CHÍNH SÁCH MÔI TR CHÍNH SÁCH MÔI TR CHÍNH SÁCH MÔI TR CHÍNH SÁCH MÔI TRƯỜNG NG NG NG

Cao học QLMT
CHÍNH SÁCH MÔI TR CHÍNH SÁCH MÔI TR CHÍNH SÁCH MÔI TR CHÍNH SÁCH MÔI TRƯỜNG NG NG NG
TS. Lê Văn Khoa
2011
Ø
Chöông 1: Toång quan
A. Phaùt trieån Kinh teá & baûo veä moâi tröôøng
B. Lòch söû phaùt trieån caùc moái quan taâm veà
moâi tröôøng
C. Caùc vaán ñeà moâi tröôøng hieän nay - Phaân
tích theo moâ hình PSR ‘aùp löïc – tình traïng –
ñaùp öùng’ & Moâ hình DPSIR
o GEO4 -Taàm nhìn moâi tröôøng toaøn caàu 4
A. KINH T A. KINH T A. KINH T A. KINH TẾ & MÔI TR & MÔI TR & MÔI TR & MÔI TRƯỜNG NG NG NG
.
Theo UN, ñến năm 2030
có hơn 60 % dân số thế
giới sống trong ñô thị
Các xu thế toàn cầu: Phân bố dân số
Các xu th Các xu th Các xu th Các xu thế toàn c toàn c toàn c toàn cầu: u: u: u:
T TT Tăng tr ng tr ng tr ng trưởng v ng v ng v ng về kinh t kinh t kinh t kinh tế, n , n , n , năng l ng l ng l ng lượng và phát th ng và phát th ng và phát th ng và phát thải ii i
KINH T KINH T KINH T KINH TẾ & MÔI TR & MÔI TR & MÔI TR & MÔI TRƯỜNG NG NG NG
4
GDP với Tiêu thụ năng lượng
KINH T KINH T KINH T KINH TẾ & MÔI TR & MÔI TR & MÔI TR & MÔI TRƯỜNG NG NG NG
Nguồn: World development indicators, 2003
5
IIA1 1II1¬ II¬I 11 X C ¬II1M MCI 1ItC¬C
Chất lượng
môi trường
suy giảm
Thu nhập trên ñầu người
Mốc chuyển
Hình: ðường cong môi trường Kuznets (EKC)
.
Ch Ch Ch Chất ô nhi t ô nhi t ô nhi t ô nhiễm mm m USD, n USD, n USD, n USD, năm 1985 m 1985 m 1985 m 1985
Sulphur dioxide (SO
2
) 5.700 - 6.900
Sulphur dioxide (giao thông) 9.400 – 9.800
Bảng: Các chất ô nhiễmvà thu nhập tại mốc chuyển
Bụi 7.300 – 8.100
Bụi (giao thông) 15.000 – 18.000
Carbon monoxide (CO) 9.900 – 10.100
Nitrogen oxide (NOx) (công nghiệp) 14.700 – 15.100
Nitrogen oxide (NOx) (giao thông) 15.100 – 17.600
Chất thải rắn công cộng Tăng một chiều
B. Lòch söû phaùt trieån caùc moái quan taâm
veà moâi tröôøng
Laøn soùng quan taâm veà moâi tröôøng 1
Thôøi gian: Cuoái TK 19/ñaàu TK 20
Vaán ñeà: - Tập trung vào sự xuống cấp của cảnh quan tự nhiên
do sự gia tăng công nghiệp hóa và ñô thị hóa. Quan tâm ñến
các khu tự nhiên có giá trị và các loài ñộng thực vật quý hiếm các khu tự nhiên có giá trị và các loài ñộng thực vật quý hiếm
có thể ñược bảo vệ như thế nào trước sự tàn phá của việc hiện
ñại hóa.
• Löïc löôïng: Taàng lôùp tinh hoa ñoâ thò
• Tranh luaän: Khoâng choáng coâng nghieäp hoùa hay ñoâ thò hoùa
• Chính saùch: Luaät baûo veä töï nhieân, chim choùc, ñoäng vaät quyù
• Ñòa ñieåm: Taây AÂu, Hoa Kyø, Nga
Laøn soùng quan taâm veà moâi tröôøng 2
• Thôøi gian: Cuoái 1960s vaø ñaàu 1970s
• Vaán ñeà: Moâi tröôøng xaùm. Hoùa chaát, thuoác tröø saâu.
