9

CMYK

k˛eTyês¡+, 19 »qe] 2009

eTq<˚X¯+˝À Á<äy√´\“D≤ìï
m˝≤ ˝…øÏÿkÕÔs¡T ?
` ¬øm˝Ÿ|æ
‘· dü+e‘·‡s¡+ ˇø£ ìØí‘· düeTj·T+˝À e⁄qï
<Ûsä \¡ kÕúsTTì, Á|üdTü ‘Ô · dü+e‘·‡s¡+ n<˚ düeTj·T+˝À
e⁄qï <Ûsä \¡ ‘√ b˛*Ãq|ü⁄Œ&ÉT e⁄qï <Ûsä \¡ ô|s¡T>∑<\ä qTµ
Á<äy√´\“D+ (ÇHéù|w¢ò Hü )é n+{≤s¡T. Bìï Á<äy√´\“D+ sπ ≥T>±
e´ø£Ô+ #˚kÕÔs¡T. Ä]∆ø£ e´edüú˝À ˝…ø£ÿ≈£î $T+∫q düs¡T≈£î\ ñ
‘·Œ‹Ô, $ìjÓ÷>∑+‘√ düV‰ü $$<Ûsä ø¡ ±\ <Ûsä \¡ kÕ∆sTT ñ+≥T+~.
düs¡T≈£î\ìï+{Ï Á<äy√´\“D kÕ∆sTT, ô|s¡T>∑T<ä\≈£î düeTÁ>∑yÓTÆq
ø=\e÷q+ @sêŒ≥T #˚j·T{≤ìøÏ ªªÁ<äy√´\“D dü÷∫µµ
(ÇHéù|ò¢wüHé Ç+&Óø˘‡) ˝…øÏÿ+#·ã&ç+~. á Á<äy√´\“D dü÷∫
˝…øÏÿ+#·≥+ ø√dü+ Á|ü‹ düs¡T≈£î<Ûäs¡\kÕ∆sTTì ˇø£ ìØí‘·
düeTj·T+˝À 100>± |ü]>∑DÏ+#ês¡T. Ä]∆ø£e´edüú˝À düs¡T≈£î
jÓTTø£ÿ $ìjÓ÷>∑ ÁbÕeTT K´‘·qT ã{Ϻ, Á|ü‹ düs¡T≈£î≈£î ìØí‘·
yÓsTTfÒCŸqT πø{≤sTT+#ês¡T. Á|ü‹ düs¡T≈£î <Ûäs¡\ dü÷Nì, Ä
düs¡T≈£î yÓsTTfÒCŸ‘√ >∑TDÏ+∫, düs¡T≈£î\ìï+{Ï <Ûäs¡\ dü÷∫˙
‘·j·÷s¡T#˚kÕÔs¡T. <Ûäs¡\T ô|]π>≥|ü⁄Œ&ÉT ˝Ò<ë ‘·π>Z≥|ü⁄Œ&ÉT Ä
dü÷N\˝À ô|s¡T>∑T<ä\/‘·>T∑ <Z \ä ÁbÕ‹|ü~ø£>± Á<äy√´\“D sπ ≥TqT
˝…øÿÏ düTHÔ êïs¡T.
eTq<˚X¯+˝À Á<äy√´\“D+ ˝…øÏÿ+|ü⁄˝À eT÷&ÉT
|ü<ä∆‘·T\T e⁄HêïsTT. n$ {À≈£î <Ûäs¡\ dü÷N |ü<ä∆‹,
$ìeTj·T<Ûsä \¡ dü÷N |ü<‹∆ä , C≤rj·T Ä<ëj·T &çù|≥¢ò sY |ü<‹∆ä .
eTq Á|üuÛÑT‘·«+ n~Ûø±]ø£+>± Á|üø£{ÏdüTÔqï Á<äy√´\“D πs≥T
{À≈£î<Ûäs¡\ dü÷∫ (ôVA˝Ÿùd˝Ÿ Áô|’dt Ç+&Óø˘‡) |ü<䛋q
˝…øÏÿ+#·ã&ç+~. á |ü<ä∆‹ Á|üø±s¡+ {À≈£î yê´bÕs¡ <Ûäs¡\T
˝Ò<ë ñ‘·Œ‹Ô <ës¡T\ <Ûäs¡\ ÁbÕ‹|ü~ø£>± Á<äy√´\“Dπs≥TqT
ìs¡sí TTkÕÔsT¡ . Bìï ñ‘·Œ‹Ô<ës¡T\ Á<äy√´\“D+ ˝Ò<ë ôV≤&é˝H’… é
Á<äy√´\“DeTì ≈£L&Ü n+{≤s¡T. {À≈£î <Ûsä \¡ dü÷N |ü<‹›äÛ ˝À
435 s¡ø±\ düsT¡ ≈£î\ |ü]>∑D˝ÀøÏ rdüT≈£îHêïs¡T. 1993`94
dü+e‘·‡sêìï ÁbÕ‹|ü~ø£>± (uÒdt Çj·TsY) uÛ≤$+#ês¡T. ô|’q
ù|s=ÿqï düs¡T≈£î\ yÓsTTfÒCŸì 100 >± nqT≈£îHêïs¡T. <ëìï
eT÷&ÉT uÛ≤>±\T>± $uÛõÑ +∫ yê{ÏøÏ $&ç$&ç>± yÓsTTfÒCŸ\qT
øπ {≤sTT+#ês¡T. ÁbÕ<Û$ä Tø£ düsT¡ ≈£î\T (98 düsT¡ ≈£î\T) ` yÓsTTfÒõ
22.02%, Ç+<Ûäq+, $<äT´‘Y yÓ\T‘·Ts¡T \÷Á_¬ø+{Ÿ‡ (19
düsT¡ ≈£î\T) ` yÓsTTfÒõ 14.23%, bÕ]ÁXÊ$Tø£ ñ‘·Œ‘·T\Ô T (318
düsT¡ ≈£î\T) ` yÓsTTfÒõ 63.75%. ÁbÕ<Û$ä Tø£ düsT¡ ≈£î*ï ÄVü‰s¡
düs¡T≈£î\T (yÓsTTfÒCŸ 15.42 XÊ‘·+), ÄVü‰πs‘·s¡ düs¡T≈£î\T
(yÓsTTfÒCŸ 6.1 XÊ‘·+), KìC≤\T (yÓsTTfÒõ 0.5 XÊ‘·+) ñ
|üuÛ≤>±\T>± $uÛÑõ+#ês¡T. $T–*q ¬s+&ÉT uÛ≤>±\qT $$<Ûä
ñ|üuÛ≤>±\T>± $uÛÑõ+∫ yÓsTTfÒõ\qT πø≥sTT+#ês¡T.
¬s+&ÉTyêsê\ ÁøÏ‘·+ ñqï {À≈£î <Ûäs¡\ dü÷∫ Ä<Ûës¡+>± Á|ü‹
>∑Ts¡Tyês¡+ á |ü<Û䛋q Á<äy√´\“¤D πs≥TqT Á|üø£{ÏkÕÔs¡T.
ñ<ëVü≤s¡D≈£î á yês¡+ dü÷∫ 226 bÕsTT+≥T¢ e⁄+&ç, >∑‘·
dü+e‘·‡s¡+ Ç<˚yês¡+ 210.4 bÕsTT+≥T¢ e⁄+fÒ Á<äy√´\“D
ô|s¡T>∑T<ä\ 15.6 bÕsTT+≥T¢. {À≈£î <Ûsä \¡ dü÷N˝À ô|s¡T>∑<\ä
XÊ‘·+ 15.6/210.4 I 100 R 7.41 XÊ‘·+. BH˚ï Á<äy√´\“D
sπ ≥T>± Á|üuTÑÛ ‘·«+ Á|üø{£ dÏ Tü +Ô ~. øπ +Á<ä bÕ]ÁXÊ$Tø£ eT+Á‹‘·«
XÊK˝Àì Ä]∆ø£ dü\Vü‰<ës¡Tì ø±sê´\j·T+ á >∑D≤+ø±\qT
düMTø£]+∫ ˝…øÿÏ düT+Ô ~. ‘·≈î£ ÿe e´e~Û˝À <Ûsä \¡ ôV≤#·TÑ·>T∑ \Z qT
˝…øÿÏ +#·&yÉ T˚ á |ü<‹∆ä Á|ü‘´˚ ø£‘.· $ìjÓ÷>∑<ës¡T&ÉT n+‹eT+>±
#Ó*+¢ #˚ <Ûsä \¡ Ä<Ûës¡+>±H˚ Á<äy√´\“Dπs≥T ìs¡sí TT+#·ã&Ü\ìï~
ì|ü⁄DT\ n_ÛÁbÕj·T+. {À≈£î<Ûäs¡\ Ä<Ûës¡+>± ˝…øÏÿ+#˚ á
|ü<‹∆ä á ~X¯˝À ˝Òøb£ ˛e&É+ Á|ü<ëÛ qyÓTqÆ ˝À|ü+. kÕe÷qT´&ÉT
n‘·´~Ûø+£ >± $qjÓ÷–+#˚ ÁbÕ<Û$ä Tø£ düsT¡ ≈£î\ø£+fÒ eT÷&ÉTs¬ ≥T¢
yÓsTTfÒõ bÕ]ÁXÊ$Tø£ ñ‘·Œ‘·TÔ\øÏe«&É+ á |ü<ä∆‹˝À
$yê<ëdüŒ<äyTÓ qÆ ~.
$ìeTj·T <Ûsä \¡ dü÷∫ (ø£q÷‡ ´eTsY Áô|d’ t Ç+&Óø‡˘ )
Hê\T>∑Ts¡ø±\T>± ñ+~. bÕ]ÁXÊ$Tø£ ø±]à≈£î\T (2001 uÒdt
dü+e‘·‡s¡+), |ü≥Dº HêHé e÷qT´e˝Ÿ e⁄<√´>∑T\T (1984`85
uÒdt dü+ˆˆ) e´ekÕj·T ø±]à≈£î\T, Á>±MTD ø±]à≈£î\≈£î
(1986`87 uÒdt dü+ˆˆ) $&ç$&ç>± dü÷N\T ˝…øÏÿdüTÔHêïs¡T.
M{Ï˝À bÕ]ÁXÊ$Tø£ ø±]à≈£î\ $ìeTj·T dü÷N Á|üeTTKyÓT+Æ ~.
Bìï C≤rj·T XÊ+|æ˝Ÿ düsπ « dü+düú Ä<ëj·T e´j·÷\
˝À...

