/KAHAPON, NGAYON AT BUKAS Ni Aurelio Tolentino

(Dula ng Himagsikan) MGA TAUHAN INANGBAYAN (PILIPINAS) DILAT NA BULAG (ESPANYA) BAGONGSIBOL (AMERIKA) MASUNURIN (BABAING PILIPINA) TAGAILOG(ANG KATAGALUGAN) MATANGLAWIN (GOBYERNO NG KASTILA) MALAYNATIN (GOBYERNONG AMERIKANO) ASALHAYOP (MAPAGLILONG TAGALOG) DAHUMPALAY(MAPAGLILONG TAGALOG) HARINGBATA (HARING INTSIK) HALIMAW (PRAYLE) WALANG TUTOL (LALAKING PILIPINO) Mga taong bayan, mga Hukbong Tagalog, mga Hukbong Intsik, Kapisanan ng Cruz Rojang babae, mga kawal na rebulosyonaryo, mga batang lalaki’t babae, bandang musika ng Hukbong Tagalog, mga Kaluluwa ng nangamatay sa labanan, ang Haring Kamatayan, Rehimiyento ng Artiller, Infanteria at Ingeniena.

2.a : Huwag dadalawin. 3.a : Dangal niya’y magluningning sa ligayang sasapitin. Koro : Magluningning. Masunurin : Madlang puri, madlang biyaya sa kaniya’y sumagana. Koro : Sumagana. 3.a : Madlang yaman, madlang tuwa sa kaniya’y lumawig nawa. Koro : Lumawig nawa. Asalhayop : Katoto’t giliw, mga kaibigan, sa inyo’y salamat nang habang buhay. Ang inyong nais na tungkol sa akin ay aking biyaya sa sasapitin. Kayo ang dangal ko, at kayong tunay ang tanging suhay sa aking buhay. (Lalapitang isa-isa ni Asal. Ang mga Koro at ipipingki sa kani-kanilang kopa ang kanyang hawak.) Mag-inuman, magsayawan, mag-awitan, limutin ang kalumbayan. Koro : Mag-inuman.

BAHAGI I (Isang bakurang may sagingan at iba pang halaman sa tabi. Sa gitna ay isang balag.) LABAS I (Asalhayop at mga taong bayan. Nangakahanay ang babae sa kanan at ang mga lalaki naman sa kaliwa. Nanga-taas ang kanang kamay nilang lahat, na tumatangan sa kopang ginto. Masasaya ang anyo nila.) (Asalhayop, Masunurin, Walang tutol, mga taong bayan.)

(Anyong iinumin ng lahat ang laman ng kani-kanilang kopa. Biglang lalabas si Ina, at si Tag. Magugulat ang mga dadatnan.Titigan sila ng kagulat-gulat ni Ina.) LABAS 2 (Sila rin, Inangbayan, Tagalog) Inangbayan : Mga walang loob, mga walang damdam, bago’y nagluluksa ang kawawang bayan. Mga walang puso, mga walang dangal, nahan ang pangakong kayo ay dadamay sa mga pumanaw? (Tatawa nang malakas si Asal at ituturo si Ina.) Inangbayan : Asalhayop! Asalhayop : Masdan ninyo si Inangbayan,

Walangtutol : Mag-inuman, magsayawan. Masunurin : Si Asalhayop ay ipagdiwang. Koro : Ipagdiwang. 1.o : Mapala ang kanyang buhay. 1.a : At lumawig habang araw. 2.o : Habang araw. Walangtutol : Dangal niya’y huwag dadalawin ng siphayo’y ng hilahil.

(Anyong iinumin ang laman ng mga kopa. (Iinumin ni Asal.) Walangtutol : Mabuhay si Asalhayop! Koro : Mabuhay! Inangbayan : Sumpain nawa ni Bathala ang hindi magsisi sa paglapastangan sa araw na ito! Ito ngang tunay na araw ng kamatayan ng mga tagapagtanggol ng bayan. (Mahabang tawanan nila Asal at ng Koro. Asalhayop : Kita ninyo? Kita ninyo’y huminging kusa. . Sumpain nawa ni Bathala ang hindi magsisi!Taos sa puso ko yaring sumpa.Ang buwisit at manggagaway. Ah! Hindi ko inakala kailan pa man. ay nangahawa na mandin sa kanyang sawing palad. at sa katunayan ay… ayan! (Ipupukol sa lupa ang kopang hawak) Asalhayop : Inangbayan! Koro : (Biglang lalapitan ni Asal at tatampalin.) Inangbayan : Mga walang kaluluwa! Ang inyong mga kasayahan ngayon ay pagdustang tunay sa libingan ng ating marangal na lipi. Panumbalikin ninyo ang inyong mga loob. Tititigan sila nang kagulat-gulat ni Ina.) Hayo at mag-isip ng tinutunguhan. ang mangangaway.) Inangbayan : Asalhayop.) Inangbayan : Huwag! Huwag ninyong lagukin. ngayong kayo nangagsasayahan sa ilalim ng talampakan ni Haringbata ang magiging anak ni Hingiskang? Asalhayop : Mahusay manalumpati ang ating ina. Mga anak ko.) Walangtutol : Huwag! Bitiwan mo. at ng Koro ang laman ng mga kopa. kayong mga anak kong pinakamamahal. ang taksil mong kaluluwa. Inangbayan. Si Ina. kayo’y isusumpa ng mga pahanon.) Mag-inuman! (Itataas ni Asal at Koro ang kanilang mga kopa. sa kamay ni Mandagaran. paglapastangan mo sa akin ay nahulog sa Apo. (Magtatawanan ang koro.) Koro : Magsayawan. Ano? Hindi baga ninyo nararamdaman sa ibutod ng inyong mga puso ang lamig ng kamatayan ng bayan? Hindi baga kayo nangahihiya sa sarili.) Mainit pang tunay sa mga buruhan ang bangkay ng inyong nuno at magulang.) Humayo ka. mga bunsong pinakaiibig. kasabay ng pagtawa ng Koro. (Magtatawanan ang koro. Asalhayop.) Koro : Mag-inuman. At kayong mga nakianib sa kanya. (Magtatawanan ang koro. Kapag nilimot ninyo ang araw na ito ay lilimutin din ninyo ang libingang luksa ng inyong mga magulang.) Asalhayop : Manggagaway! (Kasabay ng tampal at tawanan. (Magtatawanan ang koro. (Bibigyan siya ng isang kopa. Asalhayop : (Kay ina) Heto ang alak na alay ko sa iyo. Koro : Kami man. Inangbayan : Ako man. Inangbayan : Asalhayop! Asalhayop : Bigyan ako ng kaunting alak. kayo’y nangaliligaw. Ito ang araw ng pagkalugso ng ating kahambal-hambal sa Balintawak. Kasabay ng pagsakal sa kanya at pagtindig ni Ina. huwag ninyong mainom ang hinahawakang alak na may lason. (Bibitiwan.) Ang inyong kaluluwa ay malilinggatong. ay mabubuwal. pagkakitang hindi natin siya alintanahin? Magaling na talaga si aling inang bayan. (Magtatawanan ang koro. na kayo’y hindi ko maihahalubilo sa mga angkang nagkalat dito sa DulongSilangan. Huwag sabihin ang patay. Dinudusta ninyo sa libingan ang dangal ng inyong mga nuno. hayo at bakahin ang mga kaaway. pagsisihan ninyo ang paglapastangan sa akin at sa dakilang araw ng pagkalugso ng bayan.

At ano? kung ipaghiganti ko baga sila ay mangabubuhay pa kayang muli? Babawiin daw ang kalayaan ng bayan. Oh! Yayamang nilapastangan ninyo ang araw na ito at ang mga libingang iyan. (Biglang itataas ang tabing. mabuti pa ang kalabaw. matitira si Asal. ay doon kayo mag-inuman ng alak. Hindi siya makikita ng dalawa. at manunubok sa tabi ng tabing. Ngayo’y nahahanda nang lahat kapag kayo’y umayos sa aking mga panukala… Koro : Magsabi ka! Asalhayop : Ako po’y sumasayapak mo. dakila’t marangal na Haringbata. Mangagsasakbat ng sandata at kayo po ay . Nangatatahimik ang aming mga magulang. At bakit pa? Mabuti ang may salaping alipin kaysa mahirap na laya. Buksan ninyo ang inyong mga mata. Haringbata : Ano yaon? Tagailog : Ibig baga ninyong bawiin sa kamay ng kaaway itong bayang sinamsam nila sa kamay ng ating mga magulang? Asalhayop : Si Tagailog at lahat niyang kasama. Lilitaw ang mga libingang may mga pangalang sulat sa panahong una at may mga sabit na luksa at sari-saring putong. LABAS 3 (Sila rin.Kayo’y nangabulag na lubos. na pawang kapatid niya’t kapatid ko rin ay kaaalis din po dito ngayon. Lalabas si Haringbata. Mabuti pa ang aso. doon kayo magsayawan at mag-awitan. Nguni’t huwag. Bituin at laksa-laksang iba pang bayaning kawal ng bayan. Koro : Tayo na.) Ayan at tanawin ninyo sila! (Mangagluluhuran si Tag at Koro at mangangahulog sa kanilang kamay ang mga kopoang hawak. Haringbata : Salamat. Hahanapin ko ang mga Intsik.) LABAS 4 (Asalhayop) (Tatanawin ang mga nagsisialis) Asalhayop : Mga mangmang! Ang mga taong ito ay may mga walang pinag-aralan. mga bunsong ginigiliw. yayamang dinudusta ninyo ang daklilang pangalan ng inyong mga nuno. sa ibabaw ng mga libingang iyan.) LABAS 5 (Asalhayop. tunay nga! Sapul noon hangga ngayon ay dalawampung taon nang singkad. Mga hangal! (Magkukuro) Mabuti nga. yayamang inilublob ninyo sa pusali ng kapalamarahan ang banal na kasulatan ng ating maharlikang lipi. mamaya’y Inangbayan) Haringbata : Asalhayop. doon ninyo huwag tugutang libakin ang inyong sariling dangal. 3 colors ipagpatuloy na ninyo. wala lamang si Inangbayan) Tagailog : Mga kapatid ko!… Oh! Ano’t kayo’y nangalulumbay? Dahil baga sa pag-aalala ninyo sa nalugsong buhay ng bayan sa araw na ito? Ah. Haringbata. nguni’t pakiusap ko lamang.) Asalhayop : Ako po sana ay talagang paparoon sa inyong bahay at may nasang sabihing malaking bagay.) Sa mga libingang iyan ay nalalagak ang mga buto nila Gat-Salian. tanging hindi lamang si Asal at tatalikdan ang mga nasabing libingan. sapagkat ang mga hayop ay nabubuhay at marurunong magsipamuhay.dalawampung taong pagkakaalipin. (Aalis na lahat. (Lalabas si Ina. hahanapin ko si Haringbata at aking sasabihin sa kanya ang lahat ng nangyari. Tagailog : Tayo na’t magsandatang lahat. nguni’t ang mga taong ito ay hindi.) Koro : Ngayon din. Salapi na naman ito! (Anyong aalis. mabuti pa ang hayop kaysa sa kanila. na doon sa ibabaw nila. doon ninyo sambilatin at yurakan iyang mga laksang sabit. (Tatangis at marahang lalakad na tungo sa mga libingan. ay ipagpatuloy na ninyo ang inyong baliw na kasayahan.) Mga bunsong pinakamamahal! Paalam ako sa inyo! Paalam ako sa inyo! (Mahuhulog na muli ang dating tabing.

Haringbata : Hihintayin kita ngayong gabi sa aking bahay. Talasan mo ang iyong mga tainga’t mata. Tagailog : Hihintayin ka namin dito. Koro : Ano kaya? Inangbayan : Asalhayop. Korong lalaki at babae.) Asalhayop : Asahan po ninyo. (Bibigyan siya ng isang tsapang tanso at aalis. Heto ang tandang ilalahad mo sa taliba upang di ikaw ay papasukin. Asahan ninyong kung saan kayo mamatay ay doon din ako magpapakamatay. wala ka bagang taglay na salapi Inangbayan : (Kay Asal. Asalhayop : Ako? Inangbayan : Ikaw. Sayang palad! Inangbayan : ( Walang puri! ) LABAS 6 Masunurin : Ano kaya? (Sila rin. narito na kami. hinahanap kita. Tagailog : Hintayin natin ang mga ibang kasama. Heto ang salapi mong bayad. Asalhayop : Sasalakayin baga natin si Haringbata? Inangbayan : (Mapaglilo!) Tagailog : Oo. heto ang tunay na Ina kong bayan. Haringbata : Tunay? Asalhayop : Papaano ang paraang gagawin natin? Asalhayop : Tunay po. at ipagbigay alam mo sa akin ang lahat nilang panukala. at ang kalahati naman ay sa Diliman. Humanda ka’t ikaw ay kasama. hahanapin ko sila at pakikialaman ko ang kanilang lihim. Masunurin. ang tunay na Bathala. Asalhayop : Asahan ninyong ako’y darating. (Titingnan ang salapi. nguni’t ako’y uuwi pa muna sandali. Lahat : At bakit? Inangbayan : Ako’y may itatanong sa kanya dito sa harapan. Tagailog : Sa tabing-dagat ang kalahati.) Koro : Mabuhay si Asalhayop. kasama ang mga babaeng tagapagsiyasat ng sugatan. at dito tayo magbubuhat sa pagsasalakay kay Haringbata. Paalam.) . bukas. Heto na’t nagdadatingan ang ating mga bayaning kawal. (Anyong aalis. (Bibigyan ng salapi) At kung mangahulog na sila sa ilalim ng aking kapangyarihan ay dadagdagan ko pa iyan. huwag mong paalisin si Asalhayop. kita’y aking hinahanap. Asalhayop : Salamat po.) Hintay! Tagailog.) Heto ang salapi ko. At madaragdagan pa. Haringbata : Mga masiging! At saan nangaroon? Asalhayop : Ewan po. Tagailog : Ako’y gayon din. Asalhayop : Ako’y kasama ninyo.babakahin. Tagailog : Ako’y magdadala kunwari ng buwis. Haringbata : At bakit daw? Asalhayop : Mahusay. LABAS 7 (Sila rin. upang di maipagbigay alam ko sa inyo at mangahulog sa inyong kamay. Tagailog) Asalhayop : Tagailog. at matataas pa ang aking katungkulan. Walangtutol. Haringbata : Salamat. at bibigyan kita ng katungkulang mataas. Inangbayan : (Buhong!) Walangtutol : Tagailog. Ang mga lalaki ay pawang sandatahan. At saan tayo dadaan? Asalhayop : Ibig daw po nilang mabawi ang kanilang kalayaan.

Anhin ko ang tanso? Inangbayan : Dinggin ninyo? Wala raw siyang taglay na salapi. Asalhayop : Sinungaling si Inangbayan. At wala ka bagang taglay na kahit anong tanso sa katawan? Asalhayop : Salupikang mangkukulam! Ano’t itinatanong mo? Inangbayan : Wala ka bagang taglay na kahit anong tanso sa katawan? Sumagot ka. upang siya’y papasukin at maisiwalat ang ating lahat ng lihim. Lahat : Sabihin mo.) Asalhayop : Ngitngit ni Bathala! Ano’t nagtatawa ka? Inangbayan : Dakpin ninyo at ipinagbili tayong lahat kay Haringbata. Inangbayan : Dinggin ninyo? Wala raw.) Inangbayan : Yayamang hindi niya matutuhang turan ay aakuin ko na siya at ako na ang magsasabi.ngayon? Asalhayop : Ako’y… sapagkat… Datapwat… Asalhayop : Wala. Tagailog : Dakpin ninyo. Asalhayop : Wala. Lahat : Oh! Inangbayan : At ang tansong iyan ay siyang ilalahad sa mga taliba ng kaaway. Anyong hahabulin ng lahat.) Masunurin : Tunay nga! Lahat : Tunay nga! Tagailog : Ano’t ipinagkaila mo ang iyong taglay? Inangbayan : Ngayon at inyo nang nakilala kung sino nga si Asalhayop. (Tatawa nang malakas si Ina. Makukunan sa bulsa ng salapi at isang tsapang tanso. (Tuloy aalis. at may taglay na salapi. ay paalam na ako sa inyo. Asalhayop : Inangbayan! Inangbayan : Ang salaping iyan ay siyang pinagbilhan ng nilako niyang buhay ng bayan kay Haringbata. at may taglay na tanso. Asalhayop : Sumpa ng Apo! Ngitngit ni Mandagaran! Inangbayan : Pagmasdan ninyo ang tanso at may tatak marahil ni Haringbata. at wala rin namang taglay na kahit anong tanso.) Lahat : Inangbayan? LABAS 8 (Sila rin. wala lamang si Inangbayan) Tagailog : (Kay Asal) Oh! Walang pusong kapatid! Walang dangal! Sa mga ugat mo ay tumatakbo ang maruming dugo ni Lakasalian. (Tatanganan si Asal ng mga sandatahan ng mga babae ang kanyang katawan. Inangbayan : Mga bunso. Asalhayop : Hindi ako pasisiyasat. siyasatin ninyo ang katawan ni Asalhayop. Lahat : Oh! Asalhayop : Ako? Inangbayan : Ikaw. (Pagmamasdan ng lahat ang tanso) Masunurin : Tunay nga. yaong taksil na (Tatawa nang malakas si Ina. Sinasabi kong sinungaling si Inangbayan. Walangtutol : Kay Haringbatang tatak. Asalhayop : Inangbayan! Mahabag ka! Tagailog : Sabihin mo. Inangbayan. Koro : Tunay nga. Lahat : Sumagot ka. Tagailog : (Sa Koro) Siyasatin ninyo. Tagailog : Asalhayop! Asalhayop : Patawad! .

sapagkat dapat na lipulin ang lahat ng halamang lasong tumubo at umusbong sa lupang Tagalog. ang ating mga magulang. kaya dapat siyang mamatay. si Asalhayop ay nagtaksil.a : Laban kayo. Bayang Tagalog.lamurayin natin ang ating laman. huwag mong ihingi ng patawad ang nagtaksil sa dakilang dangal ng ating mga kasulatan. LABAS 10 (Maglalabasan ang mga kawal na Intsik. kapatid man natin o magulang kaya.) At yayamang ayaw ako ilugso ng mga nagtatanggol sa kanya. bayang pinakamamahal kong lubha. iwalat natin ang ating mga buto. mga anak sa digma. Koro : Patawad! huwag na lamang ipahutok ang katuwiran. (Itataas ang kanyang sundang. ang ating sariling buhay. huwag na lamang tayo ring ito ang maglublog sa putik ng lagim. Ibuhos natin ang ating dugo. wala sino pa mang makasasalag sa madaling hampas niyaring hatol. ako ang maglulugso sa mga sasago’t sasanla sa aking matatag na hatol. mga kawal. (Sandaling palipas) Bayang Tagalog. huwag na lamang kumalat-kalat sa lansangan ang mabusilak na dangal ng liping Tagalog. ng kagalang-galang na mukhang tumatangis ng ating kahabag-habag na Inangbayan. ako naman ay lalo pa. at idagan sa kanyang ulo ang matinding sumpa ng ating pagkakapaalipin.) Tagailog : Hukbong Tagalog. Tagailog : Bayang Tagalog. kung malaki ang pagmamahal mo kay Asalhayop. Alin sa dalawa: mabuhay ang kataksilan at ako ang mamatay ang kataksilan (Sandaling palipas) Sunugin siyang buhay. takpan ang mata ng awa at idalhag siya sa bangin ng lalong dustang kamatayan. at bawiin itong bayan. nguni’t lalo pa nating dapat mahalin ang dangal ng ating kahambalhambal na Inangbayan. Ibig ko pang ako’y mamatay. Mapapaurong ang lahat. laban kayo. karamiha’y sugatan at nagabubuwal. manang katutubo ng ating mga kaluluwa. ay magkaroon man lamang tayong kaunting tapang sa pagkitil ng sariling buhay. ay patayin na muna ako. (Bubunutin ang kanyang sundang. Inilako ni Asalhayop si Inangbayan kay Haringbata. (Sandaling palipas) Koro : Ang tagumpay. Kaya nga. Masunurin : Hayo’t abuluyan ang mga sugatan.nagpagapos ng leeg ng ating kawawang Inangbayan.) . (Sandaling palipas) Kaya nga. (Sandaling palipas) Bayang Tagalog. tandaan ninyo yaring hatol. tulinan ninyo. Iwawalat ko ang dibdib ng balang kumibo. at pabayaan nating makatkat sa ating noo ang limbag ng puri. Koro : Patawad! Tagailog : Bayang Tagalog. 1. Korong Babae) Masunurin : Laban kayo. Pagmasdan ninyo’t kumikislap sa kaniyang mga mata ang alipato ng kanyang paglililo. sinumang may nais na humingi ng patawad na naitong suwail. 2. lahi ng katapangan. Masunurin : Nagkaabot ang hukbo at nagkahalubilo. ang sino pa mang maglilo sa kanya. kay Hangiskang na ama ng suwail na Haringbata. ay huwag pagpitaganan. Koro : Patawad! Koro : Oh! Bayang Tagalog! Bayan ng marangal nan liping Tagalog. Dapat mahalin ang ating mga kapatid. kung sakaling mawalan man tayo ng hiya sa mukha nating bantad. nguni’t lalo pang malaki ang pagmamahal ko sa ating Inangbayan. Sunugin siyang buhay. hahalukayin ko ang puso ng balang magsigaw ng wikang “Patawad”. Sunugin s’ya ng Buhay. sumisilay ang araw ng kalayaan: (Tuloy pasok) LABAS 9 (Masunurin. saksakin na muna yaring dibdib.a : Sandali pa’y ating tunay na tagumpay. Koro : Abuluyan. Napaparam ang ulap ng sakim. ang kalaba’y… Koro : Tumatakbo.

ang aming mga sasakyan at ang aming mga puso at kaluluwa.) Tagailog : May sakuna baga? Haringbata : Mamamatay ako! Dilat-na-bulag: Mayroon. LABAS 11 (Sila rin. Inangbayan : Tapat baga ang inyong pakikipagkapatid sa amin? Dilat-na-bulag: Mga kapatid din ninyo. Koro : Mabuhay! Tagailog : Mabuhay si Inangbayan! Koro : Mabuhay! Inangbayan : At sino naman ang mga iyon? Inangbayan : Mabuhay ang ating kawal! Dilat-na-bulag: Inyo ring mga kapatid.) Haringbata : Papatayin kita.) Inangbayan : Sino kayo? Dilat-na-bulag: Ako’y si Dilat-na-bulag. Kaladkad ni Haringbata si Inangbayan. (Sila rin. ito’y ating katungkulan.) LABAS 13 Matanglawin : Tanawin ninyo sa dakong yaon ang maraming kawal na mapuputi. Haringbata. kawal na Tagalog) Inangbayan : At sino nga sila? Tagailog : Ating-ating ang tagumpay. At kung kayo ay kakapatid sa amin. ang aming hukbo. Mabubuwal si Haringbata.bulag. . Atin ang ating katuwiran. Yaon ay aming hukbo. Ipagtatanggol namin kayo sa lahat ng ligalig at pagkapaalipin. Dilat-na-bulag: Kami ay kaibigan. Tagailog : (Sumpa ng langit!) Koro : Sumpa ng langit! Matanglawin : Tanawin naman ninyo sa dakong kaliwa ang lalo pang makapal. ay inyo ring lahat.) Sino ang mga dumarating? Tagailog : Sino kaya? Koro : Sino kaya? (Tutugtugin ang Marcha Red Española at lalabas si Dilatna-bulag at Matanglawin. ang aming ari.Matanglawin. Koro : Patay si Haringbata! LABAS 12 (Sila rin. Koro : Mabuhay! Tagailog : Sumpa ni Bathala! Tagailog : Mabuhay ang ating lipi sa lilim ng kalayaan! Koro : Sumpa ni Bathala! Koro : Mabuhay! Inangbayan : (Tatanaw sa kanan. Tanawin ninyo sa dagat ang mga sasakyang pambaka. Inangbayan. at yao’y mga kawal na babaka sa inyong bayan. mamamaya’y si Tagailog. Dilat-na. Ang lahat na iyan ay amin. Inangbayan : Mabuhay si Tagailog.Masunurin : Huwag bayaan . Matanglawin : Tanawin ninyo sa dakong kanan ang tila wari nagdidilim na langgam na paparito. Babakahin kayo. (Lalabas si Tagailog) Inangbayan : Ano ang inyong nais? Tagailog : Haringbata! Matanglawin : Ang kayo’y iligtas sa pagkapanganyaya (Sabay saksak. Matanglawin : Ako’y si Matanglawin. Tagailog : Kalaban ba kayo? Koro : Si Inangbayan.

(Tatanggapin nila Tagailog at Matanglawin ang mga sarong ginto. Koro : Mamatay. Lahat : Inumin ninyo. Koro : Kami ay pumapayag. Tagailog : Hindi ninyo bibigyang ligalig ang kalayaan ng aming mga anak? Matanglawin : Hindi. Dilat-na-bulag: (Hahawakan ang kamay ni Ina. Datapwa’t kung magsusukab sa buhay niya’y maging lason at kamandag. Matanglawin : Ang magtaksil ay mamatay. Bakit gayon na lamang ang pagtatangis ni Inangbayan? Ipaliwanag. ang mga banal kong nais na sa atin ay bibigkis. 3. ang sumpaan. (Isasaksak si Tagailog at Matanglawin ang kani-kanilang sundang sa bisig sa kaliwa.) Talaan mo ito. At ikaw? Matanglawin : Tatalaan ko ito.) Ang kamay kong iyong tangan ay kamay ng aking bayan. kamay na ito ay tatangan ng sundang na kamandagan. Inangbayan : (Kay Matanglawin) Inumin mo ito. Matanglawin : (Kay Tagailog. narinig ninyong lahat. Koro : Kami naman ay gayon din. Anong kaugnayan ng dulang ito sa kasaysayan ng ating bansa? Ipaliwanag. (Bibigyan ng pergamino. Lahat : Ang sumpaan. Matanglawin : Sa sarong gintong iyong tangan ay tunay na nalalaman yaring duro kong dalisay na dugo ng aking bayan.) Dilat-na-bulag: (Kay Tagailog) Inumin mo ito. Tagailog : Ang magtapat ay mabuhay. Mahuhulog na bigla ang tabing.) Ayan. Inangbayan : Ngayon. ang puso ta’y nang magkatalik. Anong pag-uugaling Pilipino ang ipinapakita sa dula? Dapat ba itong pagyamanin? Bakit? 4.Dilat-na-bulag: Tapat. tatala si Tagailog. Tungkol saan ang akda? Anong mensahe ang ibig ipaabot sa atin ng may akda? 2. Nguni’t kung lalapastangan. ang dito’y pinagsumpaan. sasahurin sa isang sarong ginto ni Ina ang dugo ni Tagailog at si Dilat-na-bulag naman ang kay Matanglawin. Lahat : Inumin! (Iinumin ni Tagailog at Matanglawin ang dugo. Inangbayan : Matatalaan ninyo ang gayon? Dilat-na-bulag: Oo. Koro : Mabuhay. Nguni’t kung magbabalawis sa ating pagkakapatid. . pag-ibig ko’y magngingitngit at sa iyo’y siyang tutugis.) MGA TANONG: 1. Inangbayan : Bayang Tagalog. kamay na ito’y mag-aalay sa iyo ng biyayang tunay. kung di mo pagsisiluhan. (Tatala rin sa isang pergamino. ang kaluluwa kong malinis. Inangbayan : Ang dugong iya’y maging lunas sa puso ng kung sinumang magtatapat.) Tagailog : Ayan. ang puso mo’y tatarakan.) Tagailog : Sa sarong gintong iyong tangan ay nalalamang totoo ang dalisay na dugo ko dugong tunay ng bayan ko. Sumagot kayo. Dilat-na-bulag: Ang sumpaan. Inangbayan : Sa dibdib ko’y masisilip ang dalisay kong pag-ibig.