You are on page 1of 27

1

NDEKLER Staj Hakknda Grler.........................................................................2 yeri Tantm Blm..........................................................................3 Tarihe ..................................................................................................3 Personel Durumu...................................................................................4 retilen rnler.....................................................................................6 irketin Hammadde Bilgileri.................................................................6 retim ...................................................................................................8 Kovan retimi........................................................................................9 Kovan Tezgahlar Hakknda Bilgi........................................................10 7,62 mm Ak emas ......................................................................10 Mamuln Yapmnn Anlatm..............................................................11 Bakm Onarm ubesi.........................................................................12 Dili mali Anlatm .............................................................................13 letmede Kullanlan Dier retim Teknikleri.....................................20 Dkm .................................................................................................20 Isl lem...............................................................................................20 Malzeme Kaplamas.............................................................................21 Talal malat........................................................................................25 Plastik ekil Verme..............................................................................27 Kaynak..................................................................................................27 Tezgah Bakm......................................................................................27 Kalite Kontrol.......................................................................................28

STAJ HAKKINDA GRLERM Fieksan A.. de grm olduum imalat staj benim iin ok faydal olduu kansndaym. Fieksan A.. imalat staj yapmak iin uygun yerlerden biridir. Burada ok eitli retim yntemi ( plastik ekil verme,dkm, talal imalat, kaynak , sl ilem,kaplama ...) olduu iin hepsini bir arada grme ansn yaadm. Grdm imalat yntemleri benim gibi yeni yetien bir mhendis iin ok faydal olacaktr. Ayrca fabrika iinde ii mhendis anlamasnn nasl olduunu ve ne kadar gerekli olduunu, mhendisin ii gznde nasl grndn ve iinin mhendisten neler beklediini az da olsa kavrayabildim. Bir mhendisin fabrika iindeki grevlerini ,sorumluluunu , ii ve dier personelle nasl bir ilikide bulunduu hakknda bana rnek olmutur. malat stajn Fieksan A..de yapmama izin verdii iin ve katklarndan dolay Fieksan A. personeline teekkr ederim. malat stajn Fieksan A..de yapmam kabul ettii iin staj komisyonuna teekkr ederim. Staj sresince grdm bilgiler hakknda ksa bir raporu aada sunmu bulunuyorum. Not: Fieksan A.. hafif silah mhimmat retimi yapan bir irket olduu iin ve irketin gizlilii nedeniyle baz blmler hakknda ayrntl bilgi verilmesine izin verilmemitir.

1. YER TANITIM BLM 1.1 Tarihe Trkiyede ilk defa Fiek Fabrikas , 1885 ylnda stanbul Zeytinburnunda kurulmutur . 1. Dnya Savanda ordumuzun hafif silah mhimmatn ihtiyac bu fabrika tarafndan karlanmaya allmtr. stanbulun igali zerine kapatlan fabrikann birok tezgah Anadoluya karlmtr.1921 ylnda Ankarada fiek slah atlyesi kurulmu ancak emniyet gerekesiyle Keskine nakledilmitir. 1926 ylnda Almanya'dan 225 adet tezgah satn alnm ve stanbuldan karlan tezgahlarda ilave edilmek suretiyle Ankara Hipodromu'nda bir Fiek Fabrikas kurulmutur. 1940 ylnda stanbul Silahtaraa'da bulunan Tabanca Fiek retim tezgahlar da bu fabrikaya nakledilmitir Ordunun deien ihtiyalarna cevap vermek iin yeni bir fabrikann Atatrk Orman iftlii arazisine kurulmasna karar verilmi ve Gazi Fiek Fabrikas Adyla 1955 ylnda temeli atlm, 1957 ylnda retime balamtr. ncelikle 12,7 mm fiek talebini karlamak zere organize olan Gazi Fiek Fabrikasnda daha sonra 7,62 mm ve .30 cal retim hatlar devreye girmitir. 1971 ylnda ordunun ihtiya duyduu 20mm fiekleri retmek iin mevcut olan iki adet 12,7mm fiek retim hattndan birisi 20mm tadil edilmi ve iki adet yeni tezgah alnmtr.

Resim 1.1 (Fabrika iinden bir grnm)

Gazi Fiek Fabrikas 05.12.1990 tarihinde 90/1-105 sayl Yksek Planlama Kurulu (YPK) karar ile anonim irket statsne kavuarak Fiek Sanayii Ve Ticaret A.. adn almtr. irketin amac , Trk Silahl Kuvvetleri ve Emniyet Genel Mdrlnn 6,35mmden 20mmye kadar eitli hafif silah mhimmat ve i piyasann tabanca fiei ihtiyacn karlamaktr. 08.12.1998 tarih ve 98 T-65 sayl YPK karar ile Elsa A.. nin tzel kiiliinin feshi neticesi iletme statsne dntrlerek 31.07.1999 tarihi itibariyle Fieksan A..nin iletme statsnde faaliyetine devam etmesine karar verilmitir. Elsa iletmesinin Fieksan A.. ye balanmas ile irketin ilgi alan hafif silah mhimmat retimine ilave olarak elektik sayalar ve gaz maskesi retimini de kapsayacak ekilde genilemitir. Fieksan A.. AQAP-120 NATO Endstriyel Kalite Gvence Seviye Belgesini 25 Eyll 1996da almtr. AQAP-120 sertifikas 27-28 Mays 1999 tarihlerinde M.S.B Teknik Hizmetler Daire Bakanl denetileri tarafndan yaplan tetkik sonucu yenilenmitir. M.S.B. Hat Kalifikasyonu almalar, ncelikle retim miktarnn en fazla olduu 7,62 mm NATO normal fiek retim hattnda, 20 mm M55-A2 TP fiek retim hattnda ve 9x19 mm Parabellum tabanca fiek hattnda yaplm ve kalifikasyon belgeleri alnmtr. Fieksan A.. Kalite Sistem Dokmantasyon almalarnn tamamlanmasn takiben 28 Mays 1998de TS-EN ISO 9002 Kalite Sistem Belgesi almak zere TSEye bavuru yapld. 8-10 Temmuz 1998 tarihleri arasndaki belgelendirme denetimi sonucunda 14 Temmuz 1998 tarihinde TSEN ISO 9002 belgesi alnd. 30 Haziran 1999 tarihinde TS-EN ISO 9002 belgesinin takip denetimi yapld. zleyen denetim 21-22 Haziran 2000 tarihlerinde gerekletirilmitir. 1.2 Personel Durumu Fieksan A.. bnyesinde toplam olarak 1501 adet personel almaktadr. Fieksan A.. bnyesinde alanlar hakkndaki bilgi aadaki tabloda verilmitir.

nvan Genel Mdr Genel Md. Yrd. Birim Mdr Ksm Mdr Mavir Ba Uzman Sivil Savunma Uzman Toplam nvan Teknik uzman Ba Mhendis Teknik ef (Mhendis) Mhendis Teknik ef (Tekniker) Uzman (dari) Ressam Dier Personel Toplam

Fieksan Fiili 1 1 6 15 0 4 1 28 Fieksan Fiili 3 10 5 12 3 8 1 121 163

Elsa Fiili 0 0 1 14 2 3 0 20 Elsa Fiili 1 1 0 1 8 4 0 42 57

Genel Toplam Unvan Fieksan Elsa


Taplo 1.1(Personel Tablosu)

268 Fiili 778 149

1.2 retilen rnler

irket ,Trk Silahl Kuvvetleri ve Emniyet Genel Mdrlnn 6,35mmden 20mm ye kadar eitli hafif silah Mhimmat ve i piyasann tabanca fiei ihtiyacn karlamaktadr. retilen rnler unlardr: Fiekler Kapsller Mayonlar Aksamlar Eczalar Kimyasal maddeler Takmlar,ana balklar altnda toplanr. 2. RKETN HAMMADDE BLGLER 2.1 irketin Hammadde Kaynaklar irketin ihtiyac olan hammaddeler yurtii,yurtd ve bal olduu ortaklardan temin edilmektedir. 2.1.1 Yurt iinden temin edilen malzemeler Pirin ve tombak ykskleri Pirin ve tombak eritler elik ubuklar, alminyum ubuklar Barutlar Sandklar Sa kutular Trisin ,trikloretilen ,tiner Kurun, antimon ,kalay Asitler ,yalar,laklar PVC folyo ,mukavva ve kartonlar Kaplama ve boya malzemeleri 2.1.2 Yurt dndan temin edilen malzemeler Mayonluk elik eritler z ve yangn malzemesi yapmnda kullanlan kimyasal maddeler Kapsl iin ecza malzemesi (kimyasal) Ball powder barutu 20 mm fiek iin elektrikli kapsl 20 mm M505 A3 tapas Kuruluun retimde ilk madde ve malzeme iinde en byk pay alan pirin ve bakr malzemeler,MKEnin ok eski bir teknolojiyle imalatn srdren ortaklklardan olan Pirinsan A.. den salamaktadr .Ancak bunlar istenilen kalite seviyesinde deildir.

Aadaki tablo hammadde ve malzemelerin salandklar yerleri gstermektedir.

irketin ad PRNSAN A.. KAPSLSAN A.. MAKSAM A.. NTROSAN A.. ELKSAN A..

Malzeme cinsi

Yeri

Kovan yks , gmlek yks , Krkkale pirin erit, tombak boru Trisin Ankara Sac kutular Barut elik ubuklar Ankara Krkkale Krkkale

Tablo 2.1(hammaddenin temin edildii irketler)

thal edilen mallarn byk bir ounluu lkemizde bulunmad iin ithal edilmektedir. Gerekletirilen almlarn %84 yurt iinden %16 s yurt dndandr. Ayrca alminyum ubuklar Etibank Alminyum tesislerinde imal edilmektedir. thalat yaplma nedenlerinden birisi de lkemizin bu mallar retecek yeterli bilgi ve teknolojiye sahip firmalarn olmamasdr . ithalatlar Avrupa lkeleri, Gney Kore, srail ve Amerikadan yaplmaktadr. retim faaliyetlerinin dzgn bir ekilde akn salamak , malzeme ve para yokluu yznden bo beklemeleri en dk seviyeye indirmek ,ubeler aras ylmalar azaltmak iin uygun bir ekilde stok yaplmaktadr. Bu unsurlar dikkate alnarak hammadde ve malzeme siparii yaplr. Asgari stok seviyesi , emniyet stounu ifade etmektedir. letmenin buna gre stok politikas yledir: Bal ortaklklarndan temin edilen malzemeler iin 2-3 aylk asgari stok bulundurulmaktadr. Yurt iinden temin edilen malzemeler iin 3-6 aylk stok bulundurulmaktadr. Yurt dndan temin edilen malzemeler iin 9-12 asgari stok bulundurulmaktadr.

3. retim

Ana retimi fiekler,kovan ,mermi veya izli mermi terkip edilerek fiek haline getirilmekte ve ambalajlanmaktadr. Bu paralelde hazrlanan genel i ak plan aada karlmtr.
AMBALAJ MAYON FEK TERKB BARUT

KOVAN KAPSL

MERM

ZL MERM zli Mermi Tanzimi z.Yangn Ve Patlayc ecza

KAPSL

KOVAN

Mermi Gmlei

Kapsl Yks

Kurun ekirdek Kurun Tel

Kapsl rs

Kapsl Eczas ema 3.1 ( Ak Plan)

retim hatt yukardaki gibi olup retim sonunda rnler ambalajlanmaktadr. Fieksan A.. nin patlayc madde reten bir fabrika olduu iin baz bilgilerin gizlilii nedeniyle bu bilgilerin raporumuzda yer almasna izin verilmemitir. retim hattndan kovan retimi raporumda yer almtr fakat geni bilgi verilememitir. Ayrca kovan teknik resimlerinin raporumuzda yer almasna izin verilmemitir.

3.1 Kovan retimi

7,62 mm KOVAN HATTI 1.hadde tezgah 2.hadde tezgah 3.hadde tezgah Boy Tanzim Tez. Dip Vurma Tez . Boyun Verme Presi Trnak Freze Tez.

Asansr

Asansr

Kap ndksiyonla Sertletirme Tez. Asans Son Boy Tanzim Tezgah Gz le Muayene Tezgah Asansr

Ebat Kontrol Tez. Menevileme Frn


EKL 3.1 (7,62 TEZGAH YERLEM PLANI)

3.2 Kovan Tezgahlar Hakknda Bilgi

10

1,2,3 hadde tezgahlar mekanik dz yanl preslerdir. Yap itibariyle krankl preslerdir. Preste yar mamuln uygun olarak prese gelmesini salayan aparatlar bulunmaktadr. Boy tanzim tezgahlar 5 tanesi yan yana dizilmitir. Bu tezgahlar bir kesme aksna sahip frezelerdir. Dip vurma tezgahlar da 5 tanesi yan yana dizilmi olup dvme tezgahlardr. Kovann arka ksmnn olumasnda grev yapmaktadr. Boyun verme tezgahlar 5i yan yana dizilmitir. Bunlar dikey prestir. Presin hareketine uygun olarak dnebilen bir tablaya sahip olup bunun sayesinde kovanlar uygun olarak ilerleyebilmektedir. Trnak freze tezgahlar kovann tezgaha gelmesiyle otomatik olarak almasn yapmakta ve trnak freze ile tala kaldrarak entik amaktadr. ndiksiyonla sertletirme tezgah elektrikle almaktadr ve iinde su devaml olarak devir daim yaparak soutulmaktadr. Ebat kontrol tezgahlar mamuln zelliklerine uygun hazrlanm aparatlar yardmyla lm yapmaktadr. menevi frn elektrikli frn olup scakl istenilen ekilde ayarlanmaktadr ayarlanan frn otomatik olarak frn scakln ayarlanan scakla uygun olarak kontrol edebilmektedir. Btn bu tezgahlar 1957 ylnda kurulmutur ve o tarihten bu yana faaliyet gstermektedirler. Tek mesai olarak gnde 8 saat almaktadrlar. 3.3 7,62 mm Kovan Ak emas Yksk tav , asitle ykama ve sabunla kurutma 1. Hadde 2. Hadde tav ,asitle ykama ve sabunla kurutma 2. Hadde 3. Hadde tav, asitle ykama ve sabunla kurutma 3. Hadde Ykama kurutma 1. Boy kesme ve apak ayrma Menevileme Asitle ykama ve sabunla kurutma Dip vurma ve cep ama akll ykama ve kurutma Trnak freze ve apak ayrma Yalama ve kurutma Boyun verme (bzme) Asitle ykama ve kurutma Talala parlatma Son boy kesme ve apak ayrma Az ve beden tav Gzle muayene Ebat muayene

11

3.4 Mamuln Yapmnn Anlatm Hazr olarak dardan gelen yksk mamuller doldurularak asansrle yukarda bulunan uygun kazana doldurulur ve buradan bir boru vastasyla i tezgaha ular. Her tezgah iin(menevi frn ve banyolar hari) yar mamul ulam bu ekilde olmaktadr. Bu ekilde prese gelen yksk bir aparat sayesinde kalba uygun bir ekilde girer ve preste ilk eklini alr ve yeniden tavlanr. Daha sonra ykanp kurulanr. Kurulma ilemi buharla yaplmaktadr. Bylece haddede olaacak srtnme azaltlm olur. Ykskleri preslere ulatrmak iin iiler tarafndan kk arabalar kullanlr. Daha sonra yeniden asansrle yukar karlp 2. hadde kazanlarndan birine boaltlr. 2 hadde yeni eklini alr ,3. hadde iin de ayn eyler yaplr. 3. haddeden sonra yar mamuller ykanr ve kurutulur. Temizlenmi olan mamuller 1. Boy kesme tezgahlarnda ilem grmesi iin arabalar iindeki mamuller asansrle yukar kartlarak uygun kazana dklrler. Bir hortum vastasyla yar mamuller boy kesme tezgahna ular . Buraya gelen yar mamuller bir aparat yardmyla uygun durumda tezgahta yerini alr ve bir freze ile ayarlanan boyda kesilir .kesilen mamuller bir kanal vastasyla yeni bir arabaya doldurulur, tala ise baka bir kanal vastasyla baka bir arabaya doldurulur. 1. boy kesme ileminden sonra yar mamuller menevi frnnda 225 C de 1 saat boyunca menevilenir. Yar mamullerin frna yerletirilip boaltlmalar bir vin sayesinde gerekletirilmektedir. Menevilenen yar mamuller asitle ykanp sabunla kurutulduktan sonra dip vurma tezgahlarna getirilirler. Dip vurma tezgahna da yar mamulle dierleri gibi ayn ekilde getirilirler. Dip vurma tezgah bir dvme tezgahdr ve buraya getirilen yar mamuller burada kalba uygun ekilde dvlerek kovann arka ksmnda sahip olduu cep oluturulur. Ykama ve kurutmadan sonra yar mamuller trnak freze tezgahlarna getirilerek kovann araka ksmnda bulunan entik oluturulur. Burada da kovan ayr bir arabaya boalr. Bu ilemden sonra ise yalama ve kurutma yaplr. Bu ilemden sonra arabayla tanan yar mamuller asansrle yukar kartlarak boyun verme presine ait kazana boaltlr. Boyun verme presine dierleri gibi hortumla gelen yar mamuller burada bulunan dner bir tablaya yerleir ve dnen tabla sayesinde yar mamuller preslenerek boyun verilmi olunur. Boyun verilen kovanlar son olarak asitle ykanr, kurutulur ve tala dolu bir kazan iinde parlatlrlar. Parlatlan kovanlar son boylarna getirilmesi iin son boy tanzim tezgahna ulatrlrlar ve burada yalnzca uzunluu farkl olacak ekilde 1. Boy kesmede olduu gibi freze ile son boylarna getirilirler. Son eklini alan kovanlar indksiyon ocanda az ve beden tav yaplarak sertletirilmek zere araba ile asansrle st kata kartlarak uygun kazana boaltlrlar .indiksiyon ocana gelen kovan aparatlar yardmyla

12

kademeli olarak ilerler ve bu srada stlr bir kademeden sonra su verilerek soutulurlar . Su devaml devir daim yaparak soutulmaktadr. Btn imalat ilemleri tamamlanm olan kovan, kontrol iin ilk nce gz ile muayene tezgahlarna dier tezgahlara ulat gibi ulatrlr. Burada alan personel hortum iinde gelen kovanlar gz ile muayene ederek gzle grlebilen kusurlar olan kovanlar seerler ve bir arabaya ayrrlar, gzle grlebilir kusurlar olmayan kovanlar baka bir arabaya doldurulurlar. Gz muayenesinden geen kovanlar ebat kontrol tezgahlarna kk miktarlarda boaltlrlar. Uygun aparatlar ve mastarlar sayesinde kovanlar hem ilerlemekte ve bu srada mastarlarla kontrol edilmektedirler. Ebatlar uygun olmayan rn dier mastar gemeden aparatlar sayesinde tezgahn alt tarafna yerletirilmi olan kutulara boaltlrlar. Ebatlar uygun olan kovanlar tezgahn sonunda bulunan arabaya dolar. Uygun olmayan kovanlar toplanarak hurdaya atlrlar. Ebatlar uygun olan kovanlar toplanarak imla atlyesine gtrlrler. NOT: Fieksan A.. nin mhimmat retimi sebebiyle ve gizlilii nedeniyle raporlarmzda baz bilgilerin kullanlmasna izin verilmemitir. Kovan teknik resimleri gizli olduundan raporda yer almamtr. 4. BAKIM-ONARIM UBES Bakm-Onarm ubesinde fabrika iinde arzalanan tezgahlarn ,bozulan paralarn en ksa zamanda imal edip tezgahn tamirini salamakla ykmldr. Aada 7,62 mm freze tezgah iin eksantrik besleme dilisinin imal anlatlmtr. 4.1 7,62 mm Freze Tezgah in Eksantrik Besleme Dilisinin lem Basamaklar Kesme (Yatay erit testere ile) Tornalama Yzey temizleme D llerine getirme Pah krma Oluk ama Delme Frezeleme (Di ama) Vida ama Su verme Talama

4.2 Dilinin malnn Anlatm

13

7,62 mm freze tezgah iin eksantrik besleme dilisi imal anlatld. Malzeme odasna gidildi ve teknik resme uygun olarak 150 mm apnda 1050 elii deki malzeme alnd . Alnan silindir malzeme 50 mm kesilecek ekilde yatay erit testere tezgahna baland. Testere altrld .testere alrken dilerin zarar grmemesi iin soutma svs da ald. Malzeme kesildikten sonra zerindeki yalar temizlendi. Temizlenen malzeme tornann aynasna baland. Uygun devirde ve ilerlemede malzemeni zerindeki pasl ve kirli blgeyi temizlemek iin kaba tala kalemi ile tala verildi. Daha sonra aynann ayaklar iinde kalan blgeyi temizlemek ve devamnda ilemek iin para skld ve ters evrilerek ayna dnda en az 30 mm kalacak ekilde aynaya baland. Kalan blge de kaba tala kalemi ile temizlendikten sonra sa yan tala kalemi ile parann aln yzeyi dzeltildi. evresinden tala kaldrlan para kumpas ile 148 mm lld. Kumpas 27 mm ye sabitlendi ve parann aln yzeyi referans alnarak 27 mm ieriye araba ve st sportta bulunan arklar yardmyla getirildi ve torna altrlarak kalemin orda biraz tala kaldrlmas saland. Bu sayede nereye kadar tala kaldrlaca iaretlenmi oldu. Torna altrld ve kalem paraya deene kadar yaklatrld. Paraya deen kalem el ark vastasyla .Daha sonra ap 66 mm ye drlene kadar iaretli yere kadar olan blge 1-2 mm tala verilerek tornaland. Kumpas 26 mm de sabitlenerek aln yzeyinden referans alnd ve kalem buraya getirildi ve torna altrlarak biraz tala kaldrld. Bylece 26 mm boy da iaretlenmi olundu. Torna aktrlarak kalem paraya deydirildi ve radyal ynde geri ekildi. Tala verilerek bu snrlanan blgenin ap ise 50 mm ye kadar drld. Bu ilemlerden sonra 45 lik pah krma kalemi kalemlie takld ve resimde gsterilen yerler kalem malzemeye dedikten sonra 1 mm ilerleme verilerek 1x45 lik pah krld. Dili resminde bululnan ve kenarlarnda 4 mm yarapnda radius bulunan oluklar oluturmak iin kalemlie yarap 4 mm olan ve yarm daire eklindeki i bkey kavis kalemi takld. Torna altrlarak kalem parann 148 mm llen yzeyine dedirildi ve kalem yana ekildi.daha sonra 14 mm para uzakl ve 8 mm kalem kalnl ilerleme verildi. Kalem parann sa yzeyine dedirildi .(ema 4.1) Daha sonra 2 mm tala verilerek 19 mm eksenel ynde ilerletildi. Bu ilem 2 mm ve 1 mm tala verilerek tekrar edildi . Bylece parnn bir yzeyindeki oluk tamamlanm olumdu . Tamamlanan oluktan kalem radyal ynde geri ekildi ve torna durduruldu. Para aynadan skld ve ters evrildi, aynaya geri takld.

14

ema 4.1 ap 148 mm olan yzeyin kalnlnn lm sonucu 22 mm belirlendi. Yan tala kaldrma kalemi takld ve torna altrld. Kalem parann alnna dedirildi . Daha sonra kalem eksenel ynde geri ekildi ve tala verildi . Torna otomatik ilerlemeye alnd . Parann yzeyi 1 mm lik pasolarla 18 mm ye drld. Torna durduruldu ve kalemlik evrilerek 4 mm yarapl ibkey kavis kalemi alacak duruma getirildi. Dier yzeyde yapld gibi torna altrld ve kalem parann d yzeyine dedirildi, daha sonra radyal ynde geri ekildi ve 22 mm eksenel ynde ileri alnd. Daha sonra kalem parann aln yzeyine dedirildi ve 2mm tala verildi. 19 mm ilerletildi . Ayn ekilde 2 mm ve 1 mm tala verilerek parann bu yzndeki oluu da tamamlanm olundu. Oluklar tamamlanan parann 148 mm olan ap 143,5 mmye drmek iin sa yan tala kaldrma kalemi , kalemlik evrilerek alacak duruma getirildi. Daha sonra torna altrlarak kalem , ap 148 mm olan blmn yzeyine dedirildi ve radyal ynde geri ekildi .uygun talalar verilerek ap 143,5 mm ye drld. Parann iindeki delii amak iin gezer puntaya bir mandren ve madrenin ucuna ise bir punta matkab takld. Gezer punta aynaya yaklatrld ve uygun bir mesafede sabitlendi. Tornann devri drld ve altrld. Gezer puntada bulunan el ark yardmyla punta matkab paraya dedirildi ve birka milimetre ilerlemesi saland. El ark yardmyla punta matkab geri

15

ekildi ve gezer punta sabitlendii yerden somunlar gevetilerek geri ekildi. Daha sonra gezer puntadan punta matkab ve mandren kartld , yerine 28 mm yar apndaki matkap takld. Gezer punta aynaya yaklatrld ve uygun mesafede sabitlendi. Torna altrld ve el ark yardmyla ilerleyen matkap paraya dediinde soutma svs ald. El ark yardm ile matkabn ilerlemesine devam edildi ve para tamamen delinince matkap geri ekildi , souma svs kapatld ve torna durduruldu. Para ayandan skld. Sklen para yatay balkl frezeye bal olan divizre baland. Balanan parann eksenleri mehengir ile izildi. Balanan divizr 40lk divizr olup 40 tur attnda 360 tamamlanm olamktadr. Bu divizre gre hesaplama yapld. Hesaplama aadaki gibidir. Divizr / Di says = 40 / 80 = 0,5 Bu hesaba gre her di iin divizr kolu 0,5 tur dndrlmelidir. Dilinin adm teknik resimde 5,5 mm olarak belirtilmitir. Buna gre atlyede bulunan tabloya baklarak aadaki bilgiler bulundu. Adm Modl Di boluu Di dolusu Di dibi yk. Di ba yk. Di yk. : 5,5 : 1,75 : 2,743 : 2,743 : 2,042 : 1,75 : 3,5

Dilinin di says teknik resimde 80 olarak verilmitir. Buna gre tabloya baklarak modl freze numaras bulundu. 55 134 di says iin modl freze numaras 7 olarak belirlendi. Takmhaneye gidildi ve uygun modl freze alnd. Modl freze mile takld ve mil frezeye takld . frezenin tablasn hareket etmesini salayan arklar yardmyla para ekseni ile modl freze ayn izgiye getirildi. Modl frezenin ykseklii ayarland. Modl freze ve parann kalnlna gre kurs ayarland. Freze tezgah altrld ve soutma svs ald . Modl freze her bir di tamamladnda tablaya bal anahtarlar sayesinde freze tezgah otomatik olarak durdu. Freze tezgah durduu zaman divizr kolu 0,5 tur dndrld ve yan tarafnda bulunan emniyet trna ile sabitlendi. Bu ilem 80 di tamamlanncaya kadar devam ettirildi. Btn diler tamamlandnda para divizrden skld. Dik vargelin kalemliine 5 mm kesme kalnl olan takld. Freze tezgahndaki divizrden sklen para ,dik vargelin mengenesine parann

16

eksenleri kalemin kesme izgisine uygun olacak ekilde baland. Tezgahn kursu ayarland. Tablay hareket ettiren el arklar yardmyla para ekseni ile kalemin kesme izgisi ayn izgiye getirildi ve kalem parann kenarna dedirildi. Daha sonra parann ap ile kalemin kalnl toplanp ikiye blnd ( 143,5 + 5 = 148,5 148,5 / 2 =74,25 mm ) ve sonu kadar tabla eksen izgisi dorultusunda ve para merkezi ynnde hareket ettirildi. Bylece kalem parann eksenlerinin merkezine getirilmi oldu. Dik vargel tezgah altrld. Tablann ileri-geri hareketini salayan el ark ile tabla ileriye alnd ve kalemin paradan tala kaldrmas saland. Her tala kaldrlmasndan sonra 0,5-1 mm ilerleme verildi ve resimdeki lye getirilene kadar buna devam edildi. Daha sonra tabla geri ekildi ve yan taraflara 1,25 mm tarma yapld. Tarmalar sonucunda 7,5 mm kalnlndaki kama yuvas tamamlanm olundu. Para mengeneden skld. Nokta ile delinecek yeri belirlenen para matkap tezgahnn mengenesine gnye ve eksenler yardmyla uygun bir ekilde sabitlendi. 7 mm apndaki matkap mandrene takld. Mengene matkap nokta zerine gelecek ekilde ayarland ve matkap tezgah altrld ,soutma svs ald. Matkap tezgahnn yan tarafndaki kol yardmyla matkap aa inmesi saland ve 7 mm apnda bir delik almas saland. Soutma svs ile birlikte matkap tezgah kapatld. Para mengeneden skld. Matkap tezgah mengenesinden dklen para atlyedeki baka bir mengeneye baland. Takmhaneden 3/8 inlik klavuz takm ve buji kolu getrildi. Klavuzlardan birincisi buji koluna takld ve delik eksenin ile ayn eksene gelecek ekilde tutularak evrildi. Klavuz, delii tamamen kat ettikten sonra ters evrilerek kartld. Bu ilem dier iki klavuz iin de tekrarland. Bylece di tamamen alm olundu. Boylar tamamlanan para takm kontrole verildi. Boyut kontrol yapldktan sonra sl ileme verildi. Isl ileme verilen para elektrik frnnda 380 C de 2 saat n stma yapld. Hemen sonra bir maaya takld ve stenitleme frnnda 850 C de 3 dakika bekletildikten sonra zel eldivenler ve maa ile stenitleme frnndan kartld , hemen akabinde ya havuzunda ani soutuldu. Daha sonra elektrik frnnda 180 C de menevilenerek gerginlii alnd. Isl ilemi biten dili ark kontrol odasna gtrld ve sertlik lme cihaz <erine kondu. Rokwell sertlik ucu 120 elmas koni ilk nce 10 kg n ykleme ,daha sonra 140 kg ykleme ile meydana geldii izler arasndaki derinlik fark rockwell sertlii olarak alnd. Sonu olarak 59 Rc sertlik lld. Isl ilemi ve sertlik lm biten dili ark 28 mm olan delik apn 28,60 mmye karmak iin delik talama tezgahna takld ve burada ap 28,60 mmye kartld. Btn bu ilemlerden sonra dili ark tamamlanm oldu.

17

5. LETMEDE KULLANILAN DER RETM TEKNKLER 5.1 Dkm Fabrikada retilen fieklerin ekirdek ksmnn hammaddesi olan kurunun hazrland ksmdr. Kurun , at srasndaki darbe etkisiyle snd zaman bklme zellii gsterdii iin bu ksmda katld alama sertlik kazandran antimon (Sb) elementi kullanlr. retilecek mermi eidine gre %25 ve %10 luk Pb-Sb alamlar hazrlanr. Bu ksmda eritmenin gerekletii ve kmrle stmann yapld bir pota yer almaktadr. stenilen yzde bileiminde alam iin gerekli antimon ncelikle potada 650 C de eritilir. Antimonun erime scakl yaklak 630 C dir. Eriyen antimonun zerine kurun atlarak alam elde edilir. Burada kullanlan antimon ve kurun piyasadan kleler halinde temin edilmektedir. Pota iindeki karma ,motor yardmyla dndrlen mekanik bir kartrc ilke salanr. Karm akkan hale gelince (bu ilem yaklak 1,5 saat srmektedir.) hazrlanan partide laboratuarda analiz yaplmak zere plakalar halinde numune alnr. Analiz sonucu doru kan plakalar kalplara dklr. Bu kalplar 15 cm apnda ve 30 cm uzunluunda silindirik kalplardr. Bir gnde 5kere ocak yaklr ve ortalama 1800 kg kurun eritilir. Bunun ii yine bir gnde 250 kg kmr kullanlr. Bu kmrden bir gnde 60 kg kl elde edilir. Genel olarak gelen kurun ierisindeki antimon miktar , %1,52 dir. M2 kurununun iinde %2 , NATO dan gelen kurunun iinde %10 antimon bulunmaktadr. Analiz sonular artnameye gre deerlendirilir. Eer artnameye uygun ise fabrikaya giri yaplr. Pota ierisinde eritme esnasnda oluan curuf alnarak deerlendirilmek zere dar satlr. Kurunun curufu ak yapmnda kullanlr, ayrca ak plakas yapmnda kullanlr. 5.2 Isl lem T.A.M (Takm Aparat Mastar )Atlyesi bnyesinde sl ilem yaplmaktadr. Atlyede stenitleme ,imenevi ve tav frnlar bulunmaktadr. stenitleme yaplrken frn iine sodyum klorr ve baryum klorr tuzlar atlarak svlamas salanr. Bylece stenitlenen para oluan sv sayesinde s iletimi kolaylamaktadr. Bu frnn elektrikli olmasndan frnn scakl stenitlenecek paraya gre ayarlanmas kolay ve abuk olmaktadr. senitleme frn yannda ya ve su havuzlar bulunmaktadr. Menevi ve tav frnlar da elektrikli frnlardr. Gvercile oca sayesinde iine potasyum nitrat katlarak sertlii fazla olan para burada sertlii alnr.

18

Isl ilem yaplacak paraya ilk nce n stma yaplr. Daha sonra malzemenin cinsine ve ulalmas istenilen sertlie gre hazrda bulunan tablolardan yararlanlarak stlaca scaklk ,ka dakika bekletilecei ve nerede soutulaca belirlenmektedir. Bu ileme gre sertletirilen para daha sonra tabloya uygun ekilde menevi frnna verilir. Fabrika iinde dier sertletirme trlerinden biri olan indksiyonla sertletirme kovan sertletirilmesinde kullanlmaktadr. Sertletirilecek parann evresine yksek frekansl akmla beslenen bir bobin (indkleyici) yerletirilir. Parada indklenen ve frekans artka yzeye yakn ksmlara younlaan girdap akmlarna malzemenin gsterdii elektrik direnci dolaysyla bu blgeler snr. Is alevle verilmeyip parada oluturulduundan ok yksek stma hzlarna ulalr. Su verme ilemi parann ekline uygun dularda gerekletirilmektedir. Istma sresinin ksal arplma ,atlama ve tane irilemesi olaslklarn azaltr. Yntem kolay ve kesin olarak kontrol edilebilir , otomasyona ok elverilidir. 5.3 Malzemenin Kaplanmas 5.3.1 Krom kaplama (kromaj) krom ak havada kolayca oksitlenip yzeyde krom oksit (CrO3 ) filmi oluturur. Bu film asaldr ve korozyona kar ok direnlidir. Ak havada bu filmin rengi deimez. Suda da znmez. Ancak hidroklorik (HCl) asidinde zlr. Slfirik (H2SO4) asitte de az znr. Krom kaplamann srtnme katsays olduka kk olduundan srtnmeden oluan gerilimlere kar ok dayankldr. Yine bu zelliinden dolay kaplanm yzeye baka maddenin yapmas zordur. Dier yandan bu zellii yalama yalarnn yzeyde tutunamamas durumundan istenmeyen bir durumdur. Saf kromun erime scakl 1615 C dolayndadr. Bu erime scakl deeri , demirin (1530 C), nikelin (1435 C), inkonun (419 C) ve kalayn (232 C) erime scakl deerinden ok yksektir. Erime scakl ykseldike malzemenin oksitlenme oran azalr. Yksek hzda ve basnta altrlacak artlar sert krom kaplama ile kaplanmaldr. Bu ilem malzemeleri erimeden korur. Normal koullar altnda sert krom kaplamann sertlii 800 Vickor deerinin stndedir. Bu sertlik deeri sl ilemden geirilen eliin ve nitritlenen eliin sertlik deerinden yksektir. Buradan ok kolay yntemle ok sert bir yzey elde etmek istendiinde krom kaplama yaplmas ok uygundur denilebilir. Krom kaplama yaplacak takmn T.A.M atlyesinde talama ilemi yapldktan sonra resme uygun olarak %8 kromaj pay braklr. Kontrol ubesinde kromaja uygun olarak kontrol edilen para kromaj atlyesine

19

gnderilir. Burada nce takmn magnetik tezgahnda magnetii alnr. Polisa tezgahnda kaplama yzeyi temizlenerek zel balant allarna vidalarla balanr. Krom tabakasnn kalnl , kaplama mddetine tatbik olunan akm younluunun ve banyo scaklnn bir fonksiyonudur. Sert kok kaplamalar iin allar dz veya yuvarlak bakrdan yaplabilir. Alminyum, oksit tabaka meydana getirdiinden uygun deildir. Metalik olarak iletken olup kopmayacak ksmlar tkayc lakla kaplanmaldr. Bu banyonun zellii elektrik akmn iletmemesi ve takmlarn zerinden temizlenmesinin basit ve kolay olmasdr. Krom kaplama yaplacak blgede boya karlr ve bu blge aseton veya tinerle temizlenir. Fazla akm gelmesi son kaplamann bozulmamas iin kullanlan ve alya bal bulunan glgelik uygun bir ekilde yerletirilir. Glgeliklerin kaplama yaplacak malzemeye dememesine dikkat edilir. Eer deerse ksa devre olur ve kaplama yaplamaz Krom banyosunun hazrlanmas: 50 kg kromik asit kazana dklr. Sonra kazann iindeki lye kadar saf su doldurulur. Kromik asit saf su iinde eriyine kadar kartrlr. Daha sonra %98 lik saflktaki slfirik asit 350 gram ilave edilir ve tekrar kartrlr. Kazann iindeki asidin blmesi blmesi 19-22 olana kadar gerekirse kromik asit ilave edilir. Banyo kazannn scakl 50-55 C dir. Ya alma banyosunun hazrlanmas: 50 kg sodyum hidroksit kazana dklr. Sonra kazandaki iarete kadar normal su doldurulup iyice kartrlr. Blme 14-16 olana kadar gerekirse sodyum hidroksit ilave edilir. Amper hesab: Kromaj yaplacak i zmba ise kromaj yaplacak ksmn ap ve boyu ; kalp ise kromaj olacak ksmn ap ve derinlii birbiriyle arplr. kan sonu pi saysyla , krom zgl arlyla ve i adediyle arplr. kan sonu desimetresi 1 amper gelecek ekilde oranlanr ve iin ka amper ile kromaj yaplaca bulunur. Malzemenin kromaj yaplmayacak olan blgenin zerine kaplanan kimyasal boya bileimi kalsit, plagnet PvAC ,polivent asittir. Hazrlana malzeme ya alma banyosuna taklarak ve ters akm verilerek 3 dakika burada tutulur. Burada malzemenin zerinde bulunabilecek ya ve pisliklerden arnmas salanr. Eer malzeme zerinde ya ya da pislik kalrsa kaplama srasnda buraya kaplama yaplamaz ve bu blgede kaplama sonras bir boluk oluur. Malzeme ya banyosundan karldktan sonra su teknesinde ykanarak krom banyosuna taklr. 1 dakika ters akm verilir. Burada temizleme yaplr. Sonra doru akm verilerek akm ne kadar hesaplanmsa redresr zerinde akm dmeden ayarlanr ve kaplamaya geilir. Malzemeler u ksmlarndan kaplanmaya balar.

20

1 saatte 3 mikron (20 dakikada 1 mikron )kaplama yapld kabul edilerek kaplama iin gerekli sre hesaplanr. Ka blgenin kaplanaca ve kaplamann kalnl gz nne alnarak kaplama zaman bulunur. Zaman tamamlandktan sonra tertibat kesilir. sklerek alnp scak suda ykanr. Balt alsnn zerindeki ve iin zerindeki boya temizlenir. Kromaj yaplan takm tekrak T.A.M. atlyesine gnderilir. Resmine uygun olarak talama ilemi yaplr ve kontrol ubesi kontroln yaparak almaya verir. 5.3.2 Fosfat kaplama Daha ok demir elik rnlerinde uygulanr. Fosfat kaplama ile korozyonu nleme, boyamaya hazrlama, korortif grnm salar. Ayrca inko demir mangan esasl malzemelerde derin ekilmesini kolaylatrmasn salar. Mangan esasl iin yalnz arndrma fosfat yaplmaktadr. inko esasl hem derin ekme hem de derin ekme amal olabilir. Fosfat kaplama iin donanm yledir. Kaplama tekneleri paslanmaz elikten olmaldr. Scak banyolar iin tekne etrafnda emiciler olmaldr. Fosfatlama iin hemen yaknnda bir bakm yedek teknesi hem de filtre dzeni de olmaldr. paralarnn asklar elik veya paslanmaz elik olmaldr. i ukur paralarn fofatlanmasnda sis asklar dnerli olmaldr. Bir inko esasl fosfatlama tesisi u banyo ve sradan ibaretdir. Scak alkali ykama : Alkali fosfat ,karbonat ve deterjan gibi maddelerden toz karmlar halinde hazrlanan malzemenin %5 lik kaynar derecedeki zeltisi ile i paralar 2-3 dakika ykanr. alkalama :Ama iyi temizleme ve de fosfat banyo scakln drmektir. Scak su ile yaplr. Fosfatlama : patent bileimlerinden hazrlanan banyo 60-70 C de 5-10 dakika i paralarna uygulanr. Fosfatlama banyosuna bu bileimlerden A: 40/100 , B: 13/1000 , C:1/1000 orannda giderler. D ise pasiflendirmede kullanlr. alkalama :souk su ile yaplr. Pasiflendirme : ph 2.4 olacak ekilde D maddesinin 1/1000 lik sulu zeltisi ile alkalanan i paralar zerindeki fosfat kaplama pasiflendirilerek korozyona daha dayankl hale getirilir. Kurutma :Scak hava ile yaplr. Pasiflenme tamamlanr. lk hazrlanan banyo %15 lik permadin ile hazrlanr. 65 70 C gelince passz demir talalar atlr. 70 C de banyo demir talalar ile yarm saat bekletilir. Demir kontrol de yaplr. Banyo normal olunca scaklk 80-85 C

21

2ye kartlr ve mayonlar aslr. 40 dakika sonra karlr, ykanr. Kromik asit veya siyanrle fosfat zlp fosfat kontrol yaplr. Banyonun hacmi 800 litredir. Banyonun 2/3 su ile doldurulur. 80852ye kadar stlr. Banyo iine 160-200 kg arasnda permadin konulur. Banyo iyice kartrlr. Daha sonra 300 gram re ilave edilir ve dier 1/3 lk su ilave edilerek 90-95 C scaklkta banyo 2 saat kaynatlr. Kapatlp bir gece dinlenmeye braklr. Ertesi gn banyo alamaya hazrdr. ki trl fosfatlama vardr: 1. Koruyucu fosfatlama 2. ekme fosfat ekme fosfatnn fark bileimine inko nitrat girmesi ve scakln yksek tutulmasdr. Kaynar derecede uygulanan ekme fosfat , kalnl 10-15 mikron olabilir. Metallerin souk ekme veya ekstrzyonlarnda bu kristaller ya filmini tutarak ekmeyi kolaylatrr, yrtlmalar nler. Bir inko esasl fosfatlama tesisinin ematik gsterimi yledir.
Alkali ykama (95 C) (5dak.) Souk alkalama Scak alkalama (tesisat suyu) Fosfatlama Souk alkalama Pasiflendirme (scak)(90-95C) (saf su) (55 C)(5dak.) (15 dak.)

ykleme

boaltma

Kurutma (scak hava)

ema5.1(fosfatlama tesisi ematik gsterimi)

Mangan esasl fosfatlama ,dekoratif ve korozyon dayanm amal olup malzeme zerine siyah ve mat bir grnm kazandrr. Yalnz daldrma ile kurulanr. Kalnl 5-8 mikron olabilir. Banyo bileimi inko esasl fosfata benzer ancak inko iyonu yerine mangan iyonu bulunur. Donanm da ayndr. Ancak pasiflendirme yerine %29 luk ya emilsiyonu veya zel vernikler kullanlr. alma scakl 950 C fosfatlama sonunda elik malzeme yzeyinde (Mn,Fe)5 H2(PO4)4.4H2O kristalleri bulunur. Asitli, alkali ykama artklar zt zellikteki kimyasallarla ntralize edilmelidir. Ykama sularnda en ok 1-10 ppm krom ve inko iyonu bulunmaldr. 5.3.3 Nikelaj kaplama Nikel banyosunun hazrlanmas ;kullanlan reaktifler, NiSO4 .6H2O 1800 g 2000 g

22

(NH4 )2 SO4 NH4Cl H3BO4 NiCl2 . 6H2O

800 g 600 g 350 g -

936 g 707 g 410 g -

Yukardaki reaktifler tartlp kartrlr.tam erime salanmas iin 900 C ye kadar stlr. 50 lt ye saf su ile tamamlanr. Szge kad ile szlr. ph=5-6 olmas gerekir. Banyo 8-10 saat dinlendirilir. Dinlenen banyonun iyi kaplama yapabilmesi iin parlatc sperlx ilave edilir. Nikelaj kaplama operasyonu aadaki gibi gerekletirilir.pirin ve bakr mermiler kaplamadan nce toz, ya ve pislikten temizlenmek zere talanr. Yzeyi temizlenen mermiler (200-250 g) Na2CO3 25 lt suda eritilerek ykanr. Ayrca ierisine 100 g toz deterjan ve 100 ml H2SO4 kartrlarak 15 dakika ykama yaplr. ler soda + asit + deterjanla ykandktan sonra iki defa suyla alkalanr. Temizlenmi olan mermiler nikelaj banyosunda tambur sistemiyle kaplama yaplr. Anotta nikel levha , katotta kaplama yaplacak iler yani zeltideki mermiler yer alr.(10.000adet) 5.4 Talal malat Fabika bnyesinde bir ok atlyede ve bir ok eitte talal imalat yaplmaktadr. Bunlardan biri daha nce ayrntl olarak anlatlmtr. Talal imalat yntemlerinin en nemlilerinden biri de talamadr. Talama ,abrazif bir malzemeden yaplan ve ta adn tayan takmla tala kaldrma ilemidir. malat ve yzey kalitesini iyiletirmek iin kullanlan bir ilemdir. Yani talama ile yzey ,boyut ve ileme kalitesi artrlmaktadr.Bir ta, abrazif tanecikleri ve balama maddesi olmak zere iki elemandan oluur. Abrazifler toz ve tanecik halinde bulunan ve ok hassas ilemler ii kullanlan sert malzemelerdir. Abrazifler doal ve sentetik malzemeler olabilirler. Doal abrazifler istenilen saflkta olmadndan ok az kullanlrlar. Sentetik abrazifler alminyum oksit , silisyum karbr , kbik mor nitrr ve sentetik elmas gibi malzemelerdir. Talama tezgahnn hassasiyeti 0,01-0,001 arasnda deiir. Talama uygulama yntemlerine gre delik silindirik ve dzlemsel adn alr. Dzlemsel talama evresel veya aln olabilir. Silindirik talama parann tutturma ekline gre punta aras puntasz ve i talama olarak ekildedir. Profilli talamada talama zaman azalmakta ancak ta maliyeti artmaktadr. talamada ta ile para arasnda ta ile para arasnda en uzun para uzunluu vardr, bu nedenle talama olduka zor koullarda yaplr. ok iyi bir merkezleme getiren puntasz talamada , para bir destekleme eleman etrafnda desteklenmekte ve tan yansra parann dnmesini salayan bir ayar ark kullanlr. Ayar ark srtnmenin etkisiyle i parasnn ters ynde dnmesini salar. Kademeli bir mili talamak iin konvansyonel talamada profilli bir ta kullanlr.

23

Takm aparat Mastar atlyesine bal olarak 4 adet silindirik talama , 4 adet delik talama tezgah, 1 adet puntasz talama tezgah ,5adet sath talama tezgah,1 adet projeksiyonlu talama tezgah bulunmaktadr. Delik talamada bu atlyede i ap 4 mmden az olan delikler talanamamaktadr. Yine an fazla talanabilen d ap 70-80 mm olarak deimektedir. Talama tezgahnda ;i parasnn hz en az 125 devir en fazla 500 devir olarak ayarlanmaktadr.kesme ilemini yapan tan hz dakikada en az 24000 devir ve en fazla 36000 devir olarak ayarlanabilmektedir. Projeksiyonlu talama tezgahnda para grnts tezgaha bal bir cam zerine bytlerek yanstlmaktadr. Bu yanstlan blgeye parann lekli olarak bytlm olan teknik resmi konularak para uygun ekilde talanabilmektedir. Bu sayede talanan para ok hassas llere getirilebilmektedir. Atlyede kullanlan talal imalat trlerinden biri de erozyon tezgahdr. Baz silindirik paralarn iine dairesel delikten farkl profiller amak iin kullanlr. 0.3 - 3.0 mm arasnda, 250 mm. Kalnla kadar hzl delik delebilmeye olanak salayan ve mkemmel kalitede yzeylere ulalmay salar. Aada bir erozyon tezgahnn resmi bulunmaktadr.

Resim 5.1 (Erozyon Tezgah)

Bu tezgahta yksek sya ve srtnmeye kar daha dayankl olduu iin bakr kullanlr.ilenecek para ayakl aynaya balanp sabitlenir.bu tezgahta i paras sabit olup takm hareket etmektedir. Parann stnde duran bakr u devir says ayarlanarak elektrik akm sayesinde paraya istenen profil verilmektedir. Delme ilemi srasnda srtnmeden kaynaklanan syla parann ve bakr ucun hasar grmemesi iin kazan iine bor ya akmas salanr.

24

5.5 Plastik ekil Verme Fabrikada seri retim yapan atlyelerde genel olarak mekanik presler sayesinde retim yaplmaktadr. Bu preslere rnek olarak kovan retimi srasnda nasl bir grevi olduu ve alma ekli anlatlmtr. 5.6 Kaynak Fabrikada kaynak ilemleri kaynak atlyesinde gerekletirilmektedir. Kaynak atlyesinde punta kayna ,oksijen kayna elektrikli ark kayna gerekletirilmektedir. Ayrca oksijenle kesme ilemi yaplmaktadr. Bu atlyede zel olarak devaml ayn para retimi yaplmayp gerekli durumlarda altrlmaktadr. 6. TEZGAHLARIN BAKIMI fabrikadaki tezgahlarn bakm Bakm Onarm atlyesi sorumluluundadr. Seri retimdeki atlyelerin her birinin bakm izelgesi bulunmaktadr. Ayrca atlyedeki her bir tezgahn kendine ait bakm kartlar mevcuttur. Seri retimdeki tezgahlar bakm ilemi dzenli olarak sadece yalama olarak gerekletirilmektedir. Tezgahlar yalama izelgesine uygun olarak dzenli bir ekilde yalama ilemi yaplmaktadr. Tezgahta mekanik bir arza olmas durumunda Bakm-Onarm ubesine bal atlyede tesviyeci personel tarafndan tamir edilmektedir. Arzalanan tezgahn herhangi bir parasnn deformasyonu durumunda Bakm-Onarm atlyesine bal talal imalat tezgahlarnda para retilir, eer para fabrika iindeki atlyelerde retimi salanamyorsa d piyasada retimi salanr. Paralar temin edildikten sonra tesviyeci personel tarafndan tamir edildikten sonra belli bir sre deneme yapldktan sonra seri retime katlr. Eer seri retimdeki bir tezgaha ait takm veya aparat kullanlmaz hale gelmise Takm Aparat Mastar atlyesine ait tezgahlarda retilen ve seri retime ait takmhanade depolanan takmlar alnarak tezgaha taklr. Takmhanede takm ve aparatlar depolanmas sayesinde krlan takm yerine depoda bulunan yedekler tezgaha taklr. Bu sayede herhangi bir takm krldnda seri retim durdurulmam olur. Takmhanede takm ve aparat eksildike Takm Aprat Mastar atlyesi sorumlusuna istek gnderilerek eksilen takmn retimi salanr. Bakm-Onarm ve Takm Aparat Mastar atlyelerin ya bakmlar da seri retimdeki tezgahlarn ya bakm ile ayn ekilde yaplmaktadr. Bu periyodik ya bakm kartlarndan biri ek olarak verilmitir. Ayrca tezgahlarn d yzeyleri her alma bitiminde temizlenerek yalamaktadr.

