) = 16x4 − 48x2 + 12 –100 H5(x) = 32x5 − 160x3 + 120x Σχ.3 Πολυώνυµα Hermite Βασικές σχέσεις Για n = 0. 1.

n! H 2 n +1 (0) = 0 H2n(0) = (−1)n2n·1·3·5…(2n−1) x ∫ H n (t ) dt = 0 H n +1 ( x) H n +1 (0) − 2(n + 1) 2(n + 1) d {e − x2 H ( x)} = −e − x2 H ( x) n n +1 dx ∫ x ∫ ∞ ∫ ∞ 0 2 2 e −t H n (t ) dt = H n −1 (0) − e − x H n −1 ( x) −∞ −∞ 2 e − ( x − y ) H n ( x) dx = 2n p y n 2 t n e −t H n ( xt ) dt = p n ! Pn ( x) n n H n ( x + y ) = ∑ n1/ 2   H k ( x 2 ) H n − k ( y 2 ) k =0 2 k  [Αθροιστικός τύπος για τα πολυώνυµα Hermite] H k ( x) H k ( y ) H n +1 ( x) H n ( y ) − H n ( x) H n +1 ( y ) = 2k k ! 2n +1 n !( x − y ) k =0 n ∑ n H n ( x) = 2 p ∫ ∞ −∞ 2 ( x + it ) n e −t dt .5 SECTION Ορθογωνιότητα ∫ ∞ −∞ 2 H m ( x) H n ( x) e − x dx = 2n n ! pdmn Άλλες ιδιότητες H n ( x) = (2 x) n − n(n − 1) n(n − 1)(n − 2)(n − 3) (2 x) n − 2 + (2 x) n − 4 − 1! 2! Hn(−x) = (−1)nHn(x) H 2 n (0) = (−1) n (2n)! .

6 SECTION ∫ ∞ −∞ x n exp[−( x − a ) 2 ] dx = (2i ) − n p H n (ia ) Αναπτύγµατα σε σειρά f (x) = A0 H0(x) + A1 H1(x) + A2 H2(x) + … όπου Ak = 1 k 2 k! p ∫ ∞ −∞ 2 e − x f ( x) H k ( x) dx (−1) k H 2 k +1 ( x) k = 0 ( 2k + 1)! ∞ sin 2 x = e −1 ∑ (−1) k H 2 k ( x) k = 0 ( 2k )! ∞ cos 2 x = e −1 ∑ ∞ 1 H 2 k +1 ( x) k = 0 ( 2k + 1)! sinh 2 x = e ∑ ∞ cosh 2 x = e ∑ k =0 1 H ( x) (2k )! 2 k 18. … η διαφορική εξίσωση του Laguerre xy'' + (1 − x)y' + ny = 0 ικανοποιείται από τα πολυώνυµα Laguerre x n Ln ( x) = e d n (e − x x n ) n ! dx (τύπος του Rodrigues) Γεννήτρια συνάρτηση exp[− xt/(1 − t )] ∞ = ∑ Ln ( x) t n 1− t n =0 .4 Πολυώνυµα Laguerre Βασικές σχέσεις Για n = 0. 1. 2.

18-2 1 L5(x) = 120 (−x5 + 25x4 − 200x3 + 600x2 − 600x + 120) 1 L6(x) = 720 (x6 − 36x5 + 450x4 − 2400x3 + 5400x2 − 4320x + 720) 1 L7(x) = 5040 (−x7 + 49x6 − 882x5 + 7350x4 − 29400x3 + 52920x2 − 35280x + 5040) Ln ( x) = (−1) n n!  n n 2 x n −1 n 2 (n − 1) 2 x n − 2 −  x − 1! + 2!   + (−1) n n !  Ιδιότητες Αναδροµικές σχέσεις (n + 1)Ln+1(x) − (2n + 1 − x)Ln(x) + nLn−1(x) = 0 L'n+1(x) − L'n(x) + Ln (x) = 0 xL'n (x) − nLn(x) + nLn−1(x) = 0 Ορθογωνιότητα ∫ ∞ 0 Άλλες ιδιότητες Ln(0) = 1 ∫ x 0 Ln (t ) dt = Ln ( x) − Ln +1 ( x) e − x Lm ( x) Ln ( x) dx = dmn .7 SECTION Πρώτα πολυώνυµα 4 L0(x) = 1 Ln(x) 3 2 L1(x) = (− x + 1 1 L2(x) = ! (x − 4x + 2) 2 x –1 1 2 3 4 5 –1 % (−x3 + 9x2 − 18x + 6) L3(x) = –2 –3 1 (x4 − 16x3 + 72x2 L4(x) = 24 − 96x + 24) –4 n 0 1 2 3 4 5 Σχ.

p=n n +1 n ∑ Lk ( x) Lk ( y ) = x − y [ Ln ( x) Ln +1 ( y ) − Ln +1 ( x) Ln ( y )] k =0 t k Lk ( x) ∑ k ! = et J 0 (2 xt ) k =0 ∞ Ln ( x) = 1 n! ∫ ∞ 0 u n e x −u J 0 (2 xu ) du Αναπτύγµατα σε σειρά f (x) = A0L0(x) + A1L1(x) + A2L2(x) + … Ak = ∫ ∞ 0 e − x f ( x) Lk ( x) dx 18.5 Προσαρτηµένα Πολυώνυµα Laguerre Βασικές σχέσεις Για m και n µη αρνητικούς ακέραιους η προσαρτηµένη διαφορική εξίσωση του Laguerre xy'' + (m + 1 − x)y' + (n − m)y = 0 ικανοποιείται από τα προσαρτηµένα πολυώνυµα Laguerre x −m n Lmn ( x) = e x d n (e − x x n + m ) n ! dx (τύπος του Rodriques) Είναι m Lnm ( x) = (−1) m d m Ln + m ( x) dx όπου Ln(x) είναι τα πολυώνυµα Laguerre µε Ln0(x) = Ln(x) και Lnm(x) = 0. . αν m > n.8 SECTION ∫ ∞ 0 p<n  0. x p e − x Ln ( x) dx =  (−1) n n !.