>∑

` ø=+&É÷] Ms¡j·T´
‘·´+ ø£+|üP´≥sY‡ O<ä+‘·+ <˚X+¯ ˝À ø±s=Œπs{Ÿ >∑es¬ ïdt‡
(ø£+ô|˙\ ìs¡«Vü≤D) >∑T]+∫q #·sá ≈£î eTs√e÷s¡T ‘Ós¡
rdæ+~. Á|ü<Ûëq+>± 1991 ‘·sê«‘· uÛ≤s¡‘·<˚X¯+˝À
Ç≥Te+{Ï #·s¡Ã yÓTT<ä˝…’+~. ø±s=Œπs{Ÿ ≈£î+uÛÑø√D≤\
#·]Á‘·˝À 1991ì yÓT\Æ TsêsTT>± #Ó|⁄ü Œø√e#·TÃ.1991≈£î eTT+<äT
»]–q ≈£î+uÛøÑ √D≤\ |ü]~Û, ‘·sê«‹ ø±\+˝À »]–q ≈£î+uÛøÑ √D≤\
|ü]~Û˝À Oqï e´‘ê´düy˚T |ü]dæú‹ rÁe‘·qT $~‘·+ #˚k˛Ô+~.
<˚X¯+˝À düs¡∞ø£s¡D $<ÛëHê\T ÁbÕs¡+_Û+∫q ‘·sê«‘· πøe\+
dü+e‘·‡s¡+ ø±\+˝À »]–q ùwsYe÷¬sÿ{Ÿ ≈£î+uÛøÑ √D+˝À wüTe÷s¡T
4000 ø√≥¢ s¡÷bÕj·T\ y˚Ts¡ qwü+º yê{Ï*+¢ <äì n+#·Hê. n|üŒ{À¢
ø£+ô|˙\ ≈£î+uÛÑø√D≤ìøÏ Ç|üŒ{Ï es¡≈£î <˚X¯+˝À »]–q
≈£î+uÛøÑ √D≤\≈£î, ªdü‘´· +µ ≈£î+uÛøÑ √D≤ìøÏ eT<Û´ä eTÚ*ø£ e´‘ê´dü+
O+~. ≈£î+uÛÑø√D+ dü«uÛ≤e+ Ø‘ê´ #·÷dæq|ü⁄Œ&ÉT ªdü‘·´+µ
O<ä+‘·+˝À øπ e\+ nøöÿ+{Ï+>¥ yÓ÷kÕ\≈£î |ü]$T‘·+ nsTTq~
ø±<äT. á O<ä+‘·+˝À nøöÿ+{Ï+>¥ yÓ÷dü+ |üs´¡ ekÕq+>±, kÕºø˘
e÷¬sÿ{Ÿ˝À ˝≤yê<˚M\T, ‘·<ë«sê e∫Ãq ˝≤uÛ≤\qT eTs√
yê´bÕs¡+˝À ô|≥Tºã&ç>± ô|≥Tºø√e≥+ e+{Ï #·s¡´\‘√
sêeT*+>∑sêE dü+øå√uÛ+Ñ e\j·÷ìï #·T{Ïeº #êÃ&ÉT. ‘êC≤>± X¯ó
Áø£yês¡+ |üÁ‹ø£˝À¢ e∫Ãq yês¡Ô\ Á|üø±s¡+ ôV≤#Y&çm|òtdæ u≤´+≈£î
XÊK˝À¢ sêeT*+>∑sêE≈£î dü+ã+~Û+∫q e´øÏÔ>∑‘· U≤‘ê˝À¢
s¡÷bÕsTT ≈£L&Ü ˝Ò<Tä . n≥T ø£+ô|˙ ùws¡¢ neTàø£+ <ë«sê e∫Ãq
Ä<ëj·÷ìï ø£+ô|˙˝À |ü⁄q' ô|≥Tºã&ç>± O|üj÷Ó –+#·øb£ ˛e≥+,
‘·q U≤‘ê˝ÀqT »eT #˚düTø√ø£b˛e≥+ >∑eTìùdÔ á ì<ÛäT\T
dü]Vü≤<äT›\ Äe\≈£î ‘·s¡*b˛j·÷j·Tqï nqTe÷HêìøÏ ã\+
#˚≈L£ s¡T‘√+~. á yÓTT‘·+Ô e´eVü‰s¡+˝À ø£+ô|˙ e´eVü‰sê\ XÊK
yÓTT<ä\T, Ä]úø£ XÊK es¡≈£î, nìï XÊK\ Á|üy˚Tj·T+ Á|üXÊïs¡úø£+
ne⁄‘√+~. á O<ä+‘·+ @ø£+>± ø£+ô|˙ ìs¡«Vü≤D >∑T]+∫q
#·sá qT eTs√e÷s¡T ‘ÓsM¡ T<ä≈î£ ‘Ó∫Ã+~.
ˇø£ ø£+ô|˙ n+fÒ n+<äT˝À |ü\T n+>±\T O+{≤sTT.
$ìjÓ÷>∑<ës¡T\T O+{≤s¡T. O<√´>∑T\T O+{≤s¡T. neTàø£+ <ës¡T,¢
Á|üuÛÑT‘·«+, Hê´j·Tdü+ã+<Ûä $uÛ≤>±\T n˙ï ø£*|æq düe÷»+˝À
ˇø£ uÛ≤>∑y˚T ø£+ô|˙. n≥Te+{Ï _Ûqï s¡+>±\ ì‘·´ Jeq
dü+ã+<Ûë\‘√ @s¡Œ&çq ø£+ô|˙\T n≥T $ìjÓ÷>∑<ës¡T\T,
yê{≤<ës¡T\ $wüj·T+˝À bÕs¡<äs¡Ùø£+>± e´eVü≤]+#·≥+ ø£˙dü
HÓ‹’ ø£‘.· n+<äTe\¢H˚ ô|≥Tºã&ç<ës¡T\T dü+|ü<ä ìs¡«Vü≤D˝À <Ûsä à¡ ø£s\Ô¡
bÕÁ‘· b˛wæ+#ê˝Ò ‘·|üŒ yÓTT‘·Ô+ dü+|ü<ä kÕ«Vü‰#˚j·Tsê<äì >±+BÛ
Á|ü‹bÕ~kÕÔ&TÉ . ìC≤ìøÏ ô|≥Tºã&ç<ës¡T\T <Ûsä à¡ ø£s>Ô¡ ± e´eVü≤]+#˚
|ü]dæ‹ú ø£˙dü+ düeTø±©q ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edü˝ú À ˝Ò<ìä Á|ü‘´˚ ø£+>±
#Ó|ü⁄Œø√eqedüs¡+ ˝Ò<äT. ø£+ô|˙ ìs¡«Vü≤D≈£î $ìjÓ÷>∑<ës¡T\T
m+‘· nedüs¡yÓ÷ ô|≥Tºã&ç ≈£L&Ü n+‘˚ nedüs¡+. H˚&ÉT eTq+
#·÷düTÔqï uÛ≤Ø ÁbÕC…≈£îº\T #˚|ü&ÉT‘·Tqï ø£+ô|˙\˙ï ‘·eT dü«+‘·
CÒ ã T˝À¢ q T+&ç ì<Û ä T \T ô|≥Tº ã &ç > ± yÓ ∫ Ã+∫ yê´bÕs¡ +
#˚düTÔHêïj·TqT≈£î+fÒ bıs¡bÕ≥T. dü>∑≥Tq ˇø√ÿ ÁbÕC…≈£îº˝À¢ 10
qT+&ç 25 XÊ‘·+ e÷Á‘·y˚T á ô|≥Tºã&ç<ës¡T\ dü«+‘· ô|≥Tºã&ç
O+≥T+~. $T–*q 75-90 XÊ‘·+ ô|≥Tºã&çì Á|üuTÑÛ ‘·« yê{≤\
s¡÷|ü+˝ÀH√, Á|üuÛÑT‘·«s¡+>∑ u≤´+≈£î\ <ë«sê ‘Ó#·TÃ≈£îH˚ s¡TD≤\
s¡÷|ü+˝ÀH√, Á|ü»\ e<ä› ùws¡¢ s¡÷|ü+˝À ùdø£]+#˚ ô|≥Tºã&ÉT\
<ë«sêH√ düeT≈£Ls¡TÃø=+{≤s¡T. n+fÒ Á|ü‹ ø£+ô|˙˝ÀqT kÕe÷õø£
ô|≥Tº&ç V”≤q|üø+å£ 75 XÊ‘·+ O+≥T+<äì eTq+ ìsê∆]+#·Tø√e#·TÃ.

` >∑T&ç|Pü &ç $»j·Tsêe⁄
qT dü+#·\q+ düèwæ+º ∫q dü‘´· + ≈£î+uÛøÑ √D+ ø±ø£\T
r]q ø±s=Œπs{Ÿ |ü+&ç‘·T\qT ôd’‘·+ n+‘·T˝Òì
ÄX¯Ãsê´ìøÏ >∑T]#˚düTÔqï~. BìøÏ ø±s¡D+ ˇø£{Ï
≈£î+uÛÑø√D+ rÁe‘· nsTT‘˚, ¬s+&Ée~ <ëìø√dü+
nqTdü]+∫q |ü<‘∆ä T· \T @$T{Ï nqï~ Ç|üŒ{Ïø° n+‘·Tã≥ºø£
b˛e&É+. dü‘´· + n~ÛH‘˚ · sêeT*+>∑sêE ‘·q+‘· ‘êqT>±
møö+{Ï+>¥ neø£‘e· ø£\≈£î bÕ\Œ&ܶqì yÓ\&¢ +ç #˚ es¡≈î£ mes¡÷
á $wü j · T +˝À Äj· T qqT Á|ü • ï+#· ˝ Ò < ä T . ø£ ˙ dü +
nqTe÷Hê\HÓH’ ê e´ø£+Ô #˚jT· ˝Ò<Tä . m+<äT≈£î Ç˝≤ $Tqï≈£îHêïs¡T
n+fÒ- yê]øÏ dü‘´· + e´eVü‰sê\T, rs¡T‘ÓqTï\ô|’ dü+<˚V‰ü \T
˝Òøb£ ˛e&É+ e\¢ nì nqTø√˝ÒeTT. n‘·´~Ûø£ ø±s=Œπs{Ÿ dü+dü\ú T
m+‘√ ø=+‘· ìã+<Ûäq\ O\¢+|òüTq≈£î bÕ\Œ&É≥+ düVü≤»+
ø±e&É+ e\¢H˚ yês¡T n˝≤ e´eVü≤]+#ês¡T. dü‘´· + ≈£î+uÛøÑ √D+
ePVæ≤+#·ì eT\T|ü⁄\T ‹s¡T>∑T‘·Tqï Áø£eT+˝À Ç˝≤+{Ï yês¡T
‘·|üŒìdü] |ü]dæú‘·T˝À¢ H√s¡T ‘Ó]∫ yêdüÔyê\T yÓ\¢&ç+#·&É+
Äs¡+uÛeÑ TsTT+~. ˇø£ÿ dü‘´· y˚T ø±<äT, mHÓïH√ï ø±s=Œπs{Ÿ dü+dü\ú T
ìã+<Ûäq\qT >±*øÏ e~˝ÒdüTÔHêïj·Tì yês¡T ‘Ó\|ükÕ>±s¡T.
ø±s=Œπs{Ÿ bÕ\q nì >=|üŒ>± #ÓãT‘·Tqï~ m+‘· ã÷≥ø£+>±
e÷]+<√ yês¡T ˇø=ÿø£ÿ{Ï>± ãj·T≥ô|&ÉT‘·THêïs¡T.
U≤‘ê\ neø£‘·eø£\≈£î eTT<äT› ù|s¡T ªdüè»Hê‘·àø£
møö+{Ï+>¥µ. H√ãT˝Ÿ Á>∑÷|t nH˚ n+‘·sê®rj·T ôd≈£L´]{°\

ô|

n+≥Te+{Ï kÕe÷õø£ ô|≥Tºã&ÉT˝Ò JeHê&ÉT\T>± Oqï ø£+ô|˙\T
ìC≤sTTr>± O+&Ü\ì Ä•+#·≥+ ‘·|⁄ü Œ ø±<äT. ø±˙ Á|ü|+ü Nø£sD¡ ,
düs¡∞ø£s¡D $<ÛëHê\T neT\T nsTTq ‘·sê«‘·, e÷¬sÿ{Ÿ <˚e⁄&çì
qeTTà≈£îqï ‘·sê«‘· ìC≤sTTr nqï |ü<ëìøÏ ã<äT\T bÕs¡<sä Ù¡ ø£‘·
|ü<ëìï yê&ÉT‘·THêïs¡T. n+fÒ ø£+ô|˙ yÓ÷dü+ #˚j·T≈£L&É<äqï
kÕe÷õø£, HÓ’‹ø£ u≤<Ûä´‘· qT+&ç ‘·|ü⁄Œ #˚dæHê #Ó|æŒ #˚j·÷\qï
ns¡+ú ˝À H˚&TÉ #·sá »s¡T>∑T‘√+~. <ëH˚ï bÕs¡<sä Ù¡ ø£‘· n+≥THêïs¡T.
á bÕs¡<äs¡Ù‘· dæ<ë∆+‘·+ eTT+<äT≈£î e∫Ãq ‘·sê«‘· #·{≤º\T,
Á|üe÷D≤\T, kÕe÷õø£ u≤<Û´ä ‘·T\ O\¢+|òTæ +#·sê<äqï HÓ‹’ ø£ #·sá
qT+&ç n+<ä]ø° ‘Ó*ùd˝≤ m˝≤ O\¢+|òæT+#ê\qï ~X¯>± #·s¡Ã\T
»s¡T>∑T‘·THêïsTT. n≥Te+{Ï O\¢+|òüTq\T »]–q|ü⁄Œ&ÉT yê]ì
m˝≤ •øÏ+å #ê\qï #·sá qT+&ç O\¢+|òTü q\≈£î bÕ\Œ&çq dü+dü\ú qT
m˝≤ u…sTT˝Ÿ ne⁄{Ÿ #˚j÷· \qï ~X¯>±qT, dü<sä T¡ ø£+ô|˙\ qT+&ç
#˚‘T· \T e÷]qô|≥Tºã&çì ‹]– düeT≈£Ls¡Ã{≤ìøÏ Á|üuTÑÛ ‘·«+ mìï
|ü<ä∆‘·T˝À¢ CÀø£´+ #˚düTø√yê\qï ~X¯>± #·s¡Ã\T kÕ>∑T‘·THêïsTT.
ÇB H˚&ÉT eTq+ #·÷düTÔqï ø£+ô|˙\ ìs¡«Vü≤D >∑T]+∫q #·s¡Ã.
uÛ≤s¡‘·<˚+˝À Vü≤s¡¸<é yÓTVü≤‘ê ≈£î+uÛÑø√D+, πø‘êHé
bÕπsUŸ ≈£î+uÛøÑ √D+, j·TT{Ï◊, >√¢ã˝Ÿ Á≥dtº u≤´+≈£î ≈£î+uÛøÑ √D≤\
‘·sê«‘· kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ ˝≤yê<˚M˝À¢ bÕ{Ï+#ê*‡q Á|üe÷D≤\T,
ø£+ô|˙\ ìs¡«Vü≤D, j·÷»e÷q´+˝À bÕ{Ï+#ê*‡q C≤Á>∑‘\Ô·
>∑T]+∫ ôd≈£L´]{°dt mπø®+õ uÀsY¶ Ä|òt Ç+&çj·÷ ( ôd_) ˇø£
ø£$T{° ìj·T$T+∫+~. á ø£$T{°øÏ ÇH=Œ¤ddæ t e´ekÕú|øü £ n~Û|‹ü
Hêsêj·TD eT÷]Ô n<Ûä´≈£åî&ç>± e´eVæ≤+#ês¡T. á ø£$T{° Ç∫Ãq
dæbòÕs¡T‡˝À¢ ø£+ô|˙\ j·÷»e÷dü´ kÕeTs¡ú´+ ô|+bı+~+#·≥+
ø£+fÒ j·÷»e÷q´ ãè+<ä+ ( uÀsY¶ Ä|òt &Ós¬’ ø£sº ‡Y )≈£î Ç#˚à ÁbÕ<Ûëq´‘·,
edü‘T· \T, s¡øDå£ \ >∑T]+#˚ ô|<äm› ‘·TqÔ #·sá »]–+~. nyÓT]ø±˝À
ôd‘’ +· mHésêHé |ü‘q· + ‘·sê«‘· n≥Te+{Ï ø£$T{° @sêŒf…+Æ ~. á
ø£$T{° dæbÕò s¡T‡\ Ä<Ûës¡+>± düsπ “Hé‡ #·{≤ºìï ( á #·≥+º Á|ü<ëÛ q+>±
ø£+ô|˙ U≤‘ê\ ìs¡«Vü≤D≤ <ës¡T\T bÕ{Ï+#ê*‡q Á|üe÷D≤\qT
ìπs•› k˛Ô+~) ÄyÓ÷~+∫+~. ø±˙ eTq <˚X+¯ ˝À ø±s=Œπs{Ÿ >∑es¬ ïHé‡
>∑T]+∫q ø£$T{° Ç∫Ãq ìy˚~πø ns¡ø=s¡>± O+fÒ Ä ìy˚~ø£qT
neT˝À¢øÏ ‘˚e{≤ìøÏ ≈£L&Ü Á|üuTÑÛ ‘·«+ Ç+‘·es¡≈î£ #·s´¡ \T #˚|≥ü ˝º <Ò Tä .

