You are on page 1of 45

‫ا  ا‬

‫اج اورو

‫ا اول‬
‫ار ا وي وا ار ‬
‫‪ -1‬ا&‪1913 # $%‬‬

‫‪1‬‬

‫آن ا '& ا ‪"# $%‬م ا  ه ــــــــــة ا    ارا ا
 و‬
‫إ‪7‬ء ‪  3' 45‬ه‪2‬ا ا ‪-. / ، 1‬ل ــ& ا ‪ * +‬ت = ‪#1‬زع ‪،9 ':‬‬
‫وآن ه‪2‬ا ه ع ?' ‪ ،1913 BC= 12‬ا ‪ J 1 KI1‬ا ‪HI‬رات‪ ،‬وإ‪C‬ء ‪FG‬‬
‫ا ‪ ":F‬ا ‪HI‬ر ‪.1915 #L‬‬
‫‪ 1913 #L :‬آن اورن ‪ 9‬ا‪+1‬ا أآ‪ 100.000 / O‬هـ ‪ :‬ا
ب ‪ : 4H‬ا ‪K5#‬‬
‫اآ‪GU ،G. O‬ا ' ‪ T‬ق ‪%C‬ه ‪-.‬ل ا ‪#‬ات ا ‪ ،‬وآ‪1 B‬زع آ ‪: 1‬‬
‫‪ 6.000‬هـ ‪ :‬ا ‪C‬و ‪ /‬أي ‪U‬ا  ‪ / 3‬ا ‪ ،/ I‬و ‪ 400.000‬هـ ‪ HT# :‬ا ط‬
‫وا
ب‪ ،‬وآن ‪' LH1‬ـ ‪ / 3‬ا ‪ / I‬و‪ $‬آ آ‪ 10 /   B‬إ  ‪ 15.000‬هـ‪ ،‬و‬
‫‪ 10.000‬هـ آ  و‪%‬ة ‪ C ' LH1‬ة ‪ /‬ا‪ :‬اد وا ‪ C‬آــــت‪ ،‬وأ‪ .‬ا ‪ 45.000‬هـ ‪:‬‬
‫ا
ب ا ‪ 7.000 '# / ،9 C‬هـ ‪ T :‬وح و ‪ 16.000‬هـ '‪ J‬أ‪+‬د و ‪ 20.000‬هـ '‪J‬‬
‫‪  1 9   7 5‬آن وأ‪ 7U‬ا ‪.OU B# 1‬‬
‫و‪ 9‬آ‪ 1‬ف‪ cFd": V. PIQUET .+ .‬أن آ‪ O‬ا ‪ /‬ه‪ b2‬ا ‪+1‬ت آ‪` aF B‬اع ‪/‬‬
‫‪ 5‬ف اه ‪ ،‬و & ‪ / /+‬ا ‪ /+‬أن ‪ 3' c%G‬ا ‪  1‬إ‪ K%T1 e‬ا ‪"#‬م ا ‪HI‬ري ا "‪.‬‬
‫‪ *+, -2‬ارا‪ :
%‬ار ا
وار ا‪/‬ص‬

‫‪ .1 -1‬أ" ‪:‬‬
‫"‪V. PIQET, Le Maroc. Ouv. Cité ? Page 431-440 : "La décolonisation agricol‬‬

‫‪172‬‬

‫ ‪ B 
H‬ا ‪ 1‬وزات ‪-.‬ل ‪ 1912 1#L‬و‪ 2 1913‬در ‪ B :‬إ‪d‬ار ?'  ز ‪،1914‬‬
‫ا ‪2‬ي أ‪g 9‬ن "ارا ا ‪ '1F 1‬ا ‪= ."B71 9 = "  7G J3%H‬ــــ أ‪I h‬‬
‫‪ ،/1#L‬أ‪# " BiC‬ــــ ا‪ I1L‬ر ارا" )‪ / ،(1916‬أ‪ J+C J‬وز‪ 4‬ا ‪ 4TH‬ار‬
‫ا ‪ H‬و‪ ،‬و‪ 9‬رت ا ‪  ، F‬م ‪% nI 4‬دئ ا‪ I1Le‬ر ا ‪ %1l‬ة‪ & ،‬ا‪-1Ue‬ل ا ‪ +I‬ي‬
‫‪+Lo‬ن ‪-3‬ت ‪ :  :‬ا ‪%‬ادي ا
‪ ،‬و‪+L‬ن '‪ b2‬ا ‪-3I‬ت ‪*U pg‬ري  ا ‪/U-7‬‬
‫ا 
ر  ‪O‬ل ا ‪2‬ي ‪.&' hTI1L‬‬
‫و‪-.‬ل ا ‪ F‬ب ا ‪  I‬او ‪ I & ،‬ف ا‪ I1Le‬ر ا ‪ H‬وي ا ‪T1‬ر ا ‪ . "1#‬و& ا‪%1‬ر  ‬
‫‪ U‬ة *& ‪ 70.000‬هـ ‪ = i$‬آف‪ .‬وأر‪ BI‬أ‪%L‬ب ذ  ا آد‪ ،‬إ  ا ‪%H1‬ت ا ‪1‬‬
‫و ' ا ‪ F‬ب‪ ،‬و‪ d.‬إ  ر‪ n:‬ا 
ر ‪ 4‬أرا'&‪.‬‬
‫أ‪ 9 $12 -‬أ   ‪.1919‬‬
‫و‪ I‬ا‪'1‬ء ا ‪ F‬ب‪ BH: ،‬ا ‪ ،(1920) JL‬و‪ p+‬د ا ‪ C‬آت ا ‪HI‬ر و ‪% T B‬‬
‫ا ‪) +F‬ا ‪ aC# L ( 7‬أآ‪i%I J' ، O‬ــــــ ارا ا
 ‪37‬ة ا ‪،/ I‬‬
‫وأ‪ ،# B9‬أ‪gC‬ه ?' ‪1‬ر‪ 3 r‬رس ‪  ،1919‬ا ‪ / uF%‬أرا ا ‪TH‬ع ا ‪l‬ص‬
‫ و ‪ ،‬وا ‪ nI '1F 1‬ا ‪l‬اص دون أن ‪+‬ن '& ا ‪ : KF‬ذ ‪ 9 '? &"  # ،‬أ ‪J‬‬
‫‪) 1919‬ا ‪2‬ي ض ?'  ز ‪ (1914‬ا ‪  d‬ا ت اه و‪U‬د أرا‬
‫ "‪ ،‬و& ا‪ 9e‬ار ‪g‬ن أ‪-‬ك "ا ‪ J3%H‬وا‪l:‬ذ وا واو أو أ  ‪I‬ت أ‪ .‬ى" = ‪e 9‬‬
‫‪ nI : e‬ا ‪eF‬ت ‪F &1L‬ه‪.‬‬
‫ ‪ G1‬ف و‪H1 e‬دم و‪ ` F e‬إ ّ‬
‫و‪  #‬آ‪ B‬ا ت ه ا ‪  1‬ه‪ b2‬ا‪-‬ك‪ H: ،‬و‪ z " TL BF BI‬ا ‪،"d‬‬
‫‪+1‬ن ‪  /‬ا ‪{C‬ون ا ‪ ،L‬و‪C1‬ر ا ‪ +F‬ا ‪ 7 C‬و ا ‪ ،U-7‬و‪/ /Gl$‬‬
‫ان ا  ‪ &'# /‬ا ‪G‬ر ا"&‪.‬‬
‫ ‪ z /+‬ا ‪ d‬أن ‪ TI‬إ رات ‪ 5‬ا )ا ‪ 6 #%‬و‪ (7‬وأن ‪F‬ل ه‪ b2‬ا ‪ +‬اءات‬
‫إ  ا‪71‬ع دا‪ 5 U ،&3‬ا ‪ ،/ 1+‬و ‪ h#+‬أ* ا  ح ‪+ 1‬ت ‪37‬ة ا و  "ا‪ 4:‬ا ‪FG‬‬
‫ا ‪ " I‬أو "'ف إ‪C‬ء ‪U‬ت |‪ I1L‬ر" )ا ‪.(10 #%‬‬
‫و‪F‬د ا ‪ : ،13 #%‬ا‪: .‬‬
‫"ان   ‪ z‬ا ‪ d‬أن ‪g1‬آ أو‪ / ،e‬أن ا ت   أراض آ‪ # :‬ه ا ‪I‬دي‪.‬‬
‫"و‪ h‬أن ‪ /I 2.g‬ا‪%1e‬ر ‪ H :‬ــ‪ ،h‬ا‪1e‬زات ا ‪ ' JGFL 1‬اه  ‪ /‬ا ‪+‬ن‬
‫ا‪e‬ور‪ ،HT#  /‬أو ‪L{ 9o‬ت زرا أو ‪.#d‬‬

‫‪ .2‬إن ا *رت ‪U‬ل ارا ا ‪ 7 1‬ت ‪ ،1912 #L‬أدا‪ z  '1‬ا ‪#‬اب )ا ‪ ( 7‬إن ا ‪G‬د‪I  9‬هة ‪:‬س‪ .‬أ" آ‪U  2‬ل  `ات ه‪2‬ا‬
‫ا‪-1Ue‬ل اول }را‪:‬‬
‫‪Jac Quetn : La Colonisation française au Maroc in Annales de géographie, 1924.‬‬

‫‪173‬‬

‫"‪ ...‬و‪IL‬ض ‪ J+C‬م ا ‪ ،‬و‪+L‬ن ‪  h‬ه' وا‪%‬ت و‪ O d‬ورب ‪3‬‬
‫‪"...5‬‬
‫ ‪TL BGU H‬ت ا ‪  /  F‬ت ا ‪ J3%H‬وا‪l:‬ذ – ‪ '? h #  '  I1L‬‬
‫‪ 1919‬وآ‪2‬ا ا "' ‪U‬ل `ع ا ‪ +‬ا‪ 4:‬ا ‪ FG‬ا ‪`  - 3 I‬ء ‪ /‬أرا'‪JH ،‬‬
‫‪*I‬ت   و‪ I ،#‬ا‪2l‬ت  ه' "إ اءات ‪ LL‬ه ة"‬
‫‪ e‬أن ?' ‪ J3%9  K%T & 1919‬ا  ا ‪ & 1‬إدج أرا' ‪-‬ك ا ‪  dl‬و ‬
‫إّ‬
‫"' ‪ 1914‬و‪ & 9‬ا‪-
1L‬ل ه‪2‬ا ا ‪ #‬ا ‪ ،H‬و & ‪ J3%9 %1I‬ا   ‪+‬ـــــــــ‬
‫ }راــــــ ا ‪ 1‬آ‪ H ' 471# B‬إ‪` / Bl I e‬ء ‪.'#‬‬
‫وآن ‪F‬ث آ‪  2‬أن *& ‪ U‬ا‪ I1Le‬ر‪ ،‬ا ‪U 1‬د' ‪TL‬ت ا ا‪ ،%9‬أرا "ا "‬
‫ا‪ e‬أن  ‪ '+‬آن ‪TG‬م  ‪H‬و ا  ‪+‬ـــــ‪ /‬وه‪ b2‬ه ا ‪ c3G#‬ا ‪ 1‬أ‪1928 #L BT‬‬
‫  ا‪ /%9‬ا ‪ /‬و *‪%‬ط ا ‪{C‬ون اه‪ / ،‬أ‪ Tl J‬ا ‪ G‬ا ‪:&' 1I 1‬‬
‫"‪   ...‬أن ‪+‬ن ‪ &+‬ا ‪`I‬م ا ‪  BO‬ا ‪ #‬ح و إ‪T‬ء  ‪ 4‬اه ‪ ،‬آ‪%‬را و‪
d‬را‪،‬‬
‫ا ‪ %‬هن  ه‪2‬ا ا ‪`I‬م‪ T z ،I%5 ،‬و‪ &+ U‬ا ‪.‬ل ‪ :‬ا ا' ون ا‪I1L‬اد دي‬
‫و‪#I‬ي‪   J ،‬أن ‪+‬ن ‪ &+‬ا‪1U‬ط ‪ /‬اد  ا‪ '7 + ،9-.‬ا اه  ‪#   hg‬‬
‫أن ‪+  :1‬ن  ‪ ،&'%‬و‪ /‬اد  ا  ‪ -O L‬ود  „ ‪ /‬ا ‪*I1‬ت ا ‪ H#‬أو‬
‫ا ‪ '+o #I‬أن ‪Go &'I‬ف‪.‬‬
‫"و  س ‪ &+‬أن ‪ I‬ا و‪ K:‬ا ‪ H T‬ا…‪:‬‬
‫"ان  ‪ LL -‬آ‪ h+o 7O‬أن ‪ U 4:‬ا†‪+‬ن ا  ‪ /+‬إ  إ‪ &+3T‬ودا  ‪/ l1‬‬
‫أ‪-‬آ'& ‪ 5 / =G‬ف ا ‪I‬ول ‪ ،H :‬و*& آ‪  2‬إ‪$‬رة إ  ا ‪*I1‬ت ا ‪ H#‬وا ‪#I‬‬
‫ا ‪ '  T 1‬اه ــــ‪ " ...‬وأؤآ  ‪Gl‬ص   ورة غ ا 'ف ا ‪C#‬د  ‪ T‬ق‬
‫ا د‪ ' ،‬أو‪ ، $ e‬و' آ‪  2‬و‪71 L‬دي ا ‰‪ 2.‬ا ‪'HF1 1‬ــ دة   `ع‬
‫ا ‪.+‬‬
‫"و‪ ' :‬ا ‪ &+ ،‬أ‪g  e‬وا إ  ا ‪F‬آ& إ‪  e‬ااء ا ود‪ /‬ا ‪H /2‬ر‬
‫‪ %1L‬ه‪#‬ن  ‪9‬رة ‪ :‬ا†‪#9‬ع و ا ‪ 9‬وا ‪ pg1‬ا ‪H ...GlC‬ر ‪+L‬ن ده& أ‪J9‬‬
‫‪4‬‬
‫ار‪"7‬‬

‫‪ 1914 BC= 31 '? .3‬و ‪ 1914 % : 8‬و‪ 3‬ي ‪ 1919‬و‪ 15‬أآ‪ 1919 1‬و‪.1922 # 19‬‬
‫‪1l .4‬رات ‪.g‬ذة ‪ /‬ا ‪ +‬ا‪ L‬ا ‪   ' C 1‬ا ‪{C‬ون اه 
ب وا ‪# J F 1‬ان‪:‬‬
‫‪La Colonisation au Maroc : L’action des autorités de controle‬‬
‫ا ار ا ‪*%‬ء‪ .‬ا ‪ 4T‬ا ‪F1‬ة ‪ .1928‬و*& ه‪ b2‬ا ‪ +‬ا‪:/3` L‬‬
‫‪ (1‬وة ‪H‬ه ا ‪T%H‬ن ‪ A. Bondis‬م ‪ 9‬رس ‪  1928‬ط‪ : ،‬ا رس ا ‪ FG i'1‬ا ‪{C‬ون اه‪.‬‬
‫‪ KF (2‬أ `‪ M. Gresillon b‬ه ‪ 17‬ا‪-‬ك ا ‪  `l‬ط‪F ،‬د ‪ 4  JG71‬ا ‪ I‬ت ا†دار ا ‪ T‬وح ‪27#‬ه ‪ /‬أ‪ J‬ا ‪d‬ل إ   ‬
‫‪` % &"1#‬ع ‪ +‬أرا ا  وارا ا  ا ' |‪ I1L‬ر‪) .‬ص ‪.(30 – 22 – 21‬‬

‫‪174‬‬

‫ه‪2+‬ا ‪ B+$‬أال ا و  وا‪-‬ك ا  وأرا "ا " ا ‪ & 1‬ا ‪GF‬ل '  ‪ T‬ق‬
‫ا ‪ /+  1‬ا‪ / '1#1L‬ا ‪*1H‬ت ا ‪  ،H‬ع ارا ا ‪1L 1‬زع إ  ‪ I1L- 4T9‬ر‬
‫ا ‪  L‬ا ‪ 5 / &"#‬ف ا و ‪.‬‬
‫ب‪&5, -‬ر ار‪:‬‬
‫ ‪  z+‬و‪ : 49‬ا `ا‪ 3‬إ  ‪U‬ود ‪ aI & ،1871 #L‬ا ‪ 4TH‬ار  ن‪BI J ،‬‬
‫ ‪ zl / O /+ 'I‬و‪-' 4‬ت آ‪ %‬ة ‪ :‬ـــ ‪ l‬اداء‪.‬‬
‫و& ا ‪ / ` 1‬أر‪i: 4‬ت ‪ /‬ا ‪ 4TH‬ار‪ (1 :‬ا ‪ 4TH‬ا ‪CI‬ـــــ )‪ /‬ه‪1+‬ر إ  ‪ 2‬هـ(‬
‫ا دة *ا‪ U‬ا ن‪ 4T9 (2 .‬ا†‪ I1L‬ر ا ‪ 5 /) 
G‬هـ إ  ‪ 40‬هـ( ا ا‪e  I9‬ت‬
‫ا ‪ H‬وا ‪` GGl‬را ا ‪ *l‬وا ‪7‬اآ‪ h‬وا `روت ا ‪ 4T9 (3 7I‬ا‪ I1Le‬ر ا ‪aL1‬‬
‫)‪ 200 /‬إ  ‪ 250‬هـ(‪ 4T9 .‬ا‪ I1Le‬ر ا ‪. %+‬‬
‫وآ‪ 4T9 B‬ا ت ا ‪-O‬ث او  ‪%‬ع ‪ U‬أ‪ p‬ن ‪F‬ده ا†دارة دون `اد وا‪TL‬‬
‫ا ‪ /  :  H‬ا ‪ ،/F$‬و{دى ‪  # ،#L T9 C  . %‬آن  ‪ 4T9‬ا‪ I1Le‬ر‬
‫ا ‪ ،aL1‬ا ‪ 1‬آ‪ B‬أآ‪ O‬ا ‪ 4TH‬دا‪ ،‬أن ‪ J+C‬د ـ"ا†‪ I1L‬ر ا ‪  I1‬ي"‪ .‬و  أ' آ‪B‬‬
‫  ‪  /‬اآ` ‪ 9‬و‪ 5 'T  5‬ق ا ا‪-d‬ت‪o: ،‬ن  ا ‪ 4TH‬آ‪ :† TI B‬إ ‬
‫ا ‪ /F$‬ا ‪`1 /2‬ن ‪g‬ن ‪ H‬ا ' ‪ ،Gl$‬أو إ  ا ‪l‬اص أو ا ‪ C‬آت ا ‪+1  &' /2‬ت‬
‫‪ :‬ا
ب ‪ ،HL‬وآن  ا  ‪ /+‬ا د أن ‪ %‬ه‪#‬ا   ‪ &'+‬أ‪ L‬ل ‪H‬ي وأن ‪`1‬ا‬
‫‪ 27#1‬د ‪ /‬ا‪
$‬ل ا‪ O1Le‬ر‪.‬‬
‫أّ ‪ 4T9‬ا‪ I1Le‬ر ا ‪ H: ، %+‬آ‪ % TI B‬ا `اد ا ‪1l 'I1 #I‬م ‪ U‬د‪ 1:‬ا ‪H7#‬ت‪،‬‬
‫وآن ا ‪{ / O‬دى ‪ p-p U‬أ‪9‬ط ‪ #L‬اول ‪ #‬ا `اد ا ‪ ،#I‬وا ‪TH‬ن ا ‪9%‬ن  ى‬
‫‪#L 4%L‬ات‪ ،‬وآن ‪ &"I‬ه‪ b2‬ا ‪ G / 4TH‬ا ‪ C‬آت‪ ،‬وه‪2+‬ا &‪ 1918 #L /  : ،‬و‪c:‬‬
‫أآ‪ p 4 1924 1‬ن ‪ C‬ة ‪ 14.000 J C IT9‬هـ و  أن *Š إ ' ‪ 10.000‬هـ‬
‫ا ‪ C GGl‬آ ‪ 
6%L‬ب‪ ،‬إ‪ e‬أن ه‪ b2‬ارا  =& ‪ /‬ا ‪#%‬ت ا ‪ .7‬ة‪&1 & ،‬‬
‫ا‪ ' -
1L‬إ‪ ،3` e‬و‪ 9‬ر‪ BI‬ا ‪ 1924 #L I ، F‬إ  ‪ LL‬ا‪ 1L‬ع ا ‪HI‬رات ا ‪ H‬و‬
‫ا ‪ %+‬ة‪.7‬‬
‫و أي ‪U‬ل‪o: ،‬ن ا‪ I1Le‬ر ا ‪L ،1922 #L J C &  L‬ى ‪ 57.000‬هـ و‪2 9‬ل  'د‬
‫أآ‪-. %‬ل ا ‪ &1L uU 1832-1923 HI‬ــــ& ‪ 202.000‬هـ وز‪ 'I‬إ  ‪ /+ ،4T9‬ا‪51U‬‬
‫ارا ا‪ ،27#1L‬و‪ 9‬آ‪ B7C‬أز ‪
p 1932-1930‬ات ا‪ I1Le‬ر ا   ا ‪ %+‬ة‪ ،‬ا ‪2‬ي و‪49‬‬
‫ا ‪ ،  h# l1‬و‹‪I% .‬ت ا ‪ 12.000) 4TH‬هـ( و‪ 1933 1#L / BI9‬و‪ ،1935‬و‪/‬‬
‫‪ 1935-1930 1#L‬اه‪ B 1‬ا†دارة  ر او  ‪o‬دة   اوع ا ‪ / I‬ا ‪ /2‬أ‪:‬ا‪:‬‬
‫‪5  ،5 T .5‬م‪ +: ،‬ان‪L ،‬ي ‪ / &L9‬ا ‪I‬دة )ا ط(‪F  ،‬ت‪ ،‬ا ‪ %‬ا ‪:$ ،‬ن )‪: (chavan‬آ )‪L ،(Foucould‬ي ‪#‬ر‪ ،‬واد زم‪،‬‬
‫ر‪$‬ن)‪.(Marchand‬‬
‫‪ # .6‬ر‪ z‬وا ‪-%‬د ا ‪.*7l#‬‬
‫‪René PASSERON : Les grandes sociétés et la colonisation dans l’Afrique du Nord, Alger, 1925, pages 275 et .7‬‬
‫‪suivantes.‬‬

‫‪175‬‬

‫‪ &p uU‬ا‪ I1L‬ل ‪ 26.000‬هـ ‪37‬ة أ‪Fd‬ب ا ‪ 4TH‬أو †دة  ‪ .IT9 300‬و‪1935 #L :‬‬
‫آ‪ B‬ه‪#‬ك ‪` 1.735‬در  ‪ 271.000 U‬هـ‪.‬‬
‫و‪-.‬ل ‪ z7‬ا ‪ 17‬ة ‪ 'CL 1932 – 23‬ا‪ I1Le‬ر ا ‪ F‬ا ‪l‬ص  ‪ b‬اآ‪`  O‬ا‪ ،‬إذ ‪&1L‬‬
‫‪ $‬اء ‪ 358.000‬هـ ‪- /‬آ‪ 
/‬ر‪.‬‬
‫وإ ‪ JGU e‬ا‪ I1Le‬ر ‪ 840.000  ،1935 #L‬هـ ‪1‬زع آ ‪: 1‬‬
‫ ا‪ I1Le‬ر ا ‪l‬ص‪ 569.000 :‬هـ و ‪ 2.068‬ا‪. -
1L‬‬‫ ا‪ I1Le‬ر ا ‪ 271.000 : L‬هـ و ‪ 1754‬ا‪ -
1L‬‬‫و‪ 
1 & ،1939 #L :‬ا‪e‬ر‪9‬م إ‪.-9 e‬‬
‫أ ‪ B# H: ،1953 #L‬ا†‪3GU‬ت ود ‪ 1.017.000‬هـ ز إ  ‪ 5.903‬ا‪/  -
1L‬‬
‫ا ‪ #‬ا ‪  11‬ا ‪:8 1‬‬
‫ا‪ I1Le‬ر ا ‪ L‬‬
‫ا‪ I1Le‬ر ا ‪l‬ص‬
‫ا ع‬

‫ا‪ -
1Le‬ت‬
‫‪1.634‬‬
‫‪4.269‬‬
‫‪5.903‬‬

‫ا ‪U‬‬
‫‪289.000‬هـ‬
‫‪728.000‬هـ‬
‫‪1.017.000‬هـ‬

‫وا ول أ‪ h7L‬ل  ا ‪1‬ز‪ 4‬ا 'ي |‪ I1L‬ر ا ‪  L‬وا ‪l‬ص‪:9‬‬

‫ا
ب ا ‪9 C‬‬
‫‪:‬س‬
‫‪#+‬س‬
‫ا ط وا
ب‬
‫ا ار ا ‪*%‬ء‬
‫ اآ‬
‫اآد ‬
‫ا ع‬

‫ا‪ I1Le‬ر ا ‪ L‬‬
‫ا‪  -
1Le‬ا ‪U‬‬
‫‪3.487‬‬
‫‪8‬‬
‫‪55.905‬‬
‫‪251‬‬
‫‪54.208‬‬
‫‪296‬‬
‫‪62.571‬‬
‫‪666‬‬
‫‪86.838‬‬
‫‪269‬‬
‫‪25.745‬‬
‫‪144‬‬
‫‪0‬‬
‫‪288.754‬‬
‫‪1.634‬‬

‫ا‪ I1Le‬ر ا ‪l‬ص‬
‫ا‪  -
1Le‬ا ‪U‬‬
‫‪52.000‬‬
‫‪223‬‬
‫‪58.000‬‬
‫‪110‬‬
‫‪84.000‬‬
‫‪371‬‬
‫‪312.000‬‬
‫‪1.219‬‬
‫‪255.000‬‬
‫‪2.044‬‬
‫‪32.000‬‬
‫‪174‬‬
‫‪22.000‬‬
‫‪128‬‬
‫‪728.000‬‬
‫‪4.269‬‬

‫‪H U .8‬ل ‪ "L’exploitation agricole": Fr. Gilot‬ا ‪C#‬ر ‪) "Maroc 54" :‬ص ‪ : gT. cFG   uU ،(125‬ا ‪ H1 KI1 4‬‬
‫‪ U‬ا‪ I1Le‬ر ا ‪l‬ص‪ 728.000 TI   ،‬هـ ض ‪ 708.000‬هـ‪ .‬و'‪2‬ا ‪  c%G‬ع ا ‪U‬ت ا ‪ '+  1‬ا‪ I1Le‬ر ه ‪ 1.017.000‬هـ‪ .‬وذ ‬
‫‪TI 4 & #‬ت ‪ C‬ات ر‪  L‬أ‪ .‬ى ‪. F‬‬
‫‪ z7 .9‬ا ' أ‪b-‬‬

‫‪176‬‬

‫‪ -3‬ا وض واو‪$‬ت‬
‫ ‪g‬ت إدارة ا ‪  F‬إ  إ‪ 9‬ار   ‪ /‬إ اءات ا ة‪ / ،‬أ‪ & J‬ا‪ I1Le‬ر‬
‫ا ‪  L‬وا ‪l‬ص‪.‬‬
‫‪‰:+ BTg:‬ت ا‪ Š1.‬ده و‪ U '1 9‬ا ا‪‰:+ :JU‬ت ‪-G1Le‬ح ارا أو `رع‬
‫أ‪ $‬ر ا `‪1‬ن‪ 10‬وات ‪ C‬اء  ارات =ز )‪ J I1‬ا 
ز ‪ ('
C :‬أ‪-. BT‬ل‬
‫ا ‪ F‬ب )‪ ،(1944-1940‬وإ‪dH‬ت ه ‪ ،1944 I B‬أ‪ p‬ن ا…‪e‬ت ا `را ا ‪1‬ردة‪،11‬‬
‫و‪ n7l‬أ‪ p‬ن ا ‪9‬د‪ ،‬و‪" n7l‬ا ‪." 1‬‬
‫ ‪ /+‬أه& ‪$‬ء‪ ،I%5 ،‬ه ‪ &"#‬ا ‪ H‬ض ا ‪ ،U-7‬إذ & ا‪Gi1L‬ل ‪ p-p‬أاع ‪ /‬ا ‪ H‬وض‪:‬‬
‫ا ‪ H‬ض ا ‪ GH‬ا ى أو ‪ 9‬ض ا ‪ &L‬ا ‪ ،U-7‬وا ‪ H‬ض ا ‪ aL1‬ا ى وا ‪ H‬ض ا ‪JT‬‬
‫ا ى‪37 ،‬ة  '` وا‪-G1L‬ح ا ‪+‬ت‪.‬‬
‫و‪  I‬آ‪#d B‬د‪ K‬ا ‪ H‬ض ا ‪I1‬و ا ‪ 1‬أ‪gC‬ت ‪ 1923 #L‬ه ا ‪1‬ــ زع ا ‪ H‬ض‬
‫ا ‪ H: ،U-7‬أ‪ c%d‬زع ا م ‪ 5 /‬ف ا ‪#G‬وق ا ‪7‬را  ا ‪2‬ي ‪ H  Š+1‬وض ا ‪ L‬‬
‫ا ‪'1 9 Œ% 1‬ـ ا†   ا ‪#‬ــــ ‪ 750‬ن ف ‪ ،% H‬و ‪ H‬وض ا ‪ TL1‬ا ى‪ ،‬و‪'1 9‬‬
‫ا ‪ 500 #L % H1‬ن ف‪.‬‬
‫و‪ I‬ا ‪GF‬د‪ JGF ،‬ا ‪ I‬ون  ‪H%‬ت  ا ‪ F (Wrrants) 43*%‬آ‪ H‬وض‬
‫‪ ، L‬و‪  9 B 
9‬ه‪ b2‬ا ‪- 1‬ت‪ - I ،‬ا ‪+ 7‬ت ‪.1953 #L‬‬
‫‪#d Š+1  #‬وق ا ‪ H‬ض ا ‪HI‬ري  ‪ H‬ض ا ‪ T‬ا ى‪ ،‬و‪ B 
9‬ه‪ b2‬ا ‪ H‬وض ‪% 60‬‬
‫‪ /‬ا ‪  H‬ا ‪ 1‬ر  ‪.+‬‬
‫وآن دور ا و  ‪  :‬ا ‪ H‬ض ا ‪ U-7‬ه‪ ': ،‬ا ‪ 4: 1‬ا `ء اآ‪ / %‬ا ‪JL‬‬
‫إ  ا ق ا ‪7‬را  أو إ  ‪#d‬وق ا ‪ H‬وض ا ‪HI‬ر و* ‪ /‬ا ‪ H‬وض ا ‪37 +#%‬ة ا ‪H%1‬ت‬
‫ ا ‪.43*%‬‬
‫وه ا ‪ : 1‬آ‪ (2/3) Op  2‬ا ‪ JL‬ا * ور †‪C‬ء ا ‪ C‬آت ا ‪I1‬و‪I :12‬وت‬
‫ا†‪1‬ج‪ ،‬آ  ه ا ‪gC‬ن  ‪I1 %#‬وت ‪ $‬اء ا ‪9‬د وا…‪e‬ت وا‪ L‬ة‪ ،‬و‪1‬دت ‪%H1Le‬ل‬
‫و  و‪ Š+‬ا ‪%F‬ب‪.‬‬
‫وان ‪ J.‬ا ‪ +F‬ه ا ‪2‬ي أ‪ : 2H‬ا ‪ '#‬ا‪ I1Le‬ر ا ‪ 
G‬و‪  Le‬ا ‪ /  L‬ا‪-:e‬س‪،‬‬
‫‪ I‬أن ز`‪ h1‬أز ‪ T.‬ة ‪ 1930 #L I‬وآ‪ B‬أ‪%L‬ـــب ذ  )ه(‪ :‬ا‪I‬ام ا ‪  1‬ا ‪U-7‬‬
‫ ى د آ‪ / %‬ا ‪GU /2‬ــــا  ا ‪ 4TH‬ار‪ JO ،‬ا ?‪ /7‬و‪9‬ء ا ‪F‬ر‪ /‬وأرب‬
‫ا ‪-3I‬ت ا ‪ %+‬ة و‪9‬ء ‪ 2-‬ا ارس ا ‪ ،U-7‬وا ‪ C‬اء ا ‪ 1‬ع ‪I‬د آ‪%‬ــ ‪ /‬ا…‪e‬ت‬
‫‪ B:2U .9 .10‬او  ‪ 1923 #L‬وا ‪.1936 #L O‬‬
‫‪.1950 #L B:2U .10 .11‬‬
‫‪ .11 .12‬آن د ا ‪I1‬وت ا ‪ U-7‬اورو ‪I) 23‬و( ‪ .1939 #L‬و ‪.1954 #L 73‬‬

‫‪177‬‬

‫ا ‪ U-7‬و ‪ ،aH1‬و‪L‬ء ا ‪GF‬ل ا `را ‪ 1929 1#‬و ‪ ،1930‬وا'ر أ‪ p‬ن  ‪4‬‬
‫ا ‪ 1#‬ت ا ‪ 1 %# U-7‬اوح ‪ 50 /‬و‪ ،%70‬و‪ / p d.‬ا ‪ c H‬ا ‪ T‬ي ا ‪2‬ي آن ه‬
‫ا `روع ا‪.LL‬‬
‫و‪ I‬درا‪ L‬ه‪ b2‬ا ‪ ،I‬أ‪ B9‬ا ‪T‬ت  إدة   دن ا ‪ / I‬ا ‪&1: ،/7‬‬
‫& ا ‪ H‬وض و  ة ه  ‪ 1:‬ات ‪ 1‬اوح ‪ 20 /‬و‪ ،#L 40‬و‪ n7l‬ا ‪7‬ا‪،3‬‬
‫ودرا‪ L‬ا ‪ H‬وض ا ‪ 1‬ر ا ‪ T‬وح أداؤه ‪ $%‬ة ‪ 5 /‬ف ‪ ،#I /‬و‪` &G.‬ء ‪BF '#‬‬
‫ ا‪ %9‬ا و  و*  ‪ .'#‬و‪I & 9‬اد ‪  9‬دن ا‪ I1Le‬ر ‪ 1935 #L‬ـ ‪ 600‬ن ‪، :‬‬
‫أي ‪ 35‬ر  ‪  7‬ا ‪. F‬‬
‫إن إ‪C‬ء ‪ 1+‬ا ‪ 1936 #L c H‬و‪ / p F‬ا ‪ /F  -  ،c H‬و‪ I‬ا‪ I1Le‬ر‬
‫ا ‪ ،U-7‬آ  أن ار‪7‬ع أ‪ p‬ن ا ‪1#‬ت ‪-.‬ل ا ‪ F‬ب ا ‪  I‬ا ‪ O‬و‪#‬ع ا†‪1‬ج ‪z7 :‬‬
‫ا ‪ ،B9‬أد إ  ا=‪#1‬ء ه‪2‬ا ا‪ I1Le‬ر‪T1L: ،‬ع ا ‪ I‬ون أداء د'& و‪ J+C‬ا‪ 51U‬هم‪،‬‬
‫‪  / &'#+‬ـ ‹‪ ،&'e‬و‪ 4L /‬ارا وا ‪U‬ت ا `رو‪ .‬و‪ ' /‬أ‪ .‬ى‪9 ،‬م‬
‫رأ‪  L‬ن `ا‪ 3‬ن و‪ :‬ن‪ ،‬و‪ Š? J‬ر‪ C ،&'L‬اء أرا وا‪ IL‬و‪: d.‬‬
‫‪L‬س‪.‬‬

‫‪ $9: -4‬ا اور ‪$‬‬
‫  ا ‪ I‬ون ا م ن ه‪1+‬ر‪ ،‬وه ا `ء ا ‪ / C zl‬ارا ا ‪، I1‬‬
‫و`رن ‪ 600.000‬هـ   ‪ / p J+C‬ا ‪U‬ت ا `رو أي ‪ 4.800.000‬هـ وا‪ -
1Le‬ت‬
‫ه ا 
‪ 900 :%‬إ‪7  -
1L‬ق ‪ 300‬هـ )‪ / %15‬ا ‪+‬ت اور( ‪/ %60 '#  : &H‬‬
‫أرا ا‪ I1Le‬ر‪.13‬‬
‫وان ‪ &"I‬ا ‪ / I‬اور‪ /‬آا  ر‪L‬ن زرا ‪ ، G‬و‪ :1‬ون  ‹‪e‬ت )‪:(JO‬‬
‫ا ارات وا ‪F‬رث ا ‪I1‬دة ا ‪ +‬أو ا ‪I1‬دة ا‪TL‬ات‪ ،‬وا‪ TC‬وا ‪ – dF‬ا را‪L‬ت‬
‫– ا از‪ .‬آ  آا ‪ I1‬ن ا‪ L‬ة وا ‪2%‬ور وا ‪%#‬ت ‪ 'H1#‬ور‪ 'L‬و‪ :‬ه ‪c G‬‬
‫ا `را‪ ،‬و ر‪L‬ن زرات ‪ uU ،#1‬أن ارا ا ‪ b  H‬ا ود وا ‪ 4#‬أو  ‪b‬‬
‫ا ‪` ،#5%‬رع ‪ ':‬ا ‪ *l‬وأ‪ $‬ر ا ‪7‬اآ‪ h‬وا ‪ +‬وم ‪ J
1  #‬أرا ا ‪%‬ر ‪%F‬ب‬
‫وا ‪ .TH‬أ ‪ 400.000‬ه‪1+‬ر‪ = ،‬ا `رو‪ J+C 'o: ،‬أرا ‪ F 1‬وأرا ا ‪،‬‬
‫‪.12 .13‬‬

‫أآ‪ 500 / O‬هـ‬
‫‪500-300‬‬
‫‪300-50‬‬
‫‪50-10‬‬
‫‪50-1‬‬

‫ا‪ -
1Le‬ت‬
‫‪%‬‬
‫ا ‪I‬د‬
‫‪6,8‬‬
‫‪400‬‬
‫‪8,5‬‬
‫‪500‬‬
‫‪28,8 1700‬‬
‫‪25,4 1500‬‬
‫‪30,5 1800‬‬

‫ا ‪ U‬ا†   ا ‪+1‬‬
‫ا ‪U‬ى )هـ( ‪%‬‬
‫‪39,6‬‬
‫‪400.000‬‬
‫‪19,8‬‬
‫‪200.000‬‬
‫‪34,7‬‬
‫‪350.000‬‬
‫‪4,9‬‬
‫‪50.000‬‬
‫‪1‬‬
‫‪10.000‬‬

‫‪178‬‬

‫وون أن ‪I‬د إ  ا‪1‬زات ا ‪I1‬وت وا ‪ H‬وض ا ‪ 1‬آن ا ‪ I‬ون ‪I1 1‬ن '‪/ ho: ،‬‬
‫ا '& ا از ا ‪#F1‬ت ا ‪ /`l : BGU 1‬ا اد ا ‪ Š1  I‬وذ  ‪#%‬ء ‪1‬دت‬
‫ا ‪7  %1‬س ‪ (01950‬و‪#+‬س )‪ (1952‬و اآ )‪ .(1954‬وأن ‪d‬ا‪ 3‬ا `را وآ‪ 7‬ا…‪e‬ت‬
‫‪ /#L I* 2# BI‬ود ا‪ -
1Le‬ت ا ‪
G‬ى وا ‪ – TL1‬ا ‪ 1‬أ‪F1 BF%d‬ذ '‬
‫ا‪ -
1Le‬ت ا ‪ %+‬ى ا ورة – ‪2I1  g‬رة‪.‬‬
‫‪ ،HU‬إن ا *‪I‬ت ا ‪ %+‬ى  ‪ / I‬ا ‪` 1‬ة ‪"1‬م أ‪ ' +$‬ا '‪ L#‬وا‪T. H1L‬ط ا ‪ F‬ث‬
‫و‪ Š#G /U‬ا‪ $‬ر و  ‪#‬ت ا‪ I1Le‬ر ‪I / Š1l‬ت ا 
ر ا ‪+ 1‬ن ‪:‬‬
‫ا  
‪ iL‬ا ‪ ' 1‬وا‪-G1Le‬ح و‪ 4H‬ه‪ b2‬ا *‪I‬ت ا ‪ %+‬ى ‪ :‬أآ‪ O‬ا ‪ %G. K5#‬وا ‪ 1‬آ‪B‬‬
‫‪ "F‬دا‪ #I  3‬آ‪ %‬ى و‪ I1‬ض ‪-
1Le‬ل ‪ 5 / ŠO+‬ف ا 
ر و‪ '#+‬د آ‪/ %‬‬
‫ا ‪+‬ن‪.‬‬
‫إ' 
‪'L T‬ل ا
ب ا ‪ 9 C‬ا ‪  H‬ي‪ ،‬و‪: 'L‬س و‪#+‬س‪ ،‬وا
ب و‪L‬ي ‪&L9‬‬
‫إ  وزان وا ‪ T#H‬ة‪ ،‬آ   ‪5  1‬ل ‪#+ K 5‬س ‪ ،B7‬ا ط‪ ،‬و‪ J1F‬ا '‪ J‬ا ‪U‬‬
‫ا ا‪ / 49‬ا ط وأزر و‪ J+C‬ا ت ا ‪ 11C‬أآ‪ O‬آ  و  ا ‪F‬ز و"' ‪:‬‬
‫‪L J'L‬س ‪ /‬رودا‪ B‬وا ‪ ، F%‬آ  ‪U‬ث أ‪ .‬ا‪.‬‬
‫و'‪2‬ا ‪ /+  e‬ا ‪H‬ل ‪g‬ن ا ‪ / I‬ا‪FG1L‬ا ا ‪ K5#‬ا ' رة‪ J ،‬إ'& زرا ‪#H1‬ت‬
‫‪  G‬و  
 و ‪ &'37‬ا ‪ ،dl‬ارا ا ‪ U 1‬م ‪ '#‬ا 
ر  ‪ T‬ق‬
‫ا رو‪.HL L‬‬

‫‪ -5‬ا‪=&#‬ت ا<‪$$‬‬
‫ ه إذن ‪1#‬ت اور‪/‬؟ إ' أ‪ LL‬ا ‪ 1#‬ت ا ‪ 1‬ر ا ‪U %1 dl‬ت ا  ‬
‫اور و ‪+: . G1‬ن ا ‪ I‬ون `رن ا ‪ c H‬ا ‪ T‬ي ا ‪2‬ي آا ‪G‬رو‪ J%9 h‬ا ‪ F‬ب‪&p ،‬‬
‫‪ 1940 2#‬أ‪F%d‬ا  ‪i' h‬ت ا ‪ / /`l1  7+‬أ‪ J‬ا‪-'1Le‬ك ا ‪F‬ــــ‪U  o: .‬ود‬
‫‪ 1952‬آن {دي ‪ /‬ا ‪ c H‬ا ‪I#‬ت ـ"‪ c 9‬ا ‪  : 300 " I‬آ`دة  ‪T#9 J+ %#‬ر‬
‫‪H‬ر ‪ 4‬ا ‪ c H‬ا
 ا ‪1‬وي ‪ hI‬آ‪  # .147‬آن ا ‪ c H‬ا ‪ 15G‬ا  ـ"ا  ي"‬
‫‪%‬ع ‪ /  7‬أ‪ #d J‬ا ‪ +I‬و )ا‪ 5e‬ت(‪ ،‬أ ا ‪5 l‬ل وا ‪FG  'o: 16 IC‬ن‬
‫ ‪ 
1‬ا ا‪ .$‬و ر ا†‪$‬رة إ  ا‪ 9-Te‬ا ‪ '1:  1‬زرا ارز ا ‪7 1‬ق إ‪2# '1‬‬
‫ا…ن ‪U‬ت ا
ب‪.17‬‬
‫و‪ 9‬آ‪ B‬ا ‪%F‬ب `رع  ‪#1‬وب ‪ 4‬ا ‪ TH‬ا ‪# 
1‬ــــــ ارض‪ .‬و‪ ،1952 #L :‬آن‬
‫‪GF‬ل ا ‪7‬ل وا ‪  F‬وا ‪ -`%‬وا ‪I‬س وا  ‪T#9 454.700‬ر‪ ،‬أي   ‪/ %35 JO‬‬
‫ا†‪1‬ج ا†  ‪.‬‬
‫‪ .13 .14‬ا ‪ c H‬ا ‪ T‬ي‪ :‬ا†‪1‬ج‪T#9 1.393.700 :1951 :‬ر‪ / %40 ،‬ا ع‬
‫‪T#9 1.566.400 :1952‬ر‪ / %51 ،‬ا ع‬
‫‪ .14 .15‬ا ‪ c H‬ا ‪ :G‬ا†‪1‬ج‪T#9 439.300 :1951 :‬ر‪ / %8 ،‬ا ع‬
‫‪T#9 469.000 :1952‬ر‪ / %9 ،‬ا ع‬
‫‪ .15 .16‬ا ‪ : IC‬ا†‪1‬ج‪T#9 597.400 :1951 :‬ر‪ / %2,5 ،‬ا ع‬
‫‪T#9 527.000 :1952‬ر‪ / %4 ،‬ا ع‬
‫‪ .16 .17‬ارز‪ :‬ا†‪1‬ج‪T#9 300.000 1953 :‬ر‪ 100 n3: ،‬إ  ‪ 120.000‬ق‪.‬‬

‫‪179‬‬

‫وان ا `را ا‪ I1Le‬ر ا ‪ 1‬آ‪`+  B‬ة ‪ :‬ا ‪%‬ء  زرا ا ‪%F‬ب‪ I B# ،‬از‬
‫ا ‪# U-7‬ات ‪ ،1932-1930‬إذ ‪ uF‬ا ‪ I‬ون ‪ /‬زرات أآ‪ O‬ا‪ ."1‬وه‪2+‬ا‪ ،‬زرا‪،‬‬
‫‪ JO‬ا ‪ / I‬ا `ا‪ ،/ 3‬آ وم ا ‪ #I‬وأ‪ $‬ر ا `‪1‬ن‪ ،‬آ  'ا إ  زرا ا ‪%‬اآ ‪.‬‬
‫وان ا ‪ +‬م ا ‪2‬ي آن ه ‪ K5# :‬وة و‪#+‬س وا ار ا ‪*%‬ء وا ط‪ ،‬آن 
‪T‬‬
‫‪ 41.000‬هـ‪ / .‬ارا ا ‪ .%Gl‬و‪ ' #‬ا ‪ F‬ب‪ uU ،‬أن ا ‪ +‬م ‪$‬خ وأ‪ hd‬ا ‪7‬ف‬
‫وا ‪7‬آ ا‪ ،‬أ‪ 22.000 &I c%d‬هـ‪ .‬وا م أ ‪ J*7 h#+‬ا ‪ H‬وض ا ‪ T‬ا ى‪ ،‬و'‪2‬ا‬
‫*‪.% H h1U B7‬‬
‫وآ‪ B‬ا ‪ l‬ر ا ‪ / #G‬ا ‪#‬ع ا ‪F+  #= ،‬ل و‪ '+'1‬ا ‪+‬ن اورن‪ .‬و  أن‬
‫ا ‪ +‬م آن ‪ 9‬د‪ U  J.‬ا‪ h1‬ا ‪o: ،J+‬ن آ  ا ‪ l‬أ‪7 BF%d‬ق ا‪-'1Le‬ك‪.18‬‬
‫وه‪2+‬ا ‪ 5‬ح ‪ 4 J+C‬ا ‪ l‬ر‪ ،‬و‪TL h B% 
9‬ت ا ‪  F‬و‪TL‬ت ا ‪ 1‬ول‪ ،‬دون أن‬
‫‪ *1‬ر ‪ c G h#‬ا ‪ / 1#‬ا ‪ /2‬آا ‪+C‬ن أ‪9‬ى ‪ /  G#‬ا ‪ / I‬ا ‪%+‬ر‪.‬‬
‫‪  #‬آن ا  
ا  ‪‘ + %#‬ام ا ‪ 1‬و  ا ‪2‬ي رأى ا ‪ l‬ر ا
 ` ‪& U /‬‬
‫ا ‪ l‬ر ا ‪ C‬ل‪-‬ا‪ H :‬ا ‪- J. 1‬د‪ b‬وه ‪ / 7I‬ا ‪L‬م ا آ و{‪  p‬ا ق‪ .‬وان‬
‫زرا ا ‪ +‬وم‪ ،‬ا ‪ T. J+C 1‬ا  ا ‪‘ +‬ا ا ‪ ،/ 7‬آ‪ F B‬م ا ‪ IC‬ا
‪ ،‬ا ‪2‬ي ‪e‬‬
‫‪ C‬ب ا ‪ / ، l‬زرات ‪2=) CI‬ا‪ : (3‬ارا ا ‪.%Gl‬‬
‫أ ا ‪F‬ا‪ H: n‬آ‪` B‬رع ‪ 5 /‬ف ا 
ر ‪ .HL‬وا‪ : h‬ا
ب ا ‪ 9 9 C‬أ‪gC‬‬
‫اورن ‪` 1921 #L :‬ار'& او ‪ .‬و‪7 9‬ه ‪I‬ــ ‪ I & uU 1936 #L‬ا ‪H %‬ل‬
‫ا‪ JG %Le‬إ  ا ق ا ‪  7‬ـ ا‪ p‬ا ‪ F‬ب اه ا‪ %Le‬ا ‪ B+7L 1‬ا ء ‪h%$ :‬‬
‫ا ` ة ا†‪ ، %‬وأد‪.‬ا أا وأ‪ :#d‬ة ‪ :JO‬ا ‪ / #‬و‪ $‬ا ‪ /1# +‬و‪ $‬ا  ن‬
‫ا '‪#‬ي‪.‬‬
‫و‪  1‬ا `ارع ‪U 4‬ا`ه ‪ /‬ا  و  ا‪1‬اد ‪ a.‬ا ‪ +‬ا ‪ F‬ا ا‪#+ / a‬س‬
‫وا ط‪ ،‬ن ‪ K5#‬ا†‪1‬ج ا ‪ %+‬آ‪ 4H B‬ه‪#‬ك‪ ،‬و‪ HT#  Le‬ا
ب ا ‪ TF‬ي‬
‫‪ L‬ن و‪L‬ي ‪ &L9‬وا ‪T#H‬ـــ ة‪= .‬ـــ أن ه‪ b2‬ا `ارع ‪T‬رت ‪ K5# 4  :‬ا‪ I1Le‬ر‪،‬‬
‫‪+ uU‬ن ا ي  ‪ ،#+‬أي ‪ :‬ا ‪C‬و ا ‪ ،7‬ود  و اآ‪ ،‬و‪ OU‬س‪ .‬وآن ا ‪ I‬ون‬
‫ ‪+‬ن ‪ 1951-1950 :‬أآ‪ p-p / O‬أرع ا ـ ‪ 25.600‬هـ‪ .‬ا `رو ـ ‪ $ 5.121.000‬ة‪.‬‬
‫و‪ 9‬ار‪ 471‬ا†‪1‬ج ‪ 1951 #L‬إ  ‪ ./5 183.000‬و& ‪G‬ي ‪ ،'# 106.484‬أي ‪ &"I‬ا‪1e‬ج‬
‫اور‪.‬‬
‫أ `روت ا ‪7‬اآ‪ h‬ا‪ .‬ى‪ $ JO ،‬ة ا `‪1‬ن وا ‪ /1‬وا ز وا ‪l‬خ وا ‪  C‬وا ‪، 1‬‬
‫‪o:‬ن أه ‪ '1‬آ‪ B‬أد  ‪ I1L| %#‬ر‪ 
: .‬ر ه& ا ‪ /2‬آا `ر'‪` : ،‬روت‬
‫اور آ‪ 25.000 ،1950 #L ،TI B‬هـ )‪ / %7‬ا ع( *& ‪ $ 2.700.000‬ة‬
‫‪ .17 .18‬ا†‪1‬ج‪ :1951 :‬ن ه‪ 1 1+‬‬
‫‪ 700.000 .1952‬هـ‪ .‬ل‬
‫‪ 1.200.000 .1953‬هـ‪ .‬ل‬
‫‪ 1.900.000 .1954‬هـ‪ .‬ل‬
‫ا†‪-'1L‬ك ‪U‬ا ‪ 600.000 :‬هـ‪ .‬ل‪.‬‬

‫‪180‬‬

‫‪ 19(% 8,5) 31.000.000 / /‬و‪: 3` J I1‬اآ‪ h‬ه‪ b2‬ا `ارع ‪ /‬أ‪ G #d J‬‬
‫ا ‪7‬اآ‪ h‬وا ‪ %G‬ات أو ا ت‪.‬‬
‫و‪ L 9‬ا‪1‬ال ا ‪ zHT‬وود  اآ` ‪  *U‬و‪  L‬ا ا‪-d‬ت ‪  : 4‬وا ‪l‬رج‪ ،‬‬
‫ازدهر زرات ا ‪%‬اآ ‪ :‬ا ‪ ’5C‬ا‪)  *: / 5‬ا ‪ ( F‬وا ا ‪ ،‬و‪ :‬ا
ب‪.‬‬
‫وآ‪ B‬ا `ارع درا  ‪I1‬ى ‪ 50‬ه‪1+‬را آ  آ‪ J
C B‬ا  =‪ 7‬ة‪ .‬و ا‪1‬اد ا ‪#‬‬
‫آ‪  1 B‬زرات ا `ر وا ‪ CT‬وا ‪ 5T%‬وا  ا ‪ *l‬اء‪ .‬وآ‪ B‬ا ‪%‬اآ وا ‪F‬ا‪n‬‬
‫ا
 ‪ JG‬إ  ا‪L‬اق ا ‪ J%9  7‬ا ‪ 1#‬ت ا `ا‪  3‬وذ  ‪ %‬ا ‪ „*#‬ا  ‪ 4‬ا ‪„#‬‬
‫‪ /‬ا ‪#‬خ‪ .‬وأم ا‪ 1U‬ت ‪ I‬ي ا `ا‪U ، 3‬دت ا  ‪ /‬ا ‪% I 1‬ر‪    z‬ز‪&"# #‬‬
‫‪d‬درات ‪ Š1l‬ان إ‪ H :‬ا ‪   C‬إ  ‪. :‬‬
‫وان ا ‪ .%‬اور آ‪ 14.000  1  B‬هـ‪ ،.‬أي  ‪I‬دل ‪ / %22‬ا ‪ U‬ا†  ‬
‫)‪ 55.400‬هـ‪(.‬‬

‫‪9: -6‬ت‬
‫ه‪ b2‬ه "ه ا‪ I1Le‬ر ا ‪ H‬وي 
ب‪ H: ،‬ا‪ : H1L‬ا ‪ K5#‬اآ‪ ،#= O‬وآن ‪ J%9‬آ‪J‬‬
‫‪$‬ء ا‪ I1L‬را ‪ :‬د أو ‪.3‬‬
‫‪ -
1Le:‬ت ا ‪ %+‬ى آ‪ B‬ه ا 
‪ .%‬وآ‪ B‬ا ‪ C‬آت ا `را ‪ 9‬و‪ 9‬و ‪` : '#+‬ا‪.‬‬
‫و‪ U BO 9‬آ ا ‪ : JL‬ا ‪ C‬آت ا `راــ ‪ / %9‬ا ع ‪ 1932 #L /‬إ  ‪#L‬‬
‫‪ ،1939‬و ‪ 1940 / %6‬و‪ 1945‬و‪ %5,5‬إ  ‪U‬ود ‪ .1953 #L‬و‪ nI‬ه‪ b2‬ا ‪ C‬آت آن‬
‫‪" JO  9‬ا ‪ C‬آ ا
" و"‪  # I‬ر" و"ا ‪ C‬آ ا
 `را وا ‪H‬ــو‪e‬ت )‪#‬‬
‫ر‪ z‬وا ‪-%‬د ا ‪ ،(*7l#‬و"ارا ا ‪ %+‬ة" ‪#+‬س ‪ 1C uU‬ك آ‪1L‬ن آ اد‪ z‬وا ‪%‬رون‬
‫آه‪ /‬دا‪ ،20 7‬وآ‪"  2‬ا ‪ C‬آ ا `را و‪e‬د د‪ "U‬ا ‪ ' &1' 1‬ا ت ا '‪-#‬‬
‫ا ‪#G‬ـــــ‪ ،‬وا ‪ J‬ا ‪2‬ي آن ــــ‪ Hp 4‬ا ‪-+‬وي‪.21‬‬
‫وآن ا‪ I1Le‬ر ه&‪# ،‬ء  ا ـ ‪ 600.000‬هـ‪ .‬ا ‪ 1‬آن `ر'‪ ،‬ـ ‪ 10‬إ  ‪/ %15‬‬
‫ا†‪1‬ج ا†   ‪%F‬ب‪ ،‬و‪ / %28‬آ  ا ‪%F‬ب ا ‪GF‬دة ا ‪`%. /+‬ه‪ ،‬و ‪/ %35‬‬
‫ا ‪ *l‬ا ‪ ،:‬و  ‪ p-p‬أرع ا ‪F‬ا‪ ،n‬و ‪ / %8,5‬أ‪ $‬ر ا ‪7‬اآ‪ ،h‬و‪ &"I‬ارا‬
‫ا `رو  ‪ +‬وم وا ‪%‬اآ وا ‪ ،-+‬و`ءا ‪ / -i‬ا ‪.$‬‬
‫‪  e‬ى ا  ه ا†‪IL‬ف ا ‪2‬ي  ‪ I1L| /+‬ر ا ‪ H‬وي أن ‪ IC hH‬ا
‪ .‬إذ ان‬
‫ا‪ BF L h1‬و‪` e‬ال ‪U %1‬ت ا   اور‪#O1L ،‬ء ا ‪ &F‬وا ‪ n%‬وا وا‪ /‬ا ‪1‬‬
‫آن ا‪ I1Le‬ر  ‪GF g‬ــــل ' إ  ا‪G19e‬د ا
‪ .‬أ ا ‪G: 9%‬ر‪ .‬و‪1951 #L :‬‬
‫‪#1 .18 .19‬ع ا‪ $‬ر ا ‪ '+  1‬اورن آ ‪ $ 1.117.000 : 1‬ة ز‪1‬ن‪ $ 530.000 ،‬ة ز‪ 434.000 ،‬آ ز و‪ $‬ة ا ز وا ‪، C‬‬
‫‪ $ 1.052.000‬ة ‪ /‬و= ه‪.‬‬
‫‪ .19 .20‬ا ‪ C‬آ ا
 ‪ #%‬ا‪ /U‬و‪ T #‬و‪L‬ي ‪.5‬‬
‫‪ &* .20 .21‬ا ‪ z‬ا†داري‪ :‬ا ‪ #‬وب‪ -‬ر‪ ،‬و‪ $‬آ "‪T‬ط ا '‪-#‬ا ‪ "#G‬و آن و‪.SOPACOF‬‬

‫‪181‬‬

‫آ‪  9 B‬ا ‪ 1#‬ت ا `را ذات ا‪ Jd‬اور ا ‪G‬رة ‪ 13‬ر ‪ ، :‬و‪1952 #L :‬‬
‫آ‪  9 B‬ه‪2‬ا ا†‪1‬ج ا†   ‪H‬ر ـ ‪ 28‬را‪.22‬‬
‫و‪F1‬ث ا ‪ C#‬ات ا ‪ 60.000 /  L‬أ ‪ I‬ن ‪HU : &'-3 4‬ل ا ‪ / I‬و‪g‬ر‬
‫‪ 1‬اوح ‪ 100 /‬و‪ 200‬ف‪ : .‬ا م إ‪ :‬إ  "ا‪1‬زات ‪ "#‬ا ‪  1‬ا ‪ JI‬أن ‪' 1C‬‬
‫و{دي ‪ = '# p‬ــــــ‪' .‬ــــــــــ‪2‬ا ‪G1‬ر ا  ا ‪F‬ة ا ‪.h GGl‬‬
‫‪ J  J':‬ا ‪ I‬ون  ا‪  J9‬إ‪ $‬ا ‪ T‬ق ا ‪ :  GI‬ا ‪U-7‬؟ ‪ #L 43 I‬آ‪B‬‬
‫‪ 200.000‬هـ‪ / .‬ارا ا
 ا ‪" '
1 1‬ا ‪U-7‬ــ"‪ ،‬وه ‪ FG‬ر‪ ، L‬أو  ‪'+‬‬
‫ا ‪-‬آن ا ‪%+‬ر‪` ،‬رع ‪ 5 U‬ق ‪ . G‬أ ا ‪ ،H%‬أي ‪ 4.500.000‬ا‪ 1L‬ا‪/ ' -
1L‬‬
‫‪ 5‬ف ا ‪ /U-7‬ا 
ر ‪ U‬ا ‪ T‬ق ا ‪ "  H‬ا ‪Ie‬ام ا ارد‪.‬‬
‫و‪ %1I‬ا ‪ nI%‬أن ا‪ I1Le‬ر ا ‪F1L ، 7‬اذ‪  b‬ن ه‪1+‬ر ‪H:‬ـــ‪1 J  ،a‬ال‬
‫أ‪ .G9‬إذ آ‪ 1‬م‪  .‬ون ‪" :Milleron23‬ا‪ I1Le‬ر آن ‪  HL‬ا ‪ .. F‬وان د‬
‫ا '‪1+‬ـــــــرات ا ‪ '+  1‬ا ‪ I‬ون & ـــ`د إذن ‪L‬ى ‪  CI‬ات ‪ 2#‬أر‪ .24#L /I‬و‪ 1#L‬ك‬
‫‪g  ' / .e‬و‪ J‬ه‪ b2‬ار‪9‬م‪."....‬‬
‫وون أن {آ ‪ /‬ــــ   `ات ه‪2‬ا ا ‪ ، 1‬و دور‪ : b‬إر=م ا 
ر ‬
‫‪ 4L‬زرا‪ &'1‬إ  ‪ K5#‬ه‪ ،GGl C‬إ  ‪U‬ود ذ  ا ‪  ،B9‬ا ا‪  ،$‬‬
‫ا‪ 1e‬اف ‪g‬ن ا‪ I1Le‬ر ا ‪ H‬وي ‪ :‬ا
ب آن أ‪ J9‬أه  ‪ / %‬ا `ا‪ uU ،-O 3‬ان‬
‫‪
1 I 21.000‬ن ‪ 2.700.000‬هـ‪ .‬أي ‪ / %38‬ارا ا `رو‪2' .‬ا ا ‪G‬د‪ ،‬ه‪#‬ك‬
‫د ‪ /‬ا‪%L‬ب‪ ،‬ذ  ن ا‪ I1Le‬ر & ‪ h * 9 /+‬و‪ ،J5 B9‬آ  أن أز ‪-1930‬‬
‫‪ 1935‬أ‪ 4L B7I‬ا ‪./ I‬‬
‫و& ا‪%1‬ر ‪ LL‬ا  ‪g u%C1 I$ KU :‬ر‪ ،h‬و‪ :‬و‪ bOp h: J F B9‬ا ‪-‬ح ‪LL‬‬
‫  ا ‪ . G%1‬إ‪ e‬أن ا ‪ uF‬ا ‪LF‬ــــــــ& ‪ :  1‬أن ا أ‪ L‬ل ا   ا ‪ %+‬آن '‪ ، 1‬ر=&‬
‫‪ b  h1LU‬أرح ا *ر ا ‪HI‬ر‪ TCg ،‬أ‪ .‬ى ‪ 27# JO‬أ‪
$‬ل ا ‪ `' 1‬و ا ‪c G‬‬
‫ا ‪  I‬ا ‪ %+‬ى وا‪-
1Le‬ل ا ‪  #‬وا ‪%‬د‪e‬ت ا ‪ 1‬ر‪.‬‬

‫‪.Maroc 54, p. 174. .21 .22‬‬
‫‪.22 .23‬‬
‫‪MILLERON : "Regards sur l’économie Marocaine" Rabat, 1954, p. 126.‬‬
‫‪ uU .23 .24‬ا‪ 100.000 / BH1‬هـ ‪ 1913 #L‬إ  ن ه‪1+‬ر ‪.1953 #L‬‬

‫‪182‬‬

‫ا ا‬
‫ا‪@#‬ت ا‪$?#‬‬

‫‪25‬‬

‫‪ J+C‬ا ‪ #G‬ا ‪  #‬إ‪U‬ى ا‪ TC‬ا‪ I1L| LL‬ر ا ‪  7‬وأ‪G U‬در ا ‪ c‬اآ‪ O‬‬
‫أه ‪ 
&'# 23.000 ،J 88.000 1952 #L J
C B+: .‬ر و ‪ 3.000‬أورن‪.‬‬
‫و ع  د‪ / &' BI:‬ا ‪ 4.820‬م‪ .‬ف‪ .‬أ ا ‪I‬دن ا ‪ 1‬ا‪ 37 '1 H: B l1L‬ر ف‪.‬‬
‫وه  ‪  9 C O‬ا†‪1‬ج ا ‪  #‬ا ‪ . 7‬و‪ 9‬و‪l  'I% Bd‬رج إ  ‪ 35‬را‪،‬‬
‫آ‪d  9 up B‬درات ا
ب‪.26‬‬

‫‪ -1‬ا‪ E$ #‬وا&ز ‪ C‬ا?‪B‬ا‪
A‬‬
‫ا
ب  ‪ ، #‬وا ‪ &#‬ه `ء ‪  /‬ا و  ا ‪l‬ـــص‪ ،‬وا و  ه ا ‪TI 1‬‬
‫ر‪ G.‬ة ‪-p‬ث ‪#L‬ات ‪ ،H#1‬و‪ F d‬ة أر‪#L 4‬ات |‪-
1L‬ل‪ .‬أ ا ‪ &#‬ا '‬
‫‪  JGF1:‬ا‪1‬ز ة ‪ .#L 75‬و‪9‬ـــــ آŠ ‪ 1+‬ا‪F‬ث وا ه ت ا ‪ ،I‬ا ‪2‬ي أ‪’C‬‬
‫‪ &"#  '  ،1928 #L‬و‪ K#‬ا ‪  H#1‬ا ‪ &#‬وا‪ O1L‬ره‪ .‬و ‪ JO‬ه‪2‬ا ا ‪ 1+‬ا و ‬
‫ا ‪ : 7 C‬ة ‪ $‬آت و‪ J+C‬ه  ‪ 15‬إ  ‪ / %49‬رأ‪.'  L‬‬
‫وآ‪ B‬ا ‪ J3‬ا ‪   I I‬ا†‪1‬ج ا ‪ #G‬وا ‪I‬ـــــدن‪ ،‬ا ‪  1‬آ` ا ‪c G‬‬
‫ا ‪  I‬ا ة  ا ‪ &9 : H#1‬ا ‪I‬ــــدن‪ ،‬و‪  Le‬ا ‪ FG‬ا   و‪ FG‬ا ‪&#‬‬
‫ا ‪.I‬‬
‫و‪ 9‬ا ‪ B‬ا‪:C+1Le‬ت ا ‪ ،I‬ا ‪ 1‬أت ‪ J%9‬إ‪ 9‬ا ‪'7 27 F‬ـــــ‪.1912 #L I ،‬‬
‫و‪U‬ا  ‪ ،1930 #L‬آ‪ B‬ا ‪ &#‬ا ‪ C p-O‬ة ا ‪H 1‬م ‪ &"I  U‬ا†‪1‬ج ا
 ‪7C1+‬‬
‫و‪ .
1‬و‪ : {5% I‬ا‪
$‬ل ‪ %‬ا‪e‬ز ا‪G19e‬د ‪#‬ات ‪ 1934-30‬ا‪I1L‬د ا ‪H#1‬‬
‫و ‪ ،1936 #L h‬وه‪2+‬ا‪ ،‬أ‪ c%d‬ا م ‪ J  &I‬ا ‪-%‬د‪{ ،‬آا ‪#  2‬ع و=‪ #‬ا ‪ J+C1‬ا ‪I‬‬
‫
ب‪ .‬وآ‪ B‬ا‪1e‬ت ا ‪ 3‬ه ا ‪7L7‬ط وا ‪#
#‬ـــ` وا ‪d‬ص وا ` وا ‪c‬‬
‫وا ‪ z%‬وا ‪ &F7‬ا ‪ F‬ي وا ‪ 1%‬ول وا ‪ B +‬وا ‪ .F‬و  أن *Š إ  ذ  آ ت ‪9‬‬
‫و= ‪9‬رة ‪ /‬ا ‪ B %‬وا ‪F#‬س وا‪)  p‬ا‪ 1‬ن( وا ‪7‬ر‪ /‬وا ‪ / %‬وا ‪7‬دن وا ‪%‬ــــــ‪K‬‬
‫)ا ‪ (+‬وا ` د ا ‪ G‬ي وا ‪2‬ه وا ‪.*7‬‬

‫‪ .24 .25‬أ" ‪:‬‬
‫‪Louis EYSSAUTIER : "Le panorama minier du Maroc" in "Maroc 54" p. 178 et suivantes ; Annuaire statistique de la‬‬
‫‪zone française du Maroc (1952) p. 222 à 233.‬‬
‫‪ /+ & .25 .26‬د ا ‪ I‬ل ‪L 1953 #L‬ى ‪ ،34.000‬وا ‪G‬درات – ا ‪ BGH 1‬إ  ‪ 31‬ر – ‪e‬زا ‪ J  up JO  B‬ا ‪G‬درات‪ .‬و‪ 9‬ار‪ : BI7‬‬
‫‪  J+C I‬س ‪  9‬ا ‪1#‬ت ا ‪ I‬ا ‪ 'I & 1‬آ  ار‪ /  '1% BI7‬ا ‪G‬درات‪ ،‬إذ 
‪ 37 B‬را و ‪ ،1954 #L %37‬و ‪ 39‬را و ‪35,5‬‬
‫‪.1955 : %‬‬
‫‪ .26 .27‬اآ‪ & # ŠC1‬ا ‪d‬ص ‪ B1‬ا‪HT# / 9-T‬ت `ا‪ ،1907 #L  3‬و‪ 1908 :‬أ‪$‬ر ا   ‪ A. Brives‬إ  ود ا ‪7L7‬ط ‪:‬‬
‫ا '*‪ %‬ا ‪.TL‬‬

‫‪183‬‬

‫إ‪ e‬أن ه‪2‬ا ا ‪#1‬ع ‪ :‬ا ‪I‬دن ا ‪#‬درة وا ‪ h#+  e # O‬أن ‪ #‬ا ‪ +‬ا *‪ 7I‬ا ‪TI‬ة‬
‫‪ l1Le‬اج ا ‪ F‬و‪9‬ت ا ‪ %G‬وا ‪ ،F‬وه أ‪L‬س ا ‪#G‬ت ا ‪.HO‬‬
‫و‪ J+C‬ا ‪ &#‬ا ‪-p 
1‬ث  ت آ‪ %‬ة‪:‬‬
‫‪ -1‬إن ه*ب و‪'L‬ل ا
ب ا
 ه ا ل ا ‪7L7  F‬ط ‪ :‬ه*‪ %‬او‪e‬د ‪%‬ون‬
‫وا ‪T#+‬ر‪ ،‬و ‪ : F‬أ‪  B‬ر و‪T#9‬رة‪ ،‬و ‪ : a7#‬ا
ب ‪ c7L /‬ا '*‪ %‬ا ‪TL‬‬
‫)أوا ‪ (T‬وا ‪H‬س ا ‪ ) 7‬أي ‪% L‬ل ا Š(‪ ،‬و  ‪ F : c‬ة )او‪ (B‬ز  و‪U-‬‬
‫ا ‪ ،’5C‬و  ‪ 9 z%‬ب ‹‪ .7L‬و‪ JH#‬ا†‪1‬ج إ   ا‪ 7L‹ L‬وا ار ا ‪*%‬ء وا ‪ T#H‬ة‪% ،‬ـــــ ‬
‫‪ U +%$‬آ' ‪ .3‬و ‪ / I‬ه‪ b2‬ا '*ب – ‪ :‬ا '*‪ %‬ا ‪ J
1 – TL‬ا ‪ GH‬‬
‫وا ‪)  O‬ا‪ 1e‬ن( ‪ U#‬و س‪ .‬و‪ /‬ا ‪ H‬ا‪-
1L‬ل ‪ &#‬ا ‪d‬ص ا '  ‪ J%‬ام‬
‫‪#‬ب ‪#+‬س‪ ،‬وا ‪ 7#l F‬ة‬
‫‪ "F -2‬ا
ب ا ‪ I :O+ 9 C‬آ‪ %‬ة  ‪ U# ،‬وة ‪  & # 4‬ادة ‪&F7‬‬
‫ا ‪ F‬ي و‪- LF h1H#1 J I‬ل‪ ،‬و‪ &#‬ا ‪d‬ص وا ` ‪ B1‬و‪ +‬ا ‪'+  1‬‬
‫‪ +%‬واد ا ‪ . F‬و ‪:  &#‬ــ  ‪  `#
#‬ا ‪l1‬م ا ‪*' #‬ب ا ‪ .I‬ا‬
‫ا ‪`l‬ف ‪1 J
1:‬ور ت  ‪ 3 I‬آ& = ب وة و{دي ‪ a.‬ا ‪ +‬ا ‪ – F‬ا ‪2‬ي  ‬
‫‪ /‬ا ‪#‬ب إ  ا ‪ C‬ل ‪ :  %‬وآ‪7#‬دة ووادي ا ‪ F‬ووة – إ   ‪  L‬ر  `ا‪، 3‬‬
‫ا ‪2‬ي أ‪ c%d‬ا ‪ 27#‬ا ‪ 
I‬ب ا ‪.9 C‬‬
‫‪ -3‬وان ا ‪ K5#‬ا ورة }‪I &* z5‬دن آ‪ O‬ة و‪  e  J+C‬آ‪F & %‬د ‪.h1#FL I‬‬
‫و‪ :‬ا ‪#‬ب ه‪#‬ك ‪1HT#‬ن ه‪1‬ن‪ HT# :‬وارززات و‪ .B -: HT#‬إذ ‪ l1‬ج ‪U /‬ض‬
‫وارززات و‪ /‬ا ‪%‬ل ا ورة ‪ 4‬ا ‪ # o `#
#‬و‪ ،B‬وا ‪ / B +‬زار‪ ،‬وا‪ae‬‬
‫وا `ر ا ‪ G‬ي وا ‪) K%‬ا ‪ z5 (+‬ا ‪ ، 
G‬وا ‪2‬ه وا ‪F#‬س  ‪
d J%‬و‪.‬‬
‫أ ‪ 
d &# &*1: ،B -:‬ة ‪ J
1 uU 11C1‬ا ‪d‬ص‪ .‬و‪ & 9‬اآ‪C1‬ف ا ‪7‬دم‬
‫‪ 9‬ب ا ‪T‬وس‪.‬‬
‫و‪ :‬ه‪ /‬ا ‪ T /1HT#‬ح ا ‪ J+C‬ا ‪ I‬ا ‪ JH# KI1‬ا ‪I‬دن‪U .‬ــ‪ B‬أن ا ‪ K T‬ا ‪I‬‬
‫ا ا‪ HT# / T‬وارززات و اآ ‪ %Id‬و‪ %I‬ا‪ .+C  : z5‬وآن ‪ /‬ا ‪ 7‬وض‬
‫أن ‪ % JH#‬ه ‪U‬ا  ‪ 300‬أ Š ‪.#L /d‬‬
‫"‪#L BL  `  2# :‬ات و ‪2' GGl #U$ 150‬ا ا ‪ J+: ،JH#‬م ‪ %I‬ا ‬
‫ا ‪  %‬ار‪7‬ع ‪ 1 2250‬ا ة د‪I:‬ت‪ ،‬آ‪ J‬وا‪U‬ة ‪/ U%d HT# ،#U$ 20 &* '#‬‬
‫ اآ ‪I1‬د إ ' ء ‪I   F‬ـــدن‪ I ،‬أن ‪+‬ن ‪ % 9‬ت ‪ 175‬آ& ‪ :‬آ‪ J‬ا ‪b‬‬
‫‪"1‬ــــــم ?ه ‪ h79 e ،‬إ‪HL e‬ط ا ‪ „O‬ا ‪2‬ي ‪I‬ق ا {‪ = .28"19‬أن ه‪2‬ا ا ‪ JF‬ا‪ .‬ق‬
‫أدى إ  *‪ / p 7‬ا ‪I‬ن‪ ،‬و‪ :‬ض  ا و  ‪G‬رŠ ه" ‪G‬ـــ ا ‪ T‬ق‪) h#+ .‬أي‬
‫ا ‪ (JF‬أ‪:‬د ا ‪ c G‬ا ‪ .dl‬وآن ‪+o‬ن إ‪C‬ــــء ا ‪-9#‬ت ا ‪ HI‬أن  ع ‪ .o‬اج ا ‪I‬ن وأن‬
‫‪ .27 .28‬ا ‪H‬ل ا ‪2‬آر ل‪ .‬إ ‪ L. Eyssautier‬ص ‪.178‬‬

‫‪184‬‬

‫‪ IL n7l‬ا ‪ : 7+1‬ذات ا…ن‪ .‬و‪ & 9‬ا ز ا ‪-9#‬ت ا م‪  G1H h#+ ،‬ا `ء اآ‪ O‬‬
‫و ة ‪ /‬ا ‪.K T‬‬
‫أ ‪I‬دن ‪+ 49 U 'H &1: B -:‬ن ا‪ l1Le‬اج ‪ :‬ا ‪ b‬ا
ب ا ‪ % 9 C‬‬
‫آ‪C -‬ر ا ا‪ K 5  I9‬ا ‪ F%‬ا‪ n‬ا ‪ – aL1‬ا ‪ ، #‬أو ‪#+ F‬س ‪ %‬ا ‪K T‬‬
‫ا ‪ z5  1‬وا ‪ /{ 1‬ا ا‪-d‬ت ‪  &#‬ا ‪d  I‬ص‪.‬‬
‫و‪ c7L Jl1‬ا‪ z5‬ا ‪ : ، %+‬ا ‪ C‬ل وا ‪ C‬ق وا
ب‪ &# ،‬ة ‪،:O+ J
1 '*I‬‬
‫‪ &# JO‬أ‪eU‬ي و‪-%‬دن ا ‪ %+‬ى  ‪d‬ص‪ ،‬و‪ &#‬ا‪ z5‬ا ‪ aL1‬وا
 ‪F#‬س‬
‫وا ‪d‬ص وا `‪ ،‬وه ‪ .11C‬و‪L :‬س & آ‪ ŠC‬ا‪51U‬ت ه ‪I /‬ن ا ‪.F‬‬
‫وآن ‪ /  /‬أهاف إاد  ‪ L‬أآد ‪ :‬ا ‪GF‬ر ‪ /‬ه‪ b2‬ا ‪ K5#‬ا ‪ .I‬وا…ن و‪I‬‬
‫أن أ‪ c%d‬ا ‪ J%H1 L‬ا‪ .‬ذات ‪   U‬ر‪%L ،‬أ ا‪-
1L‬ل ‪ 70 I  L & #‬آ&‬
‫‪ /‬أآد ‪.‬‬

‫‪ - 2‬اج – ا‪KL#‬ت ا‪ $J‬ا‪HI‬ى‬
‫إن إ‪U‬ى ا `ات ا ‪ l1L† 3‬اج ا ‪I‬دن 
ب ه  آ`‪ b‬ا ‪ ، %+‬إذ أن ‪ C p-p‬‬
‫‪  #‬آ‪ %‬ا ‪ / %85 „1#‬ا†‪1‬ج‪U „1#  # ،‬ا  ‪ 60‬ا‪
d  -
1L‬ى ا ـ ‪ %15‬ا ‪ .9%‬وأ‬
‫ا ‪ &#‬ا ‪ %+‬ى ‪ + : ':‬ا و  ا ‪ 7 C‬أو ا ‪ C‬آت ا ‪ %+‬ى أو ا ‪ C‬آت ا ‪ uU ،T1l‬إن‬
‫‪ GU‬ا و ‪ ،‬ا ‪ C 1‬ف   ه ‪ 1+‬ا‪F‬ث وا ه ت ا ‪ 
1 ،I‬ة‪.‬‬
‫أ‪ -‬ا&ط‬
‫ا ‪7L7‬ط ه ا ‪ O‬و ا ‪ I‬ا ‪ 
3‬ب‪ .‬و‪+% . &# J
1‬ــــــ وا ‪ – 7L‬وه ‪:‬‬
‫ ا و  – ‪ 5 /‬ف ا ‪ 1+‬ا ‪7L7 Š C‬ط )م‪.‬ش‪.‬ف‪ (.‬ا ‪2‬ي أ‪ .1920 #L gC‬و‪#L :‬‬
‫‪ JH & ،1922‬ا‪#5‬ن او  ‪ /‬ا ‪7L7‬ط إ  ا ار ا ‪*%‬ء‪ .‬و‪ 2#‬ه‪2‬ا ا ‪1‬ر‪ r‬وا‪-
1Le‬ل‬
‫‪H1‬ــــــــم ‪ 5o‬اد‪ .‬أ ا ‪*7l1‬ت ا ‪ ': B%% 1‬از ا‪G19e‬د ا ‪#  I‬ات ‪-1930‬‬
‫‪ 1934‬و‪ U‬ب ‪ 'o: ،1945 – 1939‬آ‪  B‬ة‪ ،‬و‪ '1‬ا‪.9 9-T‬‬
‫إن   ا‪ l1L‬اج ا ‪7L7‬ط‪ 'OF I ،‬و‪ 1948 / '1##+‬و‪،1952 #L ،1952‬‬
‫‪5.000.000 ،1953 #L 4.200.000 ،1952 #L 4.000.000 ،1951 #L /5 4.200.000‬‬
‫‪ .1954 #L‬و‪ J? 9‬ا
ب ‪ : „1# p 1938 #L 2#‬ا ‪ I & I‬ا ‪e‬ت ا ‪F1‬ة‪.‬‬
‫وا ‪7L7‬ط‪ ،‬ا ‪2‬ي ‪ hI &1‬إ  ‪ nI‬ان ا‪) H :‬ا‪F‬د ا ‪#‬ب ا‪(/5 261.530 :H :e‬‬
‫وأ ‪ +‬ا ‪) #‬ا ‪ %‬از‪ ،(J‬و‪ d.‬إ  ان أور‪ ،‬آن و زال أه& ‪G‬ر ‪  I‬ا ‪%IG‬‬
‫ا‪.29%#‬‬

‫‪ F3e .28 .29‬دول أور ا ‪ 1‬ا‪ 1$‬ت ا ‪7L7‬ط ‪ U 1953 #L‬ا ‪ T  : 1‬ا ‪760.000 : "I‬ط‪ ،‬إ‪ 539.000 : T‬ط‪ 496.0000 : : ،‬ط‪،‬‬
‫ا‪ 468.000 :%L‬ط‪ ،‬ا ا رك‪ 244.000 :‬ط‪ ،‬أ ‪ 236.000 :‬ط‪ ،‬ا ‪ 230.000 :‬ط‪ ،‬ا ‪ 
%‬ل‪ 221.000 :‬ط‪ ،‬ا‪Fe‬د ا ‪– + %‬‬
‫ا آ‪%‬ر‪ 188.000 :‬ط‪ 122.000 :  ،‬ط‪.‬‬

‫‪185‬‬

‫و
‪d B‬درات ا ‪7L7‬ط ‪ 17.036  H /5 4.200.000 ،1953 #L‬ن ‪  ، :‬‬
‫‪ U / %61 J+C‬ا زن و‪ J   9 / %18,5‬ا ‪G‬درات ا
‪ .‬و‪ 9‬آ‪ B‬ا ‪: #‬‬
‫‪ z7‬ا ‪1‬ى ‪،1938 #L‬‬
‫و ا ‪ IG‬ا ا‪ ،.‬آ‪`  ' 1+  B‬دو‪ :‬أو‪  T 
e‬ـــــ‪G 4‬رŠ ا ‪ 1‬‬
‫وا ‪H : &p ،`' 1‬د ه  `ا ا ‪ / ،#L I‬أ‪ J‬ا ‪7F‬ظ  ذ  ا ‪ Š7l1‬ا ‪3%‬‬
‫ا ‪2‬ي ‪ h  T‬ا ‪ I‬ـــــ ون ا ‪%+‬ر ‪ H T‬إ‪%‬ر‪.‬‬
‫و‪ O1L‬ر أ‪ 36.000.000 h1 9 d‬ف‪ .‬ا‪T1L‬ع ا ‪ 1+‬إ‪C‬ء ‪  p-p‬اآ` ‪+% . : *U‬‬
‫وا ‪ 7L‬و‪ ،%#‬و '`  ‪ 7L‹ L‬ور‪7L7 Šd‬ط  ‪ L‬ا ار ا ‪*%‬ء‪ ،‬و ‬
‫و‪e‹ uF‬ت ا‪ l1L‬اج ا ‪7L7‬ط‪.‬‬
‫أ ‪ F  :‬ه ت ا ‪ 1+‬ا ‪ $%‬ة ‪d :‬ا‪  3‬ا ‪ 7:  F‬ار‪9‬م ا ‪H   1‬م‬
‫‪ +:‬ة ‪ /‬ذ ‪:‬‬
‫‪ 3.501 ............................................................................................. 1951‬ن‬
‫‪ 4.803 ............................................................................................. 1952‬ن‬
‫‪ 5.003 ............................................................................................. 1953‬ن‬
‫‪ 5.900 ............................................................................................. 1954‬ن‬
‫وه‪ O „31 b2‬إ ب او‪L‬ط ا  ــ‪ & Š+: .‬ا ‪GF‬ل 'ـــــ؟ إن ‪ nI‬ار‪9‬م‬
‫ا ‪H1‬ة ‪" /‬ا  ‪ J‬ا ‪#‬ي ا†‪  1952 # "3GU‬ــــ‪g1  c‬آ ‪ /‬ذ ‪1952 #L 7: .‬‬
‫آن د ا ‪ I‬ل ا ‪
1C /2‬ن ‪ :‬ا ‪'#‬ر و‪9 :‬ع ا ‪`  &'#  / 11.071 1+  & #‬‬
‫ ‪ 1.000‬أور‪ ،‬وآ‪ B‬ار ا {داة‪ ':   ،‬ا ‪ JTI‬ا ‪1.498.690.000 Œ% ،:‬‬
‫ف‪ .‬ه‪2‬ا ا ‪ /+  Œ%‬أن ` ‪ %5 h‬أو ‪ 75‬ن ‪  :‬وه ‪ J C‬ا ‪ Œ%‬ا ‪ "#‬ي ‪*I1‬ت‬
‫ا ‪ 3I‬ا {داة‪ .‬وه‪2‬ا ‪ :  1.574 #TI‬ا ع‪ .‬و ‪   /+‬ا ‪1‬ز‪ / 4‬ا ‪ I‬ل‬
‫اور‪ /‬وا 
ر  ا ‪ F#‬ا ‪:% H  1‬‬
‫اورن‬
‫ا 
ر‬

‫ا ‪ 1+‬ا†   }ر‬
‫‪ 574‬ن‬
‫ر‬

‫‪30‬‬

‫ا ‪ 31‬ا ‪ aL1‬ا ‪ 'C‬ي ‪JI‬‬
‫‪ 40‬إ  ‪ 50.000‬ف‪.‬‬
‫‪ 8.330‬ف‬

‫وا ‪ c‬ا ‪ :G‬ا ‪2‬ي ‪ h JGU‬ا ‪ 1952 #L : 1+‬ةد‪ hI:‬إ  ا `ا ا ‪Œ% I‬‬
‫‪ 436.636‬ف‪ #L .‬و ‪ ،J J+ %#‬أي أآ‪ ŠI / O‬ا ا ‪#‬ي ا
 أر‪4‬‬
‫ ات‪ ،‬وأ‪ / JH J9‬ا ا ‪ aL1‬ا ‪#‬ي اور‪ .‬ا ‪2‬ي ‪1 "F‬ز أآ‪7 h#+ . %‬ق‬
‫ا ‪ c‬ا ‪.%75 hU  KHF‬‬

‫‪* .29 .30‬ف إ ‪ h‬ا ‪*I1‬ت ا ‪.3I‬‬
‫‪* .29 .31‬ف إ ‪ h‬ا ‪*I1‬ت ا ‪.3I‬‬

‫‪186‬‬

‫ب‪ -‬ا‪ N‬ا‪?N‬ي‬
‫‪ :1‬ا
ب آ‪   2‬ا ‪ &F7‬ا ‪ F‬ي‪ .‬و‪ & 9‬ا ‪ I1‬ف  ‪  & #‬ادة ‪ &F7‬ا ‪ F‬ي‪،‬‬
‫ا ا‪# 49‬ب = ب وة ‪ 5 / 1928 #L‬ف ا ‪ C‬آ ا ‪ + %‬أوآ ى – ر'ي ‪Ougree-‬‬
‫‪ ،Marihaye‬و‪-p‬ث ‪ $‬آت أ‪ .‬ى‪ ،‬ا ‪ 1+ / T '#  : B‬ا‪F‬ث وا ه ت‬
‫ا ‪+1 I‬ن ا ‪ C‬آ ا ‪  &F7 7 C‬ادة‪.‬‬
‫و‪-.‬ل ا ‪ F‬ب & ‪ /+ 1‬أو &  د ا ‪ C‬آ ?Š ا‪ O1Le‬رات ا * ور ‪  #1‬ا ‪gC#‬ة‪.‬‬
‫‪ 4:‬ا ‪ BF & #‬وآ  ا و ‪ .‬و=اة ا ‪ F‬ب ‪ B F‬ا ‪ C‬آ وأ‪ $  2 BpU‬آ "ا ‪&F7‬‬
‫ا ‪ C‬ل‪-‬ا†‪ "H :‬ا ‪ ':   1‬ا و  ا ‪  7‬وا و  ا ‪ / %68,9 7 C‬ا‪ ،&'L‬وا ‪9%‬‬
‫ ك   ا ‪ + %‬أوآ ى – ر'ي‪ .‬و‪ & 9‬و‪ „  4‬هم‪ ،‬آن وراء ‪H‬م ا‪1e‬ج‪.‬‬
‫و'‪2‬ا & إ‪7‬ق ‪  : - 5‬إ‪ e‬أن إ م ا ‪ T „ %‬إ‪ 2.400 4% :‬ن ‪ . :‬وه‪2+‬ا‬
‫ ‪g‬ت ا ‪ +F‬ا ‪  7‬وا ‪  F‬إ  رؤوس اال ا ‪ dl‬و‪ &' B L‬إدارة ا ‪ C‬آ‪ ،‬و‪:‬‬
‫‪ ،1952 #‬ار‪ 47‬رأس ل ا ‪ C‬آ ‪ 1.639 /‬ن ‪  :‬إ  ‪ 2.161‬ن ‪  :‬وأ‪c%d‬‬
‫ا ‪ 7‬ق ‪ G /  '#‬آ‪) Cofinidus z##:‬أوآ ى – ر'ي( ا ‪4  11L 1‬‬
‫ا ت ا‪ .‬ى ا ‪ C  1#‬آ ا ‪ #)  H‬و ‪TH ،Penarroya‬ــــــــ‪ 4‬ا ‪ F‬و ‪(:‬‬
‫ أ=‪ %‬ا‪ &'L‬أي ‪ .%51‬و‪ 9‬ا‪ B7‬إ  ‪ 522‬ن ف‪ .‬ا ‪ '+  1‬آ‪ ،z##:‬ا ‪ H‬وض‬
‫ا ‪ +#%‬ا ‪# 'HL 1‬ــــــــ ر‪ z‬وا ‪-%‬د ا ‪.32*7l#‬‬
‫و‪-.‬ل ا ‪#‬ات ا‪ .‬ة  ‪ I%5 B:‬ا‪-
1Le‬ل  
ا ‪ $‬ا ‪ Š9 % ،K I‬ا 
‪ J‬ا ‪&H‬‬
‫وا ‪-9#‬ت ا ‪7#H H I‬دة‪ ،‬و‪F‬ل  آ` ا‪ l1Le‬اج ‪U F‬ض ا ‪#‬ب ‪ & uU‬إ‪C‬ء ‪ i‬‬
‫و 
‪ G J‬ي ‪- F‬ل‪ ،‬وا‪ I1L‬ل ا ‪ +‬ا ‪ F‬ا ‪ 45 ' 5 Œ% 1‬آ& ‪- LU /‬ل‬
‫إ  ‪7#9‬دة‪.‬‬
‫و‪ Œ ،1953 #L :‬ا†‪1‬ج ‪ p-p B+'1L: ،/5 560.000‬أرع )‪ (/5 387.500‬دا‪J.‬‬
‫ا ‪-%‬د ا ‪ 1‬ار‪ J+C 'U BI7‬ه‪ 4 J3‬ا‪l1L‬ـــــام ا ‪ TF‬ا ‪ F‬ار وش‪-‬ار ا ‪،#‬‬
‫و  ة  ‪   TF‬ا ‪ 9T‬ة و‪ JI‬ا‪ ،B# L‬و‪ 9‬آ‪ B‬آ'  '`ة ‪J I11‬‬
‫‪  &F:‬ادة "ا ‪ .":G‬أ ا ‪ 9%‬ا ‪2‬ي & ‪  7 hI‬وا `ا‪7 Œ%  3‬ق ا ـــر )‪1.182‬‬
‫ن ‪ ،( :‬ض ‪ J+C‬واف واردات ا ‪ &F7‬ا 
ـــ• )‪ 74‬ن ‪ ( :‬ا ‪2‬ي ‪ / g‬ه‪/2‬‬
‫ا ‪ ./%‬وه  وري ‪ nI%‬ا‪e I1Le‬ت‪.‬‬
‫ج‪ -‬ا‪H‬ــــول‬
‫‪ '1‬ا
ب آ‪ J   2‬ا ‪ F‬و‪9‬ت ا ‪.' 1# 1‬‬

‫‪ .30 .32‬أ" ‪:‬‬
‫‪Le Marché marocain, journal hebdomadaire édité à casablanca, N° du 5 janvier 1952. Art. intitulé : "Les charbonages‬‬
‫‪Africaines".‬‬

‫‪187‬‬

‫ا‪ BHT‬ا‪F‬ث ا ‪ 1%‬و  ا‪1‬اء ‪ K* : 1928 #L /‬ا Š ا ‪ 5 / #‬ف ا ‪ C‬آ‬
‫ا ‪ 1% 7 C‬ول )ش‪.‬ش‪.‬ب( ا ‪ I 1‬ا ‪ C‬آ ا ‪ 
9- I‬ب  أ‪ '  L‬ا ‪ 4.812 Œ %‬ن‬
‫‪ . :‬وه "& ا و  ا ‪  7‬وا و  ا
 وا ‪ C‬آ ا ‪ 1%  7‬ول وا ‪ C‬آ ا ‪–  7‬‬
‫ا ‪ 
+ %‬ب و‪ #‬ر‪ z‬وا ‪-%‬د ا ‪ .*7l#‬و‪  BF L 9‬ت ا ‪ H#1‬ا ‪ 1‬أ `ت ‪2#‬‬
‫‪ ،9 J3L 1948 #L‬آ‪C1‬ف وا‪-
1L‬ل أر‪HU I‬ل ‪ U#  1#‬واد '‪.33B‬‬
‫و‪ Œ 9‬ا‪ l1L‬اج ا ‪ 1%‬ول ا ‪l‬م ‪ .341953 #L /5 103.000‬ا ا‪1e‬ج ا ‪2‬ي & ‪/ hF‬‬
‫‪7G‬ت ا‪ BiC‬ي ‪U / %15 T= H: &L9‬ت ا
ب ‪ /‬ا ‪ F‬و‪9‬ت ا ‪/`# :3‬‬
‫ز‪ B‬ا ‪+‬ز وا `ت ا ‪ F HO‬آت د`‪.35J‬‬
‫و‪ B9 9‬ش‪.‬ش‪.‬ب آ‪-
1L  2‬ل ‪ & #‬ا ‪1‬ــــــن )‪U# (methane‬ــ ا ‪ T#H‬ة وا ‪2‬ي‬
‫
‪U  U T‬ت ا 
ز‪5-‬ن )‪.(/5 9.000‬‬
‫ ‪ /+‬ا‪ I1Le‬ر ?‪ J‬دا‪` 4   : I  3‬ء آ‪ / %‬ا `ت ا ‪ I‬ا ‪ F‬و‪ 9‬و‪/‬‬
‫ا ‪ C ،/`#%‬آت ا ‪ %+‬ى ‪1‬ز‪ :4‬ا‪$) ` e‬ــــــل( وا ‪) +‬إ‪1L L‬ار( ا ‪ 1C 1‬ك‬
‫‪  'I‬ت   ‪9 /  :‬ــــ‪e :4 4‬زال رو‪$ : C‬ل‪ # ،‬ر‪ z‬وآه ن‬
‫‪ :‬إ‪1L L‬ار‪ .‬و‪ & 9‬إ‪C‬ء ‪ :‬وع 
‪.36‬‬
‫د‪ -‬ادن ا‪  J JN‬و‪ $Q‬ا‪ J JN‬‬
‫ ‪ /+‬ا ‪  #‬اآ‪  O‬وزا ‪ l‬إ‪1‬ج ا ‪d‬ص وا ` وا ‪ .`#
#‬إذ ان إ‪1‬ج ‪I‬ن ا ‪d‬ص‬
‫أ‪7 c%d‬ق إ‪1‬ج ‪-O 1938 #L‬ث  ات و ‪ / %5 JO‬ا†‪1‬ج ا ‪. I‬‬
‫وا*ف ‪ l1Le‬اج ا ‪d‬ص‪ ،‬ا‪ l1L‬اج ا ` وا ‪ &# : *7‬ا
ب ا ‪ +) 9 C‬‬
‫و‪.(B‬‬
‫وآن إ‪1‬ج ا ‪#‬ات ا‪ .‬ة آ ‪: 1‬‬
‫ا‪9‬ص‬
‫‪1951‬‬
‫‪1952‬‬
‫‪1953‬‬

‫‪37‬‬

‫ا‪1e‬ج ا ‪ 1‬ري‬
‫‪/5 93.001‬‬
‫‪/5 115.269‬‬
‫‪/5 110.393‬‬

‫ا ‪I‬ن ا ‪/ *1‬‬
‫‪/5 68.134‬‬
‫‪/5 83.608‬‬
‫‪/5 80.340‬‬

‫ا ‪ H‬‬
‫‪ 7.317‬ن‬
‫‪ 7.364‬ن‬
‫‪ 8.350‬ن‬

‫‪ .31 .33‬ح ‪L ،1949‬ي ‪ :‬ور‪ z‬ا ‪ l‬ار )‪- ،(1950‬د ا وم )‪ (1952‬و‪-‬د ‪1.‬زة )‪.(1953‬‬
‫‪ 122.000 .32 .34‬ط ‪.1954 #L‬‬
‫‪ .33 .35‬آن ا‪-'1L‬ك ا
ب ‪ 400.000 ،1953 #L‬م‪ / 3‬ا ‪ ،/`#%‬و‪ 50.000‬م‪ / 3‬ا ‪ 1%‬ول و ‪ 160.000‬م‪ / 3‬ا 
زوال و ‪ 200.000‬ط ‪ /‬ز‪B‬‬
‫ا ‪9‬د‪ .‬و"' أن أر‪ I‬أ‪ .‬س ه‪ b2‬ا ‪ +‬ت آ‪ '+'1 B‬ا   اور‪.‬‬
‫‪ / .34 .36‬اآ أن ا‪ %L‬ا‪ 1L‬ا  د‪ BI:‬ا‪+1Ue‬رات ا ‪ +‬وا‪ ` e‬إ  ا  ح ‪T1‬ر  ت ا ‪ %‬ا ‪ 4: 1‬ا ‪1+F‬ن ا ‪  7‬وا
‬
‫‪d‬ا‪ 3‬ه ا ‪.3‬‬
‫‪ .35 .37‬آ‪I  9 B‬ن ا ‪d‬ص ‪ :‬ي ‪+ : 104 :1953‬ت ‪ =+‬ام و‪ ، : 119 :1955 :‬وآ‪I  9 B‬ن ا ` ‪ %: :‬ا ‪77 :1953‬‬
‫‪ =+  :‬ام‪ .‬وآن إ‪1‬ج ا ‪d‬ص ‪ 122.000 :1955 #L :‬ط وا ` ‪ 78.000‬ط‪.‬‬

‫‪188‬‬

‫ا‪35 38*S‬‬
‫‪1951‬‬
‫‪1952‬‬
‫‪1953‬‬

‫ا‪1e‬ج ا ‪ 1‬ري‬
‫‪/5 36.662‬‬
‫‪/5 51.4069‬‬
‫‪/5 64.614‬‬

‫ا ‪I‬ن ا ‪/ *1‬‬
‫‪/5 19.445‬‬
‫‪/5 28.352‬‬
‫‪/5 35.285‬‬

‫ا ‪ H‬‬
‫‪ 1.550‬ن‬
‫‪ 1.973‬ن‬
‫‪ 3.070‬ن‬

‫وان رة ا ‪d‬ص ‪ :‬ا ‪ ،& I‬و‪ 9‬ار ا ‪e‬ت ا ‪F1‬ة ‪ /`. J+C1‬ا‪ 1L‬ا ‪ ،‬و‪ U‬ب‬
‫آر ‪ ،1950  :‬وا‪ p‬ن ا ‪  I‬ا ‪ '1 
1‬ه‪2‬ا ا ‪I‬ن‪ ،‬آ' ا‪  7 J‬ا‪9-Te‬‬
‫ا ‪l‬ر‪1| 9‬ج و‪ n3:‬ارــح ا ‪ ' BGU 1‬ا ‪ C‬آت ا ‪ . 1#‬و‪ 9‬اه‪ B 1‬ا ‪e‬ت‬
‫ا ‪F1‬ة ‪H1Le‬ـــ‪-‬ل‪ uF ،‬أن ‪-p‬ث ‪ $‬آت ‪   /‬ر=ن ‪ / %49  BGU‬ا‪&'L‬‬
‫‪) + & #‬ا
ب ا ‪ .(9 C‬وزودت ا ‪e‰ & #‬ت ‪ 9‬ـــ& ا‪ H '  +1L‬ض  ‪3 Œ%‬‬
‫رات ‪ /  :‬ا ‪#%‬ــــــــ ا و  ـــ}داءات‪ ،‬و‪ JH‬ذ  ا ‪`1‬م ‪To + & #‬ء `ء ‪/‬‬
‫إ‪ h1‬إ  ا ‪e‬ت ا ‪F1‬ة ‪#L 4%L 5‬ات‪.‬‬
‫و‪ 9‬أ‪U‬ث ‪ 49‬ا ' ‪+‬ر ا‪ IL : 7l‬ا ‪d‬ص وا `‪ /+ ،‬دون أن ‪/ n7l#‬‬
‫ اء ذ  إ‪1‬ج ا ‪ &#‬ا
‪ .‬و‪ ،1953 ŠG1# :‬ار‪ 47‬ا ‪ ، / I‬وزاد ار‪#L h7‬‬
‫‪.1955‬‬
‫و‪-p T‬ث ‪ $‬آت  ا‪ l1L‬اج ا ‪d‬ص وا `‪ ،‬وه ‪ $‬آ ‪ &#‬ز   ا ‪  1‬‬
‫‪ + &#‬ا '`ة  ‪ F‬را‪ ،43‬وا ‪ l1 1‬ج ‪ / %41‬ا ‪d‬ص و ‪ / %85‬ا `‪.‬‬
‫و*&  ' ا†داري ن وا ‪ Jean Walter 1‬و‪#‬ر‪ -‬ا
ب‪ ،‬وا ‪ 1‬و‪1L‬ت ا ‪ #‬‬
‫  ر=ن‪ .‬و‪# B# 9‬رو وز  ‪G ،‬ا‪ 1C 3‬آ‪ 'G ،‬ا ‪ F‬ا ‪2‬ي  ‪/ /+‬‬
‫‪ / /5 41.000 JF‬ا ‪d‬ص ‪.391953 #L‬‬
‫و‪ $ „1#‬آ ‪ &#‬ا‪-% –  U‬دن ‪ / % 23‬ا ‪d‬ص‪ .‬وه آ‪   2‬ا‪ 5 / %9‬ف‬
‫‪#‬رو – ا
ب ا ‪ 1C‬آ ‪ # 4‬ا‪Fe‬د ا ‪%‬ر –  ا و‪ 4‬آ' ن‪ ،‬و‪ #‬ر‪ z‬وا ‪-%‬د‬
‫ا ‪ ،*7l#‬و‪ 1+‬ا‪F‬ث وا ه ت ا ‪ ،I‬وا ‪ 1+‬ا ‪   7 I‬وراء ا ‪ F%‬وه‬
‫ه‪ i‬ر‪. :  L‬‬
‫و  "ا ‪ C‬آ ا ‪ +‬ا‪1L‬ر  ‪ &1 uU B &# ،"&#‬ا‪ l1L‬اج ‪/ %19‬‬
‫ا ‪d‬ص و ‪ / %7‬ا ` ا
‪ ،/‬و‪  BGU 9‬ا‪1‬ز ‪ KU ' l‬ا‪-
1L‬ل ‪& #‬‬
‫اه ام ا
‪ ،#‬ا ا‪# 49‬ب ‪#+‬س‪.‬‬
‫و‪.‬رج   "ا‪1Le‬ر  ‪ "&#‬ا ‪ ،+ %‬و  =ن ا ‪ +‬ا ‪%49   1‬‬
‫‪ /‬أ‪" &'L‬ز  "‪o: ،‬ن ا ‪ : &+F1‬ان ‪ &#‬ا ‪d‬ص – ا ` ‪#" h T‬رو –‬
‫ا
ب" أي "‪ #‬ر‪ z‬وا ‪%‬ـــ‪-‬د ا ‪ # 4 "*7l#‬رو‪ .C‬و ‪ # 1‬رو‪C‬ـــــــ ه‪2‬ا‬

‫‪ z7 .35 .38‬ا†‪  U‬أ‪b-‬‬
‫‪ .36 .39‬آ‪ B‬ا ‪ +‬ت ا ‪ ' JGF‬آ ‪ : 1‬ا ‪d‬ص ا ‪ 27.000 :5‬ط‪ ،‬ا ‪ 10.000 :u%l‬ط‪ ،‬أ ا ‪d‬ص‪ 700 :‬ط‪ ،‬ا ‪ 31.000 :*7‬آŒ‪.‬‬

‫‪189‬‬

‫آ‪ / %35  2‬أ‪ &# &'L‬أ‪  U‬و ‪ 'G / %50‬ا ‪ F‬و‪ $ / %10‬آ ‪ &#‬ز   و‬
‫‪ &# / %83‬ا ‪ B ) #U‬ا ‪.(F‬‬
‫و‪ 9‬أ‪ &# B 1‬ا ‪d‬ص – ا ` ‪ / /5 115.000 ،1952 #L‬ا ‪d‬ص و ‪51.000‬‬
‫‪ / 40/5‬ا ` ‪  H‬إ   ‪H‬اره ‪ 9.337‬ن ‪ . :‬آ  ‪GU .- 7.948 B
$‬ا‬
‫ ‪ 1.250‬ن ‪ :    :‬ذ  ا ‪*I1‬ت ا ‪ .3I‬وآ‪ #L J+‬و‪ J  G 49‬ا†‪1‬ج‬
‫‪.% H‬‬
‫ ‪#1 : z‬و ‪ #‬إ از  ‪ J‬ارح ا ‪ :G‬ا ‪ '1HHU 1‬ا ‪ C‬آت ا ‪ = ،I‬أن ‪'U‬‬
‫ا ‪H1e c  1l‬د ‪ 'g‬آ‪.41 l B‬‬
‫أ إ‪1‬ج ا ‪ `#
#‬ا ‪ H: ،#I1‬ار‪ & U z7# ،1938 #L 47‬ار‪7‬ع إ‪1‬ج ا ‪d‬ص‪،‬‬
‫و‪*#L‬ف إ  ا ‪ `#
#‬ا ‪ 1947 2# #I1‬ا ‪ `#
#‬ا ‪ +‬وي‪ uF ،‬أ‪ J+C c%d‬ا ع ‪#L‬‬
‫‪ / %7 ،1953‬ا‪1e‬ج ا ‪. I‬‬
‫ول ا‪1e‬ج‬
‫‪1951‬‬
‫‪1952‬‬
‫‪1953‬‬

‫ا ‪ `#
#‬ا ‪#I1‬‬
‫‪/5 334.169‬‬
‫‪282.808‬‬
‫‪775.594‬‬

‫ا ‪I‬ن‬
‫‪151.417‬‬
‫‪172.000‬‬
‫‪166.170‬‬

‫ا ‪ `#
#‬ا ‪ +‬وي‬
‫‪38.044‬‬
‫‪43.508‬‬
‫‪53.923‬‬

‫ا ‪I‬ن‬
‫‪34.190‬‬
‫‪36.981‬‬
‫‪46.853‬‬

‫و‪  4H‬اآ` ا†‪1‬ج ا ‪ %+‬ى ‪ U#‬وارززات‪ &# :‬إ ‪ 42#‬و‪ 43/ &#‬وورش ا ‪ I‬وق‬
‫ا ‪ ،I‬و‪ :‬ا
ب ا ‪ .44: % 9 C‬و‪ &1‬ا=‪#1‬ء و آ` ا ‪I‬ن ‪J I  b G J%9‬‬
‫ ‪ :‬و ‪L J I‬ي ‪ I‬وف ‪ 9‬ب ا ار ا ‪*%‬ء‪.‬‬
‫وا ا ‪ C‬آت ا ‪ O1‬ة ‪:':‬‬
‫‪"-1‬ا ‪ C‬آ ا ‪ 7 C‬ا '  ا†‪ &L‬را‪L‬ت ا ‪I‬ـــــ" )‪ &#‬إ ‪ "#‬ا ا‪ 5 / %9‬ف‬
‫‪ $‬آ ‪TH‬ع ا ‪ F‬ا ‪ # &* 1‬ا‪Fe‬د ا ‪%‬ر‪ -‬ا‪ : ،‬و‪L1‬ن و ‪ C‬آ‬
‫ا ‪ ': `#
#‬ه  ه‪.‬‬

‫‪ .37 .40‬أ" ا ول أ‪.b-‬‬
‫‪ &# .38 .41‬أ‪ ، U‬ا ‪ c‬ا ‪ 149 :1952 #L ، 315 :1951 # :G‬ن )ا‪ l1Le‬د‪ 223 :‬ن(‪ 84 :1953 #L ،‬ن )ا‪ l1Le‬د‪:‬‬
‫‪ 223‬ن(‪ :1953 #L ،‬ن )ا‪ l1L‬د‪ 129 :‬ن(‪،‬‬
‫‪ &#‬ز  ‪ BO :‬ارح ا ‪ up 1954 #L :G‬ا ‪I%‬ت‪ 1.258 :‬ن ‪. 3.757 /   :‬‬
‫‪ .39 .42‬آن ا†‪1‬ج ‪ 172.000 :1953 #L‬ط ‪ /‬ا ‪ `#
#‬ا ‪ #I1‬و‪ 52.800‬ط ‪ /‬ا ‪ `#
#‬ا ‪ +‬وي )‪ / %52‬ا‪1#:‬ج(‪.‬‬
‫‪ 37.000 .40 .43‬ط‪.‬‬
‫‪ 66.000 .41 .44‬ط‪.‬‬

‫‪190‬‬

‫‪" -2‬ا ‪ C‬آ  '  ا†‪# &L‬ــــــ&  ‪ ،":‬وه ‪ #% I‬رـ‪ z‬وا ‪-%‬د ا ‪*7l#‬‬
‫و ‪ C‬آ ا ‪ `#
#‬ا ‪ 4  1‬ا ‪ 1‬و‪1L‬ت ا ‪$ :/I1  7‬ن – آ ‪ 1‬ي و ‪+‬ى‬
‫وهآاج ودود‪ J‬وأو‪./‬‬
‫‪ $" -3‬آ ‪#7‬ت  ا‪ "/ #‬وه ‪ :‬ع }و‪#‬م ا ‪ C‬ل – ا†‪ H :‬ا ‪ 1‬أ‪gC‬ه ‪ #‬ر‪z‬‬
‫وا ‪-%‬د ا ‪ *7l#‬إ   ن وا ‪ 1‬رو‪.C‬‬
‫‪ -4‬و‪ /‬أ‪  J‬ن ‪ JH‬ا ‪ `#
#‬إ   اآ أ‪ zL‬او‪#‬م ا ‪ C‬ل – ا†‪ $" H :‬آ ا ‪JH#‬‬
‫ا ‪ "I‬ا ‪ B:  1‬ازدهرا ‪ .#1‬و‪ 9‬أ ‪ KF‬او‪#‬م ا ‪ C‬ل – ا†‪ z  H :‬إدارة ه‪/2‬‬
‫ا ‪ C‬آ‪$ /1‬ــــــــ  اآــ‪ ،‬ا ‪-+‬وى وا‪ h#‬ا ‪ H‬ا اه&‪ ،‬وا ‪ #‬ر‪ z3‬ا ‪ 9 7‬ا
‬
‫ ‪ 1‬رة آد ‪.‬‬
‫و  ‪ $‬آت ‪ #d‬ا ‪ F‬ا ‪  7‬أه  آ‪ %‬ة  ‪ `#
#‬ا
‪ J I1 ' .‬آ ت‬
‫آ‪ %‬ة ‪ /‬ه‪2‬ا ا ‪I‬ن ‪ /‬أ‪I JF J‬ن ا ر‪ /‬ا *‪ ŠI‬وا ‪7L7‬ري و‪ /‬أ‪#d J‬‬
‫أاع ‪ / d.‬ا ‪2' .G‬ا‪o: ،‬ن ‪  :‬ه أآ‪I  1C %‬ن ا
 و‪7‬ق ‪ O+‬ا ‪e‬ت‬
‫ا ‪F1‬ة ا ‪ : g 1‬ا ‪ %‬ا ‪.45O‬‬
‫وأ‪ .‬ا إن او‪#‬م ا ‪ C‬ل – ا‪ H :‬و‪  $ hI‬اآ‪-
1 ،‬ن ‪` &#‬ار ‪a+‬‬
‫وا‪ .B#‬و‪ 9‬ا‪ J1U‬ا
ب ا ‪ %‬ا ‪ : O‬ا ‪ l  : & I‬ا ‪1o a+‬ج ‪ ،/5 6.000‬ا ‪2‬ي‬
‫‪ 1C‬ي ا ‪e‬ت ا ‪F1‬ة‪.h7G 46‬‬
‫و‪ l1‬ج "ا ‪ C‬آ ا
  ‪ &#‬وا ‪1#‬ت ا ‪ +‬و"‪I1 ،‬ون ‪ $" 4‬آ ر‪"zT‬‬
‫ '‪ 7‬و‪ 4‬آه ن  ‪ 400.000 /‬و‪I / /5 500.000‬ن ا ‪ &# / F‬أ‪  B‬ر‬
‫‪ 9‬ب واد زم‪ .‬ز‪   :‬ارح ا ‪# :G‬ات ا ‪-O‬ث ا‪ .‬ة‪:‬‬
‫‪ 78 .................................................................................................. 1951‬‬
‫‪ 114 ................................................................................................ 1952‬‬
‫‪ 103 ................................................................................................ 1953‬‬
‫ه‪2+‬ا‪ /5%: ،‬ارض ا
 ا ‪2‬ي رأ‪ b#= #‬و‪I  h#‬دن = ا ‪ F‬ا ‪F o T‬ح‬
‫‪ 5 /‬ف ا ‪ #G‬ا ‪ %+‬ة‪ ،‬و‪  Le‬ا ‪1#‬ت ا ‪ ، F‬ه‪2‬ا ا ‪#O1L ،/5%‬ـــء ا ‪7L7‬ط‪h+1  ،‬‬
‫ا ‪ C‬آت ا ‪ / ' uU I‬ا أ‪ L‬ل ا ‪ ، 7‬وآن  ا ت اآ‪9 O‬ة‪ # ،‬ر‪z‬‬
‫وا ‪-%‬د ا ‪ *7l#‬و‪ #‬ا‪Fe‬د ا ‪%‬ر‪ ،‬أن ‪ 1‬ك ‪ #% +‬رو‪C‬ـــ‪ .‬و‪9‬ـــ ‪ J.‬ا أ‪ L‬ل‬
‫ا‪7 %#‬ق ‪ 4‬ا أ‪   L‬ا ‪ :  7‬ا ‪TH‬ــ‪T9 : :/‬ع ا ‪ &F7‬ا ‪ F‬ي ‪ 4‬ا ‪ C‬آ‬
‫ا ‪ + %‬أوآ ى – ر'ي و‪ &# :‬ا ‪d‬ص 
ب ا ‪ J. 4 9 C‬ا‪1L‬رن  ‪&#‬‬
‫‪ B1‬وا ‪ C‬آت ا ‪. +% +‬‬
‫‪ .42.45‬ا ‪G‬درات ‪ :1953 #L‬ا ‪ `#
#‬ا ‪ 350.000 :#I1‬ط ‪ 284.000 '# /‬ط إ  ‪  :‬و‪ 63.000‬ط إ  ا ‪e‬ت ا ‪F1‬ة‪.‬‬
‫ا ‪ `#
#‬ا ‪ +‬وي‪ 56.000 :‬ط ‪ 34.000 '# /‬إ  أ  و‪ 16.000‬ط إ  ‪  :‬و‪ 6.000‬ط إ  ا ‪e‬ت ا ‪F1‬ة‪.‬‬
‫‪d .43 .46‬درات ا ‪ ،1.900 : : 1953 #L a%+‬آ‪#‬ا‪ 1.300 :‬ا ‪e‬ت ا ‪F1‬ة‪..25 :‬ط‪.‬‬

‫‪191‬‬

‫‪  :‬ا ‪7‬ا‪ 3‬ا ‪ $%‬ة ا ‪ ' JGU 1‬ا ‪ IC‬ا
 ‪ /‬ه‪2‬ا ا‪-
1Le‬ل ا ‪2‬ي  ف ‪ .‬ا‪h‬‬
‫‪.‬رج ا ‪-%‬د؟‬
‫ ‪ & H‬إ‪C‬ء ا ن ‪ :‬ا ‪ K5#‬ا ‪ H7‬ة وا ‪ H‬ا ‪+‬ن‪ %: .‬ـــــــار ا†دارة و‪#‬ت ا‪-
1Le‬ل‪،‬‬
‫وا ‪-7‬ت ا ‪ /l1  GGl‬اورــــــ‪# & ،/‬ء "أ‪U‬ء أه" ‪ +% l‬وا ‪ 7L‬و ادة‬
‫و‪* e '#+ . +‬ـــــــ& إ‪` e‬ءا ‪ /‬ا ‪ I‬ل ‪ &'1% =  #‬ا ‪e  "I‬زا ‪ BF I B‬ا ‪l‬م‪،‬‬
‫و‪  :‬ا ه‪2‬ا‪   e ،‬ا‪ e‬اآاخ وا ‪l‬م‪ 4 ،‬أ‪ ،h‬آ  ‪U‬ث ‪#L‬ــ ‪% 1951‬زار‪24 &G. & ،‬‬
‫‪ J+  :‬م  ‪ / J‬أر ا ‪ I‬ل ‪#d" J 1‬وق ‪."/+ JH1‬‬
‫وإذا آن ا ‪ 4 C1‬ا '`‪U J‬ل ار وا ‪ JTI‬ا {دى ‪ 1F '#‬م ‪ &# : %‬ا ‪7L7‬ط‬
‫وا ‪o: ،&F7‬ن ا ‪ z‬آ‪ &# :  2‬ا‪ z5‬ا ‪ %+‬و ا ‪ I‬ا ا‪ : I9‬ا ‪ HT#‬ا ة‬
‫"‪ T.‬ة"‪ /+  e uU ،‬ي آن أن ‪ 1‬ل ون إدن ‪.‬ص‪ ،‬وار ‪ 7I‬ا‪ ،‬ن ا ‪&#‬‬
‫ ‪ % H‬آ' ‪ :‬ا ‪ /1HT#‬ا ا‪ I‬وا ‪} l‬ر‪ 47‬وه ‪ *7l#‬أآ‪  %#  O‬ا ‪I‬‬
‫ا ‪ #‬ا ‪ : : 
C‬ز ا ‪I‬دن‪ .‬و‪T9 :‬ع ا ‪o: .& #‬ن ا ‪`1 e J I‬ام ه اآ‪ O‬ا‪ ،e I1L‬وه‬
‫ ‪ '# J‬ا‪ e‬أن ‪  &"I‬ل ا ‪%H &#‬ن ‪I  + h‬ا و‪ :‬ا و‪: G#‬ا‪.‬‬
‫و' ا ‪ I‬ل ا ‪+'#‬ن‪ ،‬ا ‪G‬ن اء ا ‪ 3‬ا ‪G‬ا أو  ض ا ‪d‬ص دون أن ‪/ „1#‬‬
‫ذ  أ آ‪ C %#   7‬آ‪.‬‬
‫و‪H‬م ا ‪ C‬آت‪ # ،‬ا ‪ c   F‬ا ‪ I‬ل ‪ / Š7l +‬ا‪%‬ء ا‪  1e‬ا ‪/+  1‬‬
‫أن ‪9 / & #‬م ا ‪./l1‬‬
‫ه‪2+‬ا إذن‪  7 ،‬ارح وا ‪7‬ا‪ 3‬ا ‪ &'L d %‬ا ‪ C‬آت ا ‪. #‬‬

‫‪ .44 .47‬أ" ص )‪(341-340‬‬

‫‪192‬‬

‫ا ا‬
‫ا‪ @#‬ا‪$+ &N‬‬
‫‪UH‬ة ‪,‬ر ‪$/‬‬
‫‪ .1‬إن ا ‪#G‬ت او  ا ‪ & 1‬إ‪C‬ؤه ه ا ‪#G‬ت ا‪ l1Le‬ا ا ‪# 1‬و ‪#‬ه  رس‬
‫‪ ،HL‬وا ‪#G‬ت ا ‪ 77l‬ا ‪ / J I 1‬أ‪ J‬ا ‪G1‬ـــ أو ‪U %1‬ت ا   اور‪:‬‬
‫‪ 1#d‬ا ‪ 2
1‬وا ‪#%‬ــء‪ ،‬وأوراش ا†‪-d‬ح‪.48‬‬
‫وآن ا
ب ‪ 4  JO‬ا ‪%‬ان ا ‪ I1‬ة‪ „1# ،‬ا اد او  ا `را وا ‪ I‬و‪1‬رد‬
‫ا ‪1#‬ت ا ‪ ،I#G‬و آن ا‪G19‬د ا ‪ 4 1‬ه‪2‬ا‪  :9 J" ،‬ا ‪H‬ة ا ‪ F‬و‪U‬ه‪ ،‬إذ أن‬
‫‪I‬هة ا ` ة‪" '19o ،‬م ا ‪%‬ب ا ‪17‬ح وا واة ا‪G19e‬د‪ / BI ،‬ا
ب ‪9L‬‬
‫‪ ' LH1‬ا ‪H‬ى ا أ‪   L‬ا ‪. "I‬‬
‫‪ 4 .2‬ا ‪ F‬ب ا ‪  I‬ا ‪ O‬و‪  
BI9‬ات ه‪.‬‬
‫أ‪ BF%d‬ا ‪-%‬د ‪ '#  4# /  G7‬ا ‪ ،: g‬و ‪ B‬هــــة  إ‪1‬ج `ء ‪ /‬ا اد‬
‫ا ‪ ،'1F 1‬و‪L 9‬ه  ه‪2‬ا ود ‪G‬ـــــدر ‪ 9T‬ا‪ H :e %#  3#O1L‬ا ‪:  C‬‬
‫ا ‪ &F7‬ا ‪ F‬ي ادة‪ ،‬ا ‪ '+‬ء ا  ة ‪ /‬ا ء‪ ،‬ا ‪ 1%‬ول‪ .‬و & ‪ / I /+‬ا ‪ 4G‬ا‪C e‬ط‬
‫ )‪ #d‬ا ‪%F‬ل‪ ،‬ا ‪1#‬ت ا ‪ $ /+ ،( `#‬آت ذات أه  أآ‪%‬ــــــــ أ‪#G BiC‬‬
‫‪50‬‬
‫ا  وا ‪G‬ف وا ‪FC‬م‪ ،‬ه‪ b2‬ا ‪ & 4G‬ا‪C‬ؤه ‪ 5 /‬ف رأ‪ 
/  L‬ر‪ 49‬أو ‪/ :‬‬
‫أو ‪ 5 /‬ف ‪ $‬آت ‪  :‬ا‪  : / BH1‬إ  ا
ب‪ 51‬آ  آ‪ B‬ه‪#‬ك آ‪I   2‬ت‬
‫‪ 1C‬ك ‪ ':‬ا أ‪  L‬ن ا ‪F‬ن وا أ‪  L‬ن ا ‪ 7‬ن‪ ،‬و‪  1942 #L :‬زت ه‪ b2‬ا ‪ F‬آ‬
‫ح أآ‪ ، O‬ر=& أن ‪ ' U‬آن ‪.GH1‬‬
‫‪ .3‬و‪ #‬ا‪ B'1‬ا ‪ F‬ب ا ‪  I‬ا ‪   ،O‬ا ‪ 4#G1‬ا ‪2‬ي ‪  / gC‬اء ا ‪ F‬ب وذ  ‪J*7‬‬
‫د ‪ /‬ا ‪I‬ا‪ J‬ا ة‪.‬‬

‫‪ 1932 / .45 .48‬إ  ‪ JO ،1939‬ا‪ O1Le‬رات ‪ :‬ا ‪ C‬آت ا ‪ J  / % 11,5 #G‬ا‪ O1L‬رات ا ‪ C‬آت‪.‬‬
‫‪ $ .46 .49‬آ ا ‪.FILTIMA  1: „#‬‬
‫‪H .47 .50‬و‪e‬ت ‪ $:‬و ‪.FOUCHEROT‬‬
‫‪ .48 .51‬أ‪ $ B9‬آ ‪#+  Sylvestre de valence‬س ‪ $‬آ ‪ I1Le SAFITA‬ل ا ‪l‬ط ا `‪  # .9‬أ‪ gC‬ا‪.e‬ان ‪5L = - I Platon‬م‬
‫‪.SOMATAM‬‬

‫‪193‬‬

‫ذ  ان إ‪  9‬ا‪ %9‬ا ‪ G‬ف ‪ 1939 #L‬و‪U 4‬ا ‪ pg1‬ات ‪I‬هة ا ` ة وأد„  ‬
‫ا‪G19e‬د ا
 ‪ :‬ا‪G19e‬ــــد ا ‪ ، 7‬و'‪2‬ا & ‪I‬ـ ا ‪ C‬آت ا ‪ +   H‬ا ‪7 C‬‬
‫‪l1‬ف ‪ :# /‬ا ‪1#‬ت ا‪ %#‬ا ‪ 1‬أ‪ c%d‬ا‪ 1L‬اده  ا‪.%9‬‬
‫‪  #‬آ‪ B‬ا ‪ JL‬دة ‪ :‬ة‪#': :‬ك ا ‪ JL‬ا ‪ F‬ا ‪  1‬اآ ‪ 1940 / B‬و‪1945‬‬
‫وا دة  ‪#%‬ك‪ 52‬وا ‪ JL‬ا‪%#‬ــــــ ا ‪ 1‬ا‪:‬ت ا‪1‬اء ‪ .1946 #L /‬آ  أن ‪nI‬‬
‫ا ت ا ‪ #G‬ا ‪ 7‬ــ ‪ „#‬وا ‪ /I1‬وا ‪ #G‬ا ‪ +‬و ‪ B*:‬إ‪C‬ء و '` ‪ :‬وع‬
‫
ب‪ ،‬ض ‪1# 4‬ت ‪ 'IG‬ا ‪2' B#+  uF ، 7‬ا ‪%LF Š7l /‬ت‬
‫‪ $‬آ' ا ‪ I K 5 /   1‬ا…‪e‬ت وا اد او  أو ا ‪ 43*%‬ا ‪ 'I & 1‬إ  ا ‪ 7‬وع‬
‫ا
 ‪ pg‬ن ‪ ،*7l#‬أو أداء ‪ nI‬ا ن ‪ H :‬ا ‪ 7‬ع ا
‪.‬‬
‫وآن ‪+o‬ن ه‪ b2‬ا ‪ C‬آت أ*‪ 9 J*7 ،‬ا ‪H7#‬ت ا‪  1e‬وا ‪3%‬ـــ ‪ KHF‬أرح ‪971‬‬
‫‪ pg ،'1# 4 K 5 /‬ن ‪ / % 9‬ا‪ p‬ن ا ‪ ، 7‬إ  ا‪ H :‬ا داء وإ  ا ق‬
‫ا ‪ 1‬و  ‪U ،h7‬ـــ‪ u‬ان ‪ nI‬ا اد آ‪7I B‬ة ‪ /‬ا ‪L‬م ا آ‪ ،‬وه‪ U b2‬‬
‫ا ‪ / %G‬ا ‪ .-O / 7‬ا ‪ : &' /2‬وع 
ب وا ‪I% /2‬ن ‪#d 600.000‬ــــوق ‪#L‬‬
‫إ  ‪ ، :‬و'دون '‪ b2‬ا ‪ H T‬ا ‪ C‬آت ا ‪ 
G‬ة ‪ /‬ا ‪l‬رج‪  ،‬أ‪ J‬د‪ 'I:‬إ  ا†‪-:‬س‬
‫وا‪.'I1L‬‬
‫و ‪  z+‬آن ‪o: ،1939 J%9 4H‬ن ارح & ‪I /+‬د إ  ا ‪ /5‬ام )أي ‪J ،( :‬‬
‫‪I‬د ا‪ O1L‬ره ‪ :‬ا ‪ C‬آ ا ‪ J 1 4L1 1‬ذا‪ ،‬أو ا' ‪*  cG‬ر ا ‪HI‬ر أو †‪C‬ء‬
‫‪ $‬آت ‪2' ،HF‬ا ا ‪ & %‬ا‪ O1L‬ــر ‪ 65‬ر ف ‪ :‬ا ‪ C‬آت ا ‪ 1945 / #G‬و‪1953‬‬
‫أي  ‪ up J+C‬ا‪ O1L‬رات ا ‪ C‬آت ‪-.‬ل ‪ z7‬ا ‪ 17‬ة‪.‬‬
‫و‪ 9‬أ‪ B7‬إ  ا‪%1‬رات ا ‪ c‬ه‪ ،b2‬ا‪%1‬رات ا‪ 1L‬ا ‪ ،‬إذ ان ا
ب وا‪ H :‬ا ‪  C‬‬
‫ زا آ ‪ 1 49‬ا‪ : 4‬ا ‪TTl‬ت ا‪ 5‬او  )‪ %‬إ  ا ‪ ŠF‬ا‪.(5e‬‬
‫‪:‬ر‪g‬ى إذن ا‪ 1Le‬ا ن  ورة `و إ‪ H :‬ا ‪ /+ & #d #%   C‬دة إ ‬
‫‪U‬ود ‪ 1940 #L‬وا ‪ / /+ 11L 1‬إ‪-d‬ح ا…‪e‬ت و‪ 4T9 4#d‬ا 
ر و`و ا ‪H‬ات ا ا‪T‬‬
‫ ‪1I‬د ا ‪  F‬وا ‪ 71‬ات‪ J ،‬و& ا ‪+71‬ــ ‪ :‬إ‪C‬ء و‪U‬ات ‪  #d‬آ‪ %‬و‪ #‬‬
‫)‪l : (COMBINAT‬م ا ‪ FG‬اء  ا ‪F‬ود ا `ا‪  3‬ا
‪`+  ،‬ة   ادة‬
‫وآ ‪C‬ر وا ‪#H‬د‪ ،L‬و‪ 9‬آ‪ B7‬ا را‪L‬ت وا ‪%H#1‬ت‪ ،‬ا `ا ا ‪ nI  7‬ا رات ‪/‬‬
‫ا ‪+ 7‬ت‪ ،‬و‪ B9‬ا‪ 19‬ا‪U‬ت  ت ا ‪ 1$e '% T #G‬اك ‪ :‬ه‪2‬ا ا ‪ 53J I‬وا ا‪ 49‬أن‬
‫‪ c G‬ا ‪ IC‬ا
 & {‪ /I 2.‬ا‪%1e‬ر ‪ 4  KHF :‬ه‪ b2‬ا ‪` #‬ات أو ا ‪C‬ر‪.4‬‬
‫‪ .49 .52‬ا‪ Œ% JH1‬ا‪e‬ات ‪ :‬ا ‪#%‬آ‪ 1939 # c: /%‬و‪ 831 / ،1986 # c:‬ن ‪  :‬إ  ‪ ، : - 10‬واول ا ‪  I‬ا‪/  13e‬‬
‫‪ 638‬ن إ  ‪ 13‬ر ‪. :‬‬
‫‪ .50 .53‬أ" ا ‪ #‬ال ‪ ،Georges Picot‬ر‪ z3‬ا ‪ C‬آ ا ‪  7‬را‪L‬ت ‪ /‬أ‪ J‬ا‪-
1Le‬ل ا ‪  #‬وا ‪ ،#G‬أم ا ‪ C‬آ ا ‪G19| +‬د‬
‫ا ‪ % L‬وآ‪ J‬م ‪.1954 # 18‬‬

‫‪194‬‬

‫و ‪ /+‬ز‪ 4‬ا ‪#G‬ت ا ‪ F1‬إ  ‪  4%L‬ت‪#d :‬ت ا ‪#%‬ء وا ‪ 
1‬وا ‪ %G1‬‬
‫وا ‪ „#‬وا ‪ ،‬وأ‪ .‬ا ا ‪#G‬ت ا ‪ +‬و وا ‪ #I1‬وا ‪ ++‬و‪ &1L‬درا‪: 11  '1L‬‬

‫‪@#9 -1‬ت ا‪#H‬ء‬
‫إ' ‪ /‬أ‪9‬م ا ‪#G‬ت‪ ،‬وآن ' أن ‪ :‬ا اد ا * ور ‪ C1‬ا ن اور وا ل‬
‫ا ‪ ،`' 1‬وازدادت أه ‪ 4 '1‬ا  ا ‪ ،/#‬وه ا م آ‪ O‬ة ا‪.‬‬
‫إن ‪ 4G‬ا‪ B# L‬ا ‪ / %87 „1# p-O‬ا‪-'1Le‬ك ا ‪ (51) 54F‬وأ‪9‬اه ه‪ $" :‬آ‬
‫ا  وا‪  "B# L‬ار ا ‪*%‬ء و‪ .J 1.000 J
C1 /5 450.000 „1#‬و‪ /‬أ‪% J‬‬
‫ا ‪F‬ت ا ‪ #1‬و‪  e KHF‬آ` ا†‪1‬ج‪ / h% H1 ،‬ا ‪ K5#‬ا ‪ & ،+'1‬إ‪C‬ء ‪/I#G‬‬
‫‹‪ .{ B# L} / .‬ا‪ ،‬اول آد ‪ 55‬وا ‪#+  O‬س‪.56‬‬
‫أ "‪ $‬آ ا  وا‪  "B# L‬ار ا ‪*%‬ء‪ 57‬و‪ $ ' :‬آ ا‪ B# L‬ا‪#+ #Tde‬س‬
‫‪ '+ 11:‬ا  ا ‪:e"  7‬رج" و"‪ "J‬ا ‪ 1C‬آ ‪" 4‬ا ‪ C‬آ ا ‪ 
I‬ب" )‪#‬‬
‫ر‪ z‬وا ‪-%‬د ا ‪ (*7l#‬و‪ 9‬ا‪ T‬ت ‪ $‬آ ‪:e‬رج إ  ا ‪ / l1‬ا‪+1U‬ر ا‪1e‬ج ا ‪2‬ي آ‪B‬‬
‫‪ ،h T‬وا  ح ‪ C‬آ "ا‪ B# L‬ا ‪#% " 7‬ء ‪ J I‬اآد ‪.‬‬
‫و‪ 9‬آ‪ B‬ا ‪ / I‬ا ‪H‬و‪e‬ت ‪ „1#‬ا  ا ‪ &L‬وا ‪ ،3‬وا  وا ‪ z%‬وا ‪1#‬ت‬
‫ا ‪ ::`l‬ا‪ e‬وا ‪ . H‬وزهء أر‪ / /I‬اوراش آ‪ „1# B‬ا اد ا ‪ 1+‬وا ‪#G‬ت‬
‫‪ ،H%‬وارا‪ 3‬ا ‪ I‬وا‪ ،‬و‪ c37d‬ا ‪`7‬رو‪-‬أ‪ B# L‬وا‪-B‬أ‪ ،B# L‬و ‪ 4‬ه‪b2‬‬
‫ا ‪1#‬ت ‪ %‬ا ‪F‬ت ا ‪.58F‬‬
‫‪ .51 .54‬ا‪-'1Le‬ك ا ‪#‬ي‪ 800.000 :‬ط ‪ 1952 #L‬و‪ 763.000‬ط ‪.1953 #L‬‬
‫‪9 .52 .55‬ر‪ h‬ا‪ 50.000 :1e‬ط‪ ،‬أ ‪ ،1952 BC= : J
1C‬وه  "‪ $‬آ أ‪ B# L‬اآد " )رأ‪ 500 : '  L‬ن ‪.( :‬‬
‫‪9 .53 .56‬ر‪ h‬ا†‪ 120.000 : 1‬ط‪ ،‬أ ‪ : J
1C‬أ ‪ ،1953 J‬وه  ‪ $‬آ ا‪ B# L‬ا‪#+  #Tde‬س )رأ‪ 300 '  L‬ن ‪.( :‬‬
‫‪ H .54 .57‬ر‪ $" BI:‬آ ا  وا‪ "B# L‬رأ‪ 2.100.000 / '  L‬ن ‪  :‬إ  ‪ 880‬ن ‪ . :‬و‪ Op‬ه‪ b2‬ا `دة )أي ‪ 640‬ن ‪„ ( :‬‬
‫‪ /‬ادج "ا‪51Ue‬ت" )‪ : (Les reserves‬رأ‪ .'  L‬وه‪ „31 b2‬ا ‪#‬ات ا‪ .‬ة‪:‬‬
‫ارح‬
‫ا‪ l1Le‬د‬

‫‪1951‬‬
‫‪123‬‬
‫‪152‬‬

‫‪1952‬‬
‫‪171‬‬
‫‪165‬‬

‫‪1953‬‬
‫‪176‬‬
‫‪185‬‬

‫‪1954‬‬
‫‪196‬‬

‫‪1955‬‬
‫‪260‬‬

‫‪ .55 .58‬ا ‪H‬و‪e‬ت وا‪1e‬ج‪:‬‬
‫‪ I%5‬ا ‪H‬و‪e‬ت‬
‫‪ 4G‬ا‪B# L‬‬
‫‪ 4G‬ا  ‬
‫‪ 4G‬ا  وا ‪z%‬‬
‫‪ 4G‬ا… وا ‪ H‬‬
‫‪ 4G‬ا ‪.‬م‬
‫‪71l‬ت‬
‫ا ع‬

‫ا ‪I‬د‬
‫ا ‪H‬و‪e‬ت‬
‫‪3‬‬
‫‪3‬‬
‫‪5‬‬
‫‪20‬‬
‫‪40‬‬

‫ا ‪ I‬ل‬
‫‪1.200‬‬
‫‪100‬‬
‫‪150‬‬
‫‪1.350‬‬
‫‪600‬‬
‫‪3.500‬‬
‫‪6.900‬‬

‫ا†‪1‬ج‬
‫)‪#5‬ن(‬
‫‪600.000‬‬
‫‪10.000‬‬
‫‪38.000‬‬
‫‪200.000‬‬
‫‪70.000‬‬
‫‪280.000‬‬
‫‪1.085.000‬‬

‫‪195‬‬

‫و ‪ #G a%‬ا ‪#%‬ء ه‪#d ،b2‬ت ا ‪ Cl‬وا ‪ #‬رة‪ ،‬و‪ #d‬ا‪p‬ث وه ز ‬
‫  ‪ /‬ا {‪L‬ت ‪ 5 / J
C‬إ  ‪  10‬ل‪ ،‬وه‪#‬ك ‪ 4G nI‬ا‪p‬ث ا ‪ %+‬ة ‪ :‬ا ار‬
‫ا ‪*%‬ء‪.‬‬

‫‪ -2‬ا‪@#‬ت ا‪UB‬ا<‪$‬‬
‫إ' ‪F‬ل اد ا ‪ U-7‬وا ‪) G‬ا ‪ F%‬ي(‪ ،‬و‪F '*I‬ل ا اد ا ‪1‬ردة‪.‬‬
‫‪ J 1C .1‬ا ن  ‪9 JG (32) #d /UT‬ر' إ  ‪ 4,5‬ــن ‪T#9‬ر‪#L 7: ،‬‬
‫‪ 2,3 B#F5 1953‬ن ‪T#9‬ر ‪ /‬ا ‪ c H‬ا ‪ T‬ي ون ‪T#9‬ر ‪ /‬ا ‪ c H‬ا ‪ G‬و‪  & 9‬‬
‫‹‪e‬ت ا ‪ /UT‬ا ‪  GI‬ا ‪ 1‬ا‪-. B
1$‬ل ا ‪ F‬ب‪9 nI J*7 ،‬ر‪T#9 J+  : 15 b‬ر‬
‫‪FT‬ن‪ ،‬و& إدج ه‪2‬ا ا ‪ / p : nI1‬ا ‪ ،`%l‬و‪ H‬إ  ‪U‬ود ‪.591952 #L‬‬
‫و  آ‪  `l  2‬ا ‪ a #‬اور )‪ (327‬و‪ 4G‬ا ‪ +I‬و )‪ (42‬و ‪+%‬ت‪ ،‬و‪4G‬‬
‫ اد 
‪ 2‬ا ا‪ ،$‬و*ف إ ' ‪I#G‬ن ‪2‬رة – أ‪ 1# -OU gC‬ن ا   ‪ G1‬‬
‫)‪T#9 40.000‬ر( وأر‪UT 4‬ــــ‪} /‬رز‪ ،‬ه‪g‬ت ‪T#9 122.000‬ر ‪.1953 #L‬‬
‫‪ .2‬ا ا‪ TC‬ا‪ .‬ى ا ‪` 1‬ود ا ق ا ا‪ 4G ': ،.‬ا ‪ +‬و‪ 4G‬ا ‪،  +1‬‬
‫وا ‪ C‬وت‪ ،‬وا ‪ C‬وت ا 
ز‪ ،‬ور‪ $" r‬آ ا ‪ +‬ا
" ‪ C.O.S.U.M.A.‬دا‪J.‬‬
‫ه‪2‬ا ا ‪ 7‬ع  ‪e‬ه‪ 1‬م‪ 1  .‬ه‪ b2‬ا ‪ C‬آ   ا‪+1U‬ر ‪  +‬ا ‪ +‬ا‪ 'de‬ا ‪1‬رد ‪/‬‬
‫`ر ا‪ J1‬ور‪#‬ن‪ ،‬وأ‪ BF%d‬ه‪ b2‬ا {‪ 5 / 1929 #L L‬ف ا ‪ C‬آـــ ا
ـــــــ‬
‫)‪ #‬ا‪Fe‬د ا ‪%‬ر( و‪#d‬ع ا ‪ +‬ا ‪ C‬ل ) 
‪ /‬و دي( ‪  / L I‬ت ر‪4:‬‬
‫رأ‪  BF .'  L‬ا‪7G" %9‬ة ‪L‬ن – ى" ‪ L‬وه ا‪ 1$‬اك ‪ /‬رل ل  ‪/L‬‬
‫و‪ #‬ر‪ z‬وا ‪-%‬د ا ‪ ،*7l#‬وان ‪ J I‬آ‪  C.O.S.U.M.A.  L‬وش ار  ار‬
‫ا ‪*%‬ء‪ ،‬ا ‪2‬ي ‪ #L „1#‬زهء ‪ / /5 200.000‬ا ‪ +‬و‪&'#  / ،J 2.100 J
C‬‬
‫‪ I ، 
2.000‬أه& ‪ 
J I‬ب‪ ،‬و‪ b %1I‬أرب ا ‪ I J I‬ـــ‪  -‬ذ‪.‬‬
‫وا ‪ I‬ت ا ‪HI‬ة  ‪ ،‬ا ‪ /+  e ،#d '%T1 1‬أن ‪H‬م ' إ‪9   e‬رة وذات‬
‫ ‪ ،‬إ‪ e‬أن ا‪e‬دارة آ‪ B‬دا‪ *H   3‬ا'ــــــــــ ا ‪%‬ت ا ‪ '#+  1‬أن ‪JO / „1#‬‬
‫ه‪2‬ا ا ‪ 1‬آ` ا ‪{$ 1 %#  ،  I‬و'‪$ H: ،‬ت ‪ #+ U‬ا ‪ I‬ل و‪ ،&'-3‬ون‬

‫‪ .56 .59‬ه‪ b2‬ا ‪ ،/UT‬و‪ ، : ' "I‬ه ‪H‬و‪e‬ت ‪ :‬د أو ‪ $ F  J+$ '*I ،3‬آ‪ .‬وأآ‪ O‬ه ‪7‬ذا ه "‪ /UT‬ا
ب" ا ‪ 1‬أ‪'1L‬‬
‫ا ‪ C‬آ ا ‪ 
I‬ب )‪ #‬ر‪ z‬وا ‪-%‬د ا ‪ 1920 #L (*7l#‬وأن "ا ‪ H‬ض ا ‪ 1‬ري ‪ " 7‬ا ‪2‬ي ‪  1#‬إ  "‪ $‬آ ‪ #‬ا ‪':   "z‬‬
‫ه ت ه‪ .‬و  "‪ /UT‬ا
ب" ‪-p‬ث ‪*%  :4G‬ء و‹‪ 7L‬و‪#+‬س‪ .‬و ‪ 4 1‬أرب ا ‪" : /UT‬ا
‪ :‬ا ‪ "FT H#‬ا ‪ 1‬آن ر‪'3‬‬
‫دا‪  3‬ه ا  ا ‪I‬م ـ"‪ /UT‬ا
ب"‪ .‬و‪ TI‬ا
‪ :‬ا ‪ H#‬رأ' ‪ :‬ا ‪‰C#‬ت ا ة‪ ،‬و‪F‬د ز‪ GU 4‬ا ‪ ./FT‬آ‪ J‬ه‪2‬ا‪  e ،‬ون‬
‫ا‪Td‬ات‪ ،‬و‪ 4‬ذ ‪` #' : ،‬ده ة‪.‬‬

‫‪196‬‬

‫‪:‬ــــ‪ ' BF h‬ا ‪ T‬د ا ‪ ،&'F   U : $%‬آ   ‪ #I B‬آ‪%‬ـــــ ة  ‪H +‬ت‬
‫ا ‪ C‬آ‪  ،‬ة  ‪ /‬ا ‪T‬ت ا ‪ F‬وا ‪.5 C‬‬
‫وه‪2‬ا ‪ / 4‬ا ‪ c G‬ا ' ا ‪ *1H 1‬ا ‪ ،‬وار‪9‬م ا ‪%  1‬ــــ‪ /‬ذ ‪ : .‬أ‪ L‬ل‬
‫ا ‪ C‬آ ا ‪2‬ي آن ‪ :‬ا‪ 5.000.000 Jd‬ف أ‪%d‬ــــــ‪ c‬ا م ‪ 1.072.000.000 Œ%‬ف‪ ،‬و‪/‬‬
‫‪ 1948‬و ‪ 1952‬ا‪ JH1‬رأ‪ 536 / '  L‬ن إ  ‪ 1.072‬ن ف‪o ،‬دج ارح = ‬
‫ا ز‪.60‬‬
‫وآ‪ B‬ا ‪ „31#‬ا   ‪ C‬آ ه ا ‪ /- )  1‬ا ‪+ 7‬ت(‪:‬‬
‫أر‪d‬ة وا‪51U‬ت‬
‫ا‪ l1Le‬د‬
‫ارح ا ‪:G‬‬
‫ا ع‬

‫‪1952‬‬

‫‪1951‬‬
‫‪735‬‬
‫‪737‬‬
‫‪368‬‬
‫‪1.840‬‬

‫‪462‬‬

‫‪1953‬‬
‫‪525‬‬

‫‪1954‬‬
‫‪332‬‬
‫‪582‬‬

‫وآن ا ‪ c‬ا ‪ :G‬ا ‪U  ،1952 #L KHF‬ب آ‪ J J‬ه ‪ 220.000‬ف‪  # .‬آن‬
‫ا ‪ JI‬ا
  ‪ 4#G‬ا ‪ z7 : JGF +‬ا ‪  #‬أ ة ‪ 1‬اوح ‪ 100.000 / % H‬و‬
‫‪ 130.000‬ف   ‪ :‬ذ  ا ت ا†‪ ،:‬وإذا أ‪ #7‬إ  ارح ا ‪ Œ% ،:G‬ار‪d‬ة‬
‫)ا ‪ ( 3.‬وا‪51Ue‬ت وا‪ l1Le‬د ا ‪ c  1‬أر‪9‬م ‪o 1951 #L‬دراك أه ‪+#L ،'1‬ن ‪ +:‬ة‬
‫أآ‪ O‬د‪ / 9‬ا ‪ c‬ا ‪U  KHF‬ب آ‪.F J J‬‬
‫وآ‪ B‬ا ‪ C‬آ ا ‪ :e J
1  +‬إ  ا ‪7G‬ة‪ TH ،‬ة و‪  l I#G‬ة و‹‪ .‬‬
‫  
‪ ،/‬وآ‪ B‬أ‪-‬آ' ا ‪HI‬ر ‪  4  1 324.000 :IL$‬ار ا ‪*%‬ء و‪#+‬س‬
‫واآد ‪ ،‬آ  آ‪ ' B‬ه ت ‪ :‬ا ‪ C‬آ ا
 ‪ TH1‬وا ‪ cFG1‬ا ‪-*: J I1 1‬ت‬
‫‪ +L G9‬ه‪ ،‬و‪ 9‬أ‪gC‬ت ‪ $ HC= :‬آ ا ‪ +‬ـ '‪ :‬ي )‪(S.O.S.U.M.A.V.‬‬
‫‪LL‬ف‪.‬‬
‫وآن  ه ‪ + J1F‬ه ‪ :‬أو‪L‬ط ا ‪ ،/ I‬إذ آن ر‪ z3‬ا  ‪ #‬ا آ` ‪/#G‬‬
‫وأ‪ U‬ا*ء اآ‪ pg O‬ا و‪7‬ذا دا‪ J.‬آ‪7‬را  أرب ا ‪ 
J I‬ب‪.‬‬
‫‪ .3‬آ‪ #d B‬ا ‪37 I‬ة ا‪e‬ور‪ ،/‬و‪ C‬وت ا  دة وا ‪G‬دا‪ ،‬وا ‪ C‬وت ا 
ز‬
‫ا‪ .‬ى‪37 ،‬ة ا 
ر ا ‪+'1 e /2‬ن ا ‪ ، l‬هـــــ‪ b2‬ا ‪#G‬ت آ‪ B‬ه‪.‬‬
‫و‪ 9‬أ‪- I „1‬ن  ‪ 1953 #L I‬و‪U‬ه‪ 300.000 ،‬ه‪) 1 1+‬ه‪ / (J‬ا ‪ I‬أ ا ‪ C‬وت‬
‫ا 
ز ‪ ' 1#:‬د آ‪ / %‬ا ر‪$‬ت ا ‪ 4  : 11C‬ن ا
ب‪.61‬‬
‫‪ .57 .60‬وان زدة ة  أ‪ L‬ل )‪o‬دج ا‪51Ue‬ت(‪ ،‬ه ‪ +7 aF‬وا ‪ JH#1L 1‬ا أ‪ L‬ل ‪ 1.072 /‬ن إ  ‪ 1.608‬ن‪.‬‬
‫‪ .58 .61‬و‪ 9‬اه‪ nI B 1‬ا ‪ C‬آت '‪ b2‬ا‪1e‬ت‪ .‬وان ا ‪I‬ت ا ‪.g‬ذة ‪ /‬ا `ات ا ‪C#‬رة ‪ 5 /‬ف "‪ "Le Marchée Marocain‬م ‪20‬‬
‫أآ‪ ،1951 1‬و‪ 1951 % : 1‬و‪ %: 5‬ا ‪ JI" : I : 7 ،1953‬ا ‪ 
I‬ب" ا ‪ 1‬أ‪gC‬ه ا ‪ : G‬آ اد‪ z‬وا ‪ C‬آ ا ‪ #) I‬ر‪z‬‬
‫وا ‪-%‬د ا ‪ .(*7l#‬و‪ 9‬و‪ BIL‬ه‪ b2‬ا ‪ C‬آ  ل  ' ‪o‬د‪  ' .‬ت   أ‪ .‬ى  ‪ $ :'1L{ /‬آ ‪ JI‬ا ‪ I‬و‪-p‬ت ا '‪ #‬ا ‪# ،#G‬‬
‫ا '‪ #‬ا ‪ $ ،#G‬آ ‪ $‬آ ‪ ----- #‬ا ‪ 1‬ا‪ SOCHEPAR /  BI 1‬و ‪L{ &p ، SOPACOF‬ت ‪ ،-----‬ا ‪ 1‬ا‪ / BH1‬ا‪e‬ر‪ /1#‬إ  ا
ب‪.‬‬

‫‪197‬‬

‫‪ .4‬و‪ #d‬ا ‪FC‬م ‪ '? 1%‬ت ‪ 4‬ا ‪ F‬ب ه أ‪U‬ث ه‪ b2‬ا ‪#G‬ـت إذ &  آ ‪ .‬‬
‫‪ 4G‬ه `‪ 1939 / B‬و‪ 1945‬و‪ 9‬أ‪ I BiC‬ه‪2‬ا ا ‪1‬ر‪ 4G r‬أ‪ .‬ى ‪ KF‬و‪  +‬‬
‫‪%U‬ب ا `ت‪.‬‬
‫و‪9‬رت إ‪1‬ج  ‪ J‬ا ‪ 4G‬ا ‪7  F‬ق ‪1‬ى ا‪-'1Le‬ك‪ ،‬وا ا ‪ +‬ت ا ‪  I1‬وا ‪1‬‬
‫ او‪ / /5 35.000 / BU‬ا ‪%F‬ب ا ‪ 9F‬و‪ / /5 25.000‬ا `‪ B‬ا ‪7G‬ة ‪-.‬ل‬
‫‪#L‬ات ‪ H: ،1951-1950‬ا‪ 1953 #L B*7l‬و ‪ z+‬ذ ‪ ،‬ا‪ 1L‬إ‪1‬ج ا ‪G‬ن‪،‬‬
‫ا ‪#G‬ع ‪ z7#‬ا ‪ JI‬و‪ :‬د آ‪ / %‬ا ر‪$‬ت ‪ :‬ا ‪. #‬‬
‫‪ I%5‬ا {‪L‬ت‬

‫ا ‪I‬د‬

‫‪ KFL 4G‬ا ‪%F‬ب )ا ‪(/UT‬‬
‫‪#d :G‬‬
‫‪ 4G‬ا = ‪/‬‬
‫‪#d‬ت ا ‪G‬ن‬

‫‪7‬‬
‫‪7‬‬
‫‪2‬‬
‫‪10‬‬

‫ا‪1e‬ج ا ‪ #G‬ه‪#‬ت )‰‪e‬ف ا‪#5‬ن(‬
‫ا ‪H‬رة ا‪ 1e‬ا ‪ +‬ت ا ‪1#‬‬
‫‪1953 1952 1951‬‬
‫‪19‬‬
‫‪34‬‬
‫‪35‬‬
‫‪170‬‬
‫‪22‬‬
‫‪25‬‬
‫‪28‬‬
‫‪70‬‬
‫‪6‬‬
‫‪19‬‬
‫‪16‬‬
‫‪15‬‬
‫‪40‬‬

‫إن ا ‪ :G‬وا ‪ /UT‬ه ‪ :‬وع ‪ C‬آت ‪ ، :‬و ا ‪Gl‬ص‪L " :‬ر – ا‪"H :‬‬
‫)ا ار ا ‪*%‬ء(‪) ،‬رأ‪ 300 :'  L‬م‪.‬ف‪ ،(.‬و"زت و‪d‬ن ا
ب" )رأ‪ 96 :'  L‬م‪.‬ف‪(.‬‬
‫ا ‪L{  T%‬ت آ‪" ،Cotelle et Foucher $: J5‬ا `ت ا
" )"{‪L‬ت‬
‫‪:‬ر – ‪ " :‬و"زت ا
ب ا‪.62("H :e‬‬
‫و‪ J I‬آ‪#d / J‬ت ا ‪%F‬ب و‪ :G‬ا ‪ +‬و‪ 4G‬ا  دة وا ‪ C‬وت ا 
ز‪،‬‬
‫وا `ت وا ‪G‬ن‪37 ،‬ة ا ق ا ا‪  # ،.‬أ‪#d BiC‬ت ‪ %G‬ا ‪ *l‬وا ‪7‬اآ‪h‬‬
‫وا‪ L‬ك‪ ،‬ا ‪ '? 1‬ت ‪  G1 1925 #L‬و‪ h‬ا ‪Gl‬ص‪.‬‬

‫و†‪ :‬إ  ‪*%  '‰C#‬ء )‪ 4G‬ا ‪ C#‬وا ‪ 4G ،„O‬ا ‪ JI &* (I‬ا ‪ I‬ة ‪ :‬وع‪ $ :‬آ ‪ JI‬ا ‪ C I‬ل ا‪) H :e‬داآر( و‪JI‬‬
‫ا ‪ JU I‬ا ‪I‬ج )أن(‪.‬‬
‫وآ‪ B‬ارح ا ‪# :G‬ات ا ‪ p-O‬ا‪ .‬ة‪ ،‬آ ‪ 148 : 1‬ن ‪ 1951 #L ، :‬و‪ 179‬ن ‪ 1952 #L  :‬و‪ 199‬ن ‪.1953 #L  :‬‬
‫وان ‪ $‬آ ‪ b‬أو س‪ ،‬ا    ه  ‪ JI‬ا ‪ I‬ر‪ /‬و‪ JI‬ا ‪ I‬و‪ O‬ت ا '‪ #‬ا ‪ ،#G‬ه ‪ $‬آ  ‪ b‬ا ‪ =  „1# ،I‬ار ا ‪ C‬آت‬
‫ا ‪  ، 7‬ه' ا ‪d I‬دا ‪ TI‬ة ‪ GI‬ا ‪7‬اآ‪ .h‬إ‪ e‬أن ا ‪%H1‬ت اآ‪ 7# O‬أ‪9 'pU‬وم وا‪ H1L‬ار ‪ $‬آ‪ % 1‬آ‪ e‬ةآآآ‪ e‬ا ‪./1+‬‬
‫و‪ 9‬آ‪ $ B‬آ ا ‪ C‬وت ا ‪ FG‬ار ا ‪*%‬ء‪ ،‬أول ا ‪ $ ،‬آ  '  ا†‪ &L‬وذات {و  ‪F‬ودة‪ ،‬ورأ‪ . : 50.000 '  L‬و‪ 9‬أ‪'L‬‬
‫ا‪#5‬ن أ ‪+‬ن  ‪-O‬ن ‪ $‬آ آآآ‪ ،e‬و& ‪ 'F‬إ  ‪ $‬آ  '  ا†‪ ،&L‬رأ‪ uU ،/- 6 '  L‬ان رل ا ل ا ‪ / 7‬وا 
ر  ‪/O‬‬
‫‪1  ':‬وي‪ .‬و‪ 9‬زاد‪ ،‬ر‪   4:‬أ‪ L‬ل‪ GU : ،‬ا 
ر ‪  /‬ر أ=‪#‬ء ورل ا ‪`l‬ن‪ ،‬ا ‪ /2‬اآ‪%1‬ا ‪ 50‬ن ‪ /  :‬ا‪ .&'L‬و‪#L :‬‬
‫‪ ،1950‬و‪ # / h1‬ر‪ z‬وا ‪-%‬د ا ‪ = ،*7l#‬ت ر‪ JL‬ا ت ا   ا ‪  7‬ا أ‪ L‬ل ا
‪.‬‬
‫و‪e‬زال ا ‪+‬ن ا ‪2‬ان ه  ‪ /‬أ*ء ا ‪ z‬ا†داري‪"71F ،‬ن ‪ GF‬ا {‪ /L‬ا ‪l 1‬ل '  ‪ / %25‬ارح‪ .‬و‪ 9‬أ‪ % BiC‬آ‪e‬‬
‫‪1‬ا‪ 4‬أآ‪ $ J+$  O‬آ  '  ا‪ &Le‬و‪F‬ودة ا {و )‪ (SARL‬و‪  J I‬إ‪1‬ج ا ‪ C‬وب ا ‪ +‬وو‪9 : hI‬ار و‪ 
hI‬ب‪،‬‬
‫وآ‪ B‬ا ‪ / :#‬ا ‪.9  /1‬‬
‫‪U .59 .62‬ل ‪9‬ة  و‪1L‬ت ا اد ا ‪2‬ه‪ #‬ه‪ : ،b2‬ا‪G19e‬د ا ‪ ، 7‬أ" ا ‪I‬د ا ‪l‬ص ‪."Economie et politique" /‬‬

‫‪198‬‬

‫‪@#9 -3‬ت ا‪$H‬‬
‫‪ nI .1‬ا ‪F 4G‬ل ا ‪ *l‬وا ‪7‬اآ‪ 63h‬وآن ا‪1‬ج ا  ‪ 5 / '1‬ف ا ‪/ I‬‬
‫اور‪ ،/‬آن ‪ 1‬ا‪ G 4 4‬ا ‪7‬اآ‪ : h‬ا ق اور أم ا ‪ :#‬ا ‪ 64+‬أ‬
‫‪ G‬ا ‪ 1#‬ت ا‪ .‬ى‪  : ،‬زال ‪ 1‬ا‪.65‬‬
‫وا ‪ C‬آ ا ‪ 1  1‬أ‪U‬ث ا…‪e‬ت ‪ /‬أ‪ JF J‬ا ‪ *l‬وا ‪7‬اآــــ‪ h‬ه "ا ‪ C‬آ ا ‪7 C‬‬
‫‪ I1Le‬ل ا ‪ 1#‬ــــــــــــت ا ‪ I%: (S.C.U.P.A) U-7‬ة ‪%H‬ت – إذ ه‪ b2‬ا ‪ C‬آ أ‪/ BiC‬‬
‫‪ 5‬ف د‪ %‬وا‪ 1$‬اه ‪ #‬وور` – أ‪ 4G"  : BF%d‬ا ‪ I‬آ ‪ ،"z‬ا ‪ 1‬أ‪B9‬‬
‫ آ`ه ‪ :‬ا ار ا ‪*%‬ء ‪ H" &L‬آ ‪ "z‬و أ‪ L‬ل ‪ 1.200 Œ%‬م‪.‬ف‪.‬‬
‫‪ .2‬أ ا ‪ 4G‬ا ‪F 1‬ل اد ا ‪ G‬ا ‪ F%‬ي ‪ J1F1:‬ا ‪ +‬او ‪ JU : .‬ا‪5‬‬
‫ا
‪ ،‬ا ‪2‬ي ‪  F b b %I‬ذات أ‪d‬ل و‪ U‬ارة و`ات   ‪ L #= ،71l‬ك‪:‬‬
‫ا   ا ‪ T‬ي وا   ا ‪ #G‬وا ‪T‬ن وا  د‪.66/‬‬
‫وان ا‪TL‬ل ا ‪ G‬ا ‪ ، 
G‬ا ‪I1‬د ا اآ‪ BF F% ،‬ا ا ا ‪ 7 C‬و*& ‪ 49‬‬
‫و‪ . 351‬ة ‪ d‬ا  د‪ /‬و‪ . 1345‬ة ‪ d‬ا ‪#G‬ر‪ ،‬إ‪ e‬أن ه‪2‬ا ا‪TLe‬ل ‪ 1‬د ‪a%‬ء‪ ،‬وآن‬
‫‪ &"I‬أرب ا ب ‪ /‬ا‪%Le‬ن‪  # ،‬آن أرب ا‪ d .‬ا  د‪ / /‬ا ‪ /  
%‬وآن ‪45‬‬
‫‪ / %‬ا ‪ U-‬ا ‪G‬د‪ 
/‬ر ‪ :‬ا ب و ‪ : %85‬ا‪ d .‬ا  د‪./‬‬
‫د ا ‪  /U-‬ا ‪%‬ا‪ .‬‬
‫ا 
ر ‪7.500 ...................................................................................................‬‬
‫اور‪2.600 ................................................................................................. /‬‬
‫ا ع ‪10.100 ................................................................................................‬‬
‫‪ / /5 96.000 4#G & .60 .63‬ا ‪7‬اآ‪ h‬ا ‪ %G‬ة ‪ 1953 #L‬و‪ G & /5 43.000‬ه ‪ 320  H‬ن‪.‬‬
‫‪ :1953 #L .61 .64‬ا†‪1‬ج‪ ،/5 1.400 :‬ا ‪ ،/5 721 : G1‬ا ‪ 61 : H‬ن ‪. :‬‬
‫‪ :1953 #L .62 .65‬ا ‪ 275  H ،/5 3.500 : G1‬ن ‪. :‬‬
‫‪ .63 .66‬آ‪ B‬ااع ‪5 L :71l‬ن ا ‪ ، F%‬ا اد ا ‪ F%‬ي وا‪e‬رن‪TL ،L  L ،‬ن ا اه&‪ ،‬ا
‪ ، %‬ا ن‪ ،‬و‪ :  5 '1‬ا ا‪ L‬و‪:‬‬
‫‪ nI‬ا ن ا ‪ %+‬ة ا ا‪ % 'H &1 uU ،.‬ا ‪#UC‬ت )‪ (/5 19.500‬و‪G‬ر آ ت ‪71‬و إ   ا‪ L‬ا ‪ F%‬ا‪ n‬ا ‪ 4.200) aL1‬ط( و‪H%‬‬
‫ا ار ا ‪*%‬ء  ‪L‬ه ‪ G‬و‪ L} '9L‬ك‪ ،‬أول  ‪ `' 1 L‬ا‪ .‬ا ‪ G‬و ‪ Œ 71‬ا‪ L‬ك ا ‪. T‬‬
‫و‪ d &1‬ا ‪T‬ن  `ر ا   ‪ T#H‬ة )ا '( واآد ‪TG  # ،‬د ا  د‪5  /‬ل ا ‪ HT#  /+ ،’5C‬ا ‪  #‬ا ‪Gl‬ص‪:‬‬
‫‹‪ ،7L‬ا ‪ G‬ة واآد ‪ ،‬و ا ‪T‬ن وا  د‪    /‬ا ‪` ' ،#G‬ود ‪ 4G‬ا ‪ %G1‬و‪ 4G‬ا اد ا ‪ .O‬وان  ‪  J‬ا‪ / Td‬ا  ‬
‫ا ‪ T‬ي وا   ا ‪ /5 128.000 ،1953 #L Œ ،#G‬أي ‪ z .‬ا ‪ G‬ا ‪ ، 7‬وآ‪ # h1 9 B‬ا‪ :e‬اغ‪. - 3 ،‬‬
‫ورس ‪ 'I‬ا ‪ G‬ا ‪ F%‬ي‪ ،‬ر‪%‬ط ‪ # 4‬ا را‪L‬ت او‪ =9‬ا‪:‬ـــــــ ‪ F‬آت ا‪ L‬ك‬
‫وان ه ة ا  د‪1 T%  /‬ز‪ 4‬ا ‪ b‬ا ‪ #.‬وا ‪ b‬ا ‪%‬ردة و‪ U‬ج ‪:‬ر‪o: (B. E. Sn55, p 583 et suivantes) /1‬ن ا  د‪ /‬ا ا‪ $‬ا ‪2‬ي‬
‫‪ : I‬ا ‪ b‬ذات ا ‪ F‬ارة ا ‪ 16) % "7l#‬در( ‪ : 4 1‬ا ‪ : ŠG‬ا ‪ HT#‬ا ‪%‬ردة  ‪ ’5$‬ا‪ #7‬وا ‪ ’5C‬ا ‪ / 1‬ا ة و‹‪7L‬‬
‫وا ‪ G‬ة واآد ‪ : uF%  # ،‬ا ‪1C‬ء – وه  ‪ U‬ا ‪ b  – n%‬دا‪ i:‬أآ‪ 18) O‬در(‪ ،‬و‪1‬ا  ‪ JUL :‬ا ار ا ‪*%‬ء و‪  *:‬و ‪Cap juby‬‬
‫وأ‪  
U‬آ‪ J1‬ا ‪ ،'+ b‬و ف ‪ L 'I‬ب ا  د‪I ،/‬ا   ‪ /‬أآ‪ /‬ا ‪ G‬ا ‪1I‬دة‪ ،‬و‪+o‬ن ‪ &L‬ا ‪ G‬أن ‪ pg1‬آ‪ O‬ا ‪  /‬اء ذ ‬
‫ن ا‪ d .‬ا  د‪ ،/‬ا ‪ % H1I‬وا ‪`I‬ة ‪ /‬ا ‪H%‬ء أآ‪ / / O‬أو ‪ p-p‬أم ‪ :‬ا ‪ I1 '#+  e F%‬ه ة ا  د‪ ،/‬و ‪ H‬ا‪ B*7l‬آ ‬
‫ا  د‪ /‬ا ‪  = 7‬ا’ ‪ %#‬ه ‪ ،1954 #L‬وآن ا‪7l‬ض ا ‪Gl  G‬ص ‪ :‬اآد ‪.‬‬

‫‪199‬‬

‫وآن ‪ $ nI%‬آت ‪ #d‬ا   ا‪ .‬ه ا ‪.dl‬‬
‫وأ‪ .‬ا ه‪#‬ك ‪-p‬ث ‪ d /7L‬آ‪ %‬ى ‪ / #G‬ا ‪` ،G‬ودة  ‪‰C#‬ت ا ‪J
1C ، %1‬‬
‫‪"1‬م‪ ،‬ور=& أ' `ء ‪ /‬ا‪TL‬ل ا ‪ 7 C‬ا ‪o: ، 
G‬ن أر' ور ' ‪ :‬ن‪.‬‬
‫و‪ #d J1F‬ا  د‪ /‬ا
 ا ‪ %‬او  ‪ :‬ا ‪ .& I‬و‪ 4G B7* 9‬ا  د‪/‬‬
‫ا ‪ 7L‹ : B`  *F‬واآد ‪ ،‬ا ‪ 1‬ه أآ‪  %‬آ` ا ‪ G‬ا ‪ F%‬ي‪ .‬و ‪ H‬أدت ا ‪ G‬ا ‪1‬‬
‫ا‪ B 1‬ا ‪#G‬ع ‪ ،&' 1# K : 1951 #L 2#‬إ  ‪ 4#d 4L‬ا ‪1#‬ت ا ‪ :H1C‬ا ‪K9‬‬
‫وا `‪ B‬و‪H1C‬ت ا   ا ‪.O‬‬
‫وا ول ا ‪ +: TI  1‬ة ‪T /‬ر ه‪ b2‬ا ‪:#G‬‬

‫‪1938‬‬
‫‪1945‬‬
‫‪1947‬‬
‫‪1948‬‬
‫‪1950‬‬
‫‪1952‬‬
‫‪1953‬‬
‫‪1954‬‬

‫ا   ا ‪ 7‬غ "ا  د‪ "/‬د‬
‫ا ‪JI‬‬
‫)‪#5‬ن(‬
‫‪26‬‬
‫‪24.000‬‬
‫‪50‬‬
‫‪31.000‬‬
‫‪70‬‬
‫‪40.000‬‬
‫‪87‬‬
‫‪41.800‬‬
‫‪195‬‬
‫‪110.600‬‬
‫‪195‬‬
‫‪101.257‬‬
‫‪195‬‬
‫‪103.413‬‬
‫‪195‬‬
‫‪76.577‬‬

‫ا‪1e‬ج‬
‫)ا ‪#G‬د‪K‬‬
‫‪600.000‬‬
‫‪510.000‬‬
‫‪620.000‬‬
‫‪1.100.000‬‬
‫‪2.200.000‬‬
‫‪1.850.000‬‬
‫‪1.700.000‬‬
‫‪1.500.000‬‬

‫ا ‪ G1‬‬
‫ ‪ /-‬ف(‬

‫)ا ‪ H‬‬

‫‪10.000‬‬
‫‪7.154‬‬
‫‪8.400‬‬
‫‪6.215‬‬

‫و‪ & 1953 #L :‬د‪ /5 48.000 4:‬إ  ا ‪  / %G1‬ع ‪ /5 103.000‬و‪B U‬‬
‫‪ JI : : /5 60.000‬ا ‪1#‬ت ا ‪.H1C‬‬
‫وآن ز‪ 4‬ا ‪ 1950 #L JI‬آ  ‪:‬‬
‫‹‪ – 11  *: – 72 7L‬ا ط ‪ – 2‬اآد ‪ – 60‬ا ‪ G‬ة ‪ – 10‬ا ‪ T#H‬ة ‪ – 2‬ا ار ا ‪*%‬ء‬
‫‪ – 34‬ا ة ‪.4‬‬
‫و‪ /‬ه‪ b2‬ا ‪ ، : 9/10 JI‬وا ‪ h+  9%‬ا أو ا 
ر‪ ،‬وأه ' أ‪ %G 'L‬ون‬
‫‪ :‬ن‪  ،‬و‪5‬ن أو ‪+L‬ن‪ 67‬و ‪ H‬ب ‪
1C l$ 30.000 /‬ن ‪ :‬ا ‪ 9 : JI‬‬
‫‪ .64 .67‬ا ‪ C‬آت ا ‪ 3‬ه‪:‬‬
‫ ‹‪ :7L‬ا ‪ C‬آ ا
  ‪ %G‬ات ا ‪ %) #‬إ  ‪ ،(Nantes‬ا ‪ %G‬ات ا ‪ +L%‬ا
‪ :‬ا ‪ %G‬ات ا و  )‪ :‬ع {‪L‬ت ر‪ %G  1‬ات‬‫ا
‪2‬ا‪ 7L‰ JI 3 ،3‬وا ار ا ‪*%‬ء واآد (‪ ،‬ا ‪ C‬آ ا
  ‪ %G‬ات ج‪ .‬ر‪$‬ن )‪$  : 7‬ن و‪ $‬آؤ‪.(B ،b‬‬
‫ اآد ‪ :‬أ – ا
ب‪ JI :‬آد و‹‪) 7L‬أ ‪ `' 1‬وا ‪ G‬ه ‪ (' :‬ا ‪ C‬آ ا ‪ 
I‬ب )‪ #‬ر‪ z‬وا ‪-%‬د ا ‪ (*7l#‬أ‪#L BiC‬‬‫‪ %G   4 ،1925‬ي  و‪ ،(ْْ 5‬ا ‪ C‬آ ا '  ا‪ G &Le‬وا ‪ %G‬ات ا
‪2‬ا‪.3‬‬

‫‪200‬‬

‫ا ‪ ،&L‬ا‪ e‬أن ا ‪I‬د ا ‪H‬ر ‪ /‬ا ‪ &* e /l1‬إ‪  / l$ 2.000 e‬ا‪ %9‬ا ‪ I‬ل‬
‫وا ‪ /++‬اور‪ /‬و‪ l1‬ا ‪ G‬ا 
ر‪.‬‬
‫و*& ا ‪ %‬ا ‪ I‬ا ‪  L‬ا ‪#‬ء وا‪75‬ل‪ ،‬و‪ JH‬م ‪1 J I‬ــــ اوح ‪ 10 /‬و‪،L 12‬‬
‫آ‪ B‬ا ‪ % = H1 I‬أ ‪L 8‬ت ‪ n7l 4‬ا س‪ .‬أ  ‪75} %#‬ل ‪+:‬ن ا ‬
‫‪ *7l‬إ  ا ‪ ŠG#‬و  أن ا ة آ‪{ B‬دى آ‪ J‬م‪  : ،‬ا ‪ ، L %1I I‬و‪"F e‬‬
‫‪TI  e‬ــ ا {دى ‪ '#‬و‪  e‬ة ا ‪ 3I‬ا†‪.:‬‬
‫وا  ‪ U‬ا‪e‬زدهر ا ‪ %+‬ا ‪ ' B 1‬ا ‪ F‬ب‪ H: ،‬ا‪ B'1‬ا م‪ : 9  :# : .‬آ‪J‬‬
‫‪+‬ن‪ ،‬وا‪L‬اق ا ‪l‬ر ‪ K
#‬وا ‪I%‬ت ‪ n7l#‬و‪ &"I‬ا ‪G‬درات ' ‪  7‬و ‪K5#‬‬
‫"ا‪Fe‬د ا ‪." 7‬‬
‫و ‪ 9  2‬رت أآ‪ %‬ا ‪ JI‬أن ‪F1‬د ‪ /‬أ‪ &"# J‬ا†‪1‬ج ‪ ،-H H T‬و‪ IL n7l‬‬
‫ا ‪ ،7+‬وا‪C+1L‬ف ا‪L‬اق‪ ،‬وإ‪C‬ء ه‪i‬ت ‪ 1C‬آ ‪ ،4%‬و‪ 1U‬إذا  ر‪ BI‬ا ق ا‪` e‬‬
‫‪ 1Le‬اد ا ‪ %G‬ات ا ‪o: ،  
%‬ن ا ق ا ‪ +‬ا‪ nI BF17‬ا ‪C‬ء‪ ،‬و‪ B#+ 9‬ا‪97‬ت‬
‫‪ *I‬ـــــ‪'  4‬ر أ  ا  ‪ H‬ا‪ 4 4 5‬آ ت ه ‪ /‬ا ‪#G‬د‪1951 1#L K‬‬
‫و‪.1952‬‬
‫و‪ l  :‬ا ‪G‬درات‪ ،‬ا‪I% BH1‬ت ‪ %G‬ات ا‪ L‬ك ‪ /‬ا ‪ %‬ا ‪ O‬ا ‪ 1‬آ‪'1F B‬‬
‫إ  ا ‪ %‬ا ‪ I ،O O‬ا ‪7L7‬ط وا ‪IC‬ـــــــــــــــ‪ . 1‬إ‪ e‬أ‪   h‬ا ‪g1‬آ  أن ‪/5 14.000‬‬
‫‪ 128.000 /‬ا ‪d & 1‬ه ‪ ،1953 #L‬ا‪ :  5 B+'1L‬ا
ب وأن أآ‪ %‬ا ‪ +‬ت & ‪'I‬‬
‫‪ :‬أ‪L‬اق ا‪ L‬ك  ن اور‪ ،‬و ‪ H /+‬ا‪-'1Le‬ك ا ا‪ .‬ـ ‪#d 200.000‬وق‬
‫‪ :% H‬أي ‪ / p‬إ‪1‬ج ‪ 1953 #L‬وه‪2‬ا د ‪ J‬وا‪ ŠI  c‬ا ‪H‬رة ا ‪ C‬ا‪H%T 3‬ت ا ‪+‬د‪.U‬‬

‫‪@#9 -4‬ت ا‪W$#‬‬
‫إن   ‪#d‬ت ا ‪ ،„#‬ء ‪ F  1‬ب ا ‪  I‬ا ‪ & H: O‬إ‪C‬ء ‪ 4G‬ا ‪ H‬ش‬
‫وور‪$‬ت '’ ا ‪ z-‬ا ه`ة وا ‪e‰ #‬ت    ‪+‬ــــ‪ /‬ا ‪F‬ت آ‪ ،I7  B‬ر‬
‫أن  ‪ 4‬ا اد ا ‪ 1#‬آ‪% B‬ع ‪ pg‬ن  ‪ .I7‬وأن ه‪2‬ا ا‪e‬زدهر وا ‪ C‬وط ا ‪3%‬‬
‫وا‪  1e‬ا‪H  %#   e‬و  وا ‪ =  F‬ا ‪ $%‬ة ا ‪  'O  1‬ا‪ %9‬ا ‪G‬ف‪ ،‬آ'‬
‫ا‪ BI $ J‬آ‪%‬ر رل ا ‪ #G‬ا ‪  / 7‬إ‪C‬ء ‪`= JI‬ل و„ ا ‪B   # ،/TH‬‬
‫‪ nI‬ا ‪ C‬آت ا‪ .‬ى  ‪.68'e‹ uF‬‬
‫‪ #TI .65 .68‬ا ول ا ‪ "  1‬ة ‪ /‬ده و‪:'1# /‬‬
‫ا ‪I‬د ا 
زل‬
‫=`ل „ و '` ا ‪G‬ف‬
‫‪ „U JI‬ا ‪/TH‬‬
‫=`ل و„ ا ‪/TH‬‬
‫„ ا ان وا ‪#‬ن‬
‫{‪L‬ت ا ‪d ،/T9) #‬ف‪ ،‬ران‪ ،‬ن(‬

‫‪7‬‬
‫‪2‬‬
‫‪3‬‬
‫‪10‬‬
‫‪30‬‬

‫‪ #d JI‬ا ‪ z-‬ا ه`ة‬

‫‪30‬‬

‫ا ‪#‬ل‬

‫ا‪1e‬ج‬

‫‪13.500‬‬

‫‪400‬‬

‫‪/5 1400‬‬
‫‪/5 1200‬‬

‫‪50000‬‬

‫‪1300‬‬
‫‪300‬‬
‫‪  ‹ 600‬إ م ا ‪J I‬‬
‫‪5.  ‹ 1000‬‬

‫‪201‬‬

‫ ل‬
‫‪/5 1100‬‬

‫‪2200‬‬

‫‪/5 1700‬‬
‫‪/5 600‬‬

‫‪3500‬‬

‫‪/- 5‬‬
‫‪7#d‬‬
‫‪1500‬‬

z- ‫ وا‬./TH ‫اب ا‬p‫ وأ‬C 9‫ ا‬:„# ‫ت ا‬1# / ‫ت `ءا‬$‫ وا ر‬JI ‫„ ا‬1#‫و‬
‫ر‬T1 1 ‫ ا‬z- ‫ ا‬#d ‫ء‬#O1L‫ و‬. F J I1 1 ‫ ا  ا‬z-‫ وا ارب و‬،.‫ا ا‬ 
'  : B":U 1 ‫ ا ه`ة ا‬z- ‫ ا‬#d ‫ إذ إن‬،‫ وع 'ــــــــدة‬7 ‫ ا‬9 ‫ن‬o: ،'1‫إ‬
.‫ ى‬.‫ أ‬%#‫ت أ‬1‫ث و‬p ‫ ا‬z- ‫ردات‬1 '‫ى  ا‬H e ‫ــــــ‬: U 45  
:G ‫ ا‬C 9‫ وا‬#TH ‫ ا‬C 9‫ اد ا‬1L‫  اء ا‬/ B7I /TH ‫ف وا‬G ‫ت ا‬#d ‫آ ــ أن‬
،1955 ‫ رس‬: ،JGU ‫دة‬I1 ‫ إ اءات‬I‫ و‬.69l ‫ ن‬pg‫اب ا ان ون   و‬p‫أو ا‬
‫ اد‬1Le ‫ =م‬4#  ،'1  1 ‫  ا‬7 ‫ أي ا ت ا‬،‫„ 
ب‬# ‫ ا‬#d ‫رل‬
‫ء‬#O1L ،‫ف‬G ‫ وا‬/TH ‫ =`ل و„ ا‬4G‫ و‬.‫ إ  ا
ب‬%#‫  وا‬7 ‫„ ا‬# ‫ت ا‬1#
ICOMA +‫ إ‬،‫  ط‬SAFT B:d‫ر )ر‬%+ ‫ ل ا‬C ‫ ا‬#d + : ‫ ه‬،'# ‫ة‬U‫وا‬ 
: /GGl1 ‫ ا‬VALENCE z-: #d‫ و‬.(‫ ة‬T#H  MEFACO ‫آ‬:‫*  و‬7 
7 ‫ار ا‬1+ ‫ "ا‬JO ‫ ر‬1 ‫ آت ا‬C ‫ وا‬،(‫س‬#+  SEFITA T7L # ‫ط ا‬l ‫ ا‬JF 
'L‫ أ‬I‫ و‬.‫ط‬C ‫ف ا‬G ‫*ء ا‬% ‫ا  ار ا‬2‫  ه‬7 ‫ار ا‬1+ ‫ ا‬4#G „1#‫و‬.70"‫
ب‬ 
‫ آ ر‬$‫ و‬1948 #L #G ‫ ا‬#' ‫ ا‬# ‫ آ  ه ت‬C ‫ ا‬b2‫ ه‬BGU ،z‫ آ اد‬#
.711951 #L ‫ف‬G
JO OU B‫*' آ‬I .‫ = ه‬/ J9‫ 'دة أ‬%G ‫ل ا ف ا‬F 1 ‫ت ا‬#G ‫ ا‬B‫وآ‬
،‫ ة‬.‫ ا‬b2‫ وه‬، 9 B‫ ا وم آ‬#d  # ،#H ‫ـــــن وا  وا‬1+ ‫ل ا‬F 1 ‫ت ا‬#G ‫ا‬
.1940 #L 2# n7l‫ي ا‬2 ‫' ا‬5C ‫ ا م‬BI 1L‫ ا‬، F  ‫ات او‬# ‫ ا‬2# ‫ ?' ت‬1 ‫ا‬
4G ،I#G ‫ ا‬h‫ـ‬%$ ‫ت‬$‫ و*&   ا ر‬،.‫وان ا  او  `ود ا ق ا ا‬ 
‫ا ه‬2‫ اآس ه‬4#G‫ و‬.7L‰  72‫ هم }آس‬4#G‫ و‬7 ‫ه ة ا‬% ‫ل ا‬%F  G
.73"1+ ‫ار ا‬1‫ ع "آ‬: ‫ ه‬1 ‫ وا‬،1946 #L L{ ‫ ا‬،„# 7 C ‫ آ ا‬C
= ‫ ارا‬T 
‫ي‬2 ‫ ا‬،‫ ا وم‬$ ‫ أوراق‬/ ‫ ج‬l1‫ و‬، G1 1# ‫وآن ا وم‬
‫ وا
ب‬.‫ 
ة‬d ‫`ت‬U : 4 ‫ و‬7"‫Œ و‬%G‫Š و‬7 ‫ اوراق و‬Jّ#ُ1: ،FG1 ‫ا‬
1937 #L I#G 33 &* ‫ وآن ا
ب‬،‫ ن ا وم‬1# ‫ان‬2 ‫ان ا‬U ‫ان ا‬% ‫ ه  ا‬3‫وا `ا‬
J
C‫ و‬،##+ ‫ ا‬7I ،TL1‫ 
ة و‬d ‫ آت‬$ ' "I 1953 #L 140‫ و‬1949 #L 80‫و‬
‫ت‬eF ‫"& ا‬I :‫ و‬،4#G ‫ ا‬J.‫ ت ا و دا‬I ‫ ا‬nI ‫ ا وم أو‬4  J‫ أ‬/ ‫ ة‬O‫ا  آ‬
‫ع‬TH ‫  ا‬aH: K%T ‫ي‬2 ‫  ا‬1e‫ ا‬4 C1 ‫ ' ا‬F e  1 ‫ و و‬I ‫ ا  ا‬b2‫ ه‬%1I
.‫ ري‬1 ‫ وا‬#G ‫ا‬

: "‫ أ‬.66.69
BENOT : ‘L’industrie du coton au Maroc’ dans la revu mensuelleM ‘Industrie du travaux d’Outre-Mer’ N° 1, decembre
1953
Charle :'‫ إدار‬z  &*‫ و‬.‫ ف‬55.800.000 '  L‫ ( رأ‬Societe Africaine de filature et de : SAFT) 1929 B:de ‫ آ‬$ .67 .70
Tiberghien – Brenvart ; P. Dupleix, Aug. Tiberghien et Gny Tiberghien
:‫ ا†داري‬z ‫ و*& ا‬.‫ ن ف‬100 '  L‫ رأ‬1948 #L BLg Industrie Cotoniiere du Maroc :ICOMA +‫ آ ا‬$
Thirry-Mieg, E. Canollier, Ruillier, Coisue
.z‫ر‬% (Odelni)‫ن‬e‫( وأود‬Moch)‫ ش‬L{ .68 .71
.‫ل‬%F ‫ وا‬7d‫ ا‬#H ‫ ا‬/ /5 1000 ‫ج‬1‫ إ‬.70 .72
."‫ ل‬C ‫ ض ا‬9"‫ ب‬a%  ‫ وه‬،1 ‫ت و„ ا‬e‫ ا
`و‬/ %15  7 "comtoir linier" 4#G .71 .73

202

‫ت‬I% 

75

‫رد‬1 ‫ول‬g‫' آ‬1+  ‫ أ‬BI 1L‫ وا‬،‫ أور‬F ‫ر‬G

74

‫ج‬1†‫ ا‬J ‫و‬
.
‫ا‬

J+?‫@ ا‬#9 -5
c%d‫ أ‬J ،h+ ‫ر‬G I & ‫م‬l ‫  ا‬: ،‫ ب‬F ‫ ا‬4 ‫ق ا  وره‬L c- ‫  
ت‬H 
2U‫ج ا‬1† ،‫ ي‬H% ‫ ا  ا‬،•
‫ ا  ا‬J I1  #‫ و‬،=%G ‫ ا = وا‬JO ،F ‫ل‬F 
U‫ ا‬#G ‫ ا غ‬bC ‫ وا ` وا‬J I ‫  ا‬cG ،‫ـــــل‬U ‫ ا‬#d ‫ت‬U‫و‬
.76‫ر‬G ‫ج‬1e‫"& ا‬I‫ و‬،l ‫وا‬
nI  #‫ = أن ه‬،‫ د‬7 ‫ت ا‬e‫و‬H ‫ ا‬/ %‫ د آ‬/ 11C‫ و‬،`‫ آ‬1 ‫ ا‬9  ‫ ا‬#d‫و‬
.'‫ و‬: : '1‫ إ‬U‫ ق أ‬1 ‫ ا‬782U‫ وا‬77= ‫ ا‬4G 
‫و‬$I‫@ت ا‬#‫ ا‬-6
.++ ‫ وا‬#I1 ‫ و وا‬+ ‫ ا‬JI ‫ ا‬p+ ‫ ة ه‬.‫ات ا‬# ‫ل ا‬-. ‫ث‬U ‫إن أ ز‬ 
1 %+ ‫ ا‬nF ‫ ا‬4#G J I  1922 2# ‫*ء‬% ‫ ا ار ا‬: O  ‫ و‬+ ‫ ا‬#G :
‫ت‬1# ‫ ة وا‬L} 7 C ‫ آ "ا‬C ‫ وه  ا‬،H1C ‫ ى‬.‫ ت أ‬1#‫ و‬4: ‫ط ا‬7L7 ‫وا‬
.‫ ة ا ش‬L‫ أ‬4#G ‫ ة‬T#H  J I ‫ك‬#‫ وه‬79‫ت آه ن‬L{ 'gC‫ أ‬1 ‫ و" ا‬+ ‫ا‬
‫ردان‬1 /2 ‫( ا‬z5‫ر‬% ‫ )ا‬B % ‫ وا‬B %+ ‫ ا‬TL‫& ا‬1 1 %+ ‫ ا‬nF ‫ ا‬#d‫و‬ 
7L‹ HT#  z% ‫& ا‬# h "F ‫ي‬2 ‫ م ا‬1‫ه‬e‫ ا‬g #‫ ه‬/‫ و‬،47  '# p‫ و‬،‫ ة‬%‫ت آ‬IG
‫ج‬1† H 5 4‫ & و‬9‫*( و‬7l# ‫د ا‬-% ‫ وا‬z‫ ر‬#) %  7 C ‫ آ ا‬C ‫ 
' ا‬1 1 ‫وا‬
.H1C h17G B# L‫ل  ا‬GF ‫& ا‬1‫ و‬،z% ‫ ا‬/ 9-T‫ إ‬1 %+ ‫ ا‬nF ‫ا‬

./5 75.000 :1953 #L‫ و‬/5 68.000 :1937 #L ‫ج‬1‫ إ‬.72 .74
:‫درات ا وم‬d .73 .75
1954
77.215
2.004

1953
72.024
1.586

1952
72.654
1.788

(‫ن‬#5) ‫ا زن‬
(‫ت‬+ 7 ‫ ا‬/- )  H ‫ا‬ 

‫ ا‬/ ‫ ن‬400 JH G & 1953 #L : ،U‫ زو أ‬600.000 B 1‫ أ‬L{ 30 ، ‫ ا‬JF : G1l = I#G .74 .76
.2U‫ ا‬/ ‫ ن‬400 ‫وم و‬l# ‫هب ا‬e‫ ا  وا‬/ ‫ ن‬1.122 ،‫م‬l ‫هب ا‬e‫وا‬
:= ‫ ة‬%+ ‫ آت ا‬C ‫ ا‬،1 :‫ ة‬G ‫ ا‬1 :‫س‬#+ ،1 : *: ،13 :‫*ء‬% ‫ ا ار ا‬:= ‫ ا‬JI 4‫ ز‬.75 .77
Tanneries chérifiennes Magnard et Cie (cap. : 120 million).
:2U‫ ا‬4G .76 .78
Etablissement Trémolède (dirigés par des industriels français de la chaussure et par une banque local, A. Mas),
production vente par 16 succursales de la Société Au Derby. Etablissement ScaliM usine et magasins de vente.
.h+ ‫ ا
ب‬J C ‫ وع‬7 ‫ ا‬/ +%$‫*ء و‬% ‫ ه  ار ا‬I#G 5  ‫و‬
28.000 „1‫ أ‬9‫ و‬،+% . &#  F ‫ ا‬+ ‫ ا‬hT ‫ و‬،‫ اري‬F ‫ وا آ` ا‬L ‫ ا ا‬9 ،(‫*ء‬% ‫  ار ا‬U) ‫  وش ار‬#% ‫ ا‬J I ‫ ا‬4H .77.79
.hyper-phosphates / /5 20.000‫ز و‬1 ‫ط ا‬7L7 ‫ ا‬/ /5 77.000‫ و‬B %+ ‫ ا‬nU / /5

203

‫و‪ „1#‬ا ‪ c G‬ا دة  ار ا ‪*%‬ء ‪ / #1  +C‬ا ‪1#‬ت‪: .‬ـ ‪- 670‬‬
‫‪I#G‬ن آ‪ B %‬ا ‪ F‬وا ‪ nF‬ا ‪+‬رري وآ‪ B %‬ا ` أو آرط ا  ‪ .‬و  أن‬
‫*Š إ  ذ  ‪ &F: #d‬ا ‪+‬م ا ‪| J I1‬رة‪ ،‬وا ‪ 71‬ات )‪ ،J31:‬و‪ 1‬و= ‪(/‬‬
‫ا ‪F 7+ 1‬ت ا ا‪ ،.‬وا 
ز ا * 
ط ‪ :‬ا ‪H‬ار ‪ ،‬ود ا ‪HO‬ب‪ ،‬وا `ــج )‪(JI 8‬‬
‫وا رق ‪H‬ى وا رق )‪ (/5 21.000‬وا ‪1#‬ت ا ‪  G‬وا ‪ =%G‬وا ‪-T‬ء )ا ‪.(K %‬‬
‫إن ه‪ b2‬ا ‪#G‬ت ‪$‬ة ا ‪#1‬ع‪ .‬وأ‪ : h‬ه‪ b2‬ا‪ TC‬ا ‪ pF1‬أ‪ nI   uU ،U‬أ‪9‬ى‬
‫ا ‪ C‬آت ‪ :‬ا
ب‪ ،‬وه ‪ :‬وع ت ‪  :‬أو دو ‪ F  4  ،‬و‪/ Kp‬‬
‫آه ن و‪L‬ن آن و‪ #C‬وا ‪ H‬ض ا ‪ 1‬ري ‪  7‬و‪ #‬ا‪Fe‬د ا ‪%‬ر‪ 80‬و‪nI 4#G‬‬
‫‪ JI‬ا `ج ‪ :‬ا ار ا ‪*%‬ء‪ ،‬ا‪ 1‬دا  ا ‪ 4  ،J‬أاع ا `ج ذي ا‪ I1Le‬ل ا ‪ `#‬‬
‫وا ‪ ،#G‬و‪` '+o‬و  ع ‪ $‬ل إ‪`  H :‬ج ا ‪F  # cT‬ل ا ‪ nI%‬ا‪ .e‬‬
‫ا `ج ا ‪1‬رد ‪ ، : /‬و‪ JI nI :‬ا `ج ‪ J
1C ،‬أ‪75‬ل  
ر ‪g‬م ‪7F‬‬
‫وأ‪l7# :"U /‬ن ا `ج و‪I*l‬ن ‪ z7#‬أ ل ا ‪%+‬ر ا ‪ %I1‬وا ‪.LH‬‬
‫ ‪ /+‬ا ‪ C‬آت ا ‪ %+‬ى و‪U‬ه‪ ،‬ه ا ‪ #G 9- ' 1‬ا رق ا ‪H‬ى وا ‪l‬ز )ا ز(‪.‬‬
‫و‪ 9‬أ‪ #d gC‬ا ‪ +‬واوراق ‪ C‬ل "
‪ "/‬و"دار" ا ‪ C‬آ ا
 رق وا رق‬
‫ا ‪H‬ى  أ‪ L‬ل ‪ Œ%‬ر ‪ /‬ا ‪+ 7‬ت‪ ،‬وأ‪gC‬وا ‪ T#H  1949 #L‬ة‪ 4#G - I ،‬‬
‫ا ‪ / Š71‬ا رق ا ‪H‬ى‪ .‬و‪L‬ف  ‪ /+‬ا ‪`' 1‬ات ا ‪ OF‬ا ‪ 1‬أد‪ B.‬أ‪ .‬ا  ‪ / J I‬إ‪1‬ج‬
‫‪ / /5 19.000‬ا رق وا رق ا ‪H‬ى‪. G1 ' /5 12.000 '#  / ،‬‬
‫و‪`1I‬م ‪ $‬آ ‪L‬ز ا
ب‪ ،‬ورأ‪ '  L‬ران ‪ /‬ا ‪+ 7‬ت‪# ،‬ء ‪ 
J I‬ب ‪JF1‬‬
‫‪ C.‬ا ‪1%+‬س إ   ‪ #G c d /‬ا ‪ „#‬و`و ا ‪ 4G‬ا ‪ b2'  7‬ا دة‪.‬‬

‫‪@#9 -7‬ت ا‪Y J‬‬
‫‪ J+C‬ه‪ b2‬ا ‪#G‬ت ا م‪ ،‬وه ‹‪ .‬ا ‪#G‬ت ا ‪ : B+ 1‬ا
ب ‪ / T9‬ا ‪C#‬ط‬
‫ا‪G19e‬دي ا
‪ /+ & ،1939 #L J%H: .‬ا
ب   –إذا  ا‪ nI ##O1L‬ا ‪G‬ه ‬
‫و‪ nI‬ا ‪H‬و‪e‬ت ا ‪ 4#G 1‬ا 'آ‪ J‬ا ‪ I‬و ا ‪ c7G‬وور‪ $‬أو ور‪U-d| /$‬ت‬
‫ا ‪ –  F%‬ا‪ e‬ور‪$‬ت ‪-d| : U‬ح وا ‪ ،aH: G‬وآن ‪-. h‬ل ا ‪ F‬ب أن ‪  h 1‬‬
‫إ  ‪ 4#d‬ادوات ا ‪ 
G‬ة و‪ 4T9‬ا 
ر‪+: .‬ن ذ  ‪ G‬ا ذه‪ ./++  %‬و‪1945 #L I‬‬
‫ا‪ 1L‬ت ا‪H BLg uU ،9-Te‬و‪e‬ت ة  '`ة ‰‪e‬ت أ‪. 4#G1 ،J*:‬ط ا ‪F‬‬
‫و‪.‬ط ا ‪F#‬س وا ‪l‬ط ا ‪ 3 '+‬وا ‪ c37G‬ا ‪ I‬وا  وا ‪ JL-‬وا…‪e‬ت ا ‪U-7‬‬
‫ا ‪ 
G‬ة‪ :‬ا ‪ aC‬وا ‪ F‬اث وا اد ا ‪ ، `#‬و ا ‪ +%‬ات وا وا ‪ ،‬و‪ 4T9‬ا ‪ G‬وا ‪.` %‬‬
‫و& إ‪1‬ج اد أآ‪HI O‬ا‪ :‬ا ‪ %‬ا‪ J‬وا ‪'G‬ر„ و ت ا ‪ +‬ا ‪ F‬وا‪ .‬ا ‪ ،G‬و‹‪e‬ت‬
‫‪" J
1 .78 .80‬ا ‪ C‬آ ا†‪ 71  H :‬ات" )رأ‪ 60 :'  L‬ن ف‪ J a1 - I (.‬وه أ‪ 1C J+C BiC‬ك ‪ 5 /‬ف ا ‪ C‬آ ا
 )‪#‬‬
‫ا‪Fe‬د ا ‪%‬ر و‪#$‬ر( وا ‪ C‬آ ا    ‪ 71‬ات‪ .‬وأ‪gC‬ت ‪ La Societe Nobel française‬وا ‪ C‬آ ا آ` ‪La Societé B#‬‬
‫‪ - I centrale de dynamite‬ة وآ‪  La Companie cherifienne d’expausion industrielle et commerciale B‬أ‪ L‬ل ‪100‬‬
‫ن‪ .‬و‪ „1#‬ا ‪ 1‬و‪ BL‬ا ‪ Air-Liquide  I‬ا‪ /1Le‬وا‪e‬آ ‪ /‬ر‪$‬ت  ار ا ‪*%‬ء‪#+ ،‬س‪ ،‬و‪ $‬آ ‪) Le Carbure Marocain‬رأ‪'  L‬‬
‫‪ 125‬ن ف‪ / "La Cie française de carbure de calcium" / : /#d &* (.‬أ‪ J‬ا‪-
1L‬ل ‪ lG  J I‬ات‪ ،‬وا ‪2‬ي ‪ h+o‬أن ‪ :‬‬
‫‪ ŠG‬ا ‪F‬ت ا ‪.(8.000 /  / /5 4.000) F‬‬

‫‪204‬‬

‫ا ‪ ،I‬وا ‪T%‬رت ا ‪ 3 '+‬وا‪p‬ث ا ‪7‬ـــ`ي‪ .‬و‪   e‬أن ‪ #‬ا ‪#G‬ت ا ‪'  H‬آ‪ J‬ا ‪#%‬ء‬
‫و ‪F#‬س وا ‪71‬ــŠ ا ‪.I‬‬
‫‪   e‬ا
ب  ‪ „1# Hp #d 4%T‬ا ‪ G‬وا ‪e7‬ذ‪ ،‬وا ‪#UC‬ت وا ارات‪ ،‬وا…‪e‬ت‬
‫ا ‪ U-7‬وا…‪e‬ت ادا‪ .‬و‪ JO‬ه‪ b2‬ا ‪#G‬ت ‪ T1‬أدوات ‪  l‬و‪{   /+‬ه‪،‬‬
‫و‪ :‬رأ‪ L‬ل هم ذي  دود ‪ ،iT‬و†‪ :‬إ  ذ ‪  U : '#+  ،‬إ‪ '3C‬أن ‪J+C‬‬
‫أ‪L‬س ا‪G19‬د و‪ ،JH1 #5‬و ‪ z‬ه‪2‬ا ه هف ا ‪ C‬آت ا‪ I1Le‬ر‪.81‬‬
‫‪ /+  e .79 .81‬ا‪%1‬ر ‪‰C#‬ت ‪ 1+) REIP‬ا ‪H‬و‪e‬ت ا ‪ $ ( F #G‬آ آ‪ %‬ة ‪ #G‬ا ‪) F‬ا ‪ ،(G‬ر=&‬
‫ا ‪l‬ت ا ‪ 'G : .'19 1‬ا ‪ F‬أ‪ / Š9 ،1940 #L ’C‬ا ‪ 7 /+   # ،J I‬ن ا ‪ 3 '+‬أن ‪/5 4.000 'G‬‬
‫‪ /‬ا ‪ ،#L G‬و‪ nI‬ا‪TLe‬ات ا ‪ / i$ „1# F7G‬ا ‪ T‬وا ‪ F‬ا ‪#% c G‬ء و‪ /+  e‬آ‪  2‬ا‪/I 2.‬‬
‫ا‪%1e‬ر "ور‪$‬ت ا " ا '`ة ‪ ، J+C‬ن ‪e I1Le Gl '5C‬ت ‪.aH:  +‬‬
‫ا‪ e‬أن ا ‪G‬ه ة‪ ،‬و‪  = :‬ا‪U‬ن ‪ (40  30) : U‬و‪e‹ 4* „1#‬ف ‪ /‬ا‪#5‬ن ‪ /‬ا‪e‬ه‪ /‬وا ‪ G‬وا ‪ %‬و`‬
‫وا‪# e‬م أو ‪e˜ IT9 4#G‬ت‪L ،‬ف ‪  &+1 e‬دا ‪ 'G /‬ا ‪ F‬ا روس ‪ /+ HL‬أ ‪1951 #L J
1C J I‬‬
‫‪ :‬ا ‪ lG‬ات‪ 9 ،‬ب ‪ a.‬ا ‪ +‬ا ‪ F‬وا ‪ K T‬ا ا‪ / T‬ا ار ا ‪*%‬ء وا ط‪ ،‬وه  '` ‪ 4T9 #G‬د‪H9‬‬
‫و ‪ 4‬أ‪#d‬ف اه‪ /‬وا ‪ G‬ا ‪l‬ص‪o: ،‬ن ‪ $‬آ ‪ 4G‬ا ‪ lG G‬ات ا ‪ ،'
C 1‬أ‪ 5 / 1949 #L BiC‬ف‬
‫{‪L‬ت ‪ 9 ، Gailly‬ب ‪ Charleville‬و‪ 4G‬ا ‪% Legenissel et Blanchard G‬ر‪.z‬‬
‫‪ TI‬ا ول أ‪ h7L‬رؤ إ   ‪ /‬ا ‪ #G‬ا ‪ ++‬ا
 و‪.'1#‬‬

‫‪G‬ه ‬
‫‪H‬دات‬
‫ا
`ل وا ‪„#‬‬
‫أوراش ‪ F‬‬
‫اوراش ‪ +‬ا ‪I‬‬
‫ا ‪#%‬ت ا ‪ #G I‬ا 'آ‪J‬‬
‫ا…‪e‬ت ا `را‬
‫ا ‪1#‬ت ا ‪/UT  #O‬‬
‫ا ‪ I1‬ا ‪ – I‬ا ‪  %T‬ا ‪I‬دن‬

‫د ا ‪H‬و‪e‬ت‬
‫ا ع ذات ا…‪e‬ت‬
‫ا ‪ GI‬‬
‫‪10‬‬
‫‪40‬‬
‫‪2‬‬
‫‪2‬‬
‫‪1‬‬
‫‪1‬‬
‫‪4‬‬
‫‪12‬‬
‫‪100‬‬
‫‪20‬‬
‫‪50‬‬
‫‪16‬‬
‫‪3‬‬
‫‪3‬‬
‫‪4‬‬
‫‪4‬‬

‫د ا ‪ I‬ل‬

‫‪ %‬ا 
ر ‪%‬‬

‫ا†‪1‬ج ‪#5‬ن‬

‫‪1000‬‬
‫‪1400‬‬
‫‪150‬‬
‫‪1000‬‬
‫‪2500‬‬
‫‪3000‬‬
‫‪400‬‬
‫‪70‬‬

‫‪80‬‬
‫‪8‬‬
‫‪90‬‬
‫‪90‬‬
‫‪40‬‬
‫‪65‬‬
‫)؟(‬
‫‪90‬‬

‫‪8000‬‬
‫‪3000‬‬
‫‪1500‬‬

‫‪44.000‬‬
‫‪650‬‬
‫‪25.000‬‬
‫‪20.000‬‬

‫‪{ e‬آ  ا ‪ C‬آت اآ‪ O‬أه ‪ ،‬ا ‪ % 1‬ه ' ‪ nI /‬ا ‪ C‬آت ا ‪ #I1‬أو ا    ا‪1e‬ج ا
‪.‬‬
‫وا ‪ C‬آت اآ‪ 9 O‬وا ‪1‬ن ‪H%‬ن ‪ /  /‬ا ‪ C‬آت اآ‪ 5C O‬ه ا ‪ C‬آ ا‪ H :e‬وراش ‪$‬ار`‪-‬هن‪،‬‬
‫ا ‪gC#‬ة ‪  1922 #L‬ه  ا ‪ C‬آ ا ‪ 
I‬ب)‪ #‬ر‪ z‬وا ‪-%‬د ا ‪ ،(*7l#‬ورأ‪ '  L‬ا ‪2‬ي ‪ Œ%‬ا م ‪ 120‬ن‬
‫ف‪ & ،‬ر‪ 20) 1946 2# h1 9 4:‬ن( ‪o‬دج ا‪51Ue‬ت‪ ،‬وه‪ nI b2‬ا ‪ „31#‬ا  ‪:‬‬
‫‪1949‬‬
‫‪1950‬‬

‫ارح ا ‪:G‬‬
‫‪ 88‬ن‬
‫‪ 82‬ن‬

‫ا أ‪ L‬ل‬
‫‪ 40‬ن‬
‫‪ 40‬ن‬

‫أ ا ‪ C‬آ ا†‪L{ H :‬ت‬
‫‪J.J. Carnaudet forges Basse-Indre‬‬
‫ا ‪ 1‬ه    ‪ : GGl1 ': ، Dewendel‬ا ا ‪ c7G‬و‪ „1#‬ا ‪T‬ل وا ‪ H‬ت واد أ‪ .‬ى‪ ،‬و`ود‬
‫ ‪1d 4‬ت ا ‪ I  %G1‬ا ‪ ،I‬ورأ ' ا ‪2‬ي آن ‪ 17 ،1948 #L Œ%‬ن ف‪ & .‬ر‪ hI:‬إ  ‪ 408‬ن‪،‬‬
‫‪o‬دج ا‪51Ue‬ت وان أوراش ‪ Huyghe‬ا ‪ ، F%‬ا ‪*%  'I 4H 1‬ء و‹‪`'  7L‬ة ‪ /‬أ‪ J‬إ‪-d‬ح أآ‪ %‬ا ‪%‬ا‪ .‬‬
‫و‪ #d‬ا ب‪ $ J+C ،‬آ ه& ‪`'  ':‬ون دا رآن و‪ &' F1‬إ  "أوراش و‪ 4G‬ا
ب" ا‪H1‬ا ‪BF‬‬
‫ ا‪ # %9‬رو‪ ،C‬و‪ :‬ه‪ b2‬اوراش أ ا ‪ cG #%‬أو ‪F‬ل و‪U‬ات ا ‪ C‬آت ا ‪ U-‬ا ‪ ،': &+F1 1‬و‪ d.‬‬
‫ا ‪ $ '+  1‬آ ‪ l  :) SAGA‬ا ‪eF1‬ت ا ‪ « cap-Gris-Nez » BHF 1‬و» ‪ « Lilois‬ه ا‪SAGA .‬‬
‫را‪ Marché Marocaine du 14 janvier 19554‬وأ‪gC‬ت ا ‪ C‬آ ا ‪ #G 7 C‬ا ‪ /I (SCIF) ++‬ا ‪/ 4%‬‬
‫‪ 5‬ف رل ا ‪ #G‬ا ‪ ،/ 7‬ا  ‪U‬ل {‪L‬ت ‪ Girel et Fauvet‬و‪ #‬ر‪ z‬ا ‪ JO‬ـ‪ $ :‬آ ‪ +L‬ا ‪F‬‬
‫ا
ب وا ‪ C‬آ ا ‪ 
I‬ب‪ ،‬وه‪ #d :':‬وإ‪-d‬ح  ت و‪'d‬ر„ ا ‪ +‬ا ‪ .F‬و‪ #d‬ا ‪F#‬س ا ‪ %+‬ى‪،‬‬
‫وŒ د  ت ا ‪TH‬ر ا ‪ FG‬أو ا ‪ 1951 #L 110 #G‬و‪ 1952 : 250‬و‪ 1953 : 516‬و‪  /  /‬ت‬
‫ا ‪TH‬ر ا ‪ FG‬أو ا ‪    ، F‬ت ‪T9‬ر داآر‪-‬ا ‪ #‬ا ‪ / JH# 1‬داآر‪.‬‬
‫و‪ 9‬أ‪ B 1‬ا ‪ C‬آ ا ‪ '+ I‬ء ا
ب )‪ / % H /5 2.000  *7 ' I  (CGE Maroc‬ا ‪l‬ط ا ‪I‬ر‬
‫وا ‪`I‬و  وا ‪ c7G‬ا ‪.I‬‬

‫‪205‬‬

‫إن ا ‪#G‬ت ا ‪ F1‬ه إذا ‪#d‬ت ‪gC#  :‬ة ‪ /‬أ‪ J‬أرح ‪ $%‬ة‪ ،‬وه ‪J
C‬‬
‫‪ 
&'# %80 ،% H J 200.000‬ر‪.‬‬
‫ ‪ e /+‬ز ‪ / /I #‬ا ‪ #G‬ا ‪ %+‬ة‪ ،‬وإذا آن ‪ nI‬ا ‪ 4G‬ا ‪ %+‬ى  '`ة ‪، J+C‬‬
‫‪o:‬ن ‪ &"I‬ا ‪H‬و‪e‬ت ا ‪‰ •71F #G‬رت ‪H1‬د‪ ،‬و‪ %1I ' ،: U h%$ J   Lg‬أن‬
‫‪g   J
C‬ر ه` و د '  أ‪ $ / J*:‬اء ‹‪e‬ت =  ا ‪./ O‬‬

‫وأ‪gC‬ت ‪ $‬آ "ادات ‪ " :‬ـ ا‪ 1L‬ا‪%L‬رف‪ z7# - I ،‬ا ‪ #‬و‪ $ 4#G‬آ "إ ال زو – ا ار ا ‪*%‬ء"‬
‫‪e‹ Š1l‬ت ا ‪ /C‬ا ‪  7‬وا ‪ ،+‬و‪ 9‬ا‪ T‬ت‪ ،‬وه ‪ :‬ع ‪ $‬آ "‪ J‬إ ال" وو‪ BI‬أم  ورة ر‪4:‬‬
‫رأ‪ ،'  L‬إ  إد‪.‬ل ‪ $‬آ أ‪F‬ث ا‪
$e‬ل ا ‪  F%‬وا  ا ‪ 5 / O‬ف ا ‪ C‬آ ا ‪ 
I‬ب‪ '  : ،‬ا‪e‬داري‬
‫‪ 1952 #L‬و‪ $‬آ و‪ $‬آ ا‪F‬ث ه‪ ،b2‬ه ‪O‬ل  ‪ /‬ا ‪ 1‬آ`‪ & ،‬إ‪C‬ؤه ‪ 5 / 1947 #L‬ف ‪L JI‬ن `ار‬
‫)‪#‬ط( و‪G‬ه وور‪$‬ت ا‪ n‬ا ‪ aL1‬و‪e #‬زار‪ ،‬وا‪Fe‬د ا ‪ #G‬وا  ‪ ،‬و‪ #‬آ اد‪ z‬و‪ #‬ر‪ z‬وا ‪-%‬د‬
‫ا ‪.*7l#‬‬

‫‪206‬‬

‫ا اا ‪C‬‬
‫ا?رة وا‪ #‬‬
‫‪-1‬ا?رة‬
‫‪ J1F‬ا‪ TC‬ا ‪ 1‬ر    اور ا ‪ +‬او ‪ uU ،‬أ' ‪H%L‬ـــ‪ B‬إ‪C‬ء ا ‪U-7‬‬
‫وا ‪ #G‬ا‪ I1Le‬ر‪ ،/1‬وه ‪ 41‬آ  ‪ ŠO+‬ا‪-
1L‬ل ا ارد ا
‪.‬‬
‫و & ‪ /+‬ا ‪ C‬آت ا ‪  7‬وا‪ J I %#e‬و‪U‬ه ‪ :‬ه‪2‬ا ا ل ‪ J‬آن ' أن ‪/I 2.g‬‬
‫ا‪%1e‬ر ود ا ‪ 1‬ر ا 
ر ا ‪%+‬ر‪.‬‬
‫وآ‪‰C# B‬ت ا ‪ 1‬رة آ‪ O‬ة ‪-.‬ل ا ‪#‬ات او  ‪ : F‬إذ ‪37 aH1  4% 1 BF1:‬ة‬
‫ا ‪+‬ن اور‪  /‬ن ا ة‪ ،‬و?' ت ا ‪ C‬آت ا ‪ %+‬ى ا ‪  : GGl1‬ت ا   ة‬
‫وا ‪%‬د‪e‬ت‪ ،‬إذ آن ‪ T‬و‪ 4  U‬ا ‪%F‬ب وا ‪G‬ف وا ‪ $‬ا
 ‪ /‬أ‪ 'H J‬إ  أ‪L‬اق‬
‫ا ن أو أر‪ 7d‬ا ا‪ ،/FC L‬وا‪ 1L‬اد آ‪ / #1 1‬ا اد ا * ور  ‪/ / I‬‬
‫ا ‪ F‬و‪9‬ت و‹‪e‬ت زرا و‪L‬رات وأ‪ B# L‬و‪ C.‬و‪#% U‬ء وأ‪ C 9‬و‪ z-‬وأ‪U‬‬
‫و‪ U‬واد ‪ .:‬ة‪ ،‬وآ‪2‬ا `و ا ‪+‬ن ا 
ر  ‪ +‬وا ‪C‬ي وا ‪'H‬ة وا ‪ C‬ع وا ‪G‬ن‬
‫وا‪ C 9‬ا ‪ ،#TH‬وآن ه‪  #‬آ‪ ، 2‬ا ل ا ا‪%  4L‬د‪e‬ت ا ‪HI‬ر‪.‬‬
‫وار‪9‬م أ‪ +: TI h7L‬ة ‪ /‬ار‪7‬ع د ا ‪- 1‬ت   ‪ J‬ا ‪ 1‬ري و ‪ J‬ا ‪ C‬آت‪.‬‬

‫‪1927‬‬
‫‪1928‬‬

‫ا ‪- 1‬ت ا ‪ 7‬د   ‪ J‬ا ‪ 1‬ري‬
‫اورن‬
‫ا ع‬
‫‪4.602‬‬
‫‪5.533‬‬
‫‪14.471‬‬
‫‪17.756‬‬

‫ا 
ر‬
‫‪931‬‬
‫‪3.285‬‬

‫ا ‪ C‬آت‬
‫‪707‬‬
‫‪2.564‬‬

‫و‪ 9‬ا‪ B%1L‬ا ‪ C‬آت ا ‪ 1‬ر ا ‪HI‬ر وا   وا ‪ / %54 H#‬ا‪ O1L‬رات ا ‪ C‬آت ‪/‬‬
‫‪ 1932‬و‪.1939‬‬
‫إ‪ e‬أن ا ‪ 1‬رة ا ‪
G‬ى وا ‪-. G JI7  1:  TL1‬ل ‪`  4 1932-1931‬‬
‫ا‪ I1Le‬ر ا ‪g / U-7‬د د‪ ،h‬وا‪7le‬ض ا ‪I‬م }ر وا وا ا ‪2‬ي أ ‪ h‬ا ز ‪:e‬ل‬
‫‪ ،LAVAL‬وآ‪2‬ا ‪ uU ،1936 I‬أن إ'ء  „ ا ‪ 9 `' 1‬ارد ا ‪G‬رŠ ا ‪+F‬‬
‫ا ‪ ، "1#‬ا ‪ 1‬آ‪ 4%# B‬ا ‪F‬ة  ‪ 1e: ،/ I  %#‬ات وا ‪7G1‬ت وا‪L-:e‬ت ‪& 1‬‬
‫ه‪2‬ا ا‪ Te‬اب‪.‬‬
‫‪207‬‬

‫وآ  ‪U‬ث ‪ :‬ا ‪ U-7‬وا ‪ ،#G‬ف‘ن ا ‪ F‬ب ‪{1L‬دي إ  ‪ /F‬و‪ I‬ا ‪H‬و‪e‬ت ا 'دة‬
‫أو ا *‪.H‬‬
‫إ‪ e‬أ‪ 1940 / & h‬و‪   GU 1945‬إ‪C‬ء ا {‪L‬ت ا ‪ 1‬ر ‪ ' Š7. J+C‬آ‪B‬‬
‫‪"# 4*l‬م  ‪G.‬ت ‪ % %9‬رة ‪ 4  : H#‬ا اد‪ JH1: ،‬د ا ‪ 1‬ر ‪/ 2i#U‬‬
‫‪ 17.756‬إ  ‪ 20.708‬ود ا ‪ C‬آت ‪ 2.564 /‬إ  ‪.3.682‬‬
‫و‪ ،1946 I‬ا‪ B71.‬ه‪ b2‬ا ‪F1‬ات ر ‪ .‬و ن *Š د ‪ $‬آت ا ‪1#‬ت ا ة‬
‫وا‪ 2U‬وا ‪%‬د‪e‬ت وا‪ 1Le‬اد وا ‪G1‬ـــــــ ‪ .‬و & ‪ &1‬ا ‪GF‬ل  ا ‪ H‬ات ا ‪ 1‬ر‪ ،‬ا ‪1‬‬
‫آ‪ 9 B‬ا د‪ ،‬إ‪g e‬داء ‪ '$" / Œ%‬ة ا ‪ "JF‬و`ات ا *ر ‪U‬ل ارا‬
‫وا ‪HI‬رات و‪ $ BGU 9‬آت ا ‪ 1‬رة وا ‪ JH#‬وا ‪ /g1‬وا آ‪e‬ت ا ‪HI‬ر  ‪/ %42‬‬
‫ا‪ O1L‬رات ا ‪ C‬آت‪ ،‬أي ‪ 83‬ر ف ‪ 1945 /‬و‪ 1953‬ه‪2+‬ا ار‪ 47‬د ا ‪- 1‬ت   ‪J‬‬
‫ا ‪ 1‬ري‪ ،‬ود ا ‪ C‬آت ‪.9 #‬‬
‫ا ‪- 1‬ت ا ‪ 7‬د‬
‫‪ %‬ا‪e‬ر‪7‬ع‬
‫ا ‪I‬د‬
‫‬‫‪20.708‬‬
‫‪%72‬‬
‫‪36.520‬‬

‫‪1945‬‬
‫' ‪1953‬‬

‫ا ‪ C‬آت‬
‫ا ‪I‬د‬
‫‪3.682‬‬
‫‪13.111‬‬

‫‪ %‬ا‪e‬ر‪7‬ع‬
‫‬‫‪%256‬‬

‫إ‪ e‬أن ا‪L-:e‬ت وا ‪7G1‬ت ا ‪ 3*H‬وا ‪ +#‬ات‪ ،‬ا ‪ 1‬ا‪ 1940 / B71.‬و‪ '? ،1949‬ت ‪/‬‬
‫ ‪-.‬ل ا ‪#‬ات ا‪ .‬ة‪ .82‬و‪ * 9‬رت ا {‪L‬ت ا ‪ 1‬ر ا ‪
G‬ى ‪ /‬ا ‪ 4L1‬ا ‪2‬ي‬
‫‪ h1F#‬ا ‪ 1‬ا ‪ %+‬ى ‪+%C‬ــــــــ ‪ :‬و'‪:" ،‬ر‪ ،-O "B:e 9‬و ء  ‪، : : h1I:‬‬
‫‪ 7*  B9‬د ‪ 1‬ه ا ‪ I‬و‪ :‬ـ" ي"‪.‬‬
‫و ‪ z‬ه‪#‬ك ا م‪ $ ،‬آ ‪  :‬ه ‪   e‬وآ  أو ‪ 
 :‬ب‪ .‬وا ‪ C‬آت ا ‪ 1‬ر‬
‫ا ‪ H1‬ة  ه‪2‬ا ا ‪ F#‬أ=‪I1 '%‬دة ا ?‪ ،Š3‬ه‪':‬ـــــــ ا ‪H‬م  ‪ 4‬ا ‪%‬د‪e‬ت ا ‪ .#+‬ودرا‬
‫ه ا ‪ C‬آت ا ‪1 & 1‬ــ& ‪ 'T9‬ا ‪ 1‬ري ‪TH  L :‬ت ‪H‬ر و‪ U-:‬و‪1U‬‬
‫‪.#d‬‬
‫و‪ /‬أ‪2 ،'9‬آ "{‪L‬ت  و‪ ،(Braumschwig) ŒC‬ا ‪ 1‬آــ‪ B‬ه ا ‪ H‬‬
‫ ‪T‬ن ‪ J%9‬ا ‪ ، F‬و"ا ‪ C‬آ ا
" )‪ (1902‬ا ‪1‬ـ ذآ  أ‪ .' d‬إن "ا ‪ C‬آ ا
"‪،‬‬
‫‪.80 .82‬‬
‫‪1951‬‬
‫‪1952‬‬
‫‪1953‬‬

‫ا†‪L-:‬ت‬
‫‪52‬‬
‫‪104‬‬
‫‪136‬‬

‫ا ‪7G1‬ت ا ‪3*H‬‬
‫‪20‬‬
‫‪24‬‬
‫‪32‬‬

‫‪208‬‬

‫ا ‪ +#‬ات‬
‫‪2.627‬‬
‫‪3.030‬‬
‫‪4.670‬‬

‫وه ‪ $‬آ ‪ #d‬و ر و‪H‬ر و‪ U-:‬و‪ : GGl1‬ا‪F‬ث‪G ،‬ر  ‪1# 4‬ت‬
‫ا
ب و‪1‬رد اد ا ‪#%‬ء وا…‪e‬ت ا ‪ ،U-7‬و‪1#‬ت ا‪-'1Le‬ك ا ‪ : %+‬ا ‪C‬ي وا ‪ +‬‬
‫وا `‪ B‬وا ‪G‬ن‪.83‬‬
‫وإن "ا ‪1+‬ار ا ‪ 
 7‬ب"‪ ،‬وه  رل ‪#‬ك آ اد‪ z‬ورو – آ‪1L‬ن در‪7‬ز‬
‫وه‪ %‬و ‪ ،‬ا ‪ 1C‬آ‪ /‬ا م ‪ # 4‬ا '‪ #‬ا ‪#G‬ــــ‪ ' ،‬أهاف ‪ z7#‬ا ‪  :% H 4L1‬رة‬
‫ا ‪1#‬ت ذات  ‪ 4‬ا ‪G‬در 
ب و‪  :‬وا ‪%‬ان ا‪ ،%#‬ا‪ 1Le‬اد – ا ‪ ، G1‬و‪5L‬‬
‫=`ل و„ ا ‪G‬ف ا ‪.845C‬‬
‫وأ "ا ‪ C‬آ ا ‪  #‬وا ‪ "#I1‬ا {‪T9 &# J
11: ،1937 #L L‬رة آ ا ‪،F‬‬
‫‪ 9‬ب  اآ‪ l1 '#+ ،hF1 - I   uU ،‬ج أه& أر‪  / 'U‬رة اد ا ‪:JGF1‬‬
‫ا ‪T‬ط وا ‪ F‬ا ' ‪.85‬‬
‫ ‪ / z‬ا ‪ / &3-‬ه‪ b2‬ا را‪ ،L‬أن *‪ TC}  39 4‬ا ‪ 1‬ر    ا ‪  7‬وا‪،%#‬‬
‫وه ‪ #1 U‬و‪L J ،+C1‬ف ‪ o 71+‬از ‪" nI‬ه ه ا '‪ .‬و‪ I%T‬ا ‪F‬ل‪H: ،‬‬
‫و ت ‪T9 nI‬ت ا ‪%1‬دل ذ أآ‪  %‬أ‪ p‬ارح ا ‪ '#+  1‬أن ‪ :‬ه‪.‬‬
‫أ‪ -‬ا‪&HN‬ب‬
‫‪ nI‬ا ‪ C‬آت ا ‪ %+‬ى و‪ / ' "I‬أ‪` Jd‬ا‪ 3‬ي‪ K  T ،‬ا ‪%F‬ب وا ‪G‬ف‬
‫وا ‪ ،‬و‪ ' U‬د آ‪ / %‬ا آ‪-‬ء ا ‪ 1‬ر‪ /‬وا  ‪ L‬ة ا ‪  /2‬دون ا‪L‬اق‪ .‬و '‪b2‬‬
‫ا ‪ C‬آت أ‪ U‬أ‪.86#d TC‬‬
‫ب‪ -‬ا‪Z‬ت ا‪ $‬وا‪$‬رات‬
‫  وآ‪-‬ء ااع ا ‪ %+‬ى ا ‪e˜ +‬ت ا `را وا رات‪% ،‬ع آ‪ %‬ت أاع‬
‫ا رات ا ‪   7‬آ‪e‬ت ا ‪ .F‬ه‪#‬ك إذن ‪ 1L‬و‪ – /‬ا
ب‪ ،‬رو – ا
ب‪ ،‬و‪nI‬‬
‫ا ‪ C‬آت ا ‪ %+‬ى  ‪ JO‬أا ‪ ،71l‬أ‪ %#‬و‪ ، :‬و‪ :‬ا ‪ : g H‬ا‪- z‬‬
‫أو‪875‬وأوو‪ – 5‬آ را‪L‬ن‪ .88‬وه ‪ :‬وع ‪#‬م ‪ $‬ل – ا‪ ،H :‬وأو‪ – 5‬هل‪ 89‬ا ‪1‬‬
‫‪ # ': &+F1‬س‪.‬‬
‫‪.81 .83‬‬
‫‪« Annuaire des Entreprises coloniales » (année 1953, p. 528).‬‬
‫‪ z7 .82.84‬ا ‪G‬ر ا ‪ K‬ص ‪.529‬‬
‫‪ & .83 .85‬ر‪ 4:‬رأ‪ L‬ل ا ‪ C‬آ ‪ 20 /‬إ  ‪ 400‬ن ‪o 1954 #L‬دج ا‪51U‬ت ارح ا ‪ 111 :1954 # :G‬ن‪ 169 :1952 ،‬ن‪،‬‬
‫‪ 100 :1953‬ن‪.‬‬
‫‪   .84 .86‬ا ‪ C‬آ ا `ا‪ ،FT  3‬وا ‪ C‬آ ا `ا‪%F  3‬ب‪ ،‬و{‪L‬ت  و‪ /UT ŒC‬ة‪ ،‬و  ا ‪ C‬آ ا ‪H‬ر 
ب‪ ،‬وه ‪ :‬ع‬
‫ا ‪ C‬آ ا ‪H‬ر |‪ 1L‬اد ‪%‬ر‪ $ ،z‬آ  آ` ا ‪  F‬ار ا ‪*%‬ء‪ Š 4G ،‬ا ‪) al‬اد ‪ 2
1‬ا ا‪ ($‬وا‪ $ 1951 : B 1‬آ  آ` ا ‪F‬‬
‫‪ / 1 /- 9‬ا ‪ F‬و‪  22 BHHU‬آ‪g‬رح ‪.:d‬‬
‫‪ : .85 .87‬ا‪ – z‬أو‪ :5‬ارح ا ‪ 1950 #L ،68.592.000 :G‬رأ‪ '  L‬ر‪ 210 / 4:‬إ  ‪ 315‬ن ‪o‬دج ا†‪51U‬ت‪.‬‬
‫‪ .86 .88‬أو‪ – 5‬آررا‪L‬ن‪ ،‬ا {‪ 5 / L‬ف ا أ‪ /  L‬ا ‪ / 7‬ا ‪ ،/F‬ا‪ TL BF 1955 #L BH1‬ة أو‪#‬م – ‪ $‬ل ا‪.H :‬‬

‫‪209‬‬

‫ج‪ -‬ا‪S‬ود ‪ EL/‬وا‪ [#‬وا‪Z‬ت ا‪ $# J‬وا‪.$< 1I‬‬
‫ ‪` H‬ا د ا آ‪e‬ت ا ‪ $ BF1: ،1946 2# .90F‬آت ‪ #d‬ا ‪ G‬ا ‪  7‬وآ‪e‬ت‪،‬‬
‫آن ‪ 4 '5C‬ارح ‪H :‬ر ا  ‪ z‬ا‪e‬دار‪.91‬‬
‫د‪ -‬إن آ‪ O‬ة ‪ $‬آت ا ‪ 1‬وا‪F‬ث وا‪ O1Le‬رات وا ‪%‬د‪e‬ت ا ‪HI‬رــ ا ‪'# ŠC+ 1‬‬
‫ا  ‪ J‬ا ‪#‬ي  ‪H‬و‪e‬ت ا‪ I1Le‬ر‪ BI% ،‬ـــ ا ه‪ .C‬وا ‪ JF1‬ا  ‪: 7 '#% 4‬‬
‫ا ‪ I1‬ف  اه‪ 1‬ت ا أ‪ L‬ل ا ‪ %+‬ا ‪  7‬وا‪ .%#‬و ‪ JI‬دة ا ‪ C‬آت ا '‪ – #‬ا ‪#G‬‬
‫إ  ا
ب ‪ %‬ز ح ‪ 4‬ا‪  B%O1 ' 
C‬آ`ه ‪ ،h:‬أو‪ Š?1 ،‬أ‪%L ' 'L‬ب ‪،3%‬‬
‫أو ‪  KI1‬ل ا ‪ 1‬ر‪.92‬‬
‫و‪ 9‬اه‪  B 1‬ت ‪  :‬ودو   *رت ا ‪HI‬ر وا ‪ 1‬ر وإن آ‪ '" B‬‬
‫‪I  '1TC‬ة ‪ /‬ه‪ b2‬ا ‪e‬ت‪ .‬ه‪2+‬ا أ‪ $ BL‬آ ‪ J‬ا ‪"  7‬ا ‪ C‬آ ا‪ 1 H :e‬رة‬
‫ا و "  ارا ‪*%‬ء و"ا ‪ 7 C‬ا آ` ا ‪HI‬ر" ة‪.‬‬
‫و‪ :‬ا ان ا   وا ‪HI‬ري & ‪ nI &"#‬ا ل ا ‪ 1‬ر ا '‪ 3` ،‬أو آ ‪ 5 /‬ف‬
‫رأ‪./ L /  L‬‬
‫هـ‪ -‬ا‪N‬و]ت ا<‪+‬‬
‫‪1 •71F‬ز‪ 'I‬ا ‪ 1‬و‪1L‬ت ا ‪ 1%‬و  ا ‪ +‬وا‪ ` e‬وا ت ا ‪  7‬ا ‪ 1C‬آ‬
‫‪ .'I‬وأ‪  *7 B 9‬وا ار ا ‪*%‬ء ‪`.‬ات ‪ I‬آ‪ %‬ة‪ .‬و‪ B'L 9‬ا ‪ T‬ق ا ‪  F%‬ا 
‪G3‬‬
‫‪-9 Œ 7 ، *7‬ت ا ‪ 1%‬ول ا ‪ %+‬ة ا ‪  : Š91 1‬ض ا ‪ . F%‬إن ‪ a.‬أ ا ‪ T#H‬ة‬
‫‪  *:‬ا ار ا ‪*%‬ء ا ‪#‬ا‪ d‬ه ا ‪2‬ي {‪` /‬و ا ‪H‬ا ا  ا ‪.93+‬‬
‫‪ -2‬ا‪ #‬‬

‫‪ .87 .89‬أو‪ – 5‬هل‪ :‬ا أ‪ L‬ل ا‪ ،/- 3 :d‬ار‪ 47‬إ ‪ 20 -‬ن ‪ 1933 #L‬آ‪11‬ب ‪H‬ي }‪ 20 /  11 GF &p ،&'L‬إ  ‪ 300‬ن‬
‫‪o 1950 #L‬دج ا‪51U‬ت ارح ا ‪.1953 #L 100.350.000 1952 #L 102.080.000 ،1951 #L 87.214.000 :G‬‬
‫‪ .88 .90‬ا ‪1+‬ار ا ‪ 
#I1‬ب )رأ‪ 243 :'  L‬ن(‪ ،‬ا ‪ C‬آ ا
 ا ‪ ،#I1‬آ‪1‬ار ا ‪ &#‬وا‪
$‬ل ا ‪ %+‬ى 
ب )رأ‪ 300 :'  L‬ن‬
‫ف( آ‪1‬ار ران )رأ‪ 240 '  L‬ن( أ‪ BiC‬ه‪ b2‬ا ‪ C‬آت آ' ‪ :‬ا ا ‪. F‬‬
‫‪ .89 .91‬ه‪2+‬ا & ا‪C‬ء دا‪:‬م  وك )‪ $‬آ ا ‪1‬دت ووآ  ‪ 4G 4‬ا ‪ (/I1‬ا ‪ 1‬ه ‪  I‬ران ن أن‬
‫)رأ‪ : 150 :'  L‬أرح ا‪ &'L‬ا ز‪T 
e ( 22 :‬ل ا‪  H :‬أ‪ L‬ل ‪9‬ر‪ /  140 b‬ا  ‪ 4G) Raty‬ا ‪+e G‬ي‬
‫ ر‪ /‬ا‪ & U) +‬ا ل ‪ (/- 3 :1951 #L :‬آ‪ (1948 T‬رأ‪ 175 :'  L‬ن )‪ :‬ع ا ‪ C‬آ ا ‪I   7‬دن‪.‬‬
‫‪ .90 .92‬ه‪ nI b2‬أ‪ O‬ا ‪ C‬آ ا ‪ #G‬ا ‪ 1‬ا‪  B%+‬ا
ب‪ ،‬وا ‪ 7‬وع ا ‪ 1‬أ‪ :'gC‬ا ‪ C‬آ ا ‪ 1‬ر ا '‪ #‬ا ‪ – #G‬ا
ب‪ :‬وآ‪ J‬ا ‪ C‬آ ا ‪ 1‬ر‬
‫ا ‪ #'  7‬ا ‪ (1947) #G‬و‪ #) La Compagnie Optorg BF1:‬ا '‪ #‬ا ‪ (#G‬وآ  '  ار ا ‪*%‬ء‪ ،‬و‪ Bl‬ا ‪ C‬آ ا ‪  7‬ا ‪#G‬‬
‫وا ‪ 1‬ر  ‪ C‬ق ا‪ 
L / G9‬ن‪  # .‬أ‪ gC‬ا‪.‬ان ‪ #' Denis‬ا ‪#d #G‬و‪  7+ 9‬وا * ‪ 
،‬ب وردو )رأ‪ 40 :h  L‬ن(‪ ،‬آ ‬
‫أ‪ $ BiC‬آ ة *  وا ‪  7+‬و‪ $‬آ ا ‪ b‬ا 
ز '‪ #‬ا ‪.#G‬‬
‫‪H .91 .93‬م ‪1‬ز‪ 4‬ا ‪ 1%‬ول وا ‪ /`#%‬وا `ت ا ‪ ،HO‬ا ‪ C‬آ ا ‪ 1% #G‬ول 
ب )رأ‪ 150 :'  L‬ن( وه ‪ :‬ع ‪Socny Vacuum‬‬
‫ا ‪ 
Esso – Standard ، 7‬ب )رأ‪ 352 :'  L‬ن(‪ $ ،‬آ ‪$‬ل 
ب )رأ‪ 700 :'  L‬ن(‪ $ ،‬آ ‪ 
Huiles de Petrol B.P.‬ب‬
‫)رأ‪ 746 :'  L‬ن(‪La Cie Marocaine des raffinerie de berre Genestal – Afrique .‬‬

‫‪210‬‬ 

U- ‫ آت ا‬$ 4   ‫ و‬.7 C ‫ ا و  ا‬4 ‫ آ‬1C U‫ وأ‬،9 ‫ آت‬$ JH# ‫  ا‬1 
L‫ ا ا‬: ‫ و‬: ‫ت أو‬e‫ وآ‬،C‫ أو رو‬1#1‫ و‬% ‫ ا‬#% ‫ ' ا‬T 1 ‫ ى ا‬%+ ‫ا‬
‫ ر‬i1L†‫ر و‬%I 
‫ آ ا‬C ‫ ا‬،‫ آ – ا
ب‬،‫  – ا
ب‬: – ‫ آ د س‬$ :
‫ا‬ 
‫ '` وه‬1 7 C ‫ آ ا‬C ‫ ا‬،‫ ي‬F% ‫ ا‬7 ‫ت ا‬e‫ وآ‬،aF  ‫ ة‬I ‫ ا‬I ‫ آــ ا‬C ‫ ا‬،/7 ‫ا‬
.(C‫ )رو‬SAGA ‫ ع‬:
‫وأوراش‬

95 

F7 ‫ آت ا‬C ‫وا‬

94

.‫ا‬% ‫ ا‬/  : G1l ‫ آت ا‬C ‫ة ا‬U a% ‫و‬
.L‫ ا ا‬b  ، F% ‫‰ت ا‬C# ‫ت وا‬U-de‫ا‬

‫ ( `ودة‬150 :‫  'ـــ‬L‫ )رأ‬96T1l ‫ آ‬$ ،U-  7 C ‫  – ا‬7 ‫ آ ا‬C ‫وا‬
‫ ة‬+ ‫ت ا‬TF‫ر و‬F ‫ق‬: T ‫ ا‬U U-  ‫م‬H‫ و‬،7 C ‫& ا‬I ‫ ا‬J F‫ ة و‬%‫ات آ‬U
.%IG ‫ت ا‬- I ‫  ا‬J‫ أ‬/ ‫ار‬ 
‫ آ‬$ ،97"‫ اء‬5‫ ا  ا‬O‫آ‬g "F" 1 ‫ و  
ب – ا‬1% ‫ '` ا‬1 ‫ آ ا‬$ B  9‫و‬
/1:‫ ول إ‬1% /19 – *7l# ‫د ا‬-% ‫ وا‬z‫ ر‬#‫ و‬TF ‫ ا‬JH# ‫ آ ا‬$‫ و‬z ‫ة ا‬#9
.' TL 
‫ آ‬C ‫ )ا‬TELMA " " : ‫  ه‬، ‫ ا‬/ ‫ ى‬.‫ ان أ‬g ‫ و‬H " ‫ "ا‬z7‫و‬
،z%: ‫ آ‬$‫ و‬،"‫ ا 
ز ـ ن روج‬4G‫ و‬/ّI ‫ آ ا‬$" / B+ 1 ‫`ة( ا‬71 
‫ا‬ 
' BGU 1 ‫زات ا‬1e‫ ا‬B I‫ و‬.98/1L JL‫ ـ ر‬z  ‫ ووآ‬z‫ ر‬#‫و‬
.99" "‫'ر ـ‬$e‫ ا‬:# ‫ 'ده ا‬1 ‫ س ا‬# 3‫ ف  ا‬5 / ‫ة‬$ ‫دات‬H1† ‫ آ‬C ‫ا‬
‫ ا ت‬JO  uU ،z ‫ة ا‬#9 ‫ آ‬$"‫{ون ا
 ـ‬C ‫ ا‬: ‫ا ا "'ر ا `دوج‬2‫إن ه‬ 
U- ‫ و  وا‬1% ‫( وا‬#G ‫ ا‬#' ‫ـــــ ا‬#‫* و‬7l# ‫د ا‬-% ‫ وا‬z‫ ر‬#) 3 ‫ا   ا‬ 
: & ‫ي‬2 ‫   ا‬L‫ آ` ا أ‬1 ‫  ا‬:‫  إ‬U JO  ،" " +C‫ و‬100 7 ‫ ا‬#G ‫وا‬
.‫ ة‬I1 ‫ ارا ا‬:‫  و‬:
.( 60 :'  L‫ )رأ‬Damestoy . 92 .94
.U- ‫  وا‬F7 ‫ آ ا
 ا‬C ‫ ا‬.93 .95
- SAGA : 13% - Paquet 13 % - % 34 :aF  ‫ ة‬I ‫ ا‬I ‫ آ ا‬C ‫ ا‬- % 16,5 :7 C ‫ ا و  ا‬- % 16,5 : 7 ‫ ا‬+F ‫ ا‬.94 .96
%7 ‫اهن‬
.95 .97
"Marché Marocain" du 3 Octobre 1952.
Compteurs de Montrouge, Corniglion – Molinier, P. Devinat z3‫ ر‬3 Jean Le Duc ،/  ‫ ا‬/  / ‫ آن‬.96 .98
31 ‫ د‬: "#L ‫`ة ا
 Œ  ه‬71 ‫ "ا‬:‫ل‬H ‫ا‬2‫ وآ‬.1954 ‫ ا‬%: 19 ‫ و‬13 ‫ و‬10 ‫" أاد‬# : "‫ أ‬،‫ اع‬G ‫ا ا‬2‫Š "ه ه‬1l ‫ل‬U .97 .99 
'1H  1 ‫ ا‬،#I ‫  ا‬C% ‫ود ا  ا‬F / – 491 ‫ا أ‬2‫  – وه‬# ‫ ا‬،‫ وع‬C    ‫ ا‬G ‫ ا‬/ ‫ت‬I TI ‫ي‬2 ‫ ا‬،1955 ‫رس‬
. 7 ‫ ا‬+F ‫ ف ا‬5 / h3‫ ا‬C  1F 4‫ر‬C / *‫Š أ‬C+‫ و‬.‫ء ا 
ر‬#` ‫ ف ا‬5 /  "# ‫ ا‬I5H ‫ا‬
:/ 7 ‫ ا‬/ z ‫ة ا‬#9 ‫ آ‬$ ‫ إدارة‬z  ‫ أ*ء‬nI ‫ء‬e{‫ ه‬.98 .100
François-charles Roux (Sté marseillaise de crédit et de banque), E. Minost (Banque d’Indochine), G. Philippar (Cie de
navigation), vicomte de Rohan (pétrole), marquis de Voguë (Schneider), R. de Wendel (sidérurgie lorraine), duc
d’Audiffret-Pasquier et G. Edgar Bonnet, anciens propriétaires de houillères.

211

‫‪ -3‬ا?رة ا‪/‬ر=‪$‬‬
‫إن ازدهر ا ‪ +‬وا ‪ C‬آت ا ‪ 1‬ر ‪ 4  /‬ا‪#d‬ف ل  أه  ارح ا ‪: HHF‬‬
‫ ل ‪ 
c1‬ر إ‪ +‬ه‪.‬‬
‫‪ /‬ا ‪ & U I IG‬ا ‪%‬د‪e‬ت ا ا‪  ،.‬ء   ‪ / h+1‬و‪ .K3p‬ا‪ e‬أن ه‪ b2‬ا ‪%‬د‪e‬ت‬
‫–  ‪ I1L| %#‬ر –  ‪ 1  T%‬رة ا ‪l‬ر ا ‪ I 1‬ف "ه ه و‪T‬ره  أ‪ /U‬‬
‫ ام‪.‬‬
‫وا
ب ه  ‪ 4% ،I%‬ا ‪l‬ت وا ‪1#‬ت ا `را وا ‪ ، #‬ذات ا زن ا ‪JHO‬‬
‫وا ‪  H‬ا *‪ .7I‬إ‪ 1C h‬ي ا ‪1#‬ت ا ‪ I7‬ا ‪ :/ O‬ا ‪ F‬و‪9‬ت‪ 101‬واد ا ‪ I1‬ات‪،102‬‬
‫وا ازم وا اد ا ‪ :I#G ŠG#‬ا ‪ ،F‬ا ‪ ،G‬ا ‪1#‬ت ا ‪2' .103I#G‬ا آن ا `ان‬
‫ا ‪ 1‬ري ‪`  'C‬ا دا‪. 3‬‬
‫= أن ‪eF‬ت‪# /   ،‬ع ‪ :‬ا `رات و‪ :‬ا ‪H1‬م ا ‪ ،#G‬و‪1938 1#L / BI9‬‬
‫– ‪ .1952‬وه‪2+‬ا ار‪ # ،BI7‬ا ‪  9 ، G1‬ا ‪1#‬ت ا ‪  ،U-7‬ا‪ p‬ا ‪I%‬ت ا ‪،#1‬‬
‫ ‪F‬ا‪ n‬وا ‪%‬اآ ‪ .‬وا ‪1#‬ت ا ‪ / %25 BO I#G‬ا ع  ‪  .1938 #L %3‬أن‬
‫‪  9‬ا ‪1#‬ت ا ‪1‬ردة‪ ،‬ار‪   BI7‬أآ‪ . %‬و'‪2‬ا‪o: ،‬ن ا ‪ 7‬ق ‪ / p /‬ا ‪ /T‬ا ‪1‬رد‬
‫وا ‪ /T‬ا ‪G‬ر – ا ‪2‬ي  ‪ ${ JO‬ا * ‪ %‬ا ‪{ 1‬د' ا
ب ‪G19-‬دت ا‪ ،%#‬ازداد‬
‫ار‪.7‬‬
‫‪ ،1938 #L 7:‬آن ‪ / p‬ا ‪ /T‬ا ‪1‬رد ‪7‬ق أر‪  4‬ات ‪ / p‬ا ‪ /T‬ا ‪G‬ر‪ ،‬و‪#L :‬‬
‫‪ 1952‬آن ‪  z l h97‬ات‪ ،‬و‪  B 1954 #L :‬ات أآ‪. O‬‬

‫‪1938‬‬
‫‪1952‬‬
‫‪1954‬‬

‫‪  9‬ا ‪ /T‬ا ‪G‬ر‬
‫)‪e‬ف ا ‪+ 7‬ت(‬
‫‪0,6‬‬
‫‪14,6‬‬
‫‪13,1‬‬

‫‪  9‬ا ‪ /T‬ا ‪1‬رد‬
‫)‪e‬ف ا ‪+ 7‬ت(‬
‫‪2,3‬‬
‫‪70,5‬‬
‫‪77,3‬‬

‫أ ا ‪F‬ث ا…‪ .‬ا ‪2‬ي  ر ا‪$e‬رة إ ‪ ': ،h‬ا ‪ +‬ا ' ا ا ‪ 1‬ا‪  :  : '11U‬رة‬
‫ا
ب‪ .‬و‪ :  Le‬ا ‪ I1‬ات‪ .‬إذ ان ا
ــــــــ ب آن ‪+  KHF 1938 #L‬د ‪36,5 ) up‬‬
‫‪  ( %‬ر‪  : 4 h‬و‪-‬د  وراء ا ‪ KHF c%dg: ، F%‬ا ‪.1952 #L (% 63) % H /OO‬‬

‫‪ .99 .101‬ا ‪ ،&F7‬ا ‪ 1%‬ول‪ ،‬ا ‪ ،/`#%‬ا زوط‪.‬‬
‫‪ .100 .102‬ا ‪C‬ي‪ ،‬ا ‪'H‬ة‪ ،‬ا ‪ ، +‬ا ‪1‬ا‪.J‬‬
‫‪ .101 .103‬أ‪ ،#T9 C 9‬ران‪ ،‬ا ‪  F‬ت وا ‪:G‬ت‪e‹ ،‬ت‪e‹ ،‬ت ‪L ،U-:‬رات‪.‬‬

‫‪212‬‬

‫وه‪C†  1 b2‬ء  ا‪ %9‬ا ‪ G‬ف ‪ ،1939 #L‬ا ‪ 1‬أ
‪ H ،  ،B‬رات ‪I‬هة ا ` ة‪،‬‬
‫وذ  ‪ '*.o‬ا ‪9-I‬ت ‪ 4‬ا ول ا‪ %#‬إ  إ‪#L‬د ا ‪- I‬ت ‪ 5 /‬ف ا ‪ #`l‬ا ‪. 7‬‬
‫و‪ GU‬آ‪ 1‬ا ‪ :  7‬ا ‪ 1‬رة ا ‪l‬ر آ‪ B‬آ  ‪:‬‬
‫‪1938‬‬
‫‪1952‬‬
‫‪1954‬‬

‫ا‪ 1Le‬اد‬
‫‪%33‬‬
‫‪% 63‬‬
‫‪% 59‬‬

‫ا ‪ G1‬‬
‫‪% 44‬‬
‫‪% 54‬‬
‫‪% 55‬‬

‫و'  ‪ / /+‬أ ‪o: ،‬ن ا ‪ 4%‬وا ‪ C‬اء‪ 5 / % H h  : &1 ،‬ف ا ‪H‬و‪e‬ت ا‪ I1Le‬ر‪.‬‬
‫و‪ & U Œ 1952 #L :‬ا ‪ 1‬رة ا ‪l‬ر ‪ 275‬ر ف‪.‬‬
‫ا اردات‬
‫ا ‪G‬درات‬
‫ا ع‬

‫‪ 180‬ر‬
‫‪ 95‬ر‬
‫‪104‬‬
‫‪ 275‬ر‬

‫و ‪  9 H ##+‬ا ‪ 43*%‬ا ‪ ' Bd 1‬أو ار‪ '1L‬ا ‪ C‬آت ا ‪ 1‬ر ـ ‪ 230‬ر‪.105‬‬
‫و‪ :‬ا ا‪ JU‬ا ‪I‬د‪ ،‬درا  ‪ KHF‬أر‪... % 25 / JH U‬‬

‫‪ .102 .104‬ا ‪ 1‬رة ا ‪l‬ر ‪ :1954 #L‬ا اردات‪ 167 :‬ر ‪ ، :‬ا ‪G‬درات‪ 100 :‬ر‪ ،‬ا ع ‪ 267‬ر‪.‬‬
‫‪ / # G. .103 .105‬ا ع ‪  9‬ا ‪1#‬ت ا ‪  #‬ا ‪ '1 1‬ا ‪ C‬آت ا ‪ 35) '7#  #‬رًا( و‪  9 ŠG‬ا ‪C‬ي وا ‪'H‬ة وا‪ C 9e‬ا ‪#TH‬‬
‫وا ان )‪ 10‬رات( ا ‪ 1‬ا‪#L‬ه إ   ر ا  ا 
ر‪.‬‬

‫‪213‬‬

‫ا ا‪^_/‬‬
‫ا‪L‬آ ا  `‬
‫ا‪b# J&1‬‬
‫إن درا‪ L‬أه& ا ‪ C‬آت ا ‪) *H‬ه ‪ (Œ#‬ا
‪ +: #TI ،‬ة ــــــ‪ /‬ا ‪ 1‬آ`ات ا ‪HHF‬‬
‫وا ‪H‬ار ا ‪# pg1 K9‬ك ا ل‪ ،‬ا ‪ : '# #pF 1‬ا ‪.K‬‬
‫‪ .1‬إن ‪ #‬ر‪ z‬وا ‪-%‬د ا ‪ : &+F1 *7l#‬ا   ا ‪ J H#‬ا ‪ +‬ا ‪ % 7 C‬ا ‪#%‬‬
‫ا آ`ي وا ‪ H‬ض وا ‪ #%‬ا ‪ 1‬ري 
ب‪ .‬و‪ K 5 /‬ا ‪ C‬آ ا ‪ 1‬أ‪ - ،1911 #L 'L‬وآ ‬
‫ا ‪ : Œ%1‬ا
ب ذات ا ‪37‬ة ا ‪ 1C‬آ – ا‪ J
1L‬ا‪+1U‬ر ‪ #d‬و‪ 4‬ا ‪ Œ%1‬وا  ‪J   3‬‬
‫ا ‪ 1‬اب ا ‪ .#5‬وا‪1e‬ز ا ‪2‬ي ا‪ '1‬أ‪ ،1941 #L h‬أ 
‪ :‬ا ‪ HT#‬ا‪ ،%Le‬و ‪  h#+‬د‬
‫ ‪ HT#‬ا ‪  7‬و‪ C  #5‬وط ‪7‬ة ‪ #`l‬ا ‪.106 F‬‬
‫= أن ا ‪ C‬آ ا ‪ 
I‬ب‪ 107‬ه ا ‪+1L 1‬ن ‪ $‬آ درا‪L‬ت وه ت ا ‪ .#%‬و‪&+F1‬‬
‫‪108‬‬
‫ا ‪ C‬آ ا ‪ $% I‬ة ‪ 4  :‬ا ‪ C‬آت ا ‪  T 1‬ا ‪TH‬ت ا ‪G19| LF‬د‬
‫و‪ nI‬ا ‪ C‬آت ا ‪ U-7‬وا ‪  #‬وا ‪ ،109#G‬و ' ‪ c G‬وه ت ‪ :‬ا ‪/ I‬‬
‫ا ل ا ‪ 1‬ر ا '‪ /+ 110‬أ ز  ‪ : JO  'U‬إ‪'3C‬ــــــ ا ‪ 1C‬ك ‪ 4‬ــــن ا‪،#‬‬
‫ ‪ C‬آ ا ة  ‪ JH‬ا
 )‪ ،(CTM‬وا ‪#L c%G1L 1‬ـــــ ‪ ،1934‬أ‪#‬م ‪ $‬ل إ‪H :‬‬
‫)‪ / (ONA‬أ‪ J‬إ‪C‬ء وه  وإدارة  ‪ 4‬ا ل ا ‪ 1‬ر‪.‬‬
‫و‪ 9‬ر‪ 4:‬رأ‪ ،'  L‬ا ‪2‬ي آن ‪F‬ودا ‪ :‬ا‪ ، : /-  l Jd‬إ  أر‪#L  /I‬‬
‫‪ ،1930‬وذ  ‪do‬ار أ‪ JH  &'L‬أر‪ /I‬ن ف‪ .‬و‪ &1L‬ر‪ 4:‬ه‪2‬ا ا أ‪ L‬ل ر ‪ ،‬ا‪1‬اء ‪/‬‬
‫‪o ،1945‬دج ا‪51Ue‬ت‪1 %UG ،‬ز‪ 4‬أ‪ ،  &'L‬إ  أن و‪ Jd‬إ  ا ‪ Œ%‬ا ‪: F‬‬
‫‪ 1.160‬ن‪.‬‬
‫‪ .104106‬أرح ا ‪ C‬آ‪ 98 :‬ن ‪ 119 ،1952 #L‬ن ‪.1953 #L‬‬
‫‪U .105 .107‬ل أ‪ ' d‬أ" ص‪(92-91) :‬‬
‫‪ .106 .108‬ا ‪ C‬آ ا ‪H  I‬و  
ب و‪ $‬آ ا  وا‪ .(1913) B# L‬ا ‪ C‬آ ا ‪  7‬ا‪: –  #T %Le‬س )‪ ،(1916‬وا ‪ +‬ا ‪F‬‬
‫ 
ب )‪ $ ،(1922‬آ ا ‪ 1‬ام وا ‪-:F‬ت  ار ا ‪*%‬ء ‪ ،(1919) RAC‬ا ‪ 9T‬ا ‪ 
3 '+‬ب )‪ ،(1924‬ا ‪ C‬آ ا
 ‪1‬ز‪ 4‬ا ء وا ‪ '+‬ء‬
‫‪ .(1922) SMD‬ا ‪ C‬آ ا ‪ #G 7 C‬ا ‪.(1948) ++‬‬
‫‪ .107 .109‬ا ‪ C‬آ ا ‪ $ ،L#+ -7‬آ ا ‪ 
#+‬ب )‪ /UT ،(1921‬ا
ب‪ ،‬ا ‪ C‬آ ا '  ا‪ G &Le‬وا ‪ %G1‬ا
‪2‬ا‪ ،3‬ا ‪ C‬آ ا ‪HI‬ر‬
‫ا ‪  7‬ا
‪.‬‬
‫‪ 4G .108 .110‬ا ‪ 
I‬ب‪ $ ،‬آ ا ‪ C‬وت ا ‪ FG‬ار ا ‪*%‬ء )آآآ‪ ،:  &# ،(e‬ا ‪ C‬آ ا ‪ 1% 7 C‬ول‪  &# ،‬ادة‪ ،‬ا ‪ C‬آ‬
‫ا ‪ `' 1 7 C‬ا ‪ #G‬وا ‪ U-7‬و رات )‪ ،(Savac - Maroc‬ا ‪ C‬آ ا ‪ +‬و وا ‪ 9 T‬ا ‪ H ،7 C‬ا‪
$‬ل ا ‪  F%‬وا ا‪ 
L‬ب‪ $ ،‬آ‬
‫ا‪F‬ث وا‪
$‬ل ا ‪  F%‬وا ‪.‬‬

‫‪214‬‬

‫ & ‪# K%‬م ‪ $‬ل إ‪ H :‬أي  اآ` ا‪-
1L‬ل ‪ ،' d.‬إذ أ‪ $ BF%d‬آ ‪) *9‬ه ‪(Œ#‬‬
‫ ‪H‬را' و‪ %HU‬ا ه ت ا ‪ : : '+  1‬و' وه‪ b2‬ا ‪ 7‬وع   ‪  p-p :‬ا‪:K:‬‬
‫ا ‪H#‬ـــ‪ ،111J‬وا ‪ 1‬رة‪ 112‬وا ‪.113&#‬و*& ‪  '5C JHU‬ا ‪Gl‬ص‪ ،‬ا ‪#‬ب ا
 ا ‪2‬ي‬
‫‪ H‬ر ا‪%1‬ر‪ / g #‹ = HT# b‬ا ‪ .&H‬و '‪2‬ا‪ ،‬و ‪  $‬اآ ‪ z   :‬إدارة‬
‫ا ‪ C‬آت ا ‪  #‬و‪ JH‬ا ‪.&#‬‬
‫و‪ ،1950 #L :‬أ‪2.‬ت ‪#‬رو )رو‪ (C‬وز   )وا ‪ ،( 1‬وأو‪ ،/‬ه ت ' ‪ :‬ه‪b2‬‬
‫ا ‪ C‬آ‪.‬‬
‫و‪ :‬رس ‪ ،1956‬أ‪ 1000 &'L c%d‬ف ‪ I‬ب ‪ 10.490‬ف‪ d  : .‬ر‪ .z‬وا ‪/ O1‬‬
‫ا ‪d %‬ي ـ أ‪#‬م ‪ $‬ل إ‪ 12 Œ H :‬را و‪ . 133‬وه‪2‬ا د ‪  J‬ارح ا ‪ I‬‬
‫ا ‪ 5 / HHF‬ف ‪ :‬و'‪.‬‬
‫‪ .2‬أ ا ‪ C‬آ ا
‪ z+  ': ،‬ذ ‪ ،‬أداة ‪#$ J 

1‬ر‪-‬آ وزو و‪ #‬ا‪Fe‬د‬
‫ا ‪%‬ر –  ا‪ .‬وأ‪  '1TC‬ر  ا ‪Gl‬ص‪ .‬آ  أ'   أرا ‪H‬ر و‪U-:‬‬
‫ه‪ J%9 ' BGU ،‬ا ‪ . F‬و‪   1951 #L B 9‬ا ‪ T#H‬ة‪` ،‬ءا ‪ /‬ارا‬
‫ا ‪ b2' '+  1‬ا ‪ 200 JH #‬ن ف = أن ه ' ‪ :‬ا ‪ ،#G‬آ‪ B‬ه ‪uU‬‬
‫أ' أ‪ $‬آ‪ : ،B‬ا ‪#‬ات او  ‪ 4  : ، F‬ا ‪‰C#‬ت ا ‪ %+‬ة ا ‪ C I1‬آ ا ‪I‬‬
‫ 
ب‪ .‬آ  أن ا ه ت ا ‪`1‬ا‪ C #‬آ ا ‪ I‬و ‪ C‬آ ا
‪ ،‬آ‪1 B‬ا ‪: I‬‬
‫ا ‪ / I‬ا ‪ C‬آت ا ‪'Lg & 1‬ـــــ ‪.1946114 I‬‬
‫‪ .3‬و‪ I‬ض ‪ .‹ :‬ه‪ b2‬ا ‪ L{ U‬ا ‪1+‬ار ا ‪)  7‬آ اد‪ (z‬و ه ه ‪ /L‬و‪#‬‬
‫س‪.‬‬
‫‪ # K%L‬أن در‪" #L‬ا ‪1+‬ار ا ‪" 7‬‬
‫أ ‪ J‬ه ‪ ،/L‬ا ‪  1‬ه ‪ 1C‬ك ‪ :‬ا ‪ / I‬ا ل ا ‪ 1‬ر ا‪ I1Le‬ر وا
‪4 ،‬‬
‫‪ #‬ر‪ z‬و‪ #‬ا '‪ #‬ا ‪ #G‬وآ‪1L‬ن آ اد‪ z  : * 'o: ،z‬إدارة ا ‪ #%‬ا ‪ 1‬ري‬
‫ 
ب و‪ $‬آ ا ‪ JH#‬ا ي ‪ %‬ا ‪H‬رات‪ 115‬و‪ 9‬ض ا
ب‪ .‬وه  ‪  ،‬ة ‪ $‬آ‬
‫‪ $ .109 .111‬آ ا ‪ JH#‬ا ‪)  #‬رأ‪ 500 :'  L‬ن(‪ ،‬ا ‪ C‬آ ا '  ا†‪L JH# &L‬رات ‪L‬س ‪.SATAS‬‬
‫‪ : .110 .112‬ا‪ – z‬أو‪ ،5‬ا ‪ C‬آ ا ‪1# 7 C‬ت ‪ $ ،(Naphta) a7‬آ أو‪ – 5‬ا
‪ ،‬ا ‪ C‬آ ا
 ˜‪e‬ت ا ‪.SOMMA U-7‬‬
‫‪ .111 .113‬ا ‪ C‬آ ا ‪  #‬زار وآ ارة )رأ‪ 285 :'  L‬ن( )آ ‪ ،a‬أ‪ $ ،(B‬آ ‪#7‬ت   ‪) /‬رأ‪ 100 :'  L‬ن( )‪ ،(`#
#‬ا ‪ C‬آ‬
‫ا ‪  #‬وا ‪I‬ا و ز‪) ،‬رأ‪ 100 :'  L‬ن() ‪ $ ،(`#
#‬آ ا ‪ H#1‬وا‪F‬ث ا ‪ 
I‬ب‪) ،‬رأ‪ :'  L‬ن وا‪ ،(U‬ا ‪ C‬آ ا ‪7 C‬‬
‫ }‪F‬ث ا ‪) ،I‬رأ‪ 85 :'  L‬ن(‪ ،‬ا ‪ C‬آ ا ‪I‬ا وا ‪ +‬و ‪ C‬ل ا‪) 9 :‬رأ‪ 100 :'  L‬ن(‪.‬‬
‫‪ .114‬ا آ  ا ‪ 1‬ر وا ‪ 7‬وع ا ‪e˜ O‬ت ا ‪ ،Massey Harris U-7‬ا‪ TC‬ا ‪ 4000) Segmet I :U-7‬هـ(‪ ،‬أرا ‪L‬ي ا ‪4000)  I‬‬
‫هـ(‪ ،‬ا ه ت ا ‪ $ ، #5 L  ،COSUMA E.E.M CFM :#G‬آ اآد ‪ ،‬ا ‪ C‬آ ا
 ‪-
1Le‬ل ا ‪ F‬ات‪ ،‬ا ‪ C‬آ ا
‬
‫  ‪ 71‬ات‪ &# ،‬أ‪L‬آ ي‪ &# ،‬آ ا ‪+L &# ، I‬ر‪ ،‬ا ‪ C‬آ ا
  ‪H‬و‪e‬ت وا ‪#%‬ت ا ‪– 3 '+‬ا ‪Saupiquet-Maroc ،++‬‬
‫)‪ %G‬ات ا  د‪.(/‬‬
‫‪ .113 .115‬أ‪gC‬ت ‪ $‬آ ا ‪ JH#‬ا ي ا ‪H I‬رات )‪ z ) (TAI‬ا†دارة‪ . TAI-Maroc  
 : (Hersent-Helbronner :‬و‪ c L 9‬ر‪4:‬‬
‫‪  uU‬أ‪ L‬ل )‪ H (1955‬ادوار‪ ،‬و‪ TAI JF‬ا ‪  7‬إ  ‪ :‬ع ـ ‪ TAI‬ا
‪.‬‬

‫‪215‬‬

‫ ‪  *: L‬وا ‪ C‬آ ا ‪HI‬ر ‪ H :e‬ا ‪ 4  ،  C‬ا‪ TC‬ا ‪HI‬ر وا   وا ‪#G‬‬
‫‪ 71  # . *7 % H‬د ‪ #‬س‪ F +# ، '"   ،h+ ،‬ون ار‪5%‬ت ‪4‬‬
‫ا أ‪ L‬ل ا   ا ‪ 1‬و ‪ ،‬و ‪ / L : h +F  h9 `+‬ا ا‪ ،3‬وأه ' " ‪La‬‬
‫‪ ."Vigie Marocaine‬و ‪ I%T 1‬ووآ‪e‬ت |‪'$‬ر‪ ،‬و أرا ‪ U-:‬وأ‪H TC‬ر‬
‫و‪) #d‬أ‪ U‬در ‪ (Derby‬و ر )أو‪-5‬هل(‪.116‬‬
‫ه‪ b2‬ه ‪ U‬ا‪ TC‬ا‪G19e‬د |‪ I1L‬ر ‪ :‬ا
ب‪ H: .‬اد‪ J.‬ا‪ I1Le‬ر ا‪G19‬دا‬
‫رأ‪ ،  L‬وا‪ J1U‬ن ه‪1+‬ر ‪ /‬ارا‪ ،‬و‪ .  TL‬ات ا ‪-%‬د ‪ l  :‬ا ‪9T‬‬
‫وا ‪ ،&#‬وأ‪  9 5 gC‬ا‪-d‬ت و‪ JI‬و ا‪ ،L‬و‪'  TL‬ز ز‪ 4‬و ‪4‬‬
‫ا ‪1#‬ت‪ .‬وه‪2‬ا ‪ h37‬ا ‪ .% H dl‬و‪ :† 
%#‬إ  ذ ‪ ،‬ا ‪  C1‬أن ا `ء اآ‪ %‬‬
‫‪ /‬ا   اور آن  د أداة‪ uU ،‬ان ا‪-
1Le‬ل ‪37 d. &1‬ة أ‪ / 9‬ا‪:‬ـــ اد‪،‬‬
‫وا ت ا   ا ‪ /2‬ا‪1U‬ا ا ‪-%‬د ‪H +%$ :‬و‪ # :&'e‬ر‪ z‬وا ‪-%‬د ا ‪# ،*7l#‬‬
‫ا‪Fe‬د ا ‪%‬ر و‪ $‬آ ‪#$‬ر‪ ،‬وأ‪ .‬ا  ت آ اد‪ ،z‬ه ‪ ،/L‬س‪ ،‬آ ‪ # ،z‬ا '‪#‬‬
‫ا ‪ #G‬و‪ #‬رو‪ .C‬وآن ه‪2‬ا  ‪ T. I‬ا  ‪ 
%#  c G‬ب‪.‬‬

‫‪U .114 .116‬ل ‪ #‬س‪ ،‬را‪ 4‬ا را‪ L‬ا
` ة ا ‪ C 1‬ت ـ‪:‬‬
‫‪" Marché Marocain du 28/3/1951‬‬

‫‪216‬‬