1) L2m(x) = ! [x2 − 2(m + 2)x + (m + 2)(m + 1)] –300 n 0 1 2 3 4 5 –400 Σχ. 3) k n 1 ( − ) ( n + m )! (m ≤ n) Lmn ( x) = ∑ xk k = 0 ( n − k )!( k + m)!k ! Ιδιότητες Αναδροµικές σχέσεις (n + 1) Lmn +1 ( x) − (2n + m + 1 − x) Lmn ( x) + (n + m) Lmn −1 ( x) = 0 Lmn ( x) − Lmn −1 ( x) − Lmn −1 ( x) = 0 d Lm ( x) − d Lm ( x) + Lm ( x) = 0 n dx n dx n +1 x d Lmn ( x) − nLmn ( x) + (n + m) Lmn −1 ( x) = 0 dx Ορθογωνιότητα ∫ ∞ 0 x m e − x Lmn ( x) Lmp ( x) dx = (n + m)! dnp n! Άλλες ιδιότητες ∫ ∞ 0 x m +1e − x {Lmn ( x)}2 dx = (2n + m + 1)(n + m)! n! . x –5 Πρώτα πολυώνυµα 5 10 –100 15 20 25 30 –200 L0m(x) = 1 (m = 0) L1m(x) = −x + m + 1 Ln10(x) (m = 0.9 SECTION Γεννήτρια συνάρτηση 400 exp[− xt /(1 − t )] ∞ m = ∑ Ln ( x) t n (1 − t ) m +1 n =0 300 200 100 όπου |t| < 1. 1. 18-3 (m = 0. 2) L3m(x) = −% [x3 − 3(m + 3)x2 + 3(m + 2)(m + 3)x − (m + 1)(m + 2)(m + 3)] (m = 0. 2. 1.

10

SECTION

Αναπτύγµατα σε σειρά
f (x) = A0(m)L0m(x) + A1(m)L1m(x) + A2(m)L2m(x) + …
A (km ) =

k!
(k + m)!

0

e − x x m Lmk ( x) f ( x) dx

18.6 Πολυώνυµα Chebyshev
Βασικές σχέσεις
Για n = 0, 1, 2, … η διαφορική εξίσωση του Chebyshev
(1 − x2)y'' − xy' + n2y = 0
ικανοποιείται από τα πολυώνυµα Chebyshev πρώτου είδους
Tn(x) = cos(n cos−1x)
και τις συναρτήσεις (1 − x2)1/2Un−1(x), όπου
Un(x) = sin(n cos−1x)
είναι τα πολυώνυµα Chebyshev δεύτερου είδους.
Η γενική λύση της διαφορικής εξίσωσης του Chebyshev είναι
c1Tn ( x) + c2 1 − x 2 U n −1 ( x),
y=
−1
c1 + c2 sin x,

n = 1, 2, 3,…
n=0

όπου Un(x) είναι τα πολυώνυµα Chebyshev δεύτερου είδους.
Οι τύποι του Rodrigues που δίνουν τα πολυώνυµα Chebyshev είναι
Tn ( x) =
U n ( x) =

n
(−1) n 2n n !
 (1 − x 2 ) n 
1 − x2 d n 
(2n)!
dx  1 − x 2 

(−1) n 2n (n + 1)! d n
 1 − x 2 (1 − x 2 ) n 
n
(2n + 1)! 1 − x 2 dx 

11

SECTION

18.7 Πολυώνυµα Chebyshev Πρώτου Είδους
Γεννήτρια συνάρτηση
1


1 − xt
=
T ( x) t n

1 − 2 xt + t 2 n =0 n

Tn(x)

0.5

Πρώτα πολυώνυµα

x

T0(x) = 1

–1

–0.5

T1(x) = x
T3(x) = 4x3 − 3x

–1

T4(x) = 8x − 8x + 1
2

3

T6(x) = 32x6 − 48x4 + 18x2 − 1
T7(x) = 64x7 − 112x5 + 56x3 − 7x
[ n / 2]
(n − k − 1)!
Tn ( x) = n ∑ (−1) k
(2 x) n − 2 k
k !(n − 2k )!
2 k =0

Ιδιότητες
Αναδροµικές σχέσεις
Tn+1(x) − 2xTn(x) + Tn−1(x) = 0
(1 − x2)T'n (x) + nxTn(x) − nTn−1(x) = 0
Ορθογωνιότητα


1

−1

−1

Tm ( x)Tn ( x)
1 − x2

dx = 0,

p ,
dx = 
1− x
p / 2,

{Tn ( x)}2
2

n 0 1 2 3 4 5

Σχ. 18-4

T5(x) = 16x − 20x + 5x
5

1

1

–0.5

T2(x) = 2x2 − 1
4

0.5

m≠n
n=0
n = 1, 2,…

Τιµές
Tn(−x) = (−1)nTn(x)
T2n(0) = (−1)n

T2n+1(0) = 0

Tn(1) = 1

Tn(−1) = (−1)n

12

SECTION

Αναπτύγµατα σε σειρά
f (x) = !A0T0(x) + A1T1(x) + A2T2(x) + …
Ak = 2
p

1

f ( x)Tk ( x)

−1

1 − x2

dx

18.8 Πολυώνυµα Chebyshev ∆εύτερου Είδους
∆ιαφορική εξίσωση
Τα πολυώνυµα Un(x) ικανοποιούν τη διαφορική εξίσωση
(1 − x2)y'' − 3xy' + n(n + 2)y = 0
Γεννήτρια συνάρτηση

1
= ∑ U n ( x) t n
2
1 − 2tx + t
n =0

Πρώτα πολυώνυµα
3

U0(x) = 1

Un(x)

2

U1(x) = 2x

1

U2(x) = 4x − 1
2

x
–1

U3(x) = 8x3 − 4x

–0.5

0.5
–1

U4(x) = 16x4 − 12x2 + 1

–2

U5(x) = 32x − 32x + 6x

–3

5

3

U6(x) = 64x6 − 80x4 + 24x2 − 1

[ n / 2]

(n − k )!