|ü]XÀ<ÛHä ê dü+dü≈ú î£ nqTã+<Û+ä >± Oqï eTT+u≤sTT˝Àì øÏj
¢ T· sY
ø±´|æ≥˝Ÿ nH˚ dü+düú >∑‘· @&Ü~ eT<Ûä´˝À u§+u≤sTT kÕºø˘
mπøÃ+CŸ˝Àì _mdtÇ-500 dü+dü\ú ≈£î dü+ã+~Û+∫q møö+{Ï+>¥
˝≤yê<˚M\ô|’ »]|æq n<Û´ä j·THêìï yÓ\&¢ +ç ∫+~. Bì Á|üø±s¡+
60 dü+dü\ú T s¬ $q÷´ neø£‘e· ø£\≈£î bÕ\Œ&ÉT‘·THêïsTT. M{Ï˝À
m≈£îÿe uÛ≤>∑+ neTàø±\T »s¡>≈∑ î£ +&ÜH˚ »]>±j·Tì s¬ $q÷´qT
m≈£îÿe #˚dæ #·÷|ü&+É , Ä ≥s√ïesY Ä<Ûës¡+>± Äj·÷ dü+dü\ú T
‘·eT Ä<ëj·÷\T, ˝≤uÛ≤\T ≈£L&É n~Ûø+£ >± O+{≤j·Tì #Ó|Œü &É+

1991≈£î eTT+<äT Ç≥Te+{Ï $wüj·÷\˙ï |üs¡´y˚øÏå+#·{≤ìøÏ
ø£+Á{À˝sY Ä|òt ø±|æ≥˝Ÿ nqï $uÛ≤>∑+ Ä]úø£XÊK H˚‘·è‘·«+˝À
|üì #˚ùd~. dü+düÿs¡D˝ yÓ÷E˝À Á|üuTÑÛ ‘·«+ á $uÛ≤>±ìï s¡<Tä #› d˚ æ
<ëì kÕúq+˝À Á|üuTÑÛ ‘·« n»e÷sTTw” |ü]$T‘·+>± O+&˚ ôd_ e+{Ï
dü+dü\ú qT s¡÷bı+~+∫+~. á dü+dü\ú s√Eyê] ø±s¡´ø£˝≤bÕ\T
ø£+ô|˙ ˝≤yê<˚M\ #·T≥÷º ‹s¡T>∑T‘êsTT. ø£+ô|˙\ ÄdüTÔ\≈£î,
Á|ü‹wü≈º î£ qwü+º ø£*–‘˚ dü<sä T¡ kÕºøe˘ ÷¬sÿ{Ÿ |ü‘q· + ne⁄‘·T+<äqï
<Ûë´ùd ‘·|üŒ ìC≤ìøÏ ø£+ô|˙\ |üì $<Ûëq+ >∑T]+∫ eT~+|ü⁄
y˚ùd |ü]dæú‹ á dü+düú\≈£î ˝Ò<äT. yêDÏ»´ XÊK ÄBÛq+˝À Oqï
ø£+ô|˙ ]õÁcÕºsT¡ ø±sê´\j·T+ ø£+ô|˙\T ‘·|⁄ü Œ #˚dqæ ‘·sê«‘·H√,
~yêfi≤ rXÊeTì Á|üø{£ +Ï ∫q ‘·sê«‘·H√ s¡+>∑+˝ÀøÏ edüT+Ô ~ ‘·|Œü
ˇø£kÕ] ø£+ô|˙ ]õdüºs¡T nsTTq ‘·sê«‘· <ëì $~Û $<ÛëHê\T,
q&É‘·, q&Éø£ rs¡Tô|’ n»e÷sTTw” #˚ùd neø±X¯+ ˝Ò<äT. á
|ü]dæ‘ú T· \≈£î ‘√&ÉT Á|ü|+ü Nø£sD¡ H˚|<ü ´ä∏ +˝À ‘·˝‘… Ô˚ b˛{°ì ‘·≥Tº≈î£ ì
ì\yê\+fÒ ìs¡+‘·s+¡ n<äq|ü⁄ ô|≥Tºã&ÉT\T düeT≈£Ls¡TÃ≈£î+≥÷
O+&Ü*. Ä kÕeTs¡´ú + ˝Òq|ü⁄Œ&ÉT ô|≥Tºã&ÉT\T |ü⁄wüÿ\+>± Oqï≥T¢
bò˛E ô|≥º≥+ <ë«sêHÓ’Hê e÷¬sÿ{Ÿ ˇ&ç<äT&ÉT≈£î\ qT+&ç
\_›bı+<ë*. yÓTC≤]{° ø£+ô|˙\ ˝≤uÛ≤\ |ü‘q· +‘√ ìs¡+‘·s+¡
ô|≥Tºã&ÉT\T düeT≈£Ls¡TÃ≈£îH˚+<äT≈£î >∑\ neø±XÊ\T Áø£y˚TD≤
‘·–Zb˛‘·THêïsTT. n+<äTe\¢H˚ ø£+ô|˙\T ¬s+&√ e÷sêZìï
m+#·T≈£î+≥THêïsTT. dü‘·´+ O<ä+‘·+ á ¬s+&√ e÷sêZìï
m+#·T≈£îqï |üs´¡ ekÕqy˚T.
á |ü]dæú‘·T˝À¢ ø±s=Œπs{Ÿ >∑e¬sïHé‡ πøe\+ ø£+ô|˙
uÀs¡T¶ s¡÷eTT\πø |ü]$T‘·+ nsTTq $wüjT· + nì nqT≈£îqï|ü⁄Œ&ÉT
ø£+ô|˙ ˝≤uÛ+Ñ eùdÔ |ü+#·T‘·T+~, qwü+º eùdÔ eTT+#·T‘·T+~ nqï
$<Ûëq+‘√ dü]ô|≥Tºø√yê*. ø±˙ mø£ÿ&É @ dü+øå√uÛÑ+ ‘·˝…‹ÔHê
‘·ø£åDy˚T dü<äs¡T u≤~Û‘·T\T Á|üuÛÑT‘·« düVü‰j·T+ ø√dü+ #˚sTT
#êdüTÔHêïs¡T. Á|üuÛÑT‘·«+ ≈£L&Ü j·TT{Ï◊ ≈£î+uÛÑø√D+ ‘·sê«‘· Ä
u≤´+≈£îqT ‹]– ì\u…≥{º ≤ìøÏ $$<Ûä s¡÷bÕ˝À¢ 20y˚\ ø√≥¢ es¡≈î£
yÓ∫Ã+∫+~. ø£˙dü+ ì<ÛäT\T düeT≈£L]Ã+<äì #Ó|üŒe#·TÃ.
ø£+ô|˙\‘√ e´eVü≤]+#˚≥|ü⁄Œ&ÉT ≈£L&Ü Á|üuTÑÛ ‘·«+ yÓK’ ]˝À Oqï
yÓ’s¡T<Ûä´y˚T á |ü]dæú‘·T\≈£î <ë]rdüTÔ+~. qwüº+
˝À...

#˚düTÔHêïj·Tì Ä n<Ûä´j·Tq+ ù|s=ÿ+~. n+‘˚ø±<äT, M{Ï˝À
15 dü+düú\T ‘·eT &Ó’¬sø£ºs¡¢≈£î H˚s¡T>± Á|üjÓ÷»q+ Oqï Ç‘·s¡
dü+dü\ú ≈£î ˝ÀqT¢, n&Ü«qT‡\ s¡÷|ü+˝À ì<ÛTä \T n+~+#êj·Tì
≈£L&É á |ü]o\q ‘Ó*|æ+~. á yÓTT‘·Ô+ 500 dü+düú\˝À
100 dü+dü\ú ≈£î dü+ã+~Û+∫ Ä&ç{Ÿ #˚jT· ø£eTT+<äT yÓ\&¢ +ç ∫q
$esê\≈£î, Ä&ç{Ÿ #˚dqæ ‘·sê«‘· ‘˚*q $esê\≈£î eT<Û´ä ‘˚&Ü\T
Oqï≥T¢ düŒwüºeTsTT+<äì ≈£L&É #Ó|æŒ+~.
dü‘·´+ $wüj·T+˝À Ä&ç{Ÿ #˚dæq ‘·sê«‘· ≈£L&É, nB

10

≈£L&É n+‘·sê®rj·T+>± ô|<ä› ù|s¡Tqï Áô|’dt yê≥sY ≈£L|üsY‡
nH˚ dü+düú≈£î uÛ≤s¡‘· <˚X¯+˝À nqTã+<Ûä+>± |üì#˚düTÔqï dü+düú
Ä&ç{Ÿ ìs¡«Væ≤+∫q ‘·sê«‘· ôd‘’ +· neø£‘e· ø£\T ìyê]+#·ã&Éø£
b˛e&É+ n+<ä]˙ ÄX¯´s¡´+˝À eTT+#Ó‹+Ô ~. Bì˝À Ä&ç≥s¡¢
e´eVü‰s¡X*’Ë ô|H’ ˚ |ü\T Á|üXï¯ \T ˝ÒeHÓ‘ãÔ· &ܶsTT. kÕ<Ûës¡D+>±
ÄdüTÔ\T, Ä<ëj·÷\T m≈£îÿe #˚dæ #Ó|üŒ&É+ ø=+‘· ‘˚*ø£. ø±ì
˝Òì u≤´+≈£î u≤´\Hé‡ Oqï≥T¢ #·÷|ü&+É - m˝≤>√ me]øÏ ns¡+∆
ø±e&É+ ˝Ò<äT. kÕ<Ûës¡D+>± Ä&ç≥s¡T¢ ‘·≥düúyÓ’K]‘√

neø£‘e· ø£\T mìï+{ÏøÏ bÕ\Œ&çHê Ä]úø£ e´edüú eT+∫
eP|ü⁄˝À Oqï|ü⁄&ÉT n+‘ê ø=≥Tº≈£î b˛‘·T+~. ø±ì Ä]úø£
|ü]dæú‹ øÏ¢wüº+>± e÷] dü+øå√uÛÑ+ HÓ\ø=qï|ü⁄&ÉT ‘·|ü&ÉT
|üqT\˙ï ‘·|üŒìdü]>± ãj·T≥|ü&ÉT‘·T+{≤sTT. n<äT“¤‘·yÓTÆq
Ä]úø£ |òü*‘ê\qT ø£*Œ+∫ #·÷|æHê, nqTuÛÑeE„˝…’q dü«‘·+Á‘·
&Ó’¬sø£ºs¡T¢ OHêïs¡ì Á|ü#ês¡+ #˚düT≈£îHêï- ny˚M dü+øå√uÛÑ+
qT+&ç ø±bÕ&É˝eÒ ⁄. dü‘´· + $wüjT· +˝À »]–+~<˚. Ç|ü&ÉT
yÓ\&¢ sÉ TT+~ ˇø£ÿ dü‘´· + e´eVü‰s¡+ e÷Á‘·yT˚ nsTTq|üŒ{Ïø°
eTT+<ä T eTT+<ä T eT]ìï O<ä + ‘ê\T, ≈£ î +uÛ Ñ ø √D≤\T
ãj·T≥|ü&‘ç ˚ ÄX¯Ãs¡´|ü&Ü*‡q nes¡dsü +¡ ˝Ò<Tä .

10

e´eVü≤]düT+Ô {≤s¡T. Ábıd”»s¡T,¢ ø£+Á{Àfi¯ó,¢ ]ø±s¡T\¶ T- yÓTT<ä˝q’…
yê{Ïì XÊ+|ü⁄˝Ÿ‡ Ä<Ûës¡+>± |ü]o*düT+Ô {≤s¡T. Ä&ç≥s¡T¢ @y√
neø£‘e· ø£\T »]– O+{≤j·Tì eTT+<äT>±H˚ nqTe÷ì+∫
yê{Ïì ìeè‹Ô #˚dTü ≈£îH˚ |ü<‹∆ä ˝À ø±≈£î+&Ü, ÇHÓ«düsº T¡ ,¢ s¡TD<ë‘·\
Á|üjÓ÷»Hê\qT <äèwæº˝À O+#·Tø=ì yê{ÏøÏ uÛÑ+>∑+ ø£\>∑ì
Ø‹˝À e´eVü≤]düT+Ô {≤s¡ì #ÓãT‘·THêïs¡T. dü‘´· + ˝≤+{Ï dü+dü,ú
˝Òì u≤´+≈£î u≤\Hé‡ Oqï≥T¢ #·÷|ü&É+, n~ nH˚ø£ u≤´+≈£î\
møö+≥¢ ≈ £ î nedü s ¡ y Ó T Æ q kÕ|ò t º y ˚ s Y Áb˛Á>±eTT\qT
s¡ ÷ bı+~+#· & É + ˝À >∑ & ç + ∫q nqTuÛ Ñ y êìï Bìø√dü +
<ä T ]«ìjÓ ÷ >∑ + #˚ j · T &É + <ë«sê »]–+<ä ì ø=+<ä s ¡ T
uÛ≤$düTHÔ êïs¡T.
dü‘´· + O<ä+‘·+‘√ sπ {Ï+>¥ dü+dü\ú T #Óù|Œ ìsê∆sD¡ \ô|’
$X¯«dü˙j·T‘· ≈£L&É dü+<˚Vü‰düŒ<ä+>± e÷]+~. <˚oj·T,
n+‘·sê®rj·T πs{Ï+>¥ dü+düú\T Äj·÷ ø±s=Œπs{Ÿ dü+düú\
rs¡T‘ÓqTï\ >∑T]+∫ n+#·Hê ø£{ºÏ sπ {Ï+>¥qT ìs¡sí TTdüT+Ô {≤sTT.
ø±ì πs{Ï+>¥ m+‘√ $Tqï>± Oqï dü+düú\T ôd’‘·+ ~yêfi≤
rdüTÔ+&É≥+ á ø±\+˝À ‘·s¡#·÷ ø£ì|ædüTÔqï~. Ç$ ≈£L&É
ìcÕŒøÏåø£+>± e´eVü≤]+#·&É+ ˝Ò<äì Ç˝≤+{Ï yê{Ï <ë«sê
Äs¡eú Te⁄‘·T+~. nyÓT]ø±≈£î #Ó+~q eT÷&û nH˚ sπ {Ï+>¥ dü+düú
dæÇz πseT+&é yÓTø˘ &Üìj·T˝Ÿ nø√ºãs¡T 2007˝À ˇø£
n+‘·s¡+–ø£ düe÷y˚X¯+˝À e÷{≤¢&ÉT‘·÷ πs{Ï+>¥ dü+düú\
$X¯«dü˙j·T‘· Á|üe÷<ä+˝À |ü&+ç <äì n+^ø£]+∫q≥T¢ Ç{°e\
ˇø£ _õHÓdt |üÁ‹ø£ ‘Ó*|æ+~. kÕº+&És¶Y n+&é |üPsY nH˚ eTs=ø£
ù|s¡Tqï sπ {Ï+>¥ dü+düú y˚TH˚õ+>¥ &Ós¬’ ø£sº Y ÁbòÕ+ø˘ s¬ sTT≥sY 2008
nø√ºãs¡T˝À ˇø£ bÕs¡¢yÓT+≥T ø£$T{° m<äT≥
˝À...