– Hình thành các cơ quan chịu trách nhiệm về môi trường. Nhưng
không gắn kết vấn ñề môi trường với các cơ quan khác của chính
phủ.
– Luật lệ và kế hoạch môi trường, kiểm soát ô nhiễm ñược mở rộng.
Ứng dụng kỹ thuật bổ sung (add-on techniques).
– Gia tăng nhanh chóng số lượng và thành viên của các NGO.
– Thỏa hiệp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.
– ðịnh hướng mạnh trong phạm vi quốc gia – ðịnh hướng mạnh trong phạm vi quốc gia
Löïc löôïng: Taàng lôùp trung löu môùi, NGOs moâi tröôøng
• Tranh luaän: Choáng laïi theå cheá hieän taïi ->Tái cấu trúc xã hội
• Chính saùch: Luaät & quy ñònh nhaø nöôùc
• Ñòa ñieåm: Caùc nöôùc coâng nghieäp hoùa
Sự kiện ñiển hình:
- Limits to Growth report (1972);
- United Nations Conference on the Human Environment
(Stockholm 1972).
Laøn soùng quan taâm veà moâi tröôøng 3
• Thôøi gian: Töø giöõa 1980s vaø ñaàu 1990s
• Vaán ñeà: Caùc vaán ñeà moâi tröôøng toøan caàu
• Kiểm soát ô nhiễm tổng hợp nổi lên trong các CSMT
• Dựa vào công nghệ, ngăn ngừa ô nhiễm tại nguồn .
• Các tiếp cận dựa vào kinh tế ñược khuyến khích và phát triển, bên
cạnh công cụ xã hội và thông tin.
• Vai trò của cộng ñồng ñược tăng cường.
• Tại các nước ñang phát triển, bộ Môi trường, các thể chế quốc gia,
luật và quy ñịnh và các NGO về môi trường ñã ñược hình thành. luật và quy ñịnh và các NGO về môi trường ñã ñược hình thành.
• Löïc löôïng: Caùc thaønh phaàn coäng ñoàng lôùn
• Tranh luaän: Phaùt trieån beàn vöõng, toøan caàu hoùa
• Chính saùch: Chính saùch moâi tröôøng quoác teá, cho ñoái töôïng phi
chính phuû
• Ñòa ñieåm: Taát caû caùc nöôùc
Sự kiện nổi bật:
- Brundtland report (WECD, 1987);
- UN Conference on Environment and Development (Rio de Janeiro
1992).
C. CAC 3A¬ t1 MCI 1ItC¬C C. CAC 3A¬ t1 MCI 1ItC¬C C. CAC 3A¬ t1 MCI 1ItC¬C C. CAC 3A¬ t1 MCI 1ItC¬C
QUY MOÂ
KHOÂNG GIAN
Ñòa phöông Khu vöïc Chaâu luïc Toaøn caàu
QUÙA TRÌNH
SINH THAÙI
-Söï hình thaønh
ñaát
-Söï caáu truùc
laïi caûnh
-Khí haäu khu
vöïc
-Thuûy vaên löu
vöïc
-Khí haäu taàng
ñoái löu
-Söï tieán hoùa
lyù sinh
-Doøng naêng
löôïng böùc
xaï
-Hoaøn löu laïi caûnh
quan
-Caùc phöông
phaùp söû
duïng ñaát
thöôøng
duøng
vöïc
-Quaàn theå
thöïc vaät
lyù sinh
-Söï di chuyeån
cuûa ñoäng
vaät hoang
daõ
-Hoaøn löu
khoâng khí
ôû möùc cao
-Caùc chu trình
thuûy vaên
cuûa sinh
quyeån
QUY MOÂ
KHOÂNG GIAN
Ñòa phöông Khu vöïc Chaâu luïc Toaøn caàu
VAÁN ÑEÀ
MOÂI TRÖÔØNG
- Xoùi moøn
- Ñoâ thò hoùa
- OÂ nhieãm
- Möa axít
- Chaûy traøn
coù cuoán
- Vaän chuyeån
ñi xa caùc
chaát ñoäc
- Söï thay ñoåi
khí haäu
toaøn caàu - OÂ nhieãm
nöôùc
- Tích tuï raùc
coù cuoán
theo thuoác
tröø saâu
- Söï maát ñaát
ngaäp nöôùc
chaát ñoäc
- Ña daïng
sinh hoïc
toaøn caàu
- Söï suy thoaùi
taàng oâzoân
- Söï maát röøng
- Söï hoang
maïc hoùa
QUY MOÂ
KHOÂNG GIAN
Ñòa phöông Khu vöïc Chaâu luïc Toaøn caàu
CHÆ THÒ
MOÂI TRÖÔØNG
- Maát ñaát
- Soá löôïng
khoaûng
khoâng
gian xanh
- Phaùt thaûi
NO
x
/SO
x
- Khu sinh
soáng cuûa
caù ñöôïc
-Caùc möùc tích
luõy sinh
hoïc
-Nôi cö truù
ñöôïc baûo
-Caùc möùc thaûi
CO
2
-Söï tieâu thuï
CFC
-Thay ñoåi söû gian xanh
-Caùc baõi taém
ñöôïc baûo
veä
-Soá löôïng raùc
ñöôïc ñöa
vaøo baõi
thaûi
caù ñöôïc
baûo veä
- Ñaát ngaäp
nöôùc ñöôïc
baûo veä
ñöôïc baûo
veä
-Tröõ löôïng
ñoäng vaät
hoang daõ
-Thay ñoåi söû
duïng ñaát
Tài nguyên
Áp lực
Tình trạng
Hoạt ñộng
của con người
Thương mại – Tiêu thụ
Năng lượng
Giao thông vận tải
Công nghiệp
Nông nghiệp
Lâm nghiệp
Các ngành khác
Hiện trạng
môi trường
Không khí
Nước
ðất
Tài nguyên thiên nhiên
Các khu dân cư
Áp lực
Mô Mô Mô Mô hình hình hình hình PSR PSR PSR PSR - -- - Pressures Pressures Pressures Pressures- -- -State State State State- -- -Responses Responses Responses Responses
Phản ứng
Các ngành khác
Các phản ứng
tập thể và cá nhân
Luật pháp
Công nghệ mới
Công cụ kinh tế
Chi phí cho môi trường
Thay ñổi ưu tiên người tiêu thụ
Các công ước quốc tế
Nội dung khác
Hình. Mô hình Áp lực – Tình trạng và ðáp ứng
(Nguồn: Báo cáo kỹ thuật về thông tin và ñánh giá môi trường, Cục MT, 1996)
IIA¬ 1ÍCI 3A¬ t1 MCI 1ItC¬C IIA¬ 1ÍCI 3A¬ t1 MCI 1ItC¬C IIA¬ 1ÍCI 3A¬ t1 MCI 1ItC¬C IIA¬ 1ÍCI 3A¬ t1 MCI 1ItC¬C
1I1C MC I̬I ISI 1I1C MC I̬I ISI 1I1C MC I̬I ISI 1I1C MC I̬I ISI
VAÁN ÑEÀ
MOÂI TRÖÔØNG
CAÙC CHÆ THÒ
AÙP LÖÏC TÌNH TRAÏNG ÑAÙP ÖÙNG
THAY ÑOÅI KHÍ
HAÄU
- Phaùt thaûi CO2
- Phaùt thaûi khí nhaø
kính
• •• • Nhieät ñoä trung bình
toaøn caàu
• •• • Noàng ñoä xung quanh
cuûa khí CO
2
hoaëc khí
nhaø kính
- Cöôøng ñoä naêng löôïng
SÖÏ PHAÙ HUÛY
TAÀNG OÂZOÂN
Tieâu thuï caùc hoùa
chaát phaù huûy taàng
ozon
• •• • Noàng ñoä toaøn caàu
cuûa CFC 11 vaø 12
Noàng ñoä cuûa caùc
chaát phaù huûy taàng
ozon trong khí quyeån
• •• • Tyû leä thu hoài CFC
• Caùc ñoùng goùp cho
Nghò ñònh thö
Montreal
AXIT HOÙA
- Phaùt thaûi NOx vaø
SOx
- Chæ soá cuûa caùc chaát
gaây ñoä axít
− −− − Noàng ñoä trong möa
axít
- Söï vöôït ngöôõng chòu
taûi trong nöôùc vaø ñaát
• •• • %taøu thuyeàn coù boä
chuyeån ñoåi xuùc taùc
• •• • Coâng suaát cuûa caùc
thieát bò xöû lyù NOx vaø
SOx cho caùc nguoàn
tónh
Chi phí cho giaûm oâ
nhieãm khoâng khí
VAÁN ÑEÀ
MOÂI TRÖÔØNG
CAÙC CHÆ THÒ
AÙP LÖÏC TÌNH TRAÏNG ÑAÙP ÖÙNG
CHAÁT LÖÔÏNG
NÖÔÙC/
PHUÙ DÖÔÕNG
HOÙA
• •• • Phaùt thaûi N &P
• •• • Söï xaû nöôùc thaûi
• •• • Maät ñoä chaên nuoâi
• •• • Noàng ñoä BOD, DO, N
&P trong nöôùc
• •• • Daân cö ñöôïc cung caáp
nöôùc ñaõ xöû lyù
• Leä phí veà xöû lyù nöôùc
thaûi
OÂ NHIEÃM DO
Tieâu thuï thuoác tröø saâu • •• • Noàng ñoä kim loaïi
trong moâi tröôøng lyù
• •• • % xaêng khoâng chì
treân thò tröôøng
OÂ NHIEÃM DO
CHAÁT ÑOÄC
HAÏI
Tieâu thuï thuoác tröø saâu
Söï saûn sinh chaát thaûi
ñoäc haïi
• •• • Noàng ñoä kim loaïi
trong moâi tröôøng lyù
sinh
Dieän tích vuøng ñaát
bò oâ nhieãm
• •• • % xaêng khoâng chì
treân thò tröôøng
% caùc vuøng ñöôïc
laømsaïch
CHAÁT THAÛI
Söï saûn sinh chaát thaûi
theo ngaønh
• •• • Soá löôïng dieän tích
caùc baõi thaûi
Chaát löôïng ñaát /
nöôùc ngaàm
• •• • Giaûm chaát thaûi baèng
taùi tuaàn hoaøn
• •• • Chi phí cho quaûn lyù
chaát thaûi
Phí thaûi boû chaát thaûi
VAÁN ÑEÀ
MOÂI TRÖÔØNG
CAÙC CHÆ THÒ
AÙP LÖÏC TÌNH TRAÏNG ÑAÙP ÖÙNG
CHAÁT LÖÔÏNG
MOÂI TRÖÔØNG
ÑOÂ THÒ
• •• • Söï phaùt thaûi vaøo
khoâng khí
• •• • Maät ñoä giao thoâng
Di daân noâng thoân -
thaønh thò
• •• • Chaát löôïng khoâng khí
ñoâ thò
Noàng ñoä oâzoân maët
ñaát
• •• • Chi phí cho giaûm oâ
nhieãm
Soá löôïng khoâng gian
phuû caây xanh
BAÛO VEÄ BIEÅN
• •• • Saûn löôïng ñaùnh baét • •• • Möùc oâ nhieãmsinh hoïc • •• • Chæ tieâu tröõ löôïng
BAÛO VEÄ BIEÅN
• •• • Saûn löôïng ñaùnh baét
haûi saûn
• •• • Xaû thaûi vuøng ven
bieån
Traøn daàu treân bieån
• •• • Möùc oâ nhieãmsinh hoïc
Tröõ löôïng haûi saûn
• •• • Chæ tieâu tröõ löôïng
• •• • Chi phí cho giaùm saùt
tröõ löôïng
Vuøng caám ñaùnh baét
haûi saûn
GIAÛM ÑA DAÏNG
SINH HOÏC
Söï thay ñoåi nôi cö
truù hay söï chuyeån ñoåi
söû duïng ñaát
• •• • % loaøi bò ñe doïa hay
tieâu dieät/toång soá
• •• • Tyû soá loaøi ngoaïi
lai/ñaëc höõu
Tröõ löôïng caùc loaøi
chuû yeáu
% dieän tích ñöôïc
baûo veä/ toång soá
VAÁN ÑEÀ
MOÂI TRÖÔØNG
CAÙC CHÆ THÒ
AÙP LÖÏC TÌNH TRAÏNG ÑAÙP ÖÙNG
MAÁT RÖØNG
• •• • Khai thaùc lieân quan
ñeán saûn löôïng beàn vuõng
Söï chuyeån ñoåi ñaát
röøng
Dieän tích hay theå
tích röøng
• •• • % dieän tích khai thaùc
ñöôïc troàng laïi
% dieän tích röøng
ñöôïc baûo veä
SUY THOAÙI ÑAÁT
• •• • Ñaát canh taùc/ñaàu • •• • Dieän tích bò aûnh • •• • Dieän tích ñöôïc phuïc
SUY THOAÙI ÑAÁT
• •• • Ñaát canh taùc/ñaàu
ngöôøi
• •• • Maät ñoä chaên nuoâi
Söû duïng phaân
boùn/thuoác tröø saâu
• •• • Dieän tích bò aûnh
höôûng do xoùi moøn ñaát,
hoang maïc hoùa, maën
hoùa, uùng ngaäp
Dieän tích ñaát ngaäp
nöôùc
• •• • Dieän tích ñöôïc phuïc
hoài
Chi phí caûi taïo ñaát
NGUOÀN NÖÔÙC
• •• • Tieâu thuï nöôùc / ñaàu
ngöôøi
Cöôøng ñoä söû duïng
• •• • Söï thieáu nöôùc
Tröõ löôïng nöôùc
ngaàm
Gía nöôùc vaø phí söû
duïng
Mô hình DPSIR: Mô hình DPSIR: Mô hình DPSIR: Mô hình DPSIR:
Drivers Drivers Drivers Drivers- -- -Pressures Pressures Pressures Pressures- -- -State State State State- -- -Impacts Impacts Impacts Impacts- -- -Responses Responses Responses Responses
• Mô hình DPSIR do Cơ quan môi trường Châu Âu (EEA) cải
tiến vào năm 1999, từ mô hình PSR ñược OECD ñề xuất
năm 1993.
• Là một mô hình dùng ñể xác ñịnh, phân tích và ñánh giá
19
• Là một mô hình dùng ñể xác ñịnh, phân tích và ñánh giá
các chuỗi quan hệ nhân quả: nguyên nhân gây ra các vấn
ñề môi trường, hậu quả của chúng và các biện pháp ứng
phó cần thiết.
• ðã ñược áp dụng tại Việt Nam và ñược quy ñịnh chính
thức trong Thông tư số 09/2009/TT-BTNMT ngày 11/8/2009
của Bộ TN&MT quy ñịnh về việc Xây dựng và quản lý các
chỉ thị môi trường quốc gia
Mô hình DPSIR
ðộng
lực
Áp
lực
Hiện
trạng
Tác
ñộng
20
ðáp ứng
-
Human development:
• Demographics
• Economic processes
(consumption, production,
markets and trade)
• Scientific and
technological innovation
• Distribution pattern
processes (inter- and
intra-generational)
• Cultural, social, political
Human interventions
in the environment
Land use
Resource extraction
External inputs
(fertilizers, chemicals,
irrigation)
Emissions (pollutants
and waste)
Modification and
movement of organisms
Natural capital:
atmosphere, land, water
and biodiversity
Natural processes:
Solar radiation
PRESSURES
Environmental impacts
and change:
*Climate change and
depletion of the
stratospheric
ozone layer
*Biodiversity change
*Pollution, degradation
and/or depletion of air,
STATE &TRENDS
environmental factors
determining human well-being
*Ecological services such as
provisioning services
(consumptive use), cultural
services (non-
consumptive use), regulating
services and
supporting services (indirect use)
*Non-ecosystem natural
resources ie hydrocarbons,
minerals and renewable energy
*Stress, inter alia diseases, pests,
radiation
and hazards
IMPACTS
DRIVER
Material, human and
social capital
21
DPSIR MODEL
and institutional (including
production and service
sectors) processes
Solar radiation
Volcanoes
Earthquakes
and/or depletion of air,
water, minerals and land
(including desertification)
demographic, social
(institutional) and material
factors determining human
well-being
change in human well-being
broadly defined as human freedoms of choice
and actions, to achieve, inter alia:
*Security
*Basic material needs
*Good health
*Good social relations
which may result in human development or
poverty, inequity and human vulnerability.
RESPONSES
Formal and informal adaptation to, and mitigation of, environmental change
(including restoration) by altering human activity and development patterns
within and between the D, P and I boxes through inter alia: science and
technology, policy, law and institutions.
22
I. CAC 3A¬ t1 MCI 1ItC¬C II1¬ ¬A* I. CAC 3A¬ t1 MCI 1ItC¬C II1¬ ¬A* I. CAC 3A¬ t1 MCI 1ItC¬C II1¬ ¬A* I. CAC 3A¬ t1 MCI 1ItC¬C II1¬ ¬A*
Ngày 25/10/2007, UNEP công bố báo cáo Viễn cảnh
môi trường toàn cầu - 4 (Global Environment Outlook-
4, viết tắt GEO-4)
-> tổng quan bao quát nhất về sự biến ñổi của khí
quyển, ñất, nước và ña dạng sinh học trên Trái ðất từ quyển, ñất, nước và ña dạng sinh học trên Trái ðất từ
năm 1987 tới nay
-> Môi trường Trái ñất ñang tiến dần tới ngưỡng giới
hạn ! -> sự tồn vong của nhân loại phụ thuộc vào việc
chúng ta bắt tay hành ñộng ngay hôm nay, chứ không
phải ngày mai!
(NguỒn: Global Environment Outlook 4, GEO4)
CAÙC VAÁN ÑEÀ MOÂI TRÖÔØNG TƯƠNG LAI
1- Toàn thế giới ñang sống
vượt quá sức chịu ñựng
sinh học của Trái ðất.
ðể ñáp ứng nhu cầu của ðể ñáp ứng nhu cầu của
một con người, Trái ðất
cần có 21,9 ha bề mặt,
trong khi công suất sinh
học của bình quân của nó
hiện chỉ là 15,7 ha/người,
bằng 2/3 nhu cầu của
chúng ta.
2- Nhiệt ñộ trung bình toàn cầu ñã tăng 0,74
o
C
trong 100 năm qua, và trong thế kỷ này có thể
tăng thêm 1,8 - 4
o
C. Nó làm tan băng ở hai cực
Trái ðất, khiến nước biển dâng lên.
-> Những nước ven
biển sẽ chịu hậu quả
trước tiên; thí dụ 20
triệu người Việt Nam
sẽ mất nhà cửa và
ñồng ruộng vì nước ñồng ruộng vì nước
biển dâng ngập.
Thời gian 1992-2001,
lũ lụt gia tăng ñã khiến
gần 100.000 người
thiệt mạng và tác ñộng
tới 1,2 tỉ người.
3- Nguồn nước
ngọt giảm nhanh,
năm 2025 sẽ có 1,8
tỷ người cực kỳ
thiếu nước. Chất
lượng nước tiếp tục lượng nước tiếp tục
hạ thấp, mà nguồn
nước bị ô nhiễm là
một trong các
nguyên nhân chính
làm cho con người
mắc bệnh và chết.
4- Diện tích ñất bình quân ñầu người ñang nhanh chóng thu
hẹp, từ 7,9 hecta (1900) xuống còn 2,02 (2005) và dự kiến là
1,63 hecta (2050).
5- ða dạng sinh học biến ñổi nhanh nhất trong lịch sử, với
hơn 30% ñộng vật lưỡng cư, 23% ñộng vật có vú và 12%
loài chim có nguy cơ tuyệt diệt. Lượng cá biển bị ñánh bắt
lớn gấp 2,5 lần so với sản lượng khai thác bền vững của
biển.
6- Hơn 02 triệu người
toàn cầu chết non mỗi
năm do ô nhiễm không
khí trong và ngoài nhà.
7. Việc sử dụng ñất không bền vững và thay ñổi khí hậu
ñang dẫn ñến thoái hóa ñất, bao gồm xói mòn, mất dinh
dưỡng, khan hiếm nước, mặn hóa, sa mạc hóa, và phá vỡ
chu trình sinh học. Người nghèo chịu tác ñộng bất hợp lý từ
tác ñộng của suy thoái ñất, ñặc biệt tại những vùng khô hạn,
nơi trú ngụ của hơn 2 tỷ người, 90% trong ñó sống ở các
nước ñang phát triển.