Behcet DAĞHAN

Statik Ders Notları Sınav Soru ve Çözümleri Behcet DAĞHAN

Behcet DAĞHAN

Behcet DAĞHAN

MÜHENDİSLİK MEKANİĞİ

STATİK
Behcet DAĞHAN

www.makina.selcuk.edu.tr

Behcet DAĞHAN

Behcet DAĞHAN

MÜHENDİSLİK MEKANİĞİ

Behcet DAĞHAN

STATİK

İÇİNDEKİLER
1. GİRİŞ - Skalerler ve Vektörler - Newton Kanunları 2. KUVVET SİSTEMLERİ - İki Boyutlu Kuvvet Sistemleri - Üç Boyutlu Kuvvet Sistemleri 3. DENGE - Düzlemde Denge - Üç Boyutta Denge 4. YAPILAR - Düzlem Kafes Sistemler - Çerçeveler ve Makinalar 5. SÜRTÜNME 6. KÜTLE MERKEZLERİ ve GEOMETRİK MERKEZLER

www.makina.selcuk.edu.tr

Behcet DAĞHAN

Behcet DAĞHAN

3
STATİK

Behcet DAĞHAN

DENGE

www.makina.selcuk.edu.tr

Behcet DAĞHAN

Behcet DAĞHAN

3.2
STATİK

Behcet DAĞHAN

Üç Boyutta Denge

www.makina.selcuk.edu.tr

Statik

Denge
Behcet DAĞHAN

3.2. Üç Boyutta Denge

1

Behcet DAĞHAN

Dengedeki bir cisme etki eden kuvvetlerin toplamı ve kuvvet çiftlerinin momentlerinin toplamı sıfırdır.

Behcet DAĞHAN
→ → ΣF = 0 → → ΣM = 0

→ → → → n → → → R = Σ Fi = F1 + F2 + ··· + Fn = ΣF = 0
i=1

: Ötelenme ile ilgili denge şartı : Dönme ile ilgili denge şartı

→ → → → n→ → → M = Σ Mi = M1 + M2 + ··· + Mn = ΣM = 0
i=1

Üç boyutta denge denklemleri
Kuvvetlerin de kuvvet çiftlerinin de üç dik bileşeni olabilir.

ΣFx = 0 ΣFy = 0 ΣFz = 0

ΣMx = 0 ΣMy = 0 ΣMz = 0

Üç boyutlu kuvvet sistemi etkisindeki bir cismin dengesini inceleyerek 6 tane bağımsız denklem elde edilebilir. Dolayısı ile bir cismin dengesini inceleyerek en fazla 6 bilinmeyen bulunabilir. Üç boyutta denge problemlerini çözerken de yapılacak ilk iş serbest cisim diyagramı çizmektir.

Behcet DAĞHAN

www.makina.selcuk.edu.tr

Behcet DAĞHAN

Statik

Denge
Behcet DAĞHAN

3.2. Üç Boyutta Denge

2

Behcet Behcet denge problemlerini çözmek amacı ile serbest cisim diyagramı çizerken faydalanmak üzere aşağıdaki tablo hazırlanmıştır. DAĞHAN Üç boyutta DAĞHAN
Temas cinsi ve kuvvet kaynağı 1. Sürtünmesiz yüzeyler veya bilya mesnetli z Diğer cisim incelediğimiz cisme bir N kuvveti uygulayabilir. Bu kuvvet daima itme kuvvetidir ve temas noktasında dayanma yüzeyine diktir. x N 2. Sürtünmeli yüzeyler z Diğer cisim incelediğimiz cisme bir R kuvveti uygulayabilir. Bu kuvvet daima itme kuvvetidir. F x y x N R y R2 = F2 + N2 F : Teğetsel bileşen, sürtünme kuvveti, dayanma yüzeyine paralel N : Normal bileşen, dayanma yüzeyine dik Sürtünme kuvveti daima kaymayı önleyici yöndedir. Diğer cisim incelediğimiz cisme bir R kuvveti uygulayabilir. Bu kuvvet daima itme kuvvetidir. R 2 = F2 + N 2 F N F : Yanal kuvvet N : Normal bileşen, dayanma yüzeyine dik y İncelenecek cisme etkisi

