You are on page 1of 9

1 bi hay nhiu quan im mi v Vn Lang - u Lc?

Thi Vn Lang - u Lc v nhng n s cn gii m giai on y k b trong lch s Vit Nam ti v lch s c i Vit Nam, thi Vn Lang - u Lc, vi nhng v vua Hng, vua An Dng lu nay lun l mt ch hp dn gii nghin cu, tr thc, hc gi. Phm nhng g cng m o, huyn b, khng r rng, th cng c hp lc ln, khi gi tnh hiu k ca con ngi, mun gii m nhng n s trong thi k tranh ti tranh sng ny. Ngoi ra, lm r c thi k ny cng chnh l lm minh bch ci ngun tin t, gp phn lm tng ln tinh thn dn tc, cng c lng t tin dn tc trong thi k lch s mi v giai on cch mng mi ca nc ta, giai on xy dng t nc, qu ln CNXH. Thi gian gn y mnh tr gip ngi nh vit sch nn cng tham kho, tm hiu nhiu ti liu, d liu, thng tin v ti ny. Ri suy lun t v vn ngun , x l cc thng tin khc nhau v nhiu khi mu thun nhau , tht nhc u. Ngoi cc ti liu chnh s nh S K ca T M Thin (hon thnh trong th k 1 bn Trung Hoa), Hoi Nam T ca Hoi Nam vng Lu An (tc phm trit hc, o hc hon thnh trong th k 2 bn Trung Hoa), Vit S Lc (Khuyt danh, th k 13 i Vit), v i Vit s k ton th (Ng S Lin, th k 15 i Vit), cc thn tch, ngc ph, c tch, truyn thuyt a phng m cc nh nghin cu hin i su tm tng hp c, th mnh cng tham kho cc tranh lun v ti ny trong cc din n v blogs trn Internet, c bit t nhng ngi nghin cu s hc khng chuyn. Trong cc ngun, th ngun ng tin v c gi tr khoa hc nht l S K ca T M Thin. Bi v qua xem xt, r sot, cc nh khoa hc lch s cng nhn y l mt s k mang tnh chuyn nghip, khch quan tht s (dm ni s tht d "phm thng" c Hn Cao T Lu Bang, triu i m T M Thin phc v), vi ni dung nh nhng, n ha, trung ha, chng mc, khng h c ch ngha svanh i Hn cc oan trong . Vi b s gi tr , ng c tn l "s thnh", mt trong "Mi v thnh trong lch s Trung Quc". Mt trong nhng yu t ng tin na ca b S K l: l tc phm sm nht (th k 1) cn lu truyn ngy nay m c cp ti u Lc, Thc Phn, chin tranh Vit - Tn v.v. Gn y, khi nh s hc Phan Huy L ch tr cc nhm nghin cu khoa hc lch s VN hon thnh vic dng phng php khoa hc, kho c hc gim nh nin i cc c vt c o ln C Loa, vng ngy xa thuc vng nh hng ca triu nh An Dng Vng v nc u Lc th kt qu gim nh cho thy nhng s nm ph hp vi cc s nm trong S K, khng ph hp vi cc s nm trong Vit S Lc v i Vit SKTT. Nm 2008, khi cc s gia v nh kho c Trung Quc t chc khai qut m ca Triu Vn Vng (Triu H, chu ni ca Triu ), sau khi gim nh bng cc bin php khoa hc kho c, php y th thy thi gian m Triu H bng h khng ph hp vi cc s nm cp trong VSL v VSKTT. tm hiu cho minh bch thi k ny, mnh c gng da vo tt c cc ngun thng tin, d liu khch quan c c, tt c cc suy lun, gi thuyt, c gng xu chui li sao cho ph hp nht, hp logic nht vi cc thng tin c c, gn lc, kt hp c chn lc. Sau y l "trnh t" qu trnh tm hiu khng ly g lm chuyn nghip ca mnh. c ci nhn rng v r hn, ton cc khu vc hn, mnh xin c i chiu vi cc s kin chnh tr ln bn Trung Quc cng mc thi gian. V ch trng suy lun hn t cc s nm, cc timeline, l 2 yu t m mnh thy cha c quan tm ng mc trong cc nghin cu hn lm cng nh cc tranh lun, tho lun trn Internet. (Xin bm vo Ta hoc Bnh lun c tip) Su tm cc s nm:

Tn va thng nht - 221 TCN Trn Thng khi ngha - 209 TCN ti 208 TCN Nh Tn kt thc, Hn S tranh hng - 206 TCN ti 202 TCN Cui Vn Lang, u u Lc - Gi thuyt 1: 258, 257 TCN, Gi thuyt 2: 218, 208, 207 TCN Chin tranh Bch Vit vs Tn - GT 1: Khong 218 TCN n 215, 214 TCN hoc GT 2: 209, 208 TCN (sau khi Tn Thy Hong bng h, phong tro chng Tn lan rng, H Hi ra lnh bi binh). u Vit ng qun Tn trong khong 6 nm (t nm 214 TCN). Chin tranh u Lc vs Triu - Sau 214 TCN n 208, 207 TCN (GT 1) hoc 180, 179 TCN (GT 2) Cui u Lc - GT 1: 208, 207 TCN, GT 2: 180, 179 TCN Chnh thc lp quc Nam Vit - 207 TCN, 204, 203 TCN Nam Vit hon thnh bnh nh u Lc - 180, 179 TCN Bt u Bc thuc - GT 1: 208, 207 TCN hoc GT2: 180, 179 TCN Timeline & i chiu Vit - Hoa Gi thuyt 1: u Lc lp quc - 258, 257 TCN Tn thng nht Hoa H - 221 TCN Chin tranh Bch Vit vs Tn: Khang 218 TCN n 215, 214 TCN CT u Lc vs Triu (Nhm Ngao [hoc Nhm Hiu theo phin m hin i] v Triu thay th Tuy [theo phin m hin i]) - Sau 214 TCN n 208, 207 TCN Triu dng k ging ha, k thng gia, cho Trng Thy sang u Lc r - 210 TCN Trn Thng khi ngha chng Tn - 209 TCN ti 208 TCN u Lc b Triu nh bi - 208, 207 TCN Chnh thc lp quc Nam Vit - 207 TCN, 204, 203 TCN Nh Tn kt thc, Hn S tranh hng - 206 TCN ti 202 TCN Gi thuyt 2: Tn thng nht Hoa H - 221 TCN Chin tranh Bch Vit vs Tn - Khong 218 TCN n 209, 208 TCN u Lc lp quc - 218, 208, 207 TCN

CT u Lc vs Triu (Nhm Ngao v Triu thay th Tuy) - Sau 214 TCN n 180, 179 TCN Trn Thng khi ngha chng Tn - 209 TCN ti 208 TCN Chnh thc lp quc Nam Vit - 207 TCN, 204, 203 TCN Nh Tn kt thc, Hn S tranh hng - 206 TCN ti 202 TCN u Lc b Triu nh bi - 180, 179 TCN Vi suy lun: - S xung t qun s nh qua nh li dai dng gia Hng - Thc l c. V l s x xt mang tnh cht ni b, ni chin, ch khng phi l cuc chin tranh tng lc, quy m gia 2 quc gia khc bit v chng tc, vn ha. Tng t cc b lc pha Nam v pha Bc Trung Hoa lun nh nhau, nh ri li ha, ha ri li nh, mang tnh cht anh em trong nh thnh thang nh nhau ch khng phi nhng cuc chin xm lc mang tnh tiu dit. Cuc chin Hng - Thc miu t trn cc thn tch, ngc ph rt d di nhng cng cho thy tnh cht "d dng" v gn gi, v d truyn thuyt rng Hng Vng say ru ch trong mt m b Thc Phn nh bt ng v cp ngi. Nu y l cuc chin mang tnh hy dit, cng thnh chim t gia 2 quc gia, kh c chuyn nh ti th i phng nhanh nh chp v d nh bn nh vy. - Hng Vng 18 nhng ngi hip lc chng Tn v v khng c con trai l c, nhng l b sc p, b p lc, ch khng phi hon ton t nguyn. - S tch rc lng ngng lu li du vt ca M Chu l trong lc dng li ngh ngi hoc phi nc kiu. li du vt cho qun Trng Thy i tm. - Cuc chin chng Tn l c, v dn ta t xa coi chnh l cuc chin vi Triu . Lu nay do b b buc bi quan nim chnh thng ca nh Triu bi nhiu s quan phong kin nn nhiu s gia hin i khi vit cng v tnh coi cuc chin chng Tn v chng Triu l 2 cuc chin hon ton khc nhau, v u thc mc khng hiu ti sao c s lc th vit qun Tn thn tnh u Lc, lc th vit l Triu thn tnh u Lc. V ti sao cuc chin chng Tn nu thng v vang oanh lit nh vy li khng thy cp nhiu, khng li s tch, thn thoi no. n gin l xut pht t ch o dn tc Vit Nam, dn ta coi Tn - Triu ch l 1, u l gic Tn, u l gic Bc, gic Tu. Triu l tng nh Tn, l ngi Hoa H (nc Triu, 1 trong Tht Hng thi Chin Quc sau cng b Tn Thy Hong tiu dit, m m ng b t tng ca Triu gia l Chn nh, thuc tnh H Bc ca Trung Quc ngay nay), qun i m Triu dng xm lc u Lc cng chnh l qun Tn, d l Tn ly khai. Triu nh ca Triu cng chnh l triu nh Tn, bao gm cc vn quan v tng to phn. Tm li, h l ngi Tu, l b ti ca triu Tn, vi mt nn vn ha Hoa H rt khc vi vn ha bn a ca Lc Vit, u Vit lc , m cht d tc. V quan trng nht: Nhm Hiu v Triu vn l tng c triu Tn c n phng Nam thay th cho i tng Tuy t trn. Nh vy, vai tr ca Triu t u l thay th Tuy bnh trng xung Nam, tip ni mc tiu xm lc ca nh Tn, tip ni nhim v dang d ca Tuy, v cuc chin chng Triu chnh l tip ni cuc khng chin chng Tn bo v b ci. Theo gc nhn th cuc chin chng Tn ch l tm thng giai on u, chm c tng Tn, nhng sau thua vo tay tng Tn l Triu . Lu Triu xm ln u Lc ngay trong lc cha chnh thc ln ngi v ly khai nh Tn, cha lp quc Nam Vit. Nh vy xt theo quan im dn tc, th chng c s ton thng v vang no c, m ch c thng giai on u, v thua ton cc. Khi ni n khi nim "thng" trong mt cuc khng chin th iu kin tin quyt l phi gi c t nc, gi c lnh th, chng hn nh cuc chin chng Trung Quc xm lc nm 1979, cuc chin Nguyn Mng thi nh Trn, trong thi chng Mng C y, d c 3 cuc chin khc nhau

nhng nu qun ta thng trong cuc chin th nht, th hai, m vn thua cuc chin th ba th khng th coi l ton thng. l 1 trong nhng cu tr li cho cu hi v sao chin cng thng Tn v vang oanh lit nh vy m t thy cp trong cc thn tch, ngc ph, gia ph, truyn thuyt. Ngay c S K v Hoi Nam T cng ch cp ti vic Tuy b t trn v tnh trng qun dn nh Tn rt kh s, ch khng ni c th ai thng. Mt nguyn nhn quan trng na l thn tch, ngc ph, s tch ca a phng no th ch yu k li nhng cu chuyn din ra trn a phng . Hu ht cc mu chuyn, giai thoi a phng m cc s quan ngy xa v s gia ngy nay thu thp, su tm c u l cc giai thoi min Bc VN, ngha l trong vng cai tr, nh hng ca Hng Vng v nh nc Vn Lang. Chnh v vy mi thy nhiu cu chuyn k v thi Hng Vng ca Lc Vit, m khng thy cc cu chuyn k ca u Vit, ch khi An Dng Vng ni ngi Hng Vng, tr v trn nhng vng t ny, th mi thy truyn Thn Kim Quy, C Loa thnh, N thn, Trng Thy M Chu v.v. Trong thp nin 1960, gii s hc Vit Nam do th tng Phm Vn ng ch tr, m "chin dch" nghin cu quy m ln, tm hiu v cc giai thoi a phng trong cng ng dn tc min ni vng Cao Bng, th mi pht hin ra c tch "Chn Cha Tranh Vua" trong cng ng ngi Ty c cp n Thc Ch v Thc Phn. Nh vy, Thc Phn, Dch Hu Tng, u Vit, Bch Vit l nm ngoi a phng c cc giai thoi d s Vit Nam thi c i, do cc giai thoi ch thy ch yu ni v Hng Vng v nc Vn Lang, khng thy ni v nhng giai thoi, s kin, nhn vt ngoi vng , vng cc bc VN, hay vng cc nam, nam Qung Ty bn TQ. - VSKTT cho rng Thc Phn thn tnh nc Vn Lang v thnh lp nc u Lc vo khong nm 258 TCN, 257 TCN. Nh dn chng trn, cc cng tc kho c hc ngy nay t nht c 2 chng minh cho thy VSKTT khng ng tin lm v mt thng tin v thi gian, s nm c th. Vic cho rng Thc Phn dit Hng Vng, cp nc Vn Lang cng khng ph hp vi nhiu truyn thuyt (v d Sn Tinh Thy Tinh v cc truyn thuyt cp ti vic Hng Vng nhng ngi, An Dng Vng tuyn b gi nc non ca vua Hng). a s cc truyn thuyt khc cng ch cp ti cc trn nh l t gia Hng - Thc, ch khng c quan im rng Thc Phn dit, cp, thn tnh Vn Lang xong ri lp nc u Lc. V suy lun tui tc, nu cho rng Thc Phn nh ng dp bc ri ln ngi nm 258 TCN th n khi mt nc, d cho theo thuyt no, th An Dng Vng cng qu gi, kh th tin rng c th ci nga ph trng vy chy thot n tn Ngh An ngy nay mi tun quc, nh cp trong hu ht cc truyn thuyt dn gian, cu chuyn d s. Nht l vi trnh y hc, y t, dinh dng, thuc men, iu kin sng, trnh pht trin trong thi k th li cng kh tin. Trong khi thi nay vi trnh pht trin y hc, y t, dinh dng, vitamins pht trin sau my ngn nm m U70 tui phi ngh hu. SK ca T M Thin v Hoi Nam T, 2 ti liu xa nht, th ghi chp rng Triu dng vng bc chu bu t lt, mua chuc, d d cc lnh t u Lc, thn tnh nc u Lc. on chp ny ch ni l cp u Lc chung chung, ch khng cp c th ti cc danh t Thc Phn hay An Dng Vng. V 2 ti liu ny u cho rng thi gian u Lc b Triu thn tnh l khong nm 180 TCN, 179 TCN, sau khi nh Hn nht thng Trung Nguyn. Cc sch gio khoa, sch s chnh thng, cc nh s hc chuyn nghip, hin i hin nay ghi theo cc ti liu ny v cho rng y l ngun ng tin cy. Nhng theo thuyt ny th li khng ph hp vi cc truyn thuyt d s thi An Dng Vng nh Ra Thn, N Thn, Trng Thy M Chu, mu thun vi thi im ging ha gia An Dng Vng v Triu m theo c s Vit Nam l khong nm 210 TCN. Thuyt ny cng khng ph hp vi vn tui tc, sc khe, nu n nm 179 TCN m cn An Dng Vng th lc qu gi, d theo thuyt no v thi im lp quc ca u Lc th cng l qu gi, khng hp l lm. Cch gii thch nghe n tha nht ch c th l An Dng Vng ng l b thua v tay Triu vi nm sau ging ha. Nhng thng An Dng Vng khng c ngha l cp hn trn vn c ton b nc u Lc. Lu thi Vn Lang - u Lc vn c tnh s khai ct c a phng ch cha

phi l mt nh nc phong kin trung ng tp quyn c tnh tp trung cao . Lc Vit bao gm 15 b tc, u Vit bao gm 10 x. Mi n khong thi gian 180 TCN, 179 TCN, Triu mi hon thnh vic thn tnh v bnh nh u Lc. iu ny cng ph hp vi nhng g ghi trong S K v HNT, trong giai on khng h ghi chp l Triu dng chin tranh quy m dit An Dng Vng, chim ng u Lc, m ch cp n vic ng ta dng vng bc chu bu mua chuc cc quan chc, cc th lc u Lc. - Thin s L Mnh Tht da vo vic S K T M Thin khng cp n s kin Trng Thy M Chu v ch danh An Dng Vng, lin cho rng An Dng Vng v cu chuyn Trng Thy M Chu l khng c tht, l bt chc t mt tch khc trong 1 kinh Pht. Lp lun ny khng tha ng. Th nht, S K T M Thin tuy rt ng tin, l mt ngun c uy tn cao, c gi tr cao, nhng n vn ch l mt b s ca ngi Hn nghin cu lch s Trung Hoa, ch trng tm trng im ca n khng phi l Vit Nam, m lc cc s quan phong kin Trung Hoa vn xem t b chung quanh l cc d tc, b lc "man, nhung, di, ch", l cc ch hu, "Phin quc", "Phin bang". Do , vi gc nhn t xa, t bn ngoi, h ch cp qua loa nh mt yu t ph, ch khng phi l trng tm chnh, khng phi trng im nghin cu ca h. Do vic S K ca s quan T M Thin khng cp k cng, r rng, c th, chi tit, su st n cc s kin lch s nc ta l chuyn d hiu. Th hai, nhng giai thoi c kt t cc s kin c tht v chuyn 2 nh, 2 nc thng hn, sau tr mt em qun nh nhau l chuyn rt bnh thng, xy ra rt nhiu trong lch s phong kin c th gii. Ngay trong lch s Vit Nam thi k khc cng c giai thoi tng t: Giai thoi Nh Lang - Co Nng, Triu Quang Phc g Co Nng cho hong t Nh Lang, con trai ca L Pht T, kt qu b L Pht T phn ph bt ng nh bi. y l mt thc t thi phong kin gia cc vng tn qu tc vua cha vi nhau, chuyn 2 nh Thc - Triu thng gia ri Triu lt lng tht ha em qun nh th khng phi l chuyn qu kh tin hay khng th xy ra. Kt hp c chn lc: - Kt hp 3 thuyt: C chin tranh Hng - Thc. Thc Phn c p Hng Vng nhng ngi. C p lc ca gic Tn v nhu cu on kt chng Tn. - Kt hp 2 thuyt v thi k thnh lp u Lc: Hng - Thc vn c nh ln dng dai lin tc t khong 40 nm trc khi qun Tn xm lng. Khong 40 nm sau, chng Tn, u Vit - Lc Vit lin hip li thnh 1 nc thng nht do Thc Phn An Dng Vng lnh o. - Kt hp 2 thuyt v thi k mt nc u Lc: Trng k r, vua An Dng b Triu nh bi trong nhng nm cui nh Tn v trc chin tranh Hn - S. Nhng n sau chin tranh Hn - S lu th mi hon thnh bnh nh phng Nam. Tng hp, xu chui, v s thi ha gi thuyt: (thng tin no cn tn nghi, ng ng, cn xem xt thm th mnh nh du hi k bn) Khong nm 258, 257 TCN, lin minh b lc u Vit, nc Nam Cng (?) vi 10 x mng do vua Thc tn l Ch lnh o ginh c u th ln trc nc Vn Lang ca dn tc Lc Vit, gm 15 b tc do vua Hng thi th 18 ca b tc Phong Chu lnh o. Hai bn vn nh nhau lu nay nhng mi n lc ny, vi ti lnh o ca Thc Ch (?) th u Vit mi ginh c u th ln. Tuy nhin, vua Hng v nhng Lc Hu, Lc Tng, Quan Lang trung thnh vn cm c, cha b thua hn. Gn 40 nm sau, nm 221 TCN, Doanh Chnh gm thu 6 nc, nht thng Hoa H. 3 nm sau, nm 218 TCN, Thy Hong bt u cng cuc bnh trng khu vc, phi Mng im nh Hung N pha Bc v xy Vn L Trng Thnh phng ng v nga Hung N. Pha Nam, Tn Thy Hong c 5 o qun Nam chinh, mi o 10 vn qun, tng cng 50 vn qun tin hnh bnh trng xung Nam, dit Bch Vit, m rng lnh th.

Nhiu dn tc, b tc, b lc trong khi Bch Vit v s sinh tn ca mnh, lin minh li chng qun vin chinh Tn, trong c c Lc Vit v u Vit (Ty u). Tuy nhin sau ln lt nhiu b tc trong Bch Vit nh Cu Ng Vit, Vit (hu du ca nc Ng v nc Vit thi Xun Thu), Dng Vit, Nam Vit (b tc), in Vit, Mn Vit, Sn Vit, D Lang Vit v.v. u b chinh phc ch cn li b tc u Vit v dn tc Lc Vit. Trong cuc chin ny, vua Thc tn Phn (lc ny thay ch Thc Ch?) cng th lnh Dch Hu Tng, l 1 trong nhng th lnh sng gi trong 10 x mng ca u Vit lnh o khng chin. u Vit chin u tin phong, trc din vi s hu thun ca Vn Lang - Lc Vit pha sau. Hng Vng Phong Chu cng tha bit nu qun Tn vt qua Thc Phn v u Vit th mnh cng s lm nguy. V sinh tn, 2 tc lin kt li cng chng ngoi ch t phng Bc. Cuc chin ging co 4 nm, nm 214 TCN, nh chin thut du kch, tn dng u th a li, rng ni, thy th lm cho gic bnh, mo "vn khng nh trng", nh ln ban m v.v., v nh ti lnh o ca Thc Phn, ti thao lc ca Cao L, v dng ca ng Trng (?) m lin qun Bch Vit do u Vit lnh o tm thng trong giai on ny, git c Tuy, chm hng vn qun ch, tuy nhin th lnh Dch Hu Tng ca ngi Vit cng b t trn. Ngay sau , nh Tn c 2 tng ti l Nhm Hiu (Nhm Ngao) v Triu em qun tip vin v thay th Tuy, chin tranh tip din ri tm ngng. Nhm Hiu v Triu chia nhau bnh nh v cai qun nhng vng m ngi Tn chim. Sau 4 nm khng chin chng Tn, Tuy v th lnh Dch Hu Tng t trn, th lnh anh hng Thc Phn vi uy tn t vic ng lnh o cuc chin vi Dch Hu Tng, l th lnh sng gi th hai sau Dch Hu Tng, c 9 x mng ca b tc u Vit bu ln lm th lnh ti cao lo vic thng nht, on kt cc b tc ngi Vit cn st li cng nhau i ph vi him ha ln ny. Ngoi nhng ngi u Vit v nhng ngi Bch Vit t nn th vic Thc Phn lm th lnh, lnh o ti cao bo v phng Nam trc ha Bc xm cng c nhiu ngi Lc Vit, nhiu b tc v th lc trong nc Vn Lang ng h. Theo , Thc Phn dng uy th v sc mnh ca phe mnh p lc Hng Vng phi nhng ngi, nhng Hng Vng bc b. Trc khi qun Tn xm lc th Thc Phn cu hn vi m nng Ngc Nga nhng Hng Vng g nng cho chng Tun, 1 th lnh, th ho hng c quanh dy ni Tn Vin. V v ny m qun i ca Thc Phn c nhng xung t l t vi qun i Vn Lang v qun Tn Vin, cho n khi nh Tn bt u cuc Nam xm th xung t v trang mi chm dt, cc bn ging ha, hn na Tun cn khuyn b v nhng ngi cho Thc Phn, bi v Hng Vng lc bt u gi yu, khng ti gii v c t cch lnh o bng Thc Phn, v khng c a con no kh d ni ngi (?). V Hng Vng khng chu nhng ngi, Thc Phn hp tc vi Cao L, ni cng ngoi kch bt ng vo ban m khi Hng Vng ang ng vi sau tic ru, Cao L lm ni ng, m ca thnh pha sau cho qun ca Thc Phn trn vo khng ch v lm ch tnh th. Trc tnh th , Hng Vng nh phi nhng ngi, Thc Phn tuyn b s bo v nc ca vua Hng, bo v thn dn Lc Vit v u Vit, st nhp 2 tc li thnh nc u Lc, ln ngi vua, xng l An Dng Vng. Vic nht thng ny cng cn thit trc him ha Nhm Hiu, Triu v qun Tn vn ang rnh rp t pha Bc. Sau khi thng nht u Lc, vua An Dng s hu nhiu kho vi s lng ln cung n, v kh tm xa, nht l n, vn l v kh rt mnh c trng ca cc dn tc Bc Vit Nam v Nam Trung Hoa lc , thun li cho chin tranh du kch, phc kch bn ta. Vua giao cho mu s l Kim Quy v Lc hu Cao L lo vic pht trin cng ngh, ch to, ci tin n, v kh chin lc ca u Lc Vit, chun b chng Tn mt khi Triu pht ng tn cng (nh Tn l bn t ngng chin v cha c tha thun no v kt thc chin tranh). Kim Quy v Cao L pht trin, nng cp mt b phn n thng ln n thn (n liu, n lin, n lin chu), loi n 1 pht c th bn c nhiu mi tn, lp i khuyt im qun t, thiu thn x th. N ca u Lc bn xa hn, bn mnh hn, tt hn, bn hn v hin i hn n Tn. Cc i qun bn n ca u Lc cng tinh nhu, thin chin, bn chnh xc hn qun Tn.

An Dng Vng cng cho xy p thnh Loa, kin c hn, to hn nhiu, v c tc dng phng gi cao hn nhiu so vi cc thnh nh ca Hng Vng trc y. y l cng trnh phng th qun s u tin, mt thnh tr u tin ca tc Vit mang tm vc kinh . Do b nh hng t cng cuc xy Vn L Trng Thnh ngn Hung N ca Tn Thy Hong, mt s kin ln v ni ting thi , nn vua An Dng cng mun xy Loa thnh chng th trong gic ngoi (cc th lc cn trung thnh vi cu triu bn trong v gic Tn bn ngoi). Tuy nhin, do y l mt cuc hp nht khng sung s lm, nhiu ngi cn cha phc, nn cc th lc chng i cng thng ni ln quy ri cng cuc xy Loa thnh, tuy cng c phng ng qun s phng gic Tn nhng cng lm kh sc dn, lao ng cng p, v v tnh lm r s phn chia giai cp, t c lp, xa dn, to nn mt bc tng tinh thn ngn cch gia ng bo v ch mi. Trong vng 4 nm sau , thnh thong Triu m nhng chin dch tn cng, nhng nh c n tt, n lin chu, cc x th bn n tinh nhu nn qun u Lc u nh ui c gic. Nm 210 TCN, Triu dng k thng gia, m nam k (?), ngh ging ha. An Dng Vng lc ny khng cn tr na, sc khe bt u bt n, thng xuyn au bnh, khng cn hng tm trng ch nh 4 nm trc. ng mt mi v chin ha, nn chp nhn ha hiu. S kin ny b ng o thn dn phn i, cc i thn khuyn can. Mt l do tinh thn chng Tn, bi Tn, lng cm th gic khi ca nhn dn ta. Hai l nhng ngi sng sut ng ng nhn ra gin ip ca Triu , hay t nht l cm nhn ra bng trc gic, thy c g khng ng, khng n, v sao ch ang trn th mnh, trn th cng, m li chp nhn ha li cn chp nhn gi con trai n lm con tin, khng bnh thng, khng hp tnh l. Ba mt b phn bo th, ch chin trong phe qun i, thy ci g lin quan n Tn l khng mun dy vo, ci g lin quan n ha l phn i, tic cho m nng M Chu, khng mun mt ti n xinh p phi g cho mt tn gic cp c n, xu xa, hoc n gin l khng mun mt thn phn, ng ng l mt nh vua li i thng gia vi mt vin tng, vin quan (Triu lc ny cha ln ngi hong , cha thnh lp nc Nam Vit, trn danh ngha vn l thn t ca triu Tn). C nhiu l do phn i nh vy nn a s u phn i, khuyn can gay gt, quyt lit. Nhng vua lc ny khng cn sng sut, minh mn nh xa, ch ngh n gin rng va c thanh bnh, va c thm mt con tin r, khng mt g, gi d ch tr mt th c nh li thi, khng sao u v.v. nn b mc mi li khuyn, mi can gin, mt mnh quyt nh. Cc trung thn can vua mi khng c nn bt bnh, bi phn, dn chn nn b i ht. Triu gi Trng Thy sang r theo phong tc mu h ca u Vit v Lc Vit. Trong thi gian trong thnh Loa, Trng Thy hot ng tnh bo, thu thp thng tin v n lin chu hin i ca u Lc, a im cc kho n, tn, khuyt im ca cc n v qun i bn n, a hnh, nhn tm, tnh hnh triu nh u Lc v.v. Triu ng thi b ra vng bc chu bu mua chuc cc th lc, th tc, b tc, ng minh chung quanh u Lc, cc lc hu, lc tng ca u Lc, ly gin vua ti. Triu v Trng Thy dm pha v ly gin thnh cng An Dng Vng vi Cao L, khin Cao L v nhng ngi tn trung cui cng ca vua cng phi chn nn b i, nh nc u Lc khng cn li bao nhiu ngi ti. Cng thi gian ny, bn Trung Hoa, Tn Thy Hong t lu thng xuyn ung vo nhng "linh an" lm bng cc vin ngc, kim cng, qu nghin thnh bt ca bn o s xi tht nn bnh ngy cng nng. Trong khi i tun du pha ng, n t Sa Khu th bnh cht. Trung xa ph lnh, hon quan Triu Cao mun chuyn quyn, nn khng mun vng t Ph T (l ngi trung ngha, hiu thun, yu dn, c ti qun s, c nng lc chnh tr) ln ngi, nn d vng t H Hi, em trai ca Ph T cng ng la gi truyn lnh bc t Ph T v danh tng Mng im, v gi di chiu cho H Hi (l k tiu nhn, tn bo, ngu dt, ho sc, n chi ru ch) ln ngi. Triu Cao chn H Hi trong nhiu con trai ca Tn Thy Hong l d b lung lc, iu khin, s dng hn nh mt hong b nhn, tha kht vng quyn lc. Triu Cao l thy dy d H Hi t nh. H Hi ln ngi hong .

1 nm sau, nm 209 TCN, bn Trung Hoa, Trn Thng vi s ph tr ca Ng Qung ni ln khi ngha phn Tn. Trn Thng dng nhng th on tuyn truyn m tn d oan qung b cho "chn mnh vng" ca mnh. Binh s ban u ch c vi trm nng dn, dng tm vng vt nhn, gy gc, cc loi v kh bng g chin u, sau mi cp v kh ca quan binh, lc lng, phong tro v a bn ngy cng m rng v lan ta. Ti nm 208 TCN, ngha qun nng dn ca Trn Thng mi b dp hon ton. Mt hai nm sau, sau khi Cao L b i, d bit u Lc khng c ch kim tra cht lng v kh, v d bit kho n no khng c dng luyn bn, Trng Thy cho ngi b mt tro hng gi, hu ht cc ly n u hng khng dng c, d tr trong cc kho . n khi qun Tn - Triu trn sang nh, u Lc khng cn ngi ti, An Dng Vng gi yu khng cn hng phong nh xa, dn kh, s kh ch, bing nhc khng cn nhit huyt vi vic binh ao chinh chin nh trc, v quan trng nht l v kh chin lc n lin chu b v hiu ha bt ng, a s n thn nh s dng trong lc khn cp nht li b hng, khng s dng c, khin lng qun sa st tinh thn nghim trng, dn ti tnh trng lon tri, v trn hng lot, binh bi nh ni . Vua An Dng phi ci nga ch m nng M Chu m ng mu o vong, khng cn bao nhiu tn qun. Cao L v nhiu cu thn m qun n cu, nhiu th ho, s qun, ngha qun em qun n cu nhng khng kp. Trc nhiu b tc, b lc phn v bt mn vi An Dng Vng, phn v c Triu hi l l vt, mua chuc, nn t th bng quan mc cho qun Tn - Triu truy kch. M Chu ngy th nghe li Trng Thy dn rt lng ngng trn o ri trn ng khi chy chm hoc dng chn ngh ngi Trng Thy d tm ti, v chng on t, do qun ch c tm theo du vt m d dng truy ui. Khi chy n vng Ngh An ngy nay m qun gic vn t ui theo, khng ti no thot khi, vua pht hin ra, tra hi hiu ra th bi phn, ut hn, chm con gi cho khi b qun gic lm nhc, ri trm mnh xung bin t st. An Dng Vng b Triu nh bi, li mt mi di hn khng phai. Cng khong thi gian, tha tng L T b Triu Cao dm pha, hm hi v b Tn Nh Th x t. Khong 1 nm sau, nm 207 TCN, Tn Nh Th H Hi b Triu Cao p cht trong Vng Di Cung, ri a em trai ca Tn Thy Hong l T Anh ln ngi, ngay sau T Anh by k git Triu Cao. 1 nm sau, nm 206 TCN, T Anh u hng Lu Bang, b Lu Bang em giao cho Hng V v b Hng V x cht. Nh Tn chnh thc sp . Chin tranh Hn - S gia hai lnh t Lu Bang v Hng V sau din ra c lit. 2 nm sau, nm 204 TCN, Triu ln ngi v thnh lp nc Nam Vit, chnh thc ly khai khi Trung Nguyn. 2 nm sau, nm 202 TCN, Lu Bang nh bi Hng V v thng nht Trung Quc. 23 nm sau, nm 179 TCN, cc th lc phn khng phn b Triu thuyt phc, hi l, d d, mua chuc, chiu an, chiu hng, ging ha, phn b tiu dit, nc u Lc hon ton b Triu bnh nh v thn tnh. Triu v triu nh Nam Vit hon thnh vic nh dp. M u m di Bc thuc cho n khi Ng Vng Quyn ginh li hon ton c lp t ch. Vi gp v phng php nghin cu: ng nhin d gi thuyt c hp tnh hp l, c thy logic n th no th cng khng th c coi l gi thuyt cui cng, gi thuyt duy nht ng. Bi v c rt nhiu vn cn tip tc c xem xt, tm hiu, nghin cu thm. Mnh c 3 xut: Mt l nn m rng vic tm ti cc truyn thuyt c t cc dn tc t ngi min ni pha Bc Vit Nam. Nhng thng tin qu bu v b Nam Cng, v 9 x mng, v cha Thc (Thc Ch), Thc Phn, 9 cha tranh vua v.v. s khng c pht hin nu lc ta khng tn lc tm hiu truyn thuyt dn gian ca ngi Ty, v truyn thuyt a phng Cao Bng. Hai l nn m rng a bn tm kim cc truyn thuyt a phng, cc s tch dn gian a phng, cc ngc ph trong cc n th a phng tt c cc khu vc no tng chu s nh hng ca

Lc Vit, u Vit, v c Bch Vit, gm Bc Vit Nam v Nam Trung Hoa, nht l Qung Ty, Trung Quc. Vic tm kim pha nam Trung Hoa c th hp tc vi cc nh s hc Trung Quc, nht l gii nghin cu a phng, v cc nh s hc c bit nghin cu chuyn su v cc a phng cc nam ny. Ba l nn hp tc, phi hp cht ch vi ng o gii khoa hc lch s quc t, vi cc s gia, cc nh nghin cu ngi Vit hi ngoi, Trung Quc, i Loan, Nga, Php, M, Nht, phng Ty. c bit l vi Trung Quc v i Loan, gii s hc Trung Quc mun tm hiu y v lch s Trung Hoa th ng nhin phi tm hiu pha nam Trung Quc, bao gm a bn c ca ngi Bch Vit, u Vit. Gii s hc i Loan mun nghin cu y v chnh xc v ngun gc Bch Vit ca cc dn tc bn a o i Loan th cng phi tm hiu v Bch Vit. Cc nh nghin cu s ca phng Ty th ng tin v trong nhng nghin cu c s, h khng b b buc bi t tng s-vanh v li ch ch quyn dn tc, nn thng khch quan, trung lp hn. Ni chung, gii nghin cu nc ngoi c iu kin tip cn vi khoa hc cng ngh tin tin phc v cho cng tc kho c, nghin cu s tt hn, nht l gii s hc, kho c hc, khoa hc Trung Quc, Nht, M, phng Ty. Thiu Long Ti liu tham kho - S K, T M Thin, Phan Ngc dch, NXB Vn hc, 1988 - i Vit s k ton th, Ngoi k: K Hng Bng th, Hng Vng - Khm nh Vit s Thng gim Cng mc, Quc s qun, K nh Triu - i cng lch s Vit Nam tp 1 (T thi nguyn thy n nm 1858), Nhiu tc gi, NXB Gio dc, 2001 - Vn Ha ng Sn, Phm Minh Huyn, NXB Khoa hc X hi, 1996 - Lch s Vit Nam, tp 1, Phan Huy L, Trn Quc Vng, H Vn Tn, Lng Ninh, NXB i hc v gio dc chuyn nghip, 1991 - Lch s c i Vit Nam, o Duy Anh, NXB Vn ha Thng tin, 2005 - Bin nin lch s c trung i Vit Nam, Vin S hc, NXB Khoa hc X hi, 1988 - T in Bch khoa th Vit Nam, PGS. TS. Phm Hng Vit, Vin Khoa hc X hi Vit Nam, 2005 - Ti liu Internet - Wikipedia ting Vit, ting Anh, ting Trung