10

CMYK

ø±s=Œπs{Ÿ >∑e¬sïHé‡ πøe\+
ø£+ô|˙ uÀs¡T¶ s¡÷eTT\πø
|ü]$T‘·+ nsTTq $wüjT· +
nqT≈£îqï|ü⁄Œ&ÉT ø£+ô|˙
˝≤uÛ+Ñ eùdÔ |ü+#·T‘·T+~,
qwü+º eùdÔ eTT+#·T‘·T+~
nqï $<Ûëq+‘√
dü]ô|≥Tºø√yê*. ø±˙
mø£ÿ&É @ dü+øå√uÛ+Ñ
‘·˝…‹ÔHê ‘·ø£åDy˚T dü<äs¡T
u≤~Û‘T· \T Á|üuTÑÛ ‘·«
düV‰ü j·T+ ø√dü+ #˚sTT
#êdüTHÔ êïs¡T. Á|üuTÑÛ ‘·«+
≈£L&Ü j·TT{Ï◊ ≈£î+uÛøÑ √D+
‘·sê«‘· Ä u≤´+≈£îqT ‹]–
ì\u…≥{º ≤ìøÏ $$<Ûä
s¡÷bÕ˝À¢ 20y˚\ ø√≥¢
es¡≈î£ yÓ∫Ã+∫+~. ø£˙dü+
ì<ÛTä \T düeT≈£L]Ã+<äì
#Ó|Œü e#·TÃ. ø£+ô|˙\‘√
e´eVü≤]+#˚≥|ü⁄Œ&ÉT ≈£L&Ü
Á|üuTÑÛ ‘·«+ yÓK’ ]˝À Oqï
yÓ’s¡T<Ûä´y˚T á |ü]dæú‘·T\≈£î
<ë]rdüT+Ô ~. qwü+º
e∫Ãq|ü⁄Œ&ÉT ø£+ô|˙ì
ì\u…≥≥º +, eTT+<äT≈£î
rdüT¬øfi¯¢≥+ Á|üuÛÑT‘·«
u≤<Û´ä ‘· nì uÛ≤$+∫, Á|üC≤
<ÛHä êìï <ë] eT[¢+∫ eTØ
ø£+ô|˙\T ø±bÕ&ÉT
‘·Tqï|ü⁄Œ&ÉT ø£+ô|˙\
ìs¡«Vü≤D $wüjT· +˝À
Á|üuTÑÛ ‘·« CÀø±´ìï m+<äT≈£î
‘·–+Z #ê* nqï Á|üXï¯
O<äsTT+#·ø£ e÷q<äT.

CMYK

k˛eTyês¡+, 19 »qe] 2009

10

` n»jYT ≈£îe÷sY
X¯+ m<äTs=ÿ+≥Tqï Ä]úø£ dü+øå√uÛ+Ñ qT+&ç >∑føº… ÿ£ {≤ìøÏ Á|üuTÑÛ ‘·«+
Á|üø{£ +Ï ∫q nH˚ø£ bÕ´πøJ\˝À e´ekÕj·÷ìøÏ kÕúq+ ˝Ò<Tä . »HêuÛ≤˝À
dü>∑+ ø£Hêï m≈£îÿe eT+~ Ä<Ûës¡|ü&ÉT‘·Tqï á s¡+>∑+ô|’ j·TT|æm
Á|üuTÑÛ ‘·«+ o‘·øq£ Tï y˚d+æ ~. e´ekÕj·Ts¡+>∑+ Ç|üŒ{Ïøπ dü+øå√uÛ+Ñ ˝À
e⁄+~. ø±ã{Ϻ ø=‘·Ô>± #˚ùd<˚MT ˝Ò<äì nqT≈£îì e⁄+&Ée#·TÃ. Ç|üŒ{Ïes¡≈£L
Á|üø£{Ï+∫q ¬s+&ÉT Ä]úø£ OB›|üq |ü<∏äø±\˝À $$<Ûä s¡+>±\≈£î s¡TD≤\qT
n+<äTu≤≥T˝ÀøÏ ‘˚e≥+ Á|ü<Ûëq n+X¯+>± e⁄+~. Á|üuÛÑT‘·«+ n~Ûø±s¡+˝ÀøÏ
e∫Ãq|ü⁄Œ&ÉT e´ekÕj·Ts¡TD≤\≈£î dü+ã+~Û+∫q ìs¡íj·T+, ‘·s¡Tyê‘· <ëì
neT\TqT <äèwæº˝À ô|≥ºeTì, Ç|ü⁄Œ&ÉT Ä s¡+>±ìøÏ e~˝Òdæ+~. 2004`05
qT+&ç eT÷&ÉT dü+e‘·‡sê˝À¢ e´ekÕj·Ts¡+>±ìøÏ Ç#˚à s¡TD≤\qT s¬ {Ï+º |ü⁄ #˚kÕÔqì
j·TT|æm Á|üuTÑÛ ‘·«+ n|üŒ{À¢ Á|üø{£ +Ï ∫+~. e´ekÕj·Ts¡+>∑+˝À s¬ ‘’ T· \ Ä‘·àVü≤‘·´\T
ìyê]+#·{≤ìøÏ Ä Á|üø≥£ q #˚d+æ ~.
2006`08 ]»s¡T« u≤´+≈£î ìy˚~ø£qT |ü]o*ùdÔ j·TT|æm Á|üuÛÑT‘·«+
#Ó|æŒq<ëìøÏ, Ä#·s¡D≈£î bı+‘·q ˝Ò<äì ‘˚\T‘·T+~. s¡÷bÕj·T˝À¢ #·÷ùdÔ
e´ekÕj·T s¡TD≤\T ô|]–q≥T¢ ø£qã&É‘êsTT. ø±˙ yÓTT‘·+Ô s¡TD≤˝À¢ e´ekÕj·T
s¡TD yê{≤˝À¢ e÷s¡TŒ˝Ò<Tä .

sêdæ˝À yêdæ˝À e÷s¡TŒ\T
ìã+<Ûäq\ Á|üø±s¡+ yÓTT‘·Ô+ s¡TD≤˝À¢ e´ekÕj·÷ìøÏ 18XÊ‘·+ Çyê«*.
1991˝À |æ.$. qs¡dæ+Vü‰sêe⁄ Á|üuÛÑT‘·«+ @s¡Œ&çq|ü⁄Œ&ÉT 15XÊ‘·+>± e⁄qï
e´ekÕj·T s¡TD≤\ yê{≤ nj·Tq ~–b˛j˚T Hê{ÏøÏ 11.8XÊ‘êìøÏ |ü&bç ˛sTT+~.
2007 e÷]ÃHê{ÏøÏ ≈£L&Ü Ä 11.8XÊ‘·yT˚ ø=qkÕ>∑T‘·Tqï~. j·TT|æm Á|üuTÑÛ ‘·«+
n~Ûø±s¡+˝ÀøÏ e∫Ãq 2004˝À 10.9XÊ‘·+ e⁄qï~. dü«\Œ+>± ô|]– 11.8
XÊ‘·eTsTT+~. á Á|üuÛÑT‘·«+ n<äq+>± ˇ]>∑u…fÒº<˚MT ˝Ò<äT. yÓTT‘·Ô+ u≤´+≈£î
s¡TD≤\T 1991e dü+e‘·‡s¡+ õ&ç|æ˝À 20.4XÊ‘·+ e⁄qï$. 2007 Hê{ÏøÏ
46.8XÊ‘êìøÏ ô|]>±sTT. &çbÕõ≥¢˝À s¡TD≤\ XÊ‘·+ 1994˝À e⁄qï 48.4
qT+&ç 2007˝À 73øÏ ô|]–+~. nsTTHê e´ekÕj·T s¡TD≤\ yê{≤ ô|s¡>b∑ ˛>±
yÓTT‘·+Ô s¡TD≤˝À¢ 15 qT+&ç 11`4 XÊ‘êìøÏ |ü&bç ˛sTT+~.

<Ûìä ø£ s¬ ‘’ T· \T, uÛ÷Ñ kÕ«eTT\T, yê´bÕs¡dTü \Ô T, ô|≥Tºã&ç<ëπs¢ e´ekÕj·T s¡TD≤˝À¢
ô|<ä› yê{≤<ës¡T¢. Á|ü‘·´ø£å, |üs√ø£å s¡TD≤\T ¬s+{Ï˝Àq÷ Á|ü<Ûëqyê{≤ yê]<˚.
dü«\Œ, eT<Û´ä , Bs¡øÈ ±*ø£ e´ekÕj·T s¡TD≤\T eT÷&ÉT s¡ø±\T>± e⁄+{≤sTT. dü«\Œ
ø±˝≤ìøÏ |ü+≥ s¡TD≤˝À¢ e÷Á‘·y˚T ∫qï, düqïø±s¡T ¬s’‘·T\ yê{≤ e⁄+≥T+~.
n~ ≈£L&Ü m+‘· nH˚<˚ ˇø£ ô|<ä› Á|üX¯ï.
dü«\Œø±*ø£ s¡TD≤\T 1991˝À 11 XÊ‘·+ e⁄qï~. j·TT|æm Á|üuTÑÛ ‘·«+ e#˚Ã
Hê{ÏøÏ 43 XÊ‘êìøÏ ô|]– 2007øÏ 31 XÊ‘êìøÏ |ü&bç ˛j·÷sTT. uÛ÷Ñ kÕ«eTT\T
bı+<˚ eT<Û´ä , Bs¡øÈ ±*ø£ s¡TD≤\T e÷Á‘·+ ô|]>±sTT. eT<Û´ä ø±*ø£ s¡TD≤\T 91˝À
13 qT+&ç 2004˝À 24øÏ, 2007˝À 29 XÊ‘êìøÏ ô|]>±sTT. Bs¡øÈ ±*ø£ s¡TD≤\T
91˝À 76 qT+&ç 2004˝À 38 XÊ‘êìøÏ ‘·–Z 2007˝À 40 XÊ‘êìøÏ ô|]>±sTT.
yêDÏ»´ u≤´+≈£î\ e´ekÕj·T s¡TD≤\T bı+<˚ s¡TD Á>∑V”≤‘·˝À¢ 25 y˚\
s¡÷bÕj·T\T ˝À|ü⁄ bı+<˚ ∫qï, düqïø±s¡T ¬s’‘·T\ dü+K´ 2004˝À 74 XÊ‘·+
qT+&ç 2007˝À 55.9 XÊ‘êìøÏ |ü&çb˛sTT+~. yês¡T bı+<˚ s¡TD≤\ yê{≤
j·TT|æm Á|üuTÑÛ ‘·« Vü≤j·÷+˝À 18.7 qT+&ç 10.9XÊ‘êìøÏ ‘·–+Z ~. øπ e\+ 4.9
XÊ‘·+>± e⁄+&˚ <Ûìä ≈£î\T, uÛ÷Ñ kÕ«eTT\T, yê´bÕs¡dTü \Ô T 2007˝À 42.6 XÊ‘·+
yê{≤ <äøÏÿ+#·T≈£îHêïs¡T. j·TT|æm Á|üuÛÑT‘·«+ me]øÏ y˚T\T #˚dæq≥T¢? mHé&çm
Á|üuÛÑT‘·«+ e⁄+&É>± ≈£L&Ü ∫qï ¬s’‘·T\T Ç<˚ |ü]dæú‘·T˝À e⁄Hêïs¡T.

u≤´+øÏ+>¥ s¡+>∑+˝À Á|ü‹≈£L\ e÷s¡TŒ\T
düs∞¡ ø£sD¡ $<ÛëHê\ Á|üu≤Û e+ u≤´+øÏ+>¥ s¡+>∑+ MT<ä, e´ekÕj·T s¡TD≤\
MT<ä |ü&+ç ~. $<˚o u≤´+≈£î\ MT<ä Á|üuTÑÛ ‘·«+ e\¢e÷*q Áù|eT #·÷|æ+∫+~.
2007˝À j·TT|æm Á|üuÛÑT‘·«+ Ç∫Ãq ¬>’&é˝…’Hé‡ Á|üø±s¡+ <˚oj·T u≤´+≈£î\T
ÁbÕ<Ûëq´‘ê s¡+>±\≈£î yÓTT‘·Ô+ s¡TD≤˝À¢ 40 XÊ‘·+ Çyê«*‡ e⁄+&É>±, $<˚o
u≤´+≈£î\T 32 XÊ‘·+ ÇùdÔ dü]b˛‘·T+~. nsTTHê Ä \øå±´\qT $<˚o, dü«<˚o
u≤´+≈£î\T @M #˚sT¡ ø√˝Òøb£ ˛sTTHê |òsü y¡ ê ˝Ò<Tä .
dü«<˚o u≤´+≈£î\T \øå±´ìï #˚sT¡ ø√˝Òøb£ ˛‘˚ $T–*q yÓTT‘êÔìï Á>±MTD eTÚ*ø£
s¡+>±\ n_Ûeè~∆øÏ »eT #˚j·÷*. $<˚o u≤´+≈£î\T ∫qï |ü]ÁX¯eT\ n_Ûeè~∆
ì~ÛøÏ »eT #˚j÷· *. s¬ ‘’ T· \≈£î >±≈£î+&Ü Á|üuTÑÛ ‘ê«ìøÏ n<Ó\› T ÇùdÔ dü]b˛‘·T+~.
ms¡Te⁄\T, |ü⁄s¡T>∑T eT+<äT\ yê´bÕs¡+, e´ekÕj·T O‘·Œ‘·T\Ô m>∑TeT‘·T\T,
~>∑TeT‘·T\T, $<äT´‘·TÔ O‘·Œ‹Ô, ø√˝Ÿ¶ k˛ºπsJ >√&ÍqT¢, ÄÁ– _õHÓdt Á>±MTD

eTÚ*ø£ s¡+>±\≈£î Ç#˚à s¡TD≤\qT ≈£L&Ü e´ekÕj·T
s¡TD≤\T>± ˝…øÏÿkÕÔs¡T. Çe˙ï ø£\T|ü⁄≈£îHêï
e´ekÕj·T s¡TD≤\ yê{≤ 11.8 XÊ‘·+ e÷Á‘·yT˚ .
2007˝À yêDÏ»´ u≤´+≈£î\T Ç∫Ãq e´ekÕj·T
s¡TD≤˝À¢ Á|üuÛÑT‘·«s¡+>∑ u≤´+≈£î\T 77.3, Á>±MTD
u≤´+≈£î\T 11.4, Á|üsTTy˚≥T u≤´+≈£î\T 9.6 XÊ‘·+
Çe«>± $<˚o u≤´+≈£î\T πøe\+ 1.7 XÊ‘·+
e÷Á‘·y˚T Ç#êÃsTT. Á>±MTD u≤´+≈£î\ yê{≤
2004˝À 13.8 qT+&ç 2007 Hê{ÏøÏ 11.4
XÊ‘êìøÏ |ü&bç ˛sTT+~.
2001`06 eT<Û´ä õ&ç|˝æ À yÓTT‘·+Ô u≤´+≈£î s¡TD≤\T
eTq<˚X+¯ ˝À 33.5 XÊ‘·+ e⁄+&É>±, #ÓH’ ê˝À 138.6,
<äøÏåD ÄÁ|òæø±˝À 157`7, nyÓT]ø±˝À 216.1,
Á|ü|+ü #·+ yÓTT‘·+Ô >± 163.3 XÊ‘ê\T e⁄HêïsTT.

ù|<ä ¬s’‘·T\qT e~˝Òdæq Á|üuÛÑT‘·«+
ªªe´ekÕj·T yê´bÕØø£s¡D »s¡T>∑T‘·Tqï~.
Ä<ÛTä ˙ø£]+#·ã&çq |ü≥Dº u≤´+≈£î˝À¢ ô|<ä› s¬ ‘’ T· \T,
yê´bÕs¡T\T, Á>±MTD |ü]ÁX¯eT\ j·T»e÷qT\T
e÷Á‘·y˚T düØ«düT\T bı+<äT‘ês¡T. ∫qï düqïø±s¡T
s¬ ‘’ T· \T, e´ekÕj·T ø±]à≈£î\T yÓTÁÆ ø√ ô|H’ò êHé‡ MT<ä
Ä<Ûës¡|&ü Ü*‡ edüT+Ô ~µµ nì ]»s¡T« u≤´+≈£î ìy˚~ø£
ù|s=ÿ+~. ù|<ä\ kÕúqy˚T$T{À Á|üuÛÑT‘·«+ #Ó|üŒø£H˚
#Ó|æŒ+~. ∫qï, düqïø±s¡T ¬s’‘·T\T, e´ekÕj·T
ø±]à≈£î\ ø=qT>√\T X¯øÏÔ ô|s¡>∑≈£î+&Ü <˚X¯+
bÕ]ÁXÊ$Tø£+>± n_Ûeè~∆ ø±<äT. e´ekÕj·T,
bÕ]ÁXÊ$Tø£ s¡+>±\T düC≤e⁄>± ˝Ò≈£î+fÒ düØ«düT
s¡+>∑eT÷ ≈£î+≥T|ü&ÉT‘·T+~. $<˚XÊ\ MT<ä Ä<Ûës¡|ü&˚ bÕ]ÁXÊ$Tø£, düØ«düT
s¡+>±\ n_Ûeè~∆ ì\e<äì Ç{°e* |ü]D≤e÷\T s¡TEe⁄ #˚XÊsTT.
e´ekÕj·Ts¡+>∑+ n_Ûeè~∆ 2007`08 ‘√ b˛*ùdÔ 2008`09 ˝À dü>±ìøÏ

|ü&bç ˛‘·T+<äì n+#·Hê\T e#êÃsTT. Ç≥Te+{Ï s¡+>∑+˝À s¡TD $<Ûëq+˝À ù|<ä\≈£î
nqT≈£L\eTsTTq e÷s¡TŒ\T #˚j·÷*. Á|üuÛÑT‘·«+ <ëìøÏ dæ<ä∆+>± ˝Ò<äT. Á|ü»˝Ò
‘·eT nedüsê\ Ø‘ê´ Ä e÷s¡TŒ\T ø√dü+ b˛sê&É‘ês¡T.

mHédæÇ $<äT´‘Yô|’ &Óe\|üs¡¢ $‘·+&É yê<äq\T
` m+. y˚DT>√bÕ˝sêe⁄
h+˝À $ìjÓ ÷ –+#˚ $<ä T ´‘Y ˝ À
dü + Á|ü < ëj˚ T ‘· s ¡ Ç+<Û ä q eqs¡ T \
(mHédæÇ) $<äT´‘YqT $<äT´‘Y |ü+|æD°
ø£+ô|˙\T m+‘· XÊ‘·+ y˚Ts¡≈î£ ø=qT>√\T
#˚j·÷˝À ìs¡ísTT+∫, |ü⁄qs¡T‘·Œ‹Ô nj˚T´ $<äT´‘Y
ø=qT>√\T u≤<Ûä´‘· (ÄsY|æ|æˇ) O‘·Ôs¡T«qT C≤Ø
#˚ùd+<äT≈£î á HÓ\ 9e ‘˚Bq Ä+Á<ÛÁä |ü<X˚ Ÿ $<äT´‘Y
ìj·T+Á‘·D ø£$TwüHé ìs¡«Væ≤+∫q ãVæ≤s¡+>∑
$#ês¡D˝À HÓ&éø±|t, mHédæÇ j·T÷ì≥¢ &Óe\|üs¡¢
‘·s|¡ ⁄ü q nH˚ø£ ndü+ã<ä∆ yê<äq\T #˚XÊs¡T. mHédÇæ
$<äT´‘Y ÁbÕC…≈î£ \º ô|≥Tºã&ç e´j·÷ìï ‘·–+Z #˚+<äT≈£î
ø£èwæ #˚j÷· \ì, Ä $<äT´‘Y e´j·÷ìï ≈£L&Ü ‘·–+Z #·
e#·TÃqì, mHédæÇ eqs¡T\qT Áb˛‘·‡Væ≤+#·≥+˝À
$ìjÓ÷>∑<ës¡T\T #Ó*+¢ #ê*‡q $<äT´‘Y #ÛêØ®\ô|’ <ëì
Á|üuÛ≤yêìï ≈£L&Ü |ü]>∑Dq ˝ÀøÏ rdüTø√yê\ì
C≤rj·T $<äT´‘Y $<Ûëq+, #ÛêØ®\ $<Ûëq+˝À ù|s=ÿqï
n+XÊ\qT á yê<äq\qT #˚dqæ yês¡T $düà]+#ês¡T.
mHédÇæ $<äT´‘Y ÁbÕC…≈î£ \º T yê‘êes¡D ø±\TcÕ´ìï
ø£*–+#·eì, n+‘·]+∫ b˛j˚T kÕ+Á|ü<ëj·Tø£
Ç+<Ûäq eqs¡T\qT bı<äT|ü⁄ #˚j·T&ÜìøÏ <√Vü≤<ä+
#˚kÕÔj·Tì, n+<äTe\¢, mHédæÇ $<äT´‘Y #ÛêØ®\qT
ìs¡sí TT+#·≥+˝À n˝≤+{Ï kÕe÷õø£, |ü]düsê\≈£î
dü+ã+~Û+∫q e´j·÷ìï ≈£L&Ü |ü]>∑Dq˝ÀøÏ
rdüTø√yê\ì ø=+<äs¡T yê~+#ês¡T. ìs¡+‘·s¡+
\_Û+#˚ kÂs¡Xø¯ ÔÏ e+{Ï$ uÛ$Ñ wü´‘Y Á|ü‘ê´e÷ïj·÷\ì
ù|s=ÿHêïs¡T. düe÷» n_Ûeè~∆ Áø£eT+˝À \uÛ´Ñ eTj˚T´
kÕ+πø‹ø£ |ü]v±„q+‘√ $$<Ûä s¡+>±\˝À kÕ~Û+#˚
n_Ûeè~∆ |òü*‘ê\ e´j·T+ kÕ<Ûës¡D Á|üC≤˙ø£+
uÛÑ]+#· >∑*π> $<Ûä+>± O+&Ü*. Oqï |ü]dæú‘·T˝À¢
#·eø£>± \_Û+#˚ neø±XÊ\T Oqï|ü⁄&ÉT Á|üC≤\T
uÛÑ]+#·˝Òì e´j·T+‘√ ≈£L&ÉT≈£îqï Á|ü‘ê´e÷ï
j·÷\≈£î ÁbÕ<Ûëq´‘· Çe«≥+ $y˚ø£e+‘·+ ø±<äT.
Ä#· s ¡ D jÓ ÷ >∑ ´ + ≈£ L &Ü ø±<ä T . kÂs¡ X ¯ ø Ï Ô ì

CMYK

mHédÇæ $<äT´‘Y j·T÷ì≥T¢ ø±\Twü´ ìyês¡D≈£î <√Vü≤<ä+ #˚ùd~ yê{Ï |ü]e÷D+
<äècÕº´ n‹ dü«\Œ+. n~ ≈£L&Ü Á|ü<Ûëq+>± >±*eTs¡\T, $Tì »\ $<äT´‘Y
ÁbÕC…≈£îº\πø |ü]$T‘·yÓTÆq~. Oqï kÕ+πø‹ø£ |ü]v±„Hêìï $ìjÓ÷–+#·T ø=q≥+
$TqVü‰ mHédÇæ $<äT´‘Y j·T÷ì≥¢ ì$T‘·+Ô Á|ü‘´˚ ø£+>± ªkÕe÷õø£ e´j·T+µ n+≥÷
#˚düTÔqï<˚MT ˝Ò<äT. yêVü≤q, bÕ]ÁXÊ$Tø£, »\, yêj·TT, ‘·~‘·s¡ ø±\TcÕ´\‘√
düe÷»+ dü‘·eT‘·+ ne⁄‘·Tqï~. yê{Ï ìyês¡D≈£î Á|üdüTÔ‘· n_Ûeè~∆ <äX¯˝À #·s¡´\T
rdüT≈£îì nsTT<äT qø£åÁ‘ê\ kÕúsTTøÏ $T+∫q ùde\qT Á|ü»\≈£î n+~+#·≥+, Ä
e´j·÷ìï yês¡T uÛÑ]+#·≥+ kÕ<Ûä´+ ø±<äH˚~ düŒwüº+.
$ìjÓ÷–+#·T ø√>∑*–‘˚, $<äT´‘Y nedüsê\qT
|üP]Ô>± <ëì‘√H˚ rs¡TÃø√e#·TÃ. j·T÷ì{Ÿ kÂs¡
$<äT´‘Y≈£î s¡÷.16 es¡≈£î ne⁄‘·T+<äì Á|üuÛÑT‘·«
n+#·Hê. n+<äTe\¢, Á|üjÓ÷>±‘·àø£+>± n‹
dü«\Œ+>± n+<äT≈£î #·s¡´\T rdüTø=q≥+ $TqVü‰
<ëìø° <äX¯˝À n~Ûø£ ÁbÕ<Ûëq´‘· Çe«≥+ kÕ<Ûä´+
ø±<äH~˚ düŒwü+º . mHédÇæ $<äT´‘Y j·T÷ì≥T¢ ø±\Twü´
ìyês¡D≈£î <√Vü≤<ä+ #˚ùd~ yê{Ï |ü]e÷D+ <äècÕº´
n‹ dü«\Œ+. n~ ≈£L&Ü Á|ü<ëÛ q+>± >±*eTs¡\T,
$Tì »\ $<äT´‘Y ÁbÕC…≈î£ \º øπ |ü]$T‘·yTÓ qÆ ~. Oqï
kÕ+πø‹ø£ |ü]v±„Hêìï $ìjÓ÷–+#·T ø=q≥+ $TqVü‰
mHédæÇ $<äT´‘Y j·T÷ì≥¢ ì$T‘·Ô+ Á|ü‘˚´ø£+>±
ªkÕe÷õø£ e´j·T+µ n+≥÷ #˚düTÔqï<˚MT ˝Ò<äT.
yêVü≤q, bÕ]ÁXÊ$Tø£, »\, yêj·TT, ‘·~‘·s¡
ø±\TcÕ´\‘√ düe÷»+ dü‘e· T‘·+ ne⁄‘T· qï~. yê{Ï
ìyês¡D≈£î Á|üdTü ‘Ô · n_Ûeè~∆ <äX˝¯ À #·s´¡ \T rdüT≈£îì
nsTT<äT qø£åÁ‘ê\ kÕúsTTøÏ $T+∫q ùde\qT
Á|ü»\≈£î n+~+#·≥+, Ä e´j·÷ìï yês¡T uÛ]Ñ +#·≥+
kÕ<Û´ä + ø±<äH~˚ düŒwü+º .

ìØí‘· |æm˝Ÿm|òt XÊ‘êìøÏ $T+∫q O‘·Œ‹ÔøÏ
dæús¡ #ÛêØ®\T ndü+ã<ä∆+
$<äT´‘Y ìj·T+Á‘·D ø£$TwüHé mHédæÇ
$<äT´‘Y #ÛêØ®\qT |üP]Ô dæsú ¡ #ÛêØ®\ #Ó*+¢ |ü⁄≈£î ìØí‘·
bÕ¢+{Ÿ ˝À&é bòÕø£sº ≈Y î£ (|æm˝Ÿm|ò)t ˝…øÿ£ >∑{,ºÏ n+‘·≈î£

$T+∫ #˚ùd O‘·Œ‹ÔøÏ ndæús¡ #ÛêØ®\qT, j·T÷ì{Ÿ≈£î
25 ô|d’ \ü #=|ü⁄Œq Áb˛‘ê‡Vü≤ø±ìï nqTeT‹düTqÔ ï~.
ãjÓ÷e÷dt Ä<Ûë]‘· $<äT´‘Y j·T÷ì≥¢ e+{Ï$ á
Áb˛‘ê‡Vü≤ø£+ Äø£s¡¸D°j·T+>± ˝Òq+<äTq |üP]Ô dæús¡
#ÛêØ®\T \_Û+#˚ 80 XÊ‘·+ |æm˝Ÿm|òt≈£î $T+∫
$<äT´‘Y O‘·Œ‹Ô #˚jT· ≥+ ˝Ò<ìä HÓ&øé ±|t y˚TH˚õ+>¥
&Ó’¬sø£ºsY yê~+#ês¡T. n+<äTe\¢, ô|’ |ü]$T‹ì
‘=\–+∫ |üP]Ô $<äT´‘Y O‘·Œ‹ÔøÏ dæsú ¡ #ÛêØ®\‘√ ≈£L&Ü
|üP]Ô #ÛêØ®\qT #Ó*¢+#ê\ì Äj·Tq yê~+#ês¡T.
Ç˝≤+{Ï >=+‘Ó e Tà ø√¬ s ÿ\T |ü P ]Ô > ±
ndüeT+»düyÓTÆq$. ø£$TwüHé ìs¡ísTT+∫q #ÛêØ®\T
ìØí‘· |æm˝Ÿm|òt XÊ‘·+ y˚Ts¡≈î£ O‘·Œ‹Ô #˚ùd $<äT´‘Y≈î£
#Ó*¢+#˚ #ÛêØ®\˝À |üP]Ô dæús¡ #ÛêØ®\T &Óe\|üs¡¢≈£î
\_ÛkÕÔsTT. O<ëVü≤s¡D≈£î, 80 XÊ‘·+ |æm˝Ÿm|ò≈t î£
|üP]Ô dæús¡ #ÛêØ®\qT bı+<˚ ãjÓ÷e÷dt $<äT´‘Y
j·T÷ì≥T¢ 100 XÊ‘·+ |æm˝Ÿm|ò‘t √ O‘·Œ‹Ô #˚ùd
$<äT´‘Y≈î£ |üP]Ô #ÛêØ®\qT #Ó*+¢ #·≥eT+fÒ 25 XÊ‘·+
y˚Ts¡≈£î m≈£îÿe>± dæús¡ #ÛêØ®\qT $ìjÓ÷>∑<ës¡T\T
#Ó*+¢ #ê*‡ sêefy˚T. Ç~ |üP]Ô>± nHê´j·T+,
ndü+ã<ä+∆ . HÓ&øé ±|t m+&ç e+{Ï yês¡T yê~düTqÔ ï≥T¢
á |æm˝Ÿm|òt XÊ‘·+ |ü]$T‹ì m‹Ôyj
˚ ÷· \+fÒ
q÷s¡T XÊ‘·+ |æm˝Ÿm|òt‘√ #˚ùd O‘·Œ‹ÔøÏ #Ó*¢+#˚
#ÛêØ®\˝À dæsú ¡ #ÛêØ®\qT düsT¡ u› ≤≥T #˚jT· &ÜìøÏ yês¡T
n+^ø£ ] +#ê*‡ O+≥T+~. yês¡ + <ä T ≈£ î
n+^ø£]kÕÔsê?

ãjÓ÷e÷dt≈£î ø=s¡‘· Oqï+<äTq ãjÓ÷
e÷dt $<äT´‘Y j·T÷ì≥T¢ ø=ìï eT÷‘·|ü&ÉT‘·T
Hêïj·Tì, O‘·Œ‹Ô ‘·–Zb˛‘·Tqï<äì $<äT´‘Y |ü+|æD°
ø£+ô|˙\T, ãjÓ÷e÷dt mqØ® &Óe\|üs¡¢ dü+|òüT+
Á|ü‹ì~Û ù|s=ÿHêïs¡T. n˝≤+{Ï |ü]dæ‹ú ˝À 80 XÊ‘·+
|æm˝Ÿm|ò≈t î£ $T+∫ ãjÓ÷e÷dt j·T÷ì≥T¢ $<äT´‘Y
O‘·Œ‹Ô #˚jT· >∑*>π neø±X¯yT˚ ˝Ò<Tä . ìØí‘· |æm˝Ÿm|òt
XÊ‘êìøÏ $T+∫ #˚ùd $<äT´‘Y O‘·Œ‹ÔøÏ |üP]Ô dæús¡
#ÛêØ®\qT Çe«q+<äTq Ä j·T÷ì≥T¢ n˝≤ n<äq|ü⁄
$<äT´‘Y #˚j·T≥+ ˝Ò<äqï HÓ&éø±|t m+&ç yê<äq
yêdüeÔ $s¡T<Û+∆ä >± O+~. yês¡T O‘·Œ‹Ô #˚ùd $<äT´‘YqT
|ü+|æD° ø£+ô|˙\T |üP]Ô>± ø=qT>√\T #˚dærπs
dü<äTbÕj·÷ìï bı+<äT‘·Tqï &Óe\|üs¡T¢ ìØí‘·
|æm˝Ÿm|òt≈£î $T+∫ $<äT´‘Y O‘·Œ‹ÔøÏ neø±X¯eTT
qï|ü⁄&TÉ O‘·Œ‹Ô #˚jT· ø£b˛e≥+, ø£$TwüHé ìs¡sí TT+∫q
ndæsú ¡ #ÛêØ®, Áb˛‘ê‡Vü≤ø£+ #Ó*+¢ |ü⁄‘√ dü+‘·è|æÔ #Ó+<äø£
b˛e≥+ $ìjÓ÷>∑<ës¡T\ Á|üj÷Ó » q+ |ü≥¢ yê]øÏ
@e÷Á‘·+ kÕe÷õø£ u≤<Û´ä ‘· ˝Òøb£ ˛e≥y˚T.

@{≤ Ä ÁbÕC…≈î£ \º qT+&ç ø=qT>√\T #˚ùd $<äT´‘Y≈î£
#Ó*¢+#˚ dæús¡ #ÛêØ®\T Áø£y˚TD≤ ‘·>∑TZ‘êsTT. |æ|æm
ø±\+ eTT–ùd es¡≈£î Ä ‘·>∑TZ<ä\ Á|üjÓ÷»Hêìï
|üP]Ô dæús¡ #ÛêØ®\qT #Ó*¢+∫q $<äT´‘Y |ü+|æD°
ø£+ô|˙\T, yê{Ï $<äT´‘Y $ìjÓ÷>∑<ës¡T\T
bı+<ë*. s¡TD≤\ ãø±sTT\ #Ó*¢+|ü⁄≈£î $<äT´‘Y
|ü+|æD° ø£+ô|˙\ $ìjÓ÷>∑<ës¡T\ qT+&ç |üP]Ô dæsú ¡
#ÛêØ®\qT bı+~ eT<Ûä´˝À Ç‘·s¡T\≈£î ‘·eT Çwüº+
e∫Ãq #ÛêØ®\≈£î $<äT´‘YqT neTTà≈£î+{≤eTq≥+
¬s+&ÉT yÓ’|ü⁄˝≤ <ä+&ÉT≈£î+{≤eTq≥y˚T. n+<äTe\¢,
s¡TD≤\ ãø±sTT\ #Ó*¢+|ü⁄≈£î >∑D˙j·T+>± dæús¡
#ÛêØ®\qT nH˚ø£ dü+e‘·‡sê\ bÕ≥T bı+<ëø£ eT<Û´ä ˝À
zô|Hé j·÷¬ø‡dt øÏ+<ä ‘·èrj·T |üø£å $Áø£j·÷\T
#˚düT≈£î+{≤eTì mHédæÇ j·T÷ì≥¢ &Óe\|üs¡T¢
#Ó|Œü ≥eT+fÒ |æ|mæ qT O\¢+|òTæ +#·≥y˚T. <ëìì s¡<Tä ›
#˚düTø=q≥y˚T. yês¡T n+^ø£]+∫q, ø£$TwüHé
ÄyÓ÷<ä+ bı+~q |æ|æm ìã+<Ûäq\ Á|üø±s¡+
n˝≤+{Ï Vü≤≈£îÿ yê]øÏ ˝Ò<Tä .

>∑&ÉTe⁄ eT<Ûä´˝À |æ|æm\ s¡<äT› #Ó\¢<äT

»\ $<ä T ´‘Y ÁbÕC… ≈ £ î º \ ≈£ î , $Tì »\
$<äT´‘Y j·T÷ì≥¢≈£î eT<Ûä´ bı+‘·q ˝Ò<äT

$<äT´‘Y |ü+|æD° ø£+ô|˙\‘√ >∑‘·+˝À
$<äT´‘Y ø=qT>√\T ˇ|üŒ+<ë\T (|æ|æm) #˚düT≈£îì
ø£$TwüHé ìs¡sí TT+∫q #ÛêØ®\≈£î $<äT´‘Y $Áø£sTTdüTqÔ ï
ãjÓ÷e÷dt $<äT´‘Y j·T÷ì≥¢ &Óe\|üs˝¢¡ À #ê˝≤
eT+~ Ç|ü⁄Œ&ÉT zô|Hé j·÷¬ø‡dt øÏ+<ä ‘·èrj·T |üø£å
$Áø£j÷· \T #˚dTü ≈£îH˚+<äT≈£î dæ<+∆ä >± OHêïs¡ì yê]
Á|ü‹ì~Û ˇø£s¡T #ÓbÕŒs¡T. ãjÓ÷e÷dt $<äT´‘Y≈£î
#ÛêØ®\qT ô|+#ê\ì ˝Ò<ë ‘·èrj·T |üøå£ $Áø£j÷· \≈£î
nqTeT‹+#ê\ì Äj·Tq yê~+#ês¡T. mHédæÇ
$<äT´‘Y j·T÷ì≥¢qT HÓ\ø=\Œ{≤ìøÏ rdüT≈£îqï
s¡TD≤\qT |ü<fi˚ fl¯ ˝À ‹]– #Ó*+¢ ∫ y˚j÷· \ì Äj·Tq
#ÓbÕŒs¡T. |æ|æm\T #˚düT≈£îqï~ 20 @fi¯fl ø±˝≤ìøÏ
>∑qTø£, ø£$TwüHé n+#·Hê\T y˚dæ nqTeT‹+∫q
$<Ûä+>± ãjÓ÷e÷dt‘√ düVü‰ $$<Ûä s¡ø±\ mHédæÇ
$<ä T ´‘Y j· T ÷ì≥¢ ≈ £ î ns¡ T >∑ T <ä \ #Û ê Ø® \ T
\_ÛdüTÔHêïsTT. s¡TD≤\qT #Ó*¢+∫ y˚düTÔ+&É>± Á|ü‹

ø±s=Œπs{Ÿ >∑e¬sïHé‡ ` ˇø£ #·s¡Ã

H˚&TÉ dü‘´· +.. sπ |ü⁄ eT¬ses√...?

e∫Ãq|ü⁄Œ&ÉT ø£+ô|˙ì ì\u…≥º≥+, eTT+<äT≈£î rdüT¬øfi¯¢≥+
Á|üuTÑÛ ‘·« u≤<Û´ä ‘· nì uÛ≤$+∫, Á|üC≤ <ÛHä êìï <ë] eT[¢+∫ eTØ
ø£+ô|˙\T ø±bÕ&ÉT‘·Tqï|ü⁄Œ&ÉT ø£+ô|˙\ ìs¡«Vü≤D $wüjT· +˝À Á|üuTÑÛ ‘·«
CÀø±´ìï m+<äT≈£î ‘·–+Z #ê* nqï Á|üXï¯ O<äsTT+#·ø£ e÷q<äT. ø£+ô|˙\
ìs¡ « Vü ≤ D ªø£ + ô|˙µ˝Àì $$<Û ä n+>±\ eT<Û ä ´ dü + ã+<Û ë \T
düeT‘Í\´+‘√qT, düeTq«j·T+‘√qT Oqï|ü⁄Œ&˚ düTkÕ<Û´ä eTe⁄‘·T+~. á
düeT‘Í˝≤´ìï ø√˝ÀŒsTTq|ü⁄Œ&ÉT @<√ ˇø£ n+>∑+ ˝≤uÛ|Ñ &ü ≥É +, $T–*q
ø£+ô|˙ n+>±\T qwübº ˛e≥+ nìyês¡´+. dü‘´· + O<ä+‘·+ ≈£L&Ü á
$wüj÷· H˚ï s¡TEe⁄ #˚k˛Ô+~.
ô|’ #·s¡Ã H˚|ü<∏ä´+˝À eTs√e÷s¡T eTq+ Hêsêj·TD eT÷]Ô
ìy˚~ø£ kÕsê+XÊìï |ü]o*<ë›+. ø±s=Œπs{Ÿ >∑es¬ ïHé‡ nH˚~ yê´bÕs¡+˝À
HÓ’‹ø£ Á|üe÷D≤\≈£î dü+ã+~Û+∫q düeTdü´. ø£+ô|˙\T á HÓ’‹ø£
Á|üe÷D≤\T bÕ{Ï+#·ø£˝Òø£b˛‘˚ eTqT>∑&É kÕ–+#·˝Òe⁄. ø£+ô|˙˝À
uÛ≤>∑kÕ«eTT˝…’q $$<Ûä n+>±\ eT<Ûä´, $$<Ûä n+>±\ Á|üjÓ÷»Hê\
eT<Û´ä yÓs’ T¡ <Ûë´\T ‘·˝‹… qÔ |ü⁄Œ&ÉT |òTü s¡¸D\T, dü+<˚V‰ü \T sêe≥+ nìyês¡´+.
Ç≥Te+{Ï |òüTs¡¸D\T e∫Ãq|ü⁄Œ&˚ &Ó’¬sø£ºs¡¢ uÀs¡T¶˝Àì dü«‘·+Á‘· &Ó’¬sø£ºs¡T¢
ø°\ø£ bÕÁ‘· b˛wæ+#ê*. á bÕÁ‘· ø£+ô|˙ eTqT>∑&É kÕ–+#·{≤ìøÏ
<√Vü≤<ä+ #˚ùd~>± O+&Ü*. á H˚|<ü ´ä∏ +˝ÀH˚ dü«‘·+Á‘· &Ós¬’ ø£sº ≈¢¡ î£ eT]ìï
s¡øDå£ \T ø£*Œ+#ê\ì Hêsêj·TDeT÷]Ô ø£$T{° dæbÕò s¡T‡ #˚d+æ ~. dü‘´· +
O<ä+‘·+˝À dü«‘·+Á‘· &Ós¬’ ø£sº ¢¡ bÕÁ‘· Hêsêj·TDeT÷]Ô ø£$T{° dæbÕò s¡T‡\
dü÷Œ]ÔøÏ _Ûqï+>± O+&É≥+ >∑eTHês¡+Ω . á |ü]dæ‘ú T· ˝À¢ ø±s=Œπs{Ÿ >∑es¬ ïHé‡
Á|üe÷D≤\ >∑T]+∫ eT]+‘· $|ü⁄\yÓTqÆ #·sá , ãVæ≤s¡+>∑ #·sá nedüs+¡ .
á #·sá øπ e\+ Hê\T>∑T >√&É\≈£î |ü]$T‘·+ ø±sê<äT. ø£+ô|˙ kÕe÷õø£
dü+düú nì Á|üuTÑÛ ‘·«+ n+^ø£]düTqÔ ï|ü⁄Œ&ÉT dü<sä T¡ düe÷»+˝À ø£+ô|˙‘√
dü+ã+<Û+ä , nqTã+<Û+ä Oqï nìï n+>±\≈£L á#·sá ˝À, ìsê∆sD¡ ˝À¢
uÛ≤>∑kÕ«eT´+ O+&Ü*. ˝Òì|üø+å£ ˝À dü‘´· + e+{Ï O<ä+‘ê\T |ü⁄qsêeè‘·+
ø±e{≤ìøÏ neø±XÊ\T |ü⁄wüÿ\+>± $T–* O+{≤sTT.

yê+>∑÷à\+ Çdü÷Ô 1995 qT+&ç 2005 eT<Ûä´ ø±\+˝À ‘·eT dü+düú Äj·÷ ø±s=Œπs{Ÿ
dü«\Œø±*ø£ ˝≤uÛ≤\qT >∑]wükº ÕúsTTøÏ ô|+#˚$<Û+ä >± e´eVü≤]+∫+<äì n+^ø£]+#ês¡T.
uÛ≤s¡‘· <˚X¯+˝À ø±s=Œπs{Ÿ bÕ\q |ü≥¢ n+‘·sê®rj·T+>± @ e÷Á‘·+ >∑T]Ô+|ü⁄
O+<√ ‘Ó\TdüTø√e&ÜìøÏ ˇø£ $wüj·÷ìï #Ó|üø√e#·TÃ. uÛ≤s¡‘· <˚XÊìøÏ #Ó+~q nH˚ø£ ø£+ô|˙\T
$<˚o kÕºø˘ e÷¬sÿ≥¢˝À Á|ü<Ûëq+>± q÷´j·÷sYÿ kÕºø˘ mπøÃ+CŸ (mHéyÓ’mdtÇ) ˝À qyÓ÷<äT
#˚sTT+#·Tø√e&ÜìøÏ rÁe+>± Á|üj·T‹ïdüTÔ+{≤sTT. ø±ì n˝≤+{Ï neø±X¯+ n‹ ø=~› dü+düú\≈£î
e÷Á‘·yT˚ <äT≈£îÿ‘·T+~. dü‘´· + Çìï neø£‘e· ø£\≈£î bÕ\Œ&çHê mHéym’Ó dtÇ˝À qyÓ÷<äTø±>∑*–+<ä+fÒ
<ëì˝À $<˚o eT<äT|ü⁄ dü+düú\T (m|òt◊◊\T) yê{≤\T n‘·´~Ûø£+>± O+&É≥+ ø±s¡D+ nsTT
O+≥T+<äì uÛ≤$düTHÔ êïs¡T.
n˝≤π> dü‘·´+≈£î O‘·ÔeT ø±s=Œπs{Ÿ bÕ\q |ü⁄s¡kÕÿs¡+ \_Û+#·&É+ yÓqø£ ≈£L&É Ç˝≤+{Ï
dü+düú\ |ü\T≈£îã&ç O+&ç O+≥T+<äì nqTe÷q+. ø±ì O‘·ÔeT ø±s=Œπs{Ÿ bÕ\q≈£î Ç#˚à >√˝…¶Hé
|”ø±ø˘ nyês¡T¶ n+‘· ‘˚*ø£>± \_Û+#·<äT. n‘·´+‘· nqTuÛÑeE„˝…’q q\uÛ…’ eT+~ Hê´j·Tìπsí‘·\‘√
≈£L&çq p´Ø ‘·eT≈£î n+<ä#˚dæq ˇø£{ÏøÏ ¬s+&ÉT kÕs¡T¢ e&Éb˛dæ, rÁeyÓTÆq #·s¡Ã\T »]|æ ˇø£
ìsê∆sD¡ ≈£î edüT+Ô ~. d”«&ÉHé e÷J Á|ü<ëÛ ì z˝≤ O˝…dHºæ é ˝≤+{Ï yês¡T p´Ø˝À Oqï düeTj·T+˝À
dü‘´· +≈£î O‘·eÔ T ø±s=Œπs{Ÿ bÕ\q nyês¡T¶ \_Û+∫+~. á p´Ø˝À uÛ≤s¡‘<· X˚ ÊìøÏ #Ó+~q düTÁ|”+
ø√s¡Tº e÷J Á|ü<Ûëq Hê´j·TeT÷]Ô |æmHé uÛÑ>∑e‹, e÷J $õ˝…Hé‡ ø£$TwüqsY mHé $sƒ¡˝Ÿ ˝≤+{Ï
ùV≤e÷ùV≤MT\T ≈£L&É OHêïs¡T. nsTTHê Ms¡+‘ê ø£*dæ dü‘·´+≈£î nyês¡T¶ ø£≥ºu…{≤ºs¡T. Ç<ä+‘ê
>∑eTìùdÔ ‹$Tàì ã$Tàì #˚dæ #·÷|æ+#·&+É ˝À dü‘´· + n~ÛH‘˚ · sêeT*+>∑sêE≈£î m+‘·{Ï ÁbÕMD´+
O+<√ ns¡e∆ Te⁄‘T· +~. M≥ìï+{Ï‘√ bÕ≥T Á|üuTÑÛ ‘ê«~ÛH‘˚ ˝· ‘√ Ä dü+düú HÓs|¡ qæ düìïVæ≤‘· dü+ã+<Ûë\T,
yê{Ï düVü‰j·T+‘√ nÁø£eT+>±qT, düÁø£eT+>±qT bı+~q nbÕs¡yÓTÆq sêsTTr\T <ëì Çy˚TCŸqT
ô|+#·&+É ˝À Á|üeTTK bÕÁ‘· eVæ≤+#êsTT. Ç˝≤+{Ï neø£‘e· ø£\T mìï+{ÏøÏ bÕ\Œ&çHê Ä]úø£ e´edüú
eT+∫ eP|ü⁄˝À Oqï|ü⁄&ÉT n+‘ê ø=≥Tº≈£î b˛‘·T+~. ø±ì Ä]úø£ |ü]dæú‹ øÏ¢wüº+>± e÷] dü+øå√uÛÑ+
HÓ\ø=qï|ü⁄&ÉT Ç˝≤+{Ï ‘·|ü &ÉT |üqT\˙ï ‘·|Œü ìdü]>± ãj·T≥|ü&TÉ ‘·T+{≤sTT. n<äT“¤‘y· TÓ qÆ Ä]úø£
|òü*‘ê\qT ø£*Œ+∫ #·÷|æHê, nqTuÛÑeE„˝…’q dü«‘·+Á‘· &Ó’¬sø£ºs¡T¢ OHêïs¡ì Á|ü#ês¡+ #˚düT≈£îHêïny˚M dü+øå√uÛÑ+ qT+&ç ø±bÕ&É˝Òe⁄. dü‘·´+ $wüj·T+˝À »]–+~<˚. Ç|ü&ÉT yÓ\¢&ÉsTT+~ ˇø£ÿ
dü‘·´+ e´eVü‰s¡+ e÷Á‘·y˚T nsTTq|üŒ{Ïø° eTT+<äT eTT+<äT eT]ìï O<ä+‘ê\T, ≈£î+uÛÑø√D≤\T
ãj·T≥|ü&ç‘˚ ÄX¯Ãs¡´|ü&Ü*‡q nes¡düs¡+ ˝Ò<äT.

esê¸\T dü]>± ≈£î]j·Tø£ ˙s¡T \uÛ´Ñ + ø±ì
dü+e‘·‡sê\˝À $Tì »\ $<äT´‘Y ÁbÕC…≈î£ \º T |üP]Ô
dæsú ¡ #ÛêØ®\T bı+<˚+<äT≈£î ø£$TwüHé ìs¡sí TT+∫q 35
XÊ‘·+ |æm˝Ÿm|òtqT kÕ~Û+#· ˝Òø£ n+‘·ø£Hêï ‘·–Zq
O‘·Œ‹ÔøÏ dæús¡ #ÛêØ®\qT ø√˝ÀŒ‘·THêïj·Tì HÓ&éø±|t
m+&ç‘√ bÕ≥T ∫qï »\ $<äT´‘Y &Óe\|üs¢¡ dü+|òTü +
‘·s|¡ ⁄ü q Hê´j·Tyê~ ø¬ .>√bÕ˝Ÿ #Í<ä] $e]+#ês¡T.
n+<äTe\¢, »\ $<äT´‘Y≈£î j·T÷ì{Ÿ≈£î s¡÷.4.50
#=|ü⁄Œq #ÛêØ®ì #Ó*¢+#ê\ì ˝Ò<ë O‘·Œ‹Ô‘√
dü+ã+<Û+ä ˝Ò≈î£ +&Ü |üP]Ô dæsú ¡ #ÛêØ®\qT #Ó*+¢ #ê\ì
Äj·Tq ø√sês¡T. q÷s¡T XÊ‘·+ |æm˝Ÿm|ò‘t √ »\
$<äT´‘Y O‘·Œ‹ÔøÏ neø±X¯+ O+&Éq+<äTH˚, n˝≤+{Ï
]düTÿ\qT <äèwæº˝À O+#·T≈£îH˚ $<äT´‘Y ìj·T+Á‘·D
ø£$TwüHé 35 XÊ‘·+ |æm˝Ÿm|òøπt |üP]Ô dæsú ¡ #ÛêØ®\qT
düs¡T›u≤≥T #˚dü÷Ô #ÛêØ®\qT ìs¡ísTT+∫+~. mHédæÇ

$<äT´‘Y ÁbÕC…≈î£ \º qT HÓ\ø=˝ÒŒ≥|ü⁄&ÉT O‘·Œ‹ÔøÏ >∑\
neø±XÊ\ kÕ<Ûë´kÕ<Ûë´\qT yêdü$Ô ø£+>± n+#·Hê
y˚dTü ≈£îì, dü«j·T+ b˛wüø‘£ ê«ìï ìsê∆]+#·Tø√yê*.
mHé d æ Ç $<ä T ´‘Y ÁbÕC… ≈ £ î º \ ≈£ î nqTeT‘· T \T
Ç#˚ÃeTT+<äT HÓ&øé ±|t, yê{Ïì HÓ\ø=˝ÒŒ &Óe\|üs<¢¡ ˚
Ä u≤<Û´ä ‘·. kÕ<Ûë´kÕ<Ûë´\‘√ ì$T‘·+Ô ˝Ò≈î£ +&Ü n˝≤
mHédæÇ $<äT´‘Y j·T÷ì≥¢qT nqTeT‹+∫Hê,
HÓ\ø=*ŒHê Ä ]düTÿ\qT &Óe\|üπs¢ m<äTs√ÿyê*‡
O+≥T+~. ø=ìï dü+e‘·‡sê\˝À 5 XÊ‘·+, 10
XÊ‘·+ |æm˝Ÿm|òt y˚Ts¡≈£î ≈£L&Ü $<äT´‘Y O‘·Œ‹Ô
#˚jT· ˝Òø£ b˛‘·THêïs¡ì, n+<äTe\¢ n~Ûø£ #ÛêØ®\qT
ìs¡sí TT+#ê\q≥+ HÓ&øé ±|t, &Óe\|üs¢¡ bıs¡bÕ≥¢≈î£
$<äT´‘Y $ìjÓ÷>∑<ës¡T\qT •øÏ+å #ê\q≥y˚T. ô|<ä›
»\ $<äT´‘Y ÁbÕC…≈£îº\≈£î O‘·Œ‹Ô‘√ dü+ã+<Ûä+
˝Ò≈î£ +&Ü dæsú ¡ #ÛêØ®\qT #Ó*d¢ Tü HÔ êïs¡ì, n˝≤π> $Tì
»\ $<äT´‘Y ÁbÕC…≈î£ \º ≈£î ≈£L&Ü #Ó*+¢ #ê\ì >√bÕ˝Ÿ
#Í<ä] yê~+#ês¡T. ô|<ä› »\ $<äT´‘Y ÁbÕC…≈î£ \º qT
˙{Ï \uÛ Ñ ´ ‘· ≈ £ î dü + ã+~Û + ∫ $es¡ y Ó T Æ q
n<Û´ä j·THê\‘√, øπ +Á<ä $<äT´‘Y n<Ûë]{° nqTeT‹‘√
ì]àdüTÔHêïs¡T. $Tì »\ $<äT´‘Y ÁbÕC…≈£îº\ kÕú|üq
HÓ&éø±|t, dü+ã+~Û‘· &Óe\|üs¡¢ ÇcÕºÇcÕº\ô|’
Ä<Ûës¡|ü&ç »s¡T>∑T‘·Tqï~. m|æC…Héø√ »\ $<äT´‘Y
ÁbÕC…≈î£ \º ≈£î j·T÷ì{Ÿ $<äT´‘Y≈î£ dü>≥∑ Tq 70 ô|d’ \ü
#=|ü⁄Œq #ÛêØ®\qT #Ó*¢düTÔ+&É>±, $Tì »\ $<äT´‘Y
ÁbÕC…≈î£ \º ≈£î s¡÷.2.69 #Ó*d¢ Tü HÔ êïs¡T. n+<äTe\¢, ô|<ä›
»\ $<äT´‘Y ÁbÕC…≈£îº\≈£î, HÓ&éø±|t nqTeT‹düTÔqï
$Tì »\ $<äT´‘Y j·T÷ì≥¢≈î£ eT<Û´ä bı+‘·q ˝Ò<Tä .
Á|üuTÑÛ ‘·« dü+düú m|æÁ{Ï|øt √ Hê\T>∑T $Tì »\ $<äT´‘Y
ÁbÕC…≈£îº\qT HÓ\ø=*Œ+~. yÓTT<ä{Ï dü+e‘·‡s¡+
j·T÷ì{Ÿ≈£î s¡÷.2.49 #=|ü⁄Œq #Ó*¢dü÷Ô @{≤
j·T÷ì{Ÿ≈î£ 7 ô|d’ \ü #=|ü⁄Œq #ÛêØ®ì ‘·–+Z #˚+<äT≈£î
n+^ø£]+∫, Ç|æ&dç mæ ˝Ÿ‘√ |æ|mæ \T #˚dTü ≈£îHêïeTì
Ä dü+düú m–®≈£L´{Ïyé &Ó’¬sø£ºsY $e]+#ês¡T.
j·T÷ì{Ÿ≈£î ˇø£ ô|’kÕ #=|ü⁄Œq #ÛêØ®ì ô|+#ê\ì
Äj·Tq ø£$TwüHéqT ø√sês¡T.

eTq<˚X¯+˝À Á<äy√´\“D≤ìï m˝≤ ˝…øÏÿkÕÔs¡T ?
düπs« Ä<Ûës¡+>± ¬s+&ÉTHÓ\\ ÁøÏ‘·+ e⁄qï $ìjÓ÷>∑<ës¡T&ç <Ûäs¡\
nqTuÛÑe+ ÁbÕ‹|ü~ø£q Á|ü‹HÓ˝≤ Á|üø£{ÏkÕÔs¡T. <˚X¯yê´|üÔ+>± 78
πø+Á<ë\˝Àì kÕ<Ûës¡D ø±]àø£ ≈£î≥T+ue´j·÷\ Ä<Ûës¡+>± á dü÷∫
‘·j·÷s¡T #˚j·Tã&ÉT‘·T+~. Bì Ä<Ûës¡+>± Á|üuÛÑT‘·« ñ<√´>∑T\≈£î,
bÕ]ÁXÊ$Tø£ ø±]à≈£î\≈£î ø£s¡Te⁄ uÛÑ‘·´+ #Ó*¢kÕÔs¡T. ôw&É÷´˝Ÿ¶ m+bÕ¢sTT
yÓT+{Ÿ˝Àì $$<Ûä esêZ\ ø£˙dü y˚‘H· ê\T Bì ÁbÕ‹|ü~ø£>± ìs¡sí TTkÕÔsT¡ .
kÕ<Ûës¡D $ìjÓ÷>∑<ës¡T&ÉT $ìjÓ÷–+#˚ düsT¡ ≈£î\T, ùde\T, ]f…˝Æ Ÿ e÷¬sÿ{Ÿ
q+<ä* <Ûsä \¡ ˝Àì e÷s¡TŒ\qT Á|ü‹_+_+#˚ dü÷N Ç~. e´ekÕj·T
ø±]à≈£î\T, Á>±MTD ø±]à≈£î\T, |ü≥Dº HêHé e÷qT´e˝Ÿ ñ<√´>∑T\ $ìeTj·T
dü÷N\T, á Á|ü‘´˚ ø£ esêZ\ ù|<ä]ø£+ô|’ <Ûsä \¡ Á|üu≤Û yêìï >∑eTì+#·&ÜìøÏ
e÷Á‘·yT˚ $ìjÓ÷–kÕÔsT¡ . bÕ]ÁXÊ$Tø£ ø±]à≈£î\ $ìeTj·T dü÷N $düèÔ ‘·
yÓTqÆ ~. Bìï eT]+‘·>± n_Ûeè~∆ #˚j÷· \ì ø±]àø£ dü+|ò÷ü \T &çe÷+&é
#˚düTÔHêïsTT. {À≈£î <Ûäs¡\ dü÷N ø£+fÒ $ìjÓ÷>∑<Ûäs¡\ dü÷∫ Ä<Ûë]‘·
|ü<‹∆ä yÓTs¡T>¬ +’ ~.
Á<äy√´\“D≤ìï ˝…øÿÏ +#˚ düeTÁ>∑ø=\e÷q+>± C≤rj·T Ä<ëj·T
&çù|ò¢≥sY |ü<ä∆‹ ≈£L&Ü ñ+~. ùdyês¡+>∑+‘√ düVü‰ nìï n+XÊ\T á
|ü<‹∆ä ˝À |ü]>∑D+Ï |üã&É‘êsTT. øπ +Á<ä >∑D≤+ø£ dü+düú n+~+∫q C≤rj·T
nøö+{Ÿ‡ Ä<Ûës¡+>± Á|üdüTÔ‘· <Ûäs¡\ Ä<Ûë]‘· õ.&ç.|æ. øÏ (dü÷ú\ <˚oj·T
ñ‘·Œ‹Ô), dæsú y¡ TÓ qÆ <Ûsä \¡ Ä<Ûë]‘· õ.&ç.|æ.øÏ eT<Û´ä ñqï ìwüŒ‹Ô Ä<Ûës¡+>±
Á<äy√´\“D≤ìï ˝…øÏÿkÕÔs¡T. Ç~ ¬s+&ÉT dü+e‘·‡sê\ ÁøÏ‘·+ ñqï <Ûäs¡\
$esê\T Ä<Ûës¡+>± Á|ü‹ dü+e‘·‡s¡+ Á|üø{£ kÏ ÕÔsT¡ . Á<äy√´\“¤D sπ ≥TqT
ìs¡ísTT+#˚ |ü<ä∆‹˝À ñ+&˚ C≤|ü´+ <äècÕº ´ Ç~ Ä#·s¡D kÕ<Ûä´eTe&É+
˝Ò<Tä .
nyÓT]ø±, Ç+>±¢+&é, »bÕHé, ÁbòÕHé‡, dæ+>∑|üPsY, #Ó’Hê e+{Ï
n_Ûeè~∆#Ó+~q <˚XÊ\‘√ bÕ≥T, Á|ü|ü+#·+˝Àì n‘·´~Ûø£ <˚XÊ˝À¢
$ìeTj·Tdü÷∫ ÁbÕ‘·|~ü ø£q Á<äy√´\“Dπs≥T >∑D+Ï #·ã&ÉT‘·Tqï~. nø£ÿ&É

á |ü<ä∆‹˝À Á|ü‹ Hê\T¬>’<äT dü+e‘·‡sê\ ø=ø£kÕ] $ìjÓ÷>∑<ës¡T&ç
nedüsê\ e÷s¡TŒ\qT >∑eTìdü÷Ô dü]#˚dTü ≈£î+≥THêïs¡T. uÛ≤s¡‘<· X˚ +¯ ˝À
{À≈£î <Ûsä \¡ dü÷∫ |ü<‹∆ä Á|ü|+ü #·+˝Àì n‹ ‘·≈î£ ÿe <˚XÊ˝À¢ neT˝Ö‘·Tqï
$<Ûëq+. á |ü<‹›ä q rdüT≈£îH˚ 435 düsT¡ ≈£î\˝À 100 düsT¡ ≈£î\ $ìjÓ÷>∑+
neT\T˝À ˝Ò<äT. {À≈£î <Ûäs¡\ ø£+fÒ ]f…Æ˝Ÿ e÷¬sÿ{Ÿ <Ûäs¡\T ø£˙dü+ 60
XÊ‘·+ m≈£îÿe ñ+{≤sTT. uÛ≤s¡‘·<˚X¯+˝Àì kÕe÷q´ $ìjÓ÷>∑<ës¡T&ç
$ìjÓ÷>∑+˝À ì‘ê´edüs¡ edüTeÔ ⁄\ Ks¡Tà Á|üuTÑÛ ‘·« n+#·Hê\≈£î _Ûqï+>±
50 ` 80% es¡≈£î ñ+≥T+~. ø±˙ {À≈£î<Ûäs¡\ dü÷N˝À M{ÏøÏ#˚Ã
yÓsTTfÒCŸ #ê\ ‘·≈î£ ÿe. n+<äTe\¢ Á<äy√´\“Dπs≥T˝À kÕe÷qT´&ç Äy˚<qä
Á|ü‹_+_+#·<äT. Áô|’y˚{°ø£s¡D H˚|ü<∏ä´+˝À $<ä´, yÓ’<ä´+ ˝≤+{Ï ùde\
Ks¡TÃ\ uÛ≤s¡+ kÕe÷qT´&çô|’ n~Ûø£+>± ñ+~. {À≈£î <Ûäs¡\ dü÷N˝À
ùde\ <Ûäs¡es¡\T |ü]>∑D˝ÀìøÏ rdæø√ã&É˝Ò<äT. á dü÷N ˝À|üuÛÑ÷sTT
wüyº TÓ +Æ <äì ì|ü⁄DT\ HÓ‹HÔ √s¡T ø=≥Tº≈î£ +≥THêï Á|üj÷Ó »q+ e⁄+&É≥+˝Ò<Tä .
2005 dü+ˆˆ˝À Ä]∆ø£y˚‘·Ô, Á|üD≤[ø± dü+|òüT düuÛÑT´&ÉT n_Ûõ‘YùdHé
Hêj·Tø£‘·«+˝À Á|üuÛÑT‘·«+ ìj·T$T+∫q ø£$T{° {À≈£î <Ûäs¡\ dü÷Nì
düMTøÏå+∫ ‘êC≤|üs¡#·eT+~. uÒdt dü+e‘·‡sêìï 1993`94 qT+&ç
2004`05 ≈£î e÷s¡ÃeTì, 2000 düsT¡ ≈£î*ï #˚sá eTì, $$<Ûä düsT¡ ≈£î\øÏ#Ã˚
yÓsTTfÒCŸ\qT düe]+#·eTì dæbòÕs¡T‡\T #˚dæ+~. Á|ü»\ dü+πøåe÷ìï
>∑T]+∫ >±e⁄πøø£\T ô|fÒº Á|üuÛÑT‘·«+ á dæbòÕs¡T‡\ neT\TqT ìs¡¢ø£å´+
#˚düTÔqï~. Á<äy√´\“D+ ˝…øÏÿ+#˚ |ü<Ûä∆‹˝À Çìï neø£‘·eø£\T qï|ü⁄Œ&ÉT,
M{Ï Ä<Ûës¡+>± rdüT≈£îH˚ Á|üuTÑÛ ‘·« ìyês¡D≤ #·s´¡ \ |üsê´ekÕq+ m˝≤ ñ
+≥T+<√ düT\uÛÑ+>± ns¡∆+ #˚düTø√e#·TÃ. n+<äTe˝Ò¢ Á<äy√´\“¤D πs≥T
‘·–+Z <äì bÕ\≈£î\T dü+ãs¡|&ü TÉ ‘·THêï, kÕe÷qT´&ÉT n~Ûø£ <Ûsä \¡ eT+≥\
qT+&ç |üP]Ô ñ|üX¯eTq+ bı+<ä&É+ ˝Ò<äT. n‘·´~Ûø£ ù|<ä Á|üC≤˙ø£+ ñ
qï eTq<˚X+¯ ˝À XÊÁd”j
Ô T· yÓTqÆ $ìeTj·Tdü÷∫ ÁbÕ‹|ü~ø£q Á<äy√´\“D≤ìï
˝…øÿÏ +#·&+É , n+<äT≈£î nqT>∑TDyÓTqÆ #·s´¡ *ï #˚|≥ü &º +É ÁX‚jT· düÿs¡+.