∑ (−1)k k !(n − 2k )! (2 x)n −2 k ,

k =0

Ιδιότητες
Αναδροµικές σχέσεις
Un+1(x) − 2xUn(x) + Un−1(x) = 0

n 0 1 2 3 4 5

Σχ. 18-5

U7(x) = 128x7 − 192x5 + 80x3 − 8x
U n ( x) =

1

n ≥1

13

SECTION

(1 − x2)U'n (x) + nxUn(x) − (n +1)Un−1(x) = 0
Ορθογωνιότητα

1

U m ( x)U n ( x) 1 − x 2 dx = p dmn
2

−1

Τιµές
Un(−x) = (−1)nUn(x)
U2n(0) = (−1)n

U2n+1(0) = 0

Un(1) = n + 1

Un(−1) = (−1)n(n + 1)

Αναπτύγµατα σε σειρά
f (x) = A0U0(x) + A1U1(x) + A2U2(x) + …
Ak = 2
p

1

1 − x 2 f ( x)U k ( x)dx

−1

Σχέσεις µεταξύ πολυωνύµων Chebyshev
Tn(x) = Un(x) − xUn−1(x)
(1 − x2)Un(x) = xTn+1(x) − Tn+2(x)
Tn'(x) = nUn−1(x)
U n ( x) = 1
p
Tn ( x) = 1
p

1

Tn +1 (y)d y

−1

(y − x ) 1 − y 2


1

−1

1 − y 2 U n −1 (y)
dy
x−y

1

SECTION

19 ∆ΙΑΦΟΡΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ
19.1 Υπεργεωµετρικές Συναρτήσεις
∆ιαφορικές εξισώσεις
Η υπεργεωµετρική διαφορική εξίσωση (Σ∆Ε του Gauss) είναι
x(1 − x)y'' + {c − (a + b + 1)x}y' − aby = 0
Αν οι c, a – b, και c − a − b δεν είναι ακέραιοι, η γενική λύση για |x| < 1 είναι
y = c1 F(a, b, c; x) + c2 x1−cF(a − c + 1, b − c + 1, 2 − c; x)
όπου F(a, b; c; x) είναι η υπεργεωµετρική συνάρτηση
a (a + 1)b(b + 1) 2 a (a + 1)(a + 2)b(b + 1)(b + 2) 3
x +
x +
F (a, b, c; x) = 1 + a ⋅ b x +
1⋅ c
1 ⋅ 2 ⋅ c(c + 1)
1 ⋅ 2 ⋅ 3 ⋅ c(c + 1)(c + 2)
Με a, b, c πραγµατικές σταθερές, αν η σειρά έχει άπειρους όρους, συγκλίνει
(οµοιόµορφα και απόλυτα) στο διάστηµα −1 < x < 1 (γενικότερα στο µιγαδικό
επίπεδο για |z| < 1, ενώ αποκλίνει για | z | > 1).
Για | x| = 1 (ή | z | = 1), η σύγκλιση εξαρτάται από την ποσότητα s = c − (a + b):
Αν s ≤ −1, η σειρά αποκλίνει. Αν −1 < s ≤ 0, η σειρά συγκλίνει υπό συνθήκες, εκτός
από x = 1. Αν s > 0, η σειρά συγκλίνει απόλυτα.
Η συµπτυγµένη υπεργεωµετρική διαφορική εξίσωση(Σ∆Ε του Kummer)
xy'' + (b − x)y' − ay = 0
προκύπτει από την υπεργεωµετρική διαφορική εξίσωση µε σύµπτυξη δύο ανώµαλων
σηµείων. Η γενική λύση είναι
y = c1 M(a, b; x) + c2 x1−cM(a − b + 1, 2 − b; x)
όπου M(a, b; x) είναι η συµπτυγµένη υπεργεωµετρική συνάρτηση
a (a + 1) x 2 a (a + 1)(a + 2) x3
+
M (a, b; x) = 1 + a x +
+
b 1! b(b + 1) 2! b(b + 1)(b + 2) 3!
που συγκλίνει για κάθε πεπερασµένο x. Συχνά χρησιµοποιούµε τη συνάρτηση του
Whittaker Mκµ(x) = e −x/2x µ+1/2M(µ − κ + !, 2µ + 1; x), που ικανοποιεί τη Σ∆Ε
x 2 y'' + (−#x2 + κx + # − µ2)y = 0

− x 2 = p erf ( x) = p 2x 2x ) (−1) n n ! M − n. x) = Ln(x) ( ) ( (−1) n n ! M − n. 1 − x = 2 (a + 1)(a + 2)(a + 3) (a + n ) Pn( a . 1.2 SECTION Σχέσεις µε άλλες συναρτήσεις Για ορισµένες τιµές των παραµέτρων οι υπεργεωµετρικές συναρτήσεις δίνουν στοιχειώδεις συναρτήσεις. x) = n !m! Lmn ( x) (n + m)! M(−n. 1. 1. m + 1. 1 . 2ix = 2 nn!e J n ( x) x ( ) M 12 . 1 . 1. − x 2 = 1 ln x + 1 + x 2 2 2 2 x ( ) lim F 1. 1 . F(−p. 12 . 32 . 32 . 3 . 1. n. 2 x = 2 nn!e I n ( x) x 2 e −t dt . 32 . sin 2 x) = F(!. 32 . − n. −x) = (1 + x) p F (1. − x) = ( ln(1 + x) x F ( 1 . 2. x 2 = H ( x) (2n)! 2 n ( ) ( n ix M n + 12 . 1 − x = 2 (2a )(2a + 1)(2a + 2) (2a + n − 1) C n( a ) ( x) [Cn(α)(x) είναι τα πολυώνυµα Gegenbauer] ) ( n! F − n. 1 − x = 1 U n ( x) 2 n +1 F n. 2n + 1. x 2 = 1 [(1 + x) −2 a + (1 − x) −2 a ] 2 2 ( ) ) F 12 . − x 2 = tan x 2 2 x F a. !. − n. p. a + 1 . p. x 2 = H ( x) 2(2n + 1)! 2 n +1 ∫ x 0 ) n x M n + 12 . 2n + 1. b ) ( x) [Pn(α. a + b + n + 1. a + 1. 1. a + 12 . x 2 = sin x 2 2 2 x ( ) ( ( n →∞ ) ) F n + 1. 1 − x = Tn ( x) 2 2 ) ( ( ( ) F 1 . sin2 x) = cosx ( 2 ) ( −1 F 1 . 1. m + 1. x 2 = 1 ln 1 + x 2x 1 − x n! F − n. 1 . n + 2a. 3 . b. 1 − x = Pn ( x) 2 ) ( ) F n + 2. x = e x n 2 ) 1 cos x −1 F 1 . 3 . x) = 1 1− x F (1. β )(x) είναι τα πολυώνυµα Jacobi] M (− n. −!. − n. b.

x) = (1 − x) − a F a. c. x) = ab F (a + 1. c. c. −x) M (a. x) dx c F (a. x) = exM(b − a. b. x) = (1 − x)c−a−bF(c − a. c. …. b. b. c − a − b > 0) F(a. b. c. f) = ∫ f 0 du = 1 − k 2 sin 2 u x ∫ dy (1 − y )(1 − k 2 y 2 ) 2 0 όπου φ = amu είναι το πλάτος της u και x = sinφ. b. b + 1. 1) = G (c ) G (c − a − b ) G (c − a ) G (c − b ) (c ≠ 0. −2. Το πλήρες ελλειπτικό ολοκλήρωµα πρώτου είδους είναι K = F ( k . c + 1. Εδώ και παρακάτω υποθέτουµε ότι 0 < k < 1. c − b. b. c − b. c. x) = G (c ) G (b) G (c − b) 1 ∫u b −1 0 (1 − u )c −b −1 (1 − ux) − a du M(a. p / 2) = ∫ p/2 0 du = 1 − k 2 sin 2 u ∫ 1 0 dy (1 − y 2 )(1 − k 2 y 2 ) ( ) k + ( 21⋅⋅34 ) k + ( 21⋅⋅34⋅⋅56 ) k  = p 1 + 1 2 2 2 2 2 4 2 6 +    . c. − x 1− x ) d F (a. x) ( F (a. b>a>0 19. −1. b. b.3 SECTION Ιδιότητες F (a. x) = G (b) G (a ) G (b − a ) 1 ∫e xu 0 u a −1 (1 − u )b − a −1 du .2 Ελλειπτικές Συναρτήσεις Ελειπτικά ολοκληρώµατα Το ελλιπές ελλειπτικό ολοκλήρωµα πρώτου είδους είναι u = F ( k .

p / 2) = ∫ p/2 0 1 − k 2y2 d y 1 − y2 1 1 − k 2 sin 2 u d u = ∫ () k 3 − 1⋅ 3 ⋅ 5 3 2⋅4⋅6  = p 1 − 1 2 2 2 ( ) k 2 − 1⋅ 3 2⋅4 0 ( 2 ) k5 − 2 6    Το ελλιπές ελλειπτικό ολοκλήρωµα τρίτου είδους είναι P ( k . n. f ) = f ∫ 0 du = 2 (1 + n sin u ) 1 − k 2 sin 2 u ∫ x 0 du (1 + ny ) (1 − y 2 )(1 − k 2 y 2 ) 2 Το πλήρες ελλειπτικό ολοκλήρωµα τρίτου είδους είναι P ( k . dn−1x και τις ακόλουθες ns u = 1 sn u sc u = sn u cn u cs u = cn u sn u nc u = 1 cn u sd u = sn u dn u dc u = dn u cn u nd u = 1 dn u cd u = cn u dn u ds u = dn u sn u . p / 2) = ∫ p/2 0 du = 2 (1 + n sin u ) 1 − k 2 sin 2 u 1 ∫ (1 + ny ) 2 0 du (1 − y 2 )(1 − k 2 y 2 ) Ελλειπτικές συναρτήσεις Οι ελλειπτικές συναρτήσεις snu. dnu ορίζονται µε τις σχέσεις snu = x = sinφ = sin(amu) cn u = 1 − x 2 = cos f = cos(am u ) dn u = 1 − k 2 x 2 = 1 − k 2sn 2u Μπορούµε ακόµα να ορίσουµε τις αντίστροφες συναρτήσεις sn−1x. cn−1x. cnu.4 SECTION Το ελλιπές ελλειπτικό ολοκλήρωµα δεύτερου είδους είναι ∫ E ( k . f) = f 0 1 − k 2y2 d y 1 − y2 x ∫ 1 − k 2 sin 2 u d u = 0 Το πλήρες ελλειπτικό ολοκλήρωµα δεύτερου είδους είναι E = E ( k . n .

dn2u − k2cn2u = k' 2 . ∫ dn2u + k2sn2u = 1.5 SECTION Τύποι αθροίσµατος sn (u + y) = sn u cn y dn y + cn u sn y dn u 1 − k 2sn 2u sn 2 y cn (u + y) = cn u cn y − sn u sn y dn u dn y 1 − k 2sn 2u sn 2 y dn (u + y) = dn u dn y − k 2sn u sn y cn u cn y 1 − k 2sn 2u sn 2 y Παράγωγοι d sn u = cn u dn u du d dn u = − k 2sn u cn u du d sn u = −sn u dn u du d sc u = dc u nc u du Σειρές 3 5 7 sn u = u − (1 + k 2 ) u + (1 + 14k 2 + k 4 ) u − (1 + 135k 2 + 135k 4 + k 6 ) u + 3! 5! 7! 3 4 6 cn u = u − (1 + k 2 ) u + (1 + 4k 2 ) u − (1 + 44k 2 + 16k 4 ) u + 3! 4! 6! 2 4 6 dn u = 1 − k 2 u + k 2 (4 + k 2 ) u − k 2 (16 + 44k 2 + k 4 ) u + 2! 4! 6! Σταθερή του Catalan 1 2 1 1 1 ∫ K dk = 2 ∫ ∫ p/2 k =0 u =0 0 d u dk = 12 − 12 + 12 − 5 1 − k sin u 1 3 2 2 = 0.915965594… Αν p/2 du du . Επίσης K= ∫ p/2 sn2u + cn2u = 1. η dnu έχει περιόδους 2K και 4iK'. η cnu έχει περιόδους 4K και 2K + 2iK’. K′ = . όπου k ′ = 1 − k 2 2 2 2 2 0 0 1 − k sin u 1 − k ′ sin u τότε η snu έχει περιόδους 4K και 2iK'.

erf(0) = 0.6 SECTION Τιµές sn0 = 0 cn0 = 1 dn0 = 1 sc 0 = 0 am 0 = 0 Ολοκληρώµατα 1 1 ∫ sn u du = k ln(dn u − k cn u) ∫ dn u du = sin −1 ∫ cn u du = k cos ∫ sc u du = (sn u ) −1 (dn u ) 1 ln(dc u + 1 − k 2 nc u ) 1− k2 1 ∫ cs u du = ln(ns u − ds u) ∫ cd u du = k ln(nd u + k sd u) ∫ dc u du = ln(nc u + sc u) ∫ sd u du = k ∫ ds u du = ln(ns u − cs u) ∫ ns u du = ln(ds u − cs u) ∫ nc u du = 1 ln  dc u + sc u    1− k2  1− k2  ∫ nd u du = 19.3 Άλλες Συναρτήσεις Συνάρτηση σφάλµατος erf ( x) = 2 p ∫ x 0 2 e −u du ( 3 5 7 erf ( x) = 2 x − x + x − x + 3 ⋅ 1! 5 ⋅ 2! 7 ⋅ 3! p ) −x  erf ( x) ∼ 1 − e 1 − 1 2 + 1 ⋅ 23 2 − 1 ⋅ 32⋅ 53 + (2 x ) (2 x ) p x  2x 2 erf(−x) = − erf(x). erf(#09) = 1    −1 sin −1 (k cd u ) 1− k2 1 cos −1 (cd u ) 1− k2 .

Si(0) = 0. )    erfc(#09) = 0 Εκθετικό ολοκλήρωµα Ei ( x) = ∫ ∞ x e −u du u ∫ Ei ( x) = − g − ln x + −x Ei ( x) ∼ ~ e x x 0 1 − e −u du u (1 − 1x! + x2! − x3! + ) 2 3 Ei(#09) = 0 Ηµιτονικό ολοκλήρωµα Si ( x) = ∫ x 0 sin u du u 3 5 7 Si ( x) = x − x + x − x + 1 ⋅ 1! 3 ⋅ 3! 5 ⋅ 5! 7 ⋅ 7 ! ( Si ( x) ∼ p − sin x 1 − 33! + 55! − 2 x x x x Si(−x) = −Si(x).7 SECTION Συµπληρωµατική συνάρτηση σφάλµατος erfc ( x) = 1 − erf ( x) = 2 p ∫ ∞ x 2 e −u du ( 3 5 7 erfc( x) = 1 − 2 x − x + x − x + 3 ⋅ 1! 5 ⋅ 2! 7 ⋅ 3! p −x  erfc( x) ∼ e 1 − 1 2 + 1 ⋅ 23 2 − 1 ⋅ 32⋅ 53 + (2 x ) (2 x ) p x  2x 2 erfc(0) = 1. ) − cosx x (1 − x2! + x4! − ) Si(∞) = π/2 2 4 .

8 SECTION Συνηµιτονικό ολοκλήρωµα Ci ( x) = ∞ ∫ x cos u du u Ci ( x) = − g − ln x + ∫ x 0 1 − cos u du u 2 4 6 8 Ci ( x) = − g − ln x + x − x + x − x + 2 ⋅ 2 ! 4 ⋅ 4 ! 6 ⋅ 6 ! 8 ⋅ 8! ( Ci ( x) ∼ cos x 1 − 33! + 55! − x x x x ) − sinx x (1 − x2! + x4! − ) 2 4 Ci(∞) = 0 Ηµιτονικό ολοκλήρωµα του Fresnel x S ( x) = 2 p S ( x) = 2 x3 − x 7 + x11 − x15 + p 3 ⋅ 1! 7 ⋅ 3! 11 ⋅ 5! 15 ⋅ 7 ! ∫ 0 sin u 2 du ( { ) ( S ( x) ∼ 1 − 1 (cos x 2 ) 1 − 12⋅ 35 + 1 ⋅ 34⋅ 59⋅ 7 − 2 x 2 x 2 x 2p + (sin x 2 ) S(−x) = −S(x). ( 21x S(∞) = ! Συνηµιτονικό ολοκλήρωµα του Fresnel x C ( x) = 2 p C ( x) = 2 x − x5 + x9 − x13 + p 1! 5 ⋅ 2! 9 ⋅ 4! 13 ⋅ 6! ∫ 0 ( cos u 2 du ) 3 ) − 1 ⋅33 ⋅75 + 2 x )} . S(0) = 0.

(2k )! k = 1. eu − 1 x >1 ζ(1 − x) = 21−xπ−xΓ(x)cos(πx/2)ζ(x) z ( 2k ) = 22 k −1 p 2 k Bk . Συνάρτηση ζήτα του Riemann z ( x) = 1x + 1x + 1x + 1 2 3 z ( x) = 1 G ( x) ∫ ∞ 0 u x −1 du . 2.… ( 21x 3 ) − 1 ⋅ 33 ⋅75 + x x )} . C(∞) = ! C(0) = 0.9 SECTION { ( C ( x) ∼ 1 + 1 (sin x 2 ) 1 − 12⋅ 35 + 1 ⋅ 34⋅ 59⋅ 7 − 2 x 2 x 2 x 2p −(cos x 2 ) C(−x) = −C(x). 3.

πίσω στο χώρο t. όλα τα προηγούµενα συνοψίζονται στο εξής: Όλη η πληροφορία που υπάρχει στο χώρο t [δηλ. µε µια δεύτερη ολοκλήρωση. (ii) το ∫−∞ f (t ) dt συγκλίνει και (iii) η f (t) ισούται µε !{f (t + 0) + f (t − 0)} σε κάθε σηµείο ασυνέχειας. στην f (t)] µπορεί µε µια ολοκλήρωση (ως προς u) να µεταφερθεί στο χώρο ω και µετά. . τότε f (t ) = 2 p ∞   ∫ ∫ 0 ∞ 0 f (u )sin vu du  sin vt d v  Αν η f (t) είναι άρτια συνάρτηση [δηλ. f (−t) = f (t)].1 Το Ολοκληρωτικό Θεώρηµα του Fourier Αν (i) οι συναρτήσεις f (t) και f '(t) είναι τµηµατικά συνεχείς σε κάθε πε∞ περασµένο διάστηµα −L < t < L. τότε f (t ) = ∫ ∞ 0 [ A(v) cos vt + B (v)sin vt ] d v όπου  A(v) =     B (v) = 1 p 1 p ∫ ∞ ∫ ∞ f (u ) cos vu du −∞ f (u )sin vu du −∞ ∆ύο άλλες µορφές του θεωρήµατος του Fourier είναι η f (t ) = 1 2p ∞ ∫ ∫ ∞ v =−∞ u =−∞ f (u ) cos v(u − t ) dud v και η f (t ) = 1 2p = 1 2p ∞ e −ivt  −∞  ∫ ∞ ∫ ∫ ∞ −∞ −∞ ∫ ∞ −∞ f (u )e ivu du  d v  f (u )eiv (u −t ) du d v Αν η f (t) είναι περιττή συνάρτηση [δηλ. f (−t) = −f (t)]. τότε f (t ) = 2 p ∞   ∫ ∫ 0 ∞ 0 f (u ) cos vu du  cos vt d v  Ουσιαστικά.1 SECTION 20 ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ FOURIER 20.

τότε µε a και b σταθερές έχουµε F{af (t) + bg(t)} = aF(ω) + bG(ω) Γραµµικότητα F{f (at)} = a F(ω/a) Αλλαγή κλίµακας F{ f (t + a)} = e-iaωF(ω) Μετατόπιση n F{t n f (t )} = (−i ) n d Fn dv Πολλαπλασιασµός επί δύναµη F{f (t)e iat} = F(ω − a) Πολλαπλασιασµός επί eiat -1 Αν lim F{ f (t . F{ f *g} = F{ f}F{g} δηλ. τότε F{f (n)(t)} = (−iω)nF(ω) Το θεώρηµα της συνέλιξης Αν f * g = τότε ∫ ∞ −∞ f (u ) g (t − u ) du είναι η συνέλιξη δύο συναρτήσεων f (t) και g(t). Η σχέση αυτή χρησιµοποιείται και στη µορφή f *g = F−1[F(ω)G(ω)]. Ιδιότητες Αν F(ω) = F{f (t)} και G(ω) = F{g(t)}. η µετασχηµατισµένη της συνέλιξης ισούται µε το γινόµενο των µετασχηµατισµένων. Η f (t) αντιπροσωπεύει την πληροφορία στο χώρο του χρόνου και η F(ω) στο χώρο των συχνοτήτων (συνήθως το t παριστάνει χρόνο και το ω συχνότητα). τότε lim f (t . .2 SECTION 20. Αν επιπλέον (α) υπάρχουν οι παράγωγοι f (r)(t) µέχρι και τάξης n της f (t) για κάθε t και (β) f (r)(t) → 0 για | t| → ∞ και κάθε r < n. a )} = f (t ) όπου η f (t) είναι a →0 a →0 συνεχής.2 Μετασχηµατισµένες Fourier Η µετασχηµατισµένη Fourier της f (t) ορίζεται µε τη σχέση F (v) = F{ f (t )} = 1 2p ∫ ∞ −∞ f (t )e ivt dt Η αντίστροφη µετασχηµατισµένη Fourier της F(ω) ορίζεται µε τη σχέση f (t ) = F −1{F (v)} = 1 2p ∫ ∞ −∞ F (v)e −ivt d v Οι f (t) και F(ω) καλούνται ζεύγος µετασχηµατισµένων Fourier. a )} = F{ f (t )} .

Ειδικότερα ∫ ∞ −∞ ∫ 2 f (t ) dt = ∞ −∞ 2 F (v) d v 20.3 Ηµιτονοειδής και Συνηµιτονοειδής Μετασχηµατισµός Fourier Η ηµιτονοειδής µετασχηµατισµένη Fourier της f (t) είναι ∫ Fs (v) = p2 ∞ 0 f (t )sin vt dt Η αντίστροφη ηµιτονοειδής µετασχηµατισµένη Fourier της Fs (ω) είναι f (t ) = p2 ∫ ∞ 0 Fs (v)sin vt dt Η συνηµιτονοειδής µετασχηµατισµένη Fourier της f (t) είναι ∫ Fc (v) = p2 ∞ 0 f (t ) cos vt dt Η αντίστροφη συνηµιτονοειδής µετασχηµατισµένη Fourier της Fc (ω) f (t ) = p2 ∫ ∞ 0 Fc (v) cos vt d v 20. αλλά η F(ω) µπορεί να χρησιµοποιηθεί σε τυπικούς (όχι αυστηρούς) υπολογισµούς.4 Πίνακας Μετασχηµατισµένων Fourier Στα επόµενα δίνονται σε κάθε περίπτωση (α) η (πραγµατική) συνάρτηση f (t) και (β) η αντίστοιχη µετασχηµατισµένη Fourier F(ω) [ή Fs (ω) ή Fc (ω)]. ∞ Για µερικές f (t) το ∫−∞ f (t ) dt δεν υπάρχει. Στον οριζόντιο άξονα οι αριθµοί είναι τιµές των t και ω συγχρόνως. (δ) της Re{F(ω)} µε κόκκινο. τότε ∫ ∞ −∞ ∫ f (t ) g *(t ) dt = ∞ −∞ F (v)G*(v) d v όπου αστερίσκος σαν πάνω δείκτης σηµαίνει το συζυγή µιγαδικό. Στον κατακόρυφο άξονα οι αριθµοί είναι τιµές των f (t) και F(ω) συγχρόνως. (ε) της Im{F(ω)} µε µωβ. Επίσης δίνονται οι γραφικές παραστάσεις (γ) της f (t) µε πράσινο. Έτσι φαίνονται η µορφή της f (t) και η κατανοµή της F(ω). .3 SECTION Ταυτότητα του Parseval Αν F(ω) = F{ f (t)} και G(ω) = F{g (t)}.

8 0. 20-5 --4 f (t ) = 1 |t | F (v) = 2 --1 2 1.4 1 a>0 2 sin av p v 0. Re{F(ω)}. 20-4 f (t ) = 1 t 4 2 4 2 4 4 2 F (v) = i p sign (v) 2 --4 1 | v| • --2 --2 Σχ.2 1 iaω e 2p F(ω) = 4 2 t <a t >a --2 --4 4 2 --0.2 Σχ. 20-6 --4 --2 .2 Σχ. Im{F(ω)}. 20-3 --10 10 5 --5 --0. F (v) = a = 1 0.4 f (t) = δ(t − a) 1.5 1 0.8 0.4 SECTION Μετασχηµατισµένες Fourier ( f (t).4 0.5 Σχ. 20-2 --0.6 F(ω) = 2p δ(ω) 0.4 a = 1 0. 20-1 --4 --2 0. f (t ) =  0.6 • • 0.2 f (t) = ! [1 + sign(t)] 2 1 F (v) = p d (v) + i 2 2p v • --4 --2 Σχ.2 Σχ. −∞ < ω < ∞) 1 f (t) = 1 0.

8 0.2 --4 --2 2 4 0.4 a>0 0.75 3 ( ) 2 | v |a −1 G (1 − a )sin ap p 2 F (v) = f (t ) = 1 .5 --1 1 a>0 0.4 a = 1 0. 20-10 F (v) = 2 a>0 2 a = 1 0. 20-11 f (t) = te-a | t|.6 F (v) = 2 2 a 2 p v +a 0. |t | 5 0 < a <1 4 a = 0.8 0.2 Σχ. 20-12 --0. 20-9 --1 Re[ f (t)] 1 Im[ f (t)] a = 1 0. 20-8 t . t 2 + a2 2 1 Σχ.5 Σχ.2 2 2avi p (v 2 + a 2 ) 2 --4 --2 2 --0.4 Σχ.6 − a | v| F (v) = p e 2 a f (t ) = 0.5 iat f (t) = e-a | t|. t + a2 F (v) = i p sign (v) e − a |v| 2 f (t) = e F(ω) = --4 --2 1 --4 • --2 2 Σχ.5 SECTION f (t ) = 1a .2 a>0 1 0. 20-7 --4 2 --2 4 1.2 Σχ.4 4 a = 1 . 4 --0. 4 a = 1 0.5 --4 2p δ(ω + a) --2 2 4 --0.

6 0. 20-17 f (t) = t −1 sinat. --1 1 a>0 0. F (v) = 0.5 Σχ. 20-13 f (t) = exp(−at 2 ).6 2 F (v) = 1 exp − v 4a 2a 0.2 --4 1 a>0 ( ) 4 2 --2 0.4 2 a 2 − v2 p (v 2 + a 2 ) 2 Σχ. 20-15 --1 a = 1 1 f (t) = cos(at ) 2 F (v) = 0.5 ) --4 --2 --0. a>0 ( 2 F (v) = 1 cos v + p 4a 4 2a 0. 20-16 f (t) = e−a| t| cos bt. 20-18 --6 --4 --2 --0.8 a>0 0. a = 1 0.6 SECTION f (t) = | t| e-a | t|.8 0.5 Σχ.5 Σχ. a = 1 0.2 Σχ.5 2 4 6 .6   1 1 F (v) = a  + 2 2 2 2 (v − b ) + a  2 p  (v + b ) + a Σχ.4 a = 1 0.5 1 cos  v − p   4| a | 4  2| a |   2 --2 --4 --0.2 --2 --4 2 4 2 a>0 1.4 a = b = 1 0.5 1 F (v) = 1 p [1 + sign (a − | v |)] 2 2 a = 2 0.8 0. 20-14 --2 --4 2 4 2 4 2 4 1 f (t) = sin(at 2 ).

0 < ω < ∞) 1 a>0 2 1 − cos av p v Fs (v) = f (t). 1.1 1 2 3 4 5 6 . f (t ) =  0.8 1 0.4 a = 2 0.8 0. 20-20 5 f (t ) = 1 t 4 3 2 Fs (v) = 1 v 1 Σχ.5 Σχ.4 0. 20-21 8 f (t) = t −3/2 6 4 Fs (v) = 2 v 2 Σχ.5 2 G (1 − a ) v a −1 cos ap p 2 Fs (v) = t . 1 Σχ.2 Σχ.6 0. t + a2 2 a = 0.7 SECTION Ηµιτονοειδείς Μετασχηµατισµένες Fourier ( 0 < t < a.3 Fs (v) = p e − av 2 6 0. t>a 0.6 a = 2 • 0.2 Σχ.5 0. 20-23 f (t ) = 5 1 2 3 4 5 a>0 0. 20-24 0. 20-19 f (t) = t −1 • 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 6 6 2 p 2 Fs (v) = Fs (ω). 20-22 f (t) = t −a. 0<a<2 2 1 4 3 2 1.

05 a>0 a > 0. (t + a 2 ) 2 2 1 .03 Fs (v) = p v e − a v 2 2a f (t ) = 0. 20-26 2 v p v2 + a 2 f (t) = tne−at.4 a = 1 0. 20-25 a>0 −av Fs (v) = p 1 − e2 2 a Fs (v) = 2 1 3 5 4 1 0. 20-29 1 2 5 4 3 6 2 f (t ) = 1 e − at .2 Σχ.02 0. 20-30 a = 1 1 2 3 4 5 .4 0. t (t + a 2 ) Σχ.3 2 2 av p (v 2 + a 2 ) 2 0.6 0.1 Σχ.01 0. 5 0.2 1 3 2 6 5 4 0.2 a = 1 0. 0.8 0.6 2 f (t) = e−at.5 Σχ. t Fs (v) = a>0 1. n > −2 2 1 4 3 6 5 3 2 G (n + 1)sin[(n + 1) tan −1 (v/a )] p (v2 + a 2 )( n +1) / 2 a = 1 n = 3 2 1 Σχ.8 SECTION f (t ) = t . a = 2 0.04 0.4 a>0 f (t) = te −at. 20-27 Fs (v) = 4 3 2 1 0. 20-28 Fs (v) = 6 a = 2 Σχ.5 1 ( ) 2 tan −1 v p a 0.5 a>0 0.

5 v<a v=a v>a 1 • 0.5 Σχ. t 2 3 4 2 a>0 1.1 1 f (t ) = sin at . Fs (v) =   p / 2 a. 20-31 a = 1 0. a − av Fs (v) = p e 2 v 1 Σχ.5 2 1.  p /2 . 20-35 a = 1 0.3 FS (v) = ( ) v exp −v2 4a ( 2a )3 / 2 0. 20-32 4 3 2 1 --0.5 3 f (t ) = 1 sinh at 2.  Fs (v) =  p / 8 .5 0.5 --0.5 2 1 3 4 a = 4 --1 Σχ.5 Σχ.5 --0.5 Fs (v) = p 1 tanh pv 2 a 2a ( ) f (t ) = tan −1 t . t 0.9 SECTION f (t) = texp(−at 2 ). 20-33 2 1 3 4 5 6 5 6 2 1.5 3 5 6 2 1. 20-36 --1 --1.4 a>0 0.5 1 2 3 4 a = 1 .5 a>0 1 0. 0. f (t ) = cos at t 0.  6 5 v>a 2 a = 3 1 Σχ.5 1 2 2.5 6 5 6 a>0 5 4 3 v≤a  p / 2 v.2 Σχ. 20-34 --1.5 1.5 a = 2 1 Fs (v) = 1 ln v + a v−a 2p f (t ) = sin2at .