z

3. Yanal yönde hareketi engellenmiş tekerlekli mesnet

Behcet DAĞHAN

R

www.makina.selcuk.edu.tr

Behcet DAĞHAN

Statik

Denge
Behcet DAĞHAN

3.2. Üç Boyutta Denge

3

Behcet DAĞHAN
4. Küresel mafsal

Temas cinsi ve kuvvet kaynağı

İncelenecek cisme etkisi

Behcet DAĞHAN

Diğer cisim incelediğimiz cisme bir R kuvveti uygulayabilir. Fakat dönmeye izin verdiği için moment uygulayamaz. Rx x Rz Ry y R2 = Rx2 + Ry2 + Rz2

5. Ankastre mesnet Diğer cisim incelediğimiz cisme bir R kuvveti ve bir M momenti uygulayabilir. Rx Rz Mx Mz 6. Eksenel yük taşıyabilen rulmanlı yatak Rx Rz x Mx Mz
www.makina.selcuk.edu.tr

Ry

My

R2 = Rx2 + Ry2 + Rz2 M 2 = Mx2 + My2 + Mz2

z

Diğer cisim incelediğimiz cisme bir R kuvveti ve bir M momenti uygulayabilir. Ry y R2 = Rx2 + Ry2 + Rz2 M 2 = Mx2 + Mz2 Dönme ekseni doğrultusunda moment uygulayamaz.

Behcet DAĞHAN

Behcet DAĞHAN

Statik

Denge
Behcet DAĞHAN

3.2. Üç Boyutta Denge

4

Behcet DAĞHAN
Kuvvet Sistemi 1. Bir noktada kesişen

ÜÇ BOYUTTA DENGE KATEGORİLERİ Serbest Cisim Diyagramı F1 ΣFx = 0 ΣFy = 0 A y O x Fn F3 F2 ΣFz = 0

Behcet DAĞHAN
Bağımsız Denklemler

z

ΣMx = 0 ΣMy = 0 ΣMz = 0

0=0 0=0 0=0

2. Aynı çizgi ile kesişen F1 F2 ΣFx = 0 ΣFy = 0 ΣFz = 0 ΣMz = 0 ΣMx = 0

Fn z y O x
www.makina.selcuk.edu.tr

F3 0=0

Behcet DAĞHAN

Behcet DAĞHAN

ΣMy = 0

Statik

Denge
Behcet DAĞHAN

3.2. Üç Boyutta Denge

5

Behcet DAĞHAN
Kuvvet Sistemi 3. Paralel

ÜÇ BOYUTTA DENGE KATEGORİLERİ Serbest Cisim Diyagramı

Behcet DAĞHAN
Bağımsız Denklemler

F1 F2 z y O x Fn F3

ΣMx = 0 ΣFy = 0 ΣMz = 0

ΣFx = 0 ΣFz = 0

0=0 0=0 ΣMy = 0 0=0

4. Genel F1

M1 ΣFx = 0 F2 z y O x
www.makina.selcuk.edu.tr

ΣMx = 0 ΣMy = 0 ΣMz = 0

ΣFy = 0 ΣFz = 0

Fn

F3

Behcet DAĞHAN

Behcet DAĞHAN

Statik

Denge
Behcet DAĞHAN

3.2. Üç Boyutta Denge

6

Behcet DAĞHAN Örnek Problem 3/6

Behcet DAĞHAN

Üç ayaklı bir tabure şekildeki gibi bir L yükünü taşımaktadır. Her bir ayağın altındaki düşey tepki kuvvetini bulunuz. Taburenin ağırlığını ihmal ediniz. Verilenler: L L z Çözüm

B 30o O A A y r = OA = OB = OC = 250 mm İstenenler: A = f(L) = ? B = f(L) = ? C = f(L) = ? ΣMy' = 0 L (75 + 250 sin30o) − A (250 + 250 sin30o) = 0 → x B 30o C C y' ΣMx = 0 C (r cos30o) − B (r cos30o) = 0 C=B ΣFz = 0 A+B+C−L=0 Boyutlar milimetre cinsindendir.

