You are on page 1of 14

Sng kin kinh nghim mn i s 8.

I: t vn

Nm hc 2007 - 2008 ti c nh trng phn cng ging b mn ton lp 8. Qua thc t dy hc kt hp vi d gi kin tp cc gio vin trong trng, thng qua cc k thi cht lng v k thi hc sinh gii cp huyn bn thn ti nhn thy cc em hc sinh cha c k nng thnh tho khi lm cc dng bi tp nh: Quy ng mu thc, gii cc loi phng trnh, rt gn, tm gi tr ln nht, nh nht v l do gii c cc loi bi tp ny cn phi c k nng phn tch cc a thc thnh nhn t. Nu nh cc em hc sinh lp 8 khng c th thut v k nng phn tch a thc thnh nhn t th vic nm bt cc phng php gii cc dng ton v kin thc mi trong qu trnh hc ton l mt vn kh khn. Trong vic ging dy b mn ton gio vin cn phi rn luyn cho hc sinh tnh t duy, tnh c lp, tnh sng to v linh hot, t mnh tm ti ra kin thc mi, ra phng php lm ton dng c bn nh cc phng php thng thng m cn phi dng mt s phng php kh hn l phi c th thut ring c trng, t gip cc em c hng th hc tp, ham m hc ton v pht huy nng lc sng to khi gp cc dng ton kh. Ngi thy gio trong khi ging dy cn rn luyn cho hc sinh ca mnh vi kh nng sng to, ham thch hc b mn ton v gii c cc dng bi tp m cn phi thng qua phn tch a thc thnh nhn t, nng cao cht lng hc tp, t kt qu tt trong cc k thi v th ti chn ti sng kin kinh nghim "Mt s phng php phn tch a thc thnh nhn t" nhm gip gip hc sinh ca mnh nm vng cc phng php phn tch a thc thnh phn t, gip hc sinh pht hin phng php gii ph hp vi tng bi c th cc dng khc nhau.
II: Nhng ni dung ca cng vic: "Mt s phng php phn tch a thc thnh nhn t"

L Hng Sn

-1-

Sng kin kinh nghim mn i s 8.

1) Ni dung th nht. Gio vin phi trang b cho hc sinh ca mnh cc n v kin thc c bn nh cc quy tc, thnh tho php nhn n thc vi a thc, nhn a thc vi a thc, php chia n thc cho n thc, php chia a thc cho n thc, chia hai a thc sp xp, cc quy tc i du a thc, tht thuc v vn dng thnh tho cc hng ng thc ng nh. 2) Ni dung th hai. Gio vin dy "Cc phng php phn tch a thc thnh nhn t" Gio vin cho hc sinh nm vng bn cht ca vic phn tch a thc thnh nhn t. nh ngha: Phn tch a thc thnh nhn t (tha s) l bin i a thc thnh tch ca nhiu n thc v a thc khc. V d: ym+3 - ym = ym (y3 - 1) = ym(y - 1) (y2 + y + 1) 2.1) Cc phng php thng thng. + t nhn t chung. + Dng hng ng thc. + Nhm nhiu hng t. Trong thc hnh gii ton thng phi phi hp c ba phng php k trn c th phn tch a thc thnh nhn t. V d1: M1 Phn tch thnh nhn t. (Nhm cc hng t) = 3a - 3b + a2 - 2ab + b2

= (3a - 3b) + (a2 - 2ab + b2) thc)

= 3(a - b) + (a - b)2 (t NTC v dng hng ng

L Hng Sn

-2-

Sng kin kinh nghim mn i s 8.

= (a - b) (3 + a - b) (t nhn t chung) V d 2: M2 Phn tch thnh nhn t. (Nhm cc hng t) = a2 - b2 - 2a + 2b

= (a2 - b2) - (2a - 2b) t NTC) = (a -b) (a + b - 2)

= (a - b) (a + b) - 2(a - b) (Dng hng ng thc v (t NTC)

phi hp nhiu phng php trn phn tch a thc thnh nhn t cn ch cc bc sau y: + t nhn t chung cho c a thc nu c th t lm n gin a thc. + Xem xt a thc c dng bng ng thc no khng ? + Nu khng c nhn t chung, hoc khng c hng ng thc th phi nhm cc hng t vo tng nhm tho mn iu kin mi nhm c nhn t chung, lm xut hin nhn t chung ca cc nhm hoc xut hin hng ng thc. C th cc v d sau: V d 3: Phn tch cc a thc sau thnh nhn t M3 = 5a2 + 3(a + b)2 - 5b2 Ta thy M3 khng c dng hng ng thc, cc hng t cng khng c nhn t chung, vy lm g phn tch c. Quan st k ta thy hai hng t 5a2 - 5b2 c nhn t chung. V vy ta dng phng php nhm cc hng t u tin. M3 = (5a2 - 5b2) + 3(a + b)2. Sau t nhn t chung ca nhm th nht lm xut hin hng ng thc M3 = 5(a2 - b2) + 3 (a + b)2. S dng hng ng thc

L Hng Sn

-3-

Sng kin kinh nghim mn i s 8.

nhm u lm xut hin nhn t chung ca c hai nhm l(a+b) Vy M3 = 5(a + b) (a - b) +3 (a + b)2 . c nhn t chung l: (a + b) Vy ta tip tc t nhn t chung. M3 = (a + b) (8a - 2b) =2 (a + b) (4a - b). V d 4: Phn tch a thc thnh nhn t. M4 = 3x3y - 6x2y - 3xy3 - 6xy22 - 3xyz2 + 3xy. Trc ht hy xc nh xem dng phng php no trc ? Ta thy cc hng t u cha nhn t chung 3xy. + t nhn t chung. M4 = 3xy (x2 - 2x - y2 - 2yz - Z2 + 1) Trong ngoc c 6 hng t hy xt xem c hng ng thc no khng? + Nhm hng t: M4 = 3 xy[(x2 - 2x + 1 ) - (y2 + 2y z + z2)] + Dng hng ng thc: M4 = 3xy [( x - 1)2 - ( y + z)2] xem xt hai hng t trong ngoc c dng hng ng thc no. + S dng hng ng thc hiu hai bnh phng ta c: M4 = 3xy (x + y + z - 1) (x - y - z - 1) Vy: M4 c phn tch cc a thc thnh nhn t ta cn ch quan st xem, kin tra, linh hot s dng cc bc phi hp gia cc phng php nh hng dn trn t s phn tch theo cc phng php thng thng. 2.2. Mt s phng php phn tch a thc khc. Gio vin trc ht cn cho hc sinh s dng thnh tho cc phng php phn tch thnh nhn t thng thng v kt hp cc phng php sau lm cc bi ton kh.

L Hng Sn

-4-

Sng kin kinh nghim mn i s 8.

+ Phng php tch hng t. + Phng php thm, bt cng mt hng t. + Phng php t n ph. + Phng php tm nghim ca a thc. + Phng php dng h s bt nh. + Phng php xt gi tr ring. C th mt s phng php thng dng nht. 2.2.1: Phng php tch hng t. V d 5: Phn tch thnh nhn t a thc sau: N = a2 - 6a + 8. Cch 1: a2 - 4a - 2a + 8 (Tch - 6a = (- 4a) + (-2a) = (a2 - 4a) - (2a - 8) (Nhm hng t) = a (a - 4) - 2 (a - 4) (t nhn t chung) = (a - 4) (a - 2) (t nhn t chung) C th tch hng t t do to thnh mt a thc mi c nhiu hng t trong c th kt hp lm xut hin hng ng thc hoc nhn t chung vi cc hng t cn li. Cch 2: N = a2 - 6a + 9 - 1 (Tch 8 = 9 - 1) = (a2 - 6a + 9) - 1 (nhm hng t - xut hin hng ng t) = (a - 3)2 - 1 (S dng hng ng thc) = (a - 2) (a + 2) (Dng hng ng thc v t NTC) = (a - 2) ( a - 4) (t NTC) Cch 4: N = a2 - 4a + 4 - 2a + 4 (Tch 8 = 4 + 4, - 6x = - 4x + ( - 2x) = ( a2 - 4a + 4) - ( 2a - 4) (Nhm)

L Hng Sn

-5-

Sng kin kinh nghim mn i s 8.

= (a - 2)2 - 2(a -2) (Dng hng ng thc v t NTC) = (a - 2) ( a - 4) (t NTC - bin thng 2 nhn t) Ta thy c tch mt hng t thnh 2 hng t khc trong 2 cch tch sau l thng dng nht; Phng php tch 1: Tch hng t t do thnh 2 hng t sao cho a thc mi c a v hiu hai bnh phng (cch 2) hoc lm xut hin hng ng thc v c nhn t chung vi hng t cn li (cch 3). Phng php tch 2: Tch hng t bc nht thnh 2 hng t ri dng phng php nhm hng t v c bit nhn t chung lm xut hin nhn t chung mi (cch 1) V d 6: Trong tam thc bc hai: ax2 + bx + c Tch h s b = b1 + b2 sao cho b1. b2 = a.c Trong thc hnh ta lm nh sau; + Tm tch a.c + Phn tch a.c ra tha s nguyn vi mi cch + Chn 2 tha s m tng bng b Ngoi ra c th tch ng thi c hai hng t (hng t t do v hng t bc nht) (nh cch 4) 2.2.2) Phng php thm bt hng t. V d 6: Phn tch a thc thnh nhn t P1 = x4 + 4 = x4 + 4x2 + 4 - 4x2 (thm 4x2, bt 4x2) (nhm hng t) (dng hng ng thc)

= (x4 + 4x2 + 4) - 4x2 = (x2 + 2)2 - (2x)2

= (x2 + 2x + 2) (x2 - 2x + 2)

L Hng Sn

-6-

Sng kin kinh nghim mn i s 8.

V d 7: Phn tch a thc : P2 = a4 + 64 P2 = (a4 + 16a2 +64) - 16a2 = (a2 + 8)2 - (4a)2 = (a2 + 4a + 8) (a2 - 4a + 8) Nh vy vic thm bt cng mt hng t lm xut hin hng ng thc rt tin li, song ta cn xem xt thm, bt hng t no xut hin bnh phng ca 1 tng v lm xut hin hng ng thc hiu hai bnh phng th mi phn tch trit c.
v d P1 c bnh phng hng t (1) v bnh ph-

(thm 16a2, bt 16a2)

ng hng t (2). Vy mun l hng ng thc th cn thiu 2 ln tch ca 2 hng t. Do ta thm 2.x2.2 = 4x2 th ng thi phi bt 4x2. 2.2.3) Phng php t n ph V d 8: Phn tch thnh nhn t: D = (x2 + x)2 + 4x2 + 4x - 12 D = (x2 + x)2 + 4(x2 + x) - 12 chung) Ta thy 2 hng t u c nhn t chung l (x2+ x) t y (i bin): D1 = y2 + 4y - 12 Khi ta c th dng phng php tch hoc thm bt D = (y2 - 2y) + (6y - 12) nhn) D = y (y - 2) (y + 6) (t nhn t chung) Hay D = (x2 + x - 2) (x2 + x + 6) thay li bin x (Tch 4y = 6y - 2y sau (nhm, t nhn t

L Hng Sn

-7-

Sng kin kinh nghim mn i s 8.

D phn tch thnh 2 nhn t (x2 + x- 2) v (x2 + x+ 6) Vic phn tch tip cc nhn t cho trit c th da vo cc phng php nu trn. Ch c nhng tam thc khng th phn tch tip c nh : x2 + x + 6 = (x + tip c na Cn x2 + x - 2 = (x2 - 1) + (x - 1) = (x - 1) (x + 2) Khi D = (x2+ x + 6) (x - 1) (x + 2) 2.2.4) Phng php tm nghim ca a thc. Cho a thc ax3 + bx2 + cx+ d (1) Nguyn tc: Nu a thc (1) c nghim th theo nh l B du c: m l nghim ca (1) th m cha nhn t (x - m), khi dng php chia a thc ta c: ax3 + bx2 + cx + d = (x - m) (a'x2 + b'x + c'), nhn t bc hai c th phn tch tip c da vo cc phng php nu trn. Cc phng php tm nghim ca a thc. + Nu tng cc h s: a + b + c + d = 0 a thc c nghim x = 1. cha nhn t chung (x- 1) + Nu tng cc h s bc chn bng tng h s bc l tc l a - c = b +d a thc c x = -1 cha nhn t chung (x + 1) + Nu khng xt c h s ta xt cc c ca h s t do (h s khng i) ((d)) c no lm cho a thc c gi tr bng 0 th c l nghim ca a thc. V d 9: Phn tch a thc thnh nhn t. E1 = x3 + 3x2 - 4 xt tng cc h s ta thy.
1 2 3 ) + 5 . Do vy khng phn tch 2 4

L Hng Sn

-8-

Sng kin kinh nghim mn i s 8.

a + b + c = 1 + 3 + (-4) = 0 x1 = 1 E1 = (x - 1) (x2 + 4x + 4) (chia E1 Cho (x - 1) ) Sau dng cc phng php hc phn tch tip E1 = (x - 1) (x + 2)2 V d 10: Phn tch a thc thnh nhn t. E2 = x3 - 3x + 2 Xt cc (2) = 2 c x = -2 l nghim ca E2 E2 = (x + 2)(x2 - 2x + 1) E2 = (x + 2) (x -1)2 Cc v d trn y l mt s phng php phi kt hp vi cc phng php thng thng gip hc sinh phn tch c cc bi ton kh thnh nhn t gip cho qu trnh rt gn phn thc cng nh gii phng trnh. 3) Mt s bi tp p dng. Bi 1: Phn tch cc a thc sau thnh nhn t. 1.a) x2 - 4x + 3 bng 4 cch (phng php tch). Gi 4 cch lm. Tch - 4x = - 3x + (-x) Tch 3 = 4 - 1. Tch 3 = 12 - 9 Tch -4x = -2x + (-2x) v 3 = 2 + 1 Sau c th nhm lm xut hin hng ng thc hau nhn t chung. b) 81a4 + 4 (thm bt hng t) (Chia E2 cho(x - 2))

Gi : Thm 2 ln tnh Hng ng thc c th 36x2 c) (x2 + x)2 + 9x2 + 9x + 14(phng php i bin).

L Hng Sn

-9-

Sng kin kinh nghim mn i s 8.

Gi : t (x2 + ) = y d) x3 - 2x2 - x + 2 (phng php tm nghim).

Gi : Xt tng cc h s a + b + c = 0 Ngoi ra c th s dng cc phng php khc phn tch cc bi tp trn thnh nhn t. Bi tp 2: Rt gn v tnh gi tr ca biu thc. M=
a 3 4a 2 a + 4 vi a = 102 a 3 7 a + 14a 8

Gi : + Phn tch t thc a3 - 4a2 - a+ 4 bng phng php nhm hng ng thc a t thnh nhn t. + Phn tch mu thc thnh nhn t bng cch dng hng ng thc, t nhn t chung, tch hng t. + Rt gn nhn t chung ca t thcv mu thc. + Thay a = 102 vo M rt gn. Bi tp 3: Gii cc phng trnh sau: 3.a) y2 - 5y + 4 = 0.

Gi : a v tri thnh cc nhn t phng trnh trvphng trnh tch. b) y3 - 2y2 - 9y + 18 = 0. Gi : Phn tch v tri thnh nhn t, a phng trnh cho thnh phng trnh gii phng trnh tch. Bi tp 4: Chng minh rng a thc sau. 4a) A = (a2 + 3a + 1)2 - 1 chia ht cho 24.

Vi a l mt s t nhin.

L Hng Sn

- 10 -

Sng kin kinh nghim mn i s 8.

Gi : + Trc ht phn tch a thc cho thnh nhn t. A = (a2 + 3a + 2) (a2 + 2a) (S dng hng ng thc hiu hai bnh phng) A = (a + 2) (a + 1) (a + 3)a = a (a + 1) (a + 2) (a + 3) (S dng phng php tch hng t 3a = 2a + a) * Lp lun: + A cho l tch ca 4 s t nhin lin tip chng t trong ba s t nhin lin tip t phi c mt s chia ht cho 3 vy: A 3 + Trong 4 s t nhin lin tip bao gi cng c 2 s chn lin tip nn mct trong hai s chia ht cho 2 v s cn li schia ht cho 4. Vy A 8 + Nhng (3 ; 8) = 1 nn tch ca 4 s t nhin lin tip lun chia ht cho 24. b) B = 25m4 + 50m3 - n2 - 2n chia ht cho 24.

Vi n l s nguyn dng tu .

Bi tp 5: Tm gi tr nh nht ca biu thc. A = x2 - 4x + y2 + 2y + 12 Gi : + Trc ht s dng cc phng php ca phn tch a thc thnh nhn t phn tch A. A = x2 - 4x + 4 + y2 +2y + 1 + 7 (tch 12 = 7 + 4 + 1) A = (x2 - 4x + 4) + (y2 + 2y + 1) + 7 (nhm hng t)

L Hng Sn

- 11 -

Sng kin kinh nghim mn i s 8.

A = (x- 2)2 + (y + 1)2 + 7 * Lp lun. V (x - 2)2 o v (y + 1)2 0, du " = "xy ra khi a = 2 v y = - 1 nn A = (x - 2)2 + (y + 1)2 + 7 7 Vy AMin = 7 t c khi x = 2; y = -1 4) Kt qu t c: p dng sng kin kinh nghim ny vo ging dy trng THCS nh Hng trong nm hc 2007 - 2008 thu c cc kt qu kh quan. Kt qu hc tp ca hc sinh c nng ln qua cc gi hc, c bit l cc em hng th hc ton hn, s dng thnh tho cc th thut phn tch a thc thnh nhn t lm cc dng ton c lin quan n vic phn tch a thc t kt qu tt. Mt s em hc sinh bit s dng cc phng php phn tch thng thng mt cch thnh tho, mt s em hc sinh c k nng nm vng th thut phn tch a thc da vo cc phng php phn tch c nu trong sng kin kinh nghim. Bn cnh cc phng php ny cc em d dng tip cn vi cc dng ton kh v cc kin thc mi cng nh vic hnh thnh mt s th thut trong qu trnh hc tp v gii ton khi hc b mn ton.
III: Kt lun.

Tri qua thc t ging dy vn dng sng kin kinh nghim trn y c kt qu hu hiu cho vic hc tp

L Hng Sn

- 12 -

Sng kin kinh nghim mn i s 8.

v gii ton. Rt nhiu hc sinh ch ng tm ti v nh hng phng php lm bi khi cha c s gi ca gio vin, mang li nhiu sng to v kt qu tt t vic gii ton rt ra cc phng php phn tch a thc thnh nhn t. V l mi gio vin v bn thn ti ni ring cn hiu r kh nng tip thu bi ca cc i tng hc sinh t a ra nhng bi tp v phng php gii ton cho ph hp gip hc sinh lm c cc bi tp, gy hng th hc tp, say sa gii ton, yu thch hc ton. T dn dn nng cao t d n kh, c c nh vy th ngi thy gio cn phi tm ti nhiu phng php gii ton, c nhiu bi ton hay hng dn hc sinh lm, tung ra cho hc sinh cng lm, cng pht hin ra cc cch gii khc nhau cng nh cch gii hay, tnh t gic trong hc ton, phng php gii ton nhanh, c k nng pht hin ra cc cch gii ton nhanh, c k nng pht hin ra cc cch gii: Mt vi phng php phn tch a thc trn y rt c hu hiugip hc sinh trong qu trnh gii ton c s dng phn tch a thc m ti vit trn y c l s cn rt nhiu hn ch. Mong t chuyn mn trong trng, ng nghip gp chn thnh ti c nhiu sng kin kinh nghim tt hn phc v cho vic ging dy hc sinh./. nh Hng ngy 25 thng 2 nm 2008
Ngi thc hin

L Hng Sn

- 13 -

Sng kin kinh nghim mn i s 8.

L hnh sn

L Hng Sn

- 14 -