25

7. KALTE KONTROL Fieksan A.. AQAP-120 NATO Endstriyel Kalite Gvence Seviye Belgesi ve TS-EN ISO 9002 Kalite Sistem Belgelerine sahiptir. Kurum fabrikalarndan gelen malzemelerde kalite kontrol ilgili fabrika / messese veya bal ortaklk kalite kontrol raporlar yansra MSB siparilerinde kullanlanlar iin MSB Teknik Hizmetler Dairesi elemanlarnca dzenlenen kalite kontrol raporlar gereince yaplmaktadr. Resmi messeselerden ihtiya iin sipari aamasnda istekler TSE, DIN , ISO , ASTM gibi standartlara veya irkete hazrlanan artnamelere gre talep edilmektedir. lgili kuruluun kendi kalite raporlar ile gnderdii malzemeler yine irkete giri kalite kontrol yaplarak ambara alnr. Yurtd almlar iin uluslar aras standartlar , teknik resimler ve irkete hazrlanan artnameler esas alnmaktadr. Prensip olarak yurtdndan temin edilen malzemeler iin 12 aylk stok ngrlmektedir. NATO lkelerinden alm yaplyorsa NATO lkeleri aras anlamaya gre MSB mracaatla ilgili NATO lkesi tekilatnca raporlandrlmas talep edilmektedir. stek kabul edildii taktirde gelen raporla malzeme kullanlmaktadr. Gelen malzemeler irket laboratuarlarnda metalografik inceleme ve mekanik sertlik testlerinden geerler. Fiek kovan pirin malzemedir ve bu kovan ardk derin ekme operasyonlaryla oluturulmaktadr. Baarl bir derin ekme operasyonunda belirleyici faktr tane bykl olduundan yumuatma tav ileminden sonra tane byklnn kontrol metalografik yntemle yaplr. Mikroskopla inceleme iin numune hazrlama yntemleri yledir. Numuneler uygun boyutta kesildikten sonra epoksi reine ve sertletirici karmdan olumu bileime gmlr. Bir sre kalpta karmn donmas beklenir. Donmu kalptaki numuneler parlatma ilemine tabi tutulur. Bu ilem iin dner diskli parlatma cihaz kullanlr. Numune elektro parlatma cihazna konur. Burada iziklerden tamamyla arndrlm yzey oluturulur ve numune asitle etkiletirilir. Mikroskopta tane byklnn tayini yaplr. Tane byklnn belirlenmesi kolaylatrmak iin ablon grntler kullanlr. Kovan mermisi imali esnasnda kovan ve merminin cinsine gre sertlik testleri yaplr. Bunlar brinell ,vickers , rockwell sertlikleridir. malat kalite kontrol ilemi be aamada yaplmaktadr. Operatr kalite kontrol: retimi yapan tezgah operatr belirli periyotlarda mastar veya l aletiyle i kontrol edilir, hatal olduu taktirde tezgah durdurularak hata giderilir. Periyodik kalite kontrol: Kalite kontrol mdrlne bal elemanlarca belirli periyotlarla numune alnarak kontrol edilmekte sonular kartlara ilenmektedir.

26

Gz muayenesi: malat tamamlanan mermi gvdesi kovan ve dier ksmi kompleler ilknce gz ile ardndan da otomatik l aletleriyle kontrol edilmektedir. Tahribatl testler: Operasyonlar srasnda sertlik ,i yap fiziksel ve kimyasal analizler yaplmaktadr. Ayrca gnlk retilen mermi ,kovan ve tam atm fieklerden belirtilen miktarda numuneler alnarak kalite kontrol elemanlarnca at poligonunda hz , basn , fonksiyon ,dalma gibi balistik testler yaplamaktadr. irkette MSB teknik hizmetler dairesine bal srekli iki eleman bulunmaktadr. Bu elemanlar kalite kontrol gerei her trl testleri yaparak uygun bulunan mermi , kapsl , barut ve fieklerden belirli standartlara gre numune alarak hazrlanan artnamelere gre muayeneleri ve atlar yaplamaktadr. Uygun bulunmayan kafileler bir sonraki aamaya geirilmemektedir.

Takm Aparat Mastar nitesinde retilen takmlar ve aparatlar buradaki tezgahlarla kontrol edilirler. Bu tezgahlar yledir. Johonson mastarlar: Delik aplarnn lmnde hassas lm yapmak iin kullanlr. Mastarlarn iki yzeyleri yksek tamlkta ilenmi ,leblenmi ve yzeyler birbirine tam paralellikte ve dzgnlktedir. Johonson mastarlarnn uygulama alanlar l ve kontrol aletlerinin dorulanmas ,paralel yzeylerin seri yapm iin hazrlanmasnda, aparat ve i kalpalrnn ayarlanmasnda , hassas markalama ilemlerinde ,i tezgahlarnn muayenesinde kullanlr. Tampon mastarlar:Delik aplarnn llmesinde kullanlr. Bu mastarn iki tarafnda bulunan silindirik ksmlar bulunmaktadr.retilen para mastarlarn bir tarafndaki delii kavrar gemezse , dier taraf ise delii temasl olarak geerse delik istenilen iki l snr iinde yapldn gsterir. Salg tezgah: Salg tezgah imal edilen parann ne kadar salg yapt llmektedir.gezer punta balants zlerek salgs llecek para iki punta arasna balanr. Gezer punta aparat sabit hale getirilir. Salg lme komperatr ayarlanr. Sabit puntaya bal el ark ile para dndrlerek parann salgs llr. Talanm parann salgs en fazla %0,5 olmaldr. Projeksiyon tezgah : nlarn yansmas ile grnt salanr. lerin ekillerine gre konik , radyus ve dzgnlklerine baklr. Hassasiyeti 0,01 dir.i mercekler yardmyla eitli byklklerde (x10, x20, x50)gsterir. Profili llecek para tezgaha yerletirilir.parann uygun resmi ekrana konur ve yansyan kla resim karlatrlr. Kkrt eritme oca : llemeyen veya llmesi zor olan takmlar lmek iin kullanlr. Kkrdn erime scakl 119 Cdir. Kkrt eritilir ve kalbn iine dklr. Eriyen kkrt yarm dakika sonra donar. Donan kkrt kalptan kartlr ve projeksiyon tezgahnda projeksiyon resmiyle kontrol edilir.

27

Rockwell sertlik lm :bu sertlik lmnde 120 lik elmas ucun malzeme zerinde meydana getirdii derinlik sertlik olarak kabul edilir. Elmas koni nce 10 kg n ykleme daha sonra 140 kg kuvvetle para yzeyine batrlr. Her iki ykn meydana getirdii izler arasndaki derinlik fark sertlik ls olarak alnr. Kontrol aletleri ve tezgahlar her gn kontrol edilir.uzunluk l aletleri mastarlarla ,sertlik lme tezgahlar ise sertlii sabit ve belli olan bir parann her gn llmesiyle kontrol edilir. Kalite kontrol bu anlatlan kontroller yapldktan sonra uygun atlyeye gnderilir.