20-39 a = 2 • 0. 20-38 --1 2 1 3 4 6 5 1 e2 x − 1 ( ) FS (v) = p coth pv − 1 4 2 2v Συνηµιτονοειδείς Μετασχηµατισµένες Fourier ( 0 < t < a.5 Fc (v) = 2 sin av p v f (t) = t −n. 20-41 0.5 3 --1 Σχ. Fc (ω).5 Fs (v) = − p (g + ln v) 2 1 Σχ. t−a 2.10 SECTION 3 f (t ) = ln t t 2 1 f (t ) = ln t + a . 20-37 --2 --3 6 5 a>0 4 3 a = 2 2 Fs (v) = 2p sin av v f ( x) = 1 0.5 2 1. t>a f (t). 1.5 2 .5 a>0 1 3 2 4 5 7 6 f (t ) = 1 t 5 4 3 Fc (v) = 1 v Fc (v) = 1 Σχ. 20-40 0.5 1 1. 0 < ω < ∞) 2 1 Σχ.5 1 2 1.5 7 6 0<n<1 5 4 2 vn −1 G (1 − n)sin(np / 2) p n = 0. 1.75 3 2 1 Σχ. f (t ) =  0.

8 a > 0. 20-42 (1 + av)e Fc (v) = p 2 2a 3 a>0 0.2 Σχ. 2 (t + a 2 ) 2 f (t) = e−at.2 Σχ.5 1 0. 20-46 2 1 3 4 5 0.2 Σχ. 20-45 − at f (t ) = e .8 a>0 0. t 1.11 SECTION 4 f (t ) = 2 1 2 .5 0.5 2 1.8 a>0 f (t) = te −at.6 2 a 2 − v2 p (v 2 + a 2 ) 2 0. 20-47 1 2 3 4 . Fc (v) = 6 5 2 a = 1 0. n > 0 0.5 2 1 0. a = 0. 20-44 1 0.6 a = 1 0.4 a = 1 0.5 1 3 2 1 4 2 a>0 1. 20-43 0.5 1 1 .2 Σχ.6 −1 2 G (n) cos[n tan (v / a ) ] p (v 2 + a 2 ) n / 2 a = 1 n = 2 0.5 1 Fc (v) = a + 2v +2 a v +a 2 f (t) = t n−1e −at. t +a a>0 3 2 − av Fc (v) = p e 2 a f (t ) = Σχ.4 0.5 1 0.8 Fc (v) = 2 2 a 2 p v +a Fc (v) = 2 0.4 0.5 Σχ.4 −av 0. 1.6 a = 2 0.

4 0.6 Fc (v) = 1 tan −1 22 v 2p 0. 5 4 --0. 20-53 a = 1 1 2 3 4 5 6 7 .8 ( ) 0. 1 a>0 0.2 a> 0  p a− 1v . 20-49 4 3 6 5 7 1 f (t) = t −1 e −t sint 0. 20-51 f (t) = t−2 sin2 at. t a>0 2 1 Fc (v) = 1 p [1 + sign (a − v)] 2 2 a = 1 • 2 1 Σχ.5 2 3 f (t ) = sin at . 20-50 f (t) = sin(at 2 ). 20-52 ( 3 0.8 ( ) 0.5 ) 1 ) --1 a = 1 1.5 Σχ.12 SECTION f (t ) = exp ( − at 2 ) . 20-48 1.  2 Fc (v) =  2  0.6 2 Fc (v) = 1 exp −v 4a 2a a = 1 0.6 v ≥ 2a 0.5 2 1 a>0 Fc (v) = 1 cos v − sin v 4a 4a 2 a f (t) = cos(at 2 ).4 Σχ. ( 2 2 ) 1 2 3 4 5 2 3 --0.5 1 0.5 --1 a = 1 1 a>0 ( 2 2 Fc (v) = 1 cos v + sin v 4a 4a 2 a 0.5 1 0.8 v < 2a 0. 1.5 Σχ.2 Σχ.2 0.2 Σχ.5 1 0.4 0. 2.

2 2 1 Σχ. b > 0 2 1.5 1 0. 20-59 0.5 − bv − av Fc (v) = 2p e − e v a = 2 b = 1 1 0.8 0. 20-56 ) 1.13 SECTION f (t) = e−bt sinat. t 1 . a > 0.4 a = 1 b = 0.5 2 2 f (t ) = ln a 2 + t 2 .5 . b +t a > 0.4 0.2 a = 2 0.5 1 1. 20-58 0.5 p cos(2a v ) − sin(2a v ) { } 2v ( 5 1. cosh at 3 1 Σχ.5 2 2.5 Σχ.5 8 6 4 −av Fc (v) = 2p 1 − e v a = 2 2 Σχ. sinh bt 1 --0.4 0.2 0.6   Fc (v) = 1  2 a + v 2 + 2 a − v 2  b + (a − v)  2p  b + (a + v) 0.5 0<a<b sinh(pa / b) Fc (v) = p 2 b[cos(pv / b) + cos(pa / b)] 0. 20-55 f (t ) = 6 0. 20-54 f ( x) = e ) a>0 4 5 6 2 a = 1 --1 --1.5 1 1.5 0.5 x ( 4 2 −a x Fc (v) = 3 --0.5 2 2. 20-57 1 2 3 5 4 1 a>0 0.6 1 Fc (v) = p 2 a cosh(pv / 2a ) f (t ) = sinh at .5 10 2 f (t ) = ln 1 + a2 .2 Σχ.5 2.5 0.1 Σχ. b > 0 0.3 a = 1 b = 2 0.5 2 3 2.

5 2 . cosh bt Fc (v) = 2p 1. 20-60 b = 2 0.14 SECTION f (t ) = cosh at .5 1 1.5 0.5 0<a<b a = 1 1 cos[pa /(2b)]cosh[pv /(2b)] b[cos(pv / b) + cos(pa /b) Σχ.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful