Bhartrhari: Vakyapadiya 1.1-3.7 (sadhanasamuddesa) based on the edition by Wilhelm Rau, Wiesbaden 1977 Input by Somadeva Vasudeva 2002 1.

brahmakàõóam anàdinidhana  brahma ÷abdatattva  yad akùaram / vivartate 'rthabhàvena prakriyà jagato yataþ // 1.1 // ekam eva yad àmnàta bhinna÷aktivyapà÷rayàt / apçthaktve 'pi ÷aktibhyaþ pçthaktveneva vartate // 1.2 // adhyàhitakalà yasya kàla÷aktim upà÷ritàþ / janmàdayo vikàràþ ùaó bhàvabhedasya yonayaþ // 1.3 // ekasya sarvabãjasya yasya ceyam anekadhà / bhoktçbhoktavyaråpeõa bhogaråpeõa ca sthitiþ // 1.4 // pràptyupàyo 'nukàra÷ ca tasya vedo maharùibhiþ / eko 'py anekavartmeva samàmnàtaþ pçthak pçthak // 1.5 // bhedànà bahumàrgatva karmaõy ekatra càïgatà / ÷abdànà yata÷aktitva tasya ÷àkhàsu dç÷yate // 1.6 // smçtayo bahuråpà÷ ca dçùñàdçùñaprayojanàþ / tam evà÷ritya liïgebhyo vedavidbhiþ prakalpitàþ // 1.7 // tasyàrthavàdaråpàõi ni÷ritàþ svavikalpajàþ / ekatvinà dvaitinà ca pravàdà bahudhàgatàþ // 1.8 // satyà vi÷uddhis tatroktà vidyaivaikapadàgamà / yuktà praõavaråpeõa sarvavàdàvirodhinà // 1.9 // vidhàtus tasya lokànàm aïgopàïganibandhanàþ / vidyàbhedàþ pratàyante j¤ànasaskàrahetavaþ // 1.10 // àsanna brahmaõas tasya tapasàm uttama tapaþ / prathama chandasàm aïgam àhur vyàkaraõa budhàþ // 1.11 // pràptaråpavibhàgàyà yo vàcaþ paramo rasaþ / yat tat puõyatama jyotis tasya màrgo 'yam à¤jasaþ // 1.12 // arthapravçttitattvànà ÷abdà eva nibandhanam / tattvàvabodhaþ ÷abdànà nàsti vyàkaraõàd çte // 1.13 // tad dvàram apavargasya vàïmalànà cikitsitam / pavitra sarvavidyànàm adhividya prakà÷ate // 1.14 // yathàrthajàtayaþ sarvàþ ÷abdàkçtinibandhanàþ / tathaiva loke vidyànàm eùà vidyà paràyaõam // 1.15 // idam àdya padasthàna siddhisopànaparvaõàm / iya sà mokùamàõànàm ajihmà ràjapaddhatiþ // 1.16 // atràtãtaviparyàsaþ kevalàm anupa÷yati / chandasya÷ chandasà yonim àtmà chandomayã tanum // 1.17 // pratyastamitabhedàyà yad vàco råpam uttamam / yad asminn eva tamasi jyotiþ ÷uddha vivartate // 1.18 // vaikçta samatikràntà mårtivyàpàradar÷anam / vyatãtyàlokatamasã prakà÷a yam upàsate // 1.19 // yatra vàco nimittàni cihnànãvàkùarasmçteþ / ÷abdapårveõa yogena bhàsante pratibimbavat // 1.20 // atharvaõàm aïgirasà sàmnàm çgyajuùasya ca / yasminn uccàvacà varõàþ pçthaksthitaparigrahàþ // 1.21 // yad eka prakriyàbhedair bahudhà pravibhajyate / tad vyàkaraõam àgamya para brahmàdhigamyate // 1.22 // nityàþ ÷abdàrthasabandhàs tatràmnàtà maharùibhiþ / såtràõà sànutantràõà bhàùyàõà ca praõetçbhiþ // 1.23 // apoddhàrapadàrthà ye ye càrthàþ sthitalakùaõàþ / anvàkhyeyà÷ ca ye ÷abdà ye càpi pratipàdakàþ // 1.24 // kàryakàraõabhàvena yogyabhàvena ca sthitàþ / dharme ye pratyaye càïga sabandhàþ sàdhvasàdhuùu // 1.25 // te liïgai÷ ca sva÷abdai÷ ca ÷àstre 'sminn upavarõitàþ / smçtyartham anugamyante ke cid eva yathàgamam // 1.26 //

÷iùñebhya àgamàt siddhàþ sàdhavo dharmasàdhanam / arthapratyàyanàbhede viparãtàs tv asàdhavaþ // 1.27 // nityatve kçtakatve và teùàm àdir na vidyate / pràõinàm iva sà caiùà vyavasthànityatocyate // 1.28 // nànarthikàm imà ka÷ cid vyavasthà kartum arhati / tasmàn nibadhyate ÷iùñaiþ sàdhutvaviùayà smçtiþ // 1.29 // na càgamàd çte dharmas tarkeõa vyavatiùñhate / çùãõàm api yaj j¤àna tad apy àgamapårvakam // 1.30 // dharmasya càvyavacchinnàþ panthàno ye vyavasthitàþ / na tàl lokaprasiddhatvàt ka÷ cit tarkeõa bàdhate // 1.31 // avasthàde÷akàlànà bhedàd bhinnàsu ÷aktiùu / bhàvànàm anumànena prasiddhir atidurlabhà // 1.32 // nirj¤àta÷akter dravyasya tà tàm arthakriyà prati / vi÷iùñadravyasabandhe sà ÷aktiþ pratibadhyate // 1.33 // yatnenànumito 'py arthaþ ku÷alair anumàtçbhiþ / abhiyuktatarair anyair anyathaivopapàdyate // 1.34 // pareùàm asamàkhyeyam abhyàsàd eva jàyate / maõiråpyàdivij¤àna tadvidà nànumànikam // 1.35 // pratyakùam anumàna ca vyatikramya vyavasthitàþ / pitçrakùaþpi÷àcànà karmajà eva siddhayaþ // 1.36 // àvirbhåtaprakà÷ànàm anupaplutacetasàm / atãtànàgataj¤àna pratyakùàn na vi÷iùyate // 1.37 // atãndriyàn asavedyàn pa÷yanty àrùeõa cakùuùà / ye bhàvàn vacana teùà nànumànena bàdhyate // 1.38 // yo yasya svam iva j¤àna dar÷ana nàti÷aïkate / thita pratyakùapakùe ta katham anyo nivartayet // 1.39 // ida puõyam ida pàpam ity etasmin padadvaye / àcaõóàlamanuùyàõàm alpa ÷àstraprayojanam // 1.40 // caitanyam iva ya÷ càyam avicchedena vartate / àgamas tam upàsãno hetuvàdair na bàdhyate // 1.41 // hastaspar÷àd ivàndhena viùame pathi dhàvatà / anumànapradhànena vinipàto na durlabhaþ // 1.42 // tasmàd akçtaka ÷àstra smçti ca sanibandhanàm / à÷rityàrabhyate ÷iùñaiþ sàdhutvaviùayà smçtiþ // 1.43 // dvàv upàdàna÷abdeùu ÷abdau ÷abdavido viduþ / eko nimitta ÷abdànàm aparo 'rthe prayujyate // 1.44 // avibhakto vibhaktebhyo jàyate 'rthasya vàcakaþ / ÷abdas tatràrtharåpàtmà sabhedam upagacchati // 1.45 // àtmabheda tayoþ ke cid astãty àhuþ puràõagàþ / buddhibhedàd abhinnasya bhedam eke pracakùate // 1.46 // araõistha yathà jyotiþ prakà÷àntarakàraõam / tadvac chabdo 'pi buddhisthaþ ÷rutãnà kàraõa pçthak // 1.47 // vitarkitaþ purà buddhyà kva cid arthe nive÷itaþ / karaõebhyo vivçttena dhvaninà so 'nugçhyate // 1.48 // nàdasya kramajàtatvàn na pårvo na para÷ ca saþ / akramaþ kramaråpeõa bhedavàn iva jàyate // 1.49 // pratibimba yathànyatra sthita toyakriyàva÷àt / tatpravçttim ivànveti sa dharmaþ sphoñanàdayoþ // 1.50 // àtmaråpa yathà j¤àne j¤eyaråpa ca dç÷yate / artharåpa tathà ÷abde svaråpa ca prakà÷ate // 1.51 // àõóabhàvam ivàpanno yaþ kratuþ ÷abdasaj¤akaþ / vçttis tasya kriyàråpà bhàga÷o bhajate kramam // 1.52 // yathaikabuddhiviùayà mårtir àkriyate pañe / mårtyantarasya tritayam eva ÷abde 'pi dç÷yate // 1.53 // yathà prayoktuþ pràg buddhiþ ÷abdeùv eva pravartate / vyavasàyo grahãtéõàm eva teùv eva jàyate // 1.54 // arthopasarjanãbhåtàn abhidheyeùu keùu cit / caritàrthàn paràrthatvàn na lokaþ pratipadyate // 1.55 // gràhyatva gràhakatva ca dve ÷aktã tejaso yathà / tathaiva sarva÷abdànàm ete pçthag avasthite // 1.56 // viùayatvam anàpannaiþ ÷abdair nàrthaþ prakà÷yate / na sattayaiva te 'rthànàm agçhãtàþ prakà÷akàþ // 1.57 //

ato 'nirj¤àtaråpatvàt kim àhety abhidhãyate / nendriyàõà prakà÷ye 'rthe svaråpa gçhyate tathà // 1.58 // bhedenàvagçhãtau dvau ÷abdadharmàv apoddhçtau / bhedakàryeùu hetutvam avirodhena gacchataþ // 1.59 // vçddhyàdayo yathà ÷abdàþ svaråpopanibandhanàþ / àdaicpratyàyitaiþ ÷abdaiþ sabandha yànti saj¤ibhiþ // 1.60 // agni÷abdas tathaivàyam agni÷abdanibandhanaþ / agni÷rutyaiti sabandham agni÷abdàbhidheyayà // 1.61 // yo ya uccàryate ÷abdo niyata na sa kàryabhàk / anyapratyàyane ÷aktir na tasya pratibadhyate // 1.62 // uccaran paratantratvàd guõaþ kàryair na yujyate / tasmàt tadarthaiþ kàryàõà sabandhaþ parikalpyate // 1.63 // sàmànyam à÷rita yad yad upamànopameyayoþ / tasya tasyopamàneùu dharmo 'nyo vyatiricyate // 1.64 // guõaþ prakarùahetur yaþ svàtantryeõopadi÷yate / tasyà÷ritàd guõàd eva prakçùñatva pratãyate // 1.65 // tasyàbhidheyabhàvena yaþ ÷abdaþ samavasthitaþ / tasyàpy uccàraõe råpam anyat tasmàd vivicyate // 1.66 // pràk samj¤inàbhisabandhàt saj¤à råpapadàrthikà / ùaùñhyà÷ ca prathamàyà÷ ca nimittatvàya kalpate // 1.67 // tràrthavattvàt prathamà saj¤à÷abdàd vidhãyate / asyeti vyatireka÷ ca tadarthàd eva jàyate // 1.68 // sva råpam iti kai÷ cit tu vyaktiþ saj¤opadi÷yate / jàteþ kàryàõi sasçùñà jàtis tu pratipadyate // 1.69 // saj¤inã vyaktim icchanti såtre gràhyàm athàpare / jàtipratyàyità vyaktiþ prade÷eùåpatiùñhate // 1.70 // kàryatve nityatàyà và ke cid ekatvavàdinaþ / kàryatve nityatàyà và ke cin nànàtvavàdinaþ // 1.71 // padabhede 'pi varõànàm ekatva na nivartate / vàkyeùu padam eka ca bhinneùv apy upalabhyate // 1.72 // na varõavyatirekeõa padam anyac ca vidyate / vàkya varõapadàbhyà ca vyatirikta na ki ca na // 1.73 // pade na varõà vidyante varõeùv avayavà na ca / vàkyàt padànàm atyanta pravibhàgo na ka÷ ca na // 1.74 // bhinnadar÷anam à÷ritya vyavahàro 'nugamyate / tatra yan mukhyam ekeùà tatrànyeùà viparyayaþ // 1.75 // sphoñasyàbhinnakàlasya dhvanikàlànupàtinaþ / grahaõopàdhibhedena vçttibheda pracakùate // 1.76 // svabhàvabhedàn nityatve hrasvadãrghaplutàdiùu / pràkçtasya dhvaneþ kàlaþ ÷abdasyety upacaryate // 1.77 // ÷abdasya grahaõe hetuþ pràkçto dhvanir iùyate / sthitibhedanimittatva vaikçtaþ pratipadyate // 1.78 // ÷abdasyordhvam abhivyakter vçttibheda tu vaikçtàþ / dhvanayaþ samupohante sphoñàtmà tair na bhidyate // 1.79 // indriyasyaiva saskàraþ ÷abdasyaivobhayasya và / kriyate dhvanibhir vàdàs trayo 'bhivyaktivàdinàm // 1.80 // indriyasyaiva saskàraþ samàdhànà¤janàdibhiþ / viùayasya tu saskàras tadgandhapratipattaye // 1.81 // cakùuùaþ pràpyakàritve tejasà tu dvayor api / viùayendriyayor iùñaþ saskàraþ sa kramo dhvaneþ // 1.82 // sphoñaråpàvibhàgena dhvaner grahaõam iùyate / kai÷ cid dhvanir asavedyaþ svatantro 'nyaiþ prakalpitaþ // 1.83 // yathànuvàkaþ ÷loko và soóhatvam upagacchati / àvçttyà na tu sa granthaþ pratyàvçtti niråpyate // 1.84 // pratyayair anupàkhyeyair grahaõànuguõais tathà / dhvaniprakà÷ite ÷abde svaråpam avadhàryate // 1.85 // nàdair àhitabãjàyàm antyena dhvaninà saha / àvçttaparipàkàyà buddhau ÷abdo 'vadhàryate // 1.86 // asata÷ càntaràle yठ÷abdàn astãti manyate / pratipattur a÷aktiþ sà grahaõopàya eva saþ // 1.87 // bhedànukàro j¤ànasya vàca÷ copaplavo dhruvaþ / kramopasçùñaråpà vàg j¤àna j¤eyavyapà÷rayam // 1.88 //

[j¤eyena na vinà j¤àna vyavahàre 'vatiùñhate / nàlabdhakramayà vàcà ka÷ cid artho 'bhidhãyate] // 1.89 // yathàdyasakhyàgrahaõam upàyaþ pratipattaye / sakhyàntaràõà bhede 'pi tathà ÷abdàntara÷rutiþ // 1.90 // pratyeka vya¤jakà bhinnà varõavàkyapadeùu ye / teùàm atyantabhede 'pi sakãrõà iva ÷aktayaþ // 1.91 // yathaiva dar÷anaiþ pårvair dåràt satamase 'pi và / anyathàkçtya viùayam anyathaivàdhyavasyati // 1.92 // vyajyamàne tathà vàkye vàkyàbhivyaktihetubhiþ / bhàgàvagraharåpeõa pårva buddhiþ pravartate // 1.93 // yathànupårvãniyamo vikàre kùãrabãjayoþ / tathaiva pratipattéõà niyato buddhiùu kramaþ // 1.94 // bhàgavatsv api teùv eva råpabhedo dhvaneþ kramàt / nirbhàgeùv abhyupàyo và bhàgabhedaprakalpanam // 1.95 // anekavyaktyabhivyaïgyà jàtiþ sphoña iti smçtà / kai÷ cid vyaktaya evàsyà dhvanitvena prakalpitàþ // 1.96 // avikàrasya ÷abdasya nimittair vikçto dhvaniþ / upalabdhau nimittatvam upayàti prakà÷avat // 1.97 // na cànityeùv abhivyaktir niyamena vyavasthità / à÷rayair api nityànà jàtãnà vyaktir iùyate // 1.98 // de÷àdibhi÷ ca sabandho dçùñaþ kàyavatàm api / de÷abhedavikalpe 'pi na bhedo dhvani÷abdayoþ // 1.99 // grahaõagràhyayoþ siddhà yogyatà niyatà yathà / vyaïgyavya¤jakabhàve 'pi tathaiva sphoñanàdayoþ // 1.100 // sadç÷agrahaõànà ca gandhàdãnà prakà÷akam / nimitta niyata loke pratidravyam avasthitam // 1.101 // prakà÷akànà bhedà÷ ca prakà÷yo 'rtho 'nuvartate / tailodakàdibhede tat pratyakùa pratibimbake // 1.102 // viruddhaparimàõeùu vajràdar÷atalàdiùu / parvatàdisaråpàõà bhàvànà nàsti sabhavaþ // 1.103 // tasmàd abhinnakàleùu varõavàkyapadàdiùu / vçttikàlaþ svakàla÷ ca nàdabhedàd vibhajyate // 1.104 // yaþ sayogavibhàgàbhyà karaõair upajanyate / sa sphoñaþ ÷abdajàþ ÷abdà dhvanayo 'nyair udàhçtàþ // 1.105 // alpe mahati và ÷abde sphoñakàlo na bhidyate / paras tu ÷abdasatànaþ pracayàpacayàtmakaþ // 1.106 // dåràt prabheva dãpasya dhvanimàtra tu lakùyate / ghaõñàdãnà ca ÷abdeùu vyakto bhedaþ sa dç÷yate // 1.107 // dravyàbhighàtàt pracitau bhinnau dãrghaplutàv api / kampe tåparate jàtà nàdà vçtter vi÷eùakàþ // 1.108 // anavasthitakampe 'pi karaõe dhvanayo 'pare / sphoñàd evopajàyante jvàlà jvàlàntaràd iva // 1.109 // vàyor aõånà j¤ànasya ÷abdatvàpattir iùyate / kai÷ cid dar÷anabhedo hi pravàdeùv anavasthitaþ // 1.110 // [labdhakriyaþ prayatnena vaktur icchànuvartinà / sthàneùv abhihato vàyuþ ÷abdatva pratipadyate // 1.111 // tasya kàraõasàmarthyàd vegapracayadharmaõaþ / sanipàtàd vibhajyante sàravatyo 'pi mårtayaþ // 1.112 // aõavaþ sarva÷aktitvàd bhedasasargavçttayaþ / chàyàtapatamaþ÷abda- bhàvena pariõàminaþ // 1.113 // sva÷aktau vyajyamànàyà prayatnena samãritàþ / abhràõãva pracãyante ÷abdàkhyàþ paramàõavaþ // 1.114 // athàyam àntaro j¤àtà såkùmavàgàtmani sthitaþ / vyaktaye svasya råpasya ÷abdatvena vivartate // 1.115 // sa manobhàvam àpadya tejasà pàkam àgataþ / vàyum àvi÷ati pràõam athàsau samudãryate // 1.116 // antaþkaraõatattvasya vàyur à÷rayatà gataþ / taddharmeõa samàviùñas tejasaiva vivartate // 1.117 // vibhajan svàtmano granth㤠÷rutiråpaiþ pçthagvidhaiþ / pràõo varõàn abhivyajya varõeùv evopalãyate // 1.118 // àtmà buddhyà samarthyàrthàn mano yuïkte vivakùayà / manaþ kàyàgnim àhanti sa prerayati màrutam] // 1.119 //

ajasravçttir yaþ ÷abdaþ såkùmatvàn nopalabhyate / vyajanàd vàyur iva sa svanimittàt pratãyate // 1.120 // tasya pràõe ca yà ÷aktir yà ca buddhau vyavasthità / vivartamànà sthàneùu saiùà bheda prapadyate // 1.121 // ÷abdeùv evà÷rità ÷aktir vi÷vasyàsya nibandhanã / yannetraþ pratibhàtmàya bhedaråpaþ pratàyate // 1.122 // ÷abdàdibhedaþ ÷abdena vyàkhyàto råpyate yataþ / tasmàd arthavidhàþ sarvàþ ÷abdamàtràsu ni÷ritàþ // 1.123 // ÷abdasya pariõàmo 'yam ity àmnàyavido viduþ / chandobhya eva prathamam etad vi÷va pravartate // 1.124 // vibhajya bahudhàtmàna sa cchandasyaþ prajàpatiþ / chandomayãbhir màtràbhir bahudhaiva vive÷a tam // 1.125 // sàdhvã vàg bhåyasã yeùu puruùeùu vyavasthità / adhika vartate teùu puõya råpa prajàpateþ // 1.126 // pràjàpatya mahat tejas tatpàtrair iva savçtam / ÷arãrabhede viduùà svà yonim upadhàvati // 1.127 // yad etan maõóala bhàsvad dhàma citrasya ràdhasaþ / tadbhàvam abhisabhåya vidyàyà pravilãyate // 1.128 // itikartavyatà loke sarvà ÷abdavyapà÷rayà / yà pårvàhitasaskàro bàlo 'pi pratipadyate // 1.129 // yaþ karaõavinyàsaþ pràõasyordhva samãraõam / sthànànàm abhighàta÷ ca na vinà ÷abdabhàvanàm // 1.130 // na so 'sti pratyayo loke yaþ ÷abdànugamàd çte / anuviddham iva j¤àna sarva ÷abdena bhàsate // 1.131 // vàgråpatà ced utkràmed avabodhasya ÷à÷vatã / na prakà÷aþ prakà÷eta sà hi pratyavamar÷inã // 1.132 // sà sarvavidyà÷ilpànà kalànà copabandhanã / tadva÷àd abhiniùpanna sarva vastu vibhajyate // 1.133 // saiùà sasàriõà saj¤à bahir anta÷ ca vartate / tanmàtràm avyatikrànta caitanya sarvajàtiùu // 1.134 // arthakriyàsu vàk sarvàn samãhayati dehinaþ / tadutkràntau visaj¤o 'ya dç÷yate kàùñhakuóyavat // 1.135 // bhedodgràhavivartena labdhàkàraparigrahà / àmnàtà sarvavidyàsu vàg eva prakçtiþ parà // 1.136 // ekatvam anatikràntà vàïnetrà vàïnibandhanàþ / pçthak pratyavabhàsante vàgvibhàgà gavàdayaþ // 1.137 // ùaódvàrà ùaóadhiùñhànà ùañprabodhà ùaóavyayàm / te mçtyum ativartante ye vai vàcam upàsate // 1.138 // pravibhàge yathà kartà tayà kàrye pravartate / avibhàge tathà saiva kàryatvenàvatiùñhate // 1.139 // pravibhajyàtmanàtmàna sçùñvà bhàvàn pçthagvidhàn / sarve÷varaþ sarvamayaþ svapne bhoktà pravartate // 1.140 // svamàtrà paramàtrà và ÷rutyà prakramyate yathà / tathaiva råóhatàm eti tayà hy artho vidhãyate // 1.141 // atyantam atathàbhåte nimitte ÷rutyapà÷rayàt / dç÷yate 'làtacakràdau vastvàkàraniråpaõà // 1.142 // api prayoktur àtmàna ÷abdam antar avasthitam / pràhur mahàntam çùabha yena sàyujyam iùyate // 1.143 // tasmàd yaþ ÷abdasaskàraþ sà siddhiþ paramàtmanaþ / tasya pravçttitattvaj¤as tad brahmàmçtam a÷nute // 1.144 // pràõavçttim atikrànte vàcas tattve vyavasthitaþ / kramasahàrayogena sahçtyàtmànam àtmani // 1.145 // vàcaþ saskàram àdhàya vàca j¤àne nive÷ya ca / vibhajya bandhanàny asyàþ kçtvà tà chinnabandhanàm // 1.146 // jyotir àntaram àsàdya cchinnagranthiparigrahaþ / kàraõajyotiùaikatva chittvà granthãn pravartate // 1.147 // na jàtv akartçka ka÷ cid àgama pratipadyate / bãja sarvàgamàpàye trayy evàto vyavasthità // 1.148 // asta yàteùu vàdeùu kartçùv anyeùv asatsv api / ÷rutismçtyudita dharma loko na vyativartate // 1.149 // j¤àne svàbhàvike nàrthaþ ÷àstraiþ ka÷ ca na vidyate / dharmo j¤ànasya hetu÷ cet tasyàmnàyo nibandhanam // 1.150 //

veda÷àstràvirodhã ca tarka÷ cakùur apa÷yatàm / råpamàtràd dhi vàkyàrthaþ kevala nàtitiùñhati // 1.151 // sato 'vivakùà pàràrthya vyaktir arthasya laiïgikã / iti nyàyo bahuvidhas tarkeõa pravibhajyate // 1.152 // ÷abdànàm eva sà ÷aktis tarko yaþ puruùà÷rayaþ / sa ÷abdànugato nyàyo 'nàgameùv anibandhanaþ // 1.153 // yad udumbaravarõànà ghañãnà maõóala mahat / pãta na gamayet svarga ki tat kratugata nayet // 1.154 // råpàdayo yathà dçùñàþ pratyartha yata÷aktayaþ / ÷abdàs tathaiva dç÷yante viùàpaharaõàdiùu // 1.155 // yathaiùà tatra sàmarthya dharme 'py eva pratãyatàm / sàdhånà sàdhubhis tasmàd vàcyam abhyudayàrthinàm // 1.156 // sarvo 'dçùñaphalàn arthàn àgamàt pratipadyate / viparãta ca sarvatra ÷akyate vaktum àgame // 1.157 // sàdhutvaj¤ànaviñayà seya vyàkaraõasmçtiþ / avicchedena ÷iùñànàm ida smçtinibandhanam // 1.158 // vaikharyà madhyamàyà÷ ca pa÷yantyà÷ caitad adbhutam / anekatãrthabhedàyàs trayyà vàcaþ para padam // 1.159 // gaur iva prakùaraty ekà rasam uttama÷àlinã / divyàdivyena råpeõa bhàratã gauþ ÷ucismità // 1.160 // etayor antara pa÷ya såkùmayoþ spandamànayoþ / pràõàpànàntare nityam ekà sarvasya tiùñhati // 1.161 // anyà tv apreryamàõaiva vinà pràõena vartate / jàyate hi tataþ pràõo vàcam àpyàyayan punaþ // 1.162 // pràõenàpyàyità saiva vyavahàranibandhanã / sarvasyocchvàsam àsàdya na vàg vadati karhi cit // 1.163 // ghoùiõã jàtanirghoùà aghoùà ca pravartate / tayor api ca ghoùiõyà nirghoùaiva garãyasã // 1.164 // sthàneùu vivçte vàyau kçtavarõaparigrahà / vaikharã vàk prayoktéõà pràõavçttinibandhanà // 1.165 // kevala buddhyupàdàna- kramaråpànupàtinã / pràõavçttim atikramya madhyamà vàk pravartate // 1.166 // avibhàgà tu pa÷yantã sarvataþ sahçtakramà / svaråpajyotir evàntaþ såkùmà vàg anapàyinã // 1.167 // pãyåùàpåryamàõàpi nityam àgantubhir malaiþ / antyà kaleva somasya nàtyantam abhibhåyate // 1.168 // yasyà dçùñasvaråpàyàm adhikàro nivartate / puruùe ùoóa÷akale tàm àhur amçtà kalàm // 1.169 // pràptoparàgaråpà sà viplavair anuùaïgibhiþ / vaikharã sattvamàtreva guõair na vyavakãryate // 1.170 // tadvibhàgàvibhàgàbhyà kriyamàõam avasthitam / svabhàvaj¤ais tu bhàvànà dç÷yante ÷abda÷aktayaþ // 1.171 // anàdim avyavacchinnà ÷rutim àhur akartçkàm / ÷iùñair nibadhyamànà tu na vyavacchidyate smçtiþ // 1.172 // avibhàgàd vivçttànàm abhikhyà svapnavac chrutau / bhàvatattva tu vij¤àya liïgebhyo vihità smçtiþ // 1.173 // kàyavàgbuddhiviùayà ye malàþ samavasthitàþ / cikitsàlakùaõàdhyàtma- ÷àstrais teùà vi÷uddhayaþ // 1.174 // ÷abdaþ saskàrahãno yo gaur iti prayuyukùyate / tam apabhra÷am icchanti vi÷iùñàrthanive÷inam // 1.175 // asvagoõyàdayaþ ÷abdàþ sàdhavo viùayàntare / nimittabhedàt sarvatra sàdhutva ca vyavasthitam // 1.176 // te sàdhuùv anumànena pratyayotpattihetavaþ / tàdàtmyam upagamyeva ÷abdàrthasya prakà÷akàþ // 1.177 // na ÷iùñair anugamyante paryàyà iva sàdhavaþ / te yataþ smçti÷àstreõa tasmàt sàkùàd avàcakàþ // 1.178 // abvabv iti yathà bàlaþ ÷ikùamàõo 'pabhàùate / avyakta tadvidà tena vyaktau bhavati ni÷cayaþ // 1.179 // eva sàdhau prayoktavye yo 'pabhra÷aþ prayujyate / tena sàdhuvyavahitaþ ka÷ cid artho 'bhidhãyate // 1.180 // pàraparyàd apabhra÷à viguõeùv abhidhàtçùu / prasiddhim àgatà yena teùà sàdhur avàcakaþ // 1.181 //

daivã vàg vyatikãrõeyam a÷aktair abhidhàtçbhiþ / anityadar÷inà tv asmin vàde buddhiviparyayaþ // 1.182 // ubhayeùàm avicchedàd anya÷abdavivakùayà / yo 'nyaþ prayujyate ÷abdo na so 'rthasyàbhidhàyakaþ // 1.183 // // iti bhartçharikçte vàkyapadãye brahmakàõóa samàptam // 2. Vàkyakàõóam àkhyàta ÷abdasaghàto jàtiþ saghàtavartinã / eko 'navayavaþ ÷abdaþ kramo buddhyanusahçtiþ // 2.1 // padam àdya pçthak sarva pada sàpekùam ity api / vàkya prati matir bhinnà bahudhà nyàyadar÷inàm // 2.2 // nighàtàdivyavasthàrtha ÷àstre yat paribhàùitam / sàkàïkùàvayava tena na sarva tulyalakùaõam // 2.3 // sàkàïkùàvayava bhede parànàkàïkùa÷abdakam / karmapradhàna guõavad ekàrtha vàkyam ucyate // 2.4 // sabodhanapada yac ca tat kriyàyà vi÷eùakam / vrajàni devadatteti nighàto 'tra tathà sati // 2.5 // yathànekam api ktvànta tiïantasya vi÷eùakam / tathà tiïanta tatràhus tiïantasya vi÷eùakam // 2.6 // yathaika eva sarvàrtha- prakà÷aþ pravibhajyate / dç÷yabhedànukàreõa vàkyàrthàvagamas tathà // 2.7 // citrasyaikasya råpasya yathà bhedanidar÷anaiþ / nãlàdibhiþ samàkhyàna kriyate bhinnalakùaõaiþ // 2.8 // tathaivaikasya vàkyasya niràkàïkùasya sarvataþ / ÷abdàntaraiþ samàkhyàna sàkàïkùair anugamyate // 2.9 // yathà pade vibhajyante prakçtipratyayàdayaþ / apoddhàras tathà vàkye padànàm upapadyate // 2.10 // varõàntarasaråpatva varõabhàgeùu dç÷yate / padàntarasaråpà÷ ca padabhàgà iva sthitàþ // 2.11 // bhàgair anarthakair yuktà vçùabhodakayàvakàþ / anvayavyatirekau tu vyavahàranibandhanam // 2.12 // ÷abdasya na vibhàgo 'sti kuto 'rthasya bhaviùyati / vibhàgaiþ prakriyàbhedam avidvàn pratipadyate // 2.13 // bràhmaõàrtho yathà nàsti ka÷ cid bràhmaõakambale / devadattàdayo vàkye tathaiva syur anarthakàþ // 2.14 // sàmànyàrthas tirobhåto na vi÷eùe 'vatiùñhate / upàttasya kutas tyàgo nivçttaþ kvàvatiùñhatàm // 2.15 // a÷àbdo yadi vàkyàrthaþ padàrtho 'pi tathà bhavet / eva sati ca sabandhaþ ÷abdasyàrthena hãyate // 2.16 // vi÷eùa÷abdàþ keùà cit sàmànyapratiråpakàþ / ÷abdàntaràbhisabandhàd vyajyante pratipattçùu // 2.17 // teùà tu kçtsno vàkyàrthaþ pratibheda samàpyate / vyaktopavya¤janà siddhir arthasya pratipattçùu // 2.18 // sa vyaktaþ kramavठ÷abda upà÷u yam adhãyate / akramas tu vitatyeva buddhir yatràvatiùñhate // 2.19 // yathotkùepavi÷eùe 'pi karmabhedo na gçhyate / àvçttau vyajyate jàtiþ karmabhir bhramaõàdibhiþ // 2.20 // varõavàkyapadeùv eva tulyopavya¤janà ÷rutiþ / atyantabhede tattvasya saråpeva pratãyate // 2.21 // nityeùu ca kutaþ pårva para và paramàrthataþ / ekasyaiva tu sà ÷aktir yad evam avabhàsate // 2.22 // cira kùipram iti j¤àne kàlabhedàd çte yathà / bhinnakàle prakà÷ete sa dharmo hrasvadãrghayoþ // 2.23 // na nityaþ kramamàtràbhiþ kàlo bhedam ihàrhati / vyàvartinãnà màtràõàm abhàve kãdç÷aþ kramaþ // 2.24 // tàbhyo yà jàyate buddhir ekà sà bhàgavarjità / sà hi sva÷aktyà bhinneva kramapratyavamar÷inã // 2.25 // kramollekhànuùaïgeõa tasyà yad bãjam àhitam / tattvanànàtvayos tasya niruktir nàvatiùñhate // 2.26 // bhàvanàsamaye tv etat kramasàmarthyam akramam /

vyàvçttabhedo yenàrtho bhedavàn upalabhyate // 2.27 // adàni vàkye tàny eva varõàs te ca pade yadi / varõeùu varõabhàgànà bhedaþ syàt paramàõuvat // 2.28 // bhàgànàm anupa÷leùàn na varõo na pada bhavet / teùàm avyapade÷yatvàt kim anyad vyapadi÷yatàm // 2.29 // d antaþ÷abdatattva tu bhàgair eka prakà÷itam / m àhur apare ÷abda tasya vàkye tathaikatàm // 2.30 // thabhàgais tathà teùàm àntaro 'rthaþ prakà÷yate / asyaivàtmano bhedau ÷abdàrthàv apçthaksthitau // 2.31 // prakà÷akaprakà÷yatva kàryakàraõaråpatà / antarmàtràtmanas tasya ÷abdatattvasya sarvadà // 2.32 // tasyaivàstitvanàstitve sàmarthye samavasthite / akrame kramanirbhàse vyavahàranibandhane // 2.33 // sapratyayapramàõatvàt padàrthàstitvakalpane / padàrthàbhyuccaye tyàgàd ànarthakya prasajyate // 2.34 // ràja÷abdena ràjàrtho bhinnaråpeõa gamyate / vçttàv àkhyàtasadç÷a padam anyat prayujyate // 2.35 // yathà÷vakarõa ity ukte vinaivà÷vena gamyate / ka÷ cid eva vi÷iùño 'rthaþ sarveùu pratyayas tathà // 2.36 // vàkyeùv arthàntaragateþ sàdç÷yaparikalpane / keùà cid råóhi÷abdatva ÷àstra evànugamyate // 2.37 // upàdàyàpi ye heyàs tàn upàyàn pracakùate / upàyànà ca niyamo nàva÷yam avatiùñhate // 2.38 // artha katha cit puruùaþ ka÷ cit sapratipadyate / sasçùñà và vibhaktà và bhedà vàkyanibandhanàþ // 2.39 // so 'yam ity abhisabandho buddhyà prakramyate yadà / vàkyàrthasya tadaiko 'pi varõaþ pratyàyakaþ kva cit // 2.40 // kevalena padenàrtho yàvàn evàbhidhãyate / vàkyastha tàvato 'rthasya tad àhur abhidhàyakam // 2.41 // sabandhe sati yat tv anyad àdhikyam upajàyate / vàkyàrtham eva ta pràhur anekapadasa÷rayam // 2.42 // sa tv anekapadastho 'pi pratibheda samàpyate / jàtivat samudàye 'pi sakhyàvat kalpyate 'paraiþ // 2.43 // sarvabhedànuguõya tu sàmànyam apare viduþ / tad arthàntarasasargàd bhajate bhedaråpatàm // 2.44 // bhedàn àkàïkùatas tasya yà pariplavamànatà / avacchinatti sabandhas tà vi÷eùe nive÷ayan // 2.45 // kàryànumeyaþ sabandho råpa tasya na vidyate / asattvabhåtam atyantam atas ta pratijànate // 2.46 // niyata sàdhane sàdhya kriyà niyatasàdhanà / sa sanidhànamàtreõa niyamaþ saprakà÷ate // 2.47 // guõabhàvena sàkàïkùa tatra nàma pravartate / sàdhyatvena nimittàni kriyàpadam apekùate // 2.48 // santa eva vi÷eùà ye padàrtheùu vyavasthitàþ / te kramàd anugamyante na vàkyam abhidhàyakam // 2.49 // ÷abdànà kramamàtre ca nànyaþ ÷abdo 'sti vàcakaþ / kramo hi dharmaþ kàlasya tena vàkya na vidyate // 2.50 // ye ca sabhavino bhedàþ padàrtheùv avibhàvitàþ / sanidhàne vyajyante na tu varõeùv aya kramaþ // 2.51 // varõànà ca padànà ca kramamàtranive÷inã / padàkhyà vàkyasaj¤à ca ÷abdatva neùyate tayoþ // 2.52 // samàne 'pi tu ÷abdatve dçùñaþ sapratyayaþ padàt / prativarõa tv asau nàsti padasyàrtham ato viduþ // 2.53 // yathà sàvayavà varõà vinà vàcyena kena cit / arthavantaþ samudità vàkyam apy evam iùyate // 2.54 // anarthakàny apàyatvàt padàrthenàrthavanti và / krameõoccaritàny àhur vàkyàrtha bhinnalakùaõam // 2.55 // nityatve samudàyànà jàter và parikalpane / ekasyaikàrthatàm àhur vàkyasyàvyabhicàriõãm // 2.56 // abhedapårvakà bhedàþ kalpità vàkyavàdibhiþ / bhedapårvàn abhedàs tu manyante padadar÷inaþ // 2.57 // padaprakçtibhàva÷ ca vçttibhedena varõyate /

padànà sahità yoniþ sahità và padà÷rayà // 2.58 // padàmnàya÷ ca yady anyaþ sahitàyà nidar÷akaþ / nityas tatra katha kàrya pada lakùaõadar÷anàt // 2.59 // prativarõam asavedyaþ padàrthapratyayo yathà / padeùv evam asavedya vàkyàrthasya niråpaõam // 2.60 // vàkyàrthaþ sanivi÷ate padeùu sahavçttiùu / yathà tathaiva varõeùu padàrthaþ sahavçttiùu // 2.61 // såkùma gràhya yathànyena sasçùña saha gçhyate / varõo 'py anyena varõena sabaddho vàcakas tathà // 2.62 // padasyoccàraõàd artho yathà ka÷ cin niråpyate / varõànàm api sànidhyàt tathà so 'rthaþ pratãyate // 2.63 // pràptasya yasya sàmarthyàn niyamàrthà punaþ ÷rutiþ / tenàtyanta vi÷eùeõa sàmànya yadi bàdhyate // 2.64 // yajeteti tato dravya pràpta sàmarthyalakùaõam / vrãhi÷rutyà nivarteta na syàt pratinidhis tathà // 2.65 // tasmàd vrãhitvam adhika vrãhi÷abdaþ prakalpayet / dravyatvam aviruddhatvàt pràptyarthaþ san na bàdhate // 2.66 // tena càpi vyavacchinne dravyatve sahacàriõi / asabhavàd viseùàõa tatrànyeùam adarsanam // 2.67 // na ca sàmànyavat sarve kriyà÷abdena lakùitàþ / vi÷eùà na hi sarveùà satà ÷abdo 'bhidhàyakaþ // 2.68 // ÷uklàdayo guõàþ santo yathà tatràvivakùitàþ / tathàvivakùà bhedàna dravyatvasahacàriõàm // 2.69 // asanidhau pratinidhir mà bhån nityasya karmaõaþ / kàmyasya và pravçttasya lopa ity upapadyate // 2.70 // vi÷iùñaiva kriyà yena vàkyàrthaþ parikalpyate / dravyàbhàve pratinidhau tasya tat syàt kriyàntaram // 2.71 // nirj¤àtàrtha pada yac ca tadarthe pratipàdite / pikàdi yad avij¤àta tat kim ity anuyujyate // 2.72 // sàmarthyapràpita yac ca vyaktyartham anuùajyate / ÷rutir evànuùaïgeõa bàdhikà liïgavàkyayoþ // 2.73 // apràpto yas tu ÷uklàdiþ sanidhànena gamyate / sa yatnapràpito vàkye ÷rutidharmavilakùaõaþ // 2.74 // abhinnam eva vàkya tu yady abhinnàrtham iùyate / tat sarva ÷rutibhåtatvàn na ÷rutyaiva virotsyate // 2.75 // vàkyànà samudàya÷ ca ya ekàrthaprasiddhaye / sàkàïkùàvayavas tatra vàkyàrtho 'pi na vidyate // 2.76 // pràsaïgikam ida kàryam ida tantreõa labhyate / idam àvçttibhedàbhyàm atra bàdhasamuccayau // 2.77 // åho 'smin viùaye nyàyyaþ sabandho 'sya na bàdhyat / sàmànyasyàtide÷o 'ya vi÷eùo 'tràtidi÷yate // 2.78 // arthitvam atra sàmarthyam asminn artho na bhidyate / ÷àstràt pràptàdhikàro 'ya vyudàso 'sya kriyàntare // 2.79 // iya ÷rutyà kramapràptir iyam uccàraõàd iti / kramo 'yam atra balavàn asmis tu na vivakùitaþ // 2.80 // ida paràïgaiþ sabaddham aïgànàm aprayojakam / prayojakam ida teùàm atreda nàntarãyakam // 2.81 // ida pradhàna ÷eùo 'ya viniyogakramas tv ayam / sàkùàd asyopakàrãdam idam àràd vi÷eùakam // 2.82 // ÷aktivyàpàrabhedo 'smin phalam atra tu bhidyate / sabandhàj j¤ànabhedo 'ya bhedas tatràvivakùitaþ // 2.83 // prasajyapratiùedho 'ya paryudàso 'yam atra tu / ida gauõam ida mukhya vyàpãda guru laghv idam // 2.84 // bhedenàïgàïgibhàvo 'sya bahudheda vikalpyate / ida niyamyate 'syàtra yogyatvam upajàyate // 2.85 // asya vàkyàntare dçùñàl liïgàd bhedo 'numãyate / aya ÷abdair apoddhçtya padàrthaþ pravibhajyate // 2.86 // iti vàkyeùu ye dharmàþ padàrthopanibandhanàþ / te sarve na prakalperan pada cet syàd avàcakam // 2.87 // avibhakte 'pi vàkyàrthe ÷aktibhedàd apoddhçte / vàkyàntaravibhàgena yathokta na virudhyate // 2.88 // yathaivaikasya gandhasya bhedena parikalpanà /

puùpàdiùu tathà vàkye 'py arthabhedo 'bhidhãyate // 2.89 // gavaye narasihe càpy ekaj¤ànàdçte yathà / bhàga jàtyantarasyaiva sadç÷a pratipadyate // 2.90 // aprasiddha tu ya bhàgam adçùñam anupa÷yati / tàvaty asavida måóhaþ sarvatra pratipadyate // 2.91 // tathà pikàdiyogena vàkye 'tyantavilakùaõe / sadç÷asyaiva saj¤ànam asato 'rthasya manyate // 2.92 // ekasya bhàge sàdç÷ya bhàge bheda÷ ca lakùyate / nirbhàgasya prakà÷asya nirbhàgeõaiva cetasà // 2.93 // tathaiva bhàge sàdç÷ya bhàge bhedo 'vasãyate / bhàgàbhàve 'pi vàkyànàm atyanta bhinnadharmaõàm // 2.94 // råpanà÷e padànà syàt katha càvadhikalpanà / agçhãtàvadhau ÷abde katha càrtho vivicyate // 2.95 // sasarga iva råpàõà ÷abde 'nyatra vyavasthitaþ / nànàråpeùu tad råpa tantreõàparam iùyate // 2.96 // tasminn abhede bhedànà sasarga upavartate / råpa råpàntaràt tasmàd ananyat pravibhajyate // 2.97 // ÷àstre pratyàyakasyàpi kva cid ekatvam à÷ritam / pratyàyyena kva cid bhedo grahaõagràhyayoþ sthitaþ // 2.98 // å ity abhedam à÷ritya yathàsakhya prakalpitam / lçluñor grahaõe bhedo gràhyàbhyà saha kalpitaþ // 2.99 // yasyety etad aõo råpa saj¤inàm abhidhàyakam / na hi pratãyamànena grahaõasyàsti sabhavaþ // 2.100 // å ity etad abhinna ca bhinnavàkyanibandhanam / bhedena grahaõa yasya pararåpam iva dvayoþ // 2.101 // plutasyàïgavivçddhi ca samàhàram acos tathà / vyudasyatà punar bhedaþ ÷abdeùv atyantam à÷ritaþ // 2.102 // ardharcàdiùu ÷abdeùu råpabhedaþ kramàd yathà / tantràt tathaika÷abdatve bhinnànà ÷rutir anyathà // 2.103 // sahitàviùaye varõàþ svaråpeõàvikàriõaþ / ÷abdàntaratva yàntãva ÷aktyantaraparigrahàt // 2.104 // indriyàdivikàreõa dçùña gràhyeùu vastuùu / àtmatyàgàd çte bhinna grahaõa sa kramaþ ÷rutau // 2.105 // abhidhànakriyàbhedàc chabdeùv avikçteùv api / råpam atyantabhedena tad evaika prakà÷ate // 2.106 // çco và gãtimàtra và sàma dravyàntara na tu / gãtibhedàt tu gçhyante tà eva vikçtà çcaþ // 2.107 // upàyàc chrutisahàre bhinnànàm eka÷eùiõàm / antreõoccàraõe teùà ÷àstre sàdhutvam ucyate // 2.108 // parigçhya ÷ruti caikà råpabhedavatàm api / tantreõoccàraõa kàryam anyathà te na sàdhavaþ // 2.109 // saråpàõà ca vàkyànà ÷àstreõàpratipàditam / tantreõoccàraõàd eka råpa sàdhåpalabhyate // 2.110 // ekasyànekaråpatva nàlikàdiparigrahàt / yathà tathaiva tantràt syàd bahånàm ekaråpatà // 2.111 // yathà padasaråpàõà vàkyànà sabhavaþ pçthak / tathà vàkyàntaràbhàve syàd eùà pçthagarthatà // 2.112 // abhidheyaþ padasyàrtho vàkyasyàrthaþ prayojanam / yasya tasya na sabandho vàkyànàm upapadyate // 2.113 // tatra kriyàpadàny eva vyapekùante parasparam / kriyàpadànuùaktas tu sabandho 'tha pratãyate // 2.114 // àvçttir anuvàdo và padàrthavyaktikalpane / pratyeka tu samàpto 'rthaþ sahabhåteùu vartate // 2.115 // avikalpitavàkyàrthe vikalpà bhàvanà÷rayàþ / atràdhikaraõe vàdàþ pårveùà bahudhà matàþ // 2.116 // abhyàsàt pratibhàhetuþ sarvaþ ÷abdo 'paraiþ smçtaþ / bàlànà ca tira÷cà ca yathàrthapratipàdane // 2.117 // anàgama÷ ca so 'bhyàsaþ samayaþ kai÷ cid iùyate / anantaram ida kàryam asmàd ity upadar÷akaþ // 2.118 // asty arthaþ sarva÷abdànà iti pratyàyyalakùaõam / apårvadevatàsvargaiþ samam àhur gavàdiùu // 2.119 // prayogadar÷anàbhyàsàd àkàràvagrahas tu yaþ /

na sa ÷abdasya viùayaþ sa hi yatnàntarà÷rayaþ // 2.120 // ke cid bhedàþ prakà÷yante ÷abdais tadabhidhàyibhiþ / anuniùpàdinaþ kà÷ cic chabdàrthàn iti manyate // 2.121 // jàteþ pratyàyake ÷abde yà vyaktir anuùaïgiõã / na tadvyaktigatàn bhedठjàti÷abdo 'valambate // 2.122 // ghañàdãnà na càkàràn pratyàyayati vàcakaþ / vastumàtranive÷itvàt tadgatir nàntarãyakà // 2.123 // kriyà vinà prayogeõa na dçùñà ÷abdacodità / prayogas tv anuniùpàdã ÷abdàrtha iti gamyate // 2.124 // niyatàs tu prayogà ye niyata yac ca sàdhanam / teùà ÷abdàbhidheyatvam aparair anugamyate // 2.125 // samudàyo 'bhidheyo vàpy avikalpasamuccayaþ / asatyo vàpi sasargaþ ÷abdàrthaþ kai÷ cid iùyate // 2.126 // asatyopàdhi yat satya tad và ÷abdanibandhanàm / ÷abdo vàpy abhijalpatvam àgato yàti vàcyata // 2.127 // so 'yam ity abhisabandhàd råpam ekãkçta yadà / ÷abdasyàrthena ta ÷abdam abhijalpa pracakùate // 2.128 // tayor apçthagàtmatve råóhir avyabhicàriõã / ki cid eva kva cid råpa pràdhànyenàvatiùñhate // 2.129 // loke 'rtharåpatà ÷abdaþ pratipannaþ pravartate / ÷àstre tåbhayaråpatva pravibhakta vivakùayà // 2.130 // a÷akteþ sarva÷akter và ÷abdair eva prakalpità / ekasyàrthasya niyatà kriyàdiparikalpanà // 2.131 // yo vàrtho buddhiviùayo bàhyavastunibandhanaþ / sa bàhya vastv iti j¤àtaþ ÷abdàrtha iti gamyate // 2.132 // àkàravantaþ savedyà vyaktismçtinibandhanàþ / ete pratyavabhàsante savinmàtra tv ato 'nyathà // 2.133 // yathendriya sanipatad vaicitryeõopadar÷akam / tathaiva ÷abdàd arthasya pratipattir anekadhà // 2.134 // vaktrànyathaiva prakrànto bhinneùu pratipattçùu / svapratyayànukàreõa ÷abdàrthaþ pravibhajyate // 2.135 // asminn api dç÷ye 'rthe dar÷ana bhidyate pçthak / kàlàntareõa caiko 'pi ta pa÷yaty anyathà punaþ // 2.136 // ekasyàpi ca ÷abdasya nimittair avyavasthitaiþ / ekena bahubhi÷ càrtho bahudhà parikalpyate // 2.137 // tasmàd adçùñatattvànà sàparàdha bahucchalam / dar÷ana vacana vàpi nityam evànavasthitam // 2.138 // çùãõà dar÷ana yac ca tattve ki cid avasthitam / na tena vyavahàro 'sti na tac chabdanibandhanam // 2.139 // talavad dç÷yate vyoma khadyoto havyavàó iva / naiva càsti tala vyomni na khadyote hutà÷anaþ // 2.140 // tasmàt pratyakùam apy artha vidvàn ãkùeta yuktitaþ / na dar÷anasya pràmàõyàd dç÷yam artha prakalpayet // 2.141 // asamàkhyeyatattvànàm arthànà laukikair yathà / vyavahàre samàkhyàna tat praj¤o na vikalpayet // 2.142 // vicchedagrahaõe 'rthànà pratibhànyaiva jàyate / vàkyàrtha iti tàm àhuþ œ padàrthair upapàditàm // 2.143 // ida tad iti sànyeùàm anàkhyeyà katha ca na / pratyàtmavçtti siddhà sà kartràpi na niråpyate // 2.144 // upa÷leùam ivàrthànà sà karoty avicàrità / sàrvaråpyam ivàpannà viùayatvena vartate // 2.145 // sàkùàc chabdena janità bhàvanànugamena và / itikartavyatàyà tà na ka÷ cid ativartate // 2.146 // pramàõatvena tà lokaþ sarvaþ samanugacchati / samàrambhàþ pratàyante tira÷càm api tadva÷àt // 2.147 // yathà dravyavi÷eùàõà paripàkair ayatnajàþ / madàdi÷aktayo dçùñàþ pratibhàs tadvatà tathà // 2.148 // svaravçtti vikurute madhau puskokilasya kaþ / jantvàdayaþ kulàyàdi- karaõe ÷ikùitàþ katham // 2.149 // àhàraprãtyapadveùa- plavanàdikriyàsu kaþ / jàtyanvayaprasiddhàsu prayoktà mçgapakùiõàm // 2.150 // bhàvanànugatàd etad àgamàd eva jàyate /

àsattiviprakarùàbhyàm àgamas tu vi÷iùyate // 2.151 // svabhàvavaraõàbhyàsa- yogàdçùñopapàditàm / vi÷iùñopahità ceti pratibhà ùaóvidhà viduþ // 2.152 // yathà sayogibhir dravyair lakùite 'rthe prayujyate / go÷abdo na tv asau teùà vi÷eùàõà prakà÷akaþ // 2.153 // àkàravarõàvayavaiþ sasçùñeùu gavàdiùu / ÷abdaþ pravartamàno 'pi na tàn aïgãkaroty asau // 2.154 // sasthànavarõàvayavair vi÷iùñe 'rthe prayujyate / ÷abdo na tasyàvayave pravçttir upalabhyate // 2.155 // durlabha kasya cil loke sarvàvayavadar÷anam / kai÷ cit tv avayavair dçùñair arthaþ kçtsno 'numãyate // 2.156 // tathà jàtyutpalàdãnà gandhena sahacàriõàm / nityasabandhinà dçùña guõànàm avadhàraõam // 2.157 // sakhyàpramàõasasthàna- nirapekùaþ pravartate / bindau ca samudàye ca vàcakaþ salilàdiùu // 2.158 // saskàràdiparicchinne tailàdau yo vyavasthitaþ / àhaikade÷a tattvena tasyàvayavavartinà // 2.159 // yenàrthenàbhisabaddham abhidhàna prayujyate / tadarthàpagame tasya prayogo vinivartate // 2.160 // yàs tu sabhavino dharmàn antarõãya prayujyate / ÷abdas teùà na sànidhya niyamena vyapekùate // 2.161 // yathà roma÷aphàdãnà vyabhicàre 'pi dç÷yate / go÷abdo na tathà jàter viprayoge pravartate // 2.162 // tasmàt sabhavino 'rthasya ÷abdàt sapratyaye sati / adçùñaviprayogàrthaþ sabandhitvena gamyate // 2.163 // vàcikà dyotikà và syur dvitvàdãnà vibhaktayaþ / syàd và sakhyàvato 'rthasya samudàyo 'bhidhàyakaþ // 2.164 // vinà sakhyàbhidhànàd và sakhyàbhedasamanvitàn / arthàn svaråpabhedena kà÷ cid àhur gavàdayaþ // 2.165 // ye ÷abdà nityasabandhà viveke j¤àta÷aktayaþ / anvayavyatirekàbhyà teùàm artho vibhajyate // 2.166 // yàvac càvyabhicàreõa tayoþ ÷akya prakalpanam / niyamas tatra na tv eva niyamo nuñ÷abàdiùu // 2.167 // sabhave nàbhidhànasya lakyaõatva prakalpate / àpekùikyo hi sasarge niyatàþ ÷abda÷aktayaþ // 2.168 // kåpasåpayåpànàm anvayo 'rthasya dç÷yate / ato 'rthàntaravàcitva saghàtasyaiva gamyate // 2.169 // anvàkhyànàni bhidyante ÷abdavyutpattikarmasu / bahånà sabhave 'rthànà nimitta ki cid iùyate // 2.170 // vairavàsiùñhagiri÷às tathaikàgàrikàda yaþ / kai÷ cit katha cid àkhyàtà nimittàvadhisakaraiþ // 2.171 // yathà pathaþ samàkhyàna vçkùavalmãkaparvataiþ / aviruddha gavàdãnà bhinnai÷ ca sahacàribhiþ // 2.172 // anyathà ca samàkhyànam avasthàbhedadar÷ibhiþ / kriyate ki÷ukàdãnàm ekade÷àvadhàraõam // 2.173 // kai÷ cin nirvacana bhinna girater garjater gameþ / gavater gadater vàpi gaur ity atrànudar÷itam // 2.174 // gaur ity eva svaråpàd và go÷abdo goùu vartate / vyutpàdyate na và sarva kai÷ cic cobhayatheùyate // 2.175 // sàmànyenopade÷a÷ ca ÷àstre laghvartham à÷ritaþ / jàtyantaravad anyasya vi÷eùàþ pratipàdakàþ // 2.176 // arthàntare ca yad vçtta tat prakçtyantara viduþ / tulyaråpa na tad råóhàv anyasminn anuùajyate // 2.177 // bhinnàv ijiyajã dhàtå niyatau viùayàntare / kai÷ cit katha cid uddiùñau citra hi pratipàdanam // 2.178 // eva ca vàlavàyàdi jitvarãvad upàcaret / bhedàbhedàbhyupagame na virodho 'sti ka÷ ca na // 2.179 // aóàdãnà vyavasthàrtha pçthaktvena prakalpanam / dhàtåpasargayoþ ÷àstre dhàtur eva tu tàdç÷aþ // 2.180 // tathà hi sagràmayateþ sopasargàd vidhiþ smçtaþ / kriyàvi÷eùàþ saghàte prakramyante tathàvidhàþ // 2.181 // kàryàõàm antaraïgatvam eva dhàtåpasargayoþ /

sàdhanair yàti sabandha tathàbhåtaiva sà kriyà // 2.182 // prayogàrheùu siddhaþ san bhettavyo 'rtho vi÷iùyate / pràk ca sàdhanasabandhàt kriyà naivopajàyate // 2.183 // dhàtoþ sàdhanayogasya bhàvinaþ prakramàd yathà / dhàtutva karmabhàva÷ ca tathànyad api dç÷yatàm // 2.184 // bãjakàleùu sabandhàd yathà làkùàrasàdayaþ / varõàdipariõàmena phalànàm upakurvate // 2.185 // buddhisthàd abhisabandhàt tathà dhàtåpasargayoþ / abhyantarãkçtàd bhedaþ padakàle prakà÷ate // 2.186 // kva cit sabhavino bhedàþ kevalair anidar÷itàþ / upasargeõa sabandhe vyajyante praniràdinà // 2.187 // sa vàcako vi÷eùàõà sabhavàd dyotako 'pi và / ÷aktyàdhànàya và dhàtoþ sahakàrã prayujyate // 2.188 // sthàdibhiþ kevalair yac ca gamanàdi na gamyate / tatrànumànàd dvividhàt taddharmà pràdir ucyate // 2.189 // aprayoge 'dhiparyo÷ ca yàvad dçùña kriyàntaram / tasyàbhidhàyako dhàtuþ saha tàbhyàm anarthakaþ // 2.190 // tathaiva svàrthikàþ ke cit saghàtàntaravçttayaþ / anarthakena sasçùñàþ prakçtyarthànuvàdinaþ // 2.191 // nipàtà dyotakàþ ke cit pçthagarthaprakalpane / àgamà iva ke cit tu sabhåyàrthasya sàdhakàþ // 2.192 // upariùñàt purastàd và dyotakatva na bhidyate / teùu prayujyamàneyu bhinnàrtheùv api sarvathà // 2.193 // càdayo na prayujyante padatve sati kevalàþ / pratyayo vàcakatve 'pi kevalo na prayujyate // 2.194 // samuccitàbhidhàne tu vyatireko na vidyate / asattvabhåto bhàva÷ ca tiïpadair abhidhãyate // 2.195 // samuccitàbhidhàne 'pi vi÷iùñàrthàbhidhàyinàm / guõaiþ padànà sabandhaþ paratantràs tu càdayaþ // 2.196 // janayitvà kriyà kà cit sabandha vinivartate / ÷råyamàõe kriyà÷abde sabandho jàyate kva cit // 2.197 // tatra ùaùthã pratipada samàsasya nivçttaye / vihità dar÷anàrtha tu kàraka pratyudàhçtam // 2.198 // sa copajàtaþ sabandho vinivçtte kriyàpade / karmapravacanãyena tatra tatra niyamyate // 2.199 // yena kriyàpadàkùepaþ sa kàrakavibhaktibhiþ / yujyate vir yathà tasya likhàv anupasargatà // 2.200 // tiùñhater aprayoga÷ ca dçùño 'praty ajayann iti / sunv abhãty àbhimukhye ca kevalo 'pi prayujyate // 2.201 // karmapravacanãyatva kriyàyoge vidhãyate / ùatvàdivinivçttyartha svatyàdãnà vidharmaõàm // 2.202 // hetuhetumator yoga- paricchede 'nunà kçte / àrambhàd bàdhyate pràptà tçtãyà hetulakùaõà // 2.203 // kriyàyà dyotako nàya na sabandhasya vàcakaþ / nàpi kriyàpadàkùepã sabandhasya tu bhedakaþ // 2.204 // anarthakànà saghàtaþ sàrthako 'narthakas tathà / varõànà padam arthena yukta nàvayavàþ pade // 2.205 // padànàm arthayuktànà saghàto bhidyate punaþ / arthàntaràvabodhena sabandhavigamena ca // 2.206 // sàrthakànarthakau bhede sabandha nàdhigacchataþ / adhigacchata ity eke kuñãràdinidar÷anàt // 2.207 // arthavadbhyo vi÷iùñàrthaþ saghàta upajàyate / nopajàyata ity eke samàsasvàrthikàdiùu // 2.208 // ke cid dhi yutasiddhàrthà bhede nirj¤àta÷aktayaþ / anvayavyatirekàbhyà ke cit kalpita÷aktayaþ // 2.209 // ÷àstràrtha eva varõànàm arthavattve pradar÷itaþ / àtvàdãnà hi ÷uddhànà laukiko 'rtho na vidyate // 2.210 // kçttaddhitànàm artha÷ ca kevalànàm alaukikaþ / pràg vibhaktes tadantasya tathaivàrtho na vidyate // 2.211 // abhivyaktataro yo 'rthaþ pratyayànteùu lakùyate / arthavattàprakaraõàd à÷ritaþ sa tathàvidhaþ // 2.212 // àtmabhedo na cet ka÷ cid varõebhyaþ padavàkyayoþ /

anyonyàpekùayà ÷aktyà varõaþ syàd abhidhàyakaþ // 2.213 // varõena kena cin nyånaþ saghàto yo 'bhidhàyakaþ / na cec chabdàntaram asàv anyånas tena gamyate // 2.214 // sa tasmin vàcake ÷abde nimittàt smçtim àdadhat / sàkùàd iva vyavahita ÷abdenàrtham upohate // 2.215 // padavàcyo yathà nàrthaþ ka÷ cid gaurakharàdiùu / saty api pratyaye 'tyanta samudàye na gamyate // 2.216 // samanvita ivàrthàtmà padàrthair yaþ pratãyate / padàrthadar÷ana tatra tathaivànupakàrakam // 2.217 // samudàyàvayavayor bhinnàrthatve ca vçttiùu / yugapad bhedasasargau viruddhàv anuùaïgiõau // 2.218 // ka÷ ca sàdhanamàtràrthàn adhyàdãn parikalpayet / aprayuktapada÷ càrtho bahuvrãhau katha bhavet // 2.219 // praj¤usaj¤vàdyavayavair na càsty arthàvadhàraõam / tasmàt saghàta evaiko vi÷iùñàrthanibandhanam // 2.220 // gargà ity eka evàya bahuùv artheùu vartate / dvandvasaj¤o 'pi saghàto bahånàm abhidhàyakaþ // 2.221 // yathaika÷eùe bhujyàdiþ pratyekam avatiùñhate / kriyaiva dvandvavàcye 'rthe pratyeka pravibhajyate // 2.222 // yac ca dvandvapadàrthasya tacchabdena vyapekùaõam / sàpi vyàvçttaråpe 'rthe sarvanàmasaråpatà // 2.223 // yathà ca khadiracchede bhàgeùu kramavà÷ chidiþ / tathà dvandvapadàrthasya bhàgeùu kramadar÷anam // 2.224 // saïghaikade÷e prakràntàn yathà saïghànupàtinaþ / kriyàvi÷eùàn manyante sa dvandvàvayave kramaþ // 2.225 // pratipàdayatà vçttim abudhàn vàkyapårvikàm / vçttau padàrthabhedena pràdhànyam upadar÷itam // 2.226 // abhedàd abhidheyasya na¤samàse vikalpitam / pràdhànya bahudhà bhàùye doùàs tu prakriyàgatàþ // 2.227 // jahatsvàrthavikalpe ca sarvàrthatyàgam icchatà / bahuvrãhipadàrthasya tyàgaþ sarvasya dar÷itaþ // 2.228 // ÷àstre kva cit prakçtyarthaþ pratyayenàbhidhãyate / prakçtau vinivçttàyà pratyayàrtha÷ ca dhàtubhiþ // 2.229 // yam artham àhatur bhinnau pratyayàv eka eva ta / kva cid àha pacantãti dhàtus tàbhyà vinà kva cit // 2.230 // anvàkhyànasmçter ye ca pratyayàrthà nibandhana / nirdiùñàs te prakçtyarthàþ smçtyantara udàhçtàþ // 2.231 // prasiddher udvamikarãty eva ÷àstre 'bhidhãyate / vyavahàràya manyante ÷àstràrthaprakriyà yataþ // 2.232 // ÷àstreùu prakriyàbhedair avidyaivopavarõyate / anàgamavikalpà tu svaya vidyopavartate // 2.233 // anibaddha nimitteùu nirupàkhya phala yathà / tathà vidyàpy anàkhyeyà ÷àstropàyeva lakùyate // 2.234 // yathàbhyàsa hi vàg arthe pratipatti samãhate / svabhàva iva cànàdir mithyàbhyàso vyavasthitaþ // 2.235 // utprekùate sàvayava paramàõum apaõóitaþ / tathàvayavina yuktam anyair avayavaiþ punaþ // 2.236 // ghañàdidar÷anàllokaþ paricchinno 'vasãyate / samàrambhàc ca bhàvànàm àdimad brahma ÷à÷vatam // 2.237 // upàyàþ ÷ikùamàõànà bàlànàm upalàpanàþ / asatye vartmani sthitvà tataþ satya samãhate // 2.238 // anyathà pratipadyàrtha padagrahaõapårvakam / punar vàkye tam evàrtham anyathà pratipadyate // 2.239 // upàttà bahavo 'py arthà yeùv ante pratiùedhanam / kriyate te nivartante tasmàt tàs tatra nà÷rayet // 2.240 // vçkùo nàstãti vàkya ca vi÷iùñàbhàvalakùaõam / nàrthe na buddhau sabandho nivçtter avatiùñhate // 2.241 // vicchedapratipattau ca yady astãty avadhàryate / a÷abdavàcyà sà buddhir nivartyeta sthità katham // 2.242 // atha yaj j¤ànam utpanna tan mithyeti na¤à kçtam / na¤o vyàpàrabhede 'sminn abhàvàvagatiþ katham // 2.243 // niràdhàrapravçttau ca pràkpravçttir na¤o bhavet /

athàdhàraþ sa evàsya niyamàrthà ÷rutir bhavet // 2.244 // niyamadyotanàrthà vàpy anuvàdo yathà bhavet / ka÷ cid evàrthavàs tatra ÷abdaþ ÷eùàs tv anarthakàþ // 2.245 // viruddha càbhisabandham udàhàryàdibhiþ kçtam / vàkye samàpte vàkyàrtham anyathà pratipadyate // 2.246 // stutinindàpradhàneñu vàkyeùv artho na tàdç÷aþ / padànà pravibhàgena yàdç÷aþ parikalpyate // 2.247 // athàsasçùña evàrthaþ padeùu samavasthitaþ / vàkyàrthasyàbhyupàyo 'sàv ekasya pratipàdane // 2.248 // pårva padeùv asasçùño yaþ kramàd upacãyate / chinnagrathitakalpatvàt tad vi÷iùñatara viduþ // 2.249 // ekam àhur anekàrtha ÷abdam anye parãkùakàþ / nimittabhedàd ekasya sàrvàrthya tasya bhidyate // 2.250 // yaugapadyam atikramya paryàye vyavatiùñhate / arthaprakaraõàbhyà và yogàc chabdàntareõa và // 2.251 // yathà sàsnàdimàn piõóo go÷abdenàbhidhãyate / tathà sa eva go÷abdo vàhãke 'pi vyavasthitaþ // 2.252 // sarva÷aktes tu tasyaiva ÷abdasyànekadharmaõaþ / prasiddhibhedàd gauõatva mukhyatva copajàyate // 2.253 // eko mantras tathàdhyàtmam adhidaivam adhikratu / asakareõa sarvàrtho bhinna÷aktir avasthitaþ // 2.254 // gotvànuùaïgo vàhãke nimittàt kai÷ cid iùyate / arthamàtra viparyasta ÷abdaþ svàrthe vyavasthitaþ // 2.255 // tathà svaråpa ÷abdànà sarvàrtheùv anuùajyate / arthamàtra viparyasta svaråpe tu ÷rutiþ sthità // 2.256 // ekatva tu saråpatvàc chabdayor gauõamukhyayoþ / pràhur atyantabhede 'pi bhedamàrgànudar÷inaþ // 2.257 // sàmidhenyantara caivam àvçttàv anuùajyate / mantrà÷ ca viniyogena labhante bhedam åhavat // 2.258 // tàny àmnàyàntaràõy eva pañhyate ki cid eva tu / anarthakànà pàñho và ÷eùas tv anyaþ pratãyate // 2.259 // ÷abdasvaråpam arthas tu pàñhe 'nyair upavarõyate / atyantabhedaþ sarveùà tatsabandhàt tu tadvatàm // 2.260 // anyà saskàrasàvitrã karmaõyanyà prayujyate / anyà japaprabandheùu sà tv ekaiva pratãyate // 2.261 // arthasvaråpe ÷abdànà svaråpàd vçttim icchataþ / vàkyaråpasya vàkyàrthe vçttir anyànapekùayà // 2.262 // anekàrthatvam ekasya yaiþ ÷abdasyànugamyate / siddhyasiddhikçtà teùà gauõamukhyaprakalpanà // 2.263 // arthaprakaraõàpekùo yo và ÷abdàntaraiþ saha / yuktaþ pratyàyayaty artha ta gauõam apare viduþ // 2.264 // ÷uddhasyoccàraõe svàrthaþ prasiddho yasya gamyate / sa mukhya iti vij¤eyo råpamàtranibandhanaþ // 2.265 // yas tv anyasya prayogeõa yatnàd iva niyujyate / tam aprasiddha manyante gauõàrthàbhinive÷inam // 2.266 // svàrthe pravartamàno 'pi yasyàrtha yo 'valambate / nimitta tatra mukhya syàn nimitti gauõa iùyate // 2.267 // puràràd iti bhinne 'rthe yau vartete virodhini / arthaprakaraõàpekùa tayor apy avadhàraõam // 2.268 // vàkyasyàrthàt padàrthànàm apoddhàre prakalpite / ÷abdàntareõa sabandhaþ kasyaikasyopapadyate // 2.269 // yac càpy eka pada dçùña caritàstikriya kva cit / tad vàkyàntaram evàhur na tad anyena yujyate // 2.270 // yac ca ko 'yam iti pra÷ne gaur a÷va iti cocyate / pra÷na eva kriyà tatra prakràntà dar÷anàdikà // 2.271 // naivàdhikatva dharmàõà nyånatà và prayojikà / àdhikyam api manyante prasiddher nyånatà kva cit // 2.272 // jàti÷abdo 'ntareõàpi jàti yatra prayujyate / sabandhisadç÷àd dharmàt ta gauõam apare viduþ // 2.273 // viparyàsàd ivàrthasya yatràrthàntaratàm iva / manyante sa gavàdis tu gauõa ity ucyate kva cit // 2.274 // niyatàþ sàdhanatvena råpa÷aktisamanvitàþ /

yathà karmasu gamyante sãràsimusalàdayaþ // 2.275 // kriyàntare na caiteùà vibhavanti na ÷aktayaþ / råpàd eva tu tàdarthya niyamena pratãyate // 2.276 // tathaiva råpa÷aktibhyàm utpattyà samavasthitaþ / ÷abdo niyatatàdarthyaþ ÷aktyànyatra prayujyate // 2.277 // ÷rutimàtreõa yatràsya sàmarthyam avasãyate / ta mukhyam artha manyante gauõa yatnopapàditam // 2.278 // goyuùmanmahatà cvyarthe svàrthàd arthàntare sthitau / arthàntarasya tadbhàvas tatra mukhyo 'pi dç÷yate // 2.279 // mahattva ÷uklabhàva ca prakçtiþ pratipadyate / bhedenàpekùità sà tu gauõatvasya prasàdhikà // 2.280 // agnisomàdayaþ ÷abdà ye svaråpapadàrthakàþ / saj¤ibhiþ saprayujyante 'prasiddhes teùu gauõatà // 2.281 // agnidattas tu yo 'gniþ syàt tatra svàrthopasarjanaþ / ÷abdo dattàrthavçttitvàd gauõatva pratipadyate // 2.282 // nimittabhedàt prakrànte ÷abdavyutpattikarmaõi / hari÷candràdiùu suño bhàvàbhàvau vyavasthitau // 2.283 // çùyàdau pràptasaskàro yaþ ÷abdo 'nyena yujyate / tatràntaraïgasaskàro bàhye 'rthe na nivartate // 2.284 // atyantaviparãto 'pi yathà yo 'rtho 'vadhàryate / yathàsapratyaya ÷abdas tatra mukhyaþ prayujyate // 2.285 // yady api pratyayàdhãnam arthatattvàvadhàraõam / na sarvaþ pratyayas tasmin prasiddha iva jàyate // 2.286 // dar÷ana salile tulya mçgatçùõàdidar÷anaiþ / bhedàt tu spar÷anàdãnà na jala mçgatçùõikà // 2.287 // yad asàdhàraõa kàrya prasiddha rajjusarpayoþ / tena bhedaparicchedas tayos tulye 'pi dar÷ane // 2.288 // prasiddhàrthaviparyàsa- nimitta yac ca dç÷yate / yas tasmàl lakùyate bhedas tam asatya pracakùate // 2.289 // yac ca nimnonnata citre saråpa parvatàdibhiþ / na tatra pratighàtàdi kàrya tadvat pravartate // 2.290 // spar÷aprabandho hastena yathà cakrasya satataþ / na tathàlàtacakrasya vicchinna spç÷yate hi tat // 2.291 // vaprapràkàrakalpai÷ ca spar÷anàvaraõe yathà / nagareùu na te tadvad gandharvanagareùv api // 2.292 // mçgapa÷vàdibhir yàvàn mukhyair arthaþ prasàdhyat / tàvàn na mçnmayeùv asti tasmàt te viùayaþ kanaþ // 2.293 // mahàn àvriyate de÷aþ prasiddhaiþ parvatàdibhiþ / alpade÷àntaràvastha pratibimba tu dç÷yate // 2.294 // maraõàdinimitta ca yathà mukhyà viùàdayaþ / na te svapnàdiùu svasya tadvad arthasya sàdhakàþ // 2.295 // de÷akàlendriyagatair bhedair yad dç÷yate 'nyathà / yathà prasiddhir lokasya tathà tad avasãyate // 2.296 // yac copaghàtaja j¤àna yac ca j¤ànam alaukikam / na tàbhyà vyavahàro 'sti ÷abdà lokanibandhanàþ // 2.297 // ghañàdiùu yathà dãpo yenàrthena prayujyate / tato 'nyasyàpi sànidhyàt sa karoti prakà÷anam // 2.298 // sasargiùu tathàrtheùu ÷abdo yena prayujyate / tasmàt prayojakàd anyàn api pratyàyayaty asau // 2.299 // nirmanthana yathàraõyor agnyartham upapàditam / dhåmam apy anabhipreta janayaty ekasàdhanam // 2.300 // tathà ÷abdo 'pi kasmi÷ cit pratyàyye 'rthe vivakùite / avivakùitam apy artha prakà÷ayati sanidheþ // 2.301 // yathaivàtyantasasçùñas tyaktum artho na ÷akyate / tathà ÷abdo 'pi sabandhã pravivektu na ÷akyate // 2.302 // arthànà sanidhàne 'pi sati caiùà prakà÷ane / prayojako 'rthaþ ÷abdasya råpàbhede 'pi gamyate // 2.303 // kva cid guõapradhànatvam arthànàm avivakùitam / kva cit sànidhyam apy eùà pratipattàv akàraõam // 2.304 // yac cànupàtta ÷abdena tat kasmi÷ cit pratãyate / kva cit pradhànam evàrtho bhavaty anyasya lakùaõa // 2.305 // àkhyàta taddhitàrthasya yat ki cid upadar÷akam /

guõapradhànabhàvasya tatra dçùño viparyayaþ // 2.306 // nirde÷e liïgasakhyànà sanidhànam akàraõam / pramàõam ardhahrasvàdàv anupàtta pratãyate // 2.307 // hrasvasyàrdha ca yad dçùña tat tasyàsanidhàv api / hrasvasya lakùaõàrthatvàt tadvad evàbhidhãyate // 2.308 // dãrghaplutàbhyà tasya syàn màtrayà và vi÷eùaõam / jàter và lakùaõàya syàt sarvathà saptaparõavat // 2.309 // gantavya dç÷yatà sårya iti kàlasya lakùaõe / j¤àyatà kàla ity etat sopàyam abhidhãyate // 2.310 // vidhyaty adhanuùety atra vi÷eùeõa nidar÷yate / sàmànyam à÷rayaþ ÷akter yaþ ka÷ cit pratipàdakaþ // 2.311 // kàkebhyo rakùyatà sarpir iti bàlo 'pi coditaþ / upaghàtapare vàkye na ÷vàdibhyo na rakùati // 2.312 // prakùàlane ÷aràvàõà sthànanirmàrjana tathà / anuktam api råpeõa bhujyaïgatvàt pratãyate // 2.313 // vàkyàt prakaraõàd arthàd aucityàd de÷akàlataþ / ÷abdàrthàþ pravibhajyante na råpàd eva kevalàt // 2.314 // sasargo viprayoga÷ ca sàhacarya virodhità / arthaþ prakaraõa liïga ÷abdasyànyasya sanidhiþ // 2.315 // sàmarthyam aucitã de÷aþ kàlo vyaktiþ svaràdayaþ / ÷abdàrthasyànavacchede vi÷eùasmçtihetavaþ // 2.316 // bhedapakùe 'pi sàråpyàd bhinnàrthàþ pratipattçùu / niyatà yànty abhivyakti ÷abdàþ prakaraõàdibhiþ // 2.317 // nàmàkhyàtasaråpà ye kàryàntaranibandhanàþ / ÷abdà vàkyasya teùv artho na råpàd adhigamyate // 2.318 // yà pravçttinivçttyarthà stutinindàprakalpanà / ku÷alaþ pratipattà tàm ayathàrthà samãhate // 2.319 // vidhãyamàna yat karma dçùñàdçùñaprayojanam / ståyate sà stutis tasya kartur eva prayojikà // 2.320 // vyàghràdivyapade÷ena yathà bàlo nivartyate / asatyo 'pi tathà ka÷ cit pratyavàyo 'bhidhãyate // 2.321 // na savidhàna kçtvàpi pratyavàye tathàvidhe / ÷àstreõa pratiùiddhe 'rthe vidvàn ka÷ cit pravartate // 2.322 // sarpeùu savidhàyàpi siddhair mantrauùadhàdibhiþ / nànyathà pratipattavya na dato gamayed iti // 2.323 // kva cit tattvasamàkhyàna kriyate stutinindayoþ / tatràpi ca pravçtti÷ ca nivçtti÷ copadi÷yate // 2.324 // råpa sarvapadàrthànà vàkyàrthopanibandhanan / sàpekùà ye tu vàkyàrthàþ padàrthair eva te samàþ // 2.325 // vàkya tad api manyante yat pada caritakriyam / antareõa kriyà÷abda vàkyàder dvitvadar÷anàt // 2.326 // àkhyàta÷abde niyata sàdhana yatra gamyate / tad apy eka samàptàrtha vàkyam ity abhidhãya // 2.327 // ÷abdavyavahità buddhir aprayuktapadà÷rayà / anumàna tadarthasya pratyaye hetur ucyate // 2.328 // apare tu padasyaiva tam artha pratijànate / ÷abdàntaràbhisabandham antareõa vyavasthitam // 2.329 // yasminn uccarite ÷abde yadà yo 'rthaþ pratãyate / tam àhur artha tasyaiva nànyad arthasya lakùaõam // 2.330 // kriyàrthopapadeùv eva sthàninà gamyate kriyà / vçttau niràdibhi÷ caiva kràntàdyarthaþ pratãyate // 2.331 // tàni ÷abdàntaràõy eva paryàyà iva laukikàþ / arthaprakaraõàbhyà tu teùà svàrtho niyamyate // 2.332 // pratibodhàbhyupàyàs tu ye ta ta puruùa prati / nàva÷ya te 'bhisabaddhàþ ÷abdà j¤eyena vastunà // 2.333 // asatyà pratipattau và mithyà và pratipàdane / svair arthair nityasabandhàs te te ÷abdà vyavasthitàþ // 2.334 // yathàprakaraõa dvàram ity asyà karmaõaþ ÷rutau / badhàna dehi vety etad upàyàd avagamyate // 2.335 // tatra sàdhanavçttir yaþ ÷abdaþ sattvanibandhanaþ / na sa pradhànabhåtasya sàdhyasyàrthasya vàcakaþ // 2.336 // svàrthamàtra prakà÷yàsau sàpekùo vinivartate /

arthas tu tasya sabandhã prakalpayati sanidhim // 2.337 // pàràrthyasyàvi÷iùñatvàn na ÷abdàc chabdasanidhiþ / nàrthàc chabdasya sànidhya na ÷abdàd arthasanidhiþ // 2.338 // naùñaråpam ivàkhyàtam àkùipta karmavàcinà / yadi pràpta pradhànatva yugapad bhàvasattvayoþ // 2.339 // tais tu nàmasaråpatvam àkhyàtasyàsya varõyate / anvayavyatirekàbhyà vyavahàro vibhajyate // 2.340 // na càpi råpàt sadehe vàcakatva nivartate / ardha pa÷or iti yathà sàmarthyàt tad dhi kalpate // 2.341 // sarva sattvapada ÷uddha yadi bhàvanibandhanam / sasarge ca vibhakto 'sya tasyàrtho na pçthag yadi // 2.342 // kriyàpradhànam àkhyàta nàmnà sattvapradhànatà / catvàri padajàtàni sarvam etad virudhyate // 2.343 // vàkyasya buddhau nityatvam arthayoga ca laukikam / dçùñvà catuùñva nàstãti vadaty audumbaràyaõaþ // 2.344 // vyàptimà÷ ca laghu÷ caiva vyavahàraþ padà÷rayaþ / loke ÷àstre ca kàryàrtha vibhàgenaiva kalpitaþ // 2.345 // na loke pratipattéõàm arthayogàt prasiddhayaþ / tasmàd alaukiko vàkyàd anyaþ ka÷ cin na vidyate // 2.346 // anyatra ÷råyamàõai÷ ca liïgair vàkyai÷ ca såcitàþ / svàrthà eva pratãyante råpàbhedàd alakùitàþ // 2.347 // utsargavàkye yat tyaktam a÷abdam iva ÷abdavat / tad bàdhakeùu vàkyeùu ÷rutam anyatra gamyate // 2.348 // bràhmaõànà ÷rutir dadhni prakràntà màñharàd vinà / màñharas takrasabandhàt tatràcaùñe yathàrthatàm // 2.349 // anekàkhyàtayoge 'pi vàkya nyàyàpavàdayoþ / ekam eveùyate kai÷ cid bhinnaråpam iva sthitam // 2.350 // niyamaþ pratiùedha÷ ca vidhi÷eùas tathà sati / dvitãye yo lug àkhyàtas taccheùam aluka viduþ // 2.351 // niràkàïkùàõi nirvçttau pradhànàni parasparam / teùàm anupakàritvàt katha syàd ekavàkyatà // 2.352 // vi÷eùavidhinàrthitvàd vàkya÷eùo 'numãyate / vidheyavan nivartye 'rthe tasmàt tulya vyapekùaõam // 2.353 // saj¤à÷abdaikade÷o yas tasya lopo na vidyate / vi÷iùñaråpà sà saj¤à kçtà ca na nivartate // 2.354 // saj¤àntaràc ca dattàder nànyà saj¤à pratãyate / saj¤ina devadattàkhya datta÷abdaþ katha vadet // 2.355 // sarvair avayavais tulya sabandha samudàyavat / ke cic chabdasvaråpàõà manyante sarvasaj¤ibhiþ // 2.356 // varõànàm arthavattva tu saj¤ànà saj¤ibhir bhavet / sabaddho 'vayavaþ saj¤à- praviveke na kalpate // 2.357 // sarvasvaråpair yugapat sabandhe sati saj¤inaþ / naikade÷asaråpebhyas tatpratyàyanasabhavaþ // 2.358 // ekade÷àt tu saghàte keùà cij jàyate smçtiþ / smçtes tu viùayàc chabdàt saghàtàrthaþ pratãyate // 2.359 // ekade÷àt smçtir bhinne saghàte niyatà katham / katha pratãyamànaþ syàc chabdo 'rthasyàbhidhàyakaþ // 2.360 // ekade÷asaråpàs tu tais tair bhedaiþ samanvitàþ / anuniùpàdinaþ ÷abdàþ saj¤àsu samavasthitàþ // 2.361 // sàdhàraõatvàt sadigdhàþ sàmarthyàn niyatà÷rayàþ / teùà ye sàdhavas teùu ÷àstre lopàdi ÷iùyate // 2.362 // tulyàyàm anuniùpattau jyedràghà ity asàdhavaþ / na hy anvàkhyàyake ÷àstre teùu dattàdivat smçtiþ // 2.363 // kçtaõatvà÷ ca ye ÷abdà nityàþ kharaõasàdayaþ / ekadravyopade÷itvàt tàn sàdhån sapracakùate // 2.364 // gotràõy eva tu tàny àhuþ saj¤à÷aktisamanvayàt / nimittàpekùaõa teùu svàrthe nàva÷yam iùyate // 2.365 // vyavahàràya niyamaþ saj¤ànà saj¤ini kva cit / nitya eva tu sabandho óitthàdiùu gavàdivat // 2.366 // kçtakatvàd anityatva sabandhasyopapadyate / saj¤àyà sà hi puruùair yathàkàma niyujyate // 2.367 // yathà hi pàsulekhànà bàlakair madhuràdayaþ /

saj¤àþ kriyante sarvàsu saj¤àsv eùaiva kalpanà // 2.368 // vçddhyàdãnà ca ÷àstre 'smi¤ ÷aktyavacchedalakùaõaþ / akçtrimo hi sabandho vi÷eùaõavi÷eùyavat // 2.369 // saj¤à svaråpam à÷ritya nimitte sati laukikã / kà cit pravartate kà cin nimittàsanidhàv api // 2.370 // ÷àstre 'pi mahatã saj¤à svaråpopanibandhanà / anumàna nimittasya sanidhàne pratãyate // 2.371 // àvçtter anumàna và sàråpyàt tatra gamyate / ÷abdabhedànumàna và ÷aktibhedasya và gatiþ // 2.372 // kva cid viùayabhedena kçtrimà vyavatiùñhate / sakhyàyàm ekaviùaya vyavasthàna dvayor api // 2.373 // viùaya kçtrimasyàpi laukikaþ kva cid uccaran / vyàpnoti dåràt sabuddhau tathà hi grahaõa dvayoþ // 2.374 // saïghaika÷eùadvandveùu ke cit sàmarthyalakùaõam / pratyà÷rayam avasthàna kriyàõà pratijànate // 2.375 // bhojana phalaråpàbhyàm ekaikasmin samàpyate / anyathà hi vyavasthàne na tadarthaþ prakalpate // 2.376 // annàdànàdiråpà ca sarve tçptiphalà bhujim / pratyeka pratipadyante na tu nàñyakriyàm iva // 2.377 // pàdyavat sà vibhàgena sàmarthyàd avatiùñhate / bhujiþ karoti bhujyartha na tantreõa pradãpavat // 2.378 // dç÷yàdis tu kriyaikàpi tathàbhåteùu karmasu / àvçttim antareõàpi samudàyà÷rayà bhavet // 2.379 // bhinnavyàpàraråpàõà vyavahàràdidar÷ane / kartéõà dar÷ana bhinna sabhåyàrthasya sàdhakam // 2.380 // lakùyasya lokasiddhatvàc chàstre liïgasya dar÷anàt / arthiùv àdaikùu bhedena vçddhisaj¤à samàpyate // 2.381 // ÷atàdànapradhànatvàd daõóane ÷atakarmake / arthinà guõabhede 'pi sakhyeyo 'rtho na bhidyate // 2.382 // saïghasyaiva vidheyatvàt kàryavat pratipàdane / tatra tantreõa sabandhaþ samàsàbhyastasaj¤ayoþ // 2.383 // lakùaõàrthà ÷rutir yeùà kà cid eva kriyà prati / tair vyastai÷ ca samastai÷ ca sa dharma upalakùyate // 2.384 // vçùalair na praveùñavyam ity etasmin gçhe yathà / pratyeka sahatànà ca prave÷aþ pratiùidhyate // 2.385 // sabhåya tv arthalipsàdi- pratiùedhopade÷ane / pçthag apratiùiddhatvàt pravçttir na virudhyate // 2.386 // vyavàyalakùaõàrthatvàd añkupvàïàdibhis tathà / pratyeka và samastair và õatva na pratiùidhyate // 2.387 // anugrahàrthà bhoktéõà bhujir àrabhyate yadà / de÷akàlàdyabhedena nànugçhõàti tàn asau // 2.388 // pàtràdibhedàn nànàtva yasyaikasyopadi÷yate / viparyaye và bhinnasya tasyaikatva prakalpyate // 2.389 // sahatyàpi ca kurvàõà bhedena pratipàditàþ / sva sva bhojya vibhàgena pràpta sabhåya bhu¤jate // 2.390 // vãpsàyà viùayàbhàvàd virodhàd anyasakhyayà / dvidhà samàptyayogàc ca ÷ata saïghe 'vatiùñhate // 2.391 // bhujir dvandvaika÷eùàbhyà yatrànyaiþ saha ÷iùyate / tatràpi lakùaõàrthatvàd dvidhà vàkya samàpyate // 2.392 // vàkyàntaràõà pratyeka samàptiþ kai÷ cid iùyate / råpàntareõa yuktànà vàkyànà tena sagrahaþ // 2.393 // na vàkyasyàbhidheyàni bhedavàkyàni kàni cit / tasmis tåccarite bhedàs tathànyàn pratipadyate // 2.394 // yeùà samasto vàkyàrthaþ pratibheda samàpyate / teùà tadànã bhinnasya ki padàrthasya sattayà // 2.395 // atha tair eva janitaþ so 'rtho bhinneùu vartate / pårvasyàrthasya tena syàd virodhaþ saha và sthitiþ // 2.396 // sahasthitau virodhitva syàd vi÷iùñàvi÷iùñayoþ / vyabhicàrã tu sabandhas tyàge 'rthasya prasajyate // 2.397 // ekaþ sàdhàraõo vàcyaþ prati÷abdam avasthitaþ / saïghe saïghiùu càrthàtmà sanidhànanide÷akaþ // 2.398 // yathà sàdhàraõe svatva tyàgasya ca phala dhane /

prãti÷ càvikalà tadvat sabandho 'rthena tadvatàm // 2.399 // varõànàm arthavattàyà tenaivàrthena tadvati / samudàye na caikatva bhedena vyavatiùñhate // 2.400 // ekenaiva pradãpena sarve sàdhàraõa dhanam / pa÷yanti tadvad ekena supà sakhyàbhidhãyate // 2.401 // nàrthavattà pade varõe vàkye caiva vi÷iùyate / abhyàsàt prakramo 'nyas tu viruddha iva dç÷yate // 2.402 // viniyogàd çte ÷abdo na svàrthasya prakà÷akaþ / arthàbhidhànasabandham uktidvàra pracakùate // 2.403 // yathà praõihita cakùur dar÷anàyopakalpate / tathàbhisahitaþ ÷abdo bhavaty arthasya vàcakaþ // 2.404 // kriyàvyavetaþ sabandho dçùñaþ karaõakarmaõoþ / abhidhàniyamas tasmàd abhidhànàbhidheyayoþ // 2.405 // bahuùv ekàbhidhàneùu sarveùv ekàrthakàriñu / yat prayoktàbhisadhatte ÷abdas tatràvatiùñhate // 2.406 // àmnàya÷abdàn abhyàse ke cid àhur anarthakàn / svaråpamàtravçtti÷ ca pareùà pratipàdane // 2.407 // abhidhànakriyàyogàd arthasya pratipàdakàn / niyogabhedàn manyante tàn evaikatvadar÷inaþ // 2.408 // teùàm atyantanànàtva nànàtvavyavahàriõaþ / akùàdãnàm iva pràhur ekajàtisamanvayàt // 2.409 // prayogàd abhisadhànam anyad eùu na vidyate / viùaye yata÷aktitvàt sa tu tatra vyavasthitaþ // 2.410 // nànàtvasyaiva saj¤ànam arthaprakaraõàdibhiþ / na jàtv arthàntare vçttir anyàrthànà katha ca na // 2.411 // padaråpa ca yad vàkyam astitvopanibandhanam / kàma vimar÷as tatràya na vàkyàvayave pade // 2.412 // yathaivànarthakair varõair vi÷iùño 'rtho 'bhidhãyate / padair anarthakair eva vi÷iñño 'rtho 'bhidhãyate // 2.413 // yad antaràle j¤àna tu padàrtheùåpajàyate / pratipatter upàyo 'sau prakramànavadhàraõàt // 2.414 // pårvair arthair anugato yathàrthàtmà paraþ paraþ / sasarga eva prakràntas tathànyeùv arthavastuùu // 2.415 // aïgãkçte tu keùà cit sàdhyenàrthena sàdhane / àdhàraniyamàrthaiva sàdhanànà punaþ ÷rutiþ // 2.416 // àdhàre niyamàbhàvàt tadàkùepo na vidyate / sàmarthyàt sabhavas tasya ÷rutis tv anyanivçttaye // 2.417 // kriyà kriyàntaràd bhinnà niyatàdhàrasàdhanà / prakràntà pratipattéõà bhedàþ sabodhahetavaþ // 2.418 // avibhàga tu ÷abdebhyaþ kramavadbhyo 'padakramam / prakà÷ate tadanyeùà vàkya vàkyàrtha eva ca // 2.419 // svaråpa vidyate yasya tasyàtmà na niråpyate / nàsti yasya svaråpa tu tasyaivàtmà niråpyate // 2.420 // a÷abdam apare 'rthasya råpanirdhàraõa viduþ / arthàvabhàsaråpà ca ÷abdebhyo jàyate smçtiþ // 2.421 // anyathaivàgnisabandhàd dàha dagdho 'bhimanyate / anyathà dàha÷abdena dàhàrthaþ sapratãyate // 2.422 // pçthaïniviùñatattvànà pçthagarthànupàtinàm / indriyàõà yathà kàryam çte dehàn na kalpate // 2.423 // tathà padànà sarveùà pçthagarthanive÷inàm / vàkyebhyaþ pravibhaktànàm arthavattà na vidyate // 2.424 // sasargaråpa sasçùñeùv arthavastuùu gçhyate / nàtropàkhyàyate tattvam apadàrthasya dar÷anàt // 2.425 // dar÷anasyàpi yat satya na tathà dar÷ana sthitam / vastu sasargaråpeõa tad aråpa niråpyate // 2.426 // astitvenànuùakto và nivçttyàtmani và sthitaþ / artho 'bhidhãyate yasmàd ato vàkya prayujyate // 2.427 // kriyànuùaïgeõa vinà na padàrthaþ pratãyate / satyo và viparãto và vyavahàre na so 'sty ataþ // 2.428 // sad ity etat tu yad vàkya tad abhåd asti neti và / kriyàbhidhànasabandham antareõa na gamyate // 2.429 // àkhyàtapadavàcye 'rthe sàdhanopanibandhane /

vinà sattvàbhidhànena nàkàïkùà vinivartate // 2.430 // pràdhànyàt tu kriyà pårvam arthasya pravibhajyate / sàdhyaprayuktàny aïgàni phala tasya prayojakam // 2.431 // prayoktaivàbhisadhatte sàdhyasàdhanaråpatàm / arthasya càbhisabandha- kalpanà prasamãhate // 2.432 // pacikriyà karotãti karmatvenàbhidhãyate / paktiþ karaõaråpa tu sàdhyatvena pratãyate // 2.433 // yo '÷o yenopakàreõa prayoktéõà vivakùitaþ / arthasya sarva÷aktitvàt sa tathaiva vyavasthitaþ // 2.434 // àràdvçttiùu sabandhaþ kadà cid abhidhãyate / à÷liùño yo 'nupa÷liùñaþ sa kadà cit pratãyate // 2.435 // sasçùñànà vibhaktatva sasarga÷ ca vivekinàm / nànàtmakànàm ekatva nànàtva ca viparyaye // 2.436 // sarvàtmakatvàd arthasya nairàtmyàd và vyavasthitam / atyantayata÷aktitvàc chabda eva nibandhanam // 2.437 // vaståpalakùaõaþ ÷abdo nopakàrasya vàcakaþ / na sva÷aktiþ padàrthànà saspraùñu tena ÷akyate // 2.438 // sabandhidharmà sayogaþ sva÷abdenàbhidhãyate / sabandhaþ samavàyas tu sabandhitvena gamyate // 2.439 // lakùaõàd vyavatiùñhante padàrthà na tu vastutaþ / upakàràt sa evàrthaþ katha cid anugamyate // 2.440 // vàkyàrtho yo 'bhisabandho na tasyàtmà kva cit sthitaþ / vyavahàre padàrthànà tam àtmàna pracakùate // 2.441 // padàrthe samudàye và samàpto naiva và kva cit / padàrtharåpabhedena tasyàtmà pravibhajyate // 2.442 // anvàkhyànàya yo bhedaþ pratipattinibandhanam / sàkàïkùàvayava bhede tenànyad upavarõyate // 2.443 // aneka÷akter ekasya pravibhàgo 'nugamyate / ekàrthatva hi vàkyasya màtrayàpi pratãyate // 2.444 // sapratyayàrthàd bàhyo 'rthaþ sann asan và vibhajyate / bàhyãkçtya vibhàgas tu ÷aktyapoddhàralakùaõaþ // 2.445 // pratyayàrthàtmaniyatàþ ÷aktayo na vyavasthitàþ / anyatra ca tato råpa na tàsàm upalabhyate // 2.446 // bahuùv api tiïanteùu sàkàïkùeùv ekavàkyatà / tiïà tiïbhyo nighàtasya paryudàsas tathàrthavàn // 2.447 // ekatiï yasya vàkya tu ÷àstre niyatalakùaõam / tasyàtiïgrahaõenàrtho vàkyabhedàn na vidyate // 2.448 // tiïantàntarayukteùu yuktayukteùu và punaþ / mçgaþ pa÷yata yàtãti bhedàbhedau na tiùñhataþ // 2.449 // itikartavyatàrthasya sàmarthyàd yatra kàïkùyate / a÷abdalakùaõàkàïkùa samàptàrtha tad ucyate // 2.450 // tattvànvàkhyànamàtre tu yàvàn artho 'nuùajyate / vinàpi tatprayogeõa ÷ruter vàkya samàpyate // 2.451 // caïkramyamàõo 'dhãùvàtra japa÷ caïkramaõa kuru / tàdarthyasyàvi÷eùe 'pi ÷abdàdbhedaþ pratãyate // 2.452 // phalavantaþ kriyàbhedàþ kriyàntaranibandhanàþ / asakhyàtàþ kramodde÷air ekàkhyàtanidar÷itàþ // 2.453 // nivçttabhedà sarvaiva kriyàkhyàte 'bhidhãyate / ÷ruter a÷akyà bhedànà pravibhàgaprakalpanà // 2.454 // a÷vamedhena yakùyante ràjànaþ sattram àsate / bràhmaõà iti nàkhyàta- råpàd bhedaþ pratãyate // 2.455 // sakçc chrutà saptada÷asv anàvçttàpi yà kriyà / pràjàpatyeùu sàmarthyàt sà bheda pratipadyate // 2.456 // devadattàdiùu bhujiþ pratyekam avatiùñhate / pratisvatantra vàkya và bhedena pratipadyate // 2.457 // uccàraõe tu vàkyànàm anyad råpa na gçhyate / pratipattau tu bhinnànàm anyad råpa pratãyate // 2.458 // eka grahaõavàkya ca sàmànyenàbhidhãyate / kartarãti yathà tac ca pa÷vàdiùu vibhajyate // 2.459 // yady àkàïkùà nivarteta tadbhåtasya sakçc chrutau / naivànyenàbhisabandha tad upeyàt katha ca na // 2.460 // ekaråpam anekàrtha tasmàd upanibandhanam /

yonir vibhàgavàkyànà tebhyo 'nanyad iva sthitam // 2.461 // kva cit kriyà vyaktibhàgair upakàre pravartate / sàmànyabhàga evàsyàþ kva cid arthasya sàdhakaþ // 2.462 // kàlabhinnà÷ ca ye bhedà ye càpy uùñràsikàdiùu / prakrame jàtibhàgasya ÷abdàtmà tair na bhidyate // 2.463 // ekasakhyeùu bhedeùu bhinnà jàtyàdibhiþ kriyàþ / bhedena viniyujyante tacchabdasya sakçc chrutau // 2.464 // akùàdiùu yathà bhinnà bhakùibha¤jidivikriyàþ / prayogakàlàbhede 'pi pratibheda pçthak sthitàþ // 2.465 // akùàõà tantriõà tantram upàyas tulyaråpatà / eùà kramo vibhaktànà tannibaddhà sakçc chrutiþ // 2.466 // dvàv apy upàyau ÷abdànà prayoge samavasthitau / kramo và yaugapadya và yau loko nàtivartate // 2.467 // krame vibhajyate råpa yaugapadye na bhidyate / kriyà tu yaugapadye 'pi kramaråpànupàtinã // 2.468 // bhedasasarga÷aktã dve ÷abdàd bhinne iva sthite / yaugapadye 'py anekena prayoge bhidyate ÷rutiþ // 2.469 // abhinno råpabhedena ya eko 'rtho vivakùitaþ / tasyàvayavadharmeõa samudàyo 'nugçhyate // 2.470 // bhedanirvacane tv asya pratyeka và samàpyate / ÷rutir vacanabhinnà và vàkyabhede 'vatiùñhate // 2.471 // tatraikavacanànto và so 'kùa÷abdaþ prayujyate / pratyeka và bahutvena pravibhàgo yathà÷ruti // 2.472 // dviùñhàni yàni vàkyàni teùv apy ekatvadar÷inàm / aneka÷akter ekasya sva÷aktiþ pravibhajyate // 2.473 // atyantabhinnayor và syàt prayoge tantralakùaõaþ / upàyas tatra sasargaþ pratipattçùu bhidyate // 2.474 // bhedenàdhigatau pårva ÷abdau tulya÷rutã punaþ / tantreõa pratipattàraþ prayoktrà pratipàditàþ // 2.475 // ekasyàpi vivakùàyàm anuniùpadyate paraþ / vinàbhisadhinà ÷abdaþ ÷aktiråpaþ prakà÷ate // 2.476 // anekà ÷aktir ekasya yugapac chråyate kva cit / agniþ prakà÷adàhàbhyàm ekatràpi niyujyate // 2.477 // àvçtti÷aktibhinnàrthe vàkye sakçd api ÷rute / liïgàd và tantradharmàd và vibhàgo vyavatiùñhate // 2.478 // saprasàraõasaj¤àyà liïgàbhyà varõavàkyayoþ / pravibhàgas tathà såtra ekasminn eva jàyate // 2.479 // tathà dvirvacane 'cãti tantropàyàd alakùaõaþ / eka÷eùeõa nirde÷o bhàùya eva pradar÷itaþ // 2.480 // pràyeõa sakùeparucãn alpavidyàparigrahàn / sapràpya vaiyàkaraõàn sagrahe 'stam upàgate // 2.481 // kçte 'tha pàta¤jalinà guruõà tãrthadar÷inà / sarveùà nyàyabãjànà mahàbhàùye nibandhane // 2.482 // alabdhagàdhe gàmbhãryàd uttàna iva sauùñhavàt / tasminn akçtabuddhãnà naivàvàsthita ni÷cayaþ // 2.483 // vaijisaubhavaharyakùaiþ ÷uùkatarkànusàribhiþ / àrùe viplàvite granthe sagrahapratika¤cuke // 2.484 // yaþ pàta¤jali÷iùyebhyo bhraùño vyàkaraõàgamaþ / kàlena dàkùiõàtyeùu granthamàtro vyavasthitaþ // 2.485 // parvatàd àgama labdhvà bhàùyabãjànusàribhiþ / sa nãto bahu÷àkhatva càndràcàryàdibhiþ punaþ // 2.486 // nyàyaprasthànamàrgàs tàn abhyasya sva ca dar÷anam / praõãto guruõàsmàkam ayam àgamasagrahaþ // 2.487 // vartmanàm atra keùà cid vastumàtram udàhçtam / kàõóe tçtãye nyakùeõa bhaviùyati vicàraõà // 2.488 // praj¤à viveka labhate bhinnair àgamadar÷anaiþ / kiyad và ÷akyam unnetu svatarkam anudhàvatà // 2.489 // tat tad utprekùamàõànà puràõair àgamair vinà / anupàsitavçddhànà vidyà nàtiprasãdati // 2.490 // // iti bhartçharikçte vàkyapadãye vàkyakàõóa samàptam //

3. padakàõóam 3.1. jàtisamudde÷aþ dvidhà kai÷ cit pada bhinna caturdhà pa¤cadhàpi và / apoddhçtyaiva vàkyebhyaþ prakçtipratyayàdivat // 3.1.1 // padàrthànàm apoddhàre jàtir và dravyam eva và / padàrthau sarva÷abdànà nityàv evopavarõitau // 3.1.2 // keùà cit sàhacaryeõa jàtiþ ÷aktyupalakùaõam / khadiràdiùv a÷akteùu ÷aktaþ pratinidhãyate // 3.1.3 // asvàtantryaphalo bandhiþ pramàõàdãva ÷iùyate / ato jàtyabhidhàne 'pi ÷aktihãna na gçhyate // 3.1.4 // sa÷leùamàtra badhnàtir yadi syàt tu vivakùitaþ / ÷aktyà÷raye tato liïga pramàõàdyanu÷àsanam // 3.1.5 // svajàtiþ prathama ÷abdaiþ sarvair evàbhidhãyate / tato 'rthajàtiråpeùu tadadhyàropakalpanà // 3.1.6 // yathà rakte guõe tattva kaùàye vyapadi÷yate / sayogisanikarùàc ca vastràdiùv api gçhyate // 3.1.7 // tathà ÷abdàrthasabandhàc chabde jàtir avasthità / vyapade÷e 'rthajàtãnà jàtikàryàya kalpate // 3.1.8 // jàtj÷abdaika÷eùe sà jàtãnà jàtir iùyate / ÷abdajàtaya ity atra tajjàtiþ ÷abdajàtiùu // 3.1.9 // yà ÷abdajàti÷abdeùu ÷abdebhyo bhinnalakùaõà / jàtiþ sà ÷abdajàtitvam avyatikramya vartate // 3.1.10 // arthajàtyabhidhàne 'pi sarve jàtyabhidhàyinaþ / vyàpàralakùaõà yasmàt padàrthàþ samavasthitàþ // 3.1.11 // jàtau padàrthe jàtir và viseùo vàpi jàtivat / ÷abdair apekùyate yasmàd atas te jàtivàcinaþ // 3.1.12 // dravyadharmà padàrthe tu dravye sarvo 'rtha ucyate / dravyadharmà÷rayàd dravyam ataþ sarvo 'rtha iùyate // 3.1.13 // anupravçttidharmo và jàtiþ syàt sarvajàtiùu / vyàvçttidharmasàmànya vi÷eùe jàtir iùyate // 3.1.14 // sayogidharmabhedena de÷e ca parikalpite / teùu de÷eùu sàmànyam àkà÷asyàpi vidyate // 3.1.15 // ade÷ànà ghañàdãnà de÷àþ sabandhino yathà / àkà÷asyàpy ade÷asya de÷àþ sayoginas tathà // 3.1.16 // bhinnavastvà÷rayà buddhiþ sayogiùv anuvartate / samavàyiùu bhedasya grahaõa vinivartate // 3.1.17 // ataþ sayogide÷ànà gauõatva parikalpyate / avivekàt prade÷ebhyo mukhyatva samavàyinàm // 3.1.18 // anupravçttiråpà yà prakhyà tàm àkçti viduþ / ke cid vyàvçttiråpà tu dravyatvena pracakùate // 3.1.19 // bhinnà iti paropàdhir abhinnà iti và punaþ / bhàvàtmasu prapa¤co 'ya sasçùñeùv eva jàyate // 3.1.20 // naikatva nàpi nànàtva na sattva na ca nàstità / àtmatattveùu bhàvànàm asasçùñeùu vidyate // 3.1.21 // sarva÷aktyàtmabhåtatvam ekasyaiveti nirõaye / bhàvànàm àtmabhedasya kalpanà syàd anarthikà // 3.1.22 // tasmàd dravyàdayaþ sarvàþ ÷aktayo bhinnalakùaõàþ / sasçùñàþ puruùàrthasya sàdhikà na tu kevalàþ // 3.1.23 // yathaiva cendriyàdãnàm àtmabhåtà samagratà / tathà sabandhisabandha- sasarge 'pi pratãyate // 3.1.24 // na tad utpadyate ki cid yasya jàtir na vidyate / àtmàbhivyaktaye jàtiþ kàraõànà prayojikà // 3.1.25 // kàraõeùu pada kçtvà nityànityeùu jàtayaþ / kva cit kàryeùv abhivyaktim upayànti punaþ punaþ // 3.1.26 // nirvartyamàna yat karma jàtis tatràpi sàdhanam / svà÷rayasyàbhinicpattyai sà kriyàyàþ prayojikà // 3.1.27 // vidhau và pratiùedhe và bràhmaõatvàdi sàdhanam / vyaktyà÷rità÷rità jàteþ sakhyàjàtir vi÷eùikà // 3.1.28 // yathà jalàdibhir vyakta mukham evàbhidhãyate / tathà dravyair abhivyaktà jàtir evàbhidhãyate // 3.1.29 //

yathendriyagato bheda indriyagrahaõàd çte / indriyàrtheùvadç÷yo 'pi j¤ànabhedàya kalpate // 3.1.30 // tathàtmaråpagrahaõàt keùà cid vyaktayo vinà / sàmànyaj¤ànabhedànàm upayànti nimittatàm // 3.1.31 // satyàsatyau tu yau bhàgau pratibhàva vyavasthitau / satya yat tatra sà jàtir asatyà vyaktayaþ smçtàþ // 3.1.32 // sabandhibhedàt sattaiva bhidyamànà gavàdiùu / jàtir ity ucyate tasyà sarve ÷abdà vyavasthitàþ // 3.1.33 // tà pràtipadikàrtha ca dhàtvartha ca pracakùate / sà nityà sà mahàn àtmà tàm àhus tvatalàdayaþ // 3.1.34 // pràptakramà vi÷eùeùu kriyà saivàbhidhãyate / kramaråpasya sahàre tat sattvam iti kathyate // 3.1.35 // saiva bhàvavikàreu ùaó avasthàþ prapadyate / krameõa ÷aktibhiþ svàbhir eva pratyavabhàsate // 3.1.36 // àtmabhåtaþ kramo 'py asyà yatreda kàladar÷anam / paurvàparyàdiråpeõa pravibhaktam iva sthitam // 3.1.37 // tirobhàvàbhyupagame bhàvànà saiva nàstità / labdhakrame tirobhàve na÷yatãti pratãyate // 3.1.38 // pårvasmàt pracyutà dharmàd apràptà cottara padam / tadantaràle bhedànàm à÷rayàj janma kathyate // 3.1.39 // à÷rayaþ svàtmamàtrà và bhàvà và vyatirekiõaþ / sva÷aktayo và sattàyà bhedadar÷anahetavaþ // 3.1.40 // pçthivyàdiùv abhivyaktau na sasthànam apekùate / anucchinnà÷rayàj jàtir anitye 'py à÷raye sthità // 3.1.41 // anucchedyà÷rayàm eke sarvà jàti pracakùate / na yaugapadya pralaye sarvasyeti vyavasthitàþ // 3.1.42 // prakçtau pravilãneùu bhedeùv ekatvadar÷inàm / dravyasattva prapadyante svà÷rayà eva jàtayaþ // 3.1.43 // bràhmaõatvàdayo bhàvàþ sarvapràõiùv avasthitàþ / abhivyaktàþ svakàryàõà sàdhakà ity api smçtiþ // 3.1.44 // citràdiùv apy abhivyaktir jàtãnà kai÷ cid iùyate / pràõyà÷ritàs tu tàþ pràptau nimitta puõyapàpayoþ // 3.1.45 // j¤àna tv asmadvi÷iùñànà tàsu sarvendriya viduþ / abhyàsàn maõiråpyàdi- vi÷eùeùv iva tadvidàm // 3.1.46 // jàtyutpalàdigandhàdau bhedatattva yad à÷ritam / tad bhàvapratyayair loke 'nityatvàn nàbhidhãyate // 3.1.47 // asva÷abdàbhidhànàs tu narasihàdijàtayaþ / saråpàvayavevànyà tàsu ÷rutir avasthità // 3.1.48 // jàtyavasthàparicchede sakhyà sakhyàtvam eva và / viprakarùe 'pi sasargàd upakàràya kalpate // 3.1.49 // lakùaõà ÷abdasaskàre vyàpàraþ kàryasiddhaye / sakhyàkarmàdi÷aktãnà ÷rutisàmye 'pi dç÷yate // 3.1.50 // na vinà sakhyayà ka÷ cit sattvabhåto 'rtha ucyate / ataþ sarvasya nirde÷e sakhyà syàd avivakùità // 3.1.51 // ekatva và bahutva và keùà cid avivakùitam / tad dhi jàtyabhidhànàya dvitva tu syàd vivakùitam // 3.1.52 // yady etau vyàdhitau syàtà deya syàd idam auùadham / ity eva lakùaõe 'rthasya dvitva syàd avivakùitam // 3.1.53 // ekàdi÷abdavàcyàyàþ karmasv aïgatvam iùyate / sakhyàyàþ khanati dvàbhyàm iti råpàd dhi sà÷rità // 3.1.54 // yajeta pa÷unety atra saskàrasyàpi sabhave / yathà jàtis tathaikatva sàdhanatvena gamyate // 3.1.55 // liïgàt tu syàd dvitãyàdes tad ekatva vivakùitam / ekàrthaviùayatve ca talliïga jàtisakhyayoþ // 3.1.56 // anyatràvihitasyaiva sa vidhiþ prathama pa÷oþ / kriyàyàm aïgabhàva÷ ca tat tv etasmàd vivakùitam // 3.1.57 // grahàs tv anyatra vihità bhinnasakhyàþ pçthak pçthak / pràjàpatyà navety evam- àdibhedasamanvitàþ // 3.1.58 // aïgatvena pratãtànà samàrge tv aïginà punaþ / nirde÷a prati yà sakhyà sà katha syàd vivakùità // 3.1.59 // nànyatra vidhir astãti saskàro nàpi càïgità / hetuþ sakhyàvivakùàyà yatnàt sà hi vivakùità // 3.1.60 //

samàrjane vi÷eùa÷ ca na grahe kva cid à÷ritaþ / vihãtàs te ca saskàryàþ sarveùàm à÷rayas tataþ // 3.1.61 // pratyà÷raya samàptàyà jàtàv ekena cet kriyà / pa÷unà na prakalpeta tat syàd eva prakalpanam // 3.1.62 // ekena ca prasiddhàyà kriyàyà yadi sabhavàt / pa÷vantaram upàdeyam upàdànam anarthakam // 3.1.63 // yathaivàhitagarbhàyà garbhàdhànam anarthakam / tathaikena prasiddhàyà pa÷vantaram anarthakam // 3.1.64 // tàvatàrthasya siddhatvàd ekatvasyàvyatikramam / ke cid icchanti na tv atra sakhyàïgatvena gçhyate // 3.1.65 // dvitãyàdi tu yal liïgam uktanyàyànuvàdi tat / nasakhyà sàdhanatvena jàtivat tena gamyate // 3.1.66 // anvayavyatirekàbhyà sakhyàbhyupagame sati / yukta yat sàdhanatva syàn na tv anyàrthopalakùaõam // 3.1.67 // sàdhanatve padàrthasya sàmarthya na prahãyate / sakhyàvyàpàradharmo 'tas tena liïgena gamyate // 3.1.68 // apårvasya vidheyatvàt pràdhànyam avasãyate / vihitasya paràrthatvàc cheùabhàvaþ pratãyate // 3.1.69 // samàrgasya vidheyatvàd anyatra vihite grahe / vidhivàkye ÷rutà sakhyà lakùaõàyà na bàdhyate // 3.1.70 // vidhivàkyàntare sakhyà pa÷or nàsti virodhinã / tasmàt saguõa evàsau sahaikatvena gamyate // 3.1.71 // nirj¤àtadravyasabandhe yaþ karmaõy upadi÷yate / guõas tenàrthità tasya dravyeõeva pratãyate // 3.1.72 // ka÷ cid eva guõo dravye yathà sàmarthyalakùaõaþ / àdhàro 'pi guõasyaiva pràptaþ sàmarthyalakùaõaþ // 3.1.73 // tayos tu pçthagarthitve sabandho yaþ pratãyate / na tasminn upaghàto 'sti kalpyam anyan na cà÷rutam // 3.1.74 // kriyayà yo 'bhisabandhaþ sa ÷rutipràpitas tayoþ / à÷rayà÷rayiõor vàkyàn niyamas tv avatiùñhate // 3.1.75 // tatra dravyaguõàbhàve pratyeka syàd vikalpanam / ÷rutipràpto hi sabandho balavàn vàkyalakùaõàt // 3.1.76 // yadà tu jàtiþ ÷aktir và kriyà praty upadi÷yate / sàmarthyàt sanidhãyete tatra dravyaguõau tadà // 3.1.77 // jàtãnà ca guõànà ca tulye 'ïgatve kriyà prati / guõàþ pratinidhãyante chàgàdãnà na jàtayaþ // 3.1.78 // vyakti÷akteþ samàsannà jàtayo na tathà guõàþ / sàkùàd dravya kriyàyogi guõas tasmàd vikalpate // 3.1.79 // sàmyenànyataràbhàve vikalpaþ kai÷ cid iùyate / atadguõo 'ta÷ chàgaþ syàn meùo và tadguõo bhavet // 3.1.80 // jàter à÷ritasakhyàyàþ pravçttir upalabhyate / sakhyàvi÷eùam utsçjya kva cit saiva pravartate // 3.1.81 // paràïgabhåta sàmànya yujyate dravyasakhyayà / svàrtha pravartamàna tu na sakhyàm avalambate // 3.1.82 // yajeta pa÷unety atra yajyarthàyà pa÷u÷rutau / kçtàrthaikena pa÷unà pradhàna bhavati kriyà // 3.1.83 // yàvatà sabhavo yasya sa kuryàt tàvatà yadi / àlambhana guõais tena pradhàna syàt prayojitam // 3.1.84 // samçjyamànatantre tu grahe yatra kriyà÷rutiþ / sakhyàvi÷eùagrahaõa naiva tatràdriyàmahe // 3.1.85 // ÷iùyamàõapare vàkye yad ekagrahaõa kçtam / ÷eùe vi÷iùñasakhye 'pi vyakta talliïgadar÷anam // 3.1.86 // samàsapratyayavidhau yathà nipatità ÷rutiþ / guõànà paratantràõà nyàyenaivopapadyate // 3.1.87 // guõe 'pi nàïgãkriyate pradhànàntarasiddhaye / sakhyà kartà tathà karmaõy avi÷iùñaþ pratãyate // 3.1.88 // yasyànyasya prasaktasya niyamàrthà punaþ ÷rutiþ / saråpasamudàyàt tu vibhaktir yà vidhãyate // 3.1.89 // nivçttau caritàrthatvàt sakhyà tatràvivakùità / ekas tatràrthavàn siddhaþ samudàyasya vàcakaþ // 3.1.90 // pratyayasya pradhànasya samàsasyàpi và vidhau / siddhaþ sakhyàvivakùàyà sarvathànugraho guõe // 3.1.91 //

abhedaråpa sàdç÷yam àtmabhåtà÷ ca ÷aktayaþ / jàtiparyàyavàcitvam eùàm apy upavarõyate // 3.1.92 // daõóopàditsayà daõóa yady api pratipadyate / na tasmàd eva sàmarthyàt sa daõóãti pratãyate // 3.1.93 // necchànimittàd icchàvàn iti j¤àna pravartate / tasmàt saty api sàmarthye buddhir arthàntarà÷rayà // 3.1.94 // svabhàvo 'vyapade÷yo và sàmarthya vàvatiùñhate / sarvasyànte yatas tasmàd vyavahàro na kalpate // 3.1.95 // yadà bhedàn parityajya buddhyaika iva gçhyate / vyaktyàtmaiva tadà tatra buddhir ekà pravartate // 3.1.96 // bhedaråpair anusyåta yadaikam iva manyate / samåhàvagrahà buddhir bahubhyo jàyate tadà // 3.1.97 // yadà sahavivakùàyàm ekabuddhinibandhanaþ / baddhàvayavavicchedaþ samudàyo 'bhidhãyate // 3.1.98 // pratikriya samàptatvàd eko bhedasamanvitaþ / dvandve dvitvàdibhedena tadàsàv upagamyate // 3.1.99 // sakçtpravçttàv ekatvam àvçttau sadç÷àtmatàm / bhinnàtmakànà vyaktãnà bhedàpohàt prapadyate // 3.1.100 // anupravçtteti yathà- bhinnà buddhiþ pratãyate / artho vyàvçttaråpo 'pi tathà tattvena gçhyate // 3.1.101 // saråpàõà ca sarveùà na bhedopanipàtinaþ / vidyante vàcakàþ ÷abdà nàpi bhedo 'vadhàryate // 3.1.102 // j¤àna÷abdàrthaviùayà vi÷eùà ye vyavasthitàþ / teùà duravadhàratvàj j¤ànàdyekatvadar÷anam // 3.1.103 // j¤àneùv api yathàrtheùu tathà sarveùu jàtayaþ / sasargadar÷ane santi tà÷ càrthasya prasàdhikàþ // 3.1.104 // j¤eyastham eva sàmànya j¤ànànàm upakàrakam / na jàtu j¤eyavaj j¤àna pararåpeõa råpyate // 3.1.105 // yathà jyotiþ prakà÷ena nànyenàbhiprakà÷yate / j¤ànàkàras tathànyena na j¤ànenopagçhyate // 3.1.106 // na càtmasamavetasya sàmànyasyàvadhàraõe / j¤àna÷aktiþ samarthà syàj j¤àtasyànyasya vastunaþ // 3.1.107 // ayaugapadye j¤ànànàm asyety agrahaõa na ca / yathopalabdhi smaraõam upalabdhe ca jàyate // 3.1.108 // ghañaj¤ànam iti j¤àna ghañaj¤ànavilakùaõam / ghaña ity api yaj j¤àna viùayopanipàti tat // 3.1.109 // yato viùayaråpeõa j¤ànaråpa na gçhyate / artharåpavivikta ca svaråpa nàvadhàryate // 3.1.110 // //iti jàtisamudde÷aþ // 3.2 dravyasamudde÷aþ àtmà vastu svabhàva÷ ca ÷arãra tattvam ity api / dravyam ity asya paryàyàs tac ca nityam iti smçtam // 3.2.1 // satya vastu tadàkàrair asatyair avadhàryate / asatyopàdhibhiþ ÷abdaiþ satyam evàbhidhãyate // 3.2.2 // adhruveõa nimittena devadattagçha yathà / gçhãta gçha÷abdena ÷uddham evàbhidhãyate // 3.2.3 // suvarõàdi yathà yukta svair àkàrair apàyibhiþ / rucakàdyabhidhànànà ÷uddham evaiti vàcyatàm // 3.2.4 // àkàrai÷ ca vyavacchedàt sàrvàrthyam avarudhyate / yathaiva cakùuràdãnà sàmarthya nàlikàdibhiþ // 3.2.5 // teùv àkàreùu yaþ ÷abdas tathàbhåteùu vartate / tattvàtmakatvàt tenàpi nityam evàbhidhãyate // 3.2.6 // na tattvàtattvayor bheda iti vçddhebhya àgamaþ / atattvam iti manyante tattvam evàvicàritam // 3.2.7 // vikalparåpa bhajate tattvam evàvikalpitam / na càtra kàlabhedo 'sti kàlabheda÷ ca gçhyate // 3.2.8 // yathà viùayadharmàõà j¤àne 'tyantam asabhavaþ / tadàtmeva ca tat siddham atyantam atadàtmakam // 3.2.9 // tathà vikàraråpàõà tattve 'tyantam asabhavaþ /

tadàtmeva ca tat tattvam atyantam atadàtmakam // 3.2.10 // sat yam àkçtisahàre yad ante vyavatiùñhate / tan nitya ÷abdavàcya tac chabdàt tac ca na bhidyate // 3.2.11 // na tad asti na tan nàsti na tad eka na tat pçthak / na sasçùña vibhakta na vikçta na na cànyathà // 3.2.12 // tan nàsti vidyate tac ca tad eka tat pçthak pçthak / sasçùña ca vibhakta ca vikçta tat tad anyathà // 3.2.13 // tasya ÷abdàrthasabandha- råpam ekasya dç÷yate / tad dç÷ya dar÷ana draùñà dar÷ane ca prayojanam // 3.2.14 // vikàràpagame satya suvarõa kuõóale yathà / vikàràpagame satyà tathàhuþ prakçti paràm // 3.2.15 // vàcyà sà sarva÷abdànà ÷abdà÷ ca na pçthak tataþ / apçthaktve ca sabandhas tayor nànàtmanor iva // 3.2.16 // àtmà paraþ priyo dveùyo vaktà vàcya prayojanam / viruddhàni yathaikasya svapne råpàõi cetasaþ // 3.2.17 // ajanmani tathà nitye paurvàparyavivarjite / tattve janmàdiråpatva viruddham upalabhyate // 3.2.18 // // iti dravyasamudde÷aþ // 3.3 sabandhasamudde÷aþ j¤àna prayoktur bàhyo 'rthaþ svaråpa ca pratãyate / ÷abdair uccaritais teùà sabandhaþ samavasthitaþ // 3.3.1 // pratipattur bhavaty arthe j¤àne và sa÷ayaþ kva cit / svaråpeùåpalabhyeùu vyabhicàro na vidyate // 3.3.2 // asyàya vàcako vàcya iti ùaùñhyà pratãyate / yogaþ ÷abdàrthayos tattvam apy ato vyapadi÷yate // 3.3.3 // nàbhidhàna svadharmeõa sabandhasyàsti vàcakam / atyantaparatantratvàd råpa nàsyàpadi÷yate // 3.3.4 // upakàràt sa yatràsti dharmas tatrànugamyate / ÷aktãnàm api sà ÷aktir guõànàm apy asau guõaþ // 3.3.5 // taddharmaõos tu tàcchabdya sayogasamavàyayoþ / tayor apy upakàràrthà niyatàs tadupàdhayaþ // 3.3.6 // kà cid eva hi sàvasthà kàryaprasavasåcità / kasya cit kena cid yasyà sayoga upajàyate // 3.3.7 // niràtmakànàm utpattau niyamaþ kva cid eva yaþ / tenaivàvyapavarga÷ ca pràptyabhede sa yatkçtaþ // 3.3.8 // àtmàntarasya yenàtmà tadàtmevàvadhàryate / yata÷ caikatvanànàtva tattva nàdhyavasãyate // 3.3.9 // tà ÷akti samavàyàkhyà ÷aktãnàm upakàriõãm / bhedàbhedàv atikràntàm anyathaiva vyavasthitàm // 3.3.10 // dharma sarvapadàrthànàm atãtaþ sarvalakùaõaþ / anugçhõàti sabandha iti pårvebhya àgamaþ // 3.3.11 // padàrthãkçta evànyaiþ sarvatràbhyupagamyate / sabandhas tena ÷abdàrthaþ pravibhaktu na ÷akyate // 3.3.12 // samavàyàt sva àdhàraþ svà ca jàtiþ pratãyate / ekàrthasamavàyàt tu guõàþ svàdhàra eva ye // 3.3.13 // dravyatvasattàsayogàþ svànyàdhàropabandhanàþ / tatprade÷avibhàgà÷ ca guõà dvitvàdaya÷ ca ye // 3.3.14 // ke cit svà÷rayasayuktàþ ke cit tatsamavàyinaþ / sayuktasamaveteùu samavetàs tathàpare // 3.3.15 // svà÷rayeõa tu sayuktaiþ sayukta vibhu gamyate / samavàyasya sabandho nàparas tatra dç÷yate // 3.3.16 // sabandhasyàvi÷iùñatvàn na càtra niyamo bhavet / tasmàc chabdàrthayor naiva sabandhaþ parikalpyate // 3.3.17 // adçùñavçttilàbhena yathà sayoga àtmanaþ / kva cit svasvàmiyogàkhyo 'bhede 'nyatràpi sa kramaþ // 3.3.18 // pràpti tu samavàyàkhyà vàcyadharmàtivartinãm / prayoktà pratipattà và na ÷abdair anugacchati // 3.3.19 // avàcyam iti yad vàcya tad avàcyatayà yadà / vàcyam ity avasãyeta vàcyam eva tadà bhavet // 3.3.20 //

athàpy avàcyam ity eva na tad vàcya pratãyate / vivakùitàsya yàvasthà saiva nàdhyavasãyate // 3.3.21 // tathànyathà sarvathà ca yasyàvàcyatvam ucyate / tatràpi naiva sàvasthà taiþ ÷abdaiþ pratiùidhyate // 3.3.22 // na hi sa÷ayaråpe 'rthe ÷eùatvena vyavasthite / avyudàse svaråpasya sa÷ayo 'nyaþ pravartate // 3.3.23 // yadà ca nirõayaj¤àne nirõayatvena nirõayaþ / prakramyate tadà j¤àna svadharmeõàvatiùñhate // 3.3.24 // sarva mithyà bravãmãti naitad vàkya vivakùyate / tasya mithyàbhidhàne hi prakrànto 'rtho na gamyate // 3.3.25 // na ca vàcakaråpeõa pravçttasyàsti vàcyatà / pratipàdya na tat tatra yenànyat pratipadyate // 3.3.26 // asàdhikà pratij¤eti neyam evàbhidhãyate / yathà tathàsya dharmo 'pi nàtra ka÷ cit pratãyate // 3.3.27 // vyàpàrasyàparo yasmàn na vyàpàro 'sti ka÷ ca na / virodham anavasthà và tasmàt sarvatra nà÷rayet // 3.3.28 // indriyàõà svaviùayeùv anàdir yogyatà yathà / anàdir arthaiþ ÷abdànà sabandho yogyatà tathà // 3.3.29 // asàdhur anumànena vàcakaþ kai÷ cid iùyate / vàcakatvàvi÷eùe và niyamaþ puõyapàpayoþ // 3.3.30 // sabandha÷abde sabandho yogyatà prati yogyatà / mayàd yogyatàsavin màtàputràdiyogavat // 3.3.31 // ÷abdaþ kàraõam arthasya sa hi tenopajanyate / tathà ca buddhiviùayàd arthàc chabdaþ pratãyate // 3.3.32 // bhojanàdy api manyante buddhyarthe yad asabhavi / buddhyarthàd eva buddhyarthe jàte tad api dç÷yate // 3.3.33 // anityeùv api nityatvam abhidheyàtmanà sthitam / anityatva sva÷aktir và sà ca nityàn na bhidyate // 3.3.34 // ÷abdenàrthasya saskàro dçùñàdçùñaprayojanaþ / kriyate so 'bhisabandham antareõa katha bhavet // 3.3.35 // nàva÷yam abhidheyeùu saskàraþ sa tathàvidhaþ / dç÷yate na ca sabandhas tathàbhåto vivakùitaþ // 3.3.36 // sati pratyayahetutva sabandha upapadyate / ÷abdasyàrthe yatas tatra sabandho 'stãti gamyate // 3.3.37 // nitye 'nitye 'pi vàpy arthe puruùeõa katha ca na / sabandho 'kçtasabandhaiþ ÷abdaiþ kartu na ÷akyate // 3.3.38 // vyapade÷e padàrthànàm anya sattaupacàrikã / sarvàvasthàsu sarveùàm àtmaråpasya dar÷ikà // 3.3.39 // sphañikàdi yathà dravya bhinnaråpair upà÷rayaiþ / sva÷aktiyogàt sabandha tàdråpyeõeva gacchati // 3.3.40 // tadvac chabdo 'pi sattàyàm asya pårva vyavasthitaþ / dharmair upaiti sabandham avirodhivirodhibhiþ // 3.3.41 // eva ca pratiùedhyeùu pratiùedhaprakÊptaye / à÷riteùåpacàreõa pratiùedhaþ pravartate // 3.3.42 // àtmalàbhasya janmàkhyà satà labhya ca labhyate / yadi saj jàyate kasmàd athàsaj jàyate katham // 3.3.43 // sato hi gantur gamana sati gamye pravartate / gantçvac cen na janmàrtho na cet tadvan na jàyate // 3.3.44 // upacarya tu kartàram abhidhànapravçttaye / puna÷ ca karmabhàvena tà kriyà ca tadà÷rayàm // 3.3.45 // athopacàrasattaiva vidheyàs tatra làdayaþ / janmanà tu virodhitvàn mukhyà sattà na vidyate // 3.3.46 // àtmànam àtmanà bibhrad astãti vyapadi÷yate / antarbhàvàc ca tenàsau karmaõà na sakarmakaþ // 3.3.47 // pràk ca sattàbhisabandhàn mukhyà sattà katha bhavet / asa÷ ca nàsteþ kartà syàd upacàras tu pårvavat // 3.3.48 // tasmàd bhinneùu dharmeùu virodhiùv avirodhinãm / virodhikhyàpanàyaiva ÷abdais tais tair upà÷ritàm // 3.3.49 // abhinnakàlàm artheùu bhinnakàleùv avasthitàm / pravçttihetu sarveùà ÷abdànàm aupacàrikãm // 3.3.50 // età sattà padàrtho hi na ka÷ cid ativartate / sà ca sapratisattàyàþ pçthag bhàùye nidar÷ità // 3.3.51 //

prade÷asyaikade÷a và parato và niråpaõam / viparyayam abhàva và vyavahàro 'nuvartate // 3.3.52 // yathendriyasya vaiguõyàn màtràdhyàropavàn iva / jàyate pratyayo 'rthebhyas tathaivodde÷ajà matiþ // 3.3.53 // akçtsnaviùayàbhàsa ÷abdaþ pratyayam à÷ritaþ / artham àhànyaråpeõa svaråpeõàniråpitam // 3.3.54 // råpaõavyapade÷àbhya laukike vartmani sthitau / j¤àna praty abhilàpa ca sadç÷au bàlapaõóitau // 3.3.55 // sarvàrtharåpatà ÷uddhir j¤ànasya nirupa÷rayà / tato 'py asya parà ÷uddhim eke pràhur aråpikàm // 3.3.56 // upaplavo hi j¤ànasya bàhyàkàrànupàtità / kàluùyam iva tat tasya sasarge vyatibhedajam // 3.3.57 // yathà ca j¤ànam àlekhàd a÷uddhau vyavatiùñhate / tathopà÷rayavàn arthaþ svaråpàd viprakçùyate // 3.3.58 // evam arthasya ÷abdasya j¤ànasya ca viparyaye / bhàvàbhàvàv abhedena vyavahàrànupàtinau // 3.3.59 // yathà bhàvam upà÷ritya tadabhàvo 'nugamyate / tathàbhàvam upà÷ritya tadbhàvo 'py anugamyate // 3.3.60 // nàbhàvo jàyate bhàvo naiti bhàvo 'nupàkhyatàm / ekasmàd àtmano 'nanyau bhàvàbhàvau vikalpitau // 3.3.61 // abhàvasyànupàkhyatvàt kàraõa na prasàdhakam / sopàkhyasya tu bhàvasya kàraõa ki kariùyati // 3.3.62 // tasmàt sarvam abhàvo và bhàvo và sarvam iùyate / na tv avasthàntara ki cid ekasmàt satyataþ sthitam // 3.3.63 // tasmàn nàbhàvam icchanti ye loke bhàvavàdinaþ / abhàvavàdino vàpi na bhàva tattvalakùaõam // 3.3.64 // advaye caiva sarvasmin svabhàvàd ekalakùaõe / parikalpeùu maryàdà vicitraivopalabhyate // 3.3.65 // catasro hi yathàvasthà nirupàkhye prakalpitàþ / eva dvaividhyam apy etad bhàvàbhàvavyapà÷rayam // 3.3.66 // avirodhã virodhã và sann asan vàpi yuktitaþ / kramavàn akramo vàpi nàbhàva upapadyate // 3.3.67 // avirodhã virodhã và sann asan vàpi tattvataþ / kramavàn akramo vàpi tena bhàvo na vidyate // 3.3.68 // abhàve triùu kàleùu na bhedasyàsti sabhavaþ / tasminn asati bhàve 'pi traikàlya nàvatiùñhate // 3.3.69 // àtmatattvaparityàgaþ parato nopapadyate / àtmatattva tu parataþ svato và nopakalpate // 3.3.70 // tattve virodho nànàtva upakàro na ka÷ ca na / tattvànyatvaparltyàge vyavahàro nivartate // 3.3.71 // yatra draùñà ca dç÷ya ca dar÷ana càvikalpitam / tasyaivàrthasya satyatva ÷ritàs trayyantavedinaþ // 3.3.72 // sàmànya và vi÷eùa và yasmàd àhur vi÷eùavat / ÷abdàs tasmàd asatyeùu bhedeùv eva vyavasthitàþ // 3.3.73 // na hy abhàvasya sadbhàve bhàvasyàtmà prahãyate / na càbhàvasya nàstitve bhàvasyàtmà prasåyate // 3.3.74 // na ÷àbaleyasyàstitva bàhuleyasya bàdhakam / na ÷àbaleyo nàstãti bàhuleyaþ prakalpate // 3.3.75 // abhàvo yadi vastu syàt tatreya syàd vicàraõà / tata÷ ca tadabhàve 'pi syàd vicàryam ida punaþ // 3.3.76 // avastu syàd atita yad vyavahàrasya gocaraþ / tatra vastugato bhedo na nirvacanam arhati // 3.3.77 // apade 'rthe padanyàsaþ kàraõasya na vidyate / atha ca pràgasadbhàvaþ kàraõe sati dç÷yate // 3.3.78 // kà tasya pràgavastheti vastvà÷ritam ida punaþ / pràg avastheti na hy etad dvayam apy asty avastuni // 3.3.79 // na cordhvam asti nàstãti vacanàyànibandhanam / ala syàd apadasthànam etad vàcaþ pracakùate // 3.3.80 // atyadbhutà tv iya vçttir yad abhàga yad akramam / bhàvànà pràg abhåtànàm àtmatattva prakà÷ate // 3.3.81 // vikalpotthàpitenaiva sarvo bhàvena laukikaþ / mukhyeneva padàrthena vyavahàro vidhãyate // 3.3.82 //

bhàva÷aktim ata÷ cainà manyante nityavàdinaþ / bhàvam eva krama pràhur na bhàvàd aparaþ kramaþ // 3.3.83 // kramàn na yaugapadyasya ka÷ cid bhedo 'sti tattvataþ / yathaiva bhàvàn nàbhàvaþ ka÷ cid anyo 'vasãyate // 3.3.84 // kàlasyàpy apara kàla nirdi÷anty eva laukikàþ / na ca nirde÷amàtreõa vyatireko 'nugamyate // 3.3.85 // àdhàra kalpayan buddhyà nàbhàve vyavatiùñhate / avastuùv api notprekùà kasya cit pratibadhyate // 3.3.86 // tasmàc chaktivibhàgena nityaþ sadasadàtmakaþ / eko 'rthaþ ÷abdavàcyatve bahuråpaþ prakà÷ate // 3.3.87 // vyavahàra÷ ca lokasya padàrthaiþ parikalpitaiþ / ÷àstre padàrthaþ kàryàrtha laukikaþ pravibhajyate // 3.3.88 // // iti sabandhasamudde÷aþ // 3.4 bhåyodravyasamudde÷aþ sasargaråpàt sabhåtàþ savidråpàd apoddhçtàþ / ÷àstre vibhaktà vàkyàrthàt prakçtipratyayàrthavat // 3.4.1 // nimittabhåtàþ sàdhutve ÷àstràd anumitàtmakàþ / ke cit padàrthà vakùyante sakùepeõa yathàgamam // 3.4.2 // vaståpalakùaõa yatra sarvanàma prayujyate / dravyam ity ucyate so 'rtho bhedyatvena vivakùitaþ // 3.4.3 // // iti bhåyodravyasamudde÷aþ // 3.5 guõasamudde÷aþ sasargi bhedaka yad yat savyàpàra pratãyate / guõatva paratantratvàt tasya ÷àstra udàhçtam // 3.5.1 // dravyasyàvyapade÷asya ya upàdãyate guõaþ / bhedako vyapade÷àya tatprakarùo 'bhidhãyate // 3.5.2 // sarvasyaiva pradhànasya na vinà bhedahetunà / prakarùo vidyate nàpi ÷abdasyopaiti vàcyatàm // 3.5.3 // vidyamànàþ pradhàneùu na sarve bhedahetavaþ / vi÷eùa÷abdair ucyante vyàvçttàrthàbhidhàyibhiþ // 3.5.4 // vaståpalakùaõe tatra vi÷eùo vyàpçto yadi / prakarùo niyamàbhàvàt syàd avij¤àtahetukaþ // 3.5.5 // sarva ca sarvato 'va÷ya niyamena prakçùyate / sasargiõà nimittena nikçùñenàdhikena và // 3.5.6 // nàpekùate nimitta ca prakarùe vyàpçta yadi / dravyasya syàd upàdàna prakarùa praty anarthakam // 3.5.7 // savyàpàro guõas tasmàt svaprakarùanibandhanaþ / dravyàtmàna bhinatty eva svaprakarùa nive÷ayan // 3.5.8 // aråpa pararåpeõa dravyam àkhyàyate yathà / aprakarùa prakarùeõa guõasyàvi÷yate tathà // 3.5.9 // // iti guõasamudde÷aþ // 3.6 diksamudde÷aþ dik sàdhana kriyà kàla iti vastvabhidhàyinaþ / ÷aktiråpe padàrthànàm atyantam anavasthitàþ // 3.6.1 // vyatirekasya yo hetur avadhipratipàdyayoþ / çjv ity eva yato 'nyena vinà buddhiþ pravartate // 3.6.2 // karmaõo jàtibhedànàm abhivyaktir yadà÷rayà / sà svair upàdhibhir bhinnà ÷aktir dig iti kathyate // 3.6.3 // paràparatve mårtãnà de÷abhedanibandhane / tata eva prakalpete kramaråpe tu kàlataþ // 3.6.4 // àkà÷asya prade÷ena bhàgai÷ cànyaiþ pçthak pçthak / sà sayogavibhàgànàm upàdhitvàya kalpate // 3.6.5 // di÷o vyavasthà de÷ànà digvyavasthà na vidyate /

÷aktayaþ khalu bhàvànàm upakàraprabhàvitàþ // 3.6.6 // pratyastaråpà bhàveùu dik pårvety abhidhãyate / pårvabuddhir yato dik sà samàkhyàmàtram anyathà // 3.6.7 // svàïgàd vyavasthà yà loke na tasyà niyatà di÷aþ / pratyaïmukhasya yat pa÷càt tat purastàd viparyaye // 3.6.8 // de÷avyavasthàniyamo dikùu na vyavatiùñhate / råóham apy aparatvena pårvam ity abhidhãyate // 3.6.9 // ato bhàùitapuskatvàt puvadbhàvo na sidhyati / asminn arthe na ÷abdena prasavaþ kva cid ucyate // 3.6.10 // dik÷akter abhidhàne tu niyata di÷i dar÷anam / pårvàdãnà yathà ùaùñer jãvitasyàvadhàraõe // 3.6.11 // chàyàbhàbhyà nagàdãnà bhàgabhedaþ prakalpate / ataddharmasu bhàveùu bhàgabhedo na kalpate // 3.6.12 // paramàõor abhàgasya di÷à bhàgo vidhãyate / bhàgaprakalpanà÷akti prathamà tà pracakùate // 3.6.13 // ade÷à÷ càpy abhàgà÷ ca niùkramà nirupà÷rayàþ / bhàvàþ sasargiråpàt tu ÷aktibhedaþ prakalpate // 3.6.14 // nirbhàgàtmakatà tulyà paramàõor ghañasya ca / bhàgaþ ÷aktyantara tatra parimàõa ca yat tayoþ // 3.6.15 // yataþ prakalpate bhedo bhedas tatràpi dç÷yate / adçùñoparati bhedam ato 'yuktatara viduþ // 3.6.16 // sarvatra tasya kàryasya dar÷anàd vibhur iùyate / vibhutvam etad evàhur anyaþ kàyavatà vidhiþ // 3.6.17 // caitanyavat sthità loke dikkàlaparikalpanà / prakçti pràõinà tà hi ko 'nyathà sthàpayiùyati // 3.6.18 // sakaro vyavahàràõà prakçteþ syàd viparyaye / tasmàt tyajann imàn bhàvàn punar evàvalambate // 3.6.19 // tasyàs tu ÷akteþ pårvàdi- bhedo bhàvàntarà÷rayaþ / bhinnà dik tena bhedena bhedàyaivopakalpate // 3.6.20 // avadhitvena càpekùà- yoge diglakùaõo vidhiþ / pårvam as yeti ùaùñhy eva dçùñà dharmàntarà÷raye // 3.6.21 // pårvàdinà viparyàso 'dçùña÷ càvadhyasakare / çjv etad asyety etac ca liïga na vyatikãryate // 3.6.22 // antaþkaraõadharmo và bahir eva prakà÷ate / asyà tv antarbahirbhàvaþ prakriyàyà na vidyate // 3.6.23 // ekatvam àsà ÷aktãnà nànàtva veti kalpane / avastupatite j¤àtvà satyato na paràmç÷et // 3.6.24 // vikalpàtãtatattveùu saketopanibandhanàþ / bhàveùu vyavahàrà ye lokas tatrànugamyate // 3.6.25 // naikatvam asty anànàtva vinaikatvena netarat / paramàrthe tayor eùa bhedo 'tyanta na vidyate // 3.6.26 // na ÷aktãnà tathà bhedo yathà ÷aktimatà sthitiþ / na ca laukikam ekatva tàsàm àtmasu vidyate // 3.6.27 // naikatva vyavatiùñheta nànàtva cen na kalpayet / nànàtva càvahãyeta yady ekatva na kalpayet // 3.6.28 // // iti diksamudde÷aþ // 3.7 sàdhanasamudde÷aþ svà÷raye samavetànà tadvad evà÷rayàntare / kriyàõàm abhiniùpattau sàmarthya sàdhana viduþ // 3.7.1 // ÷aktimà tràsam åhasya vi÷vasyànekadharmaõaþ / sarvadà sarvathà bhàvàt kva cit ki cid vivakùyate // 3.7.2 // sàdhanavyavahàra÷ ca buddhyavasthànibandhanaþ / sann asan vàrtharåpeùu bhedo buddhyà prakalpyate // 3.7.3 // buddhyà samãhitaikatvàn pa¤càlàn kurubhir yadà / punar vibhajate vaktà tadàpàyaþ pratãyate // 3.7.4 // ÷abdopahitaråpà÷ ca buddher viùayatà gatàn / pratyakùam iva kasàdãn sàdhanatvena manyate // 3.7.5 // buddhipravçttiråpa ca samàropyàbhidhàtçbhiþ / artheùu ÷aktibhedànà kriyate parikalpanà // 3.7.6 //

vyaktau padàrthe ÷abdàder janyamànasya karmaõaþ / sàdhanatva tathà siddha buddhiråpaprakalpitam // 3.7.7 // svatantraparatantratve kramaråpa ca dar÷itam / nirãheùv api bhàveùu kalpanopanibandhanam // 3.7.8 // ÷aktayaþ ÷aktimanta÷ ca sarve sasargavàdinàm / bhàvàs teùv asva÷abdeùu sàdhanatva niråpyate // 3.7.9 // ghañasya dç÷ikarmatve mahattvàdãni sàdhanam / råpasya dç÷ikarmatve råpatvàdãni sàdhanam // 3.7.10 // svaiþ sàmànyavi÷eùai÷ ca ÷aktimanto rasàdayaþ / niyatagrahaõà loke ÷aktayas tàs tathà÷rayaiþ // 3.7.11 // indriyàrthamanaþkartç- sabandhaþ sàdhana kva cit / yad yadà yadanugràhi tat tadà tatra sàdhanam // 3.7.12 // sva÷abdair abhidhàne tu sa dharmonàbhidhãyate / vibhaktyàdibhir evàsàv upakàraþ pratãyate // 3.7.13 // nimittabhàvo bhàvànàm upakàràrtham à÷ritaþ / natir àvarjanety eva siddhaþ sàdhanam iùyate // 3.7.14 // sa tebhyo vyatirikto và teùàm àtmaiva và tathà / vyatirekam upà÷ritya sàdhanatvena kalpyate // 3.7.15 // sadar÷ana pràrthanàyà vyavasàye tv anantarà / vyavasàyas tathàrambhe sàdhanatvàya kalpate // 3.7.16 // pårvasmin yà kriyà saiva parasmin sàdhana matà / sadar÷ane tu caitanya vi÷iùña sàdhana viduþ // 3.7.17 // niùpattimàtre kartçtva sarvatraivàsti kàrake / vyàpàrabhedàpekùàyà karaõatvàdisabhavaþ // 3.7.18 // putrasya janmani yathà pitroþ kartçtvam ucyate / ayam asyàm iya tv asmàd iti bhedo vivakùayà // 3.7.19 // guõakriyàõà kartàraþ kartrà nyakkçta÷aktayaþ / nyaktàyàm api sapårõaiþ svair vyàpàraiþ samanvitàþ // 3.7.20 // karaõatvàdibhir j¤àtàþ kriyàbhedànupàtibhiþ / svàtantryam uttara labdhvà pradhàne yànti kartçtàm // 3.7.21 // yathà ràj¤à niyukteùu yoddhçtva yoddhçùu sthitam / teùu vçttau tu labhate ràjà jayaparàjayau // 3.7.22 // tathà kartrà niyukteùu sarveùv ekàrthakàriùu / kartçtva karaõatvàder uttara na virudhyate // 3.7.23 // anà÷rite tu vyàpàre nimitta hetur iùyate / à÷ritàvadhibhàva tu lakùaõe lakùaõa viduþ // 3.7.24 // dravyàdiviùayo hetuþ kàraka niyatakriyam / kartà kartrantaràpekùaþ kriyàyà hetur iùyate // 3.7.25 // kriyàyai karaõa tasya dçùñaþ pratinidhis tathà / hetvarthà tu kriyà tasmàn na sa pratinidhãyate // 3.7.26 // pràtilomyànulomyàbhyà hetur arthasya sàdhakaþ / tàdarthyam ànulomyena hetutvànugata tu tat // 3.7.27 // sarvatra sahajà ÷aktir yàvaddravyam avasthità / kriyàkàle tv abhivyakter à÷rayàd upakàriõã // 3.7.28 // kuóyasyàvaraõe ÷aktir asyàdãnà vidàraõe / sarvadà sa tu san dharmaþ kriyàkàle niråpyate // 3.7.29 // svàïgasayoginaþ pà÷à daityànà vàruõà yathà / vyajyante vijigãùåõà dravyàõà ÷aktayas tathà // 3.7.30 // taikùõyagauravakàñhinya- sasthànaiþ svair asir yadà / chedya prati vyàpriyate ÷aktimàn gçhyate tadà // 3.7.31 // pràï nimittàntarodbhåta kriyàyàþ kai÷ cid iùyate / sàdhana sahaja kai÷ cit kriyànyaiþ pårvam iùyate // 3.7.32 // pravçttir eva prathama kva cid apy anapà÷rità / ÷aktãr ekàdhikaraõe srotovad apakarùati // 3.7.33 // apårva kàla÷akti và kriyà và kàlam eva và / tam evamlaksanam bhàvam ke cid àhuh katham ca na // 3.7.34 // nityàþ ùañ ÷aktayo 'nyeùà bhedàbhedasamanvitàþ / kriyàsasiddhaye 'rtheùu jàtivat samavasthitàþ // 3.7.35 // dravyàkàràdibhedena tà÷ càparimità iva / dç÷yante tattvam àsà tu ùañ ÷aktãr nàtivartate // 3.7.36 // nimittabhedàd ekaiva bhinnà ÷aktiþ pratãyate / ùoóhà kartçtvam evàhus tatpravçtter nibandhanam // 3.7.37 //

tattve và vyatireke và vyatirikta tad ucyate / ÷abdapramàõako lokaþ sa ÷àstreõànugamyate // 3.7.38 // paramàrthe tu naikatva pçthaktvàd bhinnalakùaõam / pçthaktvaikatvaråpeõa tattvam eva prakà÷ate // 3.7.39 // yat pçthaktvam asadigdha tad ekatvàn na bhidyate / yad ekatvam asadigdha tat pçthaktvàn na bhidyate // 3.7.40 // dyauþ kùamà vàyur àdityaþ sàgaràþ sarito di÷aþ / antaþkaraõatattvasya bhàgà bahir avasthitàþ // 3.7.41 // kàlavicchedaråpeõa tad evaikam avasthitam / sa hy apårvàparo bhàvaþ kramaråpeõa lakùyate // 3.7.42 // dçùño hy avyatireke 'pi vyatireko 'nvaye 'sati / vçkùàdyarthànvayas tasmàd vibhaktyartho 'nya iùyate // 3.7.43 // sàmànya kàraka tasya saptàdyà bhedayonayaþ / ùañ karmàkhyàdibhedena ÷eùabhedas tu saptamã // 3.7.44 // karmàdhikàraþ nirvartya ca vikàrya ca pràpya ceti tridhà matam / tatrepsitatama karma caturdhànyat tu kalpitam // 3.7.45 // audàsãnyena yat pràpya yac ca kartur anãpsitam / saj¤àntarair anàkhyàta yad yac càpy anyapårvakam // 3.7.46 // satã vàvidyamànà và prakçtiþ pariõàminã / yasya nà÷riyate tasya nirvartyatva pracakùate // 3.7.47 // prakçtes tu vivakùàyà vikàrya kai÷ cid anyathà / nirvartya ca vikàrya ca karma ÷àstre pradar÷itam // 3.7.48 // yad asaj jàyate sad và janmanà yat prakà÷yate / tan nirvartya vikàrya ca karma dvedhà vyavasthitam // 3.7.49 // prakçtyucchedasabhåta ki cit kàùñhàdibhasmavat / ki cid guõàntarotpattyà suvarõàdivikàravat // 3.7.50 // kriyàkçtà vi÷eùàõà siddhir yatra na gamyate / dar÷anàd anumànàd và tat pràpyam iti kathyate // 3.7.51 // vi÷eùalàbhaþ sarvatra vidyate dar÷anàdibhiþ / keùà cit tadabhivyakti- siddhir dçùñiviùàdiùu // 3.7.52 // àbhàsopagamo vyaktiþ soóhatvam iti karmaõaþ / vi÷eùàþ pràpyamàõasya kriyàsiddhau vyavasthitàþ // 3.7.53 // nirvartyàdiùu tat pårvam anubhåya svatantratàm / kartrantaràõà vyàpàre karma sapadyate tataþ // 3.7.54 // tadvyàpàraviveke 'pi svavyàpàre vyavasthitam / karmàpadiùñààllabhate kva cic chàstrà÷rayàn vidhãn // 3.7.55 // nivçttapreùaõa karma svakriyàvayave sthitam / nivartamàne karmatve sve kartçtve 'vatiùñhate // 3.7.56 // tàni dhàtvantaràõy eva pacisidhyativad viduþ / bhede 'pi tulyaråpatvàd ekatvaparikalpanà // 3.7.57 // ekade÷e samåhe ca vyàpàràõà pacàdayaþ / svabhàvataþ pravartante tulyaråpasamanvitàþ // 3.7.58 // nyagbhàvanà nyagbhavana ruhau ÷uddhe pratãyate / nyagbhàvanà nyagbhavana õyante 'pi pratipadyate // 3.7.59 // avasthà pa¤camãm àhur õyante tà karmakartari / nivçttapreùaõàd dhàtoþ pràkçte 'rthe õij ucyate // 3.7.60 // bravãti pacater artha sidhyatir na vinà õicà / sa õyantaþ pacater arthe pràkçte vyavatiùñhate // 3.7.61 // keùà cid devadattàder vyàpàro yaþ sakarmake / sa vinà devadattàdeþ kañàdiùu vivakùyate // 3.7.62 // nivçttapreùaõa karma svasya kartuþ prayojakam / preùaõàntarasabandhe õyante lenàbhidhãyate // 3.7.63 // sadç÷àdiùu yat karma- kartçtva pratipadyate / àpattyàpàdane tatra viùayatva prati kriye // 3.7.64 // kuta÷ cid àhçtya padam eva ca parikalpane / karmasthabhàvakatva syàd dar÷anàdyabhidhàyinàm // 3.7.65 // vi÷eùadar÷ana yatra kriyà tatra vyavasthità / kriyàvyavasthà tv anyeùà ÷abdair eva prakà÷yate // 3.7.66 // kàlabhàvàdhvade÷ànàm antarbhåtakriyàntaraiþ /

sarvair akarmakair yoge karmatvam upajàyate // 3.7.67 // àdhàratvam iva pràptàs te punar dravyakarmasu / kàlàdayo bhinnakakùya yànti karmatvam uttaram // 3.7.68 // atas taiþ karmabhir dhàtur yukto 'dravyair akarmakaþ / lasya karmaõi bhàve ca nimittatvàya kalpate // 3.7.69 // sarva càkathita karma bhinnakakùya pratãyate / dhàtvarthodde÷abhedena tan nepsitatama kila // 3.7.70 // pradhànakarma kathita yat kriyàyàþ prayojakam / tatsiddhaye kriyàyuktam anyat tv akathita smçtam // 3.7.71 // duhyàdivan nayatyàdau karmatvam akathà÷rayam / àkhyàtànupayoge tu niyamàc cheùa iùyate // 3.7.72 // antarbhåtaõijarthànà duhyàdãnà õijantavat / siddha pårveõa karmatva õijantaniyamas tathà // 3.7.73 // karaõasya svakakùyàyà na prakarùà÷rayo yathà / karmaõo 'pi svakakùyàyà na syàd ati÷ayas tathà // 3.7.74 // karmaõas tv àptum iùñatva à÷rite 'ti÷ayo yataþ / à÷rãyate tato 'tyanta bhedaþ pårveõa karmaõà // 3.7.75 // õijante ca yathà kartà sakriyaþ san prayujyate / na duhyàdau tathà kartà niùkriyo 'pi prayujyate // 3.7.76 // bhedavàkya tu yan õyante nãduhiprakçtau ca yat / ÷abdàntaratvàn naivàsti saspar÷as tasya dhàtunà // 3.7.77 // yathaivaikam apàdàna ÷àstre bhedena dar÷itam / tathaikam eva karmàpi bhedena pratipàditam // 3.7.78 // nirvartyo và vikàryo và pràpyo và sàdhanà÷rayaþ / kriyàõàm eva sàdhyatvàt siddharåpo 'bhidhãyate // 3.7.79 // ahiteùu yathà laulyàt kartur icchopajàyate / viùàdiùu bhayàdibhyas tathaivàsau pravartate // 3.7.80 // pradhànetarayor yatra dravyasya kriyayoþ pçthak / ÷aktir guõà÷rayà tatra pradhànam anurudhyate // 3.7.81 // pradhànaviùayà ÷aktiþ pratyayenàbhidhãyate / yadà guõe tadà tadvad anuktàpi prakà÷ate // 3.7.82 // pacàv anukta yat karma ktvànte bhàvàbhidhàyini / bhujau ÷aktyantare 'py ukte tat taddharma prakà÷ate // 3.7.83 // iùe÷ ca gamisaspar÷àd gràme yo lo vidhãyate / tatreùiõaiva nirbhogaþ kriyate gamikarmaõaþ // 3.7.84 // paktvà bhujyata ity atra keùà cin na vyapekùate / odana pacatiþ so 'sàv anumànàt pratãyate // 3.7.85 // tathàbhinivi÷au karma yat tiïante 'bhidhãyate / ktvànte 'dhikaraõatve 'pi na tatrecchanti saptamãm // 3.7.86 // yan nirvçttà÷raya karma pràpter apracita punaþ / bhakùyàdiviùayàpattyà bhidyamàna tad ãpsitam // 3.7.87 // dhàtor arthàntare vçtter dhàtvarthenopasagrahàt / prasiddher avivakùàtaþ karmaõo 'karmikà kriyà // 3.7.88 // bhedà ya ete catvàraþ sàmànyena pradar÷itàþ / te nimittàdibhedena bhidyante bahudhà punaþ // 3.7.89 // // iti karmàdhikàraþ // karaõàdhikàraþ kriyàyàþ pariniùpattir yadvyàpàràd anantaram / vivakùyate yadà tatra karaõatva tadà smçtam // 3.7.90 // vastutas tad anirde÷ya na hi vastu vyavasthitam / sthàlyà pacyata ity eùà vivakùà dç÷yate yataþ // 3.7.91 // karaõeùu tu saskàram àrabhante punaþ punaþ / viniyogavi÷eùà÷ ca pradhànasya prasiddhaye // 3.7.92 // svakakùyàsu prakarùa÷ ca karaõànà na vidyate / à÷ritàti÷ayatva tu paratas tatra lakùaõam // 3.7.93 // svàtantrye 'pi prayoktàra àràd evopakurvate / karaõena hi sarveùà vyàpàro vyavadhãyate // 3.7.94 // kriyàsiddhau prakarùo 'ya nyagbhàvas tv eva kartari / siddhau satyà hi sàmànya sàdhakatva prakçùyate // 3.7.95 //

asyàdãnà tu kartçtve taikùõyàdi karaõa viduþ / taikùõyàdãnà svatantratve dvedhàtmà vyavatiùñhate // 3.7.96 // àtmabhede 'pi saty evam eko 'rthaþ sa tathà sthitaþ / tadà÷rayatvàd bhede 'pi kartçtva bàdhaka tataþ // 3.7.97 // yathà ca sanidhànena karaõatva pratãyate / tathaivàsanidhàne 'pi kriyàsiddheþ pratãyate // 3.7.98 // stokasya vàbhinirvçtter anirvçtte÷ ca tasya và / prasiddhi karaõatvasya stokàdãnà pracakùate // 3.7.99 // dharmàõà tadvatà bhedàd abhedàc ca vi÷iùyate / kriyàvadher avaccheda- vi÷eùàd bhidyate yathà // 3.7.100 // // iti karaõàdhikàraþ // kartradhikàraþ pràg anyataþ ÷aktilàbhàn nyagbhàvàpàdanàd api / tadadhãnapravçttitvàt pravçttànà nivartanàt // 3.7.101 // adçùñatvàt pratinidheþ praviveke ca dar÷anàt / àràd apy upakàritve svàtantrya kartur ucyate // 3.7.102 // dharmair abhyuditaiþ ÷abde niyamo na tu vastuni / kartçdharmavivakùàyà ÷abdàt kartà pratãyate // 3.7.103 // ekasya buddhyavasthàbhir bhede ca parikalpite / kartçtva karaõatva ca karmatva copajàyate // 3.7.104 // utpatteþ pràg asadbhàvo buddhyavasthànibandhanaþ / avi÷iùñaþ satànyena kartà bhavati janmanaþ // 3.7.105 // kàraõa kàryabhàvena yadà vàvyavatiùñhate / kàrya÷abda tadà labdhvà kàryatvenopajàyate // 3.7.106 // yathàheþ kuõóalãbhàvo vyagràõà và samagratà / tathaiva janmaråpatva satàm eke pracakùate // 3.7.107 // vibhaktayoni yat kàrya kàraõebhyaþ pravartate / svà jàtir vyaktiråpeõa tasyàpi vyavatiùñhate // 3.7.108 // bhàveùv eva padanyàsaþ praj¤àyà vàca eva và / nàstãty apy apade nàsti na ca sad bhidyate tataþ // 3.7.109 // buddhi÷abdau pravartete yathàbhåteùu vastuùu / teùàm anyena tattvena vyavahàro na vidyate // 3.7.110 // àkà÷asya yathà bheda÷ chàyàyà÷ calana yathà / janmanà÷àv abhede 'pi tathà kai÷ cit prakalpitau // 3.7.111 // yathaivàkà÷anàstitvam asan mårtiniråpitam / tathaiva mårtinàstitvam asadàkà÷ani÷rayam // 3.7.112 // yathà tadarthair vyàpàraiþ kriyàtmà vyapadi÷yate / abhedagrahaõàd eùa kàryakàraõayoþ kramaþ // 3.7.113 // vikàro janmanaþ kartà prakçtir veti sa÷aye / bhidyate pratipattñõà dar÷ana liïgadar÷anaiþ // 3.7.114 // kÊpi sapadyamàne yà caturthã sà vikàrataþ / suvarõapiõóe prakçtau vacana kuõóalà÷rayam // 3.7.115 // vàkye sapadyateþ kartà saïgha÷ cvyantasya kathyate / vçttau saïghãbhavantãti bràhmaõànà svatantratà // 3.7.116 // atva sapadyate yas tva na tasmin yuùmadà÷rayà / pravçttiþ puruùasyàsti pràkçtaþ sa vidhãyate // 3.7.117 // pårvàvasthàm avijahat saspç÷an dharmam uttaram / samårchita ivàrthàtmà jàyamàno 'bhidhãyate // 3.7.118 // savyàpàrataraþ ka÷ cit kva cid dharmaþ pratãyate / sasçjyante ca bhàvànà bhedavatyo 'pi ÷aktayaþ // 3.7.119 // viparãtàrthavçttitva puruùasya viparyaye / gamyeta sàdhana hy atra savyàpàra pratãyate // 3.7.120 // tvam anyo bhavasãty eùà tatra syàt parikalpanà / ràj¤i bhçtyatvamàpanne yathà tadvad gatir bhavet // 3.7.121 // sabhàvanàt kriyàsiddhau kartçtvena samà÷ritaþ / kriyàyàm àtmasàdhyàyà sàdhanànà prayojakaþ // 3.7.122 // prayogamàtre nyagbhàva svàtantryàd eva ni÷ritaþ / avi÷iùño bhavaty anyaiþ svatantrair muktasa÷ayaiþ // 3.7.123 // nimittebhyaþ pravartante sarva eva svabhåtaye /

abhipràyànurodho 'pi svàrthasyaiva prasiddhaye // 3.7.124 // // iti kartradhikàraþ // hetvadhikàraþ preùaõàdhyeùaõe kurvas tatsamarthàni càcaran / kartaiva vihità ÷àstre hetusaj¤à prapadyate // 3.7.125 // dravyamàtrasya tu praiùe pçcchyàder loó vidhãyate / sakriyasya prayogas tu yadà sa viùayo õicaþ // 3.7.126 // guõakriyàyà svàtantryàt preùaõe karmatà gataþ / niyamàt karmasaj¤àyàþ svadharmeõàbhidhãyate // 3.7.127 // kriyàyàþ preraka karma hetuþ kartuþ prayojakaþ / karmàrthà ca kriyotpatti- saskàrapratipattibhiþ // 3.7.128 // // iti hetvadhikàraþ // sapradànàdhikàraþ aniràkaraõàt kartus tyàgàïga karmaõepsitam / preraõànumatibhyà ca labhate sapradànatàm // 3.7.129 // hetutve karmasaj¤àyà ÷eùatve vàpi kàrakam / rucyarthàdiùu ÷àstreõa sapradànàkhyam ucyate // 3.7.130 // bhedasya ca vivakùàyà pårvà pårvà kriyà prati / parasyàïgasya karmatvàn na kriyàgrahaõa kçtam // 3.7.131 // kriyàõà samudàye tu yadaikatva vivakùitam / tadà karma kriyàyogàt svàkhyayaivopacaryate // 3.7.132 // bhedàbhedavivakùà ca svabhàvena vyavasthità / tasmàd gatyarthakarmatve vyabhicàro na dç÷yate // 3.7.133 // vikalpenaiva sarvatra saj¤e syàtàm ubhe yadi / àrambheõa na yogasya pratyàkhyàna sama bhavet // 3.7.134 // tyàgaråpa prahàtavye pràpye sasargadar÷anam / àsthita karma yat tatra dvairåpya bhajate kriyà // 3.7.135 // // iti sapradànàdhikàraþ // apàdànàdhikàraþ nirdiùñaviùaya ki cid upàttaviùaya tathà / apekùitakriya ceti tridhàpàdànam ucyate // 3.7.136 // sayogabhedàd bhinnàtmà gamir eva bhramir yathà / dhruvàvadhir apàyo 'pi samavetas tathàdhruve // 3.7.137 // dravyasvabhàvo na dhrauvyam iti såtre pratãyate / apàyaviùaya dhrauvya yat tu tàvad vivakùitam // 3.7.138 // saraõe devadattasya dhrauvya pàte tu vàjinaþ / àviùña yad apàyena tasyàdhrauvya pracakùate // 3.7.139 // ubhàv apy adhruvau meùau yady apy ubhayakarmaje / vibhàge pravibhakte tu kriye tatra vivakùite // 3.7.140 // meùàntarakriyàpekùam avadhitva pçthak pçthak / meùayoþ svakriyàpekùa kartçtva ca pçthak pçthak // 3.7.141 // abhedena kriyaikà tu dvisàdhyà ced vivakùità / meùàv apàye kartàrau yady anyo vidyate 'vadhiþ // 3.7.142 // gatir vinà tv avadhinà nàpàya iti gamyate / vçkùasya parõa patatãty eva bhàùye nidar÷itam // 3.7.143 // bhedàbhedau pçthagbhàvaþ sthiti÷ ceti virodhinaþ / yugapan na vivakùyante sarve dharmà balàhake // 3.7.144 // dhanuùà vidhyatãty atra vinàpàyavivakùayà / karaõatva yato nàsti tasmàt tad ubhaya saha // 3.7.145 // ekaiva và satã ÷aktir dviråpà vyavatiùñhate / nimitta saj¤ayos tatra parayà bàdhyate 'parà // 3.7.146 // nirdhàraõe vibhakte yo bhãtràdãnà ca yo vidhiþ / upàttàpekùitàpàyaþ so 'budhapratipattaye // 3.7.147 //

// ity apàdànàdhikàraþ // adhikaraõàdhikàraþ kartçkarmavyavahitàm asàkùàd dhàrayat kriyàm / upakurvat kriyàsiddhau ÷àstre 'dhikaraõa smçtam // 3.7.148 // upa÷leùasya càbhedas tilàkà÷akañàdiùu / upakàràs tu bhidyante sayogisamavàyinàm // 3.7.149 // avinà÷o gurutvasya pratibandhe svatantratà / digvi÷eùàd avaccheda ityàdyà bhedahetavaþ // 3.7.150 // àkà÷am eva keùà cid de÷abhedaprakalpanàt / àdhàra÷aktiþ prathamà sarvasayoginà matà // 3.7.151 // idam atreti bhàvànàm abhàvàn na prakalpate / vyapade÷as tam àkà÷a- nimitta sapracakùate // 3.7.152 // kàlàt kriyà vibhajyanta àkà÷àt sarvamårtayaþ / etàvà÷ caiva bhedo 'yam abhedopanibandhanaþ // 3.7.153 // yady apy upavasir de÷a- vi÷eùam anurudhyate / ÷abdapravçttidharmàt tu kàlam evàvalambate // 3.7.154 // vasatàv aprayukte 'pi de÷o 'dhikaraõa tataþ / aprayukta triràtràdi karma copavasau smçtam // 3.7.155 // // ity adhikaraõàdhikàraþ // ÷eùàdhikàraþ sabandhaþ kàrakebhyo 'nyaþ kriyàkàrakapårvakaþ / ÷rutàyàm a÷rutàyà và kriyàyà so 'bhidhãyate // 3.7.156 // dviùñho 'py asau paràrthatvàd guõeùu vyatiricyate / tatràbhidhãyamànaþ san pradhàne 'py upayujyate // 3.7.157 // nimittaniyamaþ ÷abdàt sabandhasya na gçhyate / karmapravacanãyais tu sa vi÷eùo 'varudhyate // 3.7.158 // sàdhanair vyapadiùñe ca ÷råyamàõakriye punaþ / proktà pratipada ùaùñhã samàsasya nivçttaye // 3.7.159 // niùñhàyà karmaviùayà ùaùthã ca pratiùidhyate / ÷eùalakùaõayà ùaùñhyà samàsastatra neùyate // 3.7.160 // anyena vyapadiùñasya yasyànyatropajàyate / vyatirekaþ sa dharmau dvau labhate viùayàntare // 3.7.161 // pràdhànya svaguõe labdhvà pradhàne yàti ÷eùatàm / sahayoge svayoge 'taþ pradhànatva na hãyate // 3.7.162 // // iti ÷eùàdhikàraþ // siddhasyàbhimukhãbhàva- màtra sabodhana viduþ / pràptàbhimukhyo hy arthàtmà kriyàsu viniyujyate // 3.7.163 // sabodhana na vàkyàrtha iti pårvebhya àgamaþ / udde÷ena vibhaktyarthà vàkyàrthàt samapoddhçtàþ // 3.7.164 // vibhaktyarthe 'vyayãbhàva- vacanàd avasãyatàm / anyo dravyàd vibhaktyarthaþ so 'vyayenàbhidhãyate // 3.7.165 // dravya tu yad yathàbhåta tad atyanta tathà bhavet / kriyàyoge 'pi tasyàsau dravyàtmà nàpahãyate // 3.7.166 // tasmàd yat karaõa dravya tat karma na punar bhavet / sarvasya vànyathàbhàvas tasya dravyàtmano bhavet // 3.7.167 // // iti sàdhanasamudde÷aþ //

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful

Master Your Semester with Scribd & The New York Times

Special offer: Get 4 months of Scribd and The New York Times for just $1.87 per week!

Master Your Semester with a Special Offer from Scribd & The New York Times