8 A = ––– L 15

7 B = ––– L 30

Behcet DAĞHAN

www.makina.selcuk.edu.tr

Behcet DAĞHAN

Statik

Denge
Behcet DAĞHAN

3.2. Üç Boyutta Denge

7

Behcet DAĞHAN Örnek Problem 3/7

Behcet DAĞHAN

Şekildeki gibi yüklenmiş olan dirseğin dengede kalabilmesi için O noktasındaki civata bağlantısının dirseğe uygulaması gereken kuvvet R nin ve kuvvet çifti M nin şiddetini bulunuz. Verilenler: T1 = 1.6 kN T2 = 2.4 kN ΣFx = 0 Rx + T1 cos50o = 0 Rx = − 1.03 kN ΣFz = 0 Rz − T2 sin30 = 0 Rz = 1.2 kN T1 = 1.6 kN T2 = 2.4 kN ΣMx' = 0 Mx − T1 sin50o (350) + T2 cos30o (150) = 0 → Mx = 117 N·m ΣMy' = 0 My − T1 cos50o (350) = 0 ΣFy = 0 İstenenler: R=? M=? Ry − T1 sin50o + T2 cos30o = 0 Ry = − 0.85 kN R 2 = Rx2 + Ry2 + Rz2 → R = 1.8 kN
www.makina.selcuk.edu.tr

1. Çözüm Rz Mx My y' Mz

Ry

x'
o

Rx

My = 360 N·m

ΣMz = 0 Mz − T1 sin50o (200) = 0 M 2 = Mx2 + My2 + Mz2 → Mz = 245 N·m

Behcet DAĞHAN

Behcet DAĞHAN

M = 451 N·m

Statik

Denge
Behcet DAĞHAN

3.2. Üç Boyutta Denge

8

Behcet DAĞHAN Örnek Problem 3/7

Behcet DAĞHAN

Şekildeki gibi yüklenmiş olan dirseğin dengede kalabilmesi için O noktasındaki civata bağlantısının dirseğe uygulaması gereken kuvvet R nin ve kuvvet çifti M nin şiddetini bulunuz. Verilenler: T1 = 1.6 kN T2 = 2.4 kN y-z düzlemi z Rz O 150 mm B Ry Mx T2 y z Rz O 150 mm B
o

2. Çözüm ΣFy = 0 Ry − T1 sin50o + T2 sin60o = 0 Ry = − 0.85 kN ΣMO = 0 Mx − T1 sin50o (350) + T2 sin60o (150) = 0 Mx = 117 N·m x-y düzlemi ΣFx = 0 Rx My Rx + T1 cos50o = 0 Rx = − 1.03 kN ΣFz = 0 Rz − T2 cos60o = 0 Rz = 1.2 kN R 2 = Rx2 + Ry2 + Rz2 M 2 = Mx2 + My2 + Mz2
www.makina.selcuk.edu.tr

200 mm 60o T1 sin50o A x-z düzlemi

y T2 sin60o Rx 200 mm A 50o T1 x ΣMO = 0 Mz − T1 sin50o (200) = 0 Mz = 245 N·m

200 mm T cos60o 2 T1 cos50 İstenenler: R=? M=? x A ΣMO = 0 My − T1 cos50o (350) = 0 My = 360 N·m

O B Mz Ry

→ →

R = 1.8 kN M = 451 N·m

Behcet DAĞHAN

Behcet DAĞHAN

Statik

Denge
Behcet DAĞHAN

3.2. Üç Boyutta Denge

9

Behcet DAĞHAN Örnek Problem 3/7

Behcet DAĞHAN

Şekildeki gibi yüklenmiş olan dirseğin dengede kalabilmesi için O noktasındaki civata bağlantısının dirseğe uygulaması gereken kuvvet R nin ve kuvvet çifti M nin şiddetini bulunuz. Verilenler: T1 = 1.6 kN T2 = 2.4 kN 3. Çözüm → → ΣF = 0 → → → → R + T1 + T2 = 0 → → → → R = Rx i + Ry j + Rz k → → → T1 = T1 cos50o i − T1 sin50o j → → → T2 = T2 cos30o j − T2 sin30o k → → ΣMO = 0 → → → → → → ΣMO = M + MOR + MOT1 + MOT2 = 0 → → → → M = Mx i + M y j + M z k → → M OR = 0 → → j i → T1 MO = 200 0 İstenenler: R=? M=? → MOT2 = T1 cos50o → i 0 0 − T1 sin50o → j 0 T2 cos30
o

}
→ k − 350 0 → k

Rx = − 1.03 kN Ry = − 0.85 kN Rz = 1.2 kN R 2 = Rx2 + Ry2 + Rz2 R = 1.8 kN

rT1

rT2

Bu vektörel denklemleri yazıp düzenledikten sonra →→ → i, j ve k nın katsayılarını sıfıra eşitleyerek elde edilen denklemlerin çözümünden aranan sonuçlar bulunur.

Mx = 117 N·m My = 360 N·m Mz = 245 N·m M 2 = Mx2 + My2 + Mz2 M = 451 N·m

− 150 − T 2 sin30o
www.makina.selcuk.edu.tr

Behcet DAĞHAN

Behcet DAĞHAN

Statik

Denge
Behcet DAĞHAN

3.2. Üç Boyutta Denge

10

Behcet DAĞHAN Örnek Problem 3/8

Her birinin boyu 1200 mm ve kütlesi 20 kg olan üç tane üniform çubuk birbirine kaynatılmış ve şekildeki gibi üç tane düşey kablo ile tavana asılmıştır. AB ve BC çubukları yatay olan x-y düzleminde yer almaktadır. Üçüncü çubuk ise x-z düzlemine paraleldir. Her bir kablodaki çekme kuvvetini hesaplayınız. Verilenler: m = 20 kg g = 9.81 m/s2 A B W=mg C
600

Çözüm

600
W

600

600

600

W

ΣMx = 0 C (1200) + W (600) + W (600) = 0

600

W

C = 196 N

İstenenler: A=? B=? C=?

Boyutlar milimetre cinsindendir. Aslında bu problemin çözümü uzunlukların biriminden bağımsızdır.

ΣMy = 0 − A (1200) + W (600) + W (600 sin30o) = 0 A = 147 N

ΣFz = 0 A+B+C−3W =0 B = 245 N

Behcet DAĞHAN

www.makina.selcuk.edu.tr

Behcet DAĞHAN

Statik

Denge
Behcet DAĞHAN

3.2. Üç Boyutta Denge

11

Behcet DAĞHAN Örnek Problem 3/9

O ve A noktalarındaki pim bağlantıları üç koordinat doğrultusunda kuvvet ve x- ile z-ekseni etrafında moment taşıyabilmektedir. OA kolunun kütlesi 2 kg, AB kolununki 2.5 kg ve C tablasınınki ise 4 kg dır. Şekildeki durumda O mesnedindeki tepkileri bulunuz. Verilenler: mOA = 2 kg mAB = 2.5 kg mC = 4 kg g = 9.81 m/s
2

Çözüm ΣFx = 0 Rx = 0 Rz Rx Mx Ry Mz O 0.3 WOA 15o 0.3 ΣFz = 0

0.4
WAB W=mg

Rz = 0 ΣFy = 0 Ry − WOA − WAB − WC = 0 Ry = 83 N O

0.4
0. 12

30o 15
o

x A

30o

WC
Boyutlar metre cinsindendir.

İstenenler: Rx = ? Ry = ? Rz = ? Mx = ? Mz = ? ΣMx = 0

B

z →

Üstten görünüş Mx = − 37.4 N·m

Mx + WOA (0.3 sin30o) + WAB (0.6 sin30o + 0.4 sin15o) + WC (0.6 sin30o + 0.8 sin15o + 0.12) = 0 ΣMz = 0 Mz − WOA (0.3 cos30o) − WAB (0.6 cos30o − 0.4 cos15o) + WC (0.8 cos15o − 0.6 cos30o) = 0
www.makina.selcuk.edu.tr

Behcet DAĞHAN

Behcet DAĞHAN

Mz = − 1.6 N·m

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful