www.VNMATH.

com

Tu
â

n

Th.s ĐỖ MINH TUÂN

Th
.


M
in

h

TÀI LIỆU LUYỆN THI ĐẠI HỌC

MÔN TOÁN

NAM ĐỊNH, NĂM 2009

www.VNMATH.com

Lời nói đầu

Th
.


M
in

h

Tu
â

n

Trong những năm gần đây, đề thi đại học đã trở nên cơ bản hơn trước rất nhiều , không
còn tính đánh đố cũng như bắt học sinh phải nhớ nhiều những mẹo rất lặt vặt. Một
số tài liệu giảng dạy rất hay ngày trước như "Các bài giảng luyện thi môn Toán", "Bộ
đề thi tuyển sinh" chỉ còn lại một ít giá trị thực tiễn của nó. Chắt lọc những tài liệu
này, bám sát những đề thi tuyển sinh những năm gần đây (Từ năm 2002-2010) cộng với
những kinh nghiệm trong thực tiễn giảng dạy luyện thi của mình (có tham khảo một số
bài giảng ở những trang web dạy học) tôi biên soạn tài liệu này mục đích chính để mình
giảng dạy một cách bài bản.
Tôi nghĩ rằng tài liệu này sẽ có ích đối với những người dạy toán, cũng như những bạn
ngấp nghé cổng trường Đại học.
Tài liệu này gồm 12 chuyên đề (vẫn còn thiếu)
1. Phương trình đại số.
2. Phương trình lượng giác.
3. Phương trình chứa căn và dấu giá trị tuyệt đối.
4. Hệ phương trình đại số
5. Giải tích tổ hợp
6. Hình phẳng tọa độ
7. Giới hạn
8. Bất đẳng thức
9. Hàm số và đồ thị
10. Hình học không gian tọa độ
11. Tích phân và ứng dụng
12. Số phức
Vì số lượng các chuyên đề lớn nên không thể tránh khỏi những lỗi đánh máy, lỗi tính
toán sai, ... Mong các bạn lượng thứ, mọi góp ý xin gửi về:
Th.s Đỗ Minh Tuân.
Trường CĐSP Nam Định, 813 đường Trường Chinh, TP Nam Định
Email: xuxutit@gmail.com
Mobile: 0982843882.
—————————————
Chúc các bạn thành công trong kỳ thi đại học sắp tới!
Nam Định, ngày 20 tháng 06 năm 2010
Tác giả

Đỗ Minh Tuân
Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân

Trang 2

Khoa Tự nhiên - Trường CĐSP Nam Định

www.VNMATH.com

Mục lục

Mục lục

Mục lục
Lời nói đầu

2
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

8
8
8
9
9
9
9
10
10
14
14
14
15
16
16
17
18
20
20
24
26
27

.
.
.
.
.
.
.
.
.

32
32
32
32
33
33
33
34
34
34

. . . . . .

35

. . . . . .

35

Th
.


M
in

h

Tu
â

n

1 Phương trình đại số
1.1 Lý thuyết về đa thức . . . . . . . . . . . . . .
1.1.1 Phân tích đa thức thành nhân tử . . .
1.1.2 Tính giá trị một đa thức, phân thức tại
1.2 Phương trình bậc nhất . . . . . . . . . . . . .
1.2.1 Phương pháp giải . . . . . . . . . . . .
1.2.2 Các ví dụ . . . . . . . . . . . . . . . .
1.3 Phương trình bậc hai . . . . . . . . . . . . . .
1.3.1 Phương pháp giải . . . . . . . . . . . .
1.4 Phương trình bậc 3 . . . . . . . . . . . . . . .
1.4.1 Tính chất của đa thức . . . . . . . . .
1.4.2 Đa thức bậc 3 . . . . . . . . . . . . . .
1.4.3 Các ví dụ . . . . . . . . . . . . . . . .
1.5 Phương trình bậc 4 . . . . . . . . . . . . . . .
1.5.1 Dạng tổng quát . . . . . . . . . . . . .
1.5.2 Các dạng của phương trình bậc 4 . . .
1.5.3 Các ví dụ . . . . . . . . . . . . . . . .
1.6 Dấu của đa thức . . . . . . . . . . . . . . . .
1.6.1 Đa thức bậc 1 - bậc 2 . . . . . . . . . .
1.6.2 Đa thức - Phân thức tổng quát . . . .
1.6.3 Giải hệ bất phương trình . . . . . . . .
1.7 Bài tập . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .
. . . . .
điểm lẻ
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .
. . . . .

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

2 Phương trình lượng giác
2.1 Các kiến thức cơ bản . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2.1.1 Công thức liên hệ giữa các hàm lượng giác . . . . . . .
2.1.2 Các công thức của các góc liên hệ với α . . . . . . . .
2.1.3 Bảng dấu của các hàm lượng giác . . . . . . . . . . . .
2.1.4 Bảng các giá trị lượng giác . . . . . . . . . . . . . . . .
2.1.5 Công thức lượng giác của tổng, hiệu . . . . . . . . . .
2.1.6 Công thức cộng lượng giác . . . . . . . . . . . . . . . .
2.1.7 Công thức biến đổi tích thành tổng . . . . . . . . . . .
2.1.8 Công thức góc nhân đôi, nhân ba - Công thức hạ bậc .
x
2.1.9 Công thức tính sin x, cos x, tan x, cot x theo t = tan
2
2.1.10 Bài tập . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân

Trang 3

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

Khoa Tự nhiên - Trường CĐSP Nam Định

www.VNMATH.com

Mục lục

2.2

Các phương trình lượng giác cơ bản . . . . . .
2.2.1 Phương trình sin x = m . . . . . . . .
2.2.2 Phương trình cos x = m . . . . . . . .
2.2.3 Phương trình tan x = m, cot x = m . .
2.2.4 Các ví dụ . . . . . . . . . . . . . . . .
2.2.5 Bài tập . . . . . . . . . . . . . . . . .
Các phương trình lượng giác khác . . . . . . .
2.3.1 Phương trình a sin x + b cos x = c . . .
2.3.2 Phương trình đẳng cấp chứa sin và cos
2.3.3 Đại số hóa phương trình lượng giác . .
2.3.4 Phương trình đối xứng sin, cos . . . . .
2.3.5 Phân tích thành nhân tử . . . . . . . .
2.3.6 Sử dụng bất đẳng thức . . . . . . . . .
2.3.7 Loại nghiệm không thích hợp . . . . .
2.3.8 Bài tập . . . . . . . . . . . . . . . . .

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

M
in

h

Tu
â

n

2.3

Mục lục

Th
.


3 Phương trình chứa căn và dấu giá trị tuyệt đối
3.1 Phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối . . . . .
3.1.1 Kiến thức cần nhớ . . . . . . . . . . . .
3.1.2 Các dạng bài tập . . . . . . . . . . . . .
3.1.3 Các ví dụ . . . . . . . . . . . . . . . . .
3.2 Phương trình chứa căn thức . . . . . . . . . . .
3.2.1 Các dạng bài tập . . . . . . . . . . . . .
3.2.2 Các ví dụ . . . . . . . . . . . . . . . . .
3.3 Bất phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối . .
3.3.1 Dạng cơ bản . . . . . . . . . . . . . . . .
3.3.2 Các ví dụ . . . . . . . . . . . . . . . . .
3.4 Bất phương trình chứa căn thức . . . . . . . . .
3.4.1 Dạng cơ bản . . . . . . . . . . . . . . . .
3.4.2 Các ví dụ . . . . . . . . . . . . . . . . .
3.5 Bài tập . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
4 Hệ phương trình đại số
4.1 Hệ phương trình bậc nhất . . . . . . . .
4.1.1 Hệ phương trình bậc nhất hai ẩn
4.1.2 Hệ phương trình bậc nhất ba ẩn .
4.1.3 Hệ phương trình bậc nhất bốn ẩn
4.2 Hệ phương trình bậc nhất - bậc hai: . . .
4.3 Hệ phương trình đẳng cấp bậc 2: . . . .
4.3.1 Phương trình đẳng cấp bậc 2 . .
4.3.2 Hệ phương trình đẳng cấp bậc 2 .
4.4 Hệ đối xứng . . . . . . . . . . . . . . . .
4.4.1 Hệ đối xứng loại I: . . . . . . . .
4.4.2 Hệ đối xứng loại II: . . . . . . . .
4.5 Hệ phương trình tổng quát . . . . . . . .
4.6 Bài tập . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân

Trang 4

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

36
36
36
36
37
38
39
39
40
41
41
42
43
44
44

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

49
49
49
49
50
51
51
52
53
53
53
53
53
54
55

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

59
59
59
60
60
61
62
62
63
65
65
66
69
71

Khoa Tự nhiên - Trường CĐSP Nam Định

www.VNMATH.com

5 Giải tích tổ hợp
5.1 Khái quát chung . . . . . . . . . .
5.2 Kiến thức cơ bản . . . . . . . . . .
5.2.1 Quy tắc cộng - nhân . . . .
5.2.2 Tổ hợp - chỉnh hợp - hoán vị
5.2.3 Công thức nhị thức Newton
5.3 Các ví dụ . . . . . . . . . . . . . .
5.4 Bài tập . . . . . . . . . . . . . . . .

.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.


Th
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

Tu
â

. . . . . . . .
. . . . . . . .
. . . . . . . .
. . . . . . . .
. . . . . . . .
. . . . . . . .
. . . . . . . .
đường Conic
. . . . . . . .
. . . . . . . .
. . . . . . . .
. . . . . . . .

h

.
.
.
.
.
.
.
3
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.

M
in

6 Hình phẳng tọa độ
6.1 Véc tơ, điểm, đường thẳng
6.1.1 Kiến thức cơ bản .
6.1.2 Dạng bài . . . . . .
6.2 Đường tròn . . . . . . . .
6.2.1 Kiến thức cơ bản .
6.2.2 Các dạng bài . . .
6.3 Ba đường Conic . . . . . .
6.3.1 Kiến thức chung về
6.3.2 Elip . . . . . . . .
6.3.3 Hyperbol . . . . .
6.3.4 Parabol . . . . . .
6.4 Bài tập . . . . . . . . . . .

.
.
.
.
.
.
.

Mục lục

7 Giới hạn
7.1 Giới hạn dãy số . . . . . . . . . . . . . .
7.1.1 Các tính chất cơ bản của giới hạn
7.1.2 Các ví dụ . . . . . . . . . . . . .
7.2 Giới hạn hàm số . . . . . . . . . . . . . .
7.2.1 Giới hạn cơ bản . . . . . . . . . .
7.2.2 Phương pháp tính giới hạn . . . .
7.2.3 Các ví dụ . . . . . . . . . . . . .
7.3 Bài tập . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
8 Bất đẳng thức
8.1 Các bất đẳng thức cơ bản . . . . .
8.2 Bất đẳng thức Cauchy . . . . . . .
8.2.1 Tìm min tổng, max của tích
8.2.2 Bất đẳng thức đối xứng . .
8.2.3 Cực trị có điều kiện . . . . .
8.3 Bất đẳng thức Bunhiacopxki . . . .
8.4 Bất đẳng thức Cauchy - Schwarz .
8.5 Bài tập . . . . . . . . . . . . . . . .

.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

n

Mục lục

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

.
.
.
.
.
.
.

77
77
77
77
78
79
79
82

.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.

85
85
85
86
91
91
93
100
100
101
107
111
114

.
.
.
.
.
.
.
.

126
126
126
127
128
128
129
129
132

.
.
.
.
.
.
.
.

135
135
138
138
140
144
147
148
150

9 Hàm số và đồ thị
153
9.1 Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153
9.1.1 Kiến thức cần nhớ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153
9.1.2 Các bước khảo sát hàm số . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156

Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân

Trang 5

Khoa Tự nhiên - Trường CĐSP Nam Định

5 Phương pháp chiều biến thiên . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. . . .1 Véctơ và phép toán véctơ trong không gian 10. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . . . . . . . . . 9. . . . .1 Kiến thức cơ bản . . . . . . . .3. . . . . . 9. . . . . . .4 Hàm phân thức . . . . .8 Diện tích. . . . . . . Biên tập : Th. . . . . . 9. . . . . . . 9. . . . . . . 9. . . . 9. . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Đường thẳng trong không gian . . . . . . . . . . . . .2 Mặt phẳng trong không gian . . . . . . .1.1. . . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . . . . . .2 Cực trị hàm số . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Hàm đa thức . .1 Kiến thức cần nhớ .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . Bài tập . . . . .1. . . . 9. .4 Phương pháp miền giá trị của hàm số . .6 Góc . . . . . . . . . . . . 9. . . . . . . . . . . . .1. . . . 10. . . . . . . . . . thể tích . . . . . Cực trị và tiệm cận của hàm số . 10. . . .4 Củng cố kiến thức . . 9. . . . . . . 9. . . . . . . . . . . . . . . .2 Tìm điểm không thuộc mọi đường cong trong họ y = f (x. . 9. . . .1. .com Mục lục 9. .3. . . . . . . . . . . . .VNMATH. . . . . . . 9. . . . .1 Quy tắc tìm cực đại và cực tiểu của hàm số . . . . . . .6. . . . . 9.2 9.4 Tu â n 9. . . . 9. . . . . . . . . . . . . . . . . . Biện luận số nghiệm bằng đồ thị . . . 9. . . .5 sĐ ỗ M in 9. . . . .1 Kiến thức cơ bản . . . . . . . . . . . . . . . . 9. . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . .2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Các ví dụ . . .4. . . 9. . . . .3. .7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 Vị trí tương đối . . 9. . . Viết phương trình tiếp tuyến đồ thị . . . . . . . . . . . . . . . 9. . . . . . . . . . .s Đỗ Minh Tuân Trang 6 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. . . . . . . . . . . . nhỏ nhất của hàm số . . . . . . 9. . . . 156 158 159 159 160 163 166 168 168 169 171 173 175 177 178 178 178 179 180 181 182 182 184 186 186 187 189 191 193 193 193 196 197 197 198 201 . . . . . . . 10. . . . . . . . . . . . . . . .1. . . 9. . . . . . . . 9. . . . .2 Tiếp tuyến với đường cong tại điểm M . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . .3 Củng cố . . .1 Kiến thức cơ bản .1 Kiến thức cơ bản .2 Các bài toán đơn thuần . .2 Sự tương giao của hàm đa thức với trục Ox . . .8.6. . . . . . . . . . 9. . .6 Củng cố kiến thức . . . . . . . . . .2. . .3 Mục lục 10 Hình không gian tọa độ 10. . . . . . . . . Xác định điểm thỏa mãn điều kiện cho trước . . . . .5 Củng cố kiến thức . . . . . . .7 Khoảng cách . . . . . . . . . . . nhỏ nhất chứa tham số . . . . . .4 Lớp các bài toán về sự tiếp xúc rất đa dạng . . . . . . . . .8. . . . . . . . . . 9. . .3 Các bài toán tiệm cận . . . .3. . . . . . . . . . 10.2. .1. . . . .1. . . . . . . . . .4. . . . . . . 9. . .1 Kiến thức cơ bản .5 Chùm mặt phẳng . . . . . . . . . . . . . . . m) Sự tương giao . . . . . . . 9. . . . . . . . . 9. . . . . . . . 208 208 208 209 210 211 211 212 212 213 Khoa Tự nhiên . . . . . . . .www. . . . . . . . . . . . . . .4.4 Củng cố kiến thức . . . . . . .7 9. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. . . . . . . . 9. . . . . . . . .4. . . .6 9.Trường CĐSP Nam Định . . . . . . . .2 Các ví dụ . . . . . . . . . . .1 Kiến thức cơ bản . .3 Sự tương giao của hàm phân thức . . . . . .5. . . . . . Sự tiếp xúc của 2 đường cong . . .7. . . . . . . . . . . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Tiếp tuyến với đường cong đi qua điểm M . .5. . . . . .3 Bài toán giá trị lớn nhất. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 9. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Giá trị lớn nhất. . . . . . . . . . . . .9 h Th . . .4. . . . . . . . 9. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7. 10. . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . .1. . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Nguyên hàm và tích phân bất định . Th . .1. 12. . . . 11. . . . . . . . .1 Phép đổi biến số . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Định nghĩa . . . . . . . 226 226 226 226 226 227 227 227 228 229 229 231 232 234 235 235 236 237 . . . . . . . điểm . . . . .2 Các dạng bài tập . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11. . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . .1. . . 10. 10. . . . . . Biên tập : Th.3 Bảng nguyên hàm các hàm số sơ cấp thường gặp 11. . . . . . .1 Thực hiện các phép toán . . .s Đỗ Minh Tuân Trang 7 . . . .4 Biểu diễn số phức trên mặt phẳng . . . . . . . . . . .1. . . . . .www. . . .2 Tích phân từng phần . . . . . . . . . . . . .2. . . .2 Các tính chất . sĐ ỗ M in h Tu â n 11 Tích phân 11. . . . .2. . . . . . . .3. . . . .2 Các tính chất . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .VNMATH. .2. . . . . . 11. . . . . . 12. . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Ứng dụng của tích phân . . .2 Các phép toán trên số phức .com Mục lục 10. . . . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214 216 217 221 224 . . . 11. . . . . . . . . . Mục lục và đường thẳng . . .6 Bài tập . . . .1 Vi phân .4 Phương trình đường thẳng . . . . . . . . 12. . . . . . . . . 11. . . . 11. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2. . .1 Tính diện tích . . . . . . 12 Số phức 12. .1 Kiến thức cơ bản . . . . . . . 12. . . . . . 12. . . . . . . .1. . . . .2 Véc tơ. . . . . . . . . . . . . . . .2. . . . . . . . . . . . . . 12. . 259 259 259 259 260 260 260 262 263 263 263 Khoa Tự nhiên . . 11. . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Giải phương trình đại số và các vấn 12.10 Mặt cầu . . . . . . . . . . .2. . . . . . . . . . . . .2. . . . . . 12. . . . . . . . . . . . . . . . . 10. . . . . . quan . . . . 11. . . 11. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Các kiến thức chung . .2 Tính thể tích vật thể tròn xoay . . . . . . . . . . . . đề liên . . . . 11. . . . . . . .1. . . . . . . . .9 Một số dạng toán về mặt phẳng 10. . . . . . .1 Định nghĩa . .2. . . . . .Trường CĐSP Nam Định .3 Tích phân hàm phân thức . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Các phương pháp tính tích phân . . .3 Bảng đạo hàm các hàm số sơ cấp thường gặp . . . . . . . . . . . . . . . .3 Bài tập . . . . . . . . . . . 11. . . . . . . . . . . . . .2 Khai căn bậc 2 . . .3 Phương trình mặt phẳng . . . . . . . . . . . 12. . . . . . . . . . . . . . . . . 11. 11. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 Tích phân xác định . . . . . . . . .5 Chứng minh đẳng thức tổ hợp . . . . . . . 11. . . . . . . . . 11. .

1.www. b) P (x) = −3x2 + 12x − 12 c) P (x) = 4x3 − 4x2 − 7x − 2. · · · . Phương trình đại số Chương 1 Phân tích đa thức thành nhân tử M in 1.com Chương 1. P (x) = a(x − x1 )(x − x2 ) · · · (x − xn ) +) Một đa thức P (x) bất kỳ bao giờ cũng phân tích thành tích những đa thức bậc nhất và đa thức bậc 2 (vô nghiệm).Trường CĐSP Nam Định . +) Tổng quát: Nếu P (x) là một đa thức bậc n có đủ n nghiệm x1 . Nên sẽ có một nghiệm là nghiệm kép. 2 b) P (x) có nghiệm kép x = 2 nên P (x) = −3(x − 2)2 .VNMATH.1 Tu â n Phương trình đại số sĐ ỗ +) Nếu P (x) là một đa thức bậc 2 có 2 nghiệm x1 . xn thì Th . Kết quả: P (x) = 4 x + 2 Biên tập : Th. Tốt nhất trong trường hợp này ta dùng lược đồ Hoocne để giải quyết. x2 = 2 ! 1 nên P (x) = 2(x − 2) x − = (x − 2)(2x − 1). 1 c) P (x) có a = 4 và 2 nghiệm x = − và x = 2??? 2 Chú ý: P (x) là đa thức bậc 3 nhưng lại chỉ có 2 nghiệm. x2 .(x − x1 ). Ví dụ 1.1: Phân tích các đa thức sau thành nhân tử: a) P (x) = 2x2 − 5x + 2. !2 1 (x − 2). x2 thì P (x) = a. x1 = 2.s Đỗ Minh Tuân Trang 8 Khoa Tự nhiên .1 Lý thuyết về đa thức h 1.(x2 ) (a là hệ số bậc cao nhất của P (x)). d) P (x) = 6x3 − 13x2 + 4x + 3 1 Giải: a) P (x) có a = 2.

.3: Giải và biện luận phương trình: (m2 − 1)x + m − 1 = 0 Giải: . P (x) = 6(x − 1). b = 0: Phương trình nghiệm đúng ∀x ∈ R ➤ Với a = 0. ➤ Với a 6= 0 Phương trình có nghiệm duy nhất x = − 1. b 6= 0: Phương trình vô nghiệm. phân thức tại điểm lẻ Cách làm: Nhập hàm.2 1. x = − . x = 3 2 ! ! 3 1 x− = (x − 1)(3x + 1)(2x − 3).VNMATH. +) Với m = 1 phương trình trở thành: 0x + 0 = 0. Phương trình đại số 1 3 d) P (x) có a = 6 và 3 nghiệm x = 1.1. Phương trình nghiệm đúng ∀x ∈ R.1. Ví dụ 1. Phương trình vô nghiệm.2 b a Các ví dụ Ví dụ 1.2. 1 Phương trình có nghiệm duy nhất: x = − m+1 Biên tập : Th. x + 3 2 1. Phương trình bậc nhất www.2 Tính giá trị một đa thức.com Chương 1.2: Tính giá trị biểu thức: 3 và x = 1 + √ n √ 3 Tu â a) y = x3 − 3x2 − x − 1 tại x = 1 − Th . sĐ ỗ M in h √ √ x2 − x − 1 tại x = 3 + 2 và x = 3 − 2 b) y = 2x + 3 √ √ Giải: a) x = 1 − 3 ⇒ y = −4 + 3 √ √ x = 1 + 3 ⇒ y = −4 − 3 √ √ 43 + 31 2 b) x = 3 + 2 ⇒ y = 73 √ √ 43 − 31 2 x=3− 2⇒y = 73 1.Trường CĐSP Nam Định .Nếu m2 − 1 6= 0 ⇔ m 6= ±1. sử dụng tính năng CALC của máy 570ES. +) Với m = −1 phương trình trở thành: 0x − 2 = 0.Nếu m2 − 1 = 0 ⇔ m = ±1.2.1 Phương trình bậc nhất Phương pháp giải ☞ Dạng của phương trình: ax + b = 0 ☞ Cách giải: ➤ Với a = 0.s Đỗ Minh Tuân Trang 9 Khoa Tự nhiên .2.

+) Nếu ∆ < 0: Phương trình vô nghiệm.3 n Vậy điểm cố định của họ (dm ) là điểm A(−2.3.2 = 2a a ☞ Nhẩm nghiệm: ➢ Nếu a + b + c = 0 thì phương trình có 2 nghiệm: x1 = 1. Phương trình đại số Ví dụ 1. b′ b +) Nếu ∆ = 0: Phương trình có nghiệm kép x1 = x2 = − = − 2a a +) Nếu ∆ > 0: Phương trình có 2 nghiệm phân biệt √ √ − b′ ± ∆ ′ −b± ∆ = x1. Phương trình bậc hai Chương 1. x2 là 2 nghiệm của phương trình thì ta có:   b   x1 + x2 = − a  c   x1 x2 = a Biên tập : Th. 2 ☞ Định lý Vi-et: Giả sử x1 . ☞ Biện luận: sĐ ỗ ➢ Nếu a = 0: phương trình bậc nhất Th . x2 = 2 1 nên f (x) = 2(x − 2)(x − ) = (x − 2)(2x − 1). x2 thì f (x) = a(x − x1 )(x − x2 ). x2 = c a ➢ Nếu a − b + c = 0 thì phương trình có 2 nghiệm: x1 = −1. 1 Ví dụ: f (x) = 2x2 − 5x + 2 có 2 nghiệm x1 = 2.Trường CĐSP Nam Định . y0 ) là điểm cố định của (dm ) ⇒ y0 = (m − 2)x0 + 2m − 3 ∀m ⇔ m(x0 + 2) − 2x0 − 3 − y0 = 0 ∀m ⇔  x0 + 2 = 0 ⇔ −2x0 − 3 − y0 = 0  x0 = −20 y0 = 1 1.1 Phương trình bậc hai Phương pháp giải Tu â 1.s Đỗ Minh Tuân Trang 10 Khoa Tự nhiên .3. Giả sử f (x) = ax2 + bx + c có 2 nghiệm x1 . x2 = − c a ☞ Phân tích một tam thức bậc 2 thành nhân tử.com 1. 1) M in h ☞ Dạng của phương trình: ax2 + bx + c = 0.www.VNMATH.4: Tìm điểm cố định của họ đường thẳng:(dm ) : y = (m − 2)x + 2m − 3 Giải: Gọi (x0 . ➢ Nếu a 6= 0: ∆ = b2 − 4ac hoặc ∆′ = b′2 − ac.

X + P = 0 ☞ Dấu của nghiệm: M in h ➢ Pt có 2 nghiệm trái dấu: P < 0. x2 ) > 0 có 2 nghiệm trái dấu ⇔ ∆≥0 √  −b + ∆ Nếu a > 0  2a√ Ở đó max (x1 .f (α) < 0. x2 ) =  −b − ∆ Nếu a < 0 2a Hoặc ta có thể xét 2 trường hợp: .f (α) > 0  S/2 < α Biên tập : Th. x2 ] ⇔ a.Phương trình có 2 nghiệm dương (không cần phân biệt) hoặc có một nghiệm   ∆≥0 bằng không.  ∆≥0 ➢ α∈ / [x1 . x. x2 ) =  −b + ∆ Nếu a < 0 2a ☞ So sánh nghiệm với một số: ➢ α ∈ (x1 .1. Phương trình bậc hai www.Phương trình có 2 nghiệm trái dấu ⇔ P < 0.Trường CĐSP Nam Định . ➢ Phương trình có nghiệm âm ta làm tương tự như trên:    ∆≥0   S<0 ∆≥0  ⇔ ⇔  P ≥0 min (x1 .s Đỗ Minh Tuân Trang 11 Khoa Tự nhiên . sĐ ỗ ➢ Pt có nghiệm dương tương  đương với phương trình có 2 nghiệm dương hoặc max(x1 .f (α) > 0   ∆>0 ➢ x1 < x2 < α ⇔ a. Tu â n   ∆>0 ➢ Pt có 2 nghiệm phân biệt dương ⇔ S>0  P >0   ∆>0 ➢ Pt có 2 nghiệm phân biệt âm ⇔ S<0  P >0 Th .y = P X 2 − S.3. x2 ) ⇔ a. Phương trình đại số ☞ Định lý Vi-et đảo:  x+y =S Nếu . một nghiệm dương ⇔ S>0  P ≥0 . x2 ) < 0  P <0 √  −b − ∆ Nếu a > 0  2a√ Ở đó min (x1 .com Chương 1. y là 2 nghiệm của phương trình: x.VNMATH.

28 Ví dụ 1. x2 .  m>7 2 Phương trình có 2 nghiệm phân biệt ⇔ ∆ > 0 ⇔ m − 10m + 21 > 0 ⇔ m<3 Giải: Biên tập : Th.Nếu ∆ < 0 ⇔ m < 2. x = − = 3 a M in h Ví dụ 1. Phương trình đại số   ∆>0 ➢ x1 > x2 > α ⇔ a.5: Giải các phương trình sau: a) x2 − 5x + 4 = 0 b) x2 − 2x − 3 = 0 a) a + b + c = 0 ⇒ phương trình có nghiệm x1 = 1.com 1.www. b) Tìm hệ thức liên hệ giữa x1 .Nếu ∆ = 0 ⇔ m = 19 có nghiệm kép: 28 2m + 1 x1 = x2 = = 2 (m − 1) .7: Cho phương trình x2 − (m − 1) x + 2m − 5 = 0 a) Tìm m để phương trình có 2 nghiệm phân biệt x1 . a) ∆ = (m − 1)2 − 4 (2m − 5) = m2 − 2m + 1 − 8m + 20 = m2 − 10m + 21.2 = 2 (m − 1) .Nếu ∆ > 0 ⇔ m > 28 √ 2m + 1 ± 28m − 19 x1. 2 19 +1 11 28 !=− 3 19 −1 28 19 : Phương trình vô nghiệm. sĐ ỗ Giải: +) TH 1: Nếu m − 1 = 0 ⇔ m = 1 thay vào phương trình ta có: 3 −3x − 4 = 0 ⇔ x = − .3. Th .f (α) > 0  S/2 > α Ví dụ 1.s Đỗ Minh Tuân Trang 12 Khoa Tự nhiên . 4 +) TH 2: Nếu m − 1 6= 0 ⇔ m 6= 1.VNMATH.Trường CĐSP Nam Định . Phương trình bậc hai Chương 1. x = c =4 a n Giải: Tu â c b) a − b + c = 0 ⇒ phương trình có 2 nghiệm x1 = −1. x2 không phụ thuộc vào m.6: Giải và biện luận phương trình sau: (m − 1) x2 − (2m + 1) x + m − 5 = 0. c) Lập phương trình bậc 2 nhận 2x1 + x2 là nghiệm. ∆ = (2m + 1)2 − 4 (m − 1) (m − 5) = 28m − 19 19 có phương trình có 2 nghiệm phân biệt: .

P = x1 .x2 = 3 c) Đặt u = 2x1 + x2 .Trường CĐSP Nam Định .(m − 1) = 3m − 3. 4. Tìm m để phương trình có 2 nghiệm thỏa mãn x1 < 1 < x2 . 2.3.s Đỗ Minh Tuân Trang 13 Khoa Tự nhiên . v = x1 + 2x2 . 5. sĐ ỗ 3. Do đó: u + v = 3(x1 + x2 ) = 3.VNMATH. Th .x2 = 2m − 5. x2 ) > 0  −8≥0  m2 − 2m √ √ ⇔ ⇔ m2 − 2m − 8 > −m − 1 m + 1 + m2 − 2m − 8  >0 2     m > −1   −m − 1 < 0      m≥4 m≥4   m2 − 2m − 8 ≥ 0  ⇔ ⇔ ⇔ m ≤ −2   −m − 1 ≥ 0 m < −9/4   m ≤ −1 2 2 m − 2m − 8 > (−m − 1) m < −9/4 Giải: d) Phương trình có nghiệm x1 < 1 < x2 ⇔ a.com Chương 1.f (1) < 0 ⇔ 1. Tìm m để phương trình có 2 nghiệm thỏa x1 ≤ x2 < 2 9 a) ∆ = (m + 1)2 − 4(m + ) = m2 + 2m + 1 − 4m − 9 = m2 − 2m − 8 4  m>4 Phương trình có 2 nghiệm phân biệt ⇔ ∆ > 0 ⇔ m2 − 2m − 8 > 0 ⇔ m < −2   m>4       m < −2  ∆>0 ⇔ b) Phương trình có 2 nghiệm dương ⇔ S =m+1>0 m > −1     P = m + 9/4 > 0   m > −9 4 ⇔m>4  ∆≥0 c) Phương trình có nghiệm dương ⇔ max (x1 . x2 không phụ thuộc m là : 2(x1 + x2 ) − x1 .v = (2x1 + x2 )(x1 + 2x2 ) = 2x21 + 5x1 . Tìm m để phương trình có 2 nghiệm x1 . v là 2 nghiệm của phương trình: n X 2 − (3m − 3)X + 2m2 − 2m − 3 = 0 9 =0 4 Tu â Ví dụ 1. (1 − (m + 1) + m + 9/4 < 0) ⇔ 9/4 < 0 (Vô nghiệm) Biên tập : Th. Tìm m để phương trình có nghiệm dương.x2 + x22 = 2(x1 + x2 )2 + x1 . x2 . Phương trình bậc hai www.1. u. Phương trình đại số b) S = x1 + x2 = m − 1. Tìm m để phương trình có 2 nghiệm dương. Do đó 2S − P = 2(m − 1) − (2m − 5) = 3 Hệ thức liên hệ x1 .x2 = 2(m − 1)2 + 2m − 5 = 2m2 − 2m − 3 Do đó u.8: Cho phương trình: x2 − (m + 1)x + m + M in h 1.

. M in h .1. sĐ ỗ ❸ Lược đồ Hoocne: Giả sử P (x) = an xn + an−1 xn−1 + · · · + a1 x + a0 .x0 + a0 .1 Tính chất của đa thức Tu â 1.VNMATH. 1. . Khi đó với mọi x0 . x3 là 3 nghiệm của phương trình (1).4.x0 + an−1 . ➢ Dùng lược đồ Hooc-ne để phân tích đa thức trên thành nhân tử : P (x) = (x − x0 ). Phương trình bậc 3 www.2 Đa thức bậc 3 ☞ Dạng ax3 + bx2 + cx + d = 0 (1). bn−2 = bn−1 . đa thức P (x) chia đa thức x − x0 có số dư là P (x0 ). x − x0 thì b0 = 0 và P (x) = (x − x0 )(bn xn−1 + bn−1 xn−2 + · · · + b2 x + b1 ).Trường CĐSP Nam Định . ☞ Định lý Viet: Giả sử x1 . bn−1 = bn .4. an−1 bn−1 Th .   b   x1 + x2 + x3 = −   a   c x1 x2 + x2 x3 + x3 x1 =   a    d   x1 x2 x3 = − a Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân Trang 14 Khoa Tự nhiên . ❷ Hệ quả: Nếu x0 thỏa mãn P (x0 ) = 0 thì P (x). · · · . Phương trình đại số Phương trình bậc 3 1. Ở đó Q(x) là một đa thức bậc 2.Q(x).. Nếu P (x). b0 = b1 . x2 . x0 an bn ··· ··· a1 b1 a0 b0 bn = an . x − x0 . ☞ Cách giải : ➢ Nhẩm nghiệm : Sử dụng máy tính để nhẩm một nghiệm x0 nào đó.com Chương 1. P (x) = (x − x0 )(bn xn−1 + bn−1 xn−2 + · · · + b2 x + b1 ) + b0 .4.f (2) > 0  S/2 < 2    m ≥ 4 ∨ m ≤ −2 4 ≤ m < 17/4 ⇔ ⇔ m < 17/4  m ≤ −2 m<3 ❶ Định lý Berzout: Cho P (x) là một đa thức bất kỳ.x0 + an−2 .4 n   ∆≥0 e) Phương trình có nghiệm thỏa mãn x1 ≤ x2 < 2 ⇔ a.

f (1) = −1. x3 phân biệt. Phương trình ⇔ (x + 1) (2x2 − 3x + 4) = 0  x = −1 ⇔ ⇔ x = −1. Giải: a) Đặt f (x) = 2x3 − 3x2 − 5x + 5. f (3) = 17. 2x2 − 3x + 4 = 0Phương trình vô nghiệm b) Dùng máy tính ta nhẩm được nghiệm x = 1.com Chương 1.f (1) < 0 nên tồn tại x2 ∈ (−1. x2 .Trường CĐSP Nam Định . Dùng lược đồ Hooc-ne ta có: h a) Dùng máy tính ta thấy được một nghiệm là : x = −1. Do đó ta được f (x1 ) = f (x2 ) = f (x3 ) = 0 và x1 < x2 < x3 nên phương trình f (x) = 0 có 3 nghiệm phân biệt.1. Ta có f (−2). z là 3 số thỏa mãn   x+y+z =m xy + yz + zx = n  xyz = p Khi đó x.10: Cho phương trình 2x3 − 3x2 − 5x + 5 = 0 a) Chứng minh phương trình có 3 nghiệm x1 . f (−1) = 5.s Đỗ Minh Tuân Trang 15 Khoa Tự nhiên . Biên tập : Th.9: Giải các phương trình sau: Tu â n a) 2x3 − x2 + x + 4 = 0. 1 1 1 0 1 −4 −3 3 0 Phương trình ⇔ (x − 1) (x2 + x − 3) = 0   x=1 √ x=1  ⇔ ⇒ −1 ± 13 2 x +x−3=0 x= 2 Ví dụ 1. −1) sao cho f (x1 ) = 0. 3) sao cho f (x3 ) = 0. f (−1).f (3) < 0 nên tồn tại x3 ∈ (1. Phương trình đại số ☞ Định lý Viet đảo: Giả sử x.3 Các ví dụ Ví dụ 1. Ta có f (−2) = −13. b) x3 − 4x + 3 = 0. z là 3 nghiệm của phương trình : X 3 − mX 2 + nX − p = 0 1. Phương trình bậc 3 www. y. f (1).4. M in Giải: sĐ ỗ −1 2 2 −1 −3 1 4 4 0 Th .VNMATH. y.4. b) Tính P = 3 (x21 + x22 + x23 ) − 2 (x31 + x32 + x33 ). 1) sao cho f (x2 ) = 0.f (−1) < 0 nên tồn tại x1 ∈ (−2.

(1. (1.5.11: Giải hệ phương trình:   x+y+z =2 x2 + y 2 + z 2 = 6  3 x + y3 + z3 = 8   x+y+z =2 Giải: Phương trình tương đương với ⇔ (x + y + z)2 − 2 (xy + yz + zx) = 6  3 (x + y 3 + z 3 − 3xyz) + 3xyz = 8   x+y+z =2 ⇔ 22 − 2 (xy + yz + zx) = 6  (x + y + z) (x2 + y 2 + z 2 − xy − yz − zx) + 3xyz = 8    x+y+z =2  x+y+z =2 ⇔ xy + yz + zx = −1 ⇔ xy + yz + zx = −1   xyz = −2 2 (6 + 1) + 3xyz = 8 Từ đó ta có x. Tu â n x31 + x32 + x33 = (x31 + x32 + x33 − 3x1 x2 x3 ) + 3x1 x2 x3 = (x1 + x2 +! x3 ) (x21 + x22!+ x23 − (x1 x2 + x2 x3 + x3 x1 )) + 3x1 x2 x3 3 29 5 5 57 = + 3. −1) 1. 2. 2) . 4 8 2 M in Do đó ta được P = 3. 1) .com 1. −1.VNMATH. Phương trình đại số   3   x1 + x2 + x3 =   2   5 x1 x2 + x2 x3 + x3 x1 = −   2    5   x1 x2 x3 = − 2 x21 + x22 + x23 = (x1 + x2 + x3 )2 − 2 (x1 x2 + x2 x3 + x3 x1 ) = 29 4 h 57 15 29 − 2. Phương trình bậc 4 b) Theo định lý Viet ta có: Chương 1. 2) .Trường CĐSP Nam Định . −1.www. (−1. − = + 2 4 2 2 8 Th . = . 1. z là 3 nghiệm của phương trình:  X = −1 3 2 X − 2X − X + 2 = 0 ⇔  X = 1 X=2 Vậy hệ có 6 nghiệm phân biệt (−1. 2. −1) . (2. sĐ ỗ Ví dụ 1.5 1. 1) .5.s Đỗ Minh Tuân Trang 16 (a 6= 0) Khoa Tự nhiên . (2. 1.1 Phương trình bậc 4 Dạng tổng quát ax4 + bx3 + cx2 + dx + e = 0 Biên tập : Th. y.

1.s Đỗ Minh Tuân Trang 17 Khoa Tự nhiên . Tu â n Cách giải: đặt t = x2 ≥ 0. ➢ Tuy nhiên một số trường hợp cách giải trên trở nên vô hiệu hoặc quá phức tạp không cần thiết. Chia cả 2 vế của phương trình cho x2 ta được: ! ! d e e d ax2 + bx + c + + 2 = 0 ⇔ a x2 + 2 + b x + +c=0 x x ax bx b (∗) dx b2 e 2d 2d ⇒ t 2 = x2 + 2 2 + = x2 + 2 + . ❹ Phương trình dạng (x + a) (x + b) (x + c) (x + d) = e sao cho a + b = c + d. dx b ax b ! 2d Phương trình trở thành: a t2 − + bt + c = 0 b Đặt t = x + Giải phương trình bậc 2 ẩn t. Cách giải: Phương trình ⇔ (x2 + (a + b) x + ab) (x2 + (c + d) x + cd) = e Đặt t = x2 + (a + b) x = x2 + (c + d) x (∗) Thay vào phương trình ta được: (t + ab) (t + cd) = e Giải phương trình bậc 2 ẩn t sau đó thay vào (∗) để tìm x. Phương trình đại số ☞ Hướng giải: ➢ Dùng tính năng SOLVE hoặc TABLE của máy tính fx-570ES.VNMATH. ❷ Phân tích thành nhân tử: M in h Cách giải: Biết được một nghiệm. hoặc dùng cách nhóm. sau đó dùng lược đồ Hooc-ne để phân tích thành phương trình bậc 3 và giải tiếp như ở trên. những trường hợp đó có cách giải riêng biệt.2 Các dạng của phương trình bậc 4 ❶ Phương trình trùng phương : ax4 + bx2 + c = 0. sĐ ỗ ❸ Phương trình đối xứng: ax4 + bx3 + cx2 + dx + e = 0 thỏa mãn !2 d e = b a Cách giải: Xét x = 0 thay vào phương trình xem có thỏa mãn không? Với x 6= 0. Th .1. sử dụng hằng đẳng thức để phân tích thành nhân tử. Sau đó thay vào (∗) để tìm x.Trường CĐSP Nam Định .com Chương 1. quy về phương trình bậc thấp hơn.5. fx-500ES để nhẩm nghiệm của phương trình. Phương trình trở thành : at2 + bt + c = 0. Biên tập : Th. Phương trình bậc 4 www.5.

VNMATH. Phương trình trở thành: x x n (t + a + b) (t + c + d) = e Các ví dụ h 1. c) x4 − 4x − 1 = 0.13: Giải các phương trình sau: a) 8x4 + 16x3 − 8x2 − 91x − 42 = 0. Cách giải: giống cách giải phương trình đối xứng. Nếu x = 0: ta được abcd = 0. Theo lược đồ Hooc .5.Trường CĐSP Nam Định . Giải: Dùng lược đồ Hooc . ! ! cd ab ⇔ x+ +a+b . 1 Tiếp tục ta nhẩm được 1 nghiệm là x = − . a) Dùng máy tính ta nhẩm được một nghiệm là x = 2.www.com 1. b) x4 − 4x3 + 4x2 − 16 = 0.5.ne ta có: 2 1 2 ! − Phương trình ⇔ (x − 2) x +  x=2  1 ⇔  x=− 2 8x2 + 28x + 42 = 0 Biên tập : Th. x+ +c+d =e x x Đặt t = x + ab cd =x+ (∗). Thay vào (∗) để tìm x. M in Ví dụ 1.12: Giải phương trình 2x4 − x2 − 3 = 0 sĐ ỗ Giải: Đặt t = x2 ≥ 0. Phương trình bậc 4 Chương 1. Ví dụ 1. Phương trình trở thành : √ t = −1 (loại) 3 6 3 ⇔ t = ⇔ x2 = ⇔ x = ± 2t2 − t − 3 = 0 ⇔  3 2 2 2 t= 2 Th .ne ta có: 2 8 8 16 32 −8 56 −91 21 −42 0 Phương trình ⇔ (x − 2) (8x3 + 32x2 + 56x + 21) = 0. Nếu x 6= 0: Phương trình ⇔ (x2 + (a + b) x + ab) (x2 + (c + d) x + cd) = ex2 .s Đỗ Minh Tuân 8 32 56 21 8 28 42 0 1 (8x2 + 28x + 42) = 0 2 Vô nghiệm  Trang 18 Khoa Tự nhiên .3 Tu â Giải phương trình bậc 2 ta tìm được t. Phương trình đại số ❺ Phương trình dạng (x + a) (x + b) (x + c) (x + d) = ex2 sao cho ab = cd.

s Đỗ Minh Tuân Trang 19 Khoa Tự nhiên . phương trình trở thành 2 = 0 (vô lý).com Chương 1. Vậy x 6= 0. Phương trình đại số 2 b) Phương trình ⇔ (x2 − 2x) − 42 = 0 ⇔ (x2 − 2x − 4) (x2 − 2x + 4) = 0  2 √ x − 2x − 4 = 0  ⇔x=1± 5 ⇔ 2 x − 2x + 4 = 0 Vô nghiệm a) x4 + 4x3 − x2 + 8x + 4 = 0. Chia cả 2 vế phương trình cho x2 ta được ! ! 4 4 2 8 −1=0 x2 + 4x − 1 + + 2 = 0 ⇔ x2 + 2 + 4 x + x x x x 2 4 ⇒ t 2 = x2 + 2 + 4 x x 2 Phương trình trở thành : t − 4 + 4t − 1 = 0  t=1 2 ⇔ t + 4t − 5 = 0 ⇔ t = −5 Đặt t = x +  2 = 1 ⇔ x2 − x + 2 = 0 vô nghiệm x √ 2 −5 ± 17 2 +) Với t = −5: x + = −5 ⇔ x + 5x + 2 = 0 ⇔ x = x 2 +) Với t = 1: x + b) x = 0 không là nghiệm của phương trình nên chia cả 2 vế của phương trình cho x2 6= 0 ta được ! ! 2 1 1 3 −3=0 2x2 − 3x − 3 + + 2 = 0 ⇔ 2 x2 + 2 − 3 x − x x x x 1 1 ⇒ t2 = x2 + 2 − 2. Phương trình bậc 4 www. Th .VNMATH.1. M in Ví dụ 1.14: Giải các phương trình sau: h Tu â n c) Phương trình ⇔ x4 + 2x2 + 1 − 2 (x2 + 2x + 1) = 0 2 √ 2 ⇔ (x2 + 1) − 2 (x + 1) = 0 √ √   ⇔ x2 + 1 − 2 (x + 1) x2 + 1 + 2 (x + 1) = 0 √  √ √  √ ⇔ x2 − 2x + 1 − 2 x2 + 2x + 1 + 2 = 0 √  2 √ x − 2x + 1 − 2 = 0 √ √  ⇔ x2 + 2x + 1 + 2 = 0 Vô nghiệm p √ √ 2 ± −2 + 4 2 .Trường CĐSP Nam Định . ⇔x= 2 Giải: sĐ ỗ b) 2x4 − 3x3 − 3x2 + 3x + 2 = 0. thay vào phương trình ta có: x x  t=1 2 (t2 + 2) − 3t − 3 = 0 ⇔ 2t2 − 3t + 1 = 0 ⇔  1 t= 2 √ 1± 5 1 2 +) Với t = 1: x − = 1 ⇔ x − x − 1 = 0 ⇔ x = x 2 Đặt t = x − Biên tập : Th. a) Với x = 0.5.

6. √ +) Với t = 2: x2 − 2x = 2 ⇔ x2 − 2x − 2 = 0 ⇔ x = 1 ± 3.VNMATH. ❷ Dạng P (x) = ax2 + bx + c (a 6= 0). ∆ = b2 − 4ac.Trường CĐSP Nam Định .15: Giải phương trình sau : x (x + 1) (x − 3) (x − 2) = −2 n Giải: Phương trình ⇔ (x2 − 2x) (x2 − 2x − 3) = −2 Đặt t = x2 − 2x. Tu â Ví dụ 1. Ta có bảng xét dấu: x P (x) −∞ −sign(a) − ab 0 +∞ +sign(a) Ở đó sign(a) là dấu của a.com 1.www.16: Giải phương trình (x − 2) (x + 3) (x − 1) (x + 6) = 21x2 sĐ ỗ M in h Giải: Phương trình ⇔ (x2 + x − 6) (x2 + 5x − 6) = 21x2 Do x = 0 không là nghiệm của phương trình nên chia cả 2 vế của phương trình cho x2 6= 0 ta được: ! ! 6 6 x+5− = 21 x+1− x x 6 thay vào phương trình ta có: x (t + 1) (t + 5) = 21 ⇔ t2 + 6t + 5 = 21  t = −8 2 ⇔ t + 6t − 16 = 0 ⇔ t=2 √ 6 +) Với t = −8: x − = −8 ⇔ x2 + 8x − 6 = 0 ⇔ x = −4 ± 22 x √ 6 +) Với t = 2: x − = 2 ⇔ x2 − 2x − 6 = 0 ⇔ x = 1 ± 7 x Th . Đặt t = x − 1. Ta có các trường hợp sau: +) ∆ < 0: Dấu của đa thức là: x P (x) Biên tập : Th.6.6 Dấu của đa thức 1. Phương trình đại số 2 ⇔ 2x − x − 2 = 0 ⇔ x = 1± √ 4 17 .bậc 2 ❶ Dạng: P (x) = ax + b (a 6= 0).s Đỗ Minh Tuân −∞ +∞ +sign(a) Trang 20 Khoa Tự nhiên .1 Đa thức bậc 1 . Phương trình trở thành:  t=1 2 t (t − 3) = −2 ⇔ t − 3t + 2 = 0 ⇔ t=2 √ 2 2 +) Với t = 1: x − 2x = 1 ⇔ x − 2x − 1 = 0 ⇔ x = 1 ± 2. Dấu của đa thức 1 1 +) Với t = : x − = 2 x 1 2 Chương 1. Ví dụ 1.

x2 .17: Xét dấu của các biểu thức sau: a) P (x) = −2x + 3 b) P (x) = −x2 + 4x − 5 c) P (x) = 4x2 − 12x + 9 d) P (x) = x2 − x − 6 e) P (x) = −2x2 + 3x + 2 Giải: 3 a) P (x) = 0 ⇔ x = .www. Do đó dấu của P (x) là: Biên tập : Th. Phương trình đại số +) ∆ = 0: Dấu của đa thức là: x P (x) −∞ +sign(a) b − 2a 0 +∞ +sign(a) +) ∆ > 0: P (x) có 2 nghiệm phân biệt x1 .s Đỗ Minh Tuân Trang 21 Khoa Tự nhiên . Do đó dấu của P (x) là: 2 x P (x) 3 2 −∞ + 0 +∞ − b) ∆ = −4 < 0. a = 4 > 0 và dấu của P (x) là: x P (x) −∞ 3 2 + 0 +∞ + d) ∆ > 0.VNMATH. ta có dấu của P (x) là: x P (x) −∞ +∞ + c) ∆ = 0.Trường CĐSP Nam Định .6. a = −1 < 0. x1 = 3.com 1. Dấu của đa thức Chương 1. a = −2 < 0. x2 = −2. Ví dụ 1. Dấu của đa thức là : −∞ x P (x) x1 +sign(a) x2 0 −sign(a) 0 +∞ +sign(a) sĐ ỗ M in h Tu â n ☛ Chú ý: Nếu P (x) là một đa thức bậc 2 ta luôn có:  ∆<0 ➤ P (x) > 0 ∀x ∈ R ⇔ a>0  ∆<0 ➤ P (x) < 0 ∀x ∈ R ⇔ a<0  ∆≤0 ➤ P (x) ≥ 0 ∀x ∈ R ⇔ a>0 Th . a = 1 > 0.

com 1. +∞) ✍ x2 − x − 6 < 0 thì S = (−2. −2] ∪ [3. Dấu của đa thức −∞ x P (x) −2 + Chương 1. Phương trình đại số +∞ 3 − 0 0 + 1 e) ∆ > 0. x2 = 2. Do đó dấu của P (x) là: 2 x P (x) −∞ − 12 − +∞ 2 + 0 0 − M in h Tu â n ☞ Chú ý: Trong một bài toán thông thường không ai lại hỏi trực tiếp dấu của một đa thức mà thường hỏi các câu hỏi về giải bất phương trình.www. +∞) ✍ x2 − x − 6 ≥ 0 thì S = (−∞. 2 ✍ 4x2 − 12x + 9 ≥ 0 thì S = R ✍ 4x2 − 12x + 9 < 0 thì S = ∅ ( ) 3 ✍ 4x2 − 12x + 9 ≤ 0 thì S = 2 ✍ x2 − x − 6 > 0 thì S = (−∞. Chúng ta cần xét dấu của các đa thức tương ứng từ đó tìm thấy được tập nghiệm của bất phương trình.Trường CĐSP Nam Định . +∞ 2 " ✍ −x2 + 4x − 5 > 0 thì S = ∅ ✍ −x2 + 4x − 5 ≥ 0 thì S = ∅ ✍ −x2 + 4x − 5 < 0 thì S = R ✍ −x2 + 4x − 5 ≤ 0 thì S = R ( ) 3 ✍ 4x2 − 12x + 9 > 0 thì S = R\ .6.s Đỗ Minh Tuân 1 − . a = −2 < 0. x1 = − . 3) ✍ x2 − x − 6 ≤ 0 thì S = [−2. 2 Th . sĐ ỗ ! 3 ✍ −2x + 3 ≤ 0 thì tập nghiệm S = . ✍ −2x + 3 > 0 thì tập nghiệm S = −∞.VNMATH.2 2 ! Trang 22 Khoa Tự nhiên . 3] ✍ −2x2 + 3x + 2 > 0 thì S = Biên tập : Th. −2) ∪ (3. Chẳng hạn: ! 3 .

Khi đó P (x) là một đa thức bậc 2 do đó:  ′ ∆ ≤0 P (x) ≥ 0 ∀x ∈ R ⇔ a>0   2  1≤m≤3 m − 4m + 3 ≤ 0 ⇔ ⇔ ⇔1≤m≤3 1  m> 3m − 1 > 0 3 Kết luận: 1 ≤ m ≤ 3 thỏa mãn điều kiện bài toán. +∞) 2 ∪ (2.18: Cho tam thức bậc 2: P (x) = (3m − 1)x2 − 2(m + 1)x + 2 Tu â n a) Tìm m để P (x) = 0 có 2 nghiệm phân biệt x1 . sĐ ỗ Để phương trình P (x) = 0 có 2 nghiệm phân biệt    m>3 m    ′  2 >3   ∆ >0 m − 4m + 3 > 0 m<1  m<1 ⇔ ⇔ ⇔ ⇔   a 6= 0 3m − 1 6= 0 1   m 6= 1  m 6= 3 3 p b) f (x) = P (x) xác định trên R ⇔ P (x) ≥ 0 ∀x ∈ R.6. 3 +)Nếu 3m − 1 6= 0. Khi đó P (x) là một đa thức bậc 2 do đó:  ′ ∆ >0 P (x) > 0 ∀x ∈ R ⇔ a>0 Biên tập : Th. +) Nếu 3m − 1 = 0 ⇔ m = 1 khi đó: 3 8 P (x) = − x + 2.www.VNMATH.com 1. − 2 ✍ −2x2 + 3x + 2 ≤ 0 thì S = # 1 −∞. rõ ràng P (3) = −6 < 0 nên P (x) > 0 không đúng với mọi x ∈ R. 3 +) Nếu 3m − 1 6= 0. rõ ràng P (3) = −6 < 0 nên P (x) ≥ 0 không đúng với mọi x ∈ R.Trường CĐSP Nam Định . x2 . Th . p b) Tìm m để f (x) = P (x) xác định trên R. Dấu của đa thức " 1 ✍ −2x2 + 3x + 2 ≥ 0 thì S = − . M in Giải: a) Ta có ∆′ = (m + 1)2 − 2(3m − 1) = m2 − 4m + 3. h c) Tìm m để f (x) = ln P (x) xác định trên R. c) f (x) = ln P (x) xác định trên R ⇔ P (x) > 0 ∀x ∈ R +) Nếu 3m − 1 = 0 ⇔ m = 1 khi đó: 3 8 P (x) = − x + 2. +∞) Ví dụ 1.s Đỗ Minh Tuân Trang 23 Khoa Tự nhiên . Phương trình đại số # ! ✍ −2x2 + 3x + 2 < 0 thì S = 1 −∞. − ∪ [2. 2 2 Chương 1.

(2x2 − 5x + 2) Giải: a) Giải các phương trình: +) x + 1 = 0 ⇔ x = −1.ư lẻ) của f (x) nếu nó là một không điểm của f (x) và f (x) chứa nhân tử (x − x0 )k với k ∈ Z và k là số chẵn (t. khi biến x chạy qua không điểm bội chẵn thì f (x) không Q(x) đổi dấu. hàm f (x) chỉ mang một dấu. ∆ < 0.com 1.www.19: Xét dấu của biểu thức sau: a) f (x) = (x + 1)2 .ư lẻ). P (x) . còn nếu ∆ < 0 ta thay thế đa thức đó bởi hệ số của hạng tử bậc 2. Định lý 1. Cho f (x) = P (x) .  1. Cho P (x) là một đa thức bất kỳ thì P (x) sẽ phân tích thành tích các đa thức bậc nhất và đa thức bậc 2. +) x − 2 = 0 ⇔ x = 2. Q(x) Tu â n ☞ Phân thức hữu tỷ: f (x) = M in h Định lý 1. Ví dụ 1. +) 2x − 1 = 0 ⇔ x = +) 2x + 1 = 0 ⇔ x = − Biên tập : Th. và bậc 2.1 (Định lý cơ bản Đại số). Các đa thức bậc 2 nếu có ∆ ≥ 0 ta phân tích chúng thành tích các đa thức bậc 1. 1 2 2 +) x + 2x + 2 = 0.VNMATH. (2x − 1) (x2 + 2x + 2)7 (2x + 1)5 (1 − 4x) (−x2 + 4x − 5)3 √ b) f (x) = x2 − 4x + 3. Trong đó P (x).2. a = 1. Cho f (x) = ☞ Cách xét dấu phân thức hữu tỷ: Để xét dấu của một phân thức hữu tỷ ta phân tích các đa thức của tử và mẫu thành tích các đa thức bậc 1. Cuối cùng ta được phân thức chỉ còn tích các đa thức bậc 1.6. Dấu của đa thức Chương 1. hoặc Q(x) = 0.s Đỗ Minh Tuân 1 2 Trang 24 Khoa Tự nhiên . Th .3. còn qua không điểm bội lẻ thì f (x) đổi dấu x0 là không điểm bội chẵn (t.Phân thức tổng quát ☞ Đa thức bậc n: P (x) = an xn + an−1 xn−1 + · · · + a1 x + a0 .(x − 2)3 . Không điểm là những giá trị của x mà P (x) = 0. Q(x) là các đa thức. Dùng các định lý ở trên để xét dấu. Phương trình đại số   1<m<3 m − 4m + 3 > 0 ⇔ ⇔1<m<3 ⇔ 1  m> 3m − 1 > 0 3 Kết luận: 1 < m < 3 thỏa mãn điều kiện bài toán.Trường CĐSP Nam Định .6. Khi đó trên khoảng Q(x) giữa 2 không điểm liên tiếp của f (x).2 2 Đa thức . sĐ ỗ Định lý 1. Hơn thế nữa các đa thức bậc đều có ∆ < 0 P (x) là một phân thức hữu tỷ nào đó.

− ∪ .(x − 2)3 . (2x − 1) +) (x + 1)2 . +∞) 2 4 2 3 2 (x2 + 2x + 2)7 (2x + 1)5 (1 − ! 4x)"(−x# + 4x − 5) 1 1 1 ∪ . 2. +) 1 − 4x = 0 ⇔ x = Do đó dấu của f (x) là dấu của g(x) với: g(x) = (x + 1)2 (x − 2)3 (2x − 1) 17 (2x + 1)5 (1 − 4x) (−1)3 =− (x + 1)2 (x − 2)3 (2x − 1) (2x + 1)5 (1 − 4x) 1 1 1 Các không điểm x = −1.(x − 2)3 . ∪ ∪ (2. 2 4 2 +) √ ≤0 <0 x2 − 4x + 3. −1) ∪ −1.com 1. . − . (2x − 1) +) (x + 1)2 .6. . +∞) có tập nghiệm là: S = −∞.s Đỗ Minh Tuân Trang 25 # 1 −∞. ∆ < 0. 2 4 2 3 2 (x2 + 2x + 2)7 (2x + 1)5 (1 − ! 4x) (−x !+ 4x − 5) 1 1 1 . Dấu của đa thức Chương 1.Trường CĐSP Nam Định .(x − 2)3 . p 2x − 5x + 2 f (x) − x≥3 x≤1 1 2 −∞ x − sĐ ỗ Ta có bảng xét dấu:  n 1 4 − 21 Tu â −1 1 2 + 0 + 0 +∞ 2 − − 0 + 0 + h g(x) −∞ M in x 1 + + 0 + 0 + − − 2 0 0 0 − 0 +∞ 3 + + + 0 + Dùng kết quả của ví dụ trên ta có thể giải được các bất phương trình: (x + 1)2 .2 ∪ có tập nghiệm là: S = − .VNMATH. Phương trình đại số 1 4 +) −x2 + 4x − 5 = 0. (2x2 − 5x + 2) ≥ 0 có tập nghiệm S = Biên tập : Th. (2x − 1) 3 > 0 (x2 + 2x + 2)7 (2x + 1)5 (1 − 4x) (−x2 + 4x ! − 5) ! 1 1 1 có tập nghiệm là: S = (−∞. (2x − 1) +) 3 ≥ 0 2 (x2 + 2x + 2)7 (2x + 1)5 (1 − 4x) # (−x +#4x − 5) 1 1 1 ∪ [2. a = −1. 2 ∪ {−1} có tập nghiệm là: S = − . ∪ [3. − .www. 2 4 2 +) (x + 1)2 . Ta có bảng dấu: 2 2 4 + + f (x) 0 + 0 + b) TXĐ: x − 4x + 3 ≥ 0 ⇔ 2 x2 − 4x + 3 2 Th . +∞) ∪ {1} 2 Khoa Tự nhiên .(x − 2)3 .

3 Giải hệ bất phương trình Kiến thức cần nhớ Tu â n Để giải được hệ các bất phương trình ta phải biết được các thao tác lấy giao và lấy hợp của 2 tập hợp. (2x2 − 5x + 2) < 0 có tập nghiệm S = . 3) và B = [1. +∞) +) x2 − 4x + 3. +∞).com 1. − ∪ 2 ! 1 .VNMATH. Th .Trường CĐSP Nam Định . sĐ ỗ ☞ Lấy hợp: chỉ cần thuộc một trong 2 (hay nhiều) tập hợp.6.www. (2x2 − 5x + 2) ≤ 0 có tập nghiệm S = . −1] b) X = (−3. Biểu diễn từng tập hợp một trên trục số. b) X = A ∪ B với A = (−3. Ví dụ 1.1 2 √ 1. 1 2 3 b) x ∈ # 1 −∞. Hợp của n tập hợp là những tập không bị xóa không quá n − 1 lần. Dấu của đa thức Chương 1. Phần còn trắng (chưa bị gạch) chính là tập hợp cần tìm. 2 # " √ 1 +) x2 − 4x + 3. Phương trình đại số ! 1 ∪ (3. ☞ Học sinh thường gặp khó khăn khi lấy hợp 2 tập hợp.21: Giải hệ phương trình sau:   x2 − 3x + 2 > 0 a) 2x2 − 3x − 2  ≤0 3x + 1  x2 + 3x − 4 > 0  b) 2x + 1 ≤0 2 2x − 5x + 2 ! # 1 1 Giải: a) x ∈ −∞.s Đỗ Minh Tuân Trang 26 Khoa Tự nhiên . Giải: a) X = (−2. (2x2 − 5x + 2) > 0 có tập nghiệm S = −∞. Biểu diễn từng tập trên trục số: xóa những phần không thuộc tập đó.6. 0). 5] Ví dụ 1. +∞ 2 Biên tập : Th. 1] ∪ [2. Cụ thể như sau: M in h ☞ Lấy giao: phải đồng thời thuộc 2 (hay nhiều) tập hợp.20: Tính tập hợp X trong các trường hợp sau: a) X = A ∩ B ∩ C với A = (−2. B = [−3. thường chỉ làm tốt với trường hợp lấy giao. 1 ∪ {3} 2 ! √ 1 +) x2 − 4x + 3. xóa những phần không thuộc tập hợp đó đi. C = (−∞. −1]. 5]. − ∪ − .

1: Giải và biện luận phương trình sau theo m: a) (m2 + m)x + m = 2x + m2 .8: Tìm m để phương trình : x2 − (2m + 1)x + m2 + 1 = 0 có 2 nghiệm x1 . c) (m − 2)x2 − 2(m + 1)x + m = 0. a) Tính giá trị của các biểu thức:   A = 2 x21 + x22 − 3 x31 + x32 B = x21 x32 + x31 x22 + 2 |x1 − x2 | b) Tìm phương trình với hệ số nguyên nhận x1 + 2x2 .www. Th .4: Giải và biện luận phương trình sau theo m: sĐ ỗ a) x2 − mx + 3m − 8 = 0. Gọi x1 .6: Tìm m để phương trình 3x2 + 4(m − 1)x + m2 − 4m + 1 = 0 có 2 nghiệm phân biệt x1 . c) Tìm phương trình với hệ số nguyên nhận x1 + 1 là nghiệm.7: Cho phương trình x2 − mx + (m − 2)2 = 0.3: Biện luận số nghiệm của phương trình sau theo m: M in h x3 − m (x + 2) + x2 + 4 = 0 Bài 1.s Đỗ Minh Tuân Trang 27 Khoa Tự nhiên . Phương trình đại số Bài tập Bài 1. nhỏ nhất của biểu thức: F = x1 x2 + 2x1 + 2x2 . x2 Bài 1. Bài 1. Bài tập 1.7 Chương 1.VNMATH. x2 thỏa mãn 1 1 1 + = .9: Tìm m để phương trình x2 − mx + 3m − 8 = 0.com 1.2: Cho phương trình: (m2 − 4)x2 + 2(m + 2)x + 1 = 0 a) Tìm m để phương trình có nghiệm. b) Tìm giá trị lớn nhất. a) Tìm m để phương trình có 2 nghiệm phân biệt.7. Tu â n b) Tìm m để phương trình có nghiệm duy nhất. Bài 1. b) mx + m − 2x =0 x−2 Bài 1. 2x1 + x2 là nghiệm. x2 là 2 nghiệm của phương trình. b) x2 − mx + m2 − 3 = 0.(x1 + x2 ) x1 x2 2 Bài 1.Trường CĐSP Nam Định . Bài 1. Biên tập : Th.5: Cho phương trình 2x2 + 7x + 1 = 0. Bài 1. x2 thỏa mãn x1 = 2x2 .

sĐ ỗ b) x3 − x2 + 2 = 0. Hướng dẫn.12: Giải các phương trình sau: a) 2x4 − 5x2 − 7 = 0. c) Có 2 nghiệm âm. b) Có 2 nghiệm dương.VNMATH. Bài tập Chương 1. a) 2x3 − 8x2 + x + 14 = 0. Tu â n b) mx4 − (2m − 5)x2 + m + 1 = 0. f) x4 − 2x3 − 5x2 + 2x + 1 = 0.7.www. a) x = 2. M in Bài 1. d) Có 2 nghiệm trái dấu. Bài 1. l) x4 − 5x3 − 12x2 + 15x + 9 = 0.Trường CĐSP Nam Định .11: Giải các phương trình sau: h c) 4x − (m + 2)2x+1 + m2 − 4 = 0.10: Biện luận theo m só nghiệm của phương trình : a) x4 − 2mx2 + m + 12 = 0. x = 1± √ 73 6 . Phương trình đại số a) Có 2 nghiệm phân biệt. b) x = −1. e) Có nghiệm dương. c) 3x3 − 4x2 − 5x + 6 = 0.com 1. g) (x2 − 2x)(x2 + 4x + 3) = 7. Bài 1. c) x = 1. b) x4 − 5x2 + 6 = 0. c) x4 − 5x3 − 12x2 + 15x + 9 = 0 d) 2x4 + 3x3 − 16x2 − 17x + 12 = 0 e) x4 − 5x3 + 8x2 − 10x + 4 = 0.s Đỗ Minh Tuân Trang 28 Khoa Tự nhiên . k) x4 − 3x3 − 2x2 + 5x + 3 = 0. Th . i) x4 − 4x3 + 8x − 12 = 0. h) (x2 − 3x + 2)(x2 + 9x + 18) = 12x2 . Biên tập : Th. j) x4 + 2x3 − 2x2 − 9x − 6 = 0.

c) x2 − 2x + m|x − 1| + m2 − 2 > 0.13: Cho bất phương trình: (m + 1)x + m + 2 > 0. Th .16: Giải các bất phương trình sau: a) −4x2 + 12x − 9 < 0. Bài 1. b) 2x2 − 5x + 4 > 0. √ √ −1± 5 3 ± 13 c) x = .x= . 2 b) x ∈ R.www. x = −2. c) x ∈ [−5.15: Tìm m để các bất phương trình sau nghiệm đúng với mọi x: a) (m − 1)x2 − (2m + 1)x + m + 3 > 0. x = −1. √ 14 Hướng dẫn. 2 2 √ − 1 ± 29 d) x = . b) Tìm m để bất phương trình nghiệm đúng với mọi x ≥ 2.com 1. 3 x −x+1 2 Bài 1. 2 √ − 7 ± 73 e) x = 3. a) x 6= . Bài tập Tu â M in h g) x = 2. b) x2 − 2mx + m + 12 > 0. 1].s Đỗ Minh Tuân p (a + 1) x2 − 2 (a − 1) x + 3a − 3 có nghĩa với mọi x. a) x = ± 2 √ b) x = 2 ± 2. x = 2 √ f) x = 1 ± 7. n m) 2x4 + 3x3 − 16x2 − 17x + 12 = 0. 2 x2 − mx + 1 3 d) ≤ 2 ≤ . sĐ ỗ a) Giải và biện luận bất phương trình. Trang 29 Khoa Tự nhiên . Bài 1.7.VNMATH. Chương 1. Phương trình đại số Bài 1. 3 Hướng dẫn. c) −x2 − 4x + 5 ≥ 0.14: Tìm a để hệ bất phương trình sau vô nghiệm:  2 x + 7x − 8 < 0 a2 x + 1 > 3 + (3a − 2) x Bài 1.17: Tìm a để biểu thức Biên tập : Th.Trường CĐSP Nam Định .

+∞ √ √ b) x ∈ (−∞. −1 − 6) ∪ (−1 + 6. +∞).(2x + 1)3 ≥0 a) (3x − 8) . b) x4 + 4x3 + 4x2 − 25 > 0.com 1.20: Giải các bất phương trình sau: √ x2 − 2x − 3.(x − 2)5 Biên tập : Th. 3) # " 3 x ∈ (−∞. −2 ∪ 1. 1 + 6 √ √ x ∈ (− 3.18: Giải và biện luận bất phương trình sau theo tham số m: a) x2 − mx + 2m − 3 ≥ 0. h) x4 − 2x3 + 6x − 9 < 0. Phương trình đại số Bài 1. 1 ∪ (2.VNMATH.x2 . 3x + 7 ≥ −5. 1 ∪ 1 + 3. 1 ∪ 1. +∞) p p √ √ √ ! √ 2 − −2 + 4 2 2 + −2 + 4 2 . −1) ∪ − . b) (3m − 8)x2 + mx + 1 < 0. Bài tập Chương 1. sĐ ỗ g) x4 − 4x3 + 8x − 5 < 0. x2 − x − 2 √  √  Hướng dẫn.19: Giải các bất phương trình sau: a) x3 − 3x2 + 2 > 0. n c) x4 − 4x − 1 < 0. c) x ∈ 2 2 d) x ∈ (−∞.7.www. +∞) 5 Bài 1.s Đỗ Minh Tuân Trang 30 Khoa Tự nhiên . −2 − √ ∪ −2. f) 3 ≤0 +x−2 1 1 1 + + ≥0 x+1 x+2 x+3 h x2 M in e) x2 + x − Tu â d) x(x + 1)(x + 2)(x + 3) > 24. i) Th . Bài 1. −4) ∪ (1. a) x ∈ 1 − 3. −2 + √ ∪ (−1. 2 2 f) g) h) i) # # 1 1 x ∈ −3.Trường CĐSP Nam Định . +∞) 3 3 √  √  x ∈ 1 − 6. " ! √ √ # − 1 − 13 − 1 + 13 e) x ∈ .

+∞) ∪ {1} b) x ∈ (−∞. 1) ∪ 5 1. +∞) ∪ {−1} M in h Tu â n Bài 1. −3) ∪ (−2.VNMATH. 2 ! sĐ ỗ b) x ∈ [1. (2x − 5) Hướng dẫn. √ x2 − x − 4 khi x = 2 + 3. Phương trình đại số (x − 1)4 .www.22: Tính giá trị biểu thức trong các trường hợp sau: √ a) y = x3 − 3x2 − 2x − 1 khi x = 1 − 2.7. b) y = 2x + 1 Biên tập : Th. 4 4 Th . (x + 2) <0 (x + 3) . Bài tập b) Chương 1.com 1. Bài 1. 4] .21: Giải hệ bất phương trình sau:   (2x2 + x − 2) (x − 2) > 0 a) x2 − 2x − 8  ≤0 x+2  3 x − x2 − x − 2 ≥ 0 √ b) (x2 + 2x − 3) .Trường CĐSP Nam Định . a) x ∈ ∪ (2. x + 1 ≥ 0 √ √ ! − 1 − 17 − 1 + 17 Hướng dẫn. a) x ∈ [3.s Đỗ Minh Tuân Trang 31 Khoa Tự nhiên .

1.s Đỗ Minh Tuân Trang 32 Khoa Tự nhiên .2 Các công thức của các góc liên hệ với α ☞ α và π − α: cos(π − α) = − cos α tan(π − α) = − tan α sin(π − α) = sin α cot(π − α) = − cot α ☞ α và −α: cos(−α) = cos α tan(−α) = − tan α sin(−α) = − sin α cot(−α) = − cot α ☞ α và π + α: cos(π + α) = − cos α tan(π + α) = tan α ☞ α và sin(π + α) = − sin α cot(π + α) = cot α π − α: 2 Biên tập : Th.VNMATH. 1] 2.1.1 Các kiến thức cơ bản h 2.Trường CĐSP Nam Định . Phương trình lượng giác Chương 2 Công thức liên hệ giữa các hàm lượng giác M in 2.1 Tu â n Phương trình lượng giác ☛ Nhận xét: Th . ➤ sin α. cos α ∈ [−1.www. sĐ ỗ sin2 α + cos2 α = 1 1 = 1 + tan2 α cos2 α 1 = 1 + cot2 α sin2 α tan α cot α = 1 ➤ Nếu biết một trong các giá trị lượng giác thì ta có thể tính được các giá trị lượng giác còn lại.com Chương 2.

hiệu cos(a ± b) = cos a cos b ∓ sin a sin b sin(a ± b) = sin a cos b ± cos a sin b tan a ± tan b tan(a ± b) = 1 ∓ tan a tan b cot a cot b ∓ 1 cot(a ± b) = cot b ± cot a Biên tập : Th.4 π sin( − α) = cos α 2 π cot( − α) = tan α 2 h 2.VNMATH.1.1.5 II − + − − n I + + + + cos α sin α tan α cot α 2.1.com 2.www. Phương trình lượng giác 1 2 √ 3 2 1 2 √ 3 2 sin α 0 1 2 tan α 0 1 √ 3 1 √ 3 k √ − 3 cot α k √ 1 1 √ 3 0 1 −√ 3 3 1 2 2 √ 2 2 − − 3 2 1800 π −1 1 2 0 −1 1 −√ 3 0 −1 √ − 3 k Công thức lượng giác của tổng.s Đỗ Minh Tuân Trang 33 Khoa Tự nhiên .3 Chương 2.1. cos α 300 sĐ ỗ 00 2. Các kiến thức cơ bản π cos( − α) = sin α 2 π tan( − α) = cot α 2 Bảng dấu của các hàm lượng giác IV + − − − Tu â III − − + + Bảng các giá trị lượng giác 0 1 π 6 √ 3 2 π 4 √ 2 2 √ 2 2 600 900 1200 1350 1500 π 3 π 2 2π 3 0 − 3π 4 √ 5π 6 √ M in 450 Th .Trường CĐSP Nam Định .

6 Chương 2.1. nhân ba .8 Công thức góc nhân đôi.www.1.7 Công thức biến đổi tích thành tổng 1 [cos(a + b) + cos(a − b)] 2 1 sin a sin b = − [cos(a + b) − cos(a − b)] 2 1 sin a cos b = [sin(a + b) + sin(a − b)] 2 cos a cos b = 2.Trường CĐSP Nam Định . Các kiến thức cơ bản 2.1.1. Phương trình lượng giác Công thức cộng lượng giác a−b a+b cos 2 2 a+b a−b cos a − cos b = −2 sin sin 2 2 a+b a−b cos sin a + sin b = 2 sin 2 2 a−b a+b sin sin a − sin b = 2 cos 2 2 sin(a ± b) tan a ± tan b = cos a cos b sin(b ± a) cot a ± cot b = sin a sin b Tu â n cos a + cos b = 2 cos M in h Hệ quả: 2 sin 2a tan a − cot a = −2 cot 2a √ √ π π sin a + cos a = 2 sin(x + ) = 2 cos(x − ) 4 4 √ √ π π sin a − cos a = 2 sin(x − ) = − 2 cos(x + ) 4 4 Th .Công thức hạ bậc cos 2x = cos2 x − sin2 x = 2 cos2 x − 1 = 1 − 2 sin2 x sin 2x = 2 sin x cos x 2 tan x 1 − tan2 x cot2 x − 1 cot 2x = 2 cot x 1 + cos 2x cos2 x = 2 tan 2x = Biên tập : Th.com 2.s Đỗ Minh Tuân Trang 34 Khoa Tự nhiên .VNMATH. sĐ ỗ tan a + cot a = 2.

c) C = cos 12x . cot x theo t = tan Tu â 2.9 1 Bài 2.com 2. Các kiến thức cơ bản Chương 2.10 h 2t 1 − t2 2t 1 − t2 . 3 Biên tập : Th. c) C = cos 20 + cos 40 + · · · + cos 1800 .1.www. tan x = .1: Cho α là góc sao cho sin α = − . 2 Bài 2. 3 b) Tính cos(α − Th .4: Tính giá trị biểu thức: a) A = cos6 x + sin6 x. cos x. Bài 2. tan x. cot x = 1 + t2 1 + t2 1 − t2 2t M in sin x = Công thức tính sin x. b) B = sin x sin( π3 − x) sin( π3 + x).Trường CĐSP Nam Định . b) B = sin2 10 + sin2 30 + · · · + sin2 890 .s Đỗ Minh Tuân Trang 35 Khoa Tự nhiên .2: Tính giá trị biểu thức sau: a) A = 1 sin2 20 + 0 1 cos2 400 − tan2 700 − cot2 500 .1. 5π ).3: Tính giá trị biểu thức: a) A = cos π8 + cos 5π + sin 9π + sin 5π 8 8 8 b) B = cos π8 + tan π8 Rút gọn biểu thức: a) A = cos x cos 2x cos 4x cos 8x biết x 6= kπ (k ∈ Z). 1 Biết rằng cos 4x = . b) B = cos4 x + sin4 x. 2 tan( 7π − α). Phương trình lượng giác 1 − cos 2x 2 cos 3x = 4 cos3 x − 3 cos x sin2 x = sin 3x = 3 sin x − 4 sin3 x n 3 tan x − tan3 x tan 3x = 1 − 3 tan2 x 3 cot x − cot3 x cot 3x = 1 − 3 cot2 x x 2 Bài tập sĐ ỗ 2. cot α. cos x = . với α thuộc góc phần tư thứ III. Bài 2. a) Tính tan α.VNMATH.1. cos α.

Biên tập : Th.  x = arcsin m + k2π ☞ Nghiệm của phương trình là : (k ∈ Z) x = π − arcsin m + k2π √ √ 2 3 1 Chú ý : các giá trị đặc biệt của m là m = 0.Trường CĐSP Nam Định .2.com 2. Các phương trình lượng giác cơ bản 2. ☞ Điều kiện có nghiệm: −1 ≤ m ≤ 1. ± .1 Chương 2.2 2. cot ta phải đặt điều kiện cho biến.www.2 sĐ ỗ M in h Tu â ☞ Phương trình đặc biệt: π sin x = −1 ⇔ x = − + k2π 2 (k ∈ Z) π sin x = 1 ⇔ x = + k2π 2 sin x = 0 ⇔ x = kπ  A = B + k2π ☞ Dạng sin A = sin B ⇔ A = π − B + k2π n ☞ Điều kiện có nghiệm: −1 ≤ m ≤ 1. ± 2 2 2 Phương trình cos x = m Th .2.2. ±1.s Đỗ Minh Tuân Trang 36 Khoa Tự nhiên . ± .2.  x = arccos m + k2π (k ∈ Z) ☞ Nghiệm của phương trình là : x = − arccos m + k2π ☞ Phương trình đặc biệt: cos x = −1 ⇔ x = π + k2π cos x = 1 ⇔ x = k2π (k ∈ Z) π cos x = 0 ⇔ x = + kπ 2  A = B + k2π ☞ Dạng cos A = cos B ⇔ A = −B + k2π 2. Phương trình lượng giác Các phương trình lượng giác cơ bản Phương trình sin x = m 2. cot x = m ☞ Điều kiện có nghiệm ∀m ∈ R ☞ Nghiệm tan x = m ⇔ x = arctan m + kπ cot x = m ⇔ x = arccot m + kπ ☞ Dạng tan A = tan B ⇔ A = B + kπ cot A = cot B ⇔ A = B + kπ ☞ Chú ý khi giải phương trình chứa tan.VNMATH.3 Phương trình tan x = m.

cot x d) sin 2x − cos x + 2 sin x − 1 = 0. cot 2x − 2 tan x + 3 cot 2x = 2 3 ! 2π b) tan 3x = − cot x + . Biên tập : Th.VNMATH. 5 c) tan x + 2 = −3.com 2.www. Phương trình lượng giác Các ví dụ Ví dụ 2.4 Chương 2. √ √ e) sin 2x − 3 cos x − 2 sin x + 3 = 0. 6 ! = − cos 2x. sĐ ỗ M in h Tu â π  x = − + k2π 6 Giải: a)  (k ∈ Z)  7π + k2π x= 6 ! ! ! ! π π π π π b) pt ⇔ sin 3x − − 2x − = − sin ⇔ sin 3x − = sin 2x + 4 2 6 4 3   7π π π + k2π  x= 12  3x − = 2x + + k2π  4 3 (k ∈ Z). π c) cos 5x − 3 n  Th . Các phương trình lượng giác cơ bản 2.2: Giải các phương trình: √ √ a) tan x.Trường CĐSP Nam Định . 2 π b) sin 3x − 4 ! ! π = − cos 2x + .s Đỗ Minh Tuân Trang 37 Khoa Tự nhiên . ⇔ ⇔   π π  11π k2π 3x − = π − 2x − + k2π + x= 4 3 60 5  π !  5x − = π − 2x + k2π π 3 c) pt ⇔ cos 5x − = cos (π − 2x) ⇔   π 3 5x − = 2x − π + k2π 3   4π 4π 2π + k2π +k  x=  7x = 3 21 7 ⇔ ⇔ (k ∈ Z)   2π 2π 2π 3x = − + k2π x=− +k 3 9 3 Ví dụ 2.1: Giải các phương trình sau: 1 a) sin x = − .2.2.

Phương trình lượng giác √ tan x = 3 cot 2x = 2 π π x = − + kπ  3 ⇔  x = − 3 + kπ ⇔  π 1 2x = arccot 2 + kπ x = arccot 2 + k 2 2 ! π 2π b) pt ⇔ tan 3x = − tan ⇔ tan 3x = tan −x− 2 5 π π π − x + kπ ⇔ x = +k 10 40 4 ! n ⇔ 3x = π −x 10 2.2.s Đỗ Minh Tuân Trang 38 Khoa Tự nhiên .7: Giải các phương trình sau: a) tan x = −1 b) tan(2x − 1) = tan(x + 2) c) cot(x + 1) = − tan 2x √ 2 d) tan x = +1 cot x Biên tập : Th.com 2.www. (cot 2x − 2) = 0 ⇔    Chương 2.5: Giải các phương trình sau: √ 3 a) sin(3x + 1) = 2 b) cos(2x + 2) = − 1 2 x c) sin 2x = sin( + 1) 2 Bài 2.Trường CĐSP Nam Định .5 M in h Tu â π c) pt ⇔ tan x + 2 tan x = −3 ⇔ tan x = −1 ⇔ x = − + kπ 4 Bài tập Th .VNMATH. Các phương trình lượng giác cơ bản √  Giải: a) pt ⇔ tan x + 3 . sĐ ỗ Bài 2.2.6: Giải các phương trình sau: a) cos 2x = sin 5x b) sin x = − cos 4x 2 c) cos(π sin x) = cos(3π sin x) d) 2 sin x cos x = cos x − 2 sin x + 1 Bài 2.

3. Phương trình lượng giác sĐ ỗ M in h Tu â Khi đó phương trình tương đương với: c c cos α sin x + sin α cos x = √ ⇔ sin(x + α) = √ a2 + b 2 a2 + b 2 .1 Các phương trình lượng giác khác Phương trình a sin x + b cos x = c Ta có a sin x + b cos x = c ⇔ √ Gọi α là góc sao cho a a2 + b 2 sin x + √ b a2 + b 2   a    cos α = √ 2 a + b2  b   sin α = √  a2 + b 2 cos x = √ c a2 + b 2 .3.VNMATH.3 Chương 2.com 2.www. n 2. Các phương trình lượng giác khác 2.

.

.

.

√ c .

.

☛ Điều kiện có nghiệm: .

√ ≤ 1 ⇔ |c| ≤ a2 + b2 ⇔ a2 + b2 ≥ c2 .

.

a2 + b 2 .

3: Giải các phương trình sau: √ a) sin x = 3 cos x + 1. b) cos 2x − 3 sin x cos x = 3. Ví dụ 2. Vì a2 + b2 = 4 ! ! ! √ √ π π π c) pt ⇔ 2 sin x − − 3x = 2 cos 3x ⇔ sin x − = sin 4 4 2   π π 3π π +k  x − = − 3x + k2π  x= 4 2 16 2 ⇔ ⇔ (k ∈ Z)   π 3π π x = − − kπ x − = π − + 3x + k2π 4 2 8 Biên tập : Th. 2 13 < c2 = 9 nên phương trình vô nghiệm.s Đỗ Minh Tuân Trang 39 Khoa Tự nhiên . √ c) sin x − cos x = 2 cos 3x.Trường CĐSP Nam Định . Th . d) 3 sin 3x + 4 cos 3x = 5 sin 4x ! ! π 1 π π Giải: a) pt ⇔ sin x − 3 cos x = 1 ⇔ 2 sin x − = 1 ⇔ sin x − = = sin 3 3 2 6   π π π  x = + k2π  x − = + k2π 3 6 2 ⇔ (k ∈ Z) ⇔   π 5π 7π + k2π + k2π x− = x= 3 6 6 √ 3 b) pt ⇔ cos 2x − sin 2x = 3.

Khi đó ta sẽ chia cả 2 vế cho cosm x (ở đó m là bậc của phương trình đẳng cấp) Ví dụ 2. 2 2 Th .3. Phương trình lượng giác 3 4 sin 3x + cos 3x = sin 4x 5 5 3 4 Gọi α là góc sao cho cos α = và sin α = ta được: 5 5 cos α sin 3x + sin α cos 3x = sin 4x ⇔ sin(3x + α) = sin 4x   x = α − k2π 3x + α = 4x + k2π  (k ∈ Z) ⇔ ⇔ π − α + k2π 3x + α = π − 4x + k2π x= 7 d) pt ⇔ Phương trình đẳng cấp chứa sin và cos n 2. cos2 x. +) Nếu cos x = 0 thì ta được sin2 x = 0 ⇔ sin x = 0. cos x thỏa mãn bậc của tất cả các hạng tử đều là số chẵn hoặc là số lẻ.s Đỗ Minh Tuân Trang 40 (k ∈ Z) Khoa Tự nhiên . phương trình bậc 5. +) Nếu cos x 6= 0 chia cả 2 vế cho cos2 x 6= 0 ta được:   π tan x = 1  x = + kπ 2 tan x + 4 tan x − 5 = 0 ⇔ 4 tan x = −5 x = arctan(−5) + kπ Biên tập : Th.2 Tu â ☞ Nhận biết: phương trình chứa sin x.www. Các phương trình lượng giác khác Chương 2. cos3 x. ☞ Cách giải: Ta xét 2 trường hợp sau: ➢ Trường hợp 1: cos x = 0. Ví dụ 2. sĐ ỗ ➢ Phương trình a sin x + b cos x = c có thể được coi là phương trình đẳng cấp x x theo sin . b) 2 sin3 x = − cos x Giải: a) pt ⇔ sin2 x + cos2 x + 4 sin x cos x = 6 cos2 x ⇔ sin2 x + 4 sin x cos x − 5 cos2 x = 0. sin3 x.5: Giải phương trình: a) 1 + 2 sin 2x = 6 cos2 x.com 2. Chẳng hạn : M in h ➢ sin x.3.4: Giải phương trình 9 sin x + 5 cos x − 20 cos3 x − 16 sin5 x = 0 Giải: Phương trình tương đương với 9 sin x(sin2 x + cos2 x)2 + 5 cos x(sin2 x + cos2 x)2 − 20cos3 x(sin2 x + cos2 x) − 16sin5 x = 0 + TH 1: Nếu cos x = 0: Phương trình trở thành ⇒ 9 sin x − 16sin5 x = 0 (Vô nghiệm) + TH 2: Nếu cos x 6= 0: Chia cả 2 vế cho cos5 x ta được: 2 2 9t(1 + t2 ) + 5(1 + t2 ) − 20 (1 + t2 ) − 16t5 = 0 ở đó t = tan x.Trường CĐSP Nam Định . cos . sin x cos x. giải phương trình ta được nghiệm.VNMATH. sin 3x. cos x bậc 1. sin x cos2 x. cos 2x. sin2 x cos x. Điều này mâu thuẫn. sin 2x bậc 2. ➢ Trường hợp 2: cos x 6= 0. cos 3x đều có bậc 3. sin2 x.

y hay nói cách khác f (x.VNMATH. y) là một hàm đối xứng theo x.4 Phương trình đối xứng sin. 2 a) cos 2x − sin x + 1 = 0. Hoặc phương trình khi dùng phép đặt ẩn phụ cũng qui về được phương trình đại số. Chia cả 2 vế cho cos3 x.6: Giải các phương trình lượng giác sau: c) cos 3x + cos 2x − cos x − 1 = 0 d) tan x + tan2 x + tan3 x + cot x + cot2 x + cot3 x = 6 e) cos 3x + 4 cos 2x + 4 cos x + 1 = 0. √ π 2 sin(x + ) 4 √ π hoặc đặt t = sin x − cos x = 2 sin(x − ) 4 √ √ với − 2 ≤ t ≤ 2 ☞ Cách giải: Đặt t = sin x + cos x = Biên tập : Th.3. cos ☞ Nhận dạng: phương trình có dạng : f (sin x. b) Đặt t = tan x qui về phương trình bậc 4 ẩn t 2 c) Đặt t = cos x qui về phương trình bậc 3 ẩn t. . cos. cot x theo t = tan .com 2.3. cot là những phương trình có thể đại số hóa được.3 Đại số hóa phương trình lượng giác Tu â n ☞ Nhận dạng: phương trình có thể qui về phương trình bậc 2.Trường CĐSP Nam Định . 3. Các phương trình lượng giác khác Chương 2. f) − tan x + 2 sin 2x − cos 2x = 1 Giải: a) Đặt t = sin x qui về phương trình bậc 2 ẩn t. b) sin x + tan sĐ ỗ Ví dụ 2. y) = f (y.. tan x.. − cos x) = 0 ở đó f (x. và công thức tính x sin x. cos x) = 0 hoặc f (sin x. +) Nếu cos x = 0 thì 2 sin3 x = 0 ⇔ sin x = 0. 4 theo sin. Phương trình lượng giác b) pt ⇔ 2 sin3 x = − cos x(sin2 x + cos2 x) ⇔ 2 sin3 x + sin2 x cos x + cos3 x = 0. d) Đặt t = tan x + cot x qui về phương trình bậc 3 ẩn t 2. Điều này mâu thuẫn. tan. ⇔ 2 2 tan x − tan x + 1 = 0( Vô nghiệm ) 4 2.www. nhân ba. M in h ☞ Phương pháp: sử dụng các công thức góc nhân đôi.s Đỗ Minh Tuân Trang 41 Khoa Tự nhiên . cos x. x).3. pt ⇔ 2 tan3 x + tan2 x + 1 = 0 ⇔ (tan x + 1)(2 tan2 x − tan x + 1) = 0  π tan x = −1 ⇔ x = − + kπ (k ∈ Z). +) Nếu cos x 6= 0. x =2 2 Th .

Phân tích thành nhân tử n 2. sin2 cos2 x. tan 2x. sin x Biểu thức chứa thừa số f (x) cos x sin 2x. Phương trình lượng giác Ví dụ 2. · · · Th .3. 1 + tan x.5 h Tu â ☞ Nhận dạng: Bài toán dạng này rất khó nhận dạng thông thường theo trực giác của người giải toán là chính.3. tan x − cot x Ví dụ 2. 1 − tan x. sin2 x.VNMATH. cot 3x. tan 3x. 1 − cot x. cot2 .com 2. sin2 x.7: Giải phương trình sau: a) sin x − cos x + 2 sin 2x = −1 b) sin3 x + cos3 x = 2(sin x + cos x) − 1 Giải: a) Đặt t = sin x − cos x và giải phương trình bậc 2 ẩn t. cot2 x.www. cot 2x.8: Giải các phương trình sau: a) sin 2(x − π) − sin(3x − π) = sin x Biên tập : Th. sĐ ỗ M in ☞ Dưới đây là một số họ có thừa số chung hay gặp: f (x) sin 2x. b) Đặt t = sin x + cos x và giải phương trình bậc 3 ẩn t. tan2 . Các phương trình lượng giác khác Chương 2. 1 + sin 2x. cot x. cos 3x. sin2 cos2 x. · · · 1 + cos x x x cos2 . sin 3x. cos2 4 2 ! x π + . Phương pháp có thể dùng để giải hoặc làm cho bài toán trở nên đơn giản hơn. tan2 x 2 2 ! x π − . cos2 4 2 π x + 4 2 π x − 4 2 ! ! sin x + cos x cos 2x. tan x − cot x cos x − sin x cos 2x. tan2 x 2 2 1 − cos x 1 + sin x 1 − sin x x x sin2 . tan x. cot 2x. 1 + cot x. 1 − sin 2x. cot2 x. tan 2x.Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 42 Khoa Tự nhiên .

3.com 2. ∀x dẫn đến phương trình tương đương với A = α = B và dấu bằng ở 2 bất đẳng thức xảy ra.3.s Đỗ Minh Tuân Trang 43 Khoa Tự nhiên . 4 b) sin4 x + cos4 x = 2 − cos7 x π Giải: a) sin(x + ) + 2 sin 2x − 3 ≤ 0 do đó phương trình tương đương với: 4  π  sin(x + ) = 1 4  sin 2x = 1 b) Ta có sin4 x + cos4 x ≤ sin2 x + cos2 x = 1 và 2 − cos7 x ≥ 1. Ta chứng minh : A ≥ α và B ≤ α. Ví dụ 2.www. Các phương trình lượng giác khác Chương 2. Đối với dạng biến thể: A = B. ∀x từ đó suy ra dấu bằng trong bất đẳng thức phải xảy ra. ☞ Phương pháp: Đối với dạng A = 0.VNMATH. Ta chứng minh A ≥ 0.Trường CĐSP Nam Định . Phương trình lượng giác b) cos 3x − 2 cos 2x + cos x = 0 c) sin2 x + sin2 2x + sin2 3x = 3 2 1 d) cos 3x cos 4x + sin 2x sin 5x = (cos 2x + cos 4x) 2 Giải: a) pt⇔ sin 2x + sin 3x = sin x ⇔ 2 sin x cos x + 2 cos 2x sin x = 0 ⇔ 2 sin x(cos x + cos 2x) = 0 b) pt⇔ 2 cos 2x cos x − 2 cos 2x = 0 ⇔ 2 cos 2x(cos x − 1) = 0 Tu â n c) Sử dụng công thức hạ bậc M in h 1 1 1 d) pt⇔ (cos 7x + cos x) − (cos 7x − cos 3x) = (cos 2x + cos 4x) 2 2 2 ⇔ cos x + cos 3x = cos 2x + cos 4x ⇔ 2 cos 2x cos x − 2 cos 3x cos x = 0 ⇔ 2 cos x(cos 2x − cos 3x) = 0 Sử dụng bất đẳng thức sĐ ỗ 2. Giải nghiệm từ điều kiện xảy ra dấu bằng đó.9: Giải các phương trình sau: π a) sin(x + ) + 2 sin 2x − 3 = 0. Do đó mà ta có hệ:  4 2  sin x = sin x cos4 x = cos2 x ⇔ cos x = 1 ⇔ x = k2π  cos7 x = 1 Biên tập : Th.6 Th .

com 2. Phương trình lượng giác Loại nghiệm không thích hợp ☞ Đặt vấn đề: Trong khi giải một phương trình lượng giác ta gặp bài toán mà nghiệm tìm thấy không nằm trong tập xác định. 2 pt ⇔ 4 sin6 x + 4!cos6 x − 1 = 0 !3 3 1 + cos 2x 1 − cos 2x ⇔4 +4 −1=0 2 2 ⇔ 1 + 3 cos2 2x − 1 = 0 ⇔ cos 2x = 0 π π ⇔x= +k . sĐ ỗ Giải: a) Điều kiện: sin x 6= b) Nghiệm x = ±3. x = 4 4 Th .8 1 2 Bài tập ✍ Phương trình dạng a sin x + b cos x = c.3.www. ☞ Phương pháp: có rất nhiều phương pháp như giải phương trình nghiệm nguyên. Thiếu sót trên thường gặp khi ta "‘quên"’ đặt điều kiện hoặc đặt điều kiện nhưng khi giải xong không đối chiếu với điều kiện dẫn đến tình trạng "‘thừa nghiệm"’. Những điểm bị trùng với điểm bị loại ở tập xác định sẽ bị loại. .3. Bài 2.VNMATH.s Đỗ Minh Tuân Trang 44 Khoa Tự nhiên .10: Giải phương trình sau: √ M in h a) 2 . Các phương trình lượng giác khác 2. 4 2 Biểu diễn trên đường tròn lượng giác ta được nghiệm: 5π π + k2π x = − + k2π.Trường CĐSP Nam Định .3.. Tu â 4 sin6 x + 4 cos6 x − 1 √ =0 2 sin x − 2 √ b) 9 − x2 · (2 sin x − 1) = 0 n Ví dụ 2. thử nghiệm trực tiếp vào điều kiện.8: Giải phương trình sau: a) cos x √ x + 3 sin = 1 2 2 b) 3 cos x + 4 sin x + c) sin 3x − √ 6 =6 3 cos x + 4 sin x + 1 3 cos 3x = 2 sin 2x Biên tập : Th.. Trường hợp −3 < x < 3: pt ⇔ sin x = Kết hợp điều kiện ta được nghiệm: 5π π x= . nhưng với mức độ đề thi đại học hiện nay thì phương pháp đơn giản dễ dùng nhất là biểu diễn tập nghiệm trên đường tròn lượng giác.x= 6 6 2.7 Chương 2.

9: Tìm giá trị lớn nhất.com 2. nhỏ nhất của hàm số sau: sin x + 2 cos x + 1 . π π c) cos4 x + sin4 x = 2 cos(2x + ) cos(2x − ) 4 4 sin2 2x d) sin x + cos x − cos 2x + −2=0 4 4 4 e) tan2 x − f) 3 sin2 x 4 +5=0 cos x + 3 tan2 x − 11(tan x + cot x) − 1 = 0 g) sin4 x + (1 + sin x)4 = 17 h) 2 cos2 8x 6x + 1 = 3 cos 5 5 Biên tập : Th.11: Giải phương trình sau: a) cos 2x + sin2 x + 2 cos x + 1 = 0 b) 2 cos 3x − 7 cos 2x + 7 cos x − 2 = 0.Trường CĐSP Nam Định . c) 6 sin x − 2 cos3 x = 5 sin 2x · cos x d) sin2 x − 2 cos2 x = 1 − sin 2x 2 e) −14 cos4 x + 16 cos3 x sin x + 6 sin2 x cos2 x − cos x sin3 x + sin4 x = 2 ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✍ Đại số hóa phương trình lượng giác: Bài 2. Các phương trình lượng giác khác d) 3 sin 3x − Chương 2.s Đỗ Minh Tuân Trang 45 Khoa Tự nhiên . Phương trình lượng giác √ 3 cos 9x = 1 + 4 sin3 3x √ e) sin x + cos x = 2 sin 5x √ f) cos 7x − sin 5x = 3(cos 5x − sin 7x) Bài 2.10: Giải phương trình sau: h ✍ Phương trình đẳng cấp: a) 4 cos2 x − 6 sin2 x + 5 sin 2x − 4 = 0 sĐ ỗ b) 2 sin3 x = cos x Th .3.VNMATH. sin x + cos x + 2 b) y = sin x 2 + cos x n a) y = Tu â ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ M in Bài 2.www.

VNMATH.Trường CĐSP Nam Định .3. Phương trình lượng giác ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✍ Phương trình đối xứng: Bài 2.www. Các phương trình lượng giác khác Chương 2.12: Giải phương trình sau: sin 2x 2 a) sin3 x + cos3 x = 1 − b) sin 2x + 4(cos x − sin x) = 4 1 1 10 + sin x + = cos x sin x 3 n c) cos x + Tu â d) sin x cos x = 6(sin x + cos x − 1) e) 1 + sin 2x = sin x + cos x ✍ Phân tích thành nhân tử: M in h ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ sĐ ỗ Bài 2.14: Giải phương trình sau: a) sin3 x + cos3 x = 2 − sin4 x √ b) cos 3x + 2 − cos2 3x = 2(1 + sin2 2x) c) cos(πx) = x2 − 4x + 5 π d) 2 sin(x + ) = tan x + cot x 4 ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✍ Loại nghiệm không thích hợp Biên tập : Th.13: Giải phương trình sau: Th . a) sin x + cos x + 1 = 2 cos( x2 − π4 ) √ b) 2(cos4 x − sin4 x) = sin x + cos x c) sin x + 3 sin 2x = sin 3x d) cos x sin 2x cos 3x = sin 4x 4 e) cos 2x + sin 2x + cos x + 3 sin x + 1 = 0 f) (2 sin x − 1)(2 sin 2x + 1) = 3 − 4 cos2 x g) cot x − tan x = sin x + cos x ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✍ Sử dụng bất đẳng thức: Bài 2.s Đỗ Minh Tuân Trang 46 Khoa Tự nhiên .com 2.

Các phương trình lượng giác khác Chương 2. cos 2x.15: Giải các phương trình sau: 1 sin6 x + cos6 x = − a) tan(x − π4 ) tan(x + π4 ) 4 sin x · (sin x + cos x) − 1 =0 cos2 x + sin x + 1 e) n x − 1) = 0 3 Tu â d) tan x · (2 sin 1 + tan x = 1 + sin 2x 1 − tan x f) tan2 x = 1 + cos x 1 − sin x h c) cos2 x − sin2 x tan 2x 4 = M in b) sin6 x + cos6 x sĐ ỗ ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✍ Dạng toán tổng hợp: Th .16: Giải các phương trình sau: a) sin x + cos 2x + cos2 x (tan2 x − 1) + 2sin3 x = 0.www.com 2.Trường CĐSP Nam Định . Bài 2.3. cos 4x. Phương trình lượng giác Bài 2. cos 2x − cos2 x = 0 j) 2 sin x (1 + cos 2x) + sin 2x = 1 + 2 cos x √ √ k) sin3 x − 3cos3 x = sin xcos2 x − 3sin2 x cos x Biên tập : Th. cos 8x = 1 16 1 sin4 x + cos4 x 1 = cot 2x − c) 5 sin 2x 2 8 sin 2x d) 2sin2 x + sin 2x + 3 sin x − cos x + 1 = 0 x √ e) 4sin2 − 3 cos 2x = 1 + 2cos2 2 √ f) 2 2cos3 π x− 4 ! g) tan π +x 2 h) tan 3π −x 2 ! + ! − 3 cos x − sin x = 0 − 3tan2 x = ! 3π x− 4 cos 2x − 1 cos2 x sin x =2 1 + cos x i) cos2 3x. b) cos x.VNMATH.s Đỗ Minh Tuân Trang 47 Khoa Tự nhiên .

Các phương trình lượng giác khác 1 + l) sin x m) √ 1 3π sin x − 2 7π 2 cos x − 4 ! ! = 4 sin 7π −x 4 ! ! 1 2 7π = cos 2x − 2 + 1 1 − = 2 cot 2x 2 sin x sin 2x ! ! √ x π 3x 5x π − − − cos = 2 cos 2 4 2 4 2 Chương 2.s Đỗ Minh Tuân Trang 48 Khoa Tự nhiên . Phương trình lượng giác o) sin Tu â ! π p) 2 2 sin x − cos x = 1.com 2.3.www. 12 n n) sin 2x + sin x − h √ sĐ ỗ sin 2x cos 2x + = tan x − cot x cos x sin x Th .Trường CĐSP Nam Định . r) M in √ √  q) 2cos2 x + 2 3 sin x cos x + 1 = 3 sin x + 3 cos x Biên tập : Th.VNMATH.

Phương trình chứa căn và dấu giá trị tuyệt đối Chương 3 3. Tuy nhiên.B ≥ 0. 3.VNMATH. phân trường hợp để phá dấu giá trị tuyệt đối.com Chương 3. ➢ Dạng 1   A≥0  A=B  |A| = B ⇔   A<0  A = −B Biên tập : Th. Dấu đẳng thức khi A ≥ 0.B ≤ 0.1 h Phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối M in 3.2 Các dạng bài tập ✍ Nguyên tắc chung: Để giải một phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối. Dấu đẳng thức khi A ≤ 0 ☞ |A| + |B| ≥ |A + B|.1.s Đỗ Minh Tuân Trang 49    A = −B ⇔ A=B  B≥0 Khoa Tự nhiên . ta có thể bám vào định nghĩa xét dấu của biểu thức trong dấu giá trị tuyệt đối. dài dòng nên ở đây tôi đưa ra một số cách biến đổi tương đối với một số dạng phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối cơ bản để học sinh có thể áp dụng nó làm các bài tập một cách chính xác ngắn gọn. nhiều khi việc xét dấu một biểu thức là khá khó khăn.1 Tu â n Phương trình chứa căn và dấu giá trị tuyệt đối Kiến thức cần nhớ ☞ | − A| = |A| Th . |A| ≥ −A. sĐ ỗ Học sinh cần nhớ một số tính chất sau của dấu giá trị tuyệt đối:  A Nếu A ≥ 0 ☞ |A| = −A Nếu A < 0 ☞ |A2 | = A2 ☞ |A| ≥ A.1.Trường CĐSP Nam Định . ☞ |A| + |B| ≥ |A − B|. Dấu đẳng thức xảy ra ⇔ A.www. Dấu đẳng thức xảy ra ⇔ A.

Phương trình chứa căn và dấu giá trị tuyệt đối ➢ Dạng 2: |A| = |B| ⇔ A2 = B 2 ⇔ A = ±B ➢ Dạng 3: Đặt ẩn phụ với biểu thức chứa dấu giá trị tuyệt đối. ➢ Dạng 4: Sử dụng bất đẳng thức để đánh giá 2 vế của phương trình : Chẳng hạn nếu ta có phương trình A = B.3 Ví dụ 3.1. ➢ Dạng 5 : Lập bảng xét dấu với biểu thức trong dấu giá trị tuyệt đối để phá dấu giá trị tuyệt đối. Phương trình trở thành: 2 t + 2t − 3 = 0 ⇔ .3.1. sĐ ỗ b) |2x2 + 3x − 2| = |x2 − x − 3| (∗∗)   2 − x ≥ 0 (1) Giải: a) (∗) ⇔ x2 + x − 1 = 2 − x (2)  x2 + x − 1 = x − 2 (3) (1) ⇔ x ≤ 2   x=1 2 (2) ⇔ x + 2x − 3 = 0 ⇔ thỏa mãn điều kiện x = −3  2 (3) ⇔ x + 1 = 0 Phương trình vô nghiệm  2 2x + 3x − 2 = x2 − x − 3 (1) b) (∗∗) ⇔ 2x2 + 3x − 2 = −x2 + x + 3 (2) √ (1) ⇔ x2 + 4x + 1 = 0 ⇔ x= −2 ± 3 x=1 2  (2) ⇔ 3x + 2x − 5 = 0 ⇔ 5 x=− 3 Ví dụ 3. Phương trình chứa dấu giá trị www. Ta chứng minh: A ≥ α và B ≤ α từ đó ta được A = α = B.2: Giải phương trình x4 + 4x2 + 2 |x2 − 2x| = 4x3 + 3 2 Giải: Phương trình ⇔ (x2 − 2x) + 2 |x2 − 2x| − 3 = 0 Đặt t = |x2 − 2x| ≥ 0.1: Giải các phương trình sau: h (∗) M in a) |x2 + x − 1| = 2 − x Th .VNMATH. n Các ví dụ Tu â 3.com tuyệt đối Chương 3.

.

+)t = 1 ⇔ .

x2 − 2x.

s Đỗ Minh Tuân Trang 50 Khoa Tự nhiên . = 1 ⇔   t=1 t = −3  thỏa mãn (loại) x2 − 2x = 1 ⇔ x2 − 2x = −1  x=1± x=1 √ 2 Ví dụ 3.3: Giải phương trình |x + 1| + |2 − x| = −x4 + 4x2 − 1 Biên tập : Th.Trường CĐSP Nam Định .

❷ Trường hợp 2: −2 ≤ x < −1 Phương trình ⇔ 2 (−x − 1) + (x2 − 2x − 8) = −5 − x + x2 5 ⇔ −3x = 5 ⇔ x = − (thỏa mãn) 3 ❸ Trường hợp 3: −1 ≤ x < 4 Phương trình ⇔ 2 (x + 1) + (x2 − 2x − 8) = −5 − x + x2 ⇔ x = 1 (thỏa mãn) ❹ Trường hợp 4: x ≥ 4 2 Phương trình ⇔ 2 (x + 1)− (x2 − 2x √− 8) = −5 − x + x 5 + 145 (thỏa mãn) x=  4 √ ⇔ 2x2 − 5x − 15 = 0 ⇔   5 − 145 (loại) x= 4 ( √ √ ) 1 − 89 5 5 + 145 Vậy phương trình có tập nghiệm S = .2.1 √ Các dạng bài tập  A = B2 B≥0   √ √ A=B A=B ⇔ ❷ A= B⇔ B≥0 A≥0 ❶ A=B⇔ Biên tập : Th.3.VNMATH. − .com Chương 3.4: Giải phương trình 2 |x + 1| − |x2 − 2x − 8| = −5 − x + x2 Giải: Ta có bảng xét dấu: x+1 −∞ −2 − + − + 0 − 0 +∞ 4 − + 0 + Tu â x2 − 2x − 8 −1 n x sĐ ỗ M in h ❶ Trường hợp 1: x < −2. (2 − x) ≥ 0 Do đó phương trình đã cho ⇔ 2 ⇔ x = x2 − 2 = 0 Ví dụ 3. 2 2 Phương trình ⇔ 2 (−x −  1) − (x − √2x − 8) = −5 − x + x 1 + 89 (loại) x=  4√ ⇔ 2x2 − x − 11 = 0 ⇔   1 − 89 (thỏa mãn) x= 4 Th .s Đỗ Minh Tuân Trang 51 Khoa Tự nhiên . 4 3 4 3. Phương trình chứa căn và dấu giá trị tuyệt đối Giải: Ta có V T = |x + 1| + |2 − x| ≥ |x + 1 + 2 − x| = 3 ∀x (1) 2 mà V P = −x4 + 4x2 − 1 = −(x2 − 2) + 3 ≤ 3 ∀x (2). Phương trình chứa căn thức www. 1.2. Từ (1) .2 Phương trình chứa căn thức 3. (2) ⇒ V T ≥ 3 ≥ V P ∀x  √ (x + 1) .Trường CĐSP Nam Định .

√ Giải: Đặt t = x2 − 2x − 2 ≥ 0 ⇒ x2 − 2x = t2 + 2.7: Giải phương trình : x + 1 + 3 − x = 2 (x2 − 2x + 3) Giải: Áp dụng bất đẳng thức Bunhiacopxki với 2 bộ √  √ x + 1. sĐ ỗ M in h Tu â n Ví dụ 3. Khi đó mọi việc trở nên phức tạp hơn nhiều.com Chương 3. Từ (1).6: Giải phương trình sau: 2 x2 − 2x − 2 = −x2 + 2x + 5.  t=1 Phương trình ⇔ 2t = −t2 − 2 + 5 ⇔ t2 + 2t − 3 = 0 ⇔ t = −3 (loại)  √ x = −1 Ta có t = 1 ⇔ x2 − 2x − 2 = 1 ⇔ x2 − 2x − 3 = 0 ⇔ x=3 ☛ Bình luận: Nếu phương trình này ta giải theo cách của phương trình căn thức cơ bản thì sẽ gặp một phương trình bậc 4. Ta đặt căn thức hoặc biểu thức trong căn bằng một ẩn phụ để làm phương trình trở nên đơn giản hơn. Cách làm tương tự phần phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối.2 = 8 ⇒ V T ≤ 2 2 (1) √ √ x+1 3−x Dấu bằng xảy ra khi = ⇔x=1 1√ 1 √ √  V P = 2 (x2 − 2x + 3) = 2.Trường CĐSP Nam Định . 3. 3 − x .1 + 3 − x. Phương trình chứa căn thức www.2. Biên tập : Th. (12 + 12 ).5: Giải phương trình sau: √ a) x + 3 = 2 − x √ √ b) x2 + x − 1 = 2x + 3  2  x − 4x + 4 = x + 3 x + 3 = (2 − x)2 ⇔ Giải: a) Phương trình ⇔ 2−x≥0 x≤2  √ √  2 5 ± 21  5 − 21 x − 5x + 1 = 0 x = ⇔x= ⇔ ⇔ 2  x≤2 2 x≤2   2  x2 − x − 4 = 0 x + x − 1 = 2x + 3 b) Phương trình ⇔ ⇔ 3  x≥− 2x + 3 ≥ 0 2  √  17 1 ± √   x= 1 + 17 2 ⇔ ⇔x=  3 2   x≥− 2 √ Ví dụ 3. ta có: V T 2 = √ ⇒ V T 2 ≤ (x + 1 + 3 − x) . (2) ta có phương trình đã cho có duy nhất nghiệm x = 1.VNMATH. 1)  2 √ √ √ √ 2 2 x + 1. (x − 1)2 + 2 ≥ 2 2 (2) Dấu bằng xảy ra khi x = 1. (1. √ √ √ Ví dụ 3.2 Các ví dụ Th .2.s Đỗ Minh Tuân Trang 52 Khoa Tự nhiên . ❹ Sử dụng bất đẳng thức.3. Phương trình chứa căn và dấu giá trị tuyệt đối ❸ Đặt ẩn phụ.1 ≥ x + 1 + 3 − x .

0 ∪ 1. Phương trình chứa căn và dấu giá trị tuyệt đối 3.2  2 x − 3x − 2 < 0 x2 − 2x − 1 < x + 1 ⇔ Giải: a) Bất phương trình ⇔ x2 − x > 0 x2 − 2x − 1 > −x − 1  √ √ ! √ √ ! 3 + 17  3 − 17 17 17 3 − 3 + <x< ⇔ ⇔x∈ . sĐ ỗ  c) Bất phương trình 2 2 2 2 ⇔ (2x2 + x − 2) > (x2 + x − 1) ⇔ (2x2 + x − 2) − (x2 + x − 1) > 0 ⇔ (x2 − 1) (3x2 + 2x − 3) > 0√ ! √ ! −1 + 10 −1 − 10 x− >0 ⇔ (x − 1) (x + 1) x − 3 3 √ √ −1 − 10 −1 + 10 ⇔x< ∨ −1 < x < ∨x>1 3 3 3.3.3.4. Bất phương trình chứa dấu giáwww.4 3.3. (A + B) < 0 Ví dụ 3.8: Giải các bất phương trình sau: b) |2x2 + x − 3| ≥ 2x + 1 c) |x2 + x − 1| < |2x2 + x − 2| M in h a) |x2 − 2x − 1| < x + 1 n Các ví dụ Tu â 3.VNMATH.3 3.1 Bất phương trình chứa căn thức Dạng cơ bản   A > B2  √ B≥0  ❶ A>B⇔  B<0  A≥0 Biên tập : Th.com trị tuyệt đối Chương 3.3.1 Bất phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối Dạng cơ bản ❶ |A| < B ⇔ −B < A < B  A>B ❷ |A| > B ⇔ A < −B ❸ |A| < |B| ⇔ A2 − B 2 < 0 ⇔ (A − B) . 2 2  2 2 x>1∨x<0  2  2 2x + x − 3 ≥ 2x + 1 2x − x − 4 ≥ 0 b) Bất phương trình ⇔ ⇔ 2 2x + x − 3 ≤ −2x − 1 2x2 + 3x − 2 ≤ 0  √ √ 1 − 33 1 + 33 √ ∨x≤  x≥ 1 + 33 1 4 4 ⇔ ⇔x≤ ∨x≥  1 2 4 −2 ≤ x ≤ 2 Th .s Đỗ Minh Tuân Trang 53 Khoa Tự nhiên .Trường CĐSP Nam Định .

Trường CĐSP Nam Định . M in h Ví dụ 3.2 a) Bất phương trình     3x + 5 < 0 x2 + x − 1 > (x + 2)2     x ≥ −2 x+2≥0  ⇔  ⇔   x < −2 √ √ x+2<0   −1 − 5 −1 + 5 2  x≥ x +x−1≥0 ∨x≤ 2 2  5 5 ⇔  −2 ≤ x < − 3 ⇔ x < − 3 x < −2 Th .VNMATH.9: Giải các bất phương trình sau: √ a) x2 + x − 1 > x + 2 √ b) 2x2 + 3x − 2 ≤ x + 1 √ √ c) x2 + 3x + 2 < 3x2 − 7x + 4 n Các ví dụ Tu â 3.4. Bất phương trình chứa căn thức Chương 3.s Đỗ Minh Tuân Trang 54 Khoa Tự nhiên . sĐ ỗ Giải: b) Bất phương trình   x ≥ −1     x+1≥0 1 ⇔ ⇔ 2x2 + 3x − 2 ≥ 0 x ≤ −2 ∨ x ≥   2  2  2 2x + 3x − 2 ≤ (x + 1)2 2x + 3x − 2 ≤ x2 + 2x + 1    1  1  x≥  x≥ 2√ √ ⇔ ⇔   2 2 13 −1 + 13 −1 −  x +x−3≤0  ≤x≤ 2 2 √ 1 −1 + 13 ⇔ ≤x≤ 2 2 c) Bất phương trình  2 x + 3x + 2 ≥ 0 ⇔ x2 + 3x + 2 < 3x2 − 7x + 4    x ≥ −1 ∨√x ≤ −2 √ x ≥ −1 ∨ x ≤ −2 ⇔ ⇔ 5 − 21 5 + 21 2  x> 2x − 10x + 2 > 0 ∨x< 2 2 √ √ 5 + 21 5 − 21 ∨x> ⇔ −1 ≤ x < 2 2 Biên tập : Th.com 3. Phương trình chứa căn và dấu giá trị tuyệt đối  2  A<B ❷ A<B⇔ A≥0  B≥0  √ √ A<B ❸ A< B⇔ A≥0 √ ☛ Chú ý: Với các căn bậc chẵn được làm tương tự. Còn đối với các căn bậc lẻ thì ta không cần điều kiện và cách giải dạng này tương đối đơn giản nên chúng không được nhắc tới ở đây.4.www.

− .com Chương 3. a) x = 1. 1 + Biên tập : Th. d) x = 5. Bài tập 3. 2 + 2 ∪ 3 + 3. +∞ . sĐ ỗ Hướng dẫn.5 Bài tập ✍ Phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối: Bài 3. −1.2: Giải các bất phương trình: a) |x − 3| + |5 − x| < 3x b) |x2 − x − 6| < x c) |x2 − 5x + 4| > x − 2 d) |2x − |x − 1|| < 2 e) |3x2 − 2x − 1| < |x2 − x| Hướng dẫn. 3.VNMATH. a) x ∈ √ ! 8 . 1. 1. f) x = 18 e) x = −1 ± ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✍ Bất phương trình chứa dấu giá trị tuyệt đối: Bài 3.Trường CĐSP Nam Định . ± 7 h f) |x2 − 5x + 4| − 9x2 − 5x + 9 + 10x |x| = 0 Tu â n d) |2 − |2 − x|| = 1 1 2. b) x ∈ 6. Phương trình chứa căn và dấu giá trị tuyệt đối 3. √  √  c) x ∈ −∞.1: Giải các phương trình sau: a) |2x − 1| + |2x + 1| = 4 b) |x2 − 3x + 2| − 2x = 1 c) |x2 + x − 12| = x2 − x − 2 e) |x2 − 2x| = |2x2 − 1| √ M in Th . 5 √  7 .www. −1 √ 5 ± 21 b) x = 2 √ c) x = 5.5. 3 √ − 5 − 259 .s Đỗ Minh Tuân Trang 55 Khoa Tự nhiên . +∞ .

1 − √ 13. x−3 p √ √ d) 3 + x + 6 − x − (3 + x) .com Chương 3. − ± 5. a) x = 3 b) x = −61. 1 √ e) x = 1.1 . 6. 3 e) x ∈ ! 1 1 − . Phương trình chứa căn và dấu giá trị tuyệt đối 3. a) x = 3. b) x = 0.5. Bài tập d) x ∈ ! 1 − .VNMATH. 2 Bài 3.3: Giải các phương trình sau: √ a) x − 2x + 3 = 0 √ √ √ b) x + 4 − 1 − x = 1 − 2x s x+1 = −3 c) (x − 3) (x + 1) + 4 (x − 3) .Trường CĐSP Nam Định . .4: Giải các phương trình sau: √ √ a) x − 2 + 4 − x = x2 − 6x + 11 √ √ b) 3 x + 34 − 3 x − 3 = 1 c) p d) √ p x+3 √ √ x+2 x−1+ x−2 x−1= 2 x2 √ 3x − 2 = 1 − x 3x − 2 √ e) x2 + x + 5 = 5 √ √ √ f) 3 x − 1 + 3 x − 2 = 3 2x − 3 − Hướng dẫn. 5. (6 − x) = 3 √ e) x3 + 1 = 2 3 2x − 1 n ✍ Phương trình chứa căn thức: 5. Hướng dẫn. c) x = 1. c) x = 1 − √ sĐ ỗ M in h Bài 3. 2 4 ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ Tu â Th .www. 30.s Đỗ Minh Tuân Trang 56 Khoa Tự nhiên . Biên tập : Th. d) x = −3.

√ 21 2 . +∞) ! " 3 b) x ∈ − .5: Giải các bất phương trình sau: √ √ a) x + 9 + 2x + 4 > 5 2 √ b) 4(x + 1)2 < (2x + 10) 1 − 3 + 2x √ c) (x − 3) x2 + 4 ≤ x2 − 9 √ √ √ d) x + 2 − x + 1 ≤ x √ e) 2x2 − 6x + 1 ≥ x − 2 s x+1 x f) −2 >3 x+1 x √ g) 5x2 + 10x + 1 ≥ 7 − x2 − 2x n ✍ Bất phương trình chứa căn thức : h) √ 1+x+ √ x2 1−x≤2− 4 Hướng dẫn. −1 ∪ (−1. +∞ .Trường CĐSP Nam Định .5. −3] ∪ [1. 1] ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ Biên tập : Th.www. 2 " f) x ∈ ! 4 − . Phương trình chứa căn và dấu giá trị tuyệt đối 3.s Đỗ Minh Tuân Trang 57 Khoa Tự nhiên . h) x ∈ [−1. 3 √ # 3− 7 ∪ [3. +∞) 6 c) x ∈ ! 2 d) x ∈ −1 + √ . f) x = 1. 2. −1+ e) x = 2 √ 17 1 − . 3 g) x ∈ (−∞. ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ Tu â h Th .com Chương 3. −1 . sĐ ỗ M in Bài 3. 3) 2 # 5 −∞. +∞).VNMATH. a) x ∈ (0. +∞) e) x ∈ −∞. Bài tập d) x = 1. − ∪ [3.

Th .com Chương 3. Bài tập ✍ Bài tập tổng hợp: Tu â n Bài 3. bất phương trình sau: √ √ √ a) 3 7x + 1 + 4 9x + 7 ≤ − x + 3 + 6 √ √ √ √ b) x2 + x − 1 + 8 2x2 + x − 3 = x2 + 3x − 5 + 8 2x2 + 4x − 9 √ √ c) 4 x + 4 17 − x = 3 √ √ d) x + 1 < 3 2 − x + 3 # " 7 Hướng dẫn. a) x ∈ − .6: Giải các phương trình. sĐ ỗ d) x ∈ (−∞.5.s Đỗ Minh Tuân Trang 58 Khoa Tự nhiên . 9 b) x = 2. Phương trình chứa căn và dấu giá trị tuyệt đối 3. M in h c) x = 1. 3) Biên tập : Th. 16.www.VNMATH.Trường CĐSP Nam Định . 1 .

www.com Chương 4.1 .1. Hệ phương trình đại số Chương 4 Tu â n Hệ phương trình đại số Hệ phương trình bậc nhất Hệ phương trình bậc nhất hai ẩn h 4.VNMATH.1 M in 4.

.

.

a1 b 1 .

.

..

D=.

a2 b 2 .

☞ Cách giải: sĐ ỗ ☞ Dạng:  a1 x + b 1 y = c 1 a2 x + b 2 y = c 2 . Th .

.

.

c 1 b1 .

.

. .

Dx = .

c 2 b2 .

- Nếu D 6= 0: hệ phương trình có nghiệm duy nhất

a1 c 1

.

Dy = .

a2 c 2 .

Ví dụ 4.1: Giải và biện luận hệ phương trình theo tham số m:  a. ! Dx Dy x= . hệ phương trình vô số nghiệm hoặc vô nghiệm.x + (2 − a) y = 3 (a − 2) x + (1 − 2a) y = a − 4 .Nếu D = 0 và Dx2 + Dy2 6= 0: Hệ vô nghiệm. D D .Nếu D = Dx = Dy = 0.y = . ta thay giá trị của tham số vào phương trình. muốn biết rõ. .

.

.

a .

2 − a .

(a + 4) Giải: D = . = −a2 − 3a + 4 = − (a − 1) .

.

a − 2 1 − 2a .

.

.

3

2

a

= a2 − 12a + 11 = (a − 1) . (a − 11)
Dx =

a − 4 1 − 2a .

.

.

.

a .

3 .

(a − 6) Dy = . = a2 − 7a + 6 = (a − 1) .

.

a−2 a−4 .

(a + 4) = 0 ⇔ a = −4 Nếu a = −4.s Đỗ Minh Tuân Trang 59 Khoa Tự nhiên . 3 − x) |x ∈ R }. Nếu a = 1. thay vào hệ phương trình ta có:  x+y =3 ⇒ S = {(x.Trường CĐSP Nam Định . Dx 6= 0 thì hệ vô nghiệm. −x − y = −3 Biên tập : Th. Dx = Dy = 0.  a=1 +) Trường hợp 1: D = 0 ⇔ − (a − 1) .

y = 2. Từ (1) ⇒ x = −2y + 3z + 2.3 Hệ phương trình bậc nhất bốn ẩn ☞ Dạng : Biên tập : Th.1.s Đỗ Minh Tuân   a1 x + b 1 y + c 1 z + d 1 t = e 1    a2 x + b 2 y + c 2 z + d 2 t = e 2  a3 x + b 3 y + c 3 z + d 3 t = e 3    a x+b y+c z+d t=e 4 4 4 4 4 Trang 60 Khoa Tự nhiên .2: Giải hệ phương trình:   x + 2y − 3z = 2 (1) 2x − y + 4z = 4 (2)  5x + 3y − 4z = 4 (3) Giải: C1: Khử ẩn.com +) Trường hợp 2: D 6= 0 ⇔ ( a 6= 1 a 6= −4 nên hệ phương trình có nghiệm duy nhất: 4. ❸ Dùng phép biến đổi Gauss. Hệ phương trình đại số  12 − a    x= a+4  6 −a   y= 4+a Hệ phương trình bậc nhất ba ẩn ☞ Dạng Tu â n   a1 x + b 1 y + c 1 z = d 1 a x + b2 y + c 2 z = d 2  2 a3 x + b 3 y + c 3 z = d 3 h ☞ Cách giải: M in ❶ Khử ẩn bằng cách rút 1 ẩn từ một phương trình thế vào 2 phương trình còn lại. z = 1) C2: Biến  đổi Gauss. (3) ta có hệ :    2 (−2y + 3z + 2) − y + 4z = 4 −5y + 10z = 0 y=2 ⇔ ⇔ ⇒ x = 1. Hệ phương trình bậc nhất www.1. Ví dụ 4.Trường CĐSP Nam Định . Th .4.1. thế vào (2).VNMATH.    1 2 −3 2 1 2 −3 2  H2−2H1    ⇒  0 −5 10 0  A= 2 −1 4 4   H3−5H1  0 −7 8 −6 5 3 −7 4  −5y + 10z = 0 Ta được hệ và tiếp tục giải như trên. 5 (−2y + 3z + 2) + 3y − 7z = 4 −7y + 8z = −6 z=1 Hệ có nghiệm (x = 1. được hệ phương trình bậc nhất 2 ẩn sĐ ỗ ❷ Sử dụng máy tính điện tử để giải. −7y + 8z = −6 C3: Sử dụng máy tính điện tử.2 Chương 4. 4.

Trường CĐSP Nam Định .2. ❷ Nếu có phương trình chỉ là phương trình bậc nhất theo 1 biến. −1. 1).3: Giải hệ phương trình:   x − 2y + 3z − 4t = 5    2x + 3y − 5z + t = −10  4x − 5y + 6z − 7t = 14    x+y+z+t=3  −2 3 −4 5  7 −11 9 −20    3 −6 9 −6 3 −2 5 −2   y = −1 ⇒x=1 ⇔ z=2  t=1 Hệ có nghiệm duy nhất: (1.4: Giải các hệ phương trình:  x + 2y = −1 a) x2 + 3y 2 − 2x = 2  2 x − 2y = 2 b) 2x2 + xy − y = 9 Biên tập : Th. Rút biến đó ra thế vào phương trình còn lại.bậcwww.bậc hai: ☞ Dạng: Hệ gồm 2 phương trình trong đó: Phương trình bậc nhất và phương trình bậc 2. ta có thể dùng phép biến đổi đại số các phương trình để thu được phương trình bậc nhất theo một biến nào đó. 2. sĐ ỗ M in h Giải: .4.Cách 1: Phương phápGauss:  1 −2 3 −4 5  H2−2H1     2 3 −5 1 −10  H3−4H1 A=  ⇒   4 −5 6 −7 14  H4−H1  1 1 1 1 3 Giải hệ:   7y − 11z + 9t = −20 3y − 6z + 9t = −6  3y − 2y + 5z = −2 Tu â n Ví dụ 4.s Đỗ Minh Tuân Trang 61 Khoa Tự nhiên . 4.2 Hệ phương trình bậc nhất . 1 0 0 0 Th . Hệ phương trình bậc nhất . thế vào 3 phương trình còn lại được hệ phương trình bậc nhất 3 ẩn. ☞ Cách giải: ❶ Rút 1 ẩn từ phương trình bậc nhất. thế vào phương trình bậc 2 còn lại. ❸ Nếu cả 2 phương trình đều không là bậc nhất theo 2 biến. thì ta rút biến đó ra để thế vào phương trình còn lại. Cách 2: Rút x = 2y − 3z + 4t + 5 thế vào 3 phương trình còn lại ta được hệ phương trình 3 ẩn giống như phép biến đổi Gauss. Hệ phương trình đại số ☞ Cách giải: ❶ Rút 1 ẩn từ một phương trình.VNMATH.com hai: Chương 4. Ví dụ 4. ❷ Dùng phép biến đổi Gauss.

−1/7). c) Lấy phương trình (1) trừ đi 2 lần phương trình (2) 2y 2 + x − 2y = 5 ⇒ x = −2y 2 + 2y + 5 2 Thay vào phương trình (2) ta được (−2y 2 + 2y + 5) + y 2 + y = 7 ⇔ 4y 4 + 4y 2 + 25 − 8y 3 + 20y − 20y 2 + y 2 + y − 7 = 0 ⇔ 4y 4 − 8y 3 − 15y 2 + 21y + 18 = 0 ⇔ (y − 2) (2y + 3) (2y 2 − 3y − 3) = 0   y=2 x=1  y = −3/2  x = −5/2    y=2 √ √   3 + 33 33 5 −    ⇔ y= ⇔ y = −3/2 ⇒ x=   4√ 4√ 2y 2 − 3y − 3 = 0   3 − 33 5 + 33 y= x= 4 4 Vậy hệ có 4 nghiệm.4. (−5/7.3. Hệ phương trình đại số 2x2 + 4y 2 + x = 19 x2 + y 2 + y = 7 a) Từ (1) ta có: x = −1 − 2y thay vào phương trình (2) ta được: (1 + 2y)2 + 3y 2 + 2 (1 + 2y) = 2 ⇔ 1 + 4y + 4y 2 + 3y 2 + 2 + 4y − 2 = 0  y = −1 ⇒ x = 1 2 ⇔ 7y + 8y + 1 = 0 ⇔ y = −1/7 ⇒ x = −5/7 Tu â M in h x2 − 2 từ (1) thế vào (2) ta được b) Rút y = 2 x2 − 2 x2 − 2 2 2x + x. . sĐ ỗ ⇔ x3 + 3x2 − 2x − 16 = 0 ⇔ (x − 2) (x2 + 5x + 8) = 0  x=2⇒y=1  ⇔ x2 + 5x + 8 = 0 Vô nghiệm Th . 4 4 4 4 4.com 2: c)  Giải: Chương 4.y 2 = 0 Biên tập : Th. tập nghiệm là: ( √ √ √ ! √ !) 5 − 33 3 + 33 5 + 33 3 − 33 . 2) . Phương trình có nghiệm duy nhất (2. 1).1 Hệ phương trình đẳng cấp bậc 2: Phương trình đẳng cấp bậc 2 ☞ Dạng: a. S = (1.VNMATH. Hệ phương trình đẳng cấp bậcwww. −5/2) .x2 + b.xy + c.s Đỗ Minh Tuân Trang 62 Khoa Tự nhiên .Trường CĐSP Nam Định . (−3/2. −1) .3.3 4. − =9 2 2 ⇔ 4x2 + x3 − 2x − x2 + 2 = 18 n Hệ có 2 nghiệm (1. .

Rút y từ phương trình đó. Giải phương trình.(−2) = 25 > 0. Giải như trên. g/s d1 = 0. nhưng phương trình đẳng cấp bậc 2 có nghiệm duy nhất x = y = 0 . Hệ phương trình đại số ☞ Cách giải: Coi đây như một phương trình bậc 2: a.Nếu ∆ < 0: Phương trình bậc 2 ẩn t vô nghiệm.y = 2y x= 4 Hệ phương trình đẳng cấp bậc 2 ☞ Dạng toán:  a1 x2 + b1 xy + c1 y 2 = d1 a2 x2 + b2 xy + c2 y 2 = d2 ☞ Cách giải: ❶ Cách 1: Quy về phương trình đẳng cấp bậc 2. Phương trình có nghiệm duy nhất: x = y = 0 4.5: Giải các phương trình sau: a) x2 + 2xy + 2y 2 = 0 Tu â Giải: n b) 2x2 − 3xy − 2y 2 = 0 a) ∆′ = (−1)2 − 1.y Ví dụ 4.3.com 2: Chương 4.2 Th .VNMATH.TH2: d1 .Nếu ∆ ≥ 0: Phương trình có nghiệm t nên ta có phương trình ban đầu có nghiệm x = t. tính được x.y = − y  x=  4 2  3+5 .2 = −1 < 0. d2 = 6 0. Nhân phương trình (1) với d2 trừ đi phương trình (2) nhân d1 được phương trình đẳng cấp bậc 2.3. sĐ ỗ M in h b) ∆ = 32 − 4. .t2 + b. . Pt (1) là pt đẳng cấp bậc 2.4. theo y thế vào phương trình còn lại. Hệ phương trình đẳng cấp bậcwww. Thế vào phương trình ban đầu được phương trình bậc 4 trùng phương. Ví dụ 4. từ đó suy ra nghiệm của phương trình.6: Giải các hệ phương trình sau:  2 x − xy + y 2 = 7 a) x2 − 2xy − 3y 2 = 0  2 x + xy − y 2 = −1 b) 2x2 − xy + 3y 2 = 12  2 x + xy − 2y 2 = 0 c) 2x2 − 3xy + y 2 = 0 Biên tập : Th.TH1: d1 × d2 = 0.t + c = 0 nếu a 6= 0 . Tiếp tục như trên.Trường CĐSP Nam Định .2. Nên phương trình đã cho tương đương với:  3−5 1 . ❷ Cách 2: Khử y 2 từ 2 phương trình.s Đỗ Minh Tuân Trang 63 Khoa Tự nhiên .

−√ 31 31 !) c) Phương trình (1) tương đương với:  x=y (x − y) (x + 2y) = 0 ⇔ x = −2y Biên tập : Th. (−1. −  .Trường CĐSP Nam Định . 2) . −1) . √ 31 31 9 7 √ .3. − √ . Hệ phương trình đại số a) C1: Phương trình (2) ta có: x = −y hoặc x = 3y +) TH1: x = −y thay vào pt (1) ta có: 3x2 = 7 ⇔ x = ± s 7 ⇒y=∓ 3 s 7 3 +) TH2 : x = 3y thay vào pt (1) ta có : 7y 2 = 7 ⇔ y = ±1 ⇒ x = ±3.VNMATH. tập nghiệm là : ! ( 7 9 .com 2: Giải: Chương 4. Hệ phương trình đẳng cấp bậcwww. S = (3. n ⇔ 4x2 − 5xy = 21 ⇒ y = 2 h ⇔ 25x4 + 5x2 (21 − 4x2 ) + (4x2 − 21) = 7.   3 3 3 3  b) Phương trình (1) nhân 12 cộng phương trình (2) ta có:  1 x= y  2 14x2 + 11xy − 9y 2 = 0 ⇔   9 x=− y 7 1 +) TH 1: x = y thế vào pt (1): 2 1 2 1 2 y + y − y 2 = −1 ⇔ y 2 = 4 ⇔ y = ±2 ⇒ x = ±1 4 2 9 +) TH 2: x = − y thay vào pt (1) ta có: 7 81 2 9 2 9 49 7 y − y − y 2 = −1 ⇔ y 2 = ⇔ y = ±√ ⇒ x = ∓√ 49 7 31 31 31 Hệ có 4 nghiệm. −2) . Hệ có 4 nghiệm. C2: Từ hệ phương trình ta có 3 (x2 − xy + y 2 ) + x2 − 2xy − 3y 2 = 21 4x2 − 21 5x !2 4x2 − 21 =7 5x 21 − 4x2 + 5x Tu â x2 + x.4. tập nghiệm là:  s   s s  s  7 7 7 7   . (−3.s Đỗ Minh Tuân Trang 64 Khoa Tự nhiên . S = (1.− . 1) .25x2 sĐ ỗ M in ⇔ 25x4 + 105x2 − 20x4 + 441 − 168x2 + 16x4 − 175x2 = 0   2 x = ±3s⇒ y = ±1 s x =9  4 2 ⇔ 21x − 238x + 441 = 0 ⇔  7 ⇔ 7 7 x2 = x=± ⇒y=∓ 3 3 3 Th .

y là hai nghiệm của phương trình: X 2 − S.com 4. g (x. g (x. P = x.Trường CĐSP Nam Định . Đặt S = x + y.4. y là 2 nghiệm của phương trình : X − 3X + 2 = 0 ⇔ 2 Hệ có 2 nghiệm S = {(1. P ). x) |x ∈ R } Hệ đối xứng Hệ đối xứng loại I: f (x. Từ đó ta được hệ mới gồm 2 ẩn S.y = P Dùng định lý đảo Vi-et x.4. (2. P ). P = xy.y ta được hệ :    P =3−S P =3−S S+P =3 ⇔ ⇔ 2 2 S 2 − 3S + 2 = 0 S + 3 (3 − S) = 7 S + 2P + P = 7 Biên tập : Th. P = x. Hệ đối xứng Chương 4.X + P = 0. Hệ phương trình đại số +) TH 1: x = y thay vào phương trình (2) ta được: 0 = 0 (Thỏa mãn với mọi x.y do đó hệ trở thành:   S=3 S=3 x+y =3 ⇔ ⇔ S 2 − 2P = 5 P =2 xy = 2 x. y) = k (S. x). P . y) = h (S. y ∈ R sĐ ỗ ☞ Cách giải: Th .1 Tu â 4.4 M in Ở đó f (x. tức là: f (x. y) +) TH 2: x = −2y thay vào phương trình (2) ta được: 8y 2 + 6y 2 + y 2 = 0 ⇔ 15y 2 = 0 ⇔ y = 0 ⇒ x = 0 Kết luận: Tập nghiệm của phương trình là: S = {(x. x) ∀x. y) = 0 g (x. Ví dụ 4. y) = 0 h ☞ Dạng: ( n 4. g (x. Từ đó ta được hệ:  x+y =S x. y). Giải hệ mới này tìm S. y) = g (y. y) là đa thức đối xứng. Khi đó f (x. y) = f (y. 1)}  X=1 X=2 b) Đặt S = x − y. P .s Đỗ Minh Tuân Trang 65 Khoa Tự nhiên .VNMATH.7: Giải hệ phương trình sau:  x+y =3 a) x2 + y 2 = 5  x − y + xy = 3 b) x2 + y 2 + xy = 7 Giải:  a) Đặt S = x + y.www. 2) .

x) = 0 Hệ đối xứng vòng quanh:   f (x. Hệ phương trình đại số (1) (2) x. (−y) = −2 sĐ ỗ M in h Giải hệ (2)    x + (−y) = 2 x−y =2 S=2 ⇔ ⇔ x. y) = 0 f (x.y = 1 P =1 √  X =1+ 2 √ X 2 − 2X − 1 = 0 ⇔ X =1− 2 √  √  √ √ 1 − 2. Kết luận vậy hệ có 4 nghiệm: (−1. . −1 − 2 Do đó hệ có 2 nghiệm 1 + 2. y) = (−1. y) = 0 ☞ Cách giải: ➢ Hệ đối xứng loại II: .y = 2 x. y) là một đa thức đối xứng). . 1). y) = 0 ta được hệ đối xứng loại I:  P (x. 1) . (−y) = −1 x. 1 − 2. −1 + √   √ √  2 .VNMATH. z. Hệ đối xứng    S=1 =3−S  P   P =2  ⇔ ⇒  S=1  S=2  S=2 P =1 Chương 4. (2.4.Trừ vế 2 phương trình ta được: (x − y) . −2) . thay vào hpt ban đầu để giải.Nếu x = y.Nếu P (x. n +) Giải hệ (1):    S=1 x−y =1 x + (−y) = 1 ⇔ ⇔ P =2 x. 4.www. y) = 0 f (y. x) = 0 Biên tập : Th. z) = 0 f (y.4. x) = 0  f (z. x.P (x. y) = 0 (ở đó P (x. −2) . −y là 2 nghiệm của phương trình:  X = −1 2 X −X −2=0⇔ X=2 Tu â Do đó hệ có nghiệm (x. Th .com 4. −1 − 2 Hệ đối xứng loại II: ☞ Dạng : Hệ đối xứng loại II:  f (x.Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 66 Khoa Tự nhiên .2  1+ √ 2. y. y) + f (y. (2. −1 + 2 .

Hệ phương trình đại số ➢ Hệ đối xứng vòng quanh: .4.com 4.Sử dụng phương pháp hàm số để giải: a) Trừ vế 2 phương trình ta được: Tu â Giải: n Ví dụ 4.Trường CĐSP Nam Định .8: Giải hệ phương trình:  2 x = 2x + y − 2 a) y 2 − 2y = x − 2  3 x = −x − 4y + 6 b) y 3 = −y − 4x + 6  3  x = 4y − 3 c) y 3 = 4z − 3  3 z = 4x − 3 M in h (x − y) (x + y) − (x − y) = 0 ⇔ (x − y) (x + y − 1) = 0 sĐ ỗ +)TH 1: x = y ta được  x=1⇒y=1 x2 − 3x + 2 = 0 ⇔ x=2⇒y=2 +) TH 2: x + y = 1 ⇒ y = 1 − x Th . P = x.y (S 2 ≥ 4P ) thế vào hệ phương trình ta được hệ mới:  2 S −P =3 S 3 − 3SP = −5S + 12 Từ pt (1) ta có P = S 2 − 3 thế vào phương trình (2) ta được S 3 − 3S (S 2 − 3) = −5S + 12 ⇔ S 3 − 7S + 6 = 0  S = 1 ⇒ P = −2 2 ⇔ (S − 1) .www. (2.s Đỗ Minh Tuân Trang 67 Khoa Tự nhiên . 2) b) Trừ vế 2 phương trình ta được: (x − y) (x2 + xy + y 2 ) = 3 (x − y)  x=y ⇔ x2 + xy + y 2 = 3 TH 1: x = y thay vào phương trình ta được: 3 2 x + 5x − 6 = 0 ⇔ (x − 1) (x + x + 6) = 0 ⇔ TH 2: x2 + xy + y 2 = 3  x=1⇒y=1 x2 + x + 6 = 0 (Vô nghiệm) Cộng vế 2 phương trình đầu kết hợp với phương trình trên ta được hệ phương trình:  2 x + xy + y 2 = 3 x3 + y 3 = −5 (x + y) + 12 Đặt S = x + y.VNMATH. Hệ đối xứng Chương 4. x2 = 2x + 1 − x − 2 ⇔ x2 − x + 1 = 0 (Vô nghiệm) Hệ có 2 nghiệm phân biệt: (1. (S + S − 6) = 0 ⇔  S = −3 ⇒ P = 6 (Vô nghiệm) S=2⇒P =1 Biên tập : Th. 1) .

1). −1)   x+y =2 S=2 ⇔ +) x.Trường CĐSP Nam Định . −1) Th . . (−1. . 2 2 2 Biên tập : Th. 1) .y = −2 x.com 4. y là 2 nghiệm của phương trình: X − X − 2 = 0 ⇔ 2 Hệ có 2 nghiệm (−1. y là 2 nghiệm của phương trình: X 2 − 2X + 1 = 0 ⇔ X = 1 n Hệ phương trình có nghiệm (1. 1. (2. Hệ phương trình đại số x+y =1 x. 2) . 1)   z3 + 3   x =   4   x3 + 3 y=   4  3   y +3   z= 4 sĐ ỗ M in h c) Hệ phương trình tương đương với: Tu â Kết luận: Hệ phương trình có 3 nghiệm (1. x3 + 3 . f (x) là hàm đồng biến. Hệ đối xứng +)  S=1 ⇔ P = −2  Chương 4.y = 1 P =1  X = −1 X=2 x.VNMATH. (2. (1. 2 2 2 √ √ √ ! −1 − 13 −1 − 13 −1 − 13 .www. 2) .4.s Đỗ Minh Tuân Trang 68 Khoa Tự nhiên . Đặt f (x) = 4   x = f (z) Hệ trở thành y = f (x)  z = f (y) Giả sử x > y ta có: ⇒ y = f (x) > f (y) = z ⇒ z = f (y) > f (z) = x ⇒ x > y > z > x (Mâu thuẫn) Tương tự nếu x < y ta cũng được x < y < z < x (Mâu thuẫn) Vậy x = y ⇒ y = f (x) = f (y) = z ⇒ z = f (y) = f (z) = x ⇒ x = y = z thay vào hệ ta được: x3 = 4x − 3 ⇔ x3 − 4x + 3 = 0 ⇔ (x − 1) (x2 + x − 3) = 0  x=1 √   −1 + 13  x=1  x= ⇔ ⇔  2√ x2 + x − 3 = 0  −1 − 13 x= 2 Hệ có 3 nghiệm √ √ ! √ −1 + 13 −1 + 13 −1 + 13 .

Trường CĐSP Nam Định . sĐ ỗ M in h Ví dụ 4. Tu â n ❹ Phân tích thành nhân tử. Giải: Hệ phương trình tương đương   5   x2 + y + xy (x2 + y) + xy = − 4  5 2   (x2 + y) + xy = − 4 Đặt u = x2 + y.(2u + 1)2 = 0 ⇔   3 1 u=− ⇒v=− 2 2 5 +) TH 1: u = 0. Hệ phương trình đại số Hệ phương trình tổng quát ☞ Cách giải: ❶ Đặt ẩn phụ để quy về hệ quen thuộc.com Chương 4.5 www.VNMATH. Hệ phương trình tổng quát 4. v = xy Hệ trở thành:     u + u.v + v = −  5   u2 + v = − 4 5 4 5 Từ phương trình (2) ta có v = − − u2 4 Thế vào phương trình (1) ta có: 5 5 1 5 u − u − u3 − − u2 = − ⇔ −u3 − u2 − u = 0 4 4 4  4 5  u=0⇒v=− 4 ⇔ u. ❷ Cộng trừ đại số các phương trình.9: Giải các hệ phương trình sau:   5   x2 + y + x3 y + xy 2 + xy = − 4  5   x4 + y 2 + xy (1 + 2x) = − 4 Th . ❸ Thế ẩn.4.5. v = − 4   x2 + y = 0 5  xy = − 4 Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân Trang 69 Khoa Tự nhiên .

5. Hệ phương trình đại số 5 Ta có y = −x2 thế vào phương trình còn lại ta có x3 = ⇔ x = 4 3 1 +) TH 2: u = − .12 (B-2009): Giải hệ phương trình:    xy + x + y = x2 − 2y 2 √ √ .4.10 (D-2008): Giải hệ phương trình: Ví dụ 4.  2 4 16 Ví dụ 4. sĐ ỗ M in h Tu â n 1 Từ phương trình (1) ta có y = −x2 − 2 ! 1 3 x −x2 − = − ⇔ 2x3 + x − 3 = 0 ⇔ (x − 1) (2x2 + 2x + 3) = 0 2 2  3 ⇔  x = 1 ⇒ y = −2  2x2 + 2x + 3 = 0 Phương trình vô nghiệm Kết luận: Hệ có 2 nghiệm phân biệt: s  ! s 3 3 5 3 25  1. x 2y − y x − 1 = 2x − 2y x4 + 2x3 y + x2 y 2 = 2x + 9 x2 + 2xy = 6x + 6 xy + x + 1 = 7y (1) x2 y 2 + xy + 1 = 13y 2 (2) ☞ Cách 1: Phương trình đẳng cấp: xy + 1 = −x + 7y Ta có (xy + 1)2 − xy = 13y 2 Do đó ta được (x − 7y)2 − xy = 13y 2 ⇔ x2 − 14xy + 49y 2 − xy − 13y 2 = 0 ⇔ x2 − 15xy +  x = 3y 2 36y ⇔ .com Chương 4. +) TH1: Với x = 3y thay vào hệ ta có: ⇔ 1 9y 4 − 10y 2 + 1 = 0 y= ⇒x=1 3 +) TH2: Với x = 12y thay vào (1) ta có 12y 2 + 5y + 1 = 0 (Vô nghiệm) Giải:  ☞ Cách 2: Thế 7y − 1 thế vào (2) ta được: y+1 36y 4 − 33y 3 − 5y 2 + y + 1 = 0 ⇔ (y − 1)(3y − 1)(12y 2 + 5y + 1) = 0  y=1⇒x=3  1 ⇔  y= ⇒x=1 3 12y 2 + 5y + 1 = 0 (Vô nghiệm) Từ (1) ta có x = Biên tập : Th. Hệ phương trình tổng quát www.VNMATH. x = 12y   2 y=1⇒x=3 3y − 4y + 1 = 0  . v = − Ta được hệ:.− .Trường CĐSP Nam Định .11 (B-2008): Giải hệ phương trình: Ví dụ 4. − . 2 2   1   x2 + y = − 2  3   xy = − 2 s 3 s 5 3 25 ⇒y=− 4 16 Th .s Đỗ Minh Tuân Trang 70 Khoa Tự nhiên .

Nếu y 6= 0.www. sĐ ỗ ✍ Hệ phương trình bậc nhất: Th . nhỏ nhất của biểu thức: A = x2 + y 2 − 2x khi m thay đổi. y) thỏa mãn x.VNMATH. x2 + xu + u2 = 13 Đến đây học sinh tự giải tiếp.6 h Tu â n Nhận thấy y = 0 thì phương trình (2) không thỏa mãn.s Đỗ Minh Tuân Trang 71 Khoa Tự nhiên . chia 2 vế của pt (1) cho y.com 4. y  x + xu + u = 7 .y < 0 Bài 4.Trường CĐSP Nam Định . Bài 4. Bài 4. chia 2 vế của phương trình (2) cho y 2 ta được:  x 1    x+ + =7 y y  x 1   x2 + + = 13 y y2 1 Đặt u = ta được hệ.2: Tìm giá trị của m để hệ phương trình :  x − my = 1 mx + y = 3 có nghiệm (x.6. y) là 2 số thỏa mãn điều kiện:  x − my = 2 − 4m mx + y = 3m + 1 Tìm giá trị lớn nhất. Bài tập Chương 4. Hệ phương trình đại số ☞ Cách 3: Đặt ẩn phụ quy về hệ đối xứng Bài tập M in 4.3: Giả sử (x.1: Giải và biện luận hệ phương trình:  mx + 3y = −m a) 3x + my = 8  2x + (m − 1) y = 2m − 3 b) m2 x + my = 4m − m2 Bài 4.4: Giải hệ phương trình bậc nhất sau:   x + 3y − z = 6 a) 2x − y + 3z = 3  −x + 5y − 7z = 2    2x + y − 3z − 4t = −10   x − 3y + 4z − 5t = −2 b)  3x − 4y + 2z + t = 11    −x + 2y − 7z + 6t = 2 Biên tập : Th.

6.com 4.www.Trường CĐSP Nam Định . ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ Tu â h Th . Bài tập Hướng dẫn. −1).5: Giải các hệ phương trình sau:  x−y =1 a) x3 − y 3 = 1  3 x − y 3 = 3 (x − y) b) x + y = −1  x + y + xy = 5 c) x2 + y 2 = 5  x + xy + y = 3 d) x2 y + xy 2 = 2  xy (x + 2) (y + 2) = 24 e) x2 + y 2 + 2 (x + y) = 11  3 x + y 3 = 12 (x + y) f) x−y =2  2 x y + xy 2 = 30 g) x3 + y 3 = 35  2 x + y2 + x + y = 4 h) x (x + y + 1) + y (y + 1) = 2  2 x + 4x + y = 7 i) x (x + 3) (x + y) = 12  x − y + x2 + y 2 = 12 j) x − y + xy = 5 √  √ √ x+1+ y+1=2+ 2 √ √ k) √ x+ y = 3+1  √ √ x−4+ y−1=4 l) x + y = 73  3 x − y3 = 7 m) xy (x − y) = 2 n ✍ Hệ phương trình đối xứng loại 1: Hướng dẫn. Biên tập : Th.VNMATH. 2). a) (1. 1. − 8 8 b) (1.s Đỗ Minh Tuân Trang 72 Khoa Tự nhiên . Hệ phương trình đại số ! 17 19 . −1. 0). a) Chương 4. (0. − . 4. sĐ ỗ M in Bài 4.

e) (1. 2 . (−1. −1). 2). (2. (−1. − 2. −3). 2). 1). (−4. m) (2. Bài tập Chương 4.VNMATH. 1). (1. (4. 3).6: a) b) c) d) e) f) g)  √ 2x + y − 1 = 5 √ 2y + x − 1 = 5  1    3x2 = 2y + y    3y 2 = 2x + 1 x  2 x = 3x + 2y y 2 = 3y + 2x  √ √ x+5+ y−2=7 √ √ y+5+ x−2=7  y    x − 3y = 4 x x    y − 3x = 4 y  √ x+ 4y−1=1 √ y+ 4x−1=1  3 x = 3x + 8y y 3 = 3y + 8x Biên tập : Th. − 2 2 c) (2.Trường CĐSP Nam Định . (3. 2). (2. 1).com 4. √ √ ! − 3 + 21 − 11 − 21 i) (−4. (−3. . −2). 2 √ ! 21 . −4). (1. Th . d) (1. (−3. 1). (1. h Tu â √ √  √ √  h) (−2. 2 2 n g) (3. −4).6. 2). 3). −3). b) (−2.s Đỗ Minh Tuân Trang 73 Khoa Tự nhiên . (−4. 2). 1). 3). . 7). 35 + 4 30). √ √ l) (38 − 4 30. −4). 21 − 11 + . (2. (1. 1).www. 1). − 2 . √ sĐ ỗ k) (1. (1. −3− 2 M in j) (3. (2. −2). ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✍ Hệ phương trình đối xứng loại 2: Bài 4. −3). (1. 2). −2). (−3. 1). − . 1). Hệ phương trình đại số ! 1 1 . f) (−2. −2). 2.

h d) (11.9: Giải các hệ phương trình:  2 x − 4xy + y 2 = 1 a) y 2 − 3xy = 4  2 x − 3xy + y 2 = 5 b) 2x2 − xy − y 2 = 2  2 3x + 5xy − 4y 2 = 38 c) 5x2 − 9xy − 3y 2 = 15 Hướng dẫn. (2. Th .8: Chứng minh rằng hệ có đúng 2 nghiệm thỏa mãn điều kiện: x > 0. f) (1. (1. 1. i) (2. a) (−1. n b) (1. Hệ phương trình đại số = x2 + y − 2x + 9 2xy    = y2 + x  y+ p 3 2 y − 2y + 9  2  x = y − 2y + 2 i) y = z 2 − 2z + 2  z = x2 − 2x + 2 h) Hướng dẫn. 5). 1). x = 1 Bài 4. −2). 0). −1). −4). (−1. 1). − 11. y > 0  y     ex = 2007 − p 2 y −1  x    ey = 2007 − √ 2 x −1 ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✍ Hệ phương trình đẳng cấp bậc 2: Bài 4. 0). 1). 1).Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 74 Khoa Tự nhiên . 0). Tu â c) (0. 2). 4). sĐ ỗ g) (0. − 11 .com 4. √  √ √  11 . 2). √ Bài 4. a) (2. M in e) (−2. Bài tập      x+ √ 3 2xy x2 Chương 4.7: Giải phương trình : x3 + 2 = 3 3 3x − 2 Hướng dẫn. Biên tập : Th. (1. (5. h) (0. √ 11. 2). (1. 2.6.www.VNMATH. 11).

(−2. sĐ ỗ ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ Th . a) (2.s Đỗ Minh Tuân Trang 75 Khoa Tự nhiên . 2). ! 1 b) (1.Trường CĐSP Nam Định . −1).www.11: Giải hệ phương trình:  !2 !3  x x  + = 12 a) y y   (xy)2 + xy = 6  y + xy 2 = 6x2 b) 1 + x2 y 2 = 5x2  4 x − x3 y + x2 y 2 = 1 c) x3 y − x2 + xy = 1  √ √ 2x + y + 1 − x + y = 1 d) 3x + 2y = 4  xy + x + y = x2 − 2y 2 √ √ e) x 2y − y x − 1 = 2x − 2y  4 x + 2x3 y + x2 y 2 = 2x + 9 f) x2 + 2xy = 6x + 6  2 (y − x) + xy = 4 g) x2 + y 2 + 4 (x + y) = 17 Hướng dẫn. Hệ phương trình đại số b) (−1. ✍ Hệ phương trình tổng quát: Bài 4. 2 Biên tập : Th.10: Giải hệ phương trình sau:  2 2x − 5xy + 2y 2 = 0 a) x2 + y = 5  x + 2y = −1 b) 2x3 − 3y 3 = 5 ! √  √ √  √ 5 5 . −1). −2 + 2 6 . Bài tập Chương 4. −1 − 6. (1. a) (2.VNMATH. . (3. c) (−3. −2 − 2 6 . 1). −1). 1). ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✍ Hệ phương trình bậc 1 .1 .com 4.bậc 2: M in h Tu â n Bài 4.6. 1). − . Hướng dẫn. −1). 1). −1 + 6. − 2 4 b) (1.

Trường CĐSP Nam Định . (−2. Bài tập Chương 4.com 4. 1). e) (5.www. sĐ ỗ M in h Tu â n g) (−5. 3). −1). (−2. (−1. −7).VNMATH. 2). 2). 2). (1.s Đỗ Minh Tuân Trang 76 Khoa Tự nhiên . Th . Hệ phương trình đại số c) (1. f) 17 −4. Biên tập : Th. 4 ! . −1). d) (2.6.

. Akn . hoán vị.2 Kiến thức cơ bản 5. ❷ Giải phương trình tổ hợp (Có chứa Cnk . Hj không xảy ra đồng thời thì  . .www.. chỉnh hợp. Chúng có thể được trộn lẫn các dạng vào với nhau. Hn |H| = |H1 | + |H2 | + · · · + |Hn | Cách nhận biết: trong phương án giải có sử dụng việc chia các trường hợp ☞ Quy tắc nhân: Biên tập : Th. đề thi đại học môn Toán thường xuất hiện một số dạng bài về tổ hợp sau: sĐ ỗ ❶ Bài toán đếm: bài toán này thường được giải quyết bằng cách sử dụng các quy tắc cộng. ❹ Xác định số hạng không chứa x. Th .2. Tuy nhiên không hẳn là tất cả các bài đều như vậy. nguyên hàm. ... Pn .) ❸ Chứng minh đẳng thức tổ hợp: dạng này thường được giải quyết bằng cách sử dụng công thức nhị thức Newton.Trường CĐSP Nam Định .VNMATH.1 Tu â n Giải tích tổ hợp Khái quát chung M in h Trong những năm gần đây.. Chẳng hạn như có thể kết hợp việc chứng minh đẳng thức tổ hợp để giải phương trình tổ hợp để tìm số mũ n của khai triển sau đó trong đẳng thức khai triển tìm số hạng chứa xk . tổ hợp. quy tắc nhân.s Đỗ Minh Tuân Trang 77 Khoa Tự nhiên .com Chương 5.nhân ☞ Quy tắc cộng:  H1   H Nếu hành động H :  2 mà Hi .1 Quy tắc cộng . trong khai triển một nhị thức Newton.. Giải tích tổ hợp Chương 5 5. chứa xk . 5. kết hợp với phép tính đạo hàm.

xn ) thỏa mãn xi 6= xj ∀i 6= j. 2. xi ∈ N gọi là một hoán vị của N . · · · . · · · ..(n − k + 1) (n − k)! sĐ ỗ Akn = ☞ Tổ hợp : Th . n}. một lớp phó. xi ∈ N được gọi là một chỉnh hợp chập k của n phần tử. 1. k+1 +) Tam giác Pascal: Cnk + Cnk+1 = Cn+1 ☛ Chú ý: Sự khác biệt của tổ hợp và chỉnh hợp chính là tính có thứ tự hay không.Trường CĐSP Nam Định .VNMATH. Cho N = {1.2. x2 .1 = n! ☞ Chỉnh hợp: M in h Cho N = {1. · · · . Ví dụ: Tính A2n .chỉnh hợp . một bộ gồm n số (x1 . 2. k là số tự nhiên bé hơn n. Số các hoán vị của N : Tu â Pn = n.2. · · · . Học sinh tự chứng minh các công thức như một bài tập (sử dụng quy tắc nhân) n−1 2 Ví dụ: Tính Cn3 . thậm chí nếu lấy 3 người trong đó 1 lớp trưởng và 2 lớp phó thì lại xen lẫn có thứ tự và không có thứ tự! (giữa lớp trưởng và 2 lớp phó thì có thứ tự nhưng giữa 2 lớp phó lại không có thứ tự) Biên tập : Th. 2. · · · .www.. xi ∈ N được gọi là một tổ hợp chập k của n phần tử. 2. Cn+2 ☛ Tính chất: +) Tính đối xứng: Cnk = Cnn−k . Số các tổ hợp chập k của n phần tử là Cnk n! Akn = = k! (n − k)!k! Không phân biệt thứ tự có nghĩa là đổi chỗ các số cho nhau trong bộ số không được tính là một phần tử khác.|H2 | · · · |Hn | 5.hoán vị ☞ Hoán vị: n Cho N = {1. 3] = [3. x2 .(n − 1).s Đỗ Minh Tuân Trang 78 Khoa Tự nhiên .com 5. Số các chỉnh hợp chập k của n phần tử là n! = n. Kiến thức cơ bản Chương 5. n}. Một bộ gồm k số [x1 . k là số tự nhiên bé hơn n..2. Một bộ gồm k số (x1 ..(n − 1). Giải tích tổ hợp Nếu hành động H được thực hiện bằng cách thực hiện một chuỗi các hành động độc lập nối tiếp nhau: H : H1 → H2 → · · · → Hn thì |H| = |H1 |. · · · . Cn+1 . xk ) thỏa mãn xi 6= xj ∀i 6= j. 2]. Chẳng hạn như: lấy 3 học sinh trong một lớp 52 người làm cán sự lớp thì không có thứ tự nhưng nếu lấy 3 học sinh trong đó 1 người làm lớp trưởng. đây là chỗ học sinh hay nhầm lẫn nhất. Chẳng hạn [1. n}. x2 . A3n+1 . một bí thư thì là có thứ tự. xk ] không phân biệt thứ tự thỏa mãn xi 6= xj ∀i 6= j.2 Tổ hợp .

TH4: a = 4. 3. Các ví dụ 5. 2. b = x. 2. b ∈ {0. 9} abcd thỏa mãn a 6= 0.. 1. Kết hợp ta có : 504 + 1792 = 2296 cách chọn. 5} do đó b có 5 cách chọn. 6. Chẳng hạn như với đẳng thức thứ hai chẳng qua là đẳng thức một nhưng với a = 1. 2. Đẳng thức thứ 2 nếu ta thay x = 1. d có 7 cách chọn ⇒ có 3. d ∈ {2.8. Ví dụ 5. 2} Vậy d có 3 cách chọn. 3} do đó a có 3 cách chọn.VNMATH. c.2.3 Chương 5. 4.7 = 1792 cách chọn. 8}  a.7 = 28 cách chọn. điều này làm cho nó trở nên khá khó khăn cho học sinh mới lam quen với tổ hợp. chúng xuất hiện trong đề thi đại học những năm gần đây! Các ví dụ sĐ ỗ Ví dụ 5. TH2: a = 4.7 = 1512.2: Tìm số các số tự nhiên có 4 chữ số khác nhau sao cho số đó nhỏ hơn 4653. 4. 1. a có 8 cách chọn. d khác nhau đôi một Ta xét các trường hợp sau: TH1: d = 0.8. · · · .3 M in h Tu â n Công thức nhị thức Newton khá đơn giản nhưng việc áp dụng nó trong từng trường hợp là rất phong phú. 2.8. c có 8 cách chọn.8. c. Th . 6.com 5.www.7 = 504 cách chọn.8. b. c ∈ {0. b có 8 cách chọn. 2. Giải: Giả sử abcd là số cần tìm từ đó ta có:   a. 1. 8} nên d có 4 cách chọn. b. ⇒ có 4.9. c có 7 cách chọn ⇒ có 4. c. . d ∈ {0..3. b có 8 cách chọn. 1. a có 9 cách chọn. b = 6. 1. c có 8 cách chọn. d có 7 cách chọn vậy có 5. d ∈ {0.Trường CĐSP Nam Định . Giải tích tổ hợp Công thức nhị thức Newton Một số công thức hay dùng: n P ☞ (a + b)n = Cnk an−k bk = Cn0 an + Cn1 an−1 b + · · · + Cnn bn k=0 n ☞ (1 + x) = Cn0 + Cn1 x + · · · + Cnn xn k+1 ☞ Cnk + Cnk+1 = Cn+1 ☞ Cnk = Cnn−k 5.s Đỗ Minh Tuân Trang 79 Khoa Tự nhiên . d ∈ {0. d có 7 cách chọn. 2. hoặc x = −1 thì được các đẳng thức khá thú vị. c có 7 cách chọn ⇒ có 9. 3} do đó c có 4 cách chọn.. TH2: d 6= 0. c = 5. b = 6.1: Tìm số các số tự nhiên có 4 chữ số khác nhau sao cho số đó là chẵn. Kết luận: Có 1512 + 280 + 28 + 3 = 1823 cách Biên tập : Th. b có 9 cách chọn. d ∈ {0. Giải: Giả sử abcd là số cần tìm theo bài ra ta có:   a. 9} abcd thỏa mãn a 6= 0  abcd < 4653 Ta xét các trường hợp sau: TH1: a ∈ {1.7 = 280 TH3: a = 4. b.

www.VNMATH.com

5.3. Các ví dụ

Chương 5. Giải tích tổ hợp

Ví dụ 5.3: Đội thanh niên xung kích ở một trường phổ thông gồm 12 học sinh trong
đó có 5 học sinh lớp A, 4 học sinh lớp B, 3 học sinh lớp C. Cần chọn 4 học sinh đi làm
nhiệm vụ sao cho 4 học sinh này không quá 2 trong 3 lớp trên. Hỏi có bao nhiêu cách
chọn như vậy?
Giải: Cách 1: Gián tiếp
Cách làm gián tiếp: Thay vì đếm tập A ta đếm

tập mẹ Ω và phần bù của nó là
A = Ω\A. Sau đó sử dụng công thức |A| = |Ω| −

A

ở đó |A| ký hiệu số phần tử tập A.
4
Lấy 4 học sinh trong 12 học sinh: có C12
= 495.
Bây giờ ta chọn 4 học sinh sao cho 4 hs này trong cả 3 lớp:
Số cách chọn

n

Lớp C
3
1
1
2

Tu
â

Lớp B
4
1
2
1

M
in

1
2
3

Lớp A
5
2
1
1

h

STT

C52 .C41 .C31 = 120
C51 .C42 .C31 = 90
C51 .C41 .C32 = 60
Tổng: 270

Th
.


Vậy có : 495 − 270 = 225 cách chọn.
Cách 2: Trực tiếp. Có thể dùng cách lập bảng như trên để làm trực tiếp nhưng sẽ dài
hơn cách này. Học sinh tự làm như một bài tập.
!n
1
Ví dụ 5.4: Tìm số hạng không chứa x trong khai triển nhị thức của 2x + √
5
x
1
n
(x > 0) biết n thỏa mãn điều kiện Cn0 + Cn+1
+ Cn+2
= 10n + 30. Trong khai triển nhị
thức trên, tìm hạng tử có hệ số lớn nhất.

Giải: Từ điều kiện ta có
(n + 1) (n + 2)
= 10n + 30
1+n+1+
2 

n = 18
⇔ n2 − 15n − 54 = 0 ⇔
n = −3 (loại)
Vậy n = 18 và ta có 

1
2x + √
5
x 

18

=

18
X

k
C18
.(2x)18−k .

k=0 

1

5
x 

k

=

18
X

k

k
C18
.218−k x18−k− 5

k=0

k
= 0 ⇔ k = 15.
5
15
Hệ số của số hạng không chứa x là: 23 .C18
= 6528
18−k
k
Đặt ak = C18 .2
, k = 0, 1, 2, .., 18
k+1 17−k
k
Xét bất phương trình C18
.218−k < C18
.2
18!
18!
⇔ 2.
<
k!. (18 − k)! (k + 1)! (17 − k)!
2. (k + 1)! (18 − k)!
<
⇔ 2 (k + 1) < 18 − k

k!
(17 − k)!
⇔ k = 0; 1; ..; 5
⇔ 3k < 16 ⇔ k < 16
3
⇒ a0 < a1 < ... < a5 < a6 > a7 > .. > a18
6.6
54
6
6
Vậy hạng tử có hệ số lớn nhất là: C18
.218−6 x18− 5 = C18
.212 .x 5
Số hạng không chứa x ⇒ 18 − k −

Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân

Trang 80

Khoa Tự nhiên - Trường CĐSP Nam Định

Lấy tích phân 2 vế trên đoạn [0. Cn x . Ta có (1 + x)n = Cn0 + Cn1 x + · · · + Cnn xn Do đó x(1 + x)n = Cn0 x + Cn1 x2 + · · · + Cnn xn+1 .C32 + Cnk+2 . Mặt khác (1 + x) (1 + x) = j=0 i=0 k+2 1 k+1 2 k 3 sĐ ỗ Do đó hệ số của xk+3 sẽ là: k+3 0 M in i j h Với n ≥ k + 3.3. 1] ta có: Z1 n x(1 + x) dx = 0 Z1 0  Cn0 x + Cn1 x2 + · · · + Cnn xn+1 dx Mặt khác ta có: R1  (1 + x)n+1 − (1 + x)n dx 0 !.VNMATH. Cn+3 k=0 !  n 3 P P i i n 3 j j C3 x . Từ (1). k ∈ N.C33 + Cnk+1 . Ta có (1 + x)n = Cn0 + Cn1 x + · · · + Cnn xn Do đó x2 (1 + x)n = Cn0 x2 + Cn1 x3 + · · · + Cnn xn+2 Đạo hàm 2 vế của đẳng thức trên ta có: 2x(1 + x)n + nx2 (1 + x)n−1 = 2Cn0 x + 3Cn1 x2 + · · · + (n + 2) Cnn xn+1 Thay x = 1 ta được: 2Cn0 + 3Cn1 + · · · + (n + 2) Cnn = (n + 4) 2n−1 c) Sử dụng tích phân. Giải tích tổ hợp Ví dụ 5. b) 2Cn0 + 3Cn1 + 4Cn2 + · · · + (n + 2) Cnn = (n + 4) 2n−1 Cn0 Cn1 Cnn 1 + 2n+1 n c) + + ··· + = 2 3 n + 1 n2 + 3 n + 2 (2) Tu â n Giải: a) Sử dụng phương pháp đồng nhất hệ số: Ta có (1 + x)n+3 = (1 + x)n (1 + x)3 (1) n+3 P k+3 k Mà ta có (1 + x)n+3 = xk nên hệ số của xk+3 là Cn+3 .com 5. Các ví dụ Chương 5. n ≥ k + 3. ta i + j = k + 3 với 0 ≤ j ≤ 3 có nghiệm như sau: Cnk . (2). (3) ta được điều phải chứng minh.C30 = Cnk + 3Cnk+1 + 3Cnk+2 + Cnk+3 (3) Th .C31 + Cnk+3 . b) Sử dụng phép tính đạo hàm.www.5: Chứng minh các đẳng thức tổ hợp sau: k+3 a) Cnk + 3Cnk+1 + 3Cnk+2 + Cnk+3 = Cn+3 ∀n.

n+2 (1 + x) (1 + x)n+1 .

1 1 + 2n+1 n .

− .

Trường CĐSP Nam Định . 0 = n2 + 3 n + 2 n+2 n+2 x(1 + x)n dx = 0 = Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân R1 Trang 81 Khoa Tự nhiên .

4. Bài tập Chương 5. Giải tích tổ hợp Mà R1 0 (Cn0 x + Cn1 x2 + · · · + Cnn xn+1 ) dx = Cn0 Cn1 Cnn + + ··· + = 2 3 n+1 !.www.com 5.VNMATH.

2 3 n+2 .

1 x x x .

Cn0 + Cn1 + · · · + Cnn 2 2 n+2 .

chữ số 0 có mặt 4 lần.7: Có bao nhiêu chữ số tự nhiên gồm 4 chữ số khác nhau chia hết cho 2. 0 nên ta được điều phải chứng minh. 2 em học sinh khối 10 là học sinh xuất sắc. sĐ ỗ Bài 5.s Đỗ Minh Tuân Trang 82 Khoa Tự nhiên . Cũng câu hỏi như vậy nhưng thêm điều kiện số đó là số chẵn thì kết quả là bao nhiêu? Bài 5.3: Cho các số 0. 1. 4 . c) Có thể thành lập được bao nhiêu số có 8 chữ số thành lập từ 5 chữ số trên sao cho chữ số 3 có mặt đúng 2 lần. b) Có thể thành lập được bao nhiêu số có 8 chữ số thành lập từ 5 chữ số trên sao cho chữ số 3 có mặt đúng 4 lần. Có bao nhiêu cách chia số học sinh trên làm 2 tổ sao cho: Th .2: Trong số 16 học sinh có 3 học sinh giỏi.5: Có bao nhiêu số tự nhiên chẵn gồm 5 chữ số khác nhau sao cho trong đó không có mặt chữ số 2. d) Có thể thành lập được bao nhiêu số có 8 chữ số thành lập từ 5 chữ số trên sao cho chữ số 3 có mặt đúng 3 lần. các chữ số khác có mặt nhiều nhất một lần. chữ số 1 có mặt 3 lần.5 . Bài 5. Bài 5. các chữ số khác có mặt nhiều nhất một lần. b) Mỗi tổ có đúng 8 học sinh sao cho mỗi tổ đều có học sinh giỏi và ít nhất 2 học sinh khá. 5 học sinh khá. Hỏi có bao nhiêu cách cử 5 em học sinh xuất sắc của trường tham gia một đoàn đại biểu sao cho mỗi khối có ít nhất 1 em. 1. 2 .4: Với các chữ số 0.4 Tu â ✍ Bài toán đếm: M in h Bài 5. a) Có thể thành lập được bao nhiêu số có 8 chữ số thành lập từ 5 chữ số trên. các chữ số khác có mặt đúng một lần. Trong đó nhất thiết phải có mặt chữ số 5.6 có thể thành lập được bao nhiêu số tự nhiên mà mỗi số đó có 5 chữ số khác nhau.6: Có bao nhiêu chữ số chẵn gồm 4 chữ số đôi một khác nhau và lớn hơn 4657 Bài 5. 3. a) Mỗi tổ có đúng 8 học sinh. 4.1: Trong một trường học có 5 em học sinh khối 12. Bài tập n 5.Trường CĐSP Nam Định . Biên tập : Th. 3 trung bình. 3 em học sinh khối 11.3. Bài 5. 2.

Bài 5. e) Cn0 + Cn1 + Cn2 = 8n + 1 Bài 5.17: Chứng minh các đẳng thức sau: 2 2 n a) (Cn0 ) + (Cn1 ) + · · · + (Cnn )2 = C2n Biên tập : Th. b) Trong mỗi tổ có 1 tổ trưởng và 5 tổ viên sao cho An và Bình không đồng thời có mặt trong tổ. Tìm k ∈ {1. d) Cn7 = 2Cn3 .www. 4.s Đỗ Minh Tuân Trang 83 Khoa Tự nhiên . ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ Tu â 2007 1 1 1 + 2 + ··· + 2 = 2 A2 A3 An 2008 M in Bài 5. · · · .12: Cho tập hợp A gồm n phần tử.9: Tìm tổng tất cả các số tự nhiên có 5 chữ số khác nhau thành lập từ 6 chữ số: 1. Bài tập Chương 5.15: Chứng minh rằng k n + 2 Cn+1 Cn+1 Cn A4n+4 143 − Bài 5.14: Tính giá trị của biểu thức M = (n + 1)! 2 2 2 2 biết rằng Cn+1 + 2Cn+2 + 2Cn+3 + Cn+4 = 149 ! 1 1 n+1 1 + k+1 = k với n.A2n = 12. k nguyên dương. 3.com 5. n thỏa mãn điều kiện Cnk−1 Cnk Cnk+1 = = .4.16: Tìm số âm trong dãy xn = Pn+2 4Pn ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✍ Ứng dụng công thức nhị thức Newton Bài 5.13: Tìm các số nguyên k. n ≥ 4.8: Từ một tập thể gồm 14 người gồm 6 nam và 8 nữ trong đó có An và Bình.10: Giải phương trình : n ✍ Phương trình tổ hợp c) 2Pn + 6A2n − Pn . Người ta muốn chọn một tổ công tác gồm 6 người. 2 9 24 A4n+1 + 3A3n Bài 5. 8? Cũng câu hỏi như vậy nếu ta thêm chữ số 0 vào 6 chữ số trên. 5. k ∈ N Th . Bài 5. Giải tích tổ hợp Bài 5.VNMATH. Pn+5 ≤ 60Ak+2 n+3 (n − k)! sĐ ỗ 2 a) 10Cn2 + nC10 = 2800 b) h Bài 5. n} sao cho số tập con gồm k phần tử của A là lớn nhất. 7.Trường CĐSP Nam Định . Bài 5. Tìm số cách chọn sao cho: a) Trong mỗi tổ có cả nam và nữ. 2.11: Giải phương trình tổ hợp sau: ∀n. Biết rằng số tập con 4 phần tử của A bằng 20 lần số tập con gồm 2 phần tử của A.

an thỏa mãn hệ thức: a0 + + · · · + n = 4096. Giải tích tổ hợp b) 2. Biết rằng tổng hệ số của 3 số hạng đầu tiên trong khai triển đó bằng 97.21: Tìm hệ số của số hạng chứa a4 trong khai triển nhị thức Newton a2 − a sĐ ỗ với a 6= 0.Trường CĐSP Nam Định .23: Tìm hệ số của x7 trong khai triển nhị thức của (2 − 3x)2n . trong đó n là số 2n+1 1 3 nguyên dương thỏa mãn : C2n+1 + C2n+1 + · · · + C2n+1 = 1024. a1 .. Bài 5. tính tổng các hệ số của các lũy thừa bậc nguyên dương của x. Tìm số lớn 2 2 nhất trong các số a0 . Chứng minh tổng này là một số chính phương. + C2n + · · · + 3 2n + 1 2n 2n + 1 1 2n+1 − 1 1 Cn0 = d) Cnn + Cnn−1 + · · · + 2 n+1 n+1 n Bài 5. Biết rằng a0 + a1 + · · · + an = 729.20: Biết rằng (2 + x)100 = a0 + a1 x + · · · + a100 x100 .19: Giả sử (1 + 2x)n = a0 + a1 x + · · · + an xn . biết rằng : C2n+1 4 x Bài 5.Cn2 + 3. Th . Tìm số tự nhiên n và số lớn nhất trong các số a0 ..s Đỗ Minh Tuân Trang 84 Khoa Tự nhiên . a1 an Trong đó các số a0 .25: Cho khai triển (1 + 2x)n = a0 + a1 x + · · · + an xn . a1 . + x7 . Tu â n Bài 5.2. !n 2 Bài 5. an . Biên tập : Th.4. !n 2 Bài 5. a1 .com 5. · · · . 26 Bài 5.2n−2 c) 0 C2n 1 2 1 22n+1 2n C = .24: Tìm số hạng không chứa x trong khai triển nhị thức Newton của 3x2 − √ 3 x biết n thỏa mãn điều kiện: 2Cn0 − 3Cnn−1 + 4Cn2 = (n + 4)2 .Cn3 + · · · + n (n − 1) .VNMATH. M in h Bài 5. . Bài tập Chương 5. Với giá trị nào thị ak < ak−1 .1.www. · · · .Cnn = n (n − 1) . Chứng minh rằng a2 < a3 .18: Biết rằng trong khai triển nhị thức Newton của x + x1 tổng các hệ số của 2 số hạng đầu tiên bằng 24. an .22: !nTìm hệ số của số hạng chứa x trong khai triển nhị thức Newton của 1 1 2 n + C2n+1 + · · · + C2n+1 = 220 − 1..

b ) ⇔ b = b′ ➢ (a. đường thẳng Kiến thức cơ bản h 6. |− v ′| −→ ➢ AB = (xB − xAq . b) ± (a′ .com Chương 6.− v′ → − − → ′ cos ( v .VNMATH.www.1 Tọa độ. b) = (ka. véc tơ Th . điểm.b′ √ |(a. (a′ . yB − yA ) . b)| = a2 + b2 → − → v . Hình phẳng tọa độ Chương 6 Tu â n Hình phẳng tọa độ Véc tơ. b) . kb)  a = a′ ′ ′ ➢ (a. sĐ ỗ ➢ (a. b′ ) = (a ± a′ .1. b ± b′ ) k (a.1 M in 6. v ) = − → |→ v | . b) = (a . b′ ) = a.a′ + b.

−→.

.

.

AB = .

AB .

B): d x = x0 + a. b) hoặc → nd = (A. y0 ).M B yA − kyB xA − kxB . 3 yG = yA + yB + yC 3 Đường thẳng − − ➢ (d) qua điểm M0 (x0 . yM = (k 6= 1) ⇔ xM = 1−k 1−k Đặc biệt nếu M là trung điểm AB ta có: xA + xB yA + yB xM = .t Phương trình tham số (d) : y = y0 + b. yM = 2 2 xA + xB + xC G là trọng tâm tam giác ABC ⇔ xG = . Phương trình chính tắc: (d) : Biên tập : Th. = (xB − xA )2 + (yB − yA )2 −−→ −−→ ➢ M chia AB theo tỷ số k ⇔ M A = k. có → u = (a.s Đỗ Minh Tuân Trang 85 Khoa Tự nhiên .Trường CĐSP Nam Định .t x − x0 y − y0 = a b Phương trình tổng quát: A (x − x0 ) + B (y − y0 ) = 0.

(C) có phương trình tham số: (C) : x = f (t). yA ). Chẳng hạn M ∈ (C). yB ) : x − xA y − yA = xB − xA yB − yA Tu â x y + =1 a b n ➢ Phương trình đoạn chắn: d đi qua 2 điểm A(a. b 6= 0) 2 1 2 M in 1 h ➢ Góc giữa 2 đường thẳng d1 và d2 được thay bằng góc giữa 2 véc tơ chỉ phương hoặc 2 véc tơ pháp tuyến: → → → → cos ϕ = |cos (− u .1. −2) ⇒ ~u = (2. 3 Ví dụ 6. −1) . d2 ) Th . −1) ➢ Phương trình đường thẳng đi qua 2 điểm A (xA . B.com Chương 6. Hình phẳng tọa độ ➢ Mối quan hệ giữa véc tơ pháp tuyến và véc tơ chỉ phương: Ta sử dụng quy tắc sau để chuyển đổi giữa 2 loại véc tơ: (x.1: Cho tam giác ABC có A (6. −x) hoặc (−y. nếu M (a. y) → (y. cũng như các quan hệ khác để thành lập phương trình. y = g(t) t ∈ R ☞ Sử dụng quan hệ thuộc. 6. khoảng cách.VNMATH.− u )| = |cos (− n . 0). Véc tơ. điểm. 1) hoặc ~u = (−2.Trường CĐSP Nam Định . x) Ví dụ: ~n = (1. đường thẳng www. y0 ) đến đường thẳng d : Ax + By + C = 0: d(M. Hoặc G là trọng tâm tam giác ABC. Ta xA + xB + xC có thể thành lập từ công thức xG = ⇒ xC = 3xG − xA − xB .s Đỗ Minh Tuân Trang 86 Khoa Tự nhiên . B(0. d) = |Ax0 + By0 + C| √ A2 + B 2 ☛ Chú ý: Ta thường sử dụng phương trình tổng quát khi phải tính góc. Còn ta dùng phương trình tham số khi có mối quan hệ thuộc. sĐ ỗ Chú ý : Trường hợp 2 đường thẳng không song song với Oy và chúng không vuông |k1 − k2 | góc với nhau thì ta có thể tính bằng công thức: tan ϕ = . b) ∈ (C) thì b = f (a).6. Tọa độ điểm ☞ Sử dụng quan hệ thuộc để rút bớt ẩn. −4) a) Tìm tọa độ trọng tâm G của tam giác ABC và trung điểm M của BC.− n )| \ Ở đó ϕ = (d 1 .2 Dạng bài Các bài tập trong đề thi đại học thường là những bài xác định tọa độ điểm. b) (a. Ở đó k1 . biết tọa độ điểm A. k2 1 + k1 k2 tương ứng là hệ số góc của 2 đường thẳng. C (2. B (xB . 4) . viết phương trình đường thẳng thỏa mãn một số điều kiện nào đó. ➢ Khoảng cách từ điểm M (x0 . Biên tập : Th. Chẳng hạn M ∈ (C) và (C) : y = f (x). G tìm tọa độ C. B (−4.1.

Trường CĐSP Nam Định . −6) Biên tập : Th. −4 − a) |2 (2 + 2a) − (−4 − a) − 8| |2 + 2a − 2 (−4 − a) + 2| q q = 2. Nên phương trình AC là: AC : A (6.com Chương 6. AC). −2) AB : . sĐ ỗ M in h b) Ta có xM = −→ c) +) AC = (−4. c) Tìm tọa độ điểm F ∈ BC sao d(F. 2 37 21 5 yE = 2yD − yM = −2. − 2 2 Th . AC) ⇔ 12 + (−2)2 22 + (−1)2    a=2 2a + 6 = 5a 3a = 6 ⇔ |4a + 12| = 2 |5a| ⇔ ⇔ ⇔ 6 2a + 6 = −5a 7a = −6 a=− 7 +) a = 2: F (6. 2)  −−→ nAC = (2.− và G 2 3 3 Tu â n Giải: a) Ta có xM = xA + xB + xD ⇒ xD = 3xM − xA − xB = −3 − 6 + 4 = −5. d) Tìm tọa độ điểm I sao cho tứ giác ABCI là hình bình hành.VNMATH. xB + xC yB + yC 5 = −1. 4) 2 (x − 6) − (y − 4) = 0 ⇔ 2x − y − 8 = 0 −→ +) AB = (−10.1. Nên phương trình tham số BC là: BC : C (2. −4)  x = 2 + 2t y = −4 − t +) F ∈ BC ⇒ F (2 + 2a. −3) = 3 (2. yG = =− .6. − . 3 15 21 yD = 3yM − yA − yB = − − 4 + 1 = − 2 2 xE + xM Ta có xD = ⇒ xE = 2xD − xM = 2. yM = =− 2 2 2 4 yA + yB + yC 1 xA + xB + xC = . −8) = −4 (1.s Đỗ Minh Tuân Trang 87 Khoa Tự nhiên . điểm. xG = 3 3 3 3     5 4 1 ⇒ M −1. −1)  −−→ uBC = (2. −5) = −5 (2. 4) (x − 6) − 2 (y − 4) = 0 ⇔ x − 2y + 2 = 0 −−→ +) BC = (6. − và E −9. 1)  −−→ nAB = (1. Nên phương trình AB là: A (6.(−5) − (−1) = −9. d(F. đường thẳng www. AB) = 2d(F. Véc tơ. −1) . AB) = 2d(F. −1) . + = − 2 2 2     21 37 ⇒ D −5. Hình phẳng tọa độ b) Tìm tọa độ D sao cho M là trọng tâm tam giác ABD và điểm E sao cho D là trung điểm EM .

com 6.2 (CĐ 2009): Trong mặt phẳng với hệ tọa độ Oxy. −4 − yI )   2 − xI = −10 xI = 12 ⇔ ⇔ ⇔ I (12.s Đỗ Minh Tuân Trang 88 Khoa Tự nhiên . −2) → −−→ +) − n− BH = (1. x + 0 sĐ ỗ 9= = 0 y− B M C(−1. Giải: Gọi M là trung điểm BC. 5x + M in h A H 8 − 3y Th . 4) 3x − y + 1 = 0 y=4   4 − 3b b − 2 . 2 2 ⇔ 14b = 0 ⇔ b = 0 ⇒ B (5. −1)  C (−1. 3) ⇒ uBH = (3.VNMATH. cho tam giác ABC có C(−1. b) ⇒ M 2 2 4 − 3b b − 2 + − 9 = 0 ⇔ 20 − 15b + b − 2 − 18 = 0 Mặt khác ta có M ∈ AM ⇒ 5. Viết phương trình đường thẳng đi qua 2 điểm. đường trung tuyến kẻ từ A và đường cao kẻ từ B lần lượt có phương trình là 5x + y − 9 = 0 và x + 3y − 5 = 0. −2). và H là chân đường cao hạ từ đỉnh B xuống AC. Trường hợp này có thể quy về trường hợp trên bằng cách : điểm đi qua là một trong 2 điểm và véc tơ chỉ phương là véc tơ nối 2 điểm.1.www. Hình phẳng tọa độ  d) Tứ giác ABCI là hình bình hành −→ −→ ⇔ AB = IC ⇔ (−10. −1) → −−→ Do AC⊥BH ⇒ − n− AC = uBH = (3. Tìm tọa độ các đỉnh A và B. Véc tơ. −2) Vì AC : −−→ nên phương trình AC là: nAC = (3. 1) −4 − yI = −5 yI = 1 Tu â n Ví dụ 6. đường thẳng 6 +) a = − : F 7  2 22 . Biên tập : Th.Trường CĐSP Nam Định . điểm. +) Vì B ∈ BH ⇒ B (5 − 3b. 0) Phương trình đường thẳng Các dạng bài có thể ☞ Viết phương trình đường thẳng đi qua một điểm và một phương (Phương ở đây là phương vuông góc (pháp tuyến) hoặc phương song song (chỉ phương)) ☞ Tìm 2 điểm của đường thẳng đó. −1) 3 (x + 1) − (y + 2) = 0 ⇔ 3x − y + 1 = 0 Vì A = AC ∩ AM nêntọa độ A là nghiệm của hệ:  5x + y − 9 = 0 x=1 ⇔ ⇒ A (1. −5) = (2 − xI .− 7 7 Chương 6.

Ví dụ 6.com Chương 6. Véc tơ. 4). → Giải: a) ~u = (3. Phương trình tham số. −1) ⇒ − n = (1.1. chính tắc tương đương với véc tơ chỉ phương. −1).Trường CĐSP Nam Định . Tu â b) d đi qua điểm A(3. 6) → Ta có − n−→ = (3. 2)  A (1.3: Viết phương trình đường thẳng d thỏa mãn một trong các điều kiện sau: n − a) d đi qua điểm A(1. −2) Vì d : − nên d có phương trình: → n = (1. 3) (x − 1) + 3 (y + 2) = 0 ⇔ x + 3y + 5 = 0 − → b) Ta có − n→ ∆ = (1.VNMATH. −2) có véc tơ chỉ phương → u = (3. chúng chỉ khác nhau về cách diễn đạt.6. B) ∆3 Biên tập : Th. −4) ⇒ u∆ = (4. 4) Từ đó ta có d : − nên phương trình d là: → nd = (3. 2) → Vì d k ∆ ⇒ − nd = − n→ ∆ = (3. 1) 4 (x − 3) + (y + 4) = 0 ⇔ 4x + y − 8 = 0 2−y x−1 y−2 x−1 = ⇔ = 2 3 2 −3 − → − → nên u∆ = (2.s Đỗ Minh Tuân d Trang 89 Khoa Tự nhiên . Hình phẳng tọa độ ☛ Chú ý : ➤ Các dạng bài khác thường xoay quanh các dạng trên. y = 6 ⇒ M (1. −3) ⇒ n∆ = (3. sĐ ỗ M in h c) d đi qua điểm A(1. điểm. 3)  A (1. −4) Ta có d : − nên phương trình d là: → nd = (4. 4) và song song với đường thẳng: ∆ : Th . Và thông thường nếu đề bài không hỏi gì thêm ta thường viết phương trình dạng tổng quát. đường thẳng www. ∆2 : d) d đi qua giao điểm của 2 đường thẳng ∆1 : y = 3 − 3t 2 3 tạo với đường thẳng ∆3 : 3x + 4y − 10 = 0 một góc 450 . ➤ Phương trình tổng quát thì tương đương với véc tơ pháp tuyến. Gọi − n = (A. −4) và vuông góc với đường thẳng : ∆ : x − 4y + 2000 = 0 2−y x−1 = 2 3  y−3 x+1 x=2+t và = . 1) → Vì d⊥∆ ⇒ − nd = − u→ ∆ = (4. 2) c) Ta có ∆ : 3 (x − 1) + 2 (y − 4) = 0 ⇔ 3x + 2y − 11 = 0 d) +) Ta có M = ∆1 ∩ ∆2 nên tọa độ M là nghiệm của hệ:   x=2+t   2+t+1 3 − 3t − 3 y = 3 − 3t ⇒ = ⇔ t + 3 = −2t  2 3 y−3 x+1   = 2 3 ⇔ t = −1 ⇒ x = 1. 1)  A (3.

2) là giao điểm của 2 đường chéo AC và BD. Phương trình d là: 7 (x − 1) − 7 (y − 6) = 0 ⇔ x − 7y + 41 = 0 sĐ ỗ Ví dụ 6. ∆3 ) = 45 ⇒ cos 45 = − → − |nd | . 5 − a) xM + xN ⇒ xN = 2xI − xM = 2. 1) Biên tập : Th. đường thẳng www. −→ −−→ Do IE⊥CD nên IE⊥EN ⇔ IE. −3) = −3 (0.1. Hình phẳng tọa độ → |− nd . (a − 11. Điểm M (1. D thẳng hàng. − n−→ ∆3 | 0 0 \ Vì (d. và đường trung tuyến IE đồng thời là đường cao ⇒ IE⊥CD. Do đó tam giác ICD cân tại I. mà AM k CD nên C. |n−→ ∆3 | √ √ 1 |3A + 4B| √ ⇔√ =√ ⇔ 5. 5) B ∆: x+ A y− 5= 0 Th .6 − 1 = 11 Do I là trung điểm của M N nên xI = 2 yN = 2yI − yM = 2. 5 − a − 2) .N E = 0 ⇔ (a − 6.6. Phương trình d là: 7 (x − 1) + (y − 6) = 0 ⇔ 7x + y − 13 = 0 M in h Tu â n 1 +) Với A = − B: Chọn B = −7 ⇒ A = 1.EN = 0. M N nên tứ giác AM CN là hình bình hành ⇒ AM k CN . điểm. N. Viết phương trình đường thẳng AB. M (1. 3 − a) = (0. E ∈ ∆ : x + y − 5 = 0 ⇒ E (a.4 (ĐH A-2009): Cho hình chữ nhật ABCD có điểm I(6. Giải: Do ABCD là hình chữ nhật nên I là trung điểm AC.com Chương 6.Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 90 Khoa Tự nhiên . I(6. 32 + 42 2 ⇔ 25 (A2 + B 2 ) = 2 (9A2 + 24AB + 16B 2 )  A = 7B ⇔ 7A2 − 48AB − 7B 2 = 0 ⇔  1 A=− B 7 +) Với A = 7B: Chọn B = 1 ⇒ A = 7. A2 + B 2 = 2.VNMATH. Véc tơ. BD và AC = BD. |3A + 4B| A2 + B 2 . (a − 11) + (3 − a) (6 − a) = 0 2 ⇔ a2 − 17a + 66 + a2 − 9a  + 18 = 0 ⇔ 2a − 26a + 84 = 0 a=6 ⇔ a2 − 13a + 42 = 0 ⇔ a=7 −→ +) Với a = 6: IE = (a − 6. 5 − a + 1) = 0 ⇔ (a − 6) . 2) D E N C Gọi N là điểm đối xứng với M qua I ⇒ I là trung điểm của 2 đường AC. 5) thuộc đường thẳng AB và trung điểm E của cạnh CD thuộc đường thẳng ∆ : x + y − 5 = 0.2 − 5 = −1 ⇒ N (11. −1) −→ −−→ Vì IE.

☞ Phương trình tổng quát của đường tròn : x2 + y 2 + 2Ax + 2By + C = 0 Ở đó tâm I(−A. 1) 0. −B) bán kính R = √ A2 + B 2 − C ☞ Phương trình tham số của đường tròn tâm I(a.VNMATH.s Đỗ Minh Tuân Trang 91 Khoa Tự nhiên . 1) AB k CD  M (1.1 Tu â Đường tròn Kiến thức cơ bản M in Phương trình h 6.M B không phụ thuộc vào phương của cát tuyến M AB của đường tròn mà chỉ phụ thuộc vào vị trí điểm M .2. Đường tròn Chương 6.com 6. −4) − → −→ n− AB = IE = (1. −4)  M (1. ☞ Nếu PM/(C) = 0 thì điểm M nằm trên đường tròn. ☞ Nếu PM/(C) > 0 thì điểm M nằm ngoài đường tròn. Hình phẳng tọa độ  6. b) bán kính R:  x = a + R.2. y0 ) thì PM/(C) = x20 + y02 + 2Ax0 + 2By0 + C.www.2 n IE⊥CD → −→ ⇒ AB⊥IE ⇒ − n− AB = uIE = (0. 5) Từ đó ta được AB : −−→ nên phương trình AB là: nAB = (1. Cụ thể nếu điểm M (x0 . cos t y = b + R. Ý nghĩa: Phương tích của điểm M cho biết vị trí tương đối của điểm đó với đường tròn. b) bán kính R: (x − a)2 + (y − b)2 = R2 Th . 5) Ta được AB : −−→ nên phương trình của AB là: nAB = (0. −−→ −−→ PM/(C) = M A.Trường CĐSP Nam Định . Biên tập : Th. sin t (t ∈ R) Phương tích Định nghĩa: Cho đường tròn (C) : x2 + y 2 + 2Ax + 2By + C = 0. (x − 1) + (y − 5) = 0 ⇔ y − 5 = 0 −→ +) Với a = 7: IE = (1. ☞ Nếu PM/(C) < 0 thì điểm M nằm ở bên trong đường tròn. −4) (x − 1) − 4 (y − 5) = 0 ⇔ x − 4y + 19 = 0 sĐ ỗ ☞ Phương trình chính tắc của đường tròn tâm I(a.

www. Hình phẳng tọa độ Trục đẳng phương: Cho 2 đường tròn (C1 ) và (C2 ) khi đó:  .2. Đường tròn Chương 6.com 6.VNMATH.

☞ Tập d = M .

x 7→ x. B thì AB chính là trục đẳng phương của 2 đường tròn. Ta có thể tìm tiếp tuyến nhờ điều kiện d = R. y0 ) ∈ (C).x0 và 2x 7→ x + x 7→ x + x0 ☞ Nếu (C) : x2 + y 2 + 2Ax + 2By + C = 0 phương trình tiếp tuyến là: x. ☞ Nếu (C1 ) : x2 + y 2 + 2A1 x + 2B1 y + C1 = 0 và (C2 ) : x2 + y 2 + 2A2 x + 2B2 y + C2 = 0 thì phương trình trục đẳng phương là : PM/(C1 ) = PM/(C2 ) ⇔ x2 + y 2 + 2A1 x + 2B1 y + C1 = x2 + y 2 + 2A2 x + 2B2 y + C2 ⇔ 2 (A1 − A2 ) x + 2 (B1 − B2 ) y + C1 − C2 = 0 Tu â n ☛ Chú ý: Khi 2 đường tròn cắt nhau tại 2 điểm A.s Đỗ Minh Tuân Trang 92 Khoa Tự nhiên . Nếu 2 đường tròn tiếp xúc nhau tại điểm A thì trục đẳng phương của 2 đường tròn chính là đường tiếp tuyến chung của 2 đường tròn tại điểm A.y0 + A(x + x0 ) + B(y + y0 ) + C = 0 ☞ Nếu (C) : (x − a)2 + (y − b)2 = R2 phương trình tiếp tuyến là: (x0 − a)(x − a) + (y0 − b)(y − b) = R2 Vị trí tương đối giữa 2 đường tròn Cho 2 đường tròn (C1 ) tâm I1 bán kính R1 và đường tròn (C2 ) tâm I1 bán kính R2 .PM/(C1 ) = PM/(C2 ) là một đường thẳng và đó gọi là trục đẳng phương của 2 đường tròn.Trường CĐSP Nam Định . Trong trường hợp ta biết tiếp điểm ta có thể dùng phương trình tách tọa độ để tìm tiếp tuyến như sau: Gọi tiếp điểm là M (x0 . M in h Vị trí tương đối giữa đường thẳng và đường tròn Giả sử ta có đường thẳng ∆ và đường tròn (C) tâm I bán kính R. Ký hiệu: d = I1 I2 gọi là độ dài đường nối tâm. ∆) sĐ ỗ Không cắt nhau d>R Th .x0 + y. ☞ Tiếp xúc: Có 2 trường hợp Biên tập : Th. Vị trí Điều kiện Hình vẽ Tiếp xúc d=R Cắt nhau d<R I I I ∆ ∆ ∆ Trường hợp đường thẳng là tiếp tuyến của đường tròn. Ta sử dụng quy tắc sau để tìm phương trình tiếp tuyến: x2 7→ x. Kí hiệu d = d(I.

Trường CĐSP Nam Định .5: Tìm tâm và bán kính của các đường tròn sau: a) (C) : (x − 1)2 + (y + 3)2 = 5 Biên tập : Th.com 6.VNMATH. Hình phẳng tọa độ Tiếp xúc ngoài d = R1 + R2 I1 I1 I2 I1 I2 I2 Th .www.s Đỗ Minh Tuân Trang 93 Khoa Tự nhiên . Đường tròn Vị trí Điều kiện Tiếp xúc trong d = |R1 − R2 | I2 Chương 6.2. I1 sĐ ỗ M in h Tu â ☞ Cắt nhau: Điều kiện |R1 − R2 | < d < R1 + R2 n Hình vẽ ☞ Không giao nhau: Có 2 trường hợp Vị trí Điều kiện Đựng nhau d < |R1 − R2 | I2 Ở ngoài nhau d > R1 + R2 I1 I1 I2 Hình vẽ 6.2.2 Các dạng bài Xác định phương trình đường tròn và ngược lại Ví dụ 6.

2. 2) nên ta được hệ phương trình:   (−1)2 + 52 − 2a + 10b + c = 0 −2a + 10b + c + 26 = 0 ⇔ 2 2 0 + 2 + 4b + c = 0 c = −4b − 4   c = −4b − 4 ⇔ 10b + c + 26  a= = 3b + 11 2 Do (C) tiếp xúc với ∆ nên ta có : |−2a + b + 2| √ 2 √ = a + b2 − c d (I. ∆) = R ⇔ 5 ⇔ 4a2 + b2 + 4 − 4ab + 4b − 8a = 5 (a2 + b2 − c) ⇔ a2 + 4b2 + 4ab − 4b + 8a − 5c − 4 = 0 ⇔ (3b + 11)2 + 4b2 + 4b (3b + 11) − 4b + 8 (3b + 11) − 5 (−4b − 4) − 4 = 0 ⇔ 25b2 + 150b + 225 = 0 ⇔ b2 + 6b + 9 = 0 ⇔ b = −3 ⇒ a = 2 và c = 8 Vậy phương trình của (C) : x2 + y 2 + 4x − 6y + 8 = 0. Hình phẳng tọa độ b) (C) : x2 + y 2 − 3x + 2y − 1 = 0 √ Giải: a) Tâm I(1. Do (C) đi qua 3 điểm A. 5). B. s  √ 2 3 3 17 − + 12 − (−1) = . −7) và tiếp xúc với 2 đường thẳng ∆1 : 3x − 4y − 42 = 0 và đường thẳng ∆2 : y + 8 = 0. b) Tâm I( . 2) và tiếp xúc với đường thẳng ∆ : 2x − y + 2 = 0. B(0. B(0. −2) bán kính R = 12 + (−2)2 − (−20) = 5 b) Gọi phương trình đường tròn (C) : x2 + y 2 + 2ax + 2by + c = 0 (C) đi qua 2 điểm A(−1. n b) (C) đi qua 2 điểm A(−1. M in h d) (C) tiếp xúc ngoài với đường tròn (C1 ) : x2 + y 2 + 4x − 2y + 4 = 0 và đi qua 2 điểm A(1. B(0.www. −3) bán kính R = 5. −1) bán kính R = 2 2 2 Ví dụ 6. Tu â c) (C) đi qua điểm A(4. C nên ta có hệ phương trình:    2 2  a = −2  4a + 2b + c = −20  4 + 2 + 4a + 2b + c = 0 2 2 ⇔ ⇔ b=4 a + 3b + c = −10 1 + 3 + a + 3b + c = 0    2 2 c = −20 −3a + b + c = −10 (−3) + 1 − 3a + b + c = 0 Từ đó ta được phương trình đường tròn là: x2 + y 2 − 2x + 4y − 20 = 0 p Tâm I(1. 2).com 6. B(1. sĐ ỗ Giải: a) Gọi phương trình của (C) : x2 + y 2 + ax + by + c = 0.6: Viết phương trình đường tròn (C).s Đỗ Minh Tuân Trang 94 Khoa Tự nhiên . −2). Th . 1). 3). C(−3. tìm tâm và bán kính biết: a) (C) đi qua 3 điểm A(4.VNMATH. 5).Trường CĐSP Nam Định . Đường tròn Chương 6. Biên tập : Th. 5).

B nên ta có:   2  c = 4b − 4 2 1 + 5 + 2a + 10b + c = 0 ⇔ −10b − c − 26  a= (−2)2 − 4b + c = 0 = −7b − 11 2 q Tâm và bán kính của (C1 ) là: I1 (−2.2. ∆1 ) = d (I. R = a2 + b2 − c q (a − 2)2 + (b + 1)2 = Vì 2 đường tròn tiếp xúc ngoài nên : II1 = R1 + R ⇔ √ 1 + a2 + b 2 − c √ ⇔ a2 + b2 − 4a + 2b + 5 = a2 + b2 − c + 1 + 2 a2 + b2 − c √ ⇔ −4a + 2b + c + 4 = 2 a2 + b2 − c Thay a. d) Gọi phương trình đường tròn (C) : x2 + y 2 + 2ax + 2by + c = 0 Do (C) đi qua 2 điểm A. 5). R1 = 13 (C2 ) : x2 + y 2 − 6x + 14y + 57 = 0 với I2 (3. −7) ∈ (C) nên ta có: 42 + (−7)2 + 8a − 14b + c = 0 ⇔ c = −8a + 14b − 65 (1) √ Tâm và bán kính của (C): I (−a. ∆1 tiếp xúc với (C) nên ta được d (I. −b) . R2 = 1. Hình phẳng tọa độ c) Gọi phương trình đường tròn (C) : x2 + y 2 + 2ax + 2by + c = 0 Do điểm A(4. R = a2 + b2 − c Tu â n Vì ∆1 .Trường CĐSP Nam Định . −b) . 1) .com 6. Đường tròn Chương 6. c giải được ở trên vào ta có: q ⇔ −4 (−7b − 11) + 2b + 4b − 4 = 2 (−7b − 11)2 + b2 − (4b − 4)   (17b + 22)2 = 50b2 + 150b + 125 √ 2 ⇔ 34b + 44 = 2 50b + 150b + 125 ⇔ 22  b≤− 17 Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân Trang 95 Khoa Tự nhiên . R1 = (−2)2 + 12 − 4 = 1 √ Tâm và bán kính của (C) là: I (−a. (4) ⇒ a2 + 16b − 64 = −8a + 14b − 65 ⇔ a2 + 8a + 2b + 1 = 0 3a + 82 thay vào (5) ta có: +) Với b = 9  26 173 a2 + a + =0 Vô nghiệm 3 9 +) Với b = −3a − 2 thay vào (5) ta có:  a = 1 ⇒ b = −5 ⇒ c = −143 2 a + 2a − 3 = 0 ⇔ a = −3 ⇒ b = 7 ⇒ c = 57 Và ta được 2 đường tròn thỏa mãn là: (C1 ) : x2 + y 2 + 2x − 10y − 143 = 0 với I1 (−1. ∆2 ) = R    |−3a + 4b − 42| = |−b + 8| (2) 5 1 ⇔ √   |−b + 8| = a2 + b2 − c (3) 1    3a + 82 −3a + 9b − 82 = 0 −3a + 4b − 42 = −5b + 40 b=  ⇔ ⇔ (2) ⇔ 9 3a + b = −2 −3a + 4b − 42 = 5b − 40 b = −3a − 2 (3) ⇔ b2 − 16b + 64 = a2 + b2 − c ⇔ c = a2 + 16b − 64 (4) (5) Th .www. −7). sĐ ỗ M in h (1) .VNMATH.

d) = Vậy d cắt (C) tại 2 điểm phân biệt. 1) bán kính R = 1. B 5 5 x= ⇒y= 5 5 Vậy d cắt (C) tại 2 điểm phân biệt A. 1 |2.VNMATH. 9 2 ⇒ A (1.7: Cho đường thẳng d : 2x+y−4 = 0 và đường tròn (C) : x2 +y 2 −2x−2y+1 = 0.com 6. b) Viết phương trình đường tròn đi qua 2 điểm A. n Ví dụ 6. Hình phẳng tọa độ     239b2 + 598b + 359 = 0 b = −1 Thỏa mãn ⇒ a = −4 ⇒ c = −8 ⇔ ⇔ 359 22  b≥− b=− (Loại) 17 239 Vậy phương trình của (C) là: x2 + y 2 − 8x − 2y − 8 = 0 Tâm I (4. Th . bán kính R = 5.2. Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn Tu â a) Chứng minh d cắt (C) tại 2 điểm phân biệt A. B có tâm thuộc đường thẳng ∆ : 3x − 4y − 2 = 0. R = (1 − m) + ⇒ I 1 − m. 1).s Đỗ Minh Tuân Trang 96 Khoa Tự nhiên .1 + 1 − 4| √ = √ <1=R 2 2 +1 5 sĐ ỗ d (I. Đường tròn Chương 6. B. b) Do (C1 ) đi qua giao điểm của (C) và (d) nên phương trình của nó có dạng: x2 + y 2 − 2x − 2y + 1 + m (2x + y − 4) = 0 ⇔ x2 + y 2 + (2m − 2) x + (m − 2) y + 1 − 4m = 0 s √   2  5m2 + 4m + 4 2−m 2−m 2 .www. M in h c) Viết phương trình đường tròn đi qua 2 điểm A. − (1 − 4m) = 2 2 2 √ 5m2 + 4m + 4 =5 Theo giả thiết : R = 5 ⇔ 2  m=4 ⇔ 5m2 + 4m + 4 = 100 ⇔ 5m2 + 4m − 96 = 0 ⇔  −24 m= 5 +) Với m = 4: Phương trình (C1 ) là x2 + y 2 − 2x − 2y + 5 = 0 Biên tập : Th. B. B có bán kính R = 5.Trường CĐSP Nam Định . Cách 2: Tọa độ giao điểm d và (C) là nghiệm của hệ  2x + y − 4 = 0 (1) 2 2 x + y − 2x − 2y + 1 = 0 (2) Từ (1) ta có y = 4 − 2x thế vào (2) ta được : x2 + (4 − 2x)2 − 2x − 2 (4 − 2x) + 1 = 0 ⇔ 5x2 − 14x + 9 = 0    x=1⇒y=2 9 2  ⇔ . 2) . Giải: a) Cách 1: Đường tròn (C) có tâm I(1.

1).1 − 3. 5 5 c) Viết phương trình tiếp tuyến với (C) song song với đường thẳng d. b) Viết phương trình tiếp tuyến với (C) tại điểm M0   4 2 . 3) với (C). d) Viết phương trình tiếp tuyến với (C) vuông góc với đường thẳng d. Đường tròn Chương 6. Viết phương trình đường thẳng T1 T2 . 2 Tu â n Do điểm I ∈ ∆ nên ta có:   2−m 3 (1 − m) − 4 − 2 = 0 ⇔ −3 − m = 0 ⇔ m = −3 2 M in x2 + y 2 − 8x − 5y + 13 = 0 h Thay vào ta được phương trình của (C2 ) là: sĐ ỗ Ví dụ 6. e) Viết phương trình tiếp tuyến với (C) đi qua điểm A(4. −2).2. T2 là tiếp điểm của 2 tiếp tuyến kẻ từ điểm B(2. Th . ∆) = R ⇔ ⇔ |m + 10| = 15 ⇔  Biên tập : Th. bán kính R = 3.  4 2 − .com 6. (−2) + m| q =3 2 2 4 + (−3) Khoa Tự nhiên . Giải: a) Tâm I(1. − + y. f) Gọi T1 . − x + − +2 y+ −4=0 5 5 5 5 9 12 12 ⇔− x+ y− = 0 ⇔ 3x − 4y + 4 = 0 5 5 5 c) Ta có ∆ k d ⇒ ∆ : 4x − 3y + m = 0 Do ∆ là tiếp tuyến của (C) nên ta có d (I. Tìm tọa độ tiếp điểm khi đó. Hình phẳng tọa độ −24 : Phương trình (C1 ) là 5 19 x2 + y 2 − 2x − 2y − =0 5 +) Với m = c) Do (C2 ) đi qua giao điểm của (C) và (d) nên phương trình của nó có dạng: x2 + y 2 − 2x − 2y + 1 + m (2x + y − 4) = 0 ⇔ x2 + y 2 + (2m − 2) x + (m − 2) y + 1 − 4m = 0   2−m ⇒ I 1 − m.www.VNMATH.Trường CĐSP Nam Định . − .s Đỗ Minh Tuân m=5 m = −25 Trang 97 |4. 5 5  b) Phương trình tiếp tuyến với (C) tại điểm M0 là:        4 2 2 4 x.8: Cho đường tròn (C) : x2 + y 2 − 2x + 4y − 4 = 0 và đường thẳng d : 4x − 3y − 11 = 0. a) Tìm tâm và bán kính của đường tròn.

www.VNMATH.com

6.2. Đường tròn

Chương 6. Hình phẳng tọa độ

Thay vào phương trình ∆ ta được 2 đường thẳng thỏa mãn là:
∆1 : 4x − 3y + 5 = 0
∆2 : 4x − 3y − 25 = 0


d) Ta có →
nd = (4; −3) ⇒ −
ud = (3; 4)

Vì ∆⊥d ⇒ −
n→ = −
u = (3; 4)

d

Từ đó phương trình ∆ có dạng 3x + 4y + m = 0.
Do ∆ là tiếp tuyến của (C) nên ta có d (I, ∆) = R ⇔

n

m = 20
m = −10

Tu
â

⇔ |m − 5| = 15 ⇔ 

|3.1 + 4. (−2) + m|

=3
32 + 42

Thay vào phương trình ∆ ta được 2 đường thẳng thỏa mãn là:


e) Gọi ∆ : Ax + By + C = 0

M
in

∆2 : 3x + 4y − 10 = 0

h

∆1 : 3x + 4y + 20 = 0

Th
.

Do A ∈ ∆ nên ta có 4A + 3B + C = 0 ⇒ C = −4A − 3B
|A − 2B + C|
=3
Do ∆ là tiếp tuyến của (C) nên ta có d (I, ∆) = R ⇔ √
A2 + B 2


⇔ |A − 2B − 4A − 3B| = 3 A2 + B 2 ⇔ |3A + 5B| = 3 A2 + B 2

B=0
⇔ 9A2 + 30AB + 25B 2 = 9A2 + 9B 2 ⇔ 30AB + 16B 2 = 0 ⇔ 
15
B=− A
8
+) Với B = 0: Chọn A = 1 ⇒ C = −4 ⇒ ∆1 : y − 4 = 0

Gọi T1 (x1 ; y1 ) là tiếp điểm của ∆1 với (C). Từ đó ta được phương trình ∆1 là:

x1 .x + y1 .y − (x + x1 ) + 2 (y + y1 ) − 4 = 0 ⇔ (x1 − 1) x + (y1 + 2) y − x1 + 2y1 − 4 = 0
 

 x1 = 1
y1 + 2
−x1 + 2y1 − 4
x1 − 1
x1 = 1
=
=



1
 y1 = −
−4y1 − 8 = −x1 + 2y1 − 4
0
1
−4
2  

1
⇒ T1 1; −
2
15
A: Chọn A = 8 ⇒ B = −15 ⇒ C = 13 ⇒ ∆2 : 8x − 15y + 13 = 0
8
Gọi T2 (x2 ; y2 ) là tọa độ tiếp điểm của ∆2 với (C) ta có phương trình ∆2 là
+) Với B = −

(x2 − 1) x + (y2 + 2) y − x2 + 2y2 − 4 = 0
y2 + 2
−x2 + 2y2 − 4
x2 − 1
=
=

8
−15
13

   

 x2 = − 7
7 11
15x2 + 8y2 = −1
17

⇒ T2 − ;

11

15x2 − 43y2 = −34
17 17
 y2 =
17
Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân

Trang 98

Khoa Tự nhiên - Trường CĐSP Nam Định

www.VNMATH.com

6.2. Đường tròn

Chương 6. Hình phẳng tọa độ

f) Gọi T1 (x1 ; y1 ), T2 (x2 ; y2 )
BT1 là tiếp tuyến với (C) tại T1 nên ta có phương trình BT1 là:
x1 .x + y1 .y − (x + x1 ) + 2 (y + y1 ) − 4 = 0

Do B (2; 3) ∈ BT1 ⇒ 2x1 + 3y1 − 2 − x1 + 6 + 2y1 − 4 = 0 ⇔ x1 + 5y1 = 0

Tương tự với điểm T2 ta cũng được hệ thức : x2 + 5y2 = 0

Do đó T1 , T2 cùng thuộc đường thẳng : x + 5y = 0. Nên phương trình T1 T2 :
x + 5y = 0 .

Tu
â

n

Vị trí tương đối của đường tròn và đường tròn

Ví dụ 6.9: Cho 2 đường tròn : (C1 ) : x2 + y 2 + 6x − 16y + 9 = 0 và
(C2 ) : x2 + y 2 + 14x − 30y + 18 = 0.

M
in

h

a) Tìm tâm và bán kính của 2 đường tròn. Chứng minh 2 đường tròn cắt nhau tại 2
điểm phân biệt A, B. Viết phương trình đường thẳng AB.


b) Viết phương trình đường tròn đi qua 2 điểm A, B và có tâm nằm trên đường thẳng
∆ : 3x + 2y − 8 = 0.

Th
.

c) Viết phương trình đường tiếp tuyến chung của 2 đường tròn.
q
Giải: a) I1 (−3; 8) , R1 = (−3)2 + 82 − 9 = 8
q
I2 (−7; 15) , R2 = (−7)2 + 152 − 18 = 16
p

−−→
I1 I2 = (−4; 7) ⇒ I1 I2 = (−4)2 + 72 = 65

Như vậy R2 − R1 = 8 < I1 I2 = 65 < R1 + R2 = 24 nên 2 đường tròn cắt nhau tại
2 điểm phân biệt. Phương trình AB chính là phương trình trục đẳng phương của 2
đường tròn. Do đó phương trình AB có dạng:
x2 + y 2 + 6x − 16y + 9 = x2 + y 2 + 14x − 30y + 18 ⇔ 8x − 14y + 9 = 0
b) Phương trình đường tròn (C) đi qua 2 điểm A, B có dạng:
m (x2 + y 2 + 6x − 16y + 9) + n (x2 + y 2 + 14y − 30y + 18) = 0

⇔ (m + n) x2 + (m + n) y 2 + (6m + 14n) x − (16m + 30n) y + 9m + 18n = 0
8m + 15n
9m + 18n
3m + 7n
x − 2.
y+
=0
⇔ x2 + y 2 + 2.
m+n
m+n
m+n  

3m + 7n 8m + 15n
⇒I −
;
m+n
m+n
Vì I ∈ ∆ : 3x + 2y − 8 = 0 ⇒ −9m − 21n + 16m + 30n − 8m − 8n = 0
⇔ −m + n = 0 ⇔ m = n

Chọn n = 1 ⇒ m = 1. Phương trình đường tròn (C) là:

(x2 + y 2 + 6x − 16y + 9) + (x2 + y 2 + 14x − 30y + 18) = 0
⇔ 2x2 + 2y 2 + 20x − 36y + 27 = 0 ⇔ x2 + y 2 + 10x − 18y +

Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân

Trang 99

27
=0
2

Khoa Tự nhiên - Trường CĐSP Nam Định

www.VNMATH.com

6.3. Ba đường Conic

Chương 6. Hình phẳng tọa độ

M
in

h

Tu
â

n

c) Gọi ∆ : Ax + By + C = 0 là tiếp tuyến chung của 2 đường tròn. Do đó ta được hệ: 

d (I1 , ∆) = R1
d (I2 , ∆) = R2


|−3A + 8B + C|



=8

2 + B2
A


|−7A + 15B + C|



= 16

A2 + B 2


|−3A + 8B + C| √ 2


= A + B2
8


|−7A + 15B + C| √ 2


= A + B2
16
⇒ 2 |−3A + 8B + C| = |−7A + 15B + C|
 

C = −A − B
−6A + 16B + 2C = −7A + 15B + C
⇔

13A − 31B
−6A + 16B + 2C = 7A − 15B − C
C=
3
➢ C = −A − B:




|−3A + 8B − A − B| = 8 A2 + B 2 ⇔ |−4A + 7B| = 8 A2 + B 2

Th
.

⇔
16A2 − 56AB + 49B 2 = 64A2 + 64B 2 ⇔ 48A2 + 56AB + 15B 2 = 0
5B
 A=−
12
⇔

3
A=− B
4
5B
+) Với A = − :
12
Chọn B = −12 ⇒ A = 5 ⇒ C = 7 ⇒ ∆ : 5x − 12y + 7 = 0
3
+) Với A = − B:
4
Chọn B = −4 ⇒ A = 3 ⇒ C = 1 ⇒ ∆ : 3x − 4y + 1 = 0

13A − 31B
➢ C=
3

√ √ 13A − 31B .

.

2 + B 2 ⇔ |4A − 7B| = 24 A2 + B 2 .

A ⇒ .

−3A + 8B + = 8 .

Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 100 Khoa Tự nhiên . 6. Nên trường hợp này không tồn tại đường thẳng cần tìm.3 6. Nhưng trong → − thực tế chẳng có véc tơ pháp tuyến nào là véc tơ 0 . 3 ⇔ 16A2 − 56AB + 49B 2 = 576A2 + 576B 2 ⇔ 560A2 + 56AB + 527B 2 =  0 Vô nghiệm ☛ Chú ý: Trường hợp này phương trình vẫn có nghiệm A = B = 0.1 Ba đường Conic Kiến thức chung về 3 đường Conic Biên tập : Th.3.

xM | M F2 = |a − e. tâm sai. 0) c e= <1 a a x=± e O y2 x2 − 2 =1 2 a b c 2 = a2 + b 2 sĐ ỗ Tâm sai a2 = b 2 + c 2 Th . Ba đường Conic Định nghĩa Elip M F1 + M F2 = 2a > 2c = F1 F2 Chương 6.3.xM Trục lớn : 2a Trục bé: 2b Tiêu cự: 2c F1 (−c. Hình phẳng tọa độ Hyperbol |M F1 − M F2 | = 2a < 2c = F1 F2 Parabol M F = d(M. phương trình các đường chuẩn của Elip. b) 9x2 + 4y 2 = 5.3.0 p = d(F. 0). 0) c e= >1 a a x=± e x y ± =0 a b  M F1 = |a + e. tọa độ tiêu điểm. ∆) M in F1 (−c.VNMATH.x y0 .y + 2 =1 a2 b x0 . c = 5 Giải: a) Ta có 4x2 + 9y 2 − 36 = 0 ⇔ Biên tập : Th. 0) x a −b (H) : quan a e F1 (−c. F2 (c. 0) 2 e=1 h M F1 = a + e. 0) −a O −b x2 y2 (E) : 2 + 2 = 1 a b Mối hệ x= a e x= F1 −a b p 2 x = − ae y b ∆:x=− Đồ thị − ae x = − ae y x=− p 2 M F = xM + p 2 Elip Xác định Elip Ví dụ 6. x2 y 2 + =1 9 4 √ ⇒ a2 = 9. b2 = 4 ⇒ c2 = a2 − b2 = 5 ⇒ a = 3.s Đỗ Minh Tuân Trang 101 Khoa Tự nhiên .y = p(x + x0 ) a2 A2 + b2 B 2 = C 2 a2 A2 − b2 B 2 = C 2 pB 2 = 2AC  2 . Tiêu điểm F2 (c.Trường CĐSP Nam Định x .com 6.10: Xác định độ dài trục lớn.y − 2 =1 a2 b y0 . F2 (c. trục bé. tiêu cự.xM | Trục thực : 2a Trục ảo: 2b Tiêu cự: 2c x0 . ∆) y O F2 a a e x Đường chuẩn ∆ Tiệm cận Bán kính qua tiêu Các yếu tố Tiếp tuyến tại điểm M0 (x0 .x y0 . y0 ) Tiếp tuyến Ax + By + C=0 6. 0). a) 4x2 + 9y 2 − 36 = 0.xM M F2 = a − e.2 F p n  Tu â (P ) : y 2 = 2px p F ( . b = 2.www.

0 . tâm sai e = 3 √ 5 d) (A-2008) Tâm sai e = và hình chữ nhật cơ sở có chu vi bằng 20. − 3 .b = ⇒ c = a − b = − = ⇒a= . tiêu cự 2 5.3. sĐ ỗ M in h Vì Ví dụ 6.s Đỗ Minh Tuân Trang 102 Khoa Tự nhiên . 3 √ b) Độ dài trục lớn là 6. 3   2 5 và tâm sai e = . tâm sai e = .11: Viết phương trình chính tắc của Elip (E) biết: 2 a) Tiêu điểm F1 (−6. Ba đường Conic Chương 6. Biên tập : Th.www. 3 √  √  e) Đi qua 2 điểm A 4.VNMATH. f) Đi qua điểm A 2.b = .c = 4 9 4 9 36 2 3 6 √ 5 c +) Tâm sai: e = = a 3 √ +) Độ dài trục lớn: 2a = 5 √ 2 5 +) Độ dài trục bé: 2b = 3 5 +) Tiêu cự: 2c = 3     5 5 +) Tiêu điểm: F1 − . − 3 3 √ g) Phương trình đường chuẩn là 3x ± 8 3 = 0 và độ dài trục bé bằng 4. 9 4 √ √ 5 5 5 2 5 5 5 25 5 2 2 2 2 ⇒ a = . Hình phẳng tọa độ √ c 5 +) Tâm sai: e = = a 3 +) Độ dài trục lớn: 2a = 6 +) Độ dài trục bé: 2b = 4 √ +) Tiêu cự: 2c = 2 5 √  √  5.Trường CĐSP Nam Định . 0).0 6 6 √ 5/2 3 a ⇔x=± +) Đường chuẩn: x = ± ⇔ x = ± √ e 2 5/3 Th . 0 +) Tiêu điểm: F1 − 5. c) Độ dài trục lớn là 3. 5/9 5/4 n b) Ta có 9x2 + 4y 2 = 5 ⇔ Tu â 5 5 < nên đây không phải là phương trình chính tắc. √ 3 . 0 . B 2 2.com 6. F2 . F2 a 9 3 +) Đường chuẩn: x = ± ⇔ x = ± √ ⇔ x = ±√ e 5/3 5 y2 x2 + = 1.

Phương trình Elip là: sĐ ỗ M in h c) Theo giả thiết ta có: 3 2a = 3 ⇒ a = 2 v u  2 √ √ u 3 √ c 3 3 3 e = ⇒ c = e.www. Hình phẳng tọa độ Giải: a) Do F1 (−6.VNMATH.3.a = − . 3 ∈ (E) nên ta có hệ :   3 16    2  1 = 1  + 2 =1 2 2 a b a 20 ⇔ a = 20 ⇒ 9 1 8 1   b2 = 15   + = 1 = a2 b 2 b2 15 Từ đó ta được phương trình của Elip là: f) Gọi phương trình Elip là: Biên tập : Th. Ba đường Conic Chương 6.com 6.Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân x2 y 2 + =1 20 15 x2 y 2 + 2 =1 a2 b Trang 103 Khoa Tự nhiên . − 3 . = ⇒ b = a2 − c 2 = t a 3 2 2 2 d) Từ giả thiết ta có:   √ √   c 5 5 e= = a c = ⇔ a 3 3   b=5−a 4 (a + b) = 20 2 Vì a2 = b2 + c2 ⇒ a2 = (5 − a) + ⇔ a2 − 18a + 45 = 0 ⇔  √ 5 a 3 !2 5 ⇔ a2 = 25 − 10a + a2 + a2 9 a=3⇒b=2 a = 15 ⇒ b = −10 (Loại) x2 y 2 Phương trình Elip là: + =1 9 4 x2 y 2 e) Gọi phương trình Elip là: 2 + 2 = 1 a b √  √  Vì 2 điểm A 4. 0) ⇒ c = 6 √ √ √ c 6 c = 9 ⇒ b = a2 − c 2 = 9 2 − 6 2 = 3 5 e= ⇒a= = a e 2/3 Phương trình Elip là: x2 y 2 + =1 81 45 b) Theo giả thiết ta có: 2a = 6 ⇒ a = 3. q √ √ 2 √ √ 2 2 2c = 2 5 ⇒ c = 5 ⇒ b = a − c = 32 − 5 =2 n x2 y 2 + =1 9 4 Tu â Phương trình Elip là: √ !2 r 3 3 = 2 2 y2 x2 + =1 9/4 3/2 Th . B 2 2.

12: Cho Elip (E) : y2 x2 + =1 100 36 a) Tìm trên (E) những điểm M sao cho M F1 = 4M F2 .Trường CĐSP Nam Định . +) Với a2 = Công thức bán kính qua tiêu Ví dụ 6.com 6. 0 b) Tìm trên (E) những điểm N sao cho F\ 1 N F2 = 90 . Chứng minh rằng: P F1 .s Đỗ Minh Tuân 2c2 − a2 2c2 − a2 2 = .xM = 3a ⇔ xM = = 5e 2 s √  2 15 3 7 6p 6 =± yM = ± 100 − x2M = ± .3.− . . M2 2 2 2 2 Giải: a) a2 = 100.P F2 + OP 2 = const 4 Theo giả thiết ta có: 5 3a 15 M F1 = 4M F2 ⇔ a + e.a e2 c2 Trang 104 Khoa Tự nhiên . 0 c) Tìm trên (E) những điểm K sao cho F\ 1 N F2 = 60 .www. b2 = 36 ⇒ a = 10. Ba đường Conic Chương 6.xN ) + (a − e.xN ) ⇔ 4c2 = 2a2 + 2e2 .xM = 4 (a − e. b = 6 ⇒ c = 8 ⇒ e = b) Theo giả thiết ta có : 2 2 0 2 2 2 2 F\ 1 N F2 = 90 ⇔ F1 F2 = N F1 + N F2 ⇔ 4c = (a + e.VNMATH. 100 − 10 10 2 2 √ ! √ ! 15 3 7 15 3 7 Ta được 2 điểm thỏa mãn : M1 .x2N ⇔ x2N = Biên tập : Th. − 3 a 9b 2 c 2 4 5 e = ⇔ = ⇔ c2 = a2 ⇒ b2 = a2 − c2 = a2 ⇒ 9b2 = 5a2 3 a 3 9 9 4 25 9 5 + = 1 ⇔ 2 = 1 ⇔ a2 = 9 ⇒ b 2 = a2 = 5 a2 5a2 a 9  x2 y 2 + =1 9 5 Vậy phương trình Elip là : Tu â n g) Theo giả thiết ta có: 2b = 4 ⇒ b = 2 √ 8 a 8 8 3x ± 8 3 = 0 ⇔ x = ± √ ⇒ = √ ⇒ a2 = √ c ⇒ 3a4 = 64c2 e 3 3 3  c = a − b = a − 4 ⇒ 3a = 64 (a − 4) ⇔ 3a − 64a + 256 = 0 ⇔  2 2 2 4 2 4 2 h 2 a2 = 16 16 a2 = 3 x2 y 2 + =1 16 4 M in +) Với a2 = 16: Phương trình Elip là sĐ ỗ x2 y2 16 : Phương trình Elíp là + =1 3 16/3 4 Th . Hình phẳng tọa độ  25 4 5 ∈ (E) nên ta có : 2 + 2 = 1 Do điểm A 2. d) P là một điểm tùy ý trên (E).xM ) ⇔ 5e.

xK ) . cos 60 n ⇔ 4c2 = (a + e. K3 . Viết phương trình đường thẳng T1 T2 .− M1 2 2 2 2 2 2 2 2 0 2 2 2 0 c) F\ 1 KF2 = 60 ⇔ F1 F2 = KF1 + KF2 − 2KF1 .a = = a a 3c2 3c2 3c2 √ √ 3 3 5 13 . b2 = 4 ⇒ c2 = 5 ⇒ a = 3. . . sĐ ỗ M in h Tu â 4c2 − a2 2 ⇔ 4c2 = 2a2 + 2e2 .x2K = 4c2 − a2 ⇔ x2K = .a 3c2   b2 4c2 − a2 2 b4 b2 b2 (a2 − c2 ) 2 2 2 2 yK = 2 .VNMATH. Ba đường Conic Chương 6.www.x + 9.− . d) Viết phương trình tiếp tuyến qua điểm I(−3. c = 5   √ 4 4 2 5. a2 − a a c2 c2 c2 √ 5 7 9 xN = ± .13: Cho Elip (E) : 4x2 + 9y 2 = 36 √ a) Cho điểm M ( 5.x2K ⇔ 3e2 .P F2 + OP 2 = (a + e. Viết phương trình tiếp tuyến tại điểm M . x2 y 2 + =1 9 4 √ a2 = 9.com 6. M3 . Tìm tọa độ tiếp điểm.− K1 2 16 2 16 2 16 2 16 d) P F1 . 1 2 Th . b = 2.3. y0 ) ∈ (E) (y0 > 0). e) Qua điểm S(−2. M4 − .xP = a2 + b2 = 136 = const a2 Tương giao của đường thẳng và Elip Ví dụ 6.KF2 .xK ) .xP ) (a − e. 9y0 = 36 − 4.a = = yN = 2 . . ST2 với (E) với T1 . c) Viết phương trình tiếp tuyến với (E) biết tiếp tuyến đó vuông góc với đường thẳng 4x − 3y − 1 = 0.s Đỗ Minh Tuân Trang 105 Khoa Tự nhiên .xK )2 − 2 (a + e. K2 − .x2K − a2 + e2 . . M2 − .Trường CĐSP Nam Định . 1) với (E). 5. (a − xK ) = 2 .xK )2 + (a − e.y = 36 ⇔ 4 5x + 12y − 36 = 0 3 Giải: a) (E) : 4x2 + 9y 2 = 36 ⇔ Biên tập : Th. Hình phẳng tọa độ   2 2 2 2 b 2c − a b4 b2 (a2 − c2 ) b 2 2 . K4 − .x2P + x2P + = a2 + b 2 + b2 2 (a − x2P ) a2 a2 − b 2 − c 2 2 .5 = 16 ⇒ y0 = (y0 > 0) ⇒ M 3 3 √ √ 4 Phương trình tiếp tuyến tại M là: 4. a − . T2 là tiếp điểm.xP ) + (x2P + yP2 ) = a2 − e2 . . (a2 − x2N ) = 2 . yN = ± 2 2 Ta được 4 điểm thỏa mãn : ! ! ! ! √ √ √ √ 5 7 9 5 7 9 5 7 9 5 7 9 .− . b) Tìm m để đường thẳng ∆ : mx − 2y + 5 = 0 tiếp xúc với Elip. yK = ± ⇒ xK = ± 2 16 Ta được 4 điểm K thỏa mãn: √ √ √ √ ! √ ! √ ! √ ! √ 5 13 3 3 5 13 3 3 5 13 3 3 5 13 3 3 . 3) kẻ 2 tiếp tuyến ST1 . (a − e.

Do đó phương trình ∆ là: sĐ ỗ a Th . Phương trình ST1 là : 4. −3) ⇒ − → c) a : 4x − 3y − 1 = 0 ⇒ − n ua = (3.com 6.s Đỗ Minh Tuân Trang 106 Khoa Tự nhiên . 5  1 2 −5  y2 = 5 → = (4.x + 9y1 . = = ⇒ ⇒ 8  1 −2 5 5 5  y1 = 5 +) Trường hợp m = −1: Tu â ∆ : x + 2y − 5 = 0 4x2 . Ba đường Conic Chương 6. d M in      x2 = 9 9y2 −36 8 4x2 9 5 = = ⇒ ⇒ 8 ⇒ T2 5 . Do đó phương trình ∆ là: 4x1 . 4) a → → d⊥a ⇒ − n =− u = (3. y2 ) là tiếp điểm. Do I ∈ d nên ta có −3A + B + C = 0 ⇒ C = 3A − B a2 A2 + b2 B 2 = C 2 ⇔ 9A2 + 4B 2 = C 2 ⇔ 9A2 + 4B 2 = (3A − B)2 ⇔ 9A2 + 4B 2 = 9A2 − 6AB + B 2 ⇔ 3B 2 + 6AB = 0 ⇔ 3B (B + 2A) = 0 ⇔  B=0 B = −2A +) Với B = 0: Chọn A = 1 ⇒ C = 3 ⇒ d : x + 3 = 0 +) Với B = −2A: Chọn A = 1 ⇒ B = −2 ⇒ C = 5 ⇒ d : x − 2y + 5 = 0 e) Gọi T1 (x1 .m2 + 4. T2 (x2 .www.y1 .9 + 42 .Trường CĐSP Nam Định .y − 36 = 0 Do S ∈ ST1 ⇒ −8x1 + 27y1 − 36 = 0 Hoàn toàn tương tự ta cũng được đẳng thức: −8x2 + 27y2 − 36 = 0 Do đó phương trình T1 T2 là: −8x + 27y − 36 = 0 Biên tập : Th.3.y − 36 = 0 n      x1 = − 9 9 9y1 −36 8 4x1 5 ⇒ T1 − . y2 ) là tọa độ tiếp điểm.4 = m2 ⇔ m = ± 145 √ Vậy phương trình của d : 3x + 4y ± 145 = 0 d) Gọi d : Ax + By + C = 0 là đường thẳng cần tìm. y1 ) là tiếp điểm. y1 ) . 4) ⇒ d : 3x + 4y + m = 0 √ Do d là tiếp tuyến của (E) nên 32 . (−2)2 = 52 ⇔ 9m2 = 9 ⇔ m = ±1 +) Trường hợp m = 1 : ∆ : x − 2y + 5 = 0 Gọi T1 (x1 . Hình phẳng tọa độ b) a2 A2 + b2 B 2 = C 2 ⇔ 9.x1 .y − 36 = 0 h Gọi T2 (x2 .VNMATH.x + 9.x + 9y2 .

F2 13.3. b2 = 9 ⇒ a = 4. F2 (0. tâm sai. tiêu cự. a2 4 a +) Đường chuẩn : x = ± ⇔ x = ± =⇔ x = ± √ e c 13 y 2 x2 − =1 16 9 √ a2 = 16. 3).com 6. tâm sai e = √ x2 y 2 + = 1 và đi qua điểm A(4 2. tiêu cự bằng 10. phương trình đường tiệm cận.s Đỗ Minh Tuân Trang 107 Khoa Tự nhiên . √ d) Tâm sai e = 2 và (H) đi qua điểm M (5.Trường CĐSP Nam Định . −5) . −3). Biên tập : Th. 5) +) Phương trình đường tiệm cận : 16x2 − 9y 2 = 0 ⇔ 4x ± 3y = 0 a2 16 a +) Đường chuẩn : y = ± ⇔ y = ± =⇔ y = ± e c 5 Ví dụ 6. b = 3 ⇒ c = a2 + b2 = 5 b) 16x2 − 9y 2 = −144 ⇔ +) Độ dài trục thực : 2a = 8 +) Độ dài trục ảo : 2b = 6 +) Tiêu cự : 2c = 10 c 5 +) Tâm sai : e = = a 4 +) Tiêu điểm : F1 (0. Hình phẳng tọa độ Hyperbol Xác định Hyperbol Ví dụ 6. 0 . Ba đường Conic 6.www. b = 3 ⇒ c = a2 + b2 = 13 +) Độ dài trục thực : 2a = 4 sĐ ỗ M in h +) Độ dài trục ảo : 2b = 6 √ +) Tiêu cự : 2c = 2 13 √ c 13 +) Tâm sai : e = = a 2 √ √   +) Tiêu điểm : F1 − 13. 12 c) Trục ảo có độ dài bằng 6. phương trình đường chuẩn của (H): a) 9x2 − 4y 2 = 36 b) 16x2 − 9y 2 = −144 x2 y 2 − =1 4 9 √ √ a2 = 4. 0). b2 = 9 ⇒ a = 2.VNMATH. tiêu điểm.15: Lập phương trình chính tắc của Hyperbol biết: a) Có cùng tiêu điểm với Elip (E) : b) Đỉnh A1 (−24.3.3 Chương 6. 0 Tu â n Giải: a) 9x2 − 4y 2 = 36 ⇔ +) Phương trình đường tiệm cận : 9x2 − 4y 2 = 0 ⇔ 3x ± 2y = 0 Th . 35 10 13 .14: Tìm độ dài các trục.

0) ⇒ a = 24 √ c 13 13 e= = ⇒ c = a = 26 ⇒ b = c2 − a2 = 10 a 12 12 c) +) Độ dài trục ảo bằng 6 ⇒ 2b = 6 ⇒ b = 3 +) Tiêu cự bằng 10 ⇒ 2c = 10 ⇒ c = 5 ⇒ a = Phương trình Hyperbol (H) : √ c 2 − b2 = 4 x2 y 2 − =1 16 9 √ c √ = 2 ⇒ c = a 2 ⇒ c2 = a2 + b2 = 2a2 ⇒ b2 = a2 a 25 9 25 9 Do (H) đi qua điểm M nên ta có: 2 − 2 = 1 ⇒ 2 − 2 = 1 ⇔ a2 = 16 ⇒ b2 = 16 a b a a d) e = Phương trình Hyperbol là: (H) : y2 x2 − =1 16 16 9 36 − =1 a2 b 2 +) Hai đường tiệm cận : ∆1 : bx + ay = 0. B( 6. a) .com 6. √ f) Khoảng cách giữa 2 đỉnh bằng 6 và (H) đi qua điểm A(6. (−a)| |b2 − a2 | 1 q Theo giả thiết ta có: cos 60 = √ ⇔ 2 = 2 a +b 2 b2 + a2 . Hình phẳng tọa độ e) Góc giữa 2 tiệm cận bằng 600 và (H) đi qua M (6. Giải: a) +) Xét (E) : x2 y 2 + =1 35 10 x2 y 2 − 2 =1 a2 b 2 2 2 Vì (H) có chung tiêu điểm với Elip (E) nên ta có c = 5 ⇒ b = c − a = 25 − a2 32 9 32 9 = 1 ⇔ 800−32a2 −9a2 = 25a2 −a4 Vì điểm A ∈ (H) nên 2 − 2 = 1 ⇒ 2 − a b a 25 − a2  2 a = 50 > c2 (Loại) 4 2 ⇔ a − 66a + 800 = 0 ⇔ a2 = 16 Tu â n a2 = 35. ∆2 : bx − ay = 0 − → ⇒→ n = (b. ⇒ (H) : sĐ ỗ b) A1 (−24. √ √ g) (H) đi qua 2 điểm A(4. 6). −1). b2 = 10 ⇒ c2 = a2 − b2 = 25 ⇒ c = 5 +) Xét Hyperbol: h x2 y 2 − =1 16 9 M in a2 = 16 ⇒ b2 = 9 ⇒ (H) : x2 y2 − =1 576 100 Th .b + a. Ba đường Conic Chương 6.VNMATH.Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 108 Khoa Tự nhiên . 3). −a) e) Vì M ∈ (H) nên ta có 1 2 |b.www. −2 3). − n = (b.3. b2 + (−a)2  2  2 a + b2 = 2 (b2 − a2 ) 3a = b2 ⇔ ⇔ a2 = 3b2 a2 + b2 = −2 (b2 − a2 ) 0 +) Với 3a2 = b2 : 9 36 9 36 ⇒ 2 − 2 = 1 ⇔ 2 − 2 = 1 ⇔ a2 = 33 ⇒ b2 = 99 a b a 3a Biên tập : Th.

xM = 3a ⇒ xM = e 5 5 ! √  2 1071 48 9 3 119 9 2 2 − 16 = (xM − 16) = ⇒ yM = ± ⇒ yM = 16 16 5 25 5 Biên tập : Th.Trường CĐSP Nam Định . a) Cho M (−5. Giải: a) Phương trình (H): x2 y 2 − =1 16 9 5 ⇒ a2 = 16. e = 4  5 9     M F1 = −4 − .xM 4 48 3a = 3. = M F1 = 2M F ⇔ a + e. Tính M F1 . Ba đường Conic Chương 6.xM ) ⇔ e. b = 3.xM   M F2 = 4 − .3. 0 c) Tìm điểm N ∈ (H) sao cho F\ 1 N F2 = 60 . c = 5. ⇒ (H) : 1 1  2 = 2 a 4 ⇔ a =4 1 1 b2 = 2 = 2 b 2 M in g) Từ giả thiết ta có :   16 6     − =1 a2 b 2 ⇔ 1 6     − 2 =1 2 a b Tu â x2 y 2 − =1 9 4 sĐ ỗ ⇒ (H) : 36 12 12 − 2 = 1 ⇔ 4 − 2 = 1 ⇔ b2 = 4 2 a b b n Điểm A ∈ (H) nên ta có Công thức bán kính qua tiêu Ví dụ 6. (−5) = M F1 = −a − e.s Đỗ Minh Tuân Trang 109 Khoa Tự nhiên .xM b) M F1 = 2M F2 ⇒ xM > 0 ⇒ M F2 = −a + e.www.16: Cho Hyperbol (H) : 9x2 − 16y 2 = 144.xM = 2 (−a + e. (−5) = 4 4  M F1 = a + e. y0 ) ∈ (H). b) Tìm điểm M ∈ (H) sao cho M F1 = 2M F2 .xM 4 4 xM < 0 ⇒ ⇒  41 5 M F2 = a − e. M F2 . b2 = 9 ⇒ c2 = 25 ⇒ a = 4.VNMATH.4.com 6. Hình phẳng tọa độ y2 x2 − =1 Phương trình Hyperbol: (H) : 33 99 +) Với a2 = 3b2 : 9 36 9 36 ⇒ 2 − 2 = 1 ⇔ 2 − 2 = 1 ⇔ b 2 = 3 ⇒ a2 = 9 a b 3b b x2 y 2 Phương trình của Hyperbol : (H) : − =1 9 3 f) 2a = 6 ⇒ a = 3 x2 y 2 − =1 4 2 h Th .

Ba đường Conic Có 2 điểm M thỏa mãn : M1 ! √ 48 3 119 . = ⇔ yN = ± 25 25 5 √ ! √ ! √ ! √ ! √ √ √ √ 8 21 3 59 8 21 3 59 8 21 3 59 8 21 3 59 .N F2 .x2N − e2 .3. . F1 N.www. c) Viết phương trình tiếp tuyến của (H) đi qua điểm A 2. F2 N = |a − e. P T2 tới (H).F2 N = (a − e. −1) ∆ ∆ → u→ d⊥∆ ⇒ − nd = − ∆ = (3.16 = ⇒ xN = ± ⇒ x2N = 25 25 5 √ 3. ∆ : x + 3y − 1 = 0 ⇒ − n→ = (1.− 5 5 c) F1 N = |a + e. 2 d) Qua điểm P (−1.com 6. 2 Th .25 − 16 531 3 59 2 yN = 9.5. .xN ) (−a − e. N2 .− .− N1 . T1 và T2 là tiếp điểm.a c2   2 2 b2 4c2 − a2 2 b2 2 2 2 2 2 3c − a . −1) ⇒ d : 3x − y + m = 0 √ d tiếp xúc với (H) nên : 32 . Viết phương trình đường thẳng T1 T2 . Giải: a) Gọi d là đường thẳng cần tìm. .25 − 144 81 9 9 = = ⇒ y0 = ± ⇒ y0 = 16 16 16 4 4 Phương trình tiếp tuyến tại M là: 9 9. a) Viết phương trình tiếp tuyến của (H) biết nó vuông góc với ∆ : x + 3y − 1 = 0.xN | . M2 5 5 Chương 6. Hình phẳng tọa độ ! √ 48 3 119 .xN ) = e2 x2N − a2 0 2 2 2 0 F\ 1 N F2 = 60 ⇔ F1 F2 = N F1 + N F2 − 2N F1 .xN | . N4 − 5 5 5 5 5 5 5 5 Tương giao của đường thẳng và Hyperbol Ví dụ 6. a a c2 c2 √ 1344 8 21 4.25 − 16 .xN |2 + |a − e.9 = m2 ⇔ m2 = 135 ⇔ m = ±3 15 √ ⇒ d : 3x − y ± 3 15 = 0 9x20 − 144 9. sĐ ỗ M in h Tu â n 4c2 − a2 2 ⇔ 4c2 = 2a2 + 2e2 .y − 144 = 0 ⇔ 45x − 36y − 144 = 0 ⇔ 5x − 4y − 16 = 0 4 b) y02 = Biên tập : Th.17: Cho Hyperbol (H) : 9x2 − 16y 2 = 144.xN |2 − 2 (e2 x2N − a2 ) .a − a ⇒ yN = 2 (xN − a ) = 2 = b .x − 16. 1) kẻ 2 tiếp tuyến P T1 . .VNMATH. 3) ⇒ − u→ = (3.x2M + a2 ⇔ e2 . cos 60 1 ⇔ 4c2 = |a + e.   3 . b) Viết phương trình tiếp tuyến của (H) tại điểm M (5.x2N = 4c2 − a2 ⇔ x2N = .s Đỗ Minh Tuân Trang 110 Khoa Tự nhiên . y0 ) (y0 > 0). N3 − .Trường CĐSP Nam Định .16 − (−1)2 .

d) 2p = 4 ⇒ p = 2 ⇒ F (0.4 Parabol Xác định Parabol Ví dụ 6.3. c) x2 = 8y. Đường chuẩn : x = −1 b) 2p = 8 ⇒ p = 4 ⇒ F (−2. 0).www. Đường chuẩn y = −1.Trường CĐSP Nam Định . −1). 0). d) x2 = −4y Giải: a) 2p = 4 ⇒ p = 2 ⇒ F (1. Biên tập : Th.x1 .com 6.x − 16. c) 2p = 8 ⇒ p = 4 ⇒ F (0. y1 ) . 3 3 A ∈ d ⇒ 2A + B + C = 0 ⇒ C = −2A − B 2 2 Do d là tiếp tuyến của (H) nên ta có:  2 3 2 2 2 C = 16A − 9B ⇔ −2A − B = 16A2 − 9B 2 2 45 9 ⇔ 4A2 + 6AB + B 2 = 16A2 − 9B 2 ⇔ 12A2 − 6AB − B 2 = 0 4 4  5 A= B  4 ⇔ 16A2 − 8AB − 15B 2 = 0 ⇔  3 A=− B 4 5 +) Với A = B: 4 Chọn B = 4 ⇒ A = 5 ⇒ C = −16 ⇒ d : 5x + 4y − 16 = 0 sĐ ỗ M in 3 +) Với A = − B: 4 Chọn B = −4 ⇒ A = 3 ⇒ C = 0 ⇒ d : 3x − 4y = 0 d) Gọi T1 (x1 .y − 144 = 0 Vì P ∈ P T1 ⇒ −9x1 − 16y1 − 144 = 0 ⇔ 9x1 + 16y1 + 144 = 0 Lập luận tương tự ta cũng được đẳng thức : 9x2 + 16y2 + 144 = 0 ⇒ Phương trình T1 T2 : 9x + 16y + 144 = 0 6. Hình phẳng tọa độ h Tu â n c) Gọi d : Ax + By + C = 0 là đường thẳng cần tìm. Đường chuẩn y = −2.VNMATH. Ba đường Conic Chương 6. Đường chuẩn x = 2. phương trình đường chuẩn của các Parabol sau: a) y 2 = 4x.y1 .s Đỗ Minh Tuân Trang 111 Khoa Tự nhiên . T2 (x2 . y2 ) Th . b) y 2 = −8x. 2).18: Tìm tọa độ tiêu điểm. Do P T1 là tiếp tuyến tại điểm T1 của (H) nên phương trình P T1 là: P T1 : 9.3.

f) Qua điểm S(−3. d) (P ) có trục đối xứng Oy. Do (P ) đi qua điểm M (5. c) Viết phương trình tiếp tuyến của (P ) tại điểm M (2. đường chuẩn ∆ : y + 2 = 0. 9 (P ) qua điểm M (1. qua gốc O nên phương trình (P ) có dạng x2 = ay.20: Cho Parabol y 2 = 8x. c) (P ) có trục đối xứng là Ox. T2 là các tiếp điểm.s Đỗ Minh Tuân Trang 112 Khoa Tự nhiên .com 6. 25 Do đó phương trình (P ) : x2 = −25y (p = ). 5). Tính góc tạo bởi hai tiếp tuyến. B. −1) nên 25 = −a ⇔ a = −25. 1) kẻ 2 tiếp tuyến ST1 . qua gốc O và qua điểm M (5.3. trục tung là đường chuẩn.19: Lập phương trình của Parabol (P ) biết a) Tiêu điểm F (2. 0). Chứng minh đường tròn đường kính AB luôn tiếp xúc với đường chuẩn. Viết phương trình đường thẳng T1 T2 . Giải: a) y 2 = 8x ⇒ 2p = 8 ⇒ p = 4 p 2 = 8. −3).www.VNMATH. T1 . b) Tiêu điểm F (0. d) Viết phương trình tiếp tuyến vuông góc với (P ) biết tiếp tuyến vuông góc với đường thẳng y = −x. Ba đường Conic Chương 6. Giải: a) Oy : x = 0. e) Viết phương trình tiếp tuyến với (P ) qua điểm A(0. qua gốc O và qua điểm M (1. d) (P ) có trục đối xứng Oy.Trường CĐSP Nam Định . ST2 với (P ). ∆) ⇔ x2 + (y − 5)2 = |y + 2| M in h ⇔ x2 + y 2 − 10y + 25 = y 2 + 4y + 4 ⇔ x2 = 14y − 21 sĐ ỗ c) (P ) có trục đối xứng là Ox.18 ⇒ yM = ±12 M F = xM + = 20 ⇔ xM + 2 = 20 ⇔ xM = 18 ⇒ yM 2 Ta được 2 điểm thỏa mãn là: M1 (18. qua gốc O nên ta có phương trình (P ) có dạng y 2 = ax. 12) . Hình phẳng tọa độ Ví dụ 6. 2 Sự tương giao giữa đường thẳng và Parabol Ví dụ 6. b) Qua F dựng một dây cung bất kỳ cắt (P ) tại 2 điểm phân biệt A. −3) nên ta có 9 = a ⇒ (P ) : y 2 = 9x (p = ) 2 Th . −12) Biên tập : Th. M2 (18. Nên ta có : M (x. Tìm tọa độ tiếp điểm khi đó. y) ∈ (P ) ⇔ M F = d (M. −1). Tìm quỹ tích trung điểm I của đoạn AB. ∆) ⇔ q (x − 2)2 + y 2 = |x| Tu â n ⇔ x2 − 4x + 4 + y 2 = x2 ⇔ y 2 = 4x − 4 q b) M (x. y) ∈ (P ) ⇔ M F = d (M. a) Tìm các điểm trên (P ) cách tiêu điểm F một đoạn bằng 20. 1). −4).

sĐ ỗ Ta có : AB = F A + F B = xA + 2 + xB + 2 = 2xI + 4 = 2 (4k 2 + 2) + 4 = 8 (k 2 + 1) AB = 4 (k 2 + 1) ⇒R= 2 Đường chuẩn ∆ : x + 2 = 0 ⇒ d (I. Tọa độ A.c < 0 nên luôn có 2 nghiệm phân biệt yA . Do đó phương trình M M0 là: y0 . Hình phẳng tọa độ b) F (2. (−1)2 = 2.B 2 = 2AC ⇔ 4.s Đỗ Minh Tuân Trang 113 Khoa Tự nhiên .3. 2 yI = 4k 4 xI = 4k + 2 +) Gọi R là bán kính của đường tròn đường kính AB.k ′ = −1 ⇒ k. Ba đường Conic Chương 6. yB theo định lý Viet ta có:  yA + yB yA + yB = 8k = 4k ⇒ yI = yA .1.VNMATH. Do đường thẳng qua F cắt parabol tại 2 điểm phân biệt A.y + 4x0 = 0  4 −y0 4x0 x0 = 2 Vì M M0 ≡ d ⇒ = = ⇒ ⇒ M0 (2.y = 4 (x + x0 ) ⇔ 4x − y0 .m ⇔ m = 2 ⇒ d : x − y + 2 = 0 Gọi M0 (x0 . 0).yB = −16 2 M in ⇒ I ∈ (P ′ ) : y 2 = 4 (x − 2) h Tu â n Do I là trung điểm AB ⇒ I ∈ AB ⇒ xI = kyI + 2 = 4k 2 + 2 (  yI  y 2 k= xI = 4k 2 + 2 I 4 ⇒ ⇒ + 2 ⇔ yI2 = 4 (xI − 2) ⇒ xI = 4. k là hệ số góc của d. B là nghiệm của hệ:  2 y = 8x ⇒ y 2 = 8 (ky + 2) ⇔ y 2 − 8ky − 16 = 0 x = ky + 2 Phương trình có a.y = 4 (x + 2) ⇔ x + y + 2 = 0 d) Gọi d là đường thẳng cần tìm. c) Phương trình tiếp tuyến tại M là: −4. Theo bài ra ta có: k. ∆) = |xI + 2| = |4k 2 + 2 + 2| = 4 (k 2 + 1) = R Điều này dẫn đến đường tròn đường kính AB tiếp xúc với đường chuẩn. (−1) = −1 ⇒ k = 1 ⇒ d : y = x + m ⇔ x − y + m = Vì d là tiếp tuyến của (P ) nên ta có: p.www. B do đó đường thẳng này không song song với Ox nên phương trình AB : x = ky + 2. 4) y0 = 4 1 −1 2 e) Gọi d : Ax + By + C = 0 là đường thẳng cần tìm.Trường CĐSP Nam Định . y0 ) là tọa độ tiếp điểm. Th . Vì điểm A ∈ d ⇒ B + C = 0 ⇒ C = −B Do d tiếp xúc với (P ) nên ta có:  pB 2 = 2AC ⇔ 4B 2 = −2AB ⇔  B=0 1 B=− A 2 +) Với B = 0: Chọn A = 1 ⇒ C = 0 ⇒ d1 : x = 0 1 +) Với B = − A: Chọn A = 2 ⇒ B = −1 ⇒ C = 1 ⇒ d2 : 2x − y + 1 = 0 2 Biên tập : Th.com 6.

B.VNMATH. −2). Bài tập Chương 6.2: Cho tam giác ABC có phương trình các đường thẳng AB. 1). −1) → → 2 |1. y2 ) là các tiếp điểm. B(1.3: Cho 2 điểm A(5.www. CA là: AB : x − 3 = 0. điểm M in Bài 6.2 + 0. −2) và vuông góc với đường thẳng 2x − 5y + 4 = 0. Bài 6.y = 4 (x + x1 ) Vì S ∈ ST1 ⇒ y1 .6: Cho hình chữ nhật ABCD có phương trình cạnh AB : 2x − y − 1 = 0. AD qua 1 điểm M (3. | n2 | 5 12 + 02 . 1) và tâm I(−1. Viết phương trình tổng quát của: sĐ ỗ a) Đường cao AH và đường thẳng BC. 5) và hợp với 2 trục tọa độ một tam giác vuông cân. Bài 6. Bài 6. đường cao CK : x + 3y + 5 = 0. 3x + 7y + 5 = 0. 5) và cách điểm H(1.com 6. c) Qua gốc O và vuông góc với đường thẳng y = 2 − 3x . 2) xa nhất. Viết phương trình các cạnh còn lại của tam giác. Viết phương trình đường thẳng d qua điểm C(1. − n2 = (2. Bài 6. BC : 4x − 7y + 23 = 0. T2 (x2 . Viết phương trình các cạnh AD. a) Tìm tọa độ 3 đỉnh A.Trường CĐSP Nam Định . 2 Biên tập : Th. Hình phẳng tọa độ → → Gọi ϕ là góc giữa d1 và d2 . 7).4 n Do đó phương trình T1 T2 : 4x − y − 12 = 0 h ✍ Đường thẳng. C(−1.1: Cho tam giác ABC có A(4. Ta có : − n1 = (1. đường cao BH : x + y − 2 = 0. BC. Bài 6. 4 d) Qua điểm I(4.5: Cho tam giác ABC có phương trình các cạnh BC : 2x − y − 4 = 0. Phương trình ST1 là : y1 . b) Tìm tọa độ điểm A′ đối xứng với A qua BC. BC.4. 0) . b) Qua điểm B(5. 4).s Đỗ Minh Tuân Trang 114 Khoa Tự nhiên . − n2 | q = √ ⇒ ϕ ≈ 260 33′ 54′′ =√ cos ϕ = − → → − | n1 | . b) Trung tuyến AM và trung trực AB. 1) và cách đều 2 điểm A. (−1)| |− n1 .4: Viết phương trình tổng quát của đường thẳng d thỏa mãn điều kiện: a) Đi qua điểm A(1. c) Tìm tọa độ trực tâm. e) Qua điểm A(3. Th . −2) và có hệ số góc bằng 3. ). y1 ) . trọng tâm của tam giác.1 = 4 (−3 + x1 ) ⇔ 4x1 − y1 − 12 = 0 Lập luận tương tự với điểm T2 ta cũng được đẳng thức: 4x2 − y2 − 12 = 0 Bài tập Tu â 6. C và diện tích tam giác. B. 22 + (−1)2 f) Gọi T1 (x1 . CD. 0). B(3.

b) Tìm tọa độ A.7 (*): Cho tam giác ABC có trung điểm M của AB có tọa độ (− . Biên tập : Th. diện tích 3 tam giác bằng và trọng tâm G thuộc đường thẳng d : 3x − y − 8 = 0. AC : 2x − y + 7 = 0. 0). √ b) Tìm điểm M ∈ d sao cho d(M. −2). C. b) Tìm tọa độ điểm A biết A thuộc trục tung.11: Cho hình vuông ABCD có phương trình các cạnh là AB : 3x − 2y − 1 = 0. −3). 4) a) Chứng minh A. Tìm tọa độ điểm A′ đối xứng với A qua d. b) Viết phương trình đường thẳng AD. Tu â n Bài 6. a) Tìm tọa độ I. Bài tập Chương 6.8: Cho tam giác ABC với B(1. sĐ ỗ Bài 6. AB) = 2 ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✍ Đường tròn Bài 6. Bài 6. CD : 3x − 2y + 5 = 0 và có tâm thuộc đường thẳng d : x + y − 1 = 0. Hình phẳng tọa độ 1 Bài 6. −2) và diện tích tam giác bằng 10. Bài 6. 3) và biết B có hoành độ dương. c) x2 + y 2 + 8x − 4y − 5 = 0. BC. phương trình AB : 3x + 4y − 4 = 0. b) (x + 2)2 + y 2 = 5.Trường CĐSP Nam Định . B nằm cùng phía với đường thẳng d. B(3. 2) và C(4. a) Tính cạnh hình vuông.com 6. a) Viết phương trình cạnh AB. BC : x − y = 0.14: Xác định tâm và bán kính của các đường tròn sau: a) (x + 1)2 + (y − 4)2 = 1. Tìm tọa độ đỉnh 2 C Bài 6. AD.9: Cho tam giác ABC có phương trình các cạnh AB : 2x + y − 3 = 0. a) Viết phương trình đường thẳng BC và tính độ dài đường cao AH. 1).VNMATH.13: Cho đường thẳng d : x + 2y − 4 = 0 và 2 điểm A(1. b) Tìm phương trình các cạnh CD. B. M in b) Viết phương trình đường thẳng đối xứng với AB qua BC.s Đỗ Minh Tuân Trang 115 Khoa Tự nhiên . −3). Bài 6. Th . BC. 4).4. B(6. đường cao BK với K(1.10: Cho hình vuông có tâm I(2. đường cao 2 CH với H(−1. h a) Tính bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác ABC.12: Trong mặt phẳng Oxy cho tam giác ABC có A(2.www.

e) (2x + 5)2 + (2y − 3)2 = 4.com 6. B(−1.21: Lập phương trình đường tròn : Biên tập : Th. b) Qua A(0. sĐ ỗ c) Qua điểm A(5.Trường CĐSP Nam Định .VNMATH. a) Viết phương trình tiếp tuyến của (C) vuông góc với đường thẳng 3x + y = 0. Tu â e) Tiếp xúc với 2 trục và có tâm nằm trên đường thẳng ∆ : 2x − y − 3 = 0. −1). B(2. Th . tâm thuộc Ox và qua điểm A(2. Gọi T1 . b) Viết phương trình tiếp tuyến với (C) đi qua điểm A(3. B(−1.20: Cho 2 đường tròn (C1 ) : x2 +y 2 −2x−2y−2 = 0.4. C(4.18: a) Viết phương trình tiếp tuyến với đường tròn x2 + y 2 = 2 biết tiếp tuyến có hệ số góc bằng 1. c) Tìm phương trình tiếp tuyến chung của chúng. T2 là các tiếp điểm. Bài 6. b) Viết phương trình tiếp tuyến với đường tròn (C): x2 + y 2 + 4x − 2y − 5 = 0 tại giao điểm của đường tròn với trục Ox. (C2 ) : x2 +y 2 −8x−4y+16 = 0. Bài 6.www. d) Viết phương trình đường tròn đi qua giao điểm (C1 ).s Đỗ Minh Tuân Trang 116 Khoa Tự nhiên . Bài tập Chương 6. (C2 ) trên và có tâm nằm trên đường thẳng x + 2y − 4 = 0. −2). 1). c) Có bán kính 5. Bài 6. Bài 6. Hình phẳng tọa độ d) 3x2 + 3y 2 + 4x + 1 = 0. b) Viết phương trình tiếp tuyến với đường tròn (C) : x2 + (y − 1)2 = 25 biết tiếp tuyến vuông góc với đường thẳng 3x − 4y + 7 = 0. 4). −2) và tiếp xúc với đường thẳng ∆ : x + y − 2 = 0. Bài 6. 1) và có tâm nằm trên đường thẳng 2x + 3y = 0. Bài 6.16: Viết phương trình đường tròn : M in h a) Qua 3 điểm A(−2.15: Viết phương trình đường tròn: a) Đường kính AB với A(3.19: Cho đường tròn (C) : x2 + y 2 − 2x − 4y − 5 = 0. 2). −1). −2). 3) và tiếp xúc với đường thẳng d : x + 3y + 2 = 0 tại điểm T (1. Bài 6. a) Chứng minh 2 đường tròn bằng nhau và cắt nhau. b) Có tâm I(1. Viết phương trình đường thẳng T1 T2 và viết phương trình đường tròn ngoại tiếp tam giác AT1 T2 . 4). −1) và tiếp xúc ngoài với đường tròn : (x − 5)2 + (y − 3)2 = 9. b) Viết phương trình đường thẳng qua giao điểm của 2 đường tròn. n d) Có tâm I(2. 3).17: a) Viết phương trình tiếp tuyến với đường tròn: (x − 3)2 + (y + 1)2 = 25 tại điểm nằm trên đường tròn có hoành độ bằng −1.

tiêu điểm. 0 d) Điểm Q sao cho F\ 1 QF2 = 120 . Bài tập Chương 6.4. x2 y 2 a) + = 1. Biên tập : Th. d) Tiếp xúc với 2 đường thẳng x − 2y + 5 = 0 và x + 2y + 1 = 0 và qua gốc O. 3 3 c) Có tiêu cự là 4 và qua điểm d) Qua điểm M  3 4 √ . c) Tiếp xúc với đường thẳng ∆ : 2x + y − 5 = 0 tại điểm T (2. Bài 6. √ !   √ 1 5 b) Qua 2 điểm P 2 2. Q 2. tâm sai.com 6. M in h ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✍ Elip sĐ ỗ Bài 6. b) Viết phương trình tiếp tuyến chung tại T . 2 b) Điểm N có tung độ gấp đôi hoành độ. Tu â n a) Chứng minh 2 đường tròn tiếp xúc ngoài.22: Cho 2 đường tròn : (C1 ) : x2 +y 2 −2x−4y+1 = 0 và (C2 ) : x2 +y 2 +4x+4y−1 = 0. √ .√ 5 5    2 1. b) Tiếp xúc hai đường thẳng song song ∆1 : 2x − y − 3 = 0 và ∆2 : 2x − y + 5 = 0 và có tâm nằm trên Oy. 1) và có bán kính bằng √ 2 5.25: Lập phương trình (E) biết: √ a) Độ dài trục lớn bằng 8 và qua điểm (2 2. 5 0 và F\ 1 M F2 = 90 . c) Điểm P sao cho 2P F1 = 3P F2 . Bài 6. tiêu cự. .Trường CĐSP Nam Định . 2). e) Độ dài trục nhỏ là 4 và một tiêu điểm có tọa độ (2.VNMATH.s Đỗ Minh Tuân Trang 117 Khoa Tự nhiên . 12 9 b) 9x2 + 4y 2 − 36 = 0. phương trình đường chuẩn của các Elip sau: Th .23: Xác định độ dài các trục. 0). 2) và tiếp xúc 2 trục tọa độ. Hình phẳng tọa độ a) Qua điểm A(1.24: Tìm trên (E) : a) Điểm M có tung độ x2 + y 2 = 1: 4 1 . Bài 6. Tìm tọa độ tiếp điểm T .www.

phương trình đường chuẩn. f) Qua 2 điểm P ( 10. 5). 2). SN .com 6.27: Cho Elip (E) : x2 y 2 + = 1. ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ M in h ✍ Hyperbol x2 y 2 − = 1. phương trình tiệm cận của các Hyperbol sau: Bài 6.31: Cho Hyperbol (H) : 9x2 − 4y 2 = 36. 0 c) Điểm P sao cho F\ 1 P F2 = 90 . Viết phương trình đường thẳng MN. b) Viết phương trình tiếp tuyến qua điểm A(2.Trường CĐSP Nam Định .VNMATH. Q 2 √ √ g) Tiêu cự có độ dài là 4 2 và đi qua điểm (3. Bài 6. tiêu cự. 4 5 x2 y 2 b) − = −1. 0) và qua điểm (3. c) Viết phương trình tiếp tuyến vuông góc với đường thẳng 5x − 3y + 10 = 0.4.26: Cho 2 Elip (E1 ) : x2 + 8y 2 = 16 và (E2 ) : 4x2 + 9y 2 = 36. 2).www. b) Độ dài trục ảo là 4 và một tiêu điểm là (3. 25 16 a) Viết phương trình tiếp tuyến tại điểm có hoành độ x = 9 và có tung độ âm. Tìm trên (H): 4 a) Điểm M có hoành độ 2. Bài 6. b) Điểm N cách đều 2 trục tọa độ. 16 9 Th . Tu â n d) Giả sử qua điểm S(1.30: Lập phương trình chính tắc của Hyperbol biết: a) Tiêu cự có độ dài là 8 và khoảng cách từ đỉnh trên trục thực đến tiêu điểm là 1. √ √ d) Một tiệm cận là y = 3x và qua điểm 3. Hình phẳng tọa độ Bài 6. tiêu điểm. 15 √ e) Một tiêu điểm là (2.1 . 0).s Đỗ Minh Tuân Trang 118 Khoa Tự nhiên . Bài tập Chương 6.29: Cho Hyperbol (H) : x2 − y2 = 1.28: Xác định độ dài các trục. 5) Bài 6. c) Một tiêu điểm là F2 (5.   √ 5 . Viết phương trình đường tròn qua các giao điểm của 2 Elip. −4) kẻ các tiếp tuyến SM . a) sĐ ỗ Bài 6. 0) và một tiệm cận là y = 2x. tâm sai. Biên tập : Th. d) Điểm Q sao cho F2 Q = 2F1 Q.

1). Bài 6. 2) ta kẻ được 2 tiếp tuyến SC. −4).s Đỗ Minh Tuân Trang 119 Khoa Tự nhiên . đường chuẩn và vẽ Parabol cho bởi các phương trình sau: h a) y 2 = 5x. − b) Đi qua điểm M (3. 2). −1).Trường CĐSP Nam Định . Viết phương trình đường thẳng P Q. chính tắc của đường thẳng (d) biết: − a) Đi qua điểm M (1. Hình phẳng tọa độ a) M là một điểm tùy ý trên (H). N a) Tìm tọa độ M. Viết phương trình tiếp tuyến tại M.34: Cho Parabol (P ) : y 2 = 4x. b) Tiêu điểm là F (0.VNMATH.32: Tìm tiêu điểm. b) Gọi I là trung điểm của M N . Bài tập Chương 6. Viết phương trình CD. c) d : 2x − y + m = 0. SQ với (H). d) Viết phương trình tiếp tuyến của (H) qua điểm A 1. 1) và có véc tơ chỉ phương → u = (−4. d) Viết phương trình tiếp tuyến của (P ) vuông góc với đường thẳng ∆ : 2x + 3y − 4 = 0. ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✍ Bài tập tổng hợp Các em tham khảo trong đề thi dự bị và đề thi chính thức từ năm 2002 đến năm 2009. Tìm quỹ tích điểm I.com 6. Tìm m để d là tiếp tuyến của (H). c) Đi qua 2 điểm A(1. Bài 6. Phương trình đường thẳng Bài 6. sĐ ỗ c) y 2 = 4x + 2. Chứng minh rằng : (F1 M + F2 M )2 − 4OM 2 = const b) Viết phương trình tiếp tuyến tại điểm thuộc nhánh trái Hyperbol và có tung độ y = 1. 2) kẻ 2 tiếp tuyến SP .   3 .33: Lập phương trình của (P ) biết: Th . B(−2. SD với (P ). −2) và có véc tơ pháp tuyến → n = (−3. tham số. ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ Tu â n ✍ Parabol Bài 6. 1). 2 e) Qua S(−1. 2) và đường chuẩn là trục Ox. c) Viết phương trình tiếp tuyến của (P ) đi qua điểm A(−2. M in b) x2 = −6y. N biết F M = 4F N .35: Lập phương trình tổng quát.www. e) Giả sử qua điểm S(−3. N với (P ).4. Biên tập : Th. Gọi d là đường thẳng đi qua tiêu điểm F cắt (P ) tại 2 điểm phân biệt M. 0) và đường chuẩn x = −5. A. a) Tiêu điểm là F (−3.

B. Biên tập : Th. 7) và vuông góc với đường trung tuyến kẻ từ A của tam giác ABC. 2). A2 (−1.www.s Đỗ Minh Tuân Trang 120 Khoa Tự nhiên . 2). 2).40: Cho tam giác ABC có A(−1. −1).Trường CĐSP Nam Định . 1). 2). P (−3. c) Lập phương trình các cạnh của tam giác ABC. Bài 6. Lập phương trình đường thẳng d đi qua A và chia tam giác ABC thành 2 phần có tỷ số diện tích bằng 2. AB lần lượt là M (2.36: Chuyển (d) về dạng tham số và chính tắc biết (d) có phương trình tổng quát: a) 2x − 3y = 0. Đường thẳng song song.VNMATH. CA. B(3. A6  x=2−t A7 (3. 3).37: Chuyển (d) về dạng tổng quát biết (d) có phương trình tham số:  x=2 a) y =3+t  x=2−t b) y = 5 + 3t  x = 4 + 2t c) y = 5t − 1  Bài 6. 3 3  . −1). 5). Bài tập d) (d) là trung trực của đoạn thẳng AB với A 1 . điểm nào nằm trên đường thẳng (d) : . 3) và có hệ số góc k = − .42: Cho tam giác ABC biết A(3. c) 3x − 4y + 5 = 0. a) Lập phương trình đường trung trực của AB.38: Trong các điểm A1 (2. N (4. 2 . A3 (1. Bài 6. −3). Bài 6. B(4. b) 2x − 3 = 0. 1).com 6. A5 12 . b) Lập phương trình của đường thẳng đi qua điểm M (3. −1). 5).1 2 2 e) Đi qua điểm M (7. B(2. y = 1 + 2t 7 1 . vuông góc với một đường thẳng. −1). C(11. b) Lập phương trình các đường cao của tam giác ABC.39: Cho các điểm A(2.41: Lập phương trình các cạnh và đường trung trực của tam giác ABC biết trung điểm 3 cạnh BC. 1). 3). Hình phẳng tọa độ và B(2. 3). 3). 3  Chương 6. C là 3 đỉnh của một tam giác. e) Lập phương trình các đường trung trực của tam giác ABC. C(−1. B. sĐ ỗ M in h Tu â n Bài 6. a) Chứng minh rằng A. A4 (1. C(2. d) Lập phương trình các đường trung tuyến của tam giác ABC. Th . Bài 6.4. Bài 6.

Lập phương trình cạnh thứ 3 của tam giác đó. (d2 ) : 7x + y − 2 = 0.48: Lập phương trình các cạnh của tam giác ABC biết A(3. d) A(−2. 2 −5 Tu â n Bài 6.VNMATH.47: Lập phương trình các cạnh của tam giác ABC biết A(3. 3).s Đỗ Minh Tuân Trang 121 Khoa Tự nhiên . d : y = −2 + 2t d) A(−3. Bài 6. (d) : sĐ ỗ b) A(4. 5). −5).46: Cho tam giác ABC biết phương trình cạnh AB là x + y − 9 = 0.49: Phương trình 2 cạnh của tam giác ABC là (d1 ) : x + y − 2 = 0. Bài 6.  x=1+t c) A(1. 3). BC và đường cao thứ 3 của tam giác ABC. Biên tập : Th.45: Lập phương trình các cạnh của tam giác ABC biết A(2. −6).Trường CĐSP Nam Định .51: Xác định tọa độ các đỉnh và lập phương trình cạnh BC của tam giác ABC biết trung điểm của BC là M (2. 2). 1) và 2 đường trung tuyến có phương trình (d1 ) : 2x − y − 1 = 0. −5). (d) ≡ Oy. (d2 ) : x − 1 = 0.43: Lập phương trình tổng quát của đường thẳng (∆) đi qua A và song song với đường thẳng (d): a) A(1. −3). tham số của đường thẳng (∆) đi qua A vuông góc với đường thẳng d biết: M in x−3 y+1 = . đường cao và đường trung tuyến kẻ từ một đỉnh có phương trình lần lượt là (d1 ) : 5x + 4y − 1 = 0. Bài 6. d ≡ trục Ox. Bài 6. −2 1 Th . phương trình các cạnh AB. (d) : 2x − 5y + 1 = 0. (d2 ) : 8x + y − 7 = 0. Bài 6. 2) và 2 đường cao (d1 ). (d) : y = 2 + 2t h a) A(3. 1).www. d : x − y + 1 = 0. Bài 6. các đường cao qua đỉnh A và B lần lượt là (d1 ) : x + y − 1 = 0 và (d2 ) : 7x + 5y − 49 = 0.50: Lập phương trình các cạnh của tam giác ABC biết B(2.com 6. 5). Lập phương trình các cạnh AC. Bài tập Chương 6. (d) : x−2 y+3 = . −3). 3). (d2 ) : 9x − 3y + 4 = 0. b) A(−2. Bài 6.4. Hình phẳng tọa độ Bài 6.  x=1−t c) A(−1. phương trình đường cao hạ từ A và đương trung tuyến từ C lần lượt là (d1 ) : 3x − 2y + 3 = 0. (d2 ) : x + 2y − 5 = 0 và trực tâm tam giác H(2. AC lần lượt là x − y − 1 = 0 và 2x + y = 0.44: Lập phương trình tổng quát. (d2 ) có phương trình là (d1 ) : x + y − 2 = 0.

3).www.55: Tìm tọa độ trực tâm H của tam giác ABC và xác định tọa độ điểm K đối xứng với H qua BC biết A(0. trọng tâm tam giác G 3 3 0.57: Lập phương trình đường thẳng d1 đối xứng với đường thẳng d qua đường thẳng ∆ biết: a) d : x + 2y − 1 = 0.s Đỗ Minh Tuân Trang 122 Khoa Tự nhiên . Bài 6.Trường CĐSP Nam Định . d : y = 5 − 4t Bài 6. d : 3x − 2y + 1 = 0.52: Xác định tọa độ các ! đỉnh và lập phương trình cạnh BC của tam giác ABC biết 4 2 và phương trình các cạnh AB. −1). ∆ : Bài 6. d : y = 3 + 4t Tu â a) M (−6. 4).VNMATH.  x = 1 − 2t c) M (3. Bài 6. C(−1. C. B(3. ∆ : 5x − y + 4 = 0. 5). Hình phẳng tọa độ Bài 6. 2) và phương trình đường phân giác trong xuất phát từ C là d. x+1 y−3 = . Biên tập : Th. d : 4x − 5y + 3 = 0.59: Lập phương trình các cạnh của tam giác ABC biết A(−4. 0). Bài 6. B(9. 3). 12x + y − 29 = 0. d : 2x + y − 3 = 0.56: Lập phương trình đường thẳng (∆) đối xứng với đường thẳng d qua điểm I biết: a) I(−3. Th . 3). ∆ : x=3+t c) d : 5x + y − 6 = 0. 2). (d2 ) : 10x−3y+5 = 0. −2 3  x = −1 + 2t .com 6. d : 3x + 4y − 4 = 0. 4). B lần lượt là (d1 ) : 2x−5y+29 = 0. ∆ : 2x − y + 3 = 0. h M in b) M (1. 4). 2 đường cao kẻ từ A. phương trình 2 đường phân giác trong xuất phát từ B và C lần lượt là dB : x−y = 0. dC : x+2y −8 = 0. d) d : −2x + y + 3 = 0. n Bài 6. AC lần lượt là: x−3y+13 = .54: Tìm tọa độ hình chiếu vuông góc H của M lên đường thẳng (d) và xác định tọa độ điểm M ′ đối xứng với M qua d. 1). b) I(1. Hình chiếu vuông góc của điểm lên đường thẳng. 3). 1).4. b) d : 2x + 3y + 5 = 0.  x=2−t c) I(−1.58: Lập phương trình các cạnh của tam giác ABC biết A(0. Bài tập Chương 6. d : −1 − 2t  x = −3 + t d) I(0. sĐ ỗ Bài 6.53: Lập phương trình các cạnh của tam giác ABC biết trung điểm AB là M (−3. x − y + 3 = 0.

d2 : x + 2y + 2 = 0. d2 : (a2 − b2 )x + ay = b a) Tìm quan hệ giữa a. 2). . E.Trường CĐSP Nam Định . Bài 6. d2 : x + 3y − 4 = 0. d2 : 2x − 3y + 1 = 0. Khi đó hãy xác định tọa độ giao điểm I của chúng. Bài 6. D.67: Tính khoảng cách từ điểm M điểm đường thẳng d trong các trường hợp sau. y =1+t sĐ ỗ b) d1 :  h Tu â n Bài 6.60: Cho tam giác ABC biết phương trình cạnh BC : x+4y−8 = 0 và phương trình 2 đường phân giác trong xuất phát từ B và C lần lượt là dB : y = 0. −3). b để d1 . a) Chứng minh rằng d1 luôn đi qua một điểm cố định với mọi k.61: Cho tam giác ABC biết C(3. Bài 6. b) Tìm điều kiện giữa a.VNMATH. d2 : 3x + 2y − 2 = 0.y = 5 + u Th . Xác định tọa độ giao điểm của chúng. Bài 6.63: Xét vị trí tương đối của các cặp đường thẳng sau:   x=1−t x=2−u a) d1 : . b) Chứng minh rằng d1 luôn cắt d2 .www. d2 : 3x + 8y − 14 = 0. dC : 5x + 3y − 6 = 0. Hình phẳng tọa độ Bài 6. d) d1 : 3x + 2y − 1 = 0.s Đỗ Minh Tuân Trang 123 Khoa Tự nhiên .62: Lập phương trình các cạnh của tam giác ABC biết C(−5. phương trình đường trung tuyến từ A là d1 : 5x + y − 7 = 0 và đường phân giác trong góc B là d2 : x − y + 3 = 0. 2 −1 x = 1 − 3t . d2 : y =3−t −2 1 x = −2 + 3t .64: Cho a2 + b2 6= 0 và 2 đường thẳng d1 và d2 có phương trình: d1 : (a − b)x + y = 1.66: Tìm góc giữa các cặp đường thẳng sau: a) d1 : 5x + 3y − 4 = 0. b để I thuộc trục hoành. phương trình đường cao và đường phân giác trong xuất phát từ A lần lượt là d1 : x = 2. Bài 6. Bài tập Chương 6. d2 cắt nhau. d2 : c) d1 :  x−1 y+3 = . b) d1 : 3x − 4y − 14 = 0. Biên tập : Th.4. y =2+t d) d1 : x + my − 1 = 0. d2 : x − y + 2m − 1 = 0. Vị trí tương đối của 2 đường thẳng. c) d1 : M in  x−3 y−2 x=1+t = .com 6. d2 : y =2+t .65: Cho 2 đường thẳng d1 : kx − y + k = 0. d2 : (1 − k 2 )x + 2ky − 1 − k 2 = 0. Góc và khoảng cách Bài 6.

1). b) M (2. d : Tu â Bài 6.  x = 1 − 2t . 2). −1). d3 . 2). Hình phẳng tọa độ a) M (−3. Tìm M nằm trên d1 và cách đều d2 .  x = 1 − 3t .s Đỗ Minh Tuân Trang 124 Khoa Tự nhiên .72: Lập phương trình đường thẳng d đi qua M (−2. 1) một đoạn bằng 2.70: Lập phương trình đường phân giác của các góc tạo bởi d1 và d2 biết: a) d1 : 2x + 3y − 1 = 0. d3 : 4x−3y +2 = Bài 6.74: Cho 3 đường thẳng d1 : y =1+t 0. −1). 0). ∆ : y = −1 + t Bài 6. d2 : x+1 y+1 = . d : 2x = 3. B(−3. Tìm điểm M nằm trên Ox và cách đều hai đường thẳng d1 . d ≡ Ox. 1 2 n f) M (3. 2). d2 . 2) và đường thẳng d : 4x + 3y + 5 = 0. d2 : y = −3 + 12t c) d1 : 5x + 3y − 4 = 0. 3) và cách đều 2 điểm A(5. 7). d2 : −4x + 6y − 3 = 0. ϕ = 450 .  x = −2 + 2t e) M (5. d ≡ Ox. d : 3x + 4y − 1 = 0. d) M (−3. Bài 6. Biên tập : Th. M in b) Tính khoảng cách giữa 2 đường thẳng đó.73: Cho 2 đường thẳng d1 : x − 3y + 5 = 0. 3 5 d) d1 : 3x − 4y + 5 = 0. d : y =5−t x−3 y+4 = .75: Cho 2 điểm A(2. ϕ = 450 .68: Cho 2 đường thẳng d1 : 2x − 3y + 1 = 0. h a) Chứng minh d1 //d2 . Bài 6. −2).www. d2 : 5x+12y −1 = 0. c) M (−4.71: Lập phương trình đường thẳng d đi qua điểm M (2. Bài 6. 2). ∆ : x − 2y + 3 = 0. Tìm điểm M cách đều 2 điểm A.Trường CĐSP Nam Định .4.  x = 1 − 5t b) d1 : 4x + 3y − 4 = 0. Bài 6. b) M (2. −5). Bài 6. B(3.69: Lập phương trình đường thẳng d đi qua M và tạo với ∆ một góc ϕ biết: Th .VNMATH. 5) và cách N (4. sĐ ỗ a) M (−1. d2 : 3x + 2y + 2 = 0. d2 : 3x + y − 2 = 0.com 6. Bài tập Chương 6. d : y = 2x + 3. B đồng thời khoảng cách từ M đến d bằng 2.

78: Cho điểm A(3.com 6. d2 : x + 2y − 7 = 0. C sao cho OABC là hình vuông và B nằm trong góc phần tư thứ nhất.www. 1).Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 125 Khoa Tự nhiên .77: Cho 2 điểm A(0. Tìm trên đường thẳng d điểm C sao cho tam giác ABC cân tại C. B(4.4. Xác định điểm B. Lập phương trình đường thẳng d đi qua 2 gốc tọa độ sao cho d tạo với d1 và d2 tam giác cân có đỉnh là giao điểm của d1 và d2 . Bài tập Chương 6. Th . Lập phương trình đường chéo của hình vuông đó. 1) và đường thẳng d : x − 4y + 7 = 0.76: Cho 2 đường thẳng d1 : 2x − y + 1 = 0. Hình phẳng tọa độ Bài 6. Bài 6. Biên tập : Th. sĐ ỗ M in h Tu â n Bài 6.VNMATH. 5).

com Chương 7. thương các dãy số tương ứng là tổng. |a| > 1) ❷ lim sĐ ỗ 1 =0 n→∞ nk ❶ lim Th . −∞ + (−∞) = −∞ − ∞ = −∞   ±∞ Nếu a > 0 a. thương các giới hạn. hiệu. Giới hạn Chương 7 Giới hạn dãy số Các tính chất cơ bản của giới hạn h 7.s Đỗ Minh Tuân Trang 126 Khoa Tự nhiên .1 Tu â n Giới hạn (k = 1.VNMATH. = +∞ 0 0− 0. = −∞ 0 0− a a a < 0 : + = −∞. −∞ ± a = −∞ +∞ + (+∞) = +∞. hiệu. ❸ Phép toán với đại lượng vô hạn: +∞ ± a = +∞. 2.www.∞ = ∞ ❹ Định lý giới hạn kẹp: un ≤ vn ≤ wn ∀n Nếu lim un = lim wn = l ⇒ lim vn = l n→∞ n→∞ n→∞ ❺ Phép toán trên giới hạn: Giới hạn của tổng. tích. tích.1.Trường CĐSP Nam Định . (±∞) = ∓∞ Nếu a < 0  kxđ Nếu a = 0 ∞ = kxđ. Cụ thể như sau: ∞ a a a > 0 : + = +∞.∞ = kxđ a = 0.1 M in 7. ∞ ∞. Biên tập : Th. · · ·) 1 =0 n→∞ an (a ∈ R.

com 7.s Đỗ Minh Tuân Trang 127 Khoa Tự nhiên .Trường CĐSP Nam Định .1: Tính các giới hạn sau: 2n + 1 n→∞ 1 − n2 a) lim 2n2 − n + 1 n→∞ 1 + n − 3n2 b) lim 3n3 − 2n2 + 1 n→∞ 1 + n − 3n2 c) lim n 2n + 3 cos n n→∞ 3n − 2 sin n Tu â d) lim M in h 1 2 + 0 2n + 1 2 Giải: a) lim = 0. d) Ta có lim = lim n→+∞ 3n − 2 sin n n→+∞ sin n 3−2 n 1 cos n 1 Mặt khác ta có: − ≤ ≤ n n n ! 1 1 cos n = lim = 0 ⇒ lim = 0.1. Giới hạn Các ví dụ Ví dụ 7. b) lim = lim n→∞ 1 + n − 3n2 n→∞ 1 3 1 1+ − 2 n n     2 2 1 1 3 n 3− + 3 n 3− + 3 3n3 − 2n2 + 1 n n n n  = lim   = −∞ .VNMATH.2: Tính các giới hạn sau: a) lim n→+∞ 2n+1 − 3.5n (−3)n−1 + 5n+1 . Biên tập : Th. = lim n n = 2 n→∞ 1 − n n→∞ 1 −1 −1 n2 Th .2 Chương 7.  c) lim = lim 2 n→+∞ n→+∞ 1 + n − 3n n→+∞ 1 1 1 1 2 + −3 + −3 n n2 n n2 n cos n 2+3 2n + 3 cos n n . n→+∞ n Tương tự ta có : lim 2 2n + 3 cos n = n→+∞ 3n − 2 sin n 3 Từ đó ta được: lim Ví dụ 7. Giới hạn dãy số 7.www. sĐ ỗ 1 1 2− + 2 2 2n2 − n + 1 n n = = 2.1. và lim − n→+∞ n n→+∞ n→+∞ n n sin n = 0.

5n 3 lim Tu â n −3 5  n 2 2.2 n2  Giới hạn hàm số Ngoài một số các tính chất của giới hạn dãy số. =1+n+ n+1 (n2 + n + 1 − n2 ) c) lim = lim √ .www.Trường CĐSP Nam Định .com 7. x→0 x ☞ lim Biên tập : Th. giới hạn hàm số còn có một số giới hạn cơ bản sau: 7. lim n→+∞ 2n+1 − 3. n−1 n→+∞ 3 − 2 n→+∞ 2 −1/2 Th .2n − 3. − 3 5 M in h n +1 n n + 2n n + 2n 2   = lim b) lim = lim n 1 n→+∞ n→+∞ 3 − 2n−1 n→+∞ 1 1 3 − .VNMATH.s Đỗ Minh Tuân Trang 128 Khoa Tự nhiên .(−3)n + 5.2.5n 1 n→+∞ − . −3 5  n = = lim n→+∞ 1 3 +5 .5n (−3)n−1 + 5n+1 = 2. 2 2 2 Ta có : 2n = (1 + 1)n = Cn0 + Cn1 + Cn2 + · · · + Cnn ≥ Cn0 + Cn1 + Cn2 sĐ ỗ n2 + n + 2 n (n − 1) = ∀n ≥ 2 2 2 n 2n ⇒0< n ≤ 2 ∀n ≥ 2 2 n +n+2 2n mà lim 0 = lim 2 = 0. n→+∞ 3 − 2n−1 √  c) lim n2 + n + 1 − n .2.1 Giới hạn cơ bản sin x = 1. + n + 1 − n = lim √ n→+∞ n→+∞ n2 + n + 1 + n n→+∞ n2 + n + 1 + n 1 1+ 1 n = lim r = n→+∞ 2 1 1 1+ + 2 +1 n n s  √  1 1 1 d) lim 2n2 + n + 1 − 2n + 1 = lim n  2 + + 2 − 2 +  = −∞ n→+∞ n→+∞ n n n √ 7. n→+∞ n→+∞ n + n + 2 n + 2n n 1 ⇒ lim n = 0 ⇒ lim = = −2 .2n − 3. Giới hạn hàm số Chương 7. Giới hạn n + 2n . b) lim n→+∞ d) √ lim n→+∞ Giải: a)  2n2 + n + 1 − 2n + 1 .

❹ Chia cho hạng tử bậc cao nhất : Áp dụng với giới hạn khi x → ∞ 7.com 7. 2 x→1 2x − x − 1 x→1 x→1 (x − 1)(2x + 1) 2x + 1 3 b) lim Biên tập : Th. ❸ Nhân liên hợp: sĐ ỗ ❷ Phân tích đa thức thành nhân tử : 0 Áp dụng với giới hạn dạng khi x → x0 với x0 hữu hạn. x→0 x Phương pháp tính giới hạn Tu â 7.VNMATH.3 Các ví dụ Ví dụ 7. Giới hạn ☞ lim 1 x ☞ lim (1 + x) = e hoặc lim x→±∞ x→0 1 1+ x !x = e.2. g (x) h f (x) ∼ g (x) khi x → x0 nếu lim n ☞ lim Ví dụ: sin x ∼ x khi x → 0 và sin 2x ∼ 2x khi x → 0 ? Th .2. ex − 1 = 1.0+ x3 − 5x + 4 (x − 1)(x2 + x − 4) x2 + x − 4 2 = lim = lim = − .s Đỗ Minh Tuân Trang 129 Khoa Tự nhiên . x→0 x Chương 7.2. 2 x − 1 x→(−1) (x − 1)(x + 1) −2.3: Tính các giới hạn sau: a) lim x→(−1)+ 3x + 2 x2 − 1 x3 − 5x + 4 x→1 2x2 − x − 1 √ √ x + 2 − 3 3x + 2 c) lim x→2 4 − x2 b) lim Giải: a) lim x→(−1)+ 3x + 2 3x + 2 −1 = lim + = = −∞ .2 ❶ Sử dụng tương đương hàm số: M in x→x0 f (x) = 1.www. Giới hạn hàm số tan x = 1.Trường CĐSP Nam Định . 0 Áp dụng với giới hạn chứa căn thức: căn bậc 2 hoặc bậc 3. x→0 x ☞ lim ln (1 + x) = 1.

Giới hạn √ √ √ √ √ 3 x + 2 − 3 3x + 2 x + 2 − 3 3x + 2 3x + 2 − x + 2 1 = lim = lim . 1 + + 2 − x − 1 x x x x −x ! = lim r x→−∞ 1 1 1 −x 1+ + 2 +1+ x x x 1 1 = lim r = x→−∞ 2 1 1 1 1+ + 2 +1+ x x x Biên tập : Th. lim x→2 x→2 x→2 x + 2 4 − x2 (2 − x) (2 + x) x−2 c) l = lim x→2 √ 3 3x + 2 − 2 3x + 2 − 8 √  lim = lim √ 2 x→2 x→2 x−2 (x − 2) 3 3x + 2 + 2 3 3x + 2 + 4 Tu â n 1 3 3 = = lim √ = √ x→2 3 3x + 22 + 2 3 3x + 2 + 4 12 4 √ 2− x+2 −1 4−x−2 −1  = lim √ √ lim = = lim x→2 x→2 (x − 2) 2 + x→2 2 + x−2 4 x+2 x+2   1 1 −1 + = 0 ⇒l= 4 4 4 −x3 + 3x + 1 x→−∞ 2x2 + x + 1 √  b) lim x2 + x + 1 + x + 1 và lim M in a) lim h Ví dụ 7.VNMATH.Trường CĐSP Nam Định . sĐ ỗ x2 + x + 1 + x + 1 x→−∞ x→+∞   1 3 3 x −1 + 2 + 3 −x3 + 3x + 1 x x   Giải: a) lim = lim 2 x→−∞ 2x + x + 1 x→−∞ 1 1 2 x 2+ + 2 x x   3 1 x −1 + 2 + 3 x x   = +∞ = lim x→−∞ 1 1 2+ + 2 x x b) Dạng +∞ + (+∞) s !   1 1 x2 + x + 1 + x + 1 = lim x2 1 + + 2 + x + 1 lim x→+∞ x→+∞ x x ! !# " r r 1 1 1 1 1 = +∞ = lim |x| 1 + + 2 + x + 1 = lim x 1+ + 2 +1+ x→+∞ x→+∞ x x x x x √  Dạng +∞ + (−∞) √  x2 + x + 1 − (x + 1)2 lim x2 + x + 1 + x + 1 = lim √ x→−∞ x→−∞ x2 + x + 1 − x − 1 −x −x r r = lim = lim x→−∞ √ x→−∞ 1 1 1 1 x2 .com 7.s Đỗ Minh Tuân Trang 130 Khoa Tự nhiên .4: Tính các giới hạn sau: √  Th . 1 + + 2 − x − 1 |x| . Giới hạn hàm số √ Chương 7.www.2.

(t2 + 3t)] = − lim t→0 t→0 sin t Ví dụ 7. x→0 x→0 2x sin 3x 3x 3 3 2 ⇒ lim A = e 3 x→0 b) A =  2x + 1 2x + 5 −x+2  x23x+1   x2 − x + 2 2x + 1 x2 − x + 2 −4 ⇒ ln A = .5x b) lim x→0 (e−x h 6 6 = − −5 5 M in = 1. (t + 3) . . ln (1 + 2x)   ln (1 + 2x) 3x 2 2x 2 lim ln A = lim = 1.www. (x2 + x − 2) x→1 2 b) lim sin 2x sin 2x = lim .1 = −3 = lim [− cot t. . ln 1 + 3x + 1 2x + 5 3x + 1 2x + 5     −4  ln 1 + 2x + 5 x2 − x + 2 −4   .3x sin 2x. −x .1. = . Th .VNMATH. h π  h π i i π l = lim tan x .2 = 1. e−x ∼ −x. . ln = . sĐ ỗ Chú ý : Ở đây ta sử dụng sin 2x ∼ 2x. − 1) ln (1 + 5x) x→0 2x 3x e − 1 ln (1 + 5x) −x. (t + 1)2 + t + 1 − 2 x→1 t→0 2 2 2   t .2. (x2 + x − 2) = lim tan t+ .1.s Đỗ Minh Tuân Trang 131 Khoa Tự nhiên . tan 3x x→0 (e−x − 1) ln (1 + 5x) h π  i c) lim tan x .com 7. cos 3x.1.2 = 2 x→0 x→0 2x x Chú ý : Ở đây ta sử dụng sin 2x ∼ 2x khi x → 0 n Giải: a) lim Tu â sin 2x tan 3x −x 5x 2x.Trường CĐSP Nam Định .1.6: Tính các giới hạn sau: a) lim (1 + 2x)cot 3x x→0 b) lim x→∞  2x + 1 2x + 5 −x+2  x23x+1 Giải: a) A = (1 + 2x)cot 3x ⇒ ln A = cot 3x. Giới hạn hàm số Chương 7. . tan 3x ∼ 3x.5: Tính các giới hạn sau: a) lim x→0 sin 2x x sin 2x. khi x → 1 thì t → 0. tan 3x = lim .1. Giới hạn Ví dụ 7.3. ln(1 + 5x) ∼ 5x khi x → 0. cos t = −1. c) Đổi biến x = t + 1. lim ln A = lim  −4 x→∞ x→∞  3x + 1 2x + 5  2x + 5 Biên tập : Th.

s Đỗ Minh Tuân Trang 132 Khoa Tự nhiên .2 3 . lim x→∞ x→∞ (3x + 1) . 2+ 3+ x x  2 ⇒ lim A = e− 3 Bài tập Tu â 7. 27 d) 1 .x 2 + x x 1 2 1− + 2 2 1 x  x  = −4. 7 b) −1. sĐ ỗ M in 2x3 − 5x2 − 2x − 3 x→3 4x3 − 13x2 + 4x − 3 √ √ 1 + x + x2 − 1 − x + x2 b) lim x→0 x2 − x √ 3 x + 20 − 3 √ c) lim 4 x→7 x+9−2 √ √ 3 1+x+ 3+x d) lim x→−2 x3 − 2x + 4 a) lim h Bài 7. =− = −4 lim  x→∞ 5 1 3.3.Trường CĐSP Nam Định . Giới hạn  2 1 x2 1 − + 2 −4 (x2 − x + 2) x x    = −4 lim  = 1. Bài tập Chương 7. 12 Bài 7. c) 32 .www. a) 11 .1: Tính các giới hạn sau: Hướng dẫn.com 7. (2x + 5) 1 5 x 3+ .3 n x→0 Th .2: Tính các giới hạn sau: 1 − cos 5x x→0 1 − cos 3x cos x limπ x→ 2 π − 2x √ √ cos x − 3 cos 3x lim x→0 1 − cos x. cos 2x  π sin x − 3 lim x→ π3 2 cos x − 1 √ 1 − cos x cos 2x lim x→0 sin2 x a) lim b) c) d) e) Biên tập : Th.VNMATH.

2 25 .Trường CĐSP Nam Định . 9 Tu â f) log 5 3 ! 7 . 3 x3 + 2x2 + 3x + 4 x→∞ 4x3 + 3x2 + 2x + 1 Th .s Đỗ Minh Tuân Trang 133 Khoa Tự nhiên .3. 4 b) 0. Giới hạn 7x − 6x x→0 5x − 4x f) lim Hướng dẫn.3: Tính các giới hạn sau: M in e) n 1 d) − √ . 6 e) +∞ và −∞. 2 c) 1 . d) 5 .com 7. a) b) 1 . a) x→−∞ 1 . Bài 7. 6 h 3 .VNMATH. Bài tập Chương 7. c) −∞. x→2 2 − x 1 − 3x a) lim+ Biên tập : Th. 2 sĐ ỗ Bài 7.4: Tính các giới hạn của hàm số sau: 2x2 − 5x − 4 2x2 − 5x − 4 và lim x→3 x→3− x2 − 9 x2 − 9 √ 2  x −4 x b) lim+ . a) lim 2x3 + 5x2 − x − 1 x→∞ 3x5 − 4x4 + x2 + 3 √ x4 + x2 + 1 c) lim √ x→−∞ 3 x5 + x2 − 1 √ √  d) lim 3 x3 + x2 − x2 − x b) lim x→+∞ e) lim (3x5 − 4x3 + x − 1) và lim (3x5 − 4x3 + x − 1) x→+∞ Hướng dẫn.www.

5: Tính các giới hạn của hàm số sau: x→0 x→∞ c) lim x→∞  3x + 8 3x − 2 2x+3 Th . c) e8 .www. d) −3. a) −∞ và +∞.3. M in h e) 0. (x + 1)2 2x − 3 Chương 7.Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 134 Khoa Tự nhiên .com 7. Biên tập : Th. a) e−1 . b) +∞. Bài tập c) lim x→−1  x − 1 2x + 1 .VNMATH. Giới hạn  |x2 + x − 2| x→1 |x3 − 2x| − 1 √ 1 − cos x √ e) lim+ x→0 1 − cos x d) lim+ Hướng dẫn. Bài 7. Tu â n c) −∞. b) lim  sĐ ỗ 1 a) lim (1 − x) x x2 + 5x + 4 x2 − 3x + 7 x+2 Hướng dẫn. 20 b) e 3 .

Giả sử x1 . √ n x1 x2 · · · xn ≤ Dấu bằng xảy ra khi x1 = x2 = · · · = xn . · · · . Ta chứng minh bất đẳng thức bằng phương pháp qui nạp theo n.Bất đẳng thức là một vấn đề rất khó. nhỏ nhất. x2 .1 Các bất đẳng thức cơ bản sĐ ỗ M in h . ·. Chứng minh. Với các số x1 . x2 . n x1 x2 · · · xn n Th .www. chúng khó không phải vì kiến thức nhiều mà vì ta không biết bắt đầu. · · · . Định lý 8. ❶ Với n = 2: Bất đẳng thức trở thành: √ x1 x2 ≤ x1 + x2 √ 2 √ ⇔ ( x1 − x2 ) ≥ 0 2 Dấu bằng xảy ra khi x1 = x2 . · · · .1 (Bất đẳng thức Cauchy).VNMATH. Bất đẳng thức Chương 8 Tu â n Bất đẳng thức 8. Tài liệu này ra đời nhằm cung cấp cho học sinh một số thuật toán nhất định để chứng minh bất đằng thức hay tìm giá trị lớn nhất. ❷ Giả sử bất đẳng thức đúng với n ta chứng minh bất đẳng thức đúng với 2n. xn ≥ 0 ta có: x1 + x2 + · · · + xn √ ≥ n x1 x2 · · · xn n Áp dụng bất đẳng thức Cauchy với n số xn+1 . x2n ≥ 0 ta có: xn+1 + xn+2 + · · · + x2n √ ≥ n xn+1 xn+2 · · · x2n n Từ đó ta có: x1 + x2 + · · · + x2n 1 = 2n 2 ≥ x1 + x2 + · · · + xn xn+1 + xn+2 + · · · + x2n + n n  1 √ √ n x1 x2 · · · xn + n xn+1 xn+2 · · · x2n 2 Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân Trang 135 ! Khoa Tự nhiên . x2n ≥ 0.com Chương 8. x2 . xn+2 .Trường CĐSP Nam Định . Bất đẳng thức nói chung là một dạng bài tập không có thuật toán trong đề thi đại học. áp dụng bất đẳng thức Cauchy với n số x1 . xn không âm ta có : x1 + x2 + · · · + xn √ ⇔ x1 + x2 + · · · + xn ≥ n.

xn−1 M in ⇔t≥ sĐ ỗ ❹ Giả sử bất đẳng thức đúng với n = k.xn−1 . Áp dụng bất đẳng thức Cauchy với n số x1 . bn ) an a1 a2 = = ··· = Hoặc b1 b2 bn Qui ước: nếu aj = 0 thì bj = 0 và ngược lại. . Tuy nhiên ông không phải là người phát minh ra bất đẳng thức này. Tên của bất đẳng thức này theo các tài liệu nước ngoài là AM − GM (Arithmetic Means .xn−1 Tu â n ta có: x1 + x2 + · · · + xn−1 ≥ n−1 Vậy bất đẳng thức đúng với n − 1.8. · · · . a2 . Cho 2 bộ số (a1 . lấy n − 1 số x1 .xn−1 .x2 . Từ kết quả của bước 1. Với mọi a ≥ 0.t ⇔ n ⇔ tn ≥ x1 . · · · . Định lý 8.. tức chứng minh bất đẳng thức đúng với n thì đúng với n − 1. Bất đẳng thức p√ √ √ x1 x2 · · · xn .VNMATH.xn−1 ⇔ h √ n−1 √ n−1 x1 . · · · . xn−1 .x2 . n xn+1 xn+2 · · · x2n ) ≥ n ❸ Chứng minh tính lùi.. x2 . n xn+1 xn+2 · · · x2n = 2n x1 x2 · · · x2n √ √ (Áp dụng bất đẳng thức Cauchy với 2 số n x1 x2 · · · xn . · · · . n = 3.2 (Bunhiacopxki). c ≥ 0 ta có: √ 3 a+b+c abc ≤ ⇔ abc ≤ 3 a+b+c 3 !3 √ 3 ⇔ a + b + c ≥ 3 abc Hệ quả 8.xn−1 .1 (Cauchy). Áp dụng liên tiếp kết quả của bước 3 ta có bất đẳng thức đúng với n = 2k − 1 do đó đúng với n = 2k − 2.Trường CĐSP Nam Định . xn−1 .x2 . · · · .t n (n − 1) t + t √ √ ≥ n x1 . Thật vậy giả sử bất đẳng thức đúng với n. · · · . Các bất đẳng thức cơ bản www. an ) . Phương pháp chứng minh thú vị này là của nhà toán học người Pháp Cauchy. Phương pháp chứng minh ở trên gọi là phương pháp chứng minh qui nạp lùi. Biên tập : Th.com Chương 8.1. b2 . tích lớn nhất khi các số bằng nhau. an ) = t. b ≥ 0 ta có: !2 √ √ a+b a+b ab ≤ ⇔ a + b ≥ 2 ab ⇔ ab ≤ 2 2 Với mọi a. theo bước 2 thì bất đẳng thức đúng với n = 2k. · · · . a2 . (b1 . (b1 . t = x1 + x2 + · · · + xn−1 n−1 x1 + x2 + · · · + xn−1 + t √ ≥ n x1 .x2 .xn−1 .Geometric Means): Trong thực tế ta thường áp dụng bất đẳng thức với n = 2. x1 . · · · .x2 .t ⇔ t ≥ n x1 . Khi đó ta có bất đẳng thức:   a21 + a22 + · · · + a2n .s Đỗ Minh Tuân Trang 136 Khoa Tự nhiên . b. · · · .t ⇔ tn−1 ≥ x1 . b2 . · · · . bn ).x2 . b21 + b22 + · · · + b2n ≥ (a1 b1 + a2 b2 + · · · + an bn )2 Dấu đẳng thức xảy ra khi 2 bộ tỷ lệ. · · · . · · · . · · · . tức là: (a1 . cuối cùng bất đẳng thức đúng với n = k + 1. Nếu tích không đổi.x2 . 4 và theo nguyên lý qui nạp ta được bất đẳng thức đúng với mọi số tự nhiên n ≥ 2. x2 . Th . Nếu tổng không đổi. tổng nhỏ nhất khi các số bằng nhau. .

an a1 a2 = = ··· = = t ⇔ (a1 . n. b2 . bn . b1 + √ .. ta được bất đẳng thức: (a1 b1 + a2 b2 + · · · + an bn )2 (a21 + a22 + · · · + a2n ) (b21 + b22 + · · · + b2n ) ≤ 0 ⇔ (a21 + a22 + · · · + a2n ) (b21 + b22 + · · · + b2n ) ≥ (a1 b1 + a2 b2 + · · · + an bn )2 . c) = t (x. · · · . b1 b2 bn ta có bất đẳng thức :  !2 !2 a1 a2  √ + √ + ··· + b1 b2 ≥ ⇔ ⇔ !2   √  an √ 2 √ 2  2  √ b1 + b2 + · · · + bn bn !2 a1 √ a2 √ an √ √ . (b1 . b2 + · · · + √ . b2 . . b. Do đó ∆′ ≤ 0. b) = t (x. n = 3. b2 . (b1 . · · · . a2 . √ b1 .s Đỗ Minh Tuân Trang 137 Khoa Tự nhiên . h a b = ⇔ ∃t : (a. y. an ) = t. P là đa thức bậc 2. bn b1 b2 bn a2n a21 a22 + + ··· + b1 b2 bn ! (b1 + b2 + · · · + bn ) ≥ (a1 + a2 + · · · + an )2 a2n (a1 + a2 + · · · + an )2 a21 a22 + + ··· + ≥ (Đpcm) b1 b2 bn b1 + b2 + · · · + bn Biên tập : Th. Các bất đẳng thức cơ bản www. √ .1.··· . Dấu bằng xảy ra khi  x2 + y 2 ≥ (ax + by)2 sĐ ỗ Dấu bằng xảy ra khi  M in a2 + b 2 Định lý 8. Bất đẳng thức Tu â n Chứng minh.com Chương 8. 2. x y   a2 + b2 + c2 x2 + y 2 + z 2 ≥ (ax + by + cz)2 c a b = = ⇔ ∃t : (a. a2 .Schwarz). Dấu bằng xảy ra khi tồn tại t sao cho a1 t − b1 = a2 t − b2 = · · · = an t − bn = 0. Ta có bất đẳng thức: a21 a22 a2n (a1 + a2 + · · · + an )2 + + ··· + ≥ b1 b2 bn b1 + b2 + · · · + bn Dấu bằng xảy ra khi 2 bộ tỷ lệ giống bất đẳng thức Bunhiacopxki. z) x y z Th . +) Nếu a21 + a22 + · · · + a2n = 0 ⇔ a1 = a2 = · · · = an = 0 bất đẳng thức đúng. · · · . an ) . Áp dụng bất đẳng thức Bunhiacopxki cho 2 bộ số: ! p p p  a1 a2 an √ . Cho 2 bộ số (a1 . Chứng minh. · · · .Trường CĐSP Nam Định . y). bn ) b1 b2 bn Ta thường áp dụng bất đẳng thức Bunhicopxki trong trường hợp n = 2. +) Nếu a21 + a22 + · · · + a2n 6= 0: Ta có P = (a1 t − b1 )2 + (a2 t − b2 )2 + · · · + (an t − bn )2 = (a21 + a22 + · · · + a2n ) t2 − 2 (a1 b1 + a2 b2 + · · · + an bn ) t + (b21 + b22 + · · · + b2n ) P ≥ 0 ∀t ≥ 0. với bi > 0 ∀i = 1.8.3 (Cauchy . bn ).VNMATH. · · · ..

Nắm được ý tưởng của phương pháp điểm rơi không phải là một việc dễ dàng nhưng học sinh cần nhớ rằng có thể thêm bớt nhưng dấu bằng phải xảy ra được.VNMATH.www. A = 2x + 1 ≥2 x s 1 ta có: x √ 1 2x. = 2 2 x √ 1 1 1 Vậy Amin = 2 2. Bất đẳng thức Cauchy 8. a) Áp dụng BĐT Cauchy cho 2 số dương 2x. đạt khi 2x = ⇔ x2 = ⇔ x = √ x 2 2 b) Ta có B = 4 (x − 1) + 1 +4 x−1 Áp dụng BĐT Cauchy cho 2 số dương 4 (x − 1) . Tìm min tổng. 1 +4≥2 B = 4 (x − 1) + x−1 s (Do x > 0) 1 x−1 4 (x − 1) 1 +4=8 x−1 Vậy ta có Bmin = 8 4 (x − 1) = 1 1 1 3 ⇔ (x − 1)2 = ⇔ x − 1 = ⇔ x = x−1 4 2 2 Biên tập : Th. Bất đẳng thức Bất đẳng thức Cauchy Trong thực tế việc áp dụng bất đẳng thức Cauchy có muôn hình vạn trạng nhưng tất cả đều tập trung quanh phương pháp điểm rơi. hơn thế nữa học sinh phải cách để biết được dấu bằng xảy ra khi nào? Mục này nhằm mục đích để học sinh có thể nắm vững hơn được phương pháp này.2.2 Chương 8.1 Tu â ☞ Cách giải: Sử dụng hệ quả của Bất đẳng thức Cauchy. max của tích n 8.com 8.1: Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức: sĐ ỗ (x > 0) (x > 1) Th . (x > 0) (x > 0).s Đỗ Minh Tuân Trang 138 Khoa Tự nhiên . a) A = 2x + 1 x b) B = 4x + 1 x−1 c) C = x2 + 3 x d) D = x2 + 1 x3 Giải: M in h Ví dụ 8.Trường CĐSP Nam Định .2. Hy vọng là thông qua việc thực hành học sinh sẽ nắm được cốt yếu của vấn đề.

2 2 2 3 3 3 5  5 5x 5x 2 − 5x 2 − 5x 2 − 5x 3456 108 2 + 2 + 3 + 3 + 3    = ≤  25  5 78125 b) Q = 3456 78125 5x 2 − 5x 2 đạt khi = ⇔ 25x = 2 ⇔ x = 2 3 25  3 5 c) R2 = sin2 x .5 3 3 3 5 5 5 5 5  2 8 sin x sin2 x sin2 x cos2 x cos2 x cos2 x cos2 x cos2 x  3 + 3 + 3 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5  3 5  ≤ 3 .22 . = 3 . 3 d) D = 3 3 3 2x 2x 3 3 3 2x 2x a) P = x(3 − x)2 (0 < x < 3). 2x 2x 2x 2x 4 s s 3 3 3 9 3 3 Vậy Cmin = 3 đạt khi x2 = ⇔ x3 = ⇔ x = 4 2x 2 2 s 2 2 2 2 2 2 x x 1 x x 1 1 1 x 5 x + + + 3+ 3≥5 . . . . . 5x 5x 2 − 5x 2 − 5x 2 − 5x 33 . ! 2 .com 8. 2 Tu â 5 5 ⇒ Dmin = √ ⇒D≥ √ 5 5 108 108 n s s 3 3 3 3 3 3 9 c) Ta có C = x2 + + ≥ 3 x2 . 3.VNMATH. .5   8 = 33 . . Bất đẳng thức Cauchy Chương 8.2. c) R = sin3 xcos5 x.2x (3 − x) (3 − x) ≤ 2 2 3 !3 = 4.s Đỗ Minh Tuân s 33 . . Bất đẳng thức 2 Đạt khi x 1 3 = 3 ⇔ x5 = ⇔ x = 3 2x 2 s 5 3 .(cos2 x) Qmax = sin2 x sin2 x sin2 x cos2 x cos2 x cos2 x cos2 x cos2 x 3 5 . . 1 1 2x + 3 − x + 3 − x Giải: a) P = .2: Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức: Th .55 ⇒ Rmax = 88 Biên tập : Th.55 88 Trang 139 Khoa Tự nhiên . .3 .www. Pmax = 4 đạt khi 2x = 3 − x ⇔ x = 1. .Trường CĐSP Nam Định . 0<x< 5 sĐ ỗ b) Q = x2 (2 − 5x)3 M in h Ví dụ 8. . . .55 = 8 ⇒R≤ 8 s 33 . .

Tu â n Ví dụ 8. sĐ ỗ M in h a) b5 c5 a5 e) 2 + 2 + 2 ≥ a2 + b2 + c2 bc ca ab a3 b3 c3 a2 + b 2 + c 2 f) + + ≥ 3b + 2c 3c + 2a 3a + 2b 5 g) b5 c5 a2 + b 2 + c 2 a5 + + ≥ b2 (c + 2a) c2 (a + 2b) a2 (b + 2c) 3 h) a4 + b4 + c4 ≥ a3 b + b3 c + c3 a. b (2c + a) c (2a + b) a (2b + c) 3 d) a5 b 5 c 5 + + ≥ a3 + b 3 + c 3 .2 s Chương 8. c > 0. b. Dựa vào phương pháp điểm rơi ta sẽ biết cách áp dụng bất đẳng thức Cauchy thế nào cho thích hợp. ⇔ Biên tập : Th.Trường CĐSP Nam Định . b 2 c 2 a2 Th .2. (Do R > 0 nên tan x > 0) 5 Bất đẳng thức đối xứng ☞ Dạng bài tập : chứng minh bất đẳng thức nhưng các biến đối xứng với nhau và hơn thế nữa chúng còn đẳng cấp với nhau. Chứng minh các bất đẳng thức sau: a2 b 2 c 2 + + ≥ a + b + c.com sin2 x cos2 x 3 = ⇔ tan2 x = ⇒ tan x = 3 5 5 8. b c a b) b2 c2 a+b+c a2 + + ≥ 3b + 2c 3c + 2a 3a + 2b 5 c) a3 b3 c3 a+b+c + + ≥ .3: Cho a.2.a = 2c a a a2 b 2 c 2 + + + (a + b + c) ≥ 2 (a + b + c) b c a a2 b 2 c 2 + + ≥a+b+c b c a Dấu bằng xảy ra ⇔ a = b = c.s Đỗ Minh Tuân Trang 140 Khoa Tự nhiên .b = 2a    b b  s   2 2 + b + c ≥ 2 b . Bất đẳng thức Cauchy www. Giải: a) Áp dụng BĐT Cauchy ta có:  s 2   a a2   + b ≥ 2 .Dạng bài này thường dễ bởi vì dấu bằng của chúng thường xảy ra khi các biến bằng nhau.8. Bất đẳng thức 3 .VNMATH.c = 2b   c  sc     c2 c2    +a≥2 .

8. .VNMATH.s Đỗ Minh Tuân Trang 141 Khoa Tự nhiên . Bất đẳng thức Tu â n b) Áp dụng BĐT Cauchy ta có: s 2 a a2 3b + 2c 2a 3b + 2c + ≥2 . Bất đẳng thức Cauchy www. ⇔ b (2c + a) c (2a + b) a (2b + c) 3 3  a3 b 2c + a    = =   9  b (2c + a) 3   3 b c 2a + b Dấu bằng xảy ra khi: ⇔a=b=c = =  c (2a + b) 3 9     c3 a 2b + c    = = a (2b + c) 3 9 d) Áp dụng BĐT Cauchy ta có: s 5 5 5 a a 3 3 a5 a5 a5 5 a 3 3 + + + b . . . = 3b + 2c 25 3b + 2c 25 5  a2 2a 3b + 2c    ≥ − ⇒    3b + 2c 5 25   2 b 2b 3c + 2a 2 + ≥ − T :  3c + 2a 5 25    2c 3a + 2b  c2   ≥ −  3a + 2b 5 25 b2 c2 2 5 a2 + + ≥ (a + b + c) − (a + b + c) ⇒ 3b + 2c 3c + 2a 3a + 2b 5 25 sĐ ỗ M in h a2 b2 c2 a+b+c ⇔ + + ≥ 3b + 2c 3c + 2a 3a + 2b 5  2 3b + 2c a    =   25   3b +2 2c b 3c + 2a Dấu bằng xảy ra khi: ⇔a=b=c =  3c + 2a 25     3a + 2b c2   = 3a + 2b 25 Th . c) Áp dụng BĐT Cauchy ta có: s b 2c + a b 2c + a a3 a3 3 + + ≥3 .b .b = 5a3 + b ≥ 5 b2 b2 b2 b2 b2 b2 Biên tập : Th.2.com Chương 8.Trường CĐSP Nam Định . =a b (2c + a) 3 9 b (2c + a) 3 9  a3 8 1 2   ⇒ ≥ a− b− c    b (2c + a) 9 3 9    3 8 1 2 b 2 T : ≥ b− c− a + c (2a + b) 9 3 9    3  c 8 1 2   ≥ c− a− b   a (2b + c) 9 3 9 b3 c3 8P 1P 2P a3 + + ≥ a− a− a ⇒ b (2c + a) c (2a + b) a (2b + c) 9 3 9 a+b+c b3 c3 1P a3 a= + + ≥ .

3b + 2c 25 3b + 2c 25 Biên tập : Th.b .s Đỗ Minh Tuân Trang 142 Khoa Tự nhiên .b .8. Bất đẳng thức Cauchy www.Trường CĐSP Nam Định . .2. sĐ ỗ e) Áp dụng BĐT Cauchy ta có: s 5 5 5 a a5 2 2 2 a 5 a 2 2 2 + + b .VNMATH.c = 5a2 + b + c ≥ 5 b2 c b2 c b2 c b2 c  a5   2 2 2  ⇔ 2 2 ≥ 5a − 2b − c   bc   5 b 2 2 2 2 T : 2 2 ≥ 5b − 2c − a  + ca    c5  2 2 2  2 2 ≥ 5c − 2a − b  ab ! b5 c5 a5 P P P P ≥ 5 a2 − 2 a2 − a2 = 2 a2 2 2 + 2 + 2 bc ca ab a5 b5 c5 + + ≥ a2 + b 2 + c 2 b 2 c c 2 a a2 b   a5   = b2 = c 2   2c b   5 b Dấu bằng xảy ra khi : = c 2 = a2 ⇔ a = b = c  2a  c    c5   = a2 = b 2 a2 b ⇔ f) Áp dụng BĐT Cauchy ta có: s a (3b + 2c) a3 a3 a (3b + 2c) + ≥2 .com Chương 8. Bất đẳng thức M in h Tu â n  a5  3 3  ⇒ 3 2 + 2b ≥ 5a    b   5 b 3 3 2 T : 3 2 + 2c ≥ 5b  + c    c5  3 3  3 2 + 2a ≥ 5c  a ! a5 b 5 c 5 ⇒3 + + + 2 (a3 + b3 + c3 ) ≥ 5 (a3 + b3 + c3 ) b 2 c 2 a2 ! a5 b 5 c 5 a5 b 5 c 5 3 3 3 ≥ 3 (a + b + c ) ⇔ 2 + 2 + 2 ≥ a3 + b3 + c3 + + ⇔3 b 2 c 2 a2 b c a  5   a  = b3   2 b   5 b Dấu bằng xảy ra khi: = c3 ⇔ a = b = c  2  c    c5   = a3 a2 Th .

2.com 8. Bất đẳng thức Cauchy Chương 8.www. . g) Áp dụng BĐT Cauchy ta có: v !2 !2 u 5 2 u a b (c + 2a)2 a b b (c + 2a) a 5 t . Biên tập : Th. b2 (c + 2a) c2 (a + 2b) a2 (b + 2c) 3 Dấu bằng xảy ra khi a = b = c. + + + + ≥5 b2 (c + 2a) b2 (c + 2a) 3 3 27 b2 (c + 2a) 3 27 5 ⇒ 5 2 2 2 2a5 2b2 (c + 2a)2 5a2 + + ≥ b2 (c + 2a) 3 27 3 5a2 2b2 c2 + 4ca + 4a2 2a5 ≥ − − ⇔ 2 b (c + 2a) 3 3 27 Do 4ca ≤ 2c2 + 2a2 nên ta có: 2a5 5a2 2b2 c2 + 2c2 + 2a2 + 4a2 ≥ − − b2 (c + 2a) 3 3 27  13a2 − 6b2 − c2  2a5   ≥ ⇒ 2   b (c + 2a) 9   5 2 2 2  2b 13b − 6c − a 2 + T : 2 ≥  c (a + 2b) 9    2c5 13c2 − 6a2 − b2    ≥  2 a (b + 2c) 9 ! a5 b5 c5 6 (a2 + b2 + c2 ) 2 2 + + ≥ b (c + 2a) c2 (a + 2b) a2 (b + 2c) 9 ⇔ b5 c5 a2 + b 2 + c 2 a5 + + ≥ .VNMATH.s Đỗ Minh Tuân Trang 143 Khoa Tự nhiên . Bất đẳng thức  a3 3ab + 2ca 2a2    ⇒ + ≥   3b + 2c 25 5   3 2  3bc + 2ab 2b b + + ≥ T2 : 3c + 2a 25 5    3ca + 2bc 2c2  c3    + ≥  3a + 2b 25 5  a3 b3 c3 ab + bc + ca 2a2 2b2 2c2  + + + ≥ + + 3b + 2c 3c + 2a 3a + 2b 5 5 5 5  Do a2 + b2 + c2 ≥ ab + bc + ca n b3 c3 a2 + b2 + c2 2 (a2 + b2 + c2 ) a3 + + + ≥ ⇒ 3b + 2c 3c + 2a 3a + 2b 5 5 sĐ ỗ M in h Tu â a3 b3 c3 a2 + b 2 + c 2 ⇔ + + ≥ 3b + 2c 3c + 2a 3a + 2b 5  3 a a (3b + 2c)    =   3b + 2c 25    3bc + 2ab b3  = Dấu bằng xảy ra khi: ⇔a=b=c 3c + 2a 25  3   3ca + 2bc c   =   + 2b 25   3a a2 + b2 + c2 = ab + bc + ca Th .Trường CĐSP Nam Định .

1.1 a4 + b4 + c4 + 9 ≥ 4 (a + b + c) Theo giả thiết ta có: a4 + b4 + c4 ≤ 2(a + b + c) − 3.VNMATH.16  ⇒ a4 + 48 ≥ 32a  T 2 : b4 + 48 ≥ 32b +  c4 + 48 ≥ 32c a4 + b4 + c4 + 144 ≥ 32 (a + b + c) Theo giả thiết ta có : a4 + b4 + c4 ≤ 33(a + b + c) − 150 ⇒ 33(a + b + c) − 150 + 144 ≥ 32 (a + b + c) ⇔ a + b + c ≥ 6. Giải: √ 4 a4 + 16 + 16 + 16 ≥ 4 a4 . a) Áp dụng BĐT Cauchy ta có: Th .Trường CĐSP Nam Định . Chứng minh rằng: sĐ ỗ a) Nếu a4 + b4 + c4 ≤ 33(a + b + c) − 150 thì ta có a + b + c ≥ 6.2.a4 .16. Biên tập : Th. Cực trị có điều kiện n 8. Bất đẳng thức Cauchy Chương 8.1.2.www. Dấu bằng xảy ra khi a = b = c = 2. Ví dụ 8. b) Nếu a4 + b4 + c4 ≤ 2(a + b + c) − 3 thì ta có a + b + c ≤ 3. hay khó hơn là bất đẳng thức cho mối liên hệ ràng buộc giữa các biến.com 8.s Đỗ Minh Tuân Trang 144 Khoa Tự nhiên . Dấu bằng xảy ra khi : a = b = c = 1.4: Cho a.b4  ⇔ 3a4 + b4 ≥ 4a3 b  T 2 : 3b4 + c4 ≥ 4b3 c +  3c4 + a4 ≥ 4c3 a 4 (a4 + b4 + c4 ) ≥ 4 (a3 b + b3 c + c3 a) ⇔ a4 + b4 + c4 ≥ a3 b + b3 c + c3 a Dấu bằng xảy ra khi a = b = c. c > 0. 2(a + b + c) − 3 + 9 ≥ 4 (a + b + c) ⇔ a + b + c ≤ 3.3 M in h Tu â Cực trị có điều kiện: là dạng bài tìm giá trị lớn nhất. b) Áp dụng BĐT Cauchy ta có:  ⇒ a4 + 3 ≥ 4a  T 2 : b4 + 3 ≥ 4b +  c4 + 3 ≥ 4c √ 4 a4 + 1 + 1 + 1 ≥ 4 a4 . b. nhỏ nhất của biểu thức hoặc chứng minh một bất đẳng thức với điều kiện cho trước.a4 . Bất đẳng thức h) Áp dụng BĐT Cauchy ta có: √ 4 a4 + a4 + a4 + b4 ≥ 4 a4 .16. Điều kiện ở đây không phải là ràng buộc tự nhiên như kiểu các biến không âm mà là các đẳng thức.

= 4.(√x)3 ≤ ≤ 2. √ (ki ở đây là hằng số) Tương tự ta cũng có :1 + ≥ k2 x x y y ! !2 !β !2γ y 9 y 9 ⇒ (1 + x) 1 + 1+ √ ≥ k4 xα .Phân tích bài toán: 1 + x = (1 − α) . .6: Chứng minh rằng với mọi x. y x − y = 2. .y 1−α (0 < α < 1). Cho 2 số này bằng nhau thì y = x. Chứng minh rằng: 1 √ √ x y−y x≤ 4 " # 1√ √ √ √ √ √ √ √  √  Giải: Ta có : x y − y x = x. Ta để ý rằng để mất y thì nhất thiết phải có mặt số 2 1√ √ √ √ √ y và x − y. y x − y 2 3 √ x √ √ √  x− y   2 + y+ 1 1  = . Câu b) xảy ra dấu bằng khi a = b = c = 1.8. !α !1−α 1 1 x x .xα + α. . =   4 4 (1 − α)2   αx 1 − α     1 9   α2     = =9   √ α y 1−α (1 − s α)2 s 3 xxx x x x 4 4 x Cách giải: 1 + + + ≥ 4 1.s Đỗ Minh Tuân Trang 145 Khoa Tự nhiên .2. sĐ ỗ Bình luận: Vấn đề đặt ra ở đây là tại sao trong bất đẳng thức Cauchy ta lại áp dụng 1√ √ √ cho x chứ không phải là x.5: Cho 0 ≤ y ≤ x ≤ 1. Bất đẳng thức Cauchy www.y β−γ x y x y Do đó α − β = β − γ = 0 ⇒ α = β = γ.com Chương 8.VNMATH. ≥ 1−α α α 1−α !β !γ 9 9 y y . . Cái này học sinh tự mình suy ngẫm. √ = k5 .   3 4 4 Tu â n √ M in h    1√  x=1 √ √ √  x= y= x− y ⇔ Dấu bằng xảy ra khi: 1 2  √  y= x=1 4 Th . = k1 .xα−β . x. 2 Ví dụ 8. 3 3 3 3 3 3 27 Biên tập : Th. Bất đẳng thức Bình luận: ở câu a) vấn đề chính là ta phải biết được dấu bằng xảy ra khi a = b = c = 2.Trường CĐSP Nam Định . 1 + √ ≥ k3 . Ta  xem dấu bằng xảy ra khi nào?  tìm chúng bằng cách α   x 1     x = =     1−α   α 1−α     y α2 3 1 1 y= ⇔ ⇒ α = 3 (1 − α) ⇔ α = ⇒ 1 − α = . y > 0 ta đều có: ! !2 y 9 ≥ 256 (1 + x) 1 + 1+ √ x y Giải: Bất đẳng thức Cauchy dạng tổng quát: √ mx + ny ≥ (m + n) m+n xm y n hoặc αx + (1 − α) y ≥ xα . Ví dụ 8.

. Bất đẳng thức s y3 y 4 Tương tự ta cũng có: 1 + ≥ 4.b.4 abc2 = 64 ⇒VT ≥ abc 1 Dấu bằng xảy ra khi a = b = c = . Chứng minh rằng: ! ! ! 1 1 1 a) 1 + 1+ 1+ ≥ 64.8.2. ≤ + + k+X k+Y k+Z 3 k+X k+Y k+Z s ! X Y Z 1 Y Z X 3 . ≤ + + k+X k+Y k+Z 3 k+X k+Y k+Z Biên tập : Th. a b c ! ! ! √ √ √ √ 1 1 1 ≥ 45 + 29 2.VNMATH. Y.c  √ 4 a2 bc  ⇒a+1≥4 √  4 T2 : b + 1 ≥√ 4 ab2 c +  4 c + 1 ≥ 4 abc2  √ √ √ 4 4 4 4 a2 bc. . abc Áp dụng BĐT Cauchy ta có: √ a + 1 = a + a + b + c ≥ 4 4 a.com x3 27 Chương 8. 4 p = 16. sĐ ỗ Ví dụ 8. 3 b) Ta chứng minh bất đẳng thức sau: p √ 3 3 (k + X) (k + Y ) (k + Z) ≥ k + XY Z ∀k.7: Cho a.Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 146              + Khoa Tự nhiên . s 4 www. Bất đẳng thức Cauchy ⇒ 1 + x ≥ 4. c > 0 thỏa mãn a + b + c = 1. x 27x3 s s !2 !2 2 27 9 4 27 1+ √ ≥ 4.4 ab2 c. Z > 0 Áp dụng BĐT Cauchy cho 3 số ta có: s ! k k k 1 k k k 3 . b) 2+ 2+ 2+ a b c Giải: a) Ta có: V T = (a + 1) (b + 1) (c + 1) .a. X. b. y y3 y3 Nhân vế các bất phương trình ta có: M in h Tu â n ! !2 9 y 1+ √ ≥ 256 (1 + x) 1 + x y  x    =1   3    y x=3 Dấu đẳng thức xảy ra khi: =1 ⇔  y=9 3x    3    √ =1 y Th .

Bất đẳng thức s s k X k k Y Z 3 3 . √ + √ . b) Q = 3a2 + Giải: b2 nếu 2a + 5b = 1.√ ta có: 2 3 !2 √ 1 √ 1 a 2.3. 5 2 ta có: b) Áp dụng BĐT Bunhiacopxki với 2 bộ 3a. a b c a b c √ √ 1 1 =3+ 2 2+ √ ≥ 2+ 3 1 abc (a + b + c) 3 √ 3 √ ⇒ V T ≥ 3 + 2 = 45 + 29 2 Tu â 1 3 M in Dấu bằng xảy ra khi a = b = c = n √ h ≥ Bất đẳng thức Bunhiacopxki sĐ ỗ 8.VNMATH. √ . Z = > 0 ta có: a b c v s ! ! ! u u √ √ √ √ 1 1 1 3 1 1 1 3 t 2+ 2+ 2+ ≥ 2+ . .  !2 !2    √ 2 √ 2 1 1 ≥ . 2 ! 1 1 √ .s Đỗ Minh Tuân Trang 147 Khoa Tự nhiên . Tìm giá trị nhỏ nhất của: a) P = 2a2 + 3b2 nếu a + b = 1. + . Ví dụ 8.com Chương 8. Bất đẳng thức Bunhiacopxki www.Trường CĐSP Nam Định .5 2 + 5 2 ≥ 2 3 3 2 √ Biên tập : Th. b là các số thực . 2 3     !2 !2 !2 √ 2  √ 2 √ 2 2 b √ b . Y = . . √ 2 3 √ √  a) Áp dụng BĐT Bunhiacopxki với 2 bộ a 2. X = . √  3a + √ 3a. ≤1 k+X k+Y k+Z k+X k+Y k+Z p √ ⇔ 3 (k + X) (k + Y ) (k + Z) ≥ k + 3 XY Z (đpcm) √ 1 1 1 Áp dụng BĐT trên với k = 2.8: Cho a.8. b 3 . √ + √ a 2 + b 3 2 3 ! 6 1 1 ≥ (a + b)2 = 1 ⇒ P ≥ + ⇔ (2a2 + 3b2 ) 2 3 5 Vậy Pmin = 6 đạt khi: 5   √ √  3    b 3  a=  a 2 2a = 3b √ = √ 5 1/ 2 1/ 3 ⇔ a + b = 1 ⇔   2   a+b=1  b= 5 ! ! b 2 √ √ . .3 Th . √ + b 3.

10: Cho x. p. c. Chứng minh rằng: Tu â a) a2 + b2 + c2 ≥ ab + bc + ca. a (pb + qc) + . b (pc + qa) + . Bất đẳng thức ≥ (2a + 5b)2 154 3 3 ≥1⇔Q≥ ⇒ Qmin = 3 154 154   √ √  1    3a b/ 2   a= 15a = b √ = √ 77 Dấu bằng xảy ra khi : 2/ 3 5 2 ⇔ 2a + 5b = 1 ⇔   15  2a + 5b = 1   b= 77 ⇔ Q. chứng minh rằng: Biên tập : Th.Trường CĐSP Nam Định . c (pa + qb) pb + qc pc + qa pa + qb ! a3 b3 c3 ta có : + + .s Đỗ Minh Tuân Trang 148 Khoa Tự nhiên . b (pc + qa). b.com 8. (a (pb + qc) + b (pc + qa) + c (pa + qb)) pb + qc pc + qa pa + qb s 2 s s 3 3 3 p p p a b c .www. (b. y. c) . c (pa + qb) ≥ pb + qc pc + qa pa + qb Do a2 + b2 + c2 ≥ ab + bc + ca nên ta có: ⇒ b3 c3 a2 + b 2 + c 2 a2 + b 2 + c 2 a2 + b 2 + c 2 a3 + + ≥ .4.Schwarz Ví dụ 8. Bất đẳng thức Cauchy . a) ta có 2 sĐ ỗ (a2 + b2 + c2 ) (b2 + c2 + a2 ) ≥ (ab + bc + ca)2 ⇔ (a2 + b2 + c2 ) ≥ (ab + bc + ca)2 ⇒ a2 + b2 + c2 ≥ |ab + bc + ca| Th . c.4 Bất đẳng thức Cauchy . n Ví dụ 8. z > 0. a (pb + qc).  .Schwarz ⇔ b2 2 3a + 2 ! 4 + 50 3 ! Chương 8. . pb + qc pc + qa pa + qb p+q a) Áp dụng bất đẳng thức Bunhiacopxki cho 2 bộ (a. Giải: M in h a3 b3 c3 a2 + b 2 + c 2 b) + + ≥ . b.VNMATH. q là các số thực dương.9: Cho a. ≥ pb + qc pc + qa pa + qb p+q ab + bc + ca p+q Dấu bằng xảy ra khi a = b = c. 8. ⇒ a2 + b2 + c2 ≥ ab + bc + ca   a b c = = Dấu bằng xảy ra khi: ⇔a=b=c  b c a ab + bc + ca ≥ 0 b) Áp dụng BĐT Bunhiacopxki với 2 bộ số:  s s s 3 3 3 p  p p a b c .

VNMATH. (x. z > 0 thỏa mãn: rằng: 1 1 1 + + = 4. Ví dụ 8. z là 3 cạnh của tam giác thì ta có: 1 1 1 1 1 1 + + ≥ + + y+z−x z+x−y x+y−z x y z a) Áp dụng BĐT Cauchy . Bất đẳng thức Cauchy . 1. h 12 12 (1 + 1)2 1 1 4 + ≥ ⇔ + ≥ x y x+y x y x+y Chú ý: Có thể chứng minh bất đẳng thức bằng phép biến đổi tương đương. Chứng minh x y z 1 1 1 + + ≤1 2x + y + z 2y + z + x 2z + x + y Biên tập : Th. sĐ ỗ b) Áp dụng BĐT C-S với 2 bộ (1. y.www. c) Áp dụng câu a) với 2 số y + z − x.Trường CĐSP Nam Định . y. 1) . 1 1 1 9 12 12 12 (1 + 1 + 1)2 + + ≥ ⇔ + + ≥ x y z x+y+z x y z x+y+z Dấu bằng xảy ra khi x = y = z. z) ta có: Th .com 8. y.A . (x.s Đỗ Minh Tuân Trang 149 Khoa Tự nhiên .2005): Cho x. Bất đẳng thức c) Nếu x.Schwarz a) 1 1 4 + ≥ x y x+y b) 9 1 1 1 + + ≥ x y z x+y+z Chương 8.4.Schwarz (C-S) với 2 bộ (1. z + x − y ta có: 1 1 4 4 + ≥ = y + z − x z + x − y y + z − x + z + x − y 2z  1 2  1   + ≥ ⇒  y+z−x z+x−y z     1 1 2 2 + T : + ≥ z+x−y x+y−z x     1 1 2    + ≥  y+z−x x+y−z y ! ! 1 1 1 1 1 1 + + + + 2 ≥2 y+z−x z+x−y x+y−z x y z ⇔ 1 1 1 1 1 1 + + ≥ + + y+z−x z+x−y x+y−z x y z Dấu bằng xảy ra khi x = y = z. 1) . y) ta có: Tu â n Giải: M in Dấu bằng xảy ra khi x = y.11 (ĐH .

Chứng minh rằng: p p √ 1 + x3 + y 3 1 + y3 + z3 1 + z 3 + x3 + + xy yz zx Dấu đẳng thức xảy ra khi nào? Bài 8.Trường CĐSP Nam Định . Bài tập Chương 8.s Đỗ Minh Tuân Trang 150 Khoa Tự nhiên .2 (ĐH-D-2005): Cho các số dương x.3 (ĐH-B-2006): Cho các số thực x.4 (ĐH-A-2007): Cho x. y. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức: y 2 (z + x) z 2 (x + y) x2 (y + z) √ + √ √ + √ P = √ √ y y + 2z z z z + 2x x x x + 2y y Bài 8.5 sĐ ỗ M in h Tu â n 12 12 12 12 (1 + 1 + 1 + 1)2 + + + ≥ x x y z x+x+y+z  16 2 1 1    ⇒ + + ≥  x y z 2x + y + z     2 1 1 16 2 + T : + + ≥ y z x 2y + z + x      2 1 1 16   + + ≥  z x y 2z + x + y ! ! 1 1 1 1 1 1 ≥ 16 + + + + ⇒4 x y z 2x + y + z 2y + z + x 2z + x + y ! 1 1 1 1 1 1 1 =1 + + ≤ + + ⇔ 2x + y + z 2y + z + x 2z + x + y 4 x y z   x=y=z 3 ⇔x=y=z= Dấu bằng xảy ra khi : 1 1 1  + + =4 4 x y z Bài 8.1 (ĐH-B-2005): Chứng minh rằng ∀x ∈ R. z thỏa mãn xyz = 1.www.5. y. 8. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức: q q 2 2 A = (x − 1) + y + (x + 1)2 + y 2 + |y − 2| Bài 8.5 (ĐH-B-2007): Cho x. ta có: !x !y !z 15 20 12 + + ≥ 3x + 4x + 5x 5 4 3 Bài 8. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức: ! ! ! y z 1 1 1 x +y +z + + + P =x 2 yz 2 zx 2 xy Biên tập : Th.Schwarz ta có: Bài tập Th .VNMATH. y. Bất đẳng thức Giải: Áp dụng BĐT Cauchy . z là các số thực dương thỏa mãn điều kiện xyz = 1. y thay đổi.com 8. z > 0.

www. Chứng minh 3x √ 2 3−3 (y + z) x≤ 6 Bài 8.10 (DB2-B-2008): Cho p số nguyên n (n ≥ 2) và 2 số thực không âm x. y là các số thực không âm thay đổi. z thỏa mãn điều kiện 3−x + 3−y + 3−z = 1. y. y 6= 0 thay đổi và thỏa mãn điều kiện: 1 1 xy(x + y) = x2 − xy + y 2 . Biên tập : Th. z > 0 thỏa mãn x + y + z ≤ 1. y. nhỏ nhất của hàm số: y = sin5 x+ 3 cos x.17 (DB2-A-2003): Tìm giá trị lớn nhất.5. Bài tập Chương 8. Chứng √ n+1 n n n minh rằng: x + y ≥ xn+1 + y n+1 rằng: Th . z > 0 thỏa mãn xyz = 1.11 (DB1-B-2008): Cho 3 số dương x. Chứng minh: 3a 3b ab 3 + + ≤ a2 + b 2 + b+1 a+1 a+b 2 Bài 8. Chứng minh rằng: √ √ √ 3 + 4x + 3 + 4y + 3 + 4z ≥ 6 √ Bài 8.8 (ĐH-A-2003): Cho x. y > 0 thỏa mãn x + y ≥ 4. b. Bài 8. max của (x − y) (1 − xy) biểu thức: P = (1 + x)2 (1 + y)2 Bài 8.com 8.15 (DB2-A-2006): Cho các số thực x.7 (ĐH-A-2006): Cho các số thực x. Chứng minh rằng: s s s √ 1 1 1 x2 + 2 + y 2 + 2 + z 2 + 2 ≥ 82 x y z Bài 8. Chứng minh rằng: M in h x2 y2 z2 3 + + ≥ 1+y 1+z 1+x 2 sĐ ỗ Bài 8. z thỏa mãn x + y + z = yz . Bất đẳng thức Bài 8.9 (DB2-D-2005): Cho x. Tìm giá trị nhỏ nhất của 3x2 + 4 2 + y 3 biểu thức : A = + 4x y2 Bài 8. y. c > 0 thỏa mãn ab + a + b = 3.s Đỗ Minh Tuân Trang 151 Khoa Tự nhiên .6 (ĐH-D-2008): Cho x.16 (DB1-A-2005): Cho x. y.12 (DB1-D-2007): Cho a.VNMATH. z > 0.Trường CĐSP Nam Định . Tìm min. 9y 9z 3x + 3y + 3z 9x + + ≥ Chứng minh rằng: x 3 + 3y+z 3y + 3z+x 3z + 3x+y 4 Bài 8.14 (DB2-B-2006): Cho x. y. z thỏa mãn x + y + z = 0.13 (DB2-A-2007): Cho x. y. Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức: A = 3 + 3 x y Tu â n Bài 8. Tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức: ! p p p y z x + + P = 3 4 (x3 + y 3 ) + 3 4 (y 3 + z 3 ) + 3 4 (z 3 + x3 ) + 2 y 2 z 2 x2 Bài 8. y.

sĐ ỗ M in h Tu â n Bài 8. Chứng minh : + ≥ b d 50b a c S= + b d Biên tập : Th. y > 0 thỏa mãn điều kiện x + y = .VNMATH. b.19 (DB1-A-2002): Giả sử a.www.18 (DB1-B-2002): Giả sử x. Bài tập Chương 8. c.Trường CĐSP Nam Định . Bất đẳng thức 5 Bài 8. d là bốn số nguyên thay đổi thỏa mãn 1 ≤ a < a c b2 + b + 50 và tìm giá trị nhỏ nhất của biểu thức b < c < d ≤ 50.s Đỗ Minh Tuân Trang 152 Khoa Tự nhiên .5. Tìm giá trị nhỏ 4 4 1 nhất của biểu thức : S = + x 4y Th .com 8.

1 (Tiêu chuẩn đơn điệu). Hàm số f (x) gọi là đồng biến (t. Và khi đó y = Ax + B cũng chính là đường thẳng nối 2 điểm cực trị. y2 ) là tọa độ 2  y1 = Ax1 + B điểm cực trị của hàm số.www. x2 ∈ D và x1 < x2 thì f (x1 ) < f (x2 ) (t. b) nếu f ′ (x) ≤ 0 ∀x ∈ (a. b) Ở đó f ′ (x) chỉ có hữu hạn không điểm trên khoảng (a. Giả sử hàm f (x) xác định trên tập D.VNMATH. sĐ ỗ Định nghĩa 9.1.1 Th . Giả sử (x1 .com Chương 9. Khi đó ta có công thức : y2 = Ax2 + B Ở đó Ax + B là phần dư trong phép chia của y = ax3 + bx2 + cx + d cho y ′ = 3ax2 + 2bx + c. Hàm số f (x) có đạo hàm trên khoảng (a.ư f (x1 ) − f (x2 ) < 0) với mọi x1 6= x2 x1 − x2 f (x1 ) − f (x2 ) >0 x1 − x2 Định lý 9. b). b). Ví dụ 9. Biên tập : Th.ư f (x1 ) > f (x2 )).1. Cực trị của hàm số Dưới đây ta giới thiệu 2 cách tìm nhanh tọa độ điểm cực trị thường dùng trong bài tập: ✏ Hàm bậc 3: y = ax3 + bx2 + cx + d (a 6= 0). ☞ Chú ý: f (x) đồng biến (t.1: Hàm f (x) = x3 là đồng biến trên R vì f ′ (x) = 3x2 ≥ 0 ∀x ∈ R và f ′ (x) = 0 ⇔ x = 0. Hàm số và đồ thị Chương 9 Tu â n Hàm số và đồ thị 9.ư nghịch biến) trên D ⇔ (t. y1 ) và (x2 . b) Hàm số f (x) nghịch biến trên khoảng (a. b) nếu f ′ (x) ≥ 0 ∀x ∈ (a. b). g ′ (x) = 0 ⇔ x = 0 hoặc x = 1.Trường CĐSP Nam Định .1 Kiến thức cần nhớ Tính đồng biến nghịch biến h Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số M in 9.s Đỗ Minh Tuân Trang 153 Khoa Tự nhiên .ư nghịch biến trên tập D) nếu ∀x1 . a) Hàm số f (x) đồng biến trên khoảng (a. 1 1 1 Hàm g(x) = − x5 + x4 − x3 đồng biến trên R vì g ′ (x) = −x4 +2x3 −x2 = −(x2 −x)2 ≥ 0 5 2 3 ∀x ∈ R.

(ax + b) + R(x) ở đó degR(x) < degQ(x) nên lim − (ax + b) = x→∞ Q(x)   R(x) lim =0 x→∞ Q(x) ✏ Hàm phân thức có tiệm cận đứng nếu Q(x) có nghiệm. Nếu x0 là một nghiệm của P (x) = ∞. Cho hàm số y = f (x).s Đỗ Minh Tuân Trang 154 Khoa Tự nhiên . b bằng cách chia P (x) cho Q(x). Q′ (x0 ) ax2 + bx + c a. nếu như nó thỏa mãn đồng thời 2 điều kiện sau: (i) f ′′ (x0 ) = 0.VNMATH.9.3 (Điểm uốn). Biên tập : Th. Tiệm cận của hàm phân thức P (x) . b) nếu f ′′ (x) < 0 (t. Hàm số và đồ thị P (x) . Q(x) Giả sử (x0 . a = lim x→∞ Q(x) ✏ Hàm phân thức có tiệm cận xiên nếu như degP (x)   = degQ(x) + 1 và khi đó P (x) P (x) y = ax + b với a = lim .ư lõm) trên (a.lõm). y) → (−x. viết ở dạng tối giản (không có chung nhân tử). Hàm số y = f (x) gọi là có điểm uốn tại điểm M nằm trên đường cong có hoành độ x0 . b = lim − ax . Và khi đó y = a là tiệm cận ngang của hàm số với P (x) . sĐ ỗ (ii) f ′′ (x) đổi dấu khi qua điểm x0 .1. y): Đối xứng qua trục tung. Q(x) Th . Hàm số gọi là lồi (t. Q(x) có Q(x) thì x = x0 là một tiệm cận đứng của hàm số vì lim x→x0 Q(x) bao nhiêu nghiệm thì hàm số có bấy nhiêu tiệm cận đứng. p Điểm uốn của hàm số Tu â n Định nghĩa 9.ư f ′′ (x) > 0) ∀x ∈ (a. Cho hàm phân thức y = ✏ Hàm phân thức có tiệm cận ngang nếu như degP (x) ≤ degQ(x) (Ở đó degP (x) là bậc của đa thức P (x)).2 (Khoảng lồi .Trường CĐSP Nam Định . y0 ) là 2 điểm cực trị của hàm số thì: y0 = Nói riêng với hàm phân thức: y = cực tiểu thì y = P ′ (x0 ) . x→∞ Q(x) x→∞ Q(x) Ta có thể tìm a. M in h Định nghĩa 9. Thương của phép chia chính là ax + b: P (x) P (x) = Q(x).p 6= 0 và nếu hàm số đạt cực đại px + q 2ax + b là đường thẳng đi qua 2 điểm cực trị. Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số www.com ✏ Với hàm phân thức y = Chương 9. Các phép biến đổi đồ thị cơ bản Cần nhớ : Các phép biến đổi ✄ (x. b).

y − b): Tịnh tiến theo véc tơ → u = (a. Hàm số và đồ thị ✄ (x. −y): Đối xứng qua trục hoành.www. y) → (−x. −y): Đối xứng qua gốc tọa độ. y) → (x − a. y) → (x. y = |x3 − 3x2 + 2| 2 x y = |x|3 − 3|x|2 + 2 Đồ thị hàm y = f (x).|g(x)| y y 3 3 2 2 1 1 0 1 -2 Đồ thị hàm y = f (x). y) → (x − a. ✄ (x.VNMATH. Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số Chương 9.g(x) -1 0 -1 sĐ ỗ -2 -1 1 2 3 x -1 0 1 2 -1 -1 -2 -2 -3 -3 y = x3 − 3x2 y = x|x2 − 3x| 3 x a=1 Đồ thị gốc Biên tập : Th. b). ✄ (x. ✄ (x. − ✄ (x.com 9. y): Tịnh tiến theo trục hoành a đơn vị. y) → (x. Đồ thị hàm y = f (x) y Đồ thị hàm y = |f (x)| Đồ thị hàm y = f (|x|) 2 1 1 1 x 2 0 1 M in 0 h 2 Tu â n y -1 y 2 x 2 1 -1 -2 -2 y = x3 − 3x2 + 2 Th .s Đỗ Minh Tuân Tịnh tiến theo trục hoành Trang 155 Tịnh tiến theo trục tung Khoa Tự nhiên . y − b): Tịnh tiến theo trục tung b đơn vị.1.Trường CĐSP Nam Định .

tuần hoàn). Giải: +) Tập xác định : R  3 −1 + x +) Giới hạn : lim y = lim (−x + 3x ) = lim x x→+∞ x→+∞ x→+∞   3 3 2 3 lim y = lim (−x + 3x ) = lim x −1 + = +∞ x→−∞ x→−∞ x→−∞ x 3 2 3  = −∞ +) Chiều biến thiên: y = −3x + 6x. Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số Chương 9.2: Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số y = −x3 + 3x2 . ➢ Tìm cực trị của hàm số. Xét dấu của y ′ và suy ra chiều biến thiên. ➢ Tính giới hạn tại −∞. cực trị.www.Trường CĐSP Nam Định . +∞ và tại các điểm mà hàm số không xác định. Tìm nghiệm của phương trình y ′ = 0 và các điểm không xác định của y ′ .3 Hàm đa thức Ví dụ 9. và các điểm lân cận của các cực trị. Tìm tiệm cận. ☛ Chú ý: vẽ chính xác tiệm cận.2 1 n 0 Tu â -1 1 x M in ☞ Tìm tập xác định của hàm số (xác định tính chẵn lẻ.1.VNMATH. y = 0 ⇔ −3x + 6x = 0 ⇔ 2 ′ 2 ′ Bảng biến thiên : x f ′ (x) −∞ +∞ 0 − 0 0 4 x=0⇒y=0 x=2⇒y=4 +∞ 2 +  − f (x) 0 Biên tập : Th.com 9. ➢ Chiều biến thiên của hàm số: Tính đạo hàm y ′ .s Đỗ Minh Tuân Trang 156 −∞ Khoa Tự nhiên . Nên tính thêm giao với trục tung. Hàm số và đồ thị y 2 y y 1 1 1 2 3 0 -1 -1 -2 -2 -3 -3 y = x3 − 3x2 + 1 2 3 4 0 x 1 2 x -1 -2 y = x3 − 6x2 + 9x − 3 Các bước khảo sát hàm số y = x3 − 3x2 + 2 h 9. 9.1. ➢ Lập bảng biến thiên. ☞ Vẽ đồ thị. sĐ ỗ ☞ Sự biến thiên.1. Th .

1) Hàm số có 2 điểm cực tiểu : (−1. −2) Hàm số có điểm cực đại : (0. Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số Chương 9. 0). +) Đồ thị: y 4 3 2 1 0 1 2 x 3 n -1 Tu â y = −x3 + 3x2 Bảng các giá trị đặc biệt 0 0 1 2 M in h −1 4 sĐ ỗ x y 2 4 3 0 Ví dụ 9.com 9.Trường CĐSP Nam Định . Điểm cực đại (2. −2) và (1. 2). +∞) Hàm số nghịch biến trên 2 khoảng : (−∞. Hàm số nghịch biến trên 2 khoảng (−∞. −1).3: Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số : y = x4 − 2x2 − 1 Giải: +) Tập xác định : R  Th .www.1.VNMATH. (1. 4). (0. 0) và (2. −1) +) Đồ thị: Bảng các giá trị đặc biệt x y Biên tập : Th. 0). Hàm số và đồ thị Điểm cực tiểu (0.  2 1 +) Giới hạn : lim (x − 2x − 1) = lim x 1 − 2 − 4 = +∞ x→±∞ x→±∞ x x  x=0⇒y=0 +) Chiều biến thiên: y ′ = 4x3 − 4x = 0 ⇔ x = ±1 ⇒ y = −2 Bảng biến thiên : 4 x ′ f (x) −∞ +∞ 2 4 −1 − 0 0 + f (x) 0 −1 +∞ 1 − 0 + +∞ −2 −2 Hàm số đồng biến trên 2 khoảng : (−1. Hàm số đồng biến trên khoảng (0.s Đỗ Minh Tuân −2 7 −1 −2 0 −1 Trang 157 1 −2 2 7 Khoa Tự nhiên . +∞).

1 lim (y − (x + 2)) = lim =0 x→∞ x→∞ x − 1 ⇒ y = x + 2 là tiệm cận xiên của hàm số. Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số www.1. 1 x2 − 2x +) Chiều biến thiên: y ′ = 1 − = (x − 1)2 (x − 1)2  x2 − 2x x=0⇒y=1 y′ = 0 ⇔ 2 = 0 ⇔ x=2⇒y=5 (x − 1) Bảng biến thiên : Th . Hàm số đạt cực tiểu tại điểm (2.4 x2 + x − 1 x−1 sĐ ỗ Ví dụ 9.s Đỗ Minh Tuân −1 1 2 0 1 1 2 1 2 3 2 11 2 Trang 158 2 3 5 11 2 Khoa Tự nhiên .VNMATH. Giải: y = x ′ f (x) −∞ 0 + 1 − 0 1 +∞ 2 − +∞ 0 + +∞ f (x) −∞ −∞ 5 Hàm số đồng biến trên khoảng: (−∞.Trường CĐSP Nam Định .com Chương 9. 2).1.4: Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số y = 1 x2 + x − 1 ⇒y =x+2+ x−1 x−1 +) Tập xác định: R\ {1} x2 + x − 1 x2 + x − 1 = +∞. Hàm số đạt cực đại tại điểm (0. 5). Hàm số và đồ thị y 2 1 -2 -1 0 1 x 2 -1 -2 Tu â n y = x4 − 2x2 − 1 h Hàm phân thức M in 9. 1) và (1. 0) và (2. +∞). Hàm số nghịch biến trên khoảng: (0.9. lim− y = lim− = −∞ +) Tiệm cận: lim+ y = lim+ x→1 x→1 x→1 x→1 x−1 x−1 nên tiệm cận đứng là x = 1. 1) +) Đồ thị: Bảng các giá trị đặc biệt x y Biên tập : Th.

Nếu f (x) đạt cực trị tại x0 ∈ (a. Định lý 9.2. f (x) là một hàm số xác định trên khoảng (a. Giả sử x0 là một điểm dừng của hàm số f (x). Các điểm có đạo hàm bằng 0 gọi là điểm dừng (Xem ý nghĩa vật lý của đạo hàm).2 (Điều kiện cần . Tùy từng bài tập mà ta sử dụng các điều kiện dưới đây để tìm cực trị. Giả sử f (x) là hàm số khả vi trên khoảng (a. Điểm cực đại và cực tiểu được gọi chung là cực trị.com Chương 9. Cho hàm f (x) xác định trên khoảng (a.1 Cực trị và tiệm cận của hàm số sĐ ỗ 9. Hàm số f (x) xác định trên khoảng (a.2. Khi đó: a) Nếu f ′′ (x0 ) > 0 thì x0 là điểm cực tiểu. Định lý 9.ư f (x) ≤ f (x0 )) với mọi x nằm trong một lân cận nào đó của x0 .ư cực đại) của hàm số f (x) nếu f (x) ≥ f (x0 ) (t.Dấu hiệu 1).Fermat). Hàm số và đồ thị y 7 6 5 4 3 2 1 -2 -1 0 1 2 4 x x2 + x − 1 x−1 9. Tuy nhiên ta không thể dùng định nghĩa này để tìm điểm cực trị.4 (Điều kiện đủ-Dấu hiệu 2). Biên tập : Th.9. x0 gọi là điểm cực tiểu (t. f (x) khả vi cấp 1 và cấp 2 tại x0 .2 M in h y= Tu â n -1 3 Quy tắc tìm cực đại và cực tiểu của hàm số Th . Định lý 9. b) Nếu f ′ (x) đổi dấu từ + sang − khi qua điểm x0 thì hàm số đạt cực đại tại x0 . b). b) Nếu f ′′ (x0 ) > 0 thì x0 là điểm cực đại.3 (Điều kiện đủ .s Đỗ Minh Tuân Trang 159 Khoa Tự nhiên . Định nghĩa 9.4. b). b). Chú ý: ☛ Điều kiện cần + Dấu hiệu 1: Áp dụng trong trường hợp hàm số cụ thể dễ xét dấu. Cực trị và tiệm cận của hàm sốwww. b) và f (x) khả vi (có đạo hàm) tại điểm x0 thì f ′ (x0 ) = 0. b).Trường CĐSP Nam Định . x0 là một điểm dừng của f (x).VNMATH. a) Nếu f ′ (x) đổi dấu từ − sang + khi qua điểm x0 thì hàm số đạt cực tiểu tại x0 .

x2 = . Giải: Ta có y ′ = 3(x − m)2 − 3. Ví dụ 9. y ′′ (x4 ) = y ′′ 2 ! ! π π 1 .s Đỗ Minh Tuân Trang 160 Khoa Tự nhiên . y ′′ = 6(x − m).9. Ta có bảng biến thiên Biên tập : Th. Giải: y ′ = 2 sin x cos x − cos x. Cực trị và tiệm cận của hàm sốwww. y ′′ (x1 ) = y ′′ 6 2 ! π = −1 < 0 ⇒ x2 nên x2 là hoành độ điểm cực đại.com Chương 9. x4 = 6 2 6 2 Ta có y ′′ = 2 cos!2x + sin x 3 π = > 0 ⇒ x1 nên x1 là hoành độ điểm cực tiểu.0 6 4 2 ! ! 5π 1 3π Điểm cực đại . x3 = . Tìm cực trị của hàm số.  Th . y ′′ (x2 ) = y ′′ 2 ! 5π 3 y ′′ (x3 ) = y ′′ = > 0 ⇒ x3 nên x3 là điểm hoành độ cực tiểu.5: Cho hàm số y = sin2 x − sin x xét trên đoạn [0. 6 2 ! 3π = −3 < 0 ⇒ x4 nên x4 là điểm hoành độ cực đại.2 Cực trị hàm số Các bài toán đơn thuần tìm cực trị Ví dụ 9.6: Cho hàm số y = (x − m)3 − 3x. Hàm số và đồ thị ☛ Điều kiện cần + Dấu hiệu 2: Áp dụng trong trường hợp hàm số chứa tham số.VNMATH. .Trường CĐSP Nam Định . 2π]. Kết luận: Điểm cực tiểu . hoặc hàm số khó xét dấu đạo hàm (chẳng hạn: hàm lượng giác). 2π] ⇒ x1 = .2. Hàm số đạt cực tiểu tại điểm có hoành  bằng không khi:  độ  ′   m = −1 y (0) = 0 3m2 − 3 = 0 ⇔ ⇔ ⇔ m = −1 m=1  y ′′ (0) > 0 −6m > 0 m<0 Ví dụ 9. Tìm m để hàm số đạt cực tiểu tại điểm có hoành độ x = 0.0 6 4 2 9. .2. . y ′ = 0 ⇔ x = 0. Giải: Ta có y ′ = 4x3 .7: Cho hàm số y = x4 + 2. sĐ ỗ M in h Tu â n π  x = + kπ 2    cos x = 0 π ′  ⇔  x = + k2π y = 0 ⇔ cos x (2 sin x − 1) = 0 ⇔ 2 sin x − 1 = 0  6  5π + k2π x= 6 π π 5π 3π x ∈ [0.

x2 sao cho: + = (x1 + x2 ).Trường CĐSP Nam Định . Cực trị và tiệm cận của hàm sốwww. p ➢ Hàm số y = ax2 + bx + c 2ax0 + b có cực trị tại x0 thì y(x0 ) = . Chính vì thế dẫn đến chuyện trong các nghiệm tìm được rất có khả năng gặp phải nghiệm ngoại lai. px + q p P (x) P ′ (x0 ) Tổng quát y = có cực trị tại x0 thì y(x0 ) = ′ . ax2 + bx + c (a. Xin lưu ý với các bạn rằng: học sinh hay quên điều kiện này vì họ cho rằng khi đầu bài yêu cầu tìm điều kiện để cực trị của hàm số thỏa mãn một điều kiện nào đó học mặc nhiên công nhận là cực trị đã tồn tại. ❷ Vận dụng các kiến thức khác ở đây (hay dùng định lý Viet) để chứng minh hệ thống cực trị của hàm số cần thỏa mãn. Hàm số và đồ thị +∞ 0 − 0 + +∞ f (x) 2 Do đó điểm cực tiểu (0. x1 x2 2 Giải: Trước hết để hàm số có cực trị ta cần có phương trình : y ′ = 0 có 2 nghiệm phân biệt.VNMATH. Q(x) Q (x0 ) ➢ Hàm số y = Ví dụ 9. Ta có y ′ = 0 ⇔ 3x2 + 4(m − 1)x + m2 − 4m + 1 = 0 (1) (1) có 2 nghiệm phân biệt khi ∆′ > 0√  m < −2 − 3 2 √ ⇔ m + 4m + 1 > 0 ⇔ (2) m > −2 + 3 Biên tập : Th.com x ′ f (x) −∞ +∞ Chương 9. ☛ Chú ý: Nếu dùng quy tắc 2 thì không ổn ở bài này. 1 1 1 Tìm m để hàm số đạt cực trị tại 2 điểm có hoành độ x1 . sĐ ỗ ❶ Trước hết tìm điều kiện để hàm số đã cho có cực trị (nói cách khác tìm điều kiện cần để tồn tại lời giải). M in h ☞ Lược đồ chung để giải bài toán này như sau: Th .p 6= 0) có cực đại cực tiểu khi và chỉ khi y ′ = 0 px + q q có 2 nghiệm phân biệt x 6= − .8: Cho hàm số y = x3 + 2(m − 1)x2 + (m2 − 4m + 1)x − 2(m2 + 1). ☞ Ta rất hay sử dụng một số kiến thức sau: ➢ Hàm số y = ax3 + bx2 + cx + d (a 6= 0) có cực đại. cực tiểu khi và chỉ khi y ′ = 0 (3ax2 + 2bx + c = 0) có 2 nghiệm phân biệt.s Đỗ Minh Tuân Trang 161 Khoa Tự nhiên . 2) . Các bài toán định tính về cực trị Tu â n ☞ Các bài tập này thường có dạng sau: Tìm điều kiện để một hàm số đã cho có cực trị và cực trị thỏa mãn một điều kiện nào đó (Tính chất này thường được cho dưới dạng một hệ thức có thể là đẳng thức hoặc bất đẳng thức).9.2.

f ′ (x3 ) = x23 − x3 + m = x23 + 2x3 + 3m − (3x3 + 2m) = − (3x3 + 2m) f ′ (x4 ) = − (3x4 + 2m) (2) ⇔ (3x3 + 2m) (3x4 + 2m) < 0 ⇔ 9x3 x4 + 6m (x3 + x4 ) + 4m2 < 0 15 ⇔ 9.2. Cực trị và tiệm cận của hàm sốwww.s Đỗ Minh Tuân Trang 162 Khoa Tự nhiên . g ′ (x) = x2 + 2x + 3m.g ′ (x2 ) < 0 (3) Theo định lý Viet ta  có:  x3 + x4 = −2 x1 + x2 = 1 và x3 .com Chương 9.x4 = 3m x1 . Biên tập : Th.10: Cho hàm số : y = 1−x Tìm m để khoảng cách giữa 2 điểm cực trị bằng 10. Giải: Ta có f ′ (x) = x2 − x + m. 3 2 3 Tìm m để mỗi hàm số có 2 cực trị và giữa hoành độ 2 cực trị của hàm số này có hoành độ cực trị của hàm số kia. x2 là 2 nghiệm của phương trình (1) theo định lý Viet ta có:   4 (1 − m)   x1 + x2 = 3  m2 − 4m + 1   x1 x2 = 3 M in h Tu â n x1 + x2 1 1 1 1 + = (x1 + x2 ) ⇔ = (x1 + x2 ) x1 x2 2 x1 x2 2 x1 + x2 = 0 ⇔ (x1 + x2 ) (2 − x1 x2 ) = 0 ⇔ x1 x2 = 2    4 (1 − m)  m = 1 Thỏa mãn =0  m=1 3 ⇔ ⇔  m = −1 (Loại) ⇔  m2 − 4m + 1  m2 − 4m − 5 = 0 m = 5 Thỏa mãn =2 3 Kết luận: Với m = 1 và m = 5 thỏa mãn điều kiện bài toán.9. mỗi hàm số đều có cực trị. Hàm số và đồ thị Vậy (2) là điều kiện để đường cong có cực trị.VNMATH.   ′ x3 < x1 < x4 < x2 f (x3 ) .x2 = m Vì x1 + x2 < x3 + x4 ⇒ (3) không xảy ra.9: Cho f (x) = Th . Ví dụ 9. g ′ (x) có 2 nghiệm phân biệt x3 < x4 . Trước hết ta cần tìm điều kiện để f (x).f ′ (x4 ) < 0 (2) Theo bài ra ta cần có : ⇔ x1 < x3 < x4 < x2 g ′ (x1 ) . (−2) + 4m2 < 0 ⇔ 4m2 + 15m < 0 ⇔ − < m < 0 4 15 Kết luận: Kết hợp với điều kiện (1) ta được − < m < 0 4 x2 + mx .  1    m< 1 ∆1 = 1 − 4m > 0 4 ⇔m< ⇔ (1) ⇔  ∆2 = 1 − 3m > 0 1 4   m< 3 Với điều kiện (1) thì : f ′ (x) có 2 nghiệm phân biệt x1 < x2 . x3 x3 x2 − + mx + 1. sĐ ỗ Ví dụ 9.3m + 6m. Khi có cực trị x1 . Điều đó là các phương trình f ′ (x) = 0 và g ′ (x) = 0 đều có 2 nghiệm phân  biệt. g(x). g (x) = + x2 + 3mx + m.Trường CĐSP Nam Định .

y2 ) với x1 .11: Cho hàm số y = . y2 ) là các điểm cực trị. x−1 Tìm m để cực đại.VNMATH.  f (1) 6= 0 −2m + 6 6= 0 ⇔ m < 3 (1) ⇔ ⇔ ′ ∆f = −2m + 6 > 0 −2m + 6 > 0 Với điều kiện (1) hàm số có 2 cực trị: M (x1 . N nằm về 2 phía của đường thẳng 2x − y = 0 nên ta có : (2x1 − y1 ) . y1 ). M là một điểm tùy ý trên (C).12: Cho hàm số y = Biên tập : Th. M . Ta có y1 = 1 Vậy M (x1 . M in h Tu â n Giải: Ta có : y ′ = sĐ ỗ − x2 + 2mx + 5 Ví dụ 9. Điều kiện này tương đương với   f (1) 6= 0 m + 1 6= 0 ⇔ m > −1 (1) ⇔ ′ ∆f = 1 + m > 0 m+1>0 Với điều kiện (1). Cực trị và tiệm cận của hàm sốwww.9. (−m) = 20 ⇔ m = 4 Kết hợp với (1) ta có: m = 4 . Đặt f (x) = −x2 + 2x + m. x−2 Tiếp tuyến với (C) tại M cắt tiệm cận ngang và tiệm cận đứng tại A và B. (2m − 5) − 2m.3 Th .x2 = −m 2 Ta có M N = 10 ⇔ M N = 100 ⇔ (x1 − x2 )2 + (y1 − y2 )2 = 100 ⇔ (x1 − x2 )2 + (−2x1 − m + 2x2 + m)2 = 100 ⇔ (x1 − x2 )2 + 4 (x1 − x2 )2 = 100 ⇔ (x1 − x2 )2 = 20 ⇔ (x1 + x2 )2 − 4x1 .s Đỗ Minh Tuân Trang 163 Khoa Tự nhiên .2. −2x1 + 2m). −2x2 + 2m) là 2 điểm cực trị. vì lẽ đó lớp các bài toán về tiệm cận đối với hàm phân thức khá đa dạng. √ Kết hợp điều kiện ta có: −2 − 2 6 < m < −3 . (2x2 + 2x2 − 2m) < 0 √ √ ⇔ 4.2. Ta hãy xét trước tiên các bài toán mô tả tính chất các tiệm cận.x2 = 20 ⇔ 4 − 4.2 + m2 < 0 ⇔ m2 + 4m − 20 < 0 ⇔ −2 − 2 6 < m < −2 + 2 6. Trước hết tìm điều kiện để đường cong có 2 cực trị: (1 − x)2 Điều này xảy ra khi y ′ = 0 có 2 nghiệm phân biệt khác 1. giả sử đường cong có 2 cực trị tại các điểm x1 . x2 là 2 nghiệm của phương trình : −x2 + 2x − 2m + 5 = 0 (2). Giải: Ta có y ′ = Các bài toán tiệm cận Tiệm cận là một đặc trưng của hàm phân thức. x2 là 2 nghiệm của phương trình −x2 + 2x + m = 0 (2) Giả sử M (x1 . y2 = −2x2 + 2m. Tương tự y2 = −2x2 − m. Khi đó x1 . Hàm số và đồ thị − x2 + 2x + m .  x1 + x2 = 2 Theo định lý Viet ta có: x1 . − x2 + 2x − 2m + 5 . Đặt f (x) = −x2 + 2x − 2m + 5 (x1 )2 Trước hết tìm điều kiện để hàm số có cực trị.x2 = 2m − 5 − 2x1 + 2m = −2x1 + 2m. 9. 2x1 + m Ta có y1 = = −2x1 − m. (2x2 − y2 ) < 0 ⇔ (2x1 + 2x1 − 2m) .com Chương 9. y1 ). N (x2 . 2x + 1 (C). x2 . −1  x1 + x2 = 2 Theo định lý Viet ta có: x1 . N (x2 . N (x2 .Trường CĐSP Nam Định . cực tiểu của hàm số nằm về 2 phía của y = 2x. Ví dụ 9. Phương trình y ′ = 0 có 2 nghiệm phân biệtkhác 1.

c) Chứng minh rằng không có tiếp tuyến nào của (C) lại đi qua giao điểm của 2 đường tiệm cận.IB 2 Biên tập : Th.com Chương 9. 2) x0 − 2 ⇔ (x − 2) 0  y=2  y=2 Tọa độ điểm B là nghiệm của hệ:    5 2x0 + 1   x=2 y=− 2 (x − x0 ) + 2x + 6 ⇒ B x0 − 2 ⇔ (x0 − 2)   y= 0  x=2 x0 − 2 2x0 + 6 2. 2) 1 Do tam giác IAB vuông tại I nên ta có : S∆IAB = IA. Tiếp tuyến tại M0 có dạng: x0 − 2 y = y ′ (x0 ) (x − x0 ) + y (x0 ) ⇔ y = − 5 (x0 − 2) 2 (x − x0 ) + 2x0 + 1 x0 − 2 Tọa độ điểm A là nghiệm của hệ :    2x0 + 1 5  x = 2x0 − 2 y=− 2 (x − x0 ) + ⇒ A (2x0 − 2. Cực trị và tiệm cận của hàm sốwww. Hàm số và đồ thị a) Chứng minh rằng M là trung điểm AB. sĐ ỗ 5 . y′ = − y= 2x0 + 1 ) ∈ (C). (x0 − 2)2 2x + 1 x−2 Th .s Đỗ Minh Tuân Trang 164 Khoa Tự nhiên . Điều này dẫn đến I (2. x0 − 2 ! xA + xB 2x0 − 2 + 2 = = x0 = xM 2 2 2x0 + 6 2 + 2x0 + 1 yA + yB x0 − 2 = = = yM 2 2 x0 − 2 Ta có : ⇒ M là trung điểm AB.VNMATH. b) Chứng minh rằng khi M di động trên (C) thì tiếp tuyến tạo với 2 đường tiệm cận ngang và đứng một tam giác có diện tích không đổi. y B 7 n 6 5 3 Tu â M 4 A 2 I -1 0 1 2 3 4 5 6 7 x M in -2 h 1 -3 -1 -2 -3 M0 (x0 .Trường CĐSP Nam Định . b) Gọi I là giao điểm 2 tiệm cận.2. Giải: a) Dễ thấy (C) có 2 đường tiệm cận x = 2 và y = 2.9.

com Chương 9.2.9. Hàm số và đồ thị .VNMATH. Cực trị và tiệm cận của hàm sốwww.

.

.

.

2x + 6 10 .

.

0 − 2.

IB = . = Từ trên ta có: IA = |2x0 − 4| .

.

|x0 − 2| .

∆1 ) = |x . Ta có: Lấy M x0 . x0 − 2 M in h Vậy không tồn tại tiếp tuyến đi qua giao điểm 2 đường tiệm cận. = 10 không đổi. 9 ∈ (C) bất kỳ. Chứng minh rằng: x−2 Tích khoảng cách từ một điểm M bất kỳ trên (C) đến 2 tiệm cận (C) là một hằng số. Ví dụ 9. 2 |x0 − 2| c) Giả sử d là tiếp tuyến qua I của (C) gọi M0 (x0 . Cách chứng minh cũng giống như cách chứng minh ở ví dụ trên. sĐ ỗ ax2 + bx + c ax + b và y = cũng có ☛ Nhận xét: Hàm phân thức quen thuộc y = px + q px + q tính chất như trên. lim = −∞ ⇒ ∆1 : x − 2 = 0 là x→2− x→2 x−2 x−2 tiệm cận đứng của hàm số. Th . x2 + 3x − 1 (C). |2x0 − 4| .13: Cho đường cong y = x2 + 3x − 1 x2 + 3x − 1 Giải: Dễ thấy: lim+ = +∞. 9 9 ⇒ lim (y − (x + 5)) = lim =0 y =x+5+ x→∞ x→∞ x − 2 x−2 ⇒ ∆2 : x − y + 5 = 0 là tiệm!cận xiên của hàm số. x0 − 2 1 10 ⇒ S∆IAB = . 5 2 (x0 − 2) (2 − x0 ) + (x0 − 2) ⇔ 2x0 − 4 = 5 + 2x0 + 1 ⇔ −4 = 6 ⇒>< 2 (x − x0 ) + 2x0 + 1 x0 − 2 5 2x0 + 1 2x0 + 1 ⇔2= + x0 − 2 x0 − 2 x0 − 2 n I ∈ d nên ta có: 2 = − 5 Tu â Do đó phương trình d có dạng : y = − 2x0 + 1 ) là tiếp điểm. x0 + 5 + x0 − 2 d (M.

0 − 2| .

! .

.

9 .

.

+ 5.

.

x0 − x0 + 5 + .

.

Ví dụ 9. Giải: y = x + 1 x−1 Biên tập : Th. ∆1 ) .14: Cho y = x−1 Tìm M ∈ (C) sao cho khoảng cách từ M đến giao điểm I của 2 đường tiệm cận là bé nhất. ∆2 ) = √ (đpcm) 2 x2 − x + 1 . ∆2 ) = =√ 2.Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 165 Khoa Tự nhiên . |x0 − 2| 12 + (−1)2 9 ⇒ d (M. x0 − 2 9 q d (M.d (M.

9. Cực trị và tiệm cận của hàm sốwww. Ta có bảng biến thiên: x ′ f (x) −∞ +∞ 0 + 0 10 − f (x) −∞ −∞ Do đó hàm số chỉ có 1 điểm cực trị (Không thỏa mãn). +) Nếu m = 0. (m2 − 9) > 0 ⇔ m (m − 3) (m + 3) < 0 Biên tập : Th. Giải: Ta có y ′ = 4mx3 + 2(m2 − 9)x. tìm. 1) ⇔ y=1 x−y =0 ! 1 ∈ (C) Lấy M x0 . +) Nếu m 6= 0.15 (ĐH B. M2 1 − √ là tọa độ 2 điểm cần 4 4 4 4 2 2 2 2 Củng cố kiến thức Ví dụ 9.  x=0 2 2 (1) ⇔ 2x [2mx + m − 9] = 0 ⇔ 2mx2 + m2 − 9 = 0 (2) Đặt f (x) = 2mx2 + m2 − 9 (1) có 3 nghiệm khi và chỉ khi (2) có 2 nghiệm phân biệt khác 0   2 f (0) 6= 0 m − 9 6= 0 ⇔ ⇔ ⇔ m (m2 − 9) < 0 ∆f > 0 −4.2. Tìm m để hàm số có 3 điểm cực trị. dễ dàng thấy rằng (C) nhận x − 1 = 0 là tiệm cận đứng và x − y = 0 là tiệm cận xiên.1 + 2 + √ . thì y ′ = −18x. hàm số có 3 cực trị khi và chỉ khi y ′ = 0 có 3 nghiệm phân biệt ⇔ 4mx3 + 2(m2 − 9)x = 0 (1) có 3 nghiệm phân biệt.2.1 − 2 − √ ⇒ M1 1 + √ .s Đỗ Minh Tuân Trang 166 Khoa Tự nhiên .2m.com Chương 9.VNMATH. sĐ ỗ M in h Tu â n Bằng phép tính tương tự như trên. Hàm số và đồ thị 9.4 Th . 2 2 + 2 (1) 2+2 = (x0 − 1) p √ 1 1 4 ⇒ M Imin = 2 2 + 2 ⇔ 2 (x0 − 1)2 = 2 ⇔ (x0 − 1) = 2 (x0 − 1)  √ 1 1 4 √ 2 + ⇒ y = 1 +  x0 = 1 + √ 0 4 4  2 2 ⇔ √ 1 1  ⇒ y0 = 1 − 4 2 − √ x0 = 1 − √ 4 4 2 2 ! ! √ √ 1 1 1 1 4 4 .  x=1 x−1=0 ⇒ I (1.2002): Cho hàm số y = mx4 + (m2 − 9)x2 + 10.Trường CĐSP Nam Định . x0 + x0 − 1 v !2 s u u 1 1 − 1 = 2 (x0 − 1)2 + M I = t(x0 − 1)2 + x0 + +2 x0 − 1 (x0 − 1)2 v s u u p √ 1 ⇒ M I ≥ t2 2 (x0 − 1)2 .

−3) ∪ (0. Điều này có khi và chỉ khi m > 0. Hàm số và đồ thị 0 + +∞ 3 − 0 + 0 ⇒ m ∈ (−∞.9. ! 1 √ Vẽ bảng biến thiên ta thấy điểm cực tiểu là M √ . 2 1 trước hết đường cong có giá trị cực trị thì y ′ = 0 có 2 nghiệm x2 phân biệt. 2 m . y −∞ 0 √ −2 m sĐ ỗ x M in h Tu â n Giải: Ta có y ′ = m − Mặt khác.(m − 9) −3 − 0 Chương 9. Cực trị và tiệm cận của hàm sốwww. tiệm .com −∞ m 2 m.16 (ĐH .VNMATH. m y − √1m −∞ + ′ √1 m 0 − +∞ − +∞ + 0 +∞ √ 2 m −∞ Th . x Tìm m để đường cong có cực trị và khoảng cách từ điểm cực tiểu đến tiệm cận xiên bằng 1 √ . −3) ∪ (0.2005): Cho đường cong y = mx + . 3) Kết luận: hàm số có 3 điểm cực trị khi và chỉ khi: m ∈ (−∞.A . 3) 1 Ví dụ 9.2.

cận xiên ∆ :.

. y = mx hay mx − y = 0.

1 √ .

.

.

.

√ − 2 m.m.

√ .

.

s Đỗ Minh Tuân Trang 167 Khoa Tự nhiên .B . m + 1). đồ thị (Cm ) luôn có 2 điểm cực đại. ∆) = q m2 + 1 m2 + (−1)2 √ 1 m 1 Theo giả thiết ta có: d (M. (x + 1) − [x2 + (m + 1)x + m + 1] .17 (ĐH . ∆) = √ ⇔ √ = √ ⇔ m2 + 1 = 2m m2 + 1 2 2 2 ⇔ m − 2m + 1 = 0 ⇔ m = 1 (Thỏa mãn điều kiện m > 0) x2 + (m + 1)x + m + 1 (Cm ). m − 3). Ví dụ 9. m m =√ d (M.2005): Xét đường cong y = [2x + (m + 1)] . q2 điểm cực trị là M (0.1 Giải: Ta có y = (x + 1)2  x=0⇒y =m+1 y′ = 0 ⇔ . và √ 2 2 ⇒ M N = (−2 − 0) + (m − 3 − m − 1) = 20 (đpcm) Biên tập : Th.Trường CĐSP Nam Định . Từ đó ta có bảng biến thiên: x = −2 ⇒ y = m − 3 ′ x ′ f (x) −∞ + f (x) −∞ −2 0 m−3 − −1 +∞ −∞ 0 (x + 1)2 +∞ 0 − = x2 + 2x + +∞ m+1 Vậy ta thấy N (−2. x+1 Chứng minh rằng với m bất kỳ. cực tiểu và khoảng √ cách giữa 2 điểm đó bằng 20.

Trường CĐSP Nam Định . x sĐ ỗ Ví dụ 9. Giá trị lớn nhất. 4]. Vì sao lại vậy? Bởi vì học sinh không chú ý đến dấu bằng của bất đẳng thức. Điều này mâu thuẫn. Có những trường hợp chúng trùng nhau nhưng cũng có những trường hợp chúng khác nhau.3. Giả sử f (x) là hàm số xác định trên miền D.+∞) ☛ Chú ý: Các bạn cần phân biệt giá trị lớn nhất trên miền D và giá trị cực đại trên miền D. Ví dụ 9. nhỏ nhất của hàm số Kiến thức cơ bản Định nghĩa 9.3 9. cực tiểu của hàm số f (x) = x3 − 3x2 trên miền D = [−2. = 2 2 x x √ sau đó kết luận là min f (x) = 2 2 là sai.5.com 9. nhỏ nhất của hàm số 9.1 Chương 9.www. giá trị nhỏ nhất. cực đại.s Đỗ Minh Tuân −4 Trang 168 Khoa Tự nhiên . = +2≥ +2=3 x 2 2 x 2 2 x 2 2 min f (x) = 3 ⇔ x = 2 [2.18: Tìm giá trị nhỏ nhất của hàm f (x) = x + Th . 2 với x ≥ 2.  x=0⇒y=0 Giải: y ′ = 3x2 − 6x. Cũng như phân biệt giá trị bé nhất với giá trị cực tiểu. M gọi là giá trị lớn nhất của hàm f (x) trên tập D (Kí hiệu là M = max f (x)) khi: D  f (x) ≤ M ∃x0 ∈ D : f (x0 ) = M Tương tự ta có khái niệm giá trị nhỏ nhất: f (x) ≥ m ∃x0 ∈ D : f (x0 ) = m n D Tu â min f (x) = m ⇔  M in h ☛ Chú ý:Học sinh thường chỉ chú ý đến điều kiện thứ nhất mà quên đi điều kiện thứ 2. x Lời giải đúng phải như sau: s ! x 2 x 2 x x 2 x 2 ≥ +2 x+ = + + .VNMATH. Giải: Nếu học s sinh áp dụng bất đẳng thức Cauchy để giải quyết bài toán như sau: √ 2 2 Do x + ≥ 2 x. Bất đẳng √ 2 thức xảy ra dấu bằng khi x = ⇔ x = 2 < 2.19: Tìm giá trị lớn nhất.3. y ′ = 0 ⇔ x = 2 ⇒ y = −4 Ta có bảng biến thiên: x ′ f (x) −2 0 + 0 0 2 − 4 + 0 16 f (x) −20 Biên tập : Th. Hàm số và đồ thị Giá trị lớn nhất.

x ≥ 0. t 2 2t − 3 3 .VNMATH. y ≥ 0 nên 0 ≤ x ≤ 1 do đó 1 ≤ t ≤ 3.s Đỗ Minh Tuân Trang 169 Khoa Tự nhiên . 3 Khi đó P = f (t) = t2 + với 1 ≤ t ≤ 3. ❷ So sánh giá trị cực đại. Ví dụ 9. nhỏ nhất của hàm số ☞ Đạo hàm là công cụ duy nhất để tìm cực đại. cực tiểu với các giá trị tới hạn trên miền D. P = 32x + 3y Giải: Từ x + y = 1 nên y = 1 − x. Th .www. y ≥ 0. Hàm số và đồ thị Dựa vào bảng biến thiên ta có: max f (x) = 12 ⇔ x = 4 D min f (x) = −20 ⇔ x = −2 D yCT = −4 ⇔ x = 2 yCĐ = 0 ⇔ x = 0 Hiển nhiên ta thấy: yCT 6= min f (x) . Giá trị lớn nhất. ☞ Lược đồ chung của phương pháp đạo hàm để tìm giá trị lớn nhất. Nó chỉ mang tính cục bộ địa phương. Thay vào P ta có: 3 P = 32x + 31−x = 32x + x . sĐ ỗ ☞ Giá trị tới hạn này thường là giá trị tại đầu mút của các đoạn (mà trên đó cần tìm giá trị lớn nhất. Đặt t = 3x .3. cực tiểu thuộc miền D). cực tiểu. nhỏ nhất của một hàm số) hoặc là giá trị của hàm số tại những điểm mà không tồn tại đạo hàm. 3 Do x + y = 1.2 Các bài toán đơn thuần . nhỏ nhất của hàm số f (x) trên miền D cho trước như sau: ❶ Tìm đạo hàm f ′ (x) và từ đó tìm cực đại. Còn giá trị lớn nhất thì mang tính toàn cục.20: Cho x + y = 1.3. yCĐ 6= max f (x) D D n ✌ Nếu làm một phép so sánh cực đại với giá trị lớn nhất thì cực đại giống như "Xứ mù thằng chột làm vua".Trường CĐSP Nam Định . Tu â Sử dụng đạo hàm để tìm giá trị lớn nhất. nhỏ nhất của biểu thức. x ≥ 0. Tìm giá trị lớn nhất. nhỏ nhất của hàm số Chương 9. ❸ Từ đó suy ra kết luận cần tìm. cực tiểu của f (x) (dĩ nhiên là ta chỉ quan tâm đến cực đại. M in h ☞ Để tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của một hàm số f (x) trên miền D ta có thể sử dụng đạo hàm và kết hợp với việc so sánh giá trị cực đại. 9. Từ đó ta có bảng biến thiên: f ′ (t) = 2t − 2 = t t2 Biên tập : Th. cực tiểu với các giá trị đặc biệt (ta gọi đó là các giá trị tới hạn).com 9.

max của hàm số : g(t) = −2t2 +t+2 với − sin 1 ≤ t ≤ sin 1 1 Ta có g ′ (t) = −4t + 1. Ví dụ 9. 2 2 1+x 1+x 1 + x2 2x Với mọi x ∈ R ta có: −1 ≤ ≤ 1 do đó − sin 1 ≤ t ≤ sin 1. 4x 2x + cos + 1 với x ∈ R. 3 18. Giá trị lớn nhất. Ta có bảng biến thiên: 4 Giải: Ta có f (x) = −2 sin2 t ′ g (t) 1 4 − sin 1 + 0 17 8 sin 1 − g(t) g(− sin 1) Do đó min − sin 1≤t≤sin 1 ( g(sin 1) g (t) = min g (− sin 1) . 18.Trường CĐSP Nam Định . g ′ (t) = 0 ⇔ t = . nhỏ nhất của hàm số √ 3 12 2 1 t Chương 9.21: Cho hàm số y = sin 2x 2x 2x + sin + 2 . . g (sin 1) = ⇔t= − sin 1≤t≤sin 1 8 8 4 ⇔ t = − sin 1 ⇔ ⇔ 1 2x = arcsin ⇔ x2 − 1 + x2 4 Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân 2 1 arcsin 4 x+1=0 Trang 170 Khoa Tự nhiên . 10 = 10 ⇔ t = 3 ⇔ x = 1 ⇒ y = 0 1≤t≤3 2 sĐ ỗ M in h ☛ Nhận xét: Người ta thường hay dùng phương pháp đổi biến trong quá trình tìm giá trị min.VNMATH. 1 + x2 Bài toán đưa về tìm giá trị min. còn miền xác định mới là 1 ≤ t ≤ 3. Chỉ lưu ý là phải đổi miền xác định của bài toán. max để đưa về một bài toán mới có cấu trúc đơn giản hơn. 1 + x2 1 + x2 Tìm giá trị min. . 18 ⇔ t = 1≤t≤3 2 2 2 ! ! √ √ 3 3 12 12 ⇔ x = log3 ⇒ y = 1 − log3 2 2 ) ( 3√ max f (t) = max 4. sin 1 + 2 17 .com 9. Hàm số và đồ thị ′ − f (t) 4 3 + 0 10 f (t) 3 2 √ 3 18 Tu â n Từ bảng biến thiên ) ( ta có: √ 3 √ 3 12 3√ 3 3 min f (t) = min 4.www. Th . Đặt t = . Chẳng hạn như bài toán trên: miền xác đinh cũ là 0 ≤ x ≤ 1. .3. max của hàm số trên R. g (sin 1) 8 ) = g (− sin 1) = −2 sin2 1 − 2x = −1 ⇔ x = −1 1 + x2( ) 17 1 17 max g (t) = max g (− sin 1) . 10 = .

Hàm số và đồ thị √ x = k + k2 + 1 √ x = k − k2 + 1 Bài toán giá trị lớn nhất. giá trị min. Th . Ta có bảng biến thiên sau: 2 t f ′ (t) −1 m 2 1 + m+1 2 f (t) 1−m 2 Từ đó ta có: max f (t) = f (1) = −1≤t≤1 b) Với m ≤ −2 khi đó m+1 2 m ≤ −1. Giá trị lớn nhất. nhỏ nhất của hàm số Đặt k = 9. max. 2 2 Đặt t = sin 2x. Tìm giá trị min. Ta xét các trường hợp sau: 2 2 a) Nếu m ≥ 2 khi đó m ≥ 1. max của hàm số và biện luận theo m. m 1 Giải: Ta có y = 1 − sin2 2x + sin 2x. n ☞ Các loại bài toán chính thường gặp: Tu â ➤ Tìm giá trị min. Khi m biến thiên. nói chung các giá trị này cũng thay đổi. max của một hàm số f (x) trên một miền D sẽ phải phụ thuộc vào tham số m. nhỏ nhất chứa tham số ☞ Trong các bài toán này.22: Cho hàm số y = sin4 x + cos4 x + m sin x cos x với x ∈ R.www.com 9. 2 2 m m f ′ (t) = −t + . max của hàm số: m 1 f (t) = − t2 + t + 1 với −1 ≤ t ≤ 1.VNMATH.Trường CĐSP Nam Định .3 1 2 1 arcsin 4 ⇒ x − 2k. Ta có f ′ (t) = 0 ⇒ t = .s Đỗ Minh Tuân Trang 171 Khoa Tự nhiên . Ta có bảng biến thiên sau 2 t ′ f (t) m 2 −1 1−m 2 1 − f (t) m+1 2 Biên tập : Th.x + 1 = 0 ⇔  Chương 9. Bài toán quy về: Tìm giá trị min. M in Chúng ta hãy xét các ví dụ sau: h ➤ Xét bài toán khác sau khi đã tìm xong giá trị min. sĐ ỗ Ví dụ 9.3. max của hàm số f (x) trên miền D theo tham số m. Cần nhấn mạnh rằng phương pháp dùng đạo hàm tỏ ra có hiệu lực rõ rệt với loại bài toán này.3.

Giá trị lớn nhất. f (−1)} = min 1−m 1+m .s Đỗ Minh Tuân Trang 172 Khoa Tự nhiên . Ta xét các trường hợp sau: 2 a) Nếu a > 0 tức là a > 0. Hàm số và đồ thị 1−m 2 m+1 2 min f (t) = f (1) = −1≤t≤1 c) Nếu −2 < m < 2 hay −1 < m < 1. Khi đó ta có bảng biến thiên sau: 2 m 2 −1 t ′ f (t) + 1 − 0 m2 +8 8 n f (t) m2 + 8 = 8 h −1≤t≤1 ! min f (t) = min {f (1) .23: Cho hàm số f (x) = 4x2 − 4ax + a2 − 2a khi −2 ≤ x ≤ 0.3. Tìm a để min f (x) = 2.Trường CĐSP Nam Định . 2 2 m+1 2 ) = 1 + |m| 2 sĐ ỗ −1≤t≤1 ( M in Khi đó max f (t) = f m 2 Tu â 1−m 2 −2≤x≤0 Th . −2≤x≤0 √   a = 1 + 3 Thỏa mãn 2 2 √ a − 2a = 2 ⇔ a − 2a − 2 = 0 ⇔ a = 1 − 3 (Loại) b) Nếu a < −4. a Giải: Ta có f ′ (x) = 8x − 4a. Ta có bảng biến thiên sau: 2 x −2 f ′ (x) a 2 0 − 2 a + 6a + 16 f (x) a2 − 2a Ta có min f (x) = f (0) = a2 − 2a. Ví dụ 9. Ta có bảng biến thiên sau: 2 x ′ f (x) a 2 −2 0 − f (x) a2 − 2a a2 + 6a + 16 Biên tập : Th.www. Tức a < −2. Nên f ′ (x) = 0 khi x = .VNMATH. nhỏ nhất của hàm số max f (t) = f (−1) = −1≤t≤1 Chương 9.com 9.

2 sin x + cos x + 1 ⇔ (2 − y) sin x + (1 + 2y) cos x = 3y − 1 Đặt y = sin x − 2 cos x + 3 Do phương trình trên có nghiệm nên: (2 − y)2 + (1 + 2y)2 ≥ (3y − 1)2 ⇔ 4 − 4y + y 2 + 1 + 4y + 4y 2 ≥ 9y 2 − 6y + 1 1 ⇔ 4y 2 − 6y − 4 ≤ 0 ⇔ 2y 2 − 3y − 2 ≤ 0 ⇔ − ≤ y ≤ 2 2 Do đó ta có: 1 5 5 π ymin = − ⇔ sin x = − ⇔ sin x = −1 ⇔ x = − + k2π 2 2 2 2 ymax = 2 ⇔ 5 cos x = 5 ⇔ cos x = 1 ⇔ x = k2π Biên tập : Th. sĐ ỗ Kết luận: a = 1 + = −2a M in  −2a = 2 ⇔ a = −1 Thỏa mãn ! h a 2 Tu â −2a n f (x) Phương pháp miền giá trị của hàm số Th . Ta có bảng biến thiên: 2 a 2 −2 ′ f (x)  + 0 − 0 a2 + 6a + 16 a2 + 6a + 16 Từ đó ta được: min f (x) = f −2≤x≤0 9. 2 sin x + cos x + 1 với x ∈ R sin x − 2 cos x + 3 √ √ Giải: Ta có sin x − 2 cos x + 3 = 5.VNMATH.24: Tìm giá trị lớn nhất. thì hệ sau đây của x: có x∈D nghiệm.  f (x) = y0 ? Gọi y0 là một giá trị tùy ý của f (x) trên D.. nhỏ nhất của hàm số quy về việc tìm điều kiện để một phương trình có nghiệm. nhỏ nhất của hàm số Chương 9. Vì y0 là một giá trị bất kỳ của f (x) nên ta có min f (x) = a. max f (x) = b. Trong nhiều trường hợp.s Đỗ Minh Tuân Trang 173 Khoa Tự nhiên . a = −1 thỏa mãn điều kiện bài toán.Trường CĐSP Nam Định . Ta xét thêm các ví dụ sau: Ví dụ 9. Hàm số và đồ thị Vậy min f (x) = f (−2) = a2 + 6a + 16. Giá trị lớn nhất. điều kiện ấy (sau khi được biến đổi) đưa được về dạng a ≤ y0 ≤ b. ? Một miền D cho . nhỏ nhất của hàm số f (x) ..3.com 9.www.4 √ 3 .. Như vậy khi sử D D dụng phương pháp này để tìm giá trị lớn nhất. nhỏ nhất của biểu thức : f (x) = . Xét bài toán tìm giá trị lớn nhất. −2≤x≤0 a2 + 6a + 16 = 2 ⇔ a2 + 6a + 14 = 0 Vô nghiệm c) Nếu −4 ≤ a ≤ 0 hay −2 ≤ x a ≤ 0. Tùy dạng của hệ trên mà ta có các điều kiện có nghiệm tương ứng. sin (x + α) + 3 ≥ 3 − 5 > 0 nên hàm số xác định trên R..3.

x2 + 2x + 10 Tu â n Giải: Vì x2 + 2x + 10 = (x + 1)2 + 9 ≥ 9 > 0 nên hàm số xác định trên toàn bộ R. nhỏ nhất của P = x2 − xy − 3y 2 . x2 + y 2 = P (1) Giải: Xét hệ 2 (x2 − y 2 + 1) + 4x2 y 2 − x2 − y 2 = 0 (2) ( x2 + y 2 = P ⇔ 2 (x2 + y 2 ) + 2 (x2 − y 2 ) + 1 − x2 − y 2 = 0 (  2 x2 + y 2 = P x + y 2 = P (3) ⇔ ⇔ 2 P 2 − 3P + 1 + 4x2 = 0 (x2 + y 2 ) − 3 (x2 + y 2 ) + 1 + 4x2 = 0 (4) P 2 − 3P + 1 Từ (4) ⇔ x = − 4 √ √ 3 − 3 + 5 5 ⇒ P 2 − 3P + 1 ≤ 0 ⇔ ≤P ≤ (5) 2 2 P 2 − 3P + 1 P2 + P + 1 Từ (3) ⇒ y 2 = P − x2 = P + = > 0. 2x2 + 7x + 23 ⇔ (2 − y) x2 + (7 − 2y) x + 23 − 10y = 0 +) Nếu 2 − y = 0 ⇔ y = y= 2 x + 2x + 10 2 ⇒ 3x + 3 = 0 ⇔ x = −1 + Nếu 2 − y 6= 0: ∆ = (7 − 2y)2 − 4 (2 − y) (23 − 10y) ≥ 0 ⇔ 49 − 28y + 4y 2 − 184 + 172y − 40y 2 ≥ 0 ⇔ −36y 2 + 144y − 135 ≥ 0 3 5 ⇔ 4y 2 − 16y + 15 ≤ 0 ⇔ ≤ y ≤ 2 2 3 2y − 7 ymin = ⇔ x = = −4 2 2 (2 − y) 2y − 7 5 =2 ymax = ⇔ x = 2 2 (2 − y) M in h Ví dụ 9.www.25: Tìm giá trị lớn nhất và nhỏ nhất của hàm số: f (x) = 2x2 + 7x + 23 .3. trên miền . nhỏ nhất của hàm số Chương 9.27: Tìm giá trị lớn nhất.VNMATH. √  x=0 √ 3− 5 Vậy ta có: Pmin = ⇔ 3− 5  y= 2 2  √  x=0 √ 3+ 5 ⇔ Pmax = 3+ 5  y= 2 2 2 Ví dụ 9.26: Tìm giá trị lớn nhất. Hàm số và đồ thị Ví dụ 9. x ∈ R. nhỏ nhất của biểu thức P = x2 + y 2 trên miền o n 2 2 2 2 2 2 2 D = x − y + 1 + 4x y − x − y = 0 sĐ ỗ ( Th . Phương trình này luôn 4 4 có nghiệm. Vậy (5) là điều kiện  cần và đủ để hệ có nghiệm. Giá trị lớn nhất.com 9.

y) .  D = (x.

x2 + xy + y 2 ≤ 3  x2 + xy + y 2 ≤ 3 x2 − xy − 3y 2 = P Xét phương trình : 3.s Đỗ Minh Tuân Trang 174 Khoa Tự nhiên . (x2 − xy − 3y 2 ) = t (x2 + xy + y 2 ) ⇔ (t − 3) x2 + (t + 3) xy + (t + 9) y 2 = 0 ∆ = 0 ⇔ (t + 3)2 − 4 (t + 9) (t − 3) = 0 Giải: Xét hệ Biên tập : Th.Trường CĐSP Nam Định .

com 9. x + 2 − 3 y ≥ 0 √  ⇒ 3P ≥ − 3 + 4 3 (x2 + xy + y 2 ) √  √  Vì x2 + xy + y 2 ≤ 3 ⇒ − 3 + 4 3 (x2 + xy + y 2 ) ≥ −3 3 + 4 3 √ √  ⇒ 3P ≥ −3 3 + 4 3 ⇒ P ≥ −3 − 4 3 √ √     √ x= x= 3−2 y 3−2 y √  2 Vậy Pmin = −3 − 4 3 ⇔ ⇔ 2 2 3 y =3 x + xy + y = 3 6 − 3  √ √  2− 6 √     x=± x= 3−2 y √ √ 2√ ⇔ ⇔  6+ 2 y2 = 2 + 3   y=± 2 √ +) Với t = −3 + 4 3: Xét √  √  √ √  3. sĐ ỗ M in h Tu â n ⇔ −3.www.3.3.xy+ 4 3 − 6 y 2 √  √  √  √   √  2 = 6 + 4 3 x2 + 2 2 − 3 xy + 7 − 4 3 y 2 = 6 + 4 3 . (x2 − xy − 3y 2 )− −3 − 4 3 (x2 + xy + y 2 ) = 6 + 4 3 .5 Phương pháp chiều biến thiên ☞ Phương pháp này sử dụng kết hợp với việc sử dụng đạo hàm để khảo sát tính đồng biến và nghịch biến của hàm số.x2 +4 3.VNMATH. nhỏ nhất của hàm số  2 Chương 9. (x2 − xy − 3y 2 )− −3 + 4 3 (x2 + xy + y 2 ) = 6 − 4 3 . Xét các thí dụ minh họa sau. 1 1 1 + + trên miền x y z . Hàm số và đồ thị √ t = −3 − 4 3 √ t = −3 + 4 3 Th .xy+ −4 3 − 6 y 2 √  √  √  √   √  2 = 6 − 4 3 x2 + 2 2 + 3 xy + 7 + 4 3 y 2 = 6 − 4 3 .t − 18t + 117 = 0 ⇔ √ +) Với t = −3 − 4 3: Ta có √  √ √ √   3. các điểm tới hạn). với việc so sánh các giá trị đặc biệt của hàm số (các điểm cực trị.x2 −4 3. x + 2 + 3 y ≤ 0 √  ⇒ 3P ≤ −3 + 4 3 (x2 + xy + y 2 ) √  √  Ta có x2 + xy + y 2 ≤ 3 ⇒ −3 + 4 3 (x2 + xy + y 2 ) ≤ 3 −3 + 4 3 √ √  ⇒ 3P ≤ 3 −3 + 4 3 ⇒ P ≥ −3 + 4 3 √ √     √ x= − 3−2 y x= − 3−2 y √  2 ⇔ Vậy Pmax = −3 + 4 3 ⇔ 2 2 6 + 3 x + xy + y = 3 3 y =3  √ √  6+ 2 √     x=∓ x= − 3−2 y √ 2√ √ ⇔ ⇔  6− 2 y2 = 2 − 3   y=± 2 9. Giá trị lớn nhất.

( ) .

3 .

y) . D = (x.

z > 0. x + y + z ≤ . y > 0.x > 0.

Khi đó P ≥ f (t) = t + Xét hàm f (t) = t + 9 t 3 9 với 0 ≤ t ≤ . x y z xy z x y z x+y+z Đặt t = x + y + z.Trường CĐSP Nam Định . .3 (x + y + z) .28: Tìm giá trị nhỏ nhất của P = x + y + z + Giải: Theo bất đẳng thức Cauchy tascó: ! 1 1 1 9 1 1 1 √ 3 1 1 1 + + . t 2 Biên tập : Th. =9⇒ + + ≥ ≥ 3 3 xyz.s Đỗ Minh Tuân Trang 175 Khoa Tự nhiên . 2 Ví dụ 9.

y = 1 x = 1.VNMATH. max f (x) = max g (t) −1≤x≤1 0≤t≤1 Biên tập : Th. 4 4 4 6 . Ta có 0 ≤ xy ≤ = ⇒0≤t≤ .29: Tìm giá trị lớn nhất và nhỏ nhất của P = y x + trên miền y+1 x+1 D = {(x. nên ta có bảng biến thiên: f ′ (t) = − (2 + t)2 Giải: Ta có : P = 1 4 0 t f ′ (t) 1 − f (t) Từ đó ta có: min f (t) = f 0≤t≤1/4 1 4 ! max f (t) = f (0) = 1 ⇔ t = 0 ⇔ 0≤t≤1/4 2 3 =  2 1 1 ⇔t= ⇔x=y= 3 4 2 x = 0. y) |x + y = 1.Trường CĐSP Nam Định . x ≥ 0. y = 0 Ví dụ 9.3. Điều này vô lý. Ta có bảng biến thiên: t ′ f (t) −3 3 2 0 3 − +∞ f (t) ☛ Chú ý:Nếu viết P = + 3 15 ⇔t= 2 2 Tu â n = 1 y+ y ! 1 z+ z + ! ≥6 sĐ ỗ P =6⇔x=y=z=1 ! M in 1 x+ x ! h Từ bảng biến thiên ta có: min f (t) = f 3 0<t≤ 2  3  1 x+y+z = ⇒ ⇔x=y=z= .www. Ta có g(t) = f (x) = t3 + 4(1 − t)3 = −3t3 + 12t2 − 12t + 4. nhỏ nhất của hàm số f ′ (t) = 1 − 9 .com 9. t2 Chương 9. 3 x + y + z = 3 > . y ≥ 0 } x2 + x + y 2 + y (x + y)2 − 2xy + x + y 2 − 2xy = = xy + x + y + 1 xy + x + y + 1 2 + xy (x + y)2 1 1 Đặt t = xy.30: Tìm giá trị lớn nhất.s Đỗ Minh Tuân −1≤x≤1 0≤t≤1 Trang 176 Khoa Tự nhiên . Hàm số và đồ thị f ′ (t) = 0 ⇔ t = ±3. 1] Giải: Đặt t = x2 thì 0 ≤ t ≤ 1. ⇒ min f (x) = min g (t) . 2 Ví dụ 9. Giá trị lớn nhất. 2  2 x=y=z 3 2 15 2 Th . nhỏ nhất của f (x) = x6 + 4(1 − x2 )3 khi x ∈ [−1.

nhỏ nhất của hàm số Chương 9.com 9.3. q q Giải: Do f (x) ≥ 0 ∀x ∈ R ⇒ max f (x) = max f 2 (x).s Đỗ Minh Tuân Trang 177 Khoa Tự nhiên .31: Tìm giá trị lớn nhất. Hàm số và đồ thị Xét hàm g(t) = −3t3 + 12t2 − 12t + 4 trên đoạn [0. g (t) = 0 ⇔ −9t + 24t − 12 = 0 ⇔  ′ 2 2 ′ Ta có bảng biến thiên: 2 3 0 t ′ g (t) 4 − 1 2 + 0 1 g(t) 4 9 Củng cố kiến thức M in 9. 1 + cos x √ = 2 + sin x + cos x + 2 1 + sin x + cos!x + sin x.  t=2 2 t= 3 g (t) = −9t + 24t − 12.6 h Tu â n Từ đó ta có: max f (x) = max g (t) = g (0) = 4 ⇔ t = 0 ⇔ x = 0 −1≤x≤1 0≤t≤1 ! √ 6 4 2 2 = ⇔t= ⇔x=± min f (x) = min g (t) = g −1≤x≤1 0≤t≤1 3 9 3 3 Th . 1]. nhỏ nhất của hàm số: f (x) = 1 + sin x+ 1 + cos x.www. min f (x) = min f 2 (x) x∈R x∈R x∈R √ √ x∈R 2 f (x) = 1 + sin x + 1 + cos x + 2 1 + sin x.VNMATH.3. cos x √ √ √ π ⇒− 2≤t≤ 2 Đặt t = sin x + cos x = 2 sin x + 4 t2 − 1 Ta có : t2 = 1 + 2 sin x cos x ⇒ sin x cos x = 2 s s 2 √ t − 1 t2 + 2t + 1 2 = 2+t+2 = 2 + t + 2 |t + 1| ⇒ g (t) = f (x) = 2 + t + 2 1 + t + 2 2 √  √ √  Nếu − 1 ≤ t ≤ 2 2+ 2+ 1+ 2 t √  √ √ ⇒ g (t) = Nếu − 2 ≤ t ≤ −1 2− 2+ 1− 2 t √ √  2 Nếu − 1 < t < 2 1 + √ √ ⇒ g ′ (t) = . Giá trị lớn nhất.Trường CĐSP Nam Định . 1− 2 Nếu − 2 < t < −1 Ta có bảng biến thiên: t ′ g (t) g(t) √ − 2 √ 4−2 2 − −1 √ + 2 √ 4+2 2 1 Từ đó ta có: ! √ √ √  π =1 2 = 4 + 2 2 ⇔ t = 2 ⇔ sin x + √max √ g (t) = g 4 − 2≤t≤ 2 p √ π π π ⇒ max f (x) = 4 + 2 2 ⇔ x + = + k2π ⇔ x = + k2π x∈R 4 2 ! 4 1 π = −√ √min √ g (t) = g (−1) = 1 ⇔ t = −1 ⇔ sin x + 4 − 2≤t≤ 2 2 Biên tập : Th. sĐ ỗ √ √ Ví dụ 9.

4 − x2  √ √ x>0 ′ 2 2 f (x) = 0 ⇔ 4 − x = x ⇔ 2 2 ⇔ x = 4−x =x Ta có bảng biến thiên: −2 2 sĐ ỗ Do đó ta có: min f (x) = f (−2) = −2 ⇔ x = −2 −2≤x≤2 √ √ √  2 =2 2⇔x= 2 max f (x) = f Th . Biết rằng tiếp tuyến song song với đường thẳng y = 12x + 1 Giải: Gọi hoành độ tiếp điểm là x0 .s Đỗ Minh Tuân Trang 178 Khoa Tự nhiên . f (x) Tu â f (x) √ + 2 0 √ 2 2 2 − h ′ −2 M in x n Giải: Tập xác √định : −2 ≤ x ≤ 2.33: Viết phương trình tiếp tuyến tại đường cong y = 2x3 − 3x2 .32 (ĐH . 9.VNMATH.2002): Tìm giá trị lớn nhất của hàm số y = x + √ 4 − x2 .4. x0 = −1 ⇒ y0 = −5 Vậy ta có : 6x20 − 6x0 = 12 ⇔ x20 − x0 − 2 = 0 ⇔ x0 = 2 ⇒ y0 = 4 Vậy phương trình 2 tiếp tuyến là: y = 12 (x + 1) − 5 ⇔ y = 12x + 7 y = 12 (x − 2) + 4 ⇔ y = 12x − 20 Biên tập : Th. −2≤x≤2 9.4. Ở đó x0 là hoành độ của tiếp điểm. (chưa chắc M đã là tiếp điểm). 4 − x2 − x ′ Ta có f (x) = √ .1 Kiến thức cần nhớ ☞ Hiểu các công thức cơ bản: att = f ′ (x0 ). +) Tiếp tuyến của đường cong đi qua điểm M .9. Phương trình tiếp tuyến: y = f ′ (x0 ) (x − x0 ) + f (x0 ) ☞ Cần phân biệt rõ 2 khái niệm: +) Tiếp tuyến tại điểm M nằm trên đường cong.4 Viết phương trình tiếp tuyến đồ thị 9. Hàm số và đồ thị   π π π = − + k2π x +  4 4  x = − 2 + k2π ⇔ ⇒ max f (x) = 1 ⇔   x∈R π 5π x = π + k2π + k2π x+ = 4 4 Ví dụ 9.4.Trường CĐSP Nam Định .2 Tiếp tuyến với đường cong tại điểm M Ví dụ 9.B . M là tiếp điểm.com thị Chương 9. Khi đó att = y ′ (x0 ) = 6x20 − 6x0 . Vì tiếp tuyến song song với đường thẳng y = 12x + 1 nên att = 12. Viết phương trình tiếp tuyến đồwww.

3x − 4x3 = ax + 3 − a 3 − 12x2 = a sĐ ỗ  M in h Tu â n Giải: +) Nhận xét: Điểm M (1. Giải: ☛ Hãy xem và bình luận lời giải sau: Vì điểm M (1. f ′ (x) = g ′ (x) Ví dụ 9.4. 3) không nằm trên đường cong đã cho vì khi x = 1. Hàm số và đồ thị ☛ Nhận xét: Trước hết tìm tiếp điểm sau đó sử dụng công thức viết phương trình tiếp tuyến tại M nằm trên đường cong.com thị Chương 9. biết rằng tiếp tuyến đi qua điểm M (1.35: Cho đường cong y = x3 + 2x2 . 3) ✍ Tuy nhiên lời giải đó là chưa đúng với yêu cầu bài toán (tiếp tuyến đi qua điểm M ).3 Tiếp tuyến với đường cong đi qua điểm M Mệnh đề 9.1.9. Vậy  3y = ax2 + 3 − a là phương trình tiếp tuyến. 3). Viết phương trình tiếp tuyến đồwww.34: Cho đường cong y = 3x − 4x3 . Cho 2 đường cong y = f (x) và y = g(x) tiếp xúc nhau khi và chỉ khi hệ  f (x) = g (x) sau có nghiệm: và nghiệm của hệ chính là hoành độ x0 của tiếp điểm.s Đỗ Minh Tuân Trang 179 Khoa Tự nhiên . Do đó nếu ai máy móc áp dụng công thức : y = f ′ (x0 )(x − x0 ) + f (x0 ) ở đây là sai. Vậy áp dụng công thức và phương pháp tiếp tuyến đã học ta có: y − y0 = f ′ (x0 ). y = −1 6= 3. Viết phương trình tiếp tuyến với đường cong. +) Để giải bài toán: Ta gọi tiếp tuyến cần tìm là y = ax + b. Hệ sau phải có nghiệm: x + 2x = ax + 3 − a 3x2 + 4x = a ⇒ x3 + 2x2 = x (3x2 + 4x) + 3 − (3x2 + 4x) ⇔ x3 + 2x2 = 3x3 + 4x2 + 3− 3x2 − 4x ⇔ 2x3 − x2 − 4x + 3 = 0 x=1⇒a=7 2  ⇔ (x − 1) (2x + 3) = 0 ⇔ 3 3 x=− ⇒a= 2 4 Biên tập : Th. 3) nên ta có 3 = a+b ⇒ b = 3−a. Viết phương trình tiếp tuyến biết rằng tiếp tuyến đi qua điểm M (1.VNMATH. Lời giải trên thiếu nghiệm là tiếp tuyến mà tiếp điểm không phải là M Tiếp tuyến phải tìm có dạng y = ax + b.Trường CĐSP Nam Định . Vì tiếp tuyến đi qua điểm M (1. Do đó tiếp tuyến cần tìm có dạng y = ax+3−a. ✍ Lời giải trên là đúng nếu đầu bài là: Viết phương trình tiếp tuyến với đường cong tại điểm M (1. trong đó 3 = a + b ( do tiếp tuyến đi qua M (1. 3)). 9. 3) nằm trên đường cong y = x3 + 2x2 . 3). ⇒ 3x − 4x3 = x (3 − 12x2 ) + 3 − (3 − 12x2 )  ⇔ 3x − 4x3 = 3x − 12x3 + 12x2 ⇔ 8x3 − 12x2 = 0 ⇔  +) Với a = 3 ⇒ y = 3x +) Với a = −24 ⇒ y = −24x + 27 x=0⇒a=3 3 x = ⇒ a = −24 2 Ví dụ 9.4.(x − x0 ). Vậy hệ sau phải có nghiệm: Th . y = 7(x − 1) + 3 hay y = 7x − 4.

(6) vào (2) .4.Trường CĐSP Nam Định .9. Viết phương trình tiếp tuyến đồwww.36: Cho 2 đường cong y = x2 − 5x + 6 và y = x3 + 3x − 10. Viết phương trình tiếp tuyến chung.x22 = 0 2 4 Từ (2) . (4) ⇒ 2x1 − 5 = 3x22 + 3 ⇔ x1 = Biên tập : Th. Gọi x1 .VNMATH. ❹ Các bài toán định tính về tiếp tuyến. Xin đưa ra vài ví dụ mẫu: Ví dụ 9.4 sĐ ỗ y = x3 + 2x2 Có thể liệt kê ra đây các bài toán thông dụng nhất: ❶ Tìm điều kiện để 2 đường cong tiếp xúc với nhau. (3) !2 2 3x + 8 9 2 (3x22 + 3) .com thị Chương 9. 3) 9 -3 4 2 -2 -1 0 h -1 n 1 Tu â y= x+ 4 M in -2 1 x y = 7x − 4 3 Lớp các bài toán về sự tiếp xúc rất đa dạng Th . (2) ⇒ x21 − 5x1 + 6 = x1 (2x1 − 5) + b ⇒ b = 6 − x21 (6) Thay (5) .x2 + 6 − = x32 + 3x2 − 10 ⇔ − x42 + 2x32 − 12. ❷ Bài toán tiếp tuyến xuất phát từ một điểm ❸ Bài toán về tiếp tuyến chung. Giải: Gọi y = ax + b là tiếp trình:   ax1 + b = x21 − 5x1 + 6    a = 2x1 − 5  ax2 + b = x32 + 3x2 − 10    a = 3x2 + 3 2 tuyến chung. x2 là 2 tiếp điểm ta có hệ phương (1) (2) (3) (4) 3x22 + 8 (5) 2 Từ (1) . Hàm số và đồ thị +) Với a = 7 ⇒ y = 7x − 4 3 3 9 ⇒ y = x+ 4 4 4 Ta thấy rõ hơn điều này với hình vẽ: +) Với a = y 4 3 M (1. 9.s Đỗ Minh Tuân Trang 180 Khoa Tự nhiên .4.

Khi đó tiếp tuyến tại A là y = −1. y ′ = −1.B . a = 3 ⇒ y = 3x − 10 là phương trình tiếp tuyến chung cần tìm. y = . 3 2 3 Gọi M là điểm thuộc (Cm ) có hoành độ bằng −1. Phương trình tiếp tuyến là: m+2 m y = (1 + m) (x + 1) − ⇔ y = (m + 1) x + 2 2 Ta  có 5x − y = 0 ⇔ y = 5x  m+1=5 ⇒ ⇔m=4 m+2  6= 0 2 x2 + x − 1 Ví dụ 9.2004): Cho hàm số y = x3 − 2x2 + 3x. Tìm m để tiếp tuyến của (Cm ) tại điểm M song song với đường thẳng 5x − y = 0.s Đỗ Minh Tuân Trang 181 Khoa Tự nhiên .9. sĐ ỗ 1 m 1 Ví dụ 9. y ′′ = 2x − 4. 3 Viết phương trình tiếp tuyến ∆ với (C) tại điểm uốn và chứng minh ∆ là tiếp tuyến của (C) có hệ số góc bé nhất. Do đó hệ số góc của tiếp tuyến của (C) có hệ số góc bé nhất.5 Củng cố kiến thức 1 Ví dụ 9. h Tu â n 2 Giải: y ′ = x2 − 4x + 3. . (C). y ′ = 1 − = (x + 2)2 (x + 2)2 Vì tiếp tuyến của (C) vuông góc với tiệm cận xiên y = x − 1.37 (ĐH . Ta có k = (x0 − 2)2 − 1 ≥ −1 = att . Hàm số và đồ thị  1 2 x2 = 0 2  ⇔ − x2 (9x2 − 8x2 + 48) = 0 ⇔ 2 9x 4 2 − 8x2 + 48 = 0 Vô nghiệm ⇔ x2 = 0 ⇒ x1 = 4 ⇒ b = −10.2006): Cho hàm số y = (C). Gọi x0 là hoành độ tiếp điểm. Viết phương trình tiếp tuyến đồwww.39 (ĐH .năm 2005): Gọi (Cm ) : y = x3 − x2 + . x+2 Viết phương trình tiếp tuyến của (C). Vậy 3 ! 2 8 2 điểm uốn A 2.38 (ĐH . 1 1 ⇒ lim [y − (x − 1)] = lim =0 x→∞ x→∞ x + 2 x+2 1 x2 + 4x + 3 ⇒ y = x − 1 là tiệm cận xiên của đồ thị (C).4. Từ y ′′ = 0 ta được x = 2.Trường CĐSP Nam Định .D . Và 3 3 3 M in ta có att = −1. Th . m là tham số. Từ đó ta có: x20 + 4x0 + 3 = −1 ⇔ x20 + 4x0 + 3 = −x20 − 4x0 − 4 ⇔ 2x20 + 8x0 + 7 = 0 2 (x 0 + 2) √ √ √ 3 2 2 ⇒ y0 = − 3 ⇒ y = −x + 2 2 − 5  x0 = −2 + 2√ √2 ⇔  √ 3 2 2 ⇒ y0 = − − 3 ⇒ y = −x − 2 2 − 5 x0 = −2 − 2 2 Giải: y = x − 1 + Biên tập : Th. nên att = −1. 9.4. m 1 1 Giải: y = x3 − x2 + ⇒ y ′ = x2 − mx 3 2 3 Ta có att = y ′ (−1) = 1 + m. Hệ số góc tại một bất kỳ tại điểm M có hoành độ x0 nằm trên (C) là: k = y ′ (x0 ) = x20 − 4x0 + 3.B .(x − 2) + hay y = −x + .VNMATH. biết tiếp tuyến này vuông góc với tiệm cận xiên của (C).com thị Chương 9.

nếu biết trước một nghiệm x0 của nó. Biên tập : Th. Tìm các điểm trên mặt phẳng tọa độ mà họ đường cong đi qua với mọi m.41 (Bài toán 3 điểm cố định thẳng hàng): Chứng minh rằng các họ đường cong sau với mọi m luôn đi qua 3 điểm cố định thẳng hàng: a) y = (m + 2)x3 + 2(m + 2)x2 − (m + 3)x − 2m + 1.1.5.xn + an−1 xn−1 + · · · + a2 x2 + a1 x + a0 . Giả sử ta phải biện luận (hoặc giải) phương trình bậc cao có tham số sau: y = f (x. Ví dụ 9. y0 ) là điểm cần tìm. 0).com 9. Dĩ nhiên không phải điều này lúc nào cũng có. b) y = (m + 1)x3 − (2m − 1)x − m + 1. Nếu như tồn tại điểm cố định (x0 . Từ đó ta được một hệ phương trình theo x0 và y0 . Điều đó có nghĩa là : Phương trình x3 + 2(m − 1)x2 + (m2 − 4x + 1)x − 2(m2 + 1) = 0 với mọi m luôn có 1 nghiệm x = 2. y0 ) là điểm mà họ đường cong y = f (x. Giải hệ này ta được điểm cố định cần tìm. ❷ Ta nhận thấy (2. Nếu an . m) với mọi m và hệ quả ở trên thì ta được an = an−1 = · · · = a1 = a0 = 0.VNMATH. Hàm số và đồ thị Xác định điểm thỏa mãn điều kiện cho trước Kiến thức cơ bản Định lý 9. thì ta có thể hạ bậc phương trình khi đó mọi việc sẽ đơn giản hơn.5 9. m) theo cách trên. sĐ ỗ M in h Giải: Gọi (x0 . Nếu như ta đã áp dụng việc tìm điểm cố định của một họ đường cong phụ thuộc vào tham số để nhẩm nghiệm phương trình bậc cao với tham số. Từ đó suy ra trong nhiều trường hợp có thể sử dụng việc tìm điểm cố định để nhẩm nghiệm của phương trình bậc cao có tham số. Giả sử P (x) = an . Ta có thể làm như sau: Tìm điểm cố định (x0 . m) luôn đi qua với mọi m. Nếu P (x) có ít nhất n + 1 nghiệm thì an = an−1 = · · · = a1 = a0 = 0 Hệ quả 9.s Đỗ Minh Tuân Trang 182 Khoa Tự nhiên . Khi đó ta có: y0 = x30 + 2(m − 1)x20 + (m2 − 4m + 1)x0 − 2(m2 + 1) ∀m ⇔ (x0 − 2) m2 + (2x20 − 4x0 ) m + x30 − 2x20 + x0 − 2 − y0 = 0 ∀m    x0 − 2 = 0 x0 = 2 2 ⇔ ⇔ 2x0 − 4x0 = 0  3 y0 = 0 x0 − 2x20 + x0 − 2 − y0 = 0 Vậy họ đường cong đã cho đi qua một điểm cố định là (2. Xác định điểm thỏa mãn điều kiện cho trước 9. ☛ Nhận xét: ❶ Như vậy lược đồ chung để giải bài toán tìm điểm cố định mà họ đường cong luôn đi qua là: gọi (x0 .Trường CĐSP Nam Định . 0) là điểm cố định trong ví dụ trên. 0) thì x = x0 chính là một nghiệm.www. m) = 0.40: Cho họ đường cong y = x3 + 2(m − 1)x2 + (m2 − 4m + 1)x − 2(m2 + 1). Từ hệ thức y0 = f (x0 .5.5. y0 ) của họ y = f (x. Như ta đã biết. Th . c) y = (m − 3)x3 − 4(m − 3)x2 − (m + 1)x + m.xn + an−1 xn−1 + · · · + a2 x2 + a1 x + a0 = 0 ∀x ∈ R thì an = an−1 = · · · = a1 = a0 = 0 Tu â n Ví dụ 9.1 Chương 9.

Ta có hệ sau đây để xác định x0 . 4) −→ −→ −→ −→ AB = (1. Dĩ nhiên với đường cong đã cho thì cách làm trực tiếp đơn giản hơn (mọi tính toán đều dễ dàng). b) Xét họ đường cong y = (m + 1)x3 − (2m − 1)x − m + 1. (x0 − 1) = 0 ⇔ x0 = −1 ⇒ y0 = 6 x0 = 1 ⇒ y0 = 4 Tu â n Vậy ta được 3 điểm cố định là : A (−2. ☛ Nhận xét: Dĩ nhiên có thể giải trực tiếp bằng cách tìm nghiệm của (1) √ 1± 5 . Gọi (x0 .VNMATH. B (−1. y0 ) là điểm cố định cần tìm. 6) . x0 = 2 dưới dạng căn. B. Sau đó lại phải dùng các phép tính về véctơ để được 3 điểm cố định thẳng hàng. 7) . y0 ) là điểm cố định cần tìm. Nên 3 điểm đều thỏa mãn: y0 = x0 +2.  3 (1) x0 − 2x0 − 1 = 0 3 y0 − x0 + x0 − 1 = 0 (2) (2) ⇔ y0 = x30 − x0 + 1 = (x30 − 2x0 − 1) + x0 + 2 = x0 + 2 (1) ⇔ (x0 + 1) (x20 − x0 − 1) = 0 ⇒ (1) có 3 nghiệm phân biệt. B. Vậy 3 điểm cùng thuộc đường thẳng y = x+2. y0 . Gọi (x0 . Rõ ràng giải trực tiếp có thể. Tính toán như trên dẫn đến hệ phương trình sau để tìm x0 . AC = (3. Tuy nhiên không phải khi nào cách làm trực tiếp cũng suôn sẻ. C thẳng hàng. nhưng chắc chắn phức tạp hơn hẳn cách ta trình bày ở trên. Gọi (x0 .s Đỗ Minh Tuân Trang 183 Khoa Tự nhiên .com 9. Hàm số và đồ thị Giải: a) Xét họ đường cong y = (m + 2)x3 + 2(m + 2)x2 − (m + 3)x − 2m + 1.  3 x0 − 4x20 − x0 + 1 = 0 (1) 3 2 y0 + 3x0 − 12x0 + x0 = 0 (2) (2) ⇔ y0 = −3x30 + 12x20 − x0 = −3 (x30 − 4x20 − x0 + 1) − 4x0 + 3 = −4x0 + 3 Biên tập : Th. y0 ) là điểm cố định cần tìm. −1) .www.5. Việc tìm y0 theo x0 ở đây phức tạp hơn vì x0 có nghiệm (1) ⇔ x0 = −1.Trường CĐSP Nam Định . Xác định điểm thỏa mãn điều kiện cho trước Chương 9. C (1. c) Xét họ đường cong y = (m − 3)x3 − 4(m − 3)x2 − (m + 1)x + m. −3) ⇒ AC = 3AB M in ☛ Nhận xét: từ (2) ta có h nên A. C ∈ d : y = −x + 5 Th . y0 = 2 (x30 + 2x20 − x0 − 2) − x0 + 5 sĐ ỗ (1) ⇒ y0 = −x0 + 5 ⇒ A. Khi đó ta có: y0 = (m + 2)x30 + 2(m + 2)x20 − (m + 3)x0 − 2m + 1 ∀m ⇔ (x30 + 2x20 − x0 − 2) m + (2x30 + 4x20 − 3x0 + 1 − y0 ) = 0 ∀m  3 x0 + 2x20 − x0 − 2 = 0 (1) ⇔ 3 2 2x0 + 4x0 − 3x0 + 1 − y0 = 0 (2)  x0 = −2 ⇒ y0 = 7 2  (1) ⇔ (x0 + 2) . y0 .

f (5) = −63 < 0 ⇒ ∃x3 ∈ (1. 5) : f (x3 ) = 0 Vì x1 < x2 < x3 nên phương trình (1) có 3 nghiệm phân biệt. m) (1) vô nghiệm. Để làm được điều này.f (0) = −3 < 0 ⇒ ∃x1 ∈ (−1. Hàm số và đồ thị Ta chứng minh (1) có 3 nghiệm phân biệt. Biên tập : Th. m) ☞ Lược đồ chung để giải chúng như sau: ❶ Gọi (x0 . Xác định điểm thỏa mãn điều kiện cho trước Chương 9. Tùy dạng của (1) mà ta có các điều kiện vô nghiệm tương ứng. f (5) = 21 f (−1) .www. trong các trường hợp có thể được.com 9.Trường CĐSP Nam Định . Ta hãy lần lượt xét các ví dụ sau. Tu â n ☛ Nhận xét: M in h Trong thí dụ này phương pháp tìm các điểm cố định cụ thể.5.s Đỗ Minh Tuân Trang 184 Khoa Tự nhiên . 1) : f (x2 ) = 0 f (1) . Xét hàm f (x) = x3 − 4x2 − x + 1 f (−1) = −3. Nhìn trên hình vẽ để thấy rõ điều này: y Th . bạn chỉ cần nắm được cách biểu diễn miền trên mặt phẳng tọa độ từ các hệ thức cho trước. f (0) = 1. f (1) = −3.VNMATH. y0 ) là điểm cần tìm.5. bạn hãy biểu diễn hình học các kết quả tìm được trên mặt phẳng tọa độ. sĐ ỗ 2 1 -1 0 1 2 3 4 x -1 -2 -3 -4 -5 -6 -7 -8 -9 -10 -11 y = x3 − 4x2 − x + 1 9. 0) : f (x1 ) = 0 f (0) . Vậy 3 điểm cố định thẳng hàng và chúng đều nằm trên đường thẳng y = −4x + 3. Từ các điều kiện này sẽ cho ta lời giải của bài toán. rồi chứng minh chúng thẳng hàng là hoàn toàn không thể làm được (mặc dù biết (1) có 3 nghiệm phân biệt nhưng làm thế nào để tìm 3 nghiệm đó). Lưu ý với các bạn để làm sáng tỏ các kết quả tìm được. thì phương trình sau đây (ẩn m): y0 = f (x0 .f (1) = −3 < 0 ⇒ ∃x2 ∈ (0. ❷ Vậy ta qui bài toán về việc tìm điều kiện để phương trình (1) (ẩn m) vô nghiệm.2 Tìm điểm không thuộc mọi đường cong trong họ y = f (x.

B(1.Trường CĐSP Nam Định . Tìm các điểm trên mặt phẳng tọa độ sao cho không có đường cong nào của họ đi qua. Ta biết rằng mọi phương trình bậc 3 đều có ít nhất một nghiệm.www. −1). Tìm các điểm trên mặt phẳng tọa độ mà họ đường cong không đi qua với mọi m. Viết lại (1) dưới dạng sau: (x0 − 2)m2 + 2x0 (x0 − 2)m + x30 − 2x20 + x0 − 2 − y0 = 0 (2).s Đỗ Minh Tuân Trang 185 Khoa Tự nhiên . Tìm các điểm trên mặt phẳng tọa độ sao cho mọi đường thẳng của họ đều không đi qua điểm ấy. thì (2) là phương trình bậc 3. Xác định điểm thỏa mãn điều kiện cho trước Chương 9. Vậy tập các điểm là nửa đường thẳng: x = 0 với y < −1. Ta có (2) vô nghiệm khi và chỉ khi hệ sau thỏa mãn:    3  x0 = 0 x0 − x0 = 0 ⇔ x0 = ±1  y0 − x0 6= 0 y0 6= x0 Vậy các điểm cần tìm gồm 3 đường thẳng x = 0. Khi đó phương trình sau đây (ẩn m) y0 = mx30 + (1 − m)x0 (1) vô nghiệm.43: Cho họ đường thẳng y = x3 − m3 x2 + 2mx + m2 − 1. C(−1. y0 ) là điểm cần tìm khi đó phương trình sau (ẩn m).VNMATH. Để (3) vô nghiệm y0 + 1 < 0 ⇔ y0 < −1. Ví dụ 9. Tu â n Giải: Gọi (x0 . Xét các khả năng sau: a) Nếu x0 = 2. y0 = x30 − m3 x20 + 2mx0 + m2 − 1 (1) vô nghiệm. Giải: Gọi (x0 . y0 ) là điểm cần tìm. x = −1. Khi đó (2) ⇔ y0 = 0.42: Cho họ đường cong y = mx3 + (1 − m)x phụ thuộc tham số m. x = 1 bỏ đi 3 điểm A(0. Hàm số và đồ thị Ví dụ 9. Dễ thấy (1) ⇔ y0 − x0 = m(x30 − x0 ) (2). y0 ) là điểm phải tìm.5. sĐ ỗ M in Giải: Gọi (x0 . Ta viết lại m3 x20 − m2 − 2mx0 + y0 + 1 − x30 = 0 (2). Th .com 9. Vậy trong trường hợp này phương trình (1) vô  x0 = 2 nghiệm khi: y0 6= 0 b) Nếu x0 6= 2.44: Cho họ đường cong y = x3 + 2(m − 1)x2 + (m2 − 4m + 1)x − 2(m2 + 1). Phương trình sau đây (ẩn m): y0 = x30 + 2(m − 1)x20 + (m2 − 4m + 1)x0 − 2(m2 + 1) (1) vô nghiệm. 1). 0). Với x0 = 0 thì (2) trở thành −m2 + y0 + 1 = 0 ⇔ m2 = y0 + 1 (3). h Ví dụ 9. Vì thế để (2) vô nghiệm thì x0 = 0. (x0 − 2)2 − (x30 − 2x20 + x0 − 2 − y0 ) (x0 − 2) < 0 ⇔ (x0 − 2) (x30 − 2x20 − x30 + 2x20 − x0 + 2 + y0 ) < 0   x0 − 2 < 0  −x0 + y0 + 2 > 0  ⇔ (x0 − 2) (−x0 + y0 + 2) < 0 ⇔   x0 − 2 > 0  −x0 + y0 + 2 < 0 Biên tập : Th. Nếu x0 6= 0. Khi đó (2) vô nghiệm khi: ∆′ = x20 .

6 M in h Tu â Tập các điểm là 2 góc đối đỉnh như hình vẽ. Khi đó : ❶ (2) có 3 nghiệm phân biệt khi và chỉ khi f (x) có cực đại. và y = g(x). ta cần sử dụng thêm các kiến thức khác. ❷ (2) có 2 nghiệm phân biệt khi và chỉ khi f (x) có cực đại.VNMATH. Nhìn chung (1) đều là phương trình bậc cao (có bậc ≥ 3). Để giải quyết trọn vẹn.Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 186 Khoa Tự nhiên .6.6. Nếu có thể bạn nên tìm cách hạ bậc của (1). ☞ Nếu sử dụng các kết quả về giá trị lớn nhất. cực tiểu và yCĐ . nhỏ nhất của hàm bậc 3. ta còn quan tâm đến tính chất của các giao điểm thì kết quả vừa dẫn ra ở trên chỉ có thể xem như một điều kiện cần. Sự tương giao Chương 9. Ta luôn sử dụng kết quả sau: Nếu x = a là một nghiệm của (1) thì (1) được đưa về dạng sau: (x − a). (a 6= 0) (2). Nó chưa đủ sức mạnh để giải quyết hoàn toàn bài toán.com 9. cực tiểu và yCĐ . Biên tập : Th.ne.1 Kiến thức cơ bản sĐ ỗ 9. ☞ Để tìm giao điểm của 2 đường cong y = f (x).yCT = 0. n -2 Th .H(x) = 0.www. cực tiểu và yCĐ . H(x) có thể tìm bằng cách sử dụng lược đồ Hooc .yCT < 0. ❸ (2) có 1 nghiệm khi và chỉ khi: +) Hoặc là f (x) không có cực đại. Xét phương trình hoành độ giao điểm : f (x) = g(x) (1).yCT > 0 Cần nhấn mạnh rằng với bài toán ngoài việc đòi hỏi tính giao nhau của các đường cong bậc ba với một đường cong khác có bậc không quá ba. +) Hoặc là f (x) có cực đại. cực tiểu. ta có kết quả thông dụng sau: Xét phương trình sau: f (x) = ax3 + bx2 + cx + d. Ở đó H(x) có bậc giảm đi 1 so với phương trình gốc. Hàm số và đồ thị y 3 2 1 0 1 2 3 x 4 -1 Sự tương giao 9.

sĐ ỗ M in h Tu â n Giải: Đường cong cắt trục hoành tại 3 điểm phân biệt có hoành độ lớn hơn 1 khi và chỉ khi phương trình x3 − 3(m + 1)x2 + 2(m2 + 4m + 1)x − 4m(m + 1) = 0 (1) có 3 nghiệm phân biệt lớn hơn 1. (1) Ta có nhận xét sau: x3 − 3x2 + 3(1 − m)x + 3m + 1 = (x2 − 2x + 1 − m)(x − 1) + 2(−mx + m + 1) y′ Hay y = .6. x = 2m. m 6= 1 Ví dụ 9.VNMATH.com 9. ➢ Tuy nhiên trong ví dụ trên (2) có thể viết dưới dạng : (x − 2)(x − 2m)(x − m − 1) = 0 ⇔ x = 2.www. Theo định lý đảo về dấu của tam thức bậc 2 điều đó xảy ra khi và chỉ khi: m 6= 1        ∆ > 0 1   2     m − 2m + 1 > 0    m >     1 a. Hàm số và đồ thị Sự tương giao của hàm đa thức với trục Ox Ví dụ 9.f (1) > 0     2 2 2m − m > 0 m > ⇔ ⇔ m<0 ⇔ S 2     (3m + 1) > 2 > 1    m = 6 1    1  2m2 − 4m + 2 6= 0     2 m>   f (2) 6= 0  3  m 6= 1 ➢ Định lý đảo về dấu của tam thức bậc 2 nói chung là công cụ hữu hiệu để giải các bài toán thuộc loại này. 2m 6= m + 1   m 6= 1. x = m + 1 Vì thế ta cần có:   1     2m > 1   m>   1    2 2m 6= 2 m> m 6= 1 ⇔ ⇔ 2    m+1>1   m > 0 m = 6 1    m + 1 6= 2.46: Biện luận theo m số giao điểm của với trục hoành của đường cong : y = x3 − 3x2 + 3(1 − m)x + 3m + 1 Giải: Ta có y ′ = 3x2 − 6x + 3(1 − m) = 3(x2 − 2x + 1 − m). Đường cong có cực trị khi phương trình y ′ = 3(x2 − 2x + 1 − m) = 0 có 2 nghiệm phân biệt ⇔ ∆′ = 1 − (1 − m) = m > 0.6. Do x = 2 là nghiệm của (1). Sự tương giao 9.45: Cho họ đường cong phụ thuộc tham số m: y = x3 − 3(m + 1)x2 + 2(m2 + 4m + 1)x − 4m(m + 1) Tìm m để đường cong cắt trục hoành tại 3 điểm phân biệt có hoành độ lớn hơn 1 ☛ Nhận xét: Th . nên (1) có thể viết dưới dạng sau: (x − 2) [x2 − (3m + 1) x + 2m (m + 1)] = 0 (1) Để (2) có 3 nghiệm phân biệt lớn hơn 1 thì điều kiện cần và đủ là phương trình f (x) = x2 − (3m + 1) x + 2m (m + 1) = 0 có 2 nghiệm phân biệt lớn hơn 1 và khác 2.(x − 1) + 2(−mx + m + 1) (2) 3 Biên tập : Th.2 Chương 9.s Đỗ Minh Tuân Trang 187 Khoa Tự nhiên .Trường CĐSP Nam Định .

Ta có: f (−1) = −m − 5 > 0.Trường CĐSP Nam Định . cực tiểu nhưng y1 .47: Cho đường cong y = x3 − 3x2 + (2m − 2)x + m − 3. x3 thỏa mãn điều kiện x1 < −1 < x2 < x3 .y2 > 0. 2) Đường cong cắt trục hoành tại 2 điểm phân biệt khi và chỉ khi đường cong có 2 điểm cực trị và y1 . Khi đó ta có: f (x) = x3 − 3x2 + (2m − 2)x + m − 3 = (x − x1 )(x − x2 )(x − x3 ). x2 .s Đỗ Minh Tuân Trang 188 Khoa Tự nhiên . Tu â n b) Hoặc là có cực đại. ✍ Điều kiện đủ: Giả sử m < −5.VNMATH.6. cực tiểu: ⇔ ∆′ ≤ 0 ⇔ m ≤ 0. y2 ) là các điểm cực trị của hàm số thì:  y1 = 2(−mx1 + 1 + m) y2 = 2(−mx2 + 1 + m) Bây giờ ta biện luận số giao điểm của đường cong với trục hoành như sau: 1) Đường cong cắt trục hoành tại một điểm duy nhất khi: a) Hoặc là đường cong không có cực đại. x2 là 2 nghiệm của phương trình x2 − 2x + 1 − m = 0 nên theo định lý Viet ta có: M in h x1 + x2 = 2. Điều này xảy ra khi:   m>0 m>0 ⇔m=1 ⇔ −m3 + 1 = 0 y1 .y2 = 0. Ta có bảng xét dấu: x f (x) −∞ x1 − 0 x2 + 0 x3 − 0 +∞ + Từ giả thiết : x1 < −1 < x2 < x3 và bảng xét dấu suy ra f (−1) > 0.www. x1 . Giải: ✍ Điều kiện cần: Giả sử m là giá trị thỏa mãn yêu cầu bài toán. Sự tương giao Chương 9. Tìm m để đường cong cắt trục hoành tại 3 điểm phân biệt có hoành độ x1 . ⇔ −m − 5 > 0 ⇔ m < −5.x2 = 1 − m thay vào (4) ta có hệ:  m>0 ⇔0<m<1 −m3 + 1 > 0 sĐ ỗ Kết hợp 2 trường hợp ta được : Đường cong cắt trục hoành tại điểm duy nhất khi m<1 Th . Điều đó xảy ra khi:   m>0 m>0 ⇔ y1 .y2 = 0 3) Tương tự đường cong cắt trục hoành tại 3 điểm phân biệt khi m > 1. Ví dụ 9. Hàm số và đồ thị Đẳng thức (2) chứng tỏ rằng : Nếu (x1 . y1 ) và (x2 .y2 > 0 m2 x1 x2 − m(m + 1)(x1 + x2 ) + (1 + m)2 > 0 (3) (4) Do x1 . f (0) = m − 3 < 0 (Do m < −5) Vì lim f (x) = −∞ ⇒ ∃b < −1 : f (b) < 0 x→−∞ Biên tập : Th.com 9.

Giải: ✍ Điều kiện cần: Giả sử đường cong chắn trên trục hoành 2 đoạn bằng nhau. x2 = −2.com 9.3 Sự tương giao của hàm phân thức Các bài toán thuộc dạng này thường có dạng sau: ☞ Tìm điều kiện để đường cong (C) biểu diễn hàm phân thức và một đường (C ′ ) cho trước cắt nhau và hoành độ các giao điểm thỏa mãn điều kiện cho trước nào đó.VNMATH. a) : f (x3 ) = 0 ⇒ ∃x1 < x2 < x3 : f (x1 ) = f (x2 ) = f (x3 ) = 0 Vậy phương trình có 3 nghiệm phân biệt. Do m là nghiệm của (1) nên thay vào (1) ta có:  m=0 3 3 2 2 2 m − 3m + 2m (m − 4) + 9m − m = 0 ⇔ m − m = 0 m=1 ✍ Điều kiện đủ: +) m = 0: đường cong trở thành y = x3 . x3 là 3 nghiệm của phương trình x3 − 3mx2 + 2m(m − 4)x + 9m2 − m = 0 nên ta có x1 + x2 + x3 = 3m ⇒ x2 = m. +) m = 1: Đường cong trở thành y = x3 − 3x2 − 6x + 8 y = 0 ⇔ (x − 1).f (−1) < 0 ⇒ ∃x1 ∈ (b. C sao cho : BA = BC.48: Cho đường cong y = x3 − 3mx2 + 2m(m − 4)x + 9m2 − m.f (a) < 0 ⇒ ∃x3 ∈ (0. Rõ ràng y = x3 chỉ cắt trục hoành tại một điểm nên trường hợp này loại.s Đỗ Minh Tuân Trang 189 Khoa Tự nhiên .Trường CĐSP Nam Định . x2 . Rõ ràng x2 − x1 = x3 − x2 nên m = 1 là tham số cần tìm. Khi đó ta có: x2 − x1 = x3 − x2 ⇔ x3 + x1 = 2x2 ⇔ x1 + x2 + x3 = 3x2 . Biên tập : Th. C. ☛ Nhận xét: Tu â n Ba ví dụ trên cho ta các cách giải khác nhau. x2 .www. và đó cũng chính là các cách thường gặp nhất: ➤ Hạ bậc phương trình rồi dùng định lý đảo về dấu của tam thức bậc 2 ➤ Sử dụng các kiến thức khác. Sự tương giao Chương 9. B. Vì x1 . x3 tương ứng là hoành độ của A.6. Hàm số và đồ thị lim f (x) = +∞ ⇒ ∃a > 0 : f (a) > 0 x→+∞ Dựa vào tính liên tục của hàm f (x) ta có : f (b) . sĐ ỗ Đó chính là các lược đồ chung nhất để xét các bài toán về điểm cắt đối với các đường cong đa thức bậc 3. Th . −1) : f (x1 ) = 0 f (−1) . Giả sử x1 . Tìm m để đường cong chắn trên trục hoành 2 đoạn bằng nhau. tức là đường cong cắt trục hoành tại 3 điểm phân biệt A. Ví dụ 9. 9. M in h ➤ Sử dụng mối liên hệ giữa giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số.6.(x2 − 2x − 8) = 0 ⇔ x1 = 1. 0) : f (x2 ) = 0 f (0) . B. x3 = 4.f (0) < 0 ⇒ ∃x2 ∈ (−1.

Gọi M1 (x1 . Vậy phương trình đường thẳng d có dạng: y = k(x − 2) + . ! x2 + 3 2 Ví dụ 9.VNMATH. x2 ta cần có : (5k − 2)2 − 20(1 − k)(10k + 3) (2). 5 5 Xem hình vẽ dưới đây: Biên tập : Th. Vậy k = thỏa mãn yêu cầu của bài ra.6. sĐ ỗ M in h Tu â n Giải: Xét phương trình sao cho d cắt (C) tại 2 điểm phân biệt A. J khi và chỉ khi: 5k − 2 ⇔ 20k − 20 = 5k − 2 2xM = x1 + x2 ⇔ 4 = x1 + x2 ⇔ 4 = 5(k − 1) 6 6 ⇔ k = thỏa mãn điều kiện (2). B sao cho M là trung điểm AB   x=2 Giải: Hệ x2 + 3 chỉ có 1 một nghiệm nên đường thẳng x = 2 không thể cắt  y= x+1 2 (C) tại 2 điểm phân biệt. N đối xứng với nhau qua đường thẳng y = x. −x1 − 3). Hàm số và đồ thị Hãy xét các ví dụ sau đây: x2 + 2x và đường thẳng y = −x − 3 cắt Ví dụ 9. (1) Rõ ràng (1) có 2 nghiệm phân biệt vì ∆′ = 3 > 0. x2 + 2x = −x − 3 x+1 ⇔ x2 + 2x = −x2 − 4x − 3 ⇔ 2x2 + 6x + 3 = 0.Trường CĐSP Nam Định . M2 (x2 . y1 ) và J(x2 . Rõ ràng M. y0 = − 2 2 ⇒ I nằm trên đường thẳng y = x. Khi đó 2 giao điểm của d và (C) là I(x1 .com 9.49: Chứng minh rằng đường cong y = x+1 nhau tại 2 điểm phân biệt đối xứng nhau qua đường thẳng y = x.50: Cho y = (C). Muốn vậy xét phương trình hoành độ giao điểm: 2 x2 + 3 = k(x − 2) + ⇔ 5(1 − k)x2 + (5k − 2)x + 10k + 13 = 0 (1) x+1 5 (Do x = −1 không là nghiệm của (1)) Để (1) có 2 nghiệm phân biệt x1 . x+1 5 Th . Đường thẳng qua (−x2 − 3) − (−x1 − 3) = −1. Gọi  I là trung điểm của M1 M2 thì tọa độ (x0 .s Đỗ Minh Tuân Trang 190 Khoa Tự nhiên . Viết phương trình đường thẳng d đi qua M 2. 5 Trước hết ta tìm k để d cắt (C) tại 2 điểm phân biệt. Vì vậy M1 M2 ⊥ đường thẳng M1 M2 có hệ số góc : k = x2 − x1 y = x. y2 ). I. Hay nói cách khác M. Sự tương giao Chương 9. y0 ) của I là :  x + x2   x0 = 1 2  x1 + x2 (−x 1 − 3) + (−x2 − 3)   y0 = =− −3 2 2 3 3 Theo định lý Viet ta có x1 + x2 = −3 ⇒ x0 = − . J cùng nằm trên d nên M là trung điểm I.www. −x2 − 3) là 2 giao điểm của 2 đường trên.

B thuộc cùng một nhánh của đồ thị (C) Th . Điều này chứng tỏ 2 giao điểm A. x−1 2 (1) ⇔ x + x − 1 = −x2 + (m + 1)x − m ⇔ f (x) = 2x2 − mx + m + 1 = 0 (2) (x = 1 không là nghiệm của (2) nên (1). Điều này tương đương với : f (m) = 2m2 − 8 6= 0 Gọi x1 . Ví dụ 9.x2 = −8 2 8 − 2m2 2m − 8 ⇒ y′ = 1 + . B khi và chỉ khi : x2 + mx − 8 = 0 (1) có 2 nghiệm phân biệt x−m Hay f (x) = x2 + mx − 8 = 0 (2) có 2 nghiệm phân biệt khác m.51: Cho y = (C). sĐ ỗ Giải: Để y = −x + m cắt (C) tại 2 điểm phân biệt. Chứng minh rằng khi ấy: A. 9. Tìm m để (C) cắt y = −x + m tại 2 điểm phân x−1 biệt A.  ∆ = m2 + 32 > 0 ⇔ m 6= ±2.  x1 + x2 = −m Theo định lý Viet ta có x1 .52: Cho y = Giải: Đường cong (Cm ) cắt trục hoành tại 2 điểm phân biệt A. x2 là 2 nghiệm của (2). x2 là 2 nghiệm của phương trình (2). Ta có y = x + 2m + x−m (x − m)2 Biên tập : Th.6.s Đỗ Minh Tuân Trang 191 Khoa Tự nhiên . B sao cho các tiếp tuyến tại A. Tức là A.6. B thuộc cùng một nhánh của đồ thị. ở đây x1 . B giữa (C) và y = −x + m nằm về cùng một phía của đường thẳng x = 1. x2 ]. Tìm m để (Cm ) cắt trục hoành tại 2 điểm x−m phân biệt A. (2) là tương đương) (2) có 2 nghiệm phân biệt khi và chỉ khi √  m<4−2 2 2 √ ∆ = m − 8m + 8 > 0 ⇔ (3) m>4+2 2 Với điều kiện (3) ta có a. Vậy 1 ∈ / [x1 .VNMATH. Khi đó x1 . B.www. điều kiện là phương trình: x2 + x − 1 = −x + m (1) có 2 nghiệm phân biệt. B vuông góc với nhau. Hàm số và đồ thị y 8 J 7 6 5 4 3 2 1 -4 -3 -2 -1 0 1 2 M 3 4 5 6 7 8 x -1 -2 -3 -4 -5 I 6 (x − 2) + 5 2 -6 -7 -8 -9 x2 +3 x+1 Tu â y= n y = 5 -10 M in h x2 + x − 1 Ví dụ 9. B. Sự tương giao Chương 9.Trường CĐSP Nam Định . x2 tương ứng là hoành độ 2 điểm A.4 Củng cố kiến thức x2 + mx − 8 (Cm ).f (1) = 2 > 0.com 9.

Từ đó ta có : AB = 1 ⇔ |x1 − x2 | = 1 ⇔ (x1 − x2 )2 = 1 ⇔ (x1 + x2 )2 − 4x1 x2 = 1 Biên tập : Th.www. x1 . (−m) − 2m2 − 16) + (2m2 − 8) ⇔2+ =0 −72m2 + 3m2 (m2 + 8) + (m2 + 8)2  − 6m4 − 24m2 + 192 2m4 − 88m2 + 320 = 0 =0⇔ ⇔2+ 4m4 − 32m2 + 64 6= 0 4m4 − 32m2 + 64   2  m =4 √ ⇔ m2 = 40 ⇔ m2 = 40 ⇔ m = ±2 10  2 m 6= 4 Th .53 (ĐH . m).A . B sao cho AB = 1. Ví dụ 9. (3m (x1 + x2 ) − 2m2 − 16) + (2m2 − 8) ⇔2+ =0 9m2 x1 x2 − 3m (m2 + 8) (x1 + x2 ) + (m2 + 8)2 2 (2m2 − 8) . k2 là hệ số góc của tiếp tuyến tại A.6. y= x−2 x2 − 2x + 4 Giải: Đường cong y = cắt y = mx + 2 − 2m tại 2 điểm phân biệt khi và x−2 x2 − 2x + 4 chỉ khi: Phương trình = mx + 2 − 2m (1) có 2 nghiệm phân biệt.com 9. 1+ = −1 3mx1 − m2 − 8 3mx2 − m2 − 8 2 sĐ ỗ M in h Tu â n 2m2 − 8 (2m2 − 8) 2m2 − 8 + + = −1 ⇔1+ 3mx1 − m2 − 8 3mx2 − m2 − 8 (3mx1 − m2 − 8) . B: k1 = y ′ (x1 ). (3mx2 − m2 − 8) 2 (2m2 − 8) . ⇔ x2 + (2m − 3)x + 3 − 2m = 0 (3) Gọi x1 . k2 = y ′ (x2 ).54 (ĐH . Ví dụ 9.x2 = 3 − 2m Ta có tọa độ 2 giao điểm là A(x1 .(mx + 2 − m) (2) có 2 nghiệm phân biệt. (Do (2) không có nghiệm x = 2) ⇔ (m − 1)(x − 2)2 = 4 có 2 nghiệm phân biệt ⇔m−1>0⇔ m>1. Sự tương giao Chương 9. Tìm m để đường thẳng 2(x − 1) y = m cắt (C) tại 2 điểm phân biệt A. để được điều này  ta phải có: 3 m>  2 (4) ∆ = (2m − 3)2 − 4(3 − 2m) > 0 ⇔ 4m2 − 4m − 3 > 0 ⇔   1 m<− 2 Theo định lý Viet ta có : x1 + x2 = 3 − 2m.D . m).s Đỗ Minh Tuân Trang 192 Khoa Tự nhiên . B(x2 . Hàm số và đồ thị Gọi k1 .Trường CĐSP Nam Định .k2 = −1 ! 2 2m − 8 2m2 − 8 ⇔ 1+ .2003): Tìm m để đường thẳng y = mx + 2 − 2m cắt đường cong x2 − 2x + 4 tại 2 điểm phân biệt. x2 là 2 nghiệm phân biệt của (3). − x2 + 3x − 3 (C). x−2 tức là phương trình: x2 − 2x + 4 = (x − 2). k = 1 + k1 = 1 + 2 3mx1 − m2 − 8 3mx2 − m2 − 8 Theo giả thuyết 2 tiếp tuyến vuông góc với nhau!nên ta có: k1 .VNMATH.2004): Cho y = − x2 + 3x − 3 Giải: Xét phương trình = m (1) 2(x − 1) ⇔ −x2 + 3x − 3 = 2m(x − 1) (2) (Do (2) không có nghiệm x = 1). Ta có (x − m)2 = x2 − 2mx + m2 = x2 + mx − 8 + (−3mx + m2 + 8) nên ta có: 2m2 − 8 2m2 − 8 . (3m.

sĐ ỗ Ví dụ 9. (3x2 − 6x) + 2 3x2 − 6x = k  x=0⇒k=0 3 2 ⇔ 2x − (3m + 3) x + 6mx = 0 ⇔ 2x2 − 3 (m + 1) x + 6m = 0 (1) +) k = 0: tiếp tuyến là y = 2. Hàm số và đồ thị √ 1± 5 ⇔ (3 − 2m) − 4(3 − 2m) = 1 ⇔ 4m − 4m − 4 = 0 ⇔ m = (5) 2 √ 1± 5 .55: Cho y = x3 − 3x2 + 2.y ′ (x2 ) = −1 (2). (3m − 1) x2 − 9m = −1 (2) ⇔ y ′ (x1 ) . x2 sao cho: y ′ (x1 ).VNMATH. Sự tiếp xúc của 2 đường cong www.7.9. Th . + 81m2 = −1 4 2 2 ⇔ Biên tập : Th. đường thẳng vuông góc với nó có dạng x = c.x2 = 3m Theo định lý Viet ta có : x1 + x2 = 2 3 3 Ta có : 3x2 − 6x = (2x2 − 3 (m + 1) x + 6m) + (3m − 1) x − 9m 2 2 3 3 ⇒ y ′ (x1 ) = 3x21 − 6x1 = (3m − 1) x1 − 9m.7. Tìm trên đường thẳng y = 2 các điểm mà từ đó có thể kẻ được 2 tiếp tuyến tới đồ thị hàm số và 2 tiếp tuyến vuông góc với nhau. x1 . y ′ (x2 ) = (3m − 1) x2 − 9m 2 ! 2 ! 3 3 (3m − 1) x1 − 9m . Vậy để đường cong có 2 tiếp tuyến vuông góc thì phương trình (1) phải có 2 nghiệm x1 .1 2 Sự tiếp xúc của 2 đường cong Kiến thức cơ bản f (x) = g(x) f ′ (x) = g ′ (x) Tu â  n Hai đường cong y = f (x) và y = g(x) tiếp xúc với nhau khi hệ sau có nghiệm: Các ví dụ M in 9.y ′ (x2 ) = −1 ⇔ 2 2 27 9 (3m − 1)2 x1 x2 − m (3m − 1) . Vậy không có một tiếp tuyến nào của đường cong vuông góc với tiếp tuyến này.Trường CĐSP Nam Định . (x1 + x2 ) + 81m2 = −1 4 2 9 27 3m + 3 ⇔ (3m − 1)2 . Từ (4) và (5) ta có m = 2 2 9.7 9.3m − m (3m − 1) . 2). Để ý rằng đường thẳng x = m đi qua M cắt đường cong và song song với trục tung và nó không thể là tiếp tuyến nên mọi tiếp tuyến với đường cong đi qua M đều có dạng: y = k(x − m) + 2.2 h Nghiệm của hệ phương trình chính là hoành độ tiếp điểm. Phương trình (1) có 2 nghiệm phân biệt khi ∆ > 0  m>3 ⇔ 9m2 + 18m + 9 − 48m > 0 ⇔ 9m2 − 30m + 9 > 0 ⇔  (2) 1 m< 3 3m + 3 .7.com Chương 9. Giải: Gọi điểm cần tìm là: M (m. Vậy hệ sau phải có nghiệm:  3 x − 3x2 + 2 = k (x − m) + 2 ⇒ x3 − 3x2 + 2 = (x − m) .s Đỗ Minh Tuân Trang 193 Khoa Tự nhiên .

VNMATH. Tìm tất cả các điểm M nằm trên đường cong sao cho từ M chỉ có thể vẽ được một tiếp tuyến duy nhất tới đường cong đã cho. Hàm số và đồ thị 1 (Thỏa mãn điều kiện (2)) 27! 1 thỏa mãn điều kiện bài toán. Biên tập : Th. (2x + a − 3) = 0 x=a  ⇔ 3−a x= 2 Vì qua M chỉ kẻ được một tiếp tuyến duy nhất nên phương trình (1) phải có nghiệm duy nhất.Trường CĐSP Nam Định . điểm uốn là điểm duy nhất trên đường cong có thể kẻ được đúng một tiếp tuyến với đường cong" ➤ Chính vì điểm M ∈ đường cong nên phương trình (1) chắc chắn có nghiệm x = a. 2. Th .com Chương 9. Tiếp tuyến qua M chỉ có thể có dạng  y = k(x − a) + a3 − 3a2 x3 − 3x2 = k (x − a) + a3 − 3a2 3x2 − 6x = k 3 2 2 ⇒ x − 3x = (3x − 6x) . Điều này tương đương với : 3−a a= ⇔ a = 1 ⇒ M (1.s Đỗ Minh Tuân Trang 194 Khoa Tự nhiên .56: Cho y = x3 − 3x2 . −2) 2 Vậy hệ sau phải có nghiệm: ☛ Nhận xét: ➤ Ta thấy điểm M (1. (2x − (a + 3) x − a + 3a) = 0 ⇔ (x − a) . a3 − 3a2 ) là điểm cần tìm. (3x2 − 6x − (x2 + ax + a2 ) + 3 (x + a)) = 0 2 2 2 ⇔ (x  − a) . Sự tiếp xúc của 2 đường cong www. (x − a) + a3 − 3a2 (1) ⇔ (x − a) . nên ta có thể hạ bậc như đã làm ở trên. a 6= 0. − 27 ⇔ 27m + 1 = 0 ⇔ m = − Kết luận: điểm M y M 2 1 -1 0 1 2 Tu â n -1 x 3 -2 M in h y = x3 − 3x2 + 2 sĐ ỗ Ví dụ 9.9. −2) chính là điểm uốn của đường cong đã cho. (3x2 − 6x) − (x − a) (x2 + ax + a2 ) + 3 (x − a) (x + a) = 0 ⇔ (x − a) .7. Giải: Gọi M (a. ➤ Bằng các phép toán tương tự bạn đọc có thể dễ dàng chứng minh kết quả tổng quát: "Với một đường cong bậc 3 tùy ý y = ax3 + bx2 + cx + d.

3 2 1 -1 0 y = −1 -1 1 x y = x4 − 2x2 x2 + x + 1 Ví dụ 9. Theo định lý Viet ta có x1 + x2 = −3. Khi đó đường thẳng y = −1 sẽ tiếp xúc với đồ thị hàm số tại 2 điểm Giải: Ta có y ′ = 4x3 − 4x = 4x(x2 − 1).VNMATH. −1) x+1 luôn kẻ được 2 tiếp tuyến vuông góc với nhau đến đồ thị (C).7. Giải: Vì đường thẳng x = 1 không thể là tiếp tuyến của (C) nên mọi tiếp tuyến qua A(1. Chứng minh rằng từ điểm A(1. sĐ ỗ y Th . x2 .57: Cho hàm số y = x4 − 2x2 . x1 . Sự tiếp xúc của 2 đường cong www. x = ±1. Hệ sau có nghiệm:   x2 + x + 1   = k (x − 1) − 1  x+1 1    =k  1− (x + 1)2 ! x2 + 3x + 1 x2 + x + 1 1 ⇒ (x − 1) − 1 ⇔ =0 = 1− x+1 (x + 1)2 (x + 1)2 ⇔ x2 + 3x + 1 = 0 (1) Ta có ∆ = 3 > 0 ⇒ ∃x1 . y ′ = 0 ⇔ x = 0. Biên tập : Th.9.com Chương 9. −1) đều có dạng : y = k(x − 1) − 1.s Đỗ Minh Tuân Trang 195 Khoa Tự nhiên . Ta có bảng biến thiên: −∞ +∞ − −1 0 + 0 0 0 y − 0 + +∞ −1 M in h −1 +∞ 1 n y ′ Tu â x Rõ ràng là đường thẳng y = −1 tiếp xúc với đường cong tại 2 điểm cực trị. Tính chất này xin lưu ý là không còn đúng với đường cong bậc 4. x2 là 2 nghiệm của x1 .58: Cho đường cong y = (C).x2 = 1.Trường CĐSP Nam Định . Hàm số và đồ thị ➤ Trong bài đã sử dụng tính chất: "Với mỗi đường cong bậc ba mỗi tiếp tuyến chỉ tiếp xúc với đường cong tại một điểm" (dễ chứng minh). Có thể xét ví dụ sau: Ví dụ 9.

7. Sự tiếp xúc của 2 đường cong www.Trường CĐSP Nam Định .VNMATH. 0) là 4 điểm thỏa 2 2 mãn 9.k2 = 1 + + + =1+ + ⇒ k1 = 1 + . (x − a) ⇒ 1  x+2 (x + 2)2  1+  = k (2)  (x + 2)2 ⇔ −x2 − 6x − 6 + x2 a + 4xa + 5a = 0 có nghiệm x 6= −2 ⇔ (a − 1) x2 + 2 (2a − 3) x + 5a − 6 = 0 (3) có nghiệm x 6= −2 +) Với a = 1 : 1 (3) ⇒ f (x) = −2x − 1 = 0 ⇔ x = − 2 thỏa mãn x 6= −2. Hàm số và đồ thị Gọi k1 . M3 . Vì (x + 1)2 = x2 + 2x + 1 = (x2 + 3x + 1) − x 1 1 1 1 x1 + x2 1 1 ⇒ k1 . Tìm các điểm trên trục hoành.s Đỗ Minh Tuân Trang 196 Khoa Tự nhiên . nếu Ví dụ 9. sĐ ỗ M in h Giải: Gọi điểm cần tìm là M (a.2002): Tìm m để đường cong (C) có phương trình (2m − 1)x − m2 y= x−1 (C) tiếp xúc với đường thẳng y = x Biên tập : Th. Th .60 (ĐH . k2 là 2 hệ số góc của tiếp tuyến tương ứng với 2 nghiệm. Mọi tiếp tuyến của đường cong y = px + q với đường cong đó tại một điểm duy nhất Tu â n x2 + x − 3 (C). 0 . M4 (−2.D . 0 .7.9. +) Với a 6= 1 : (3) có nghiệm duy nhất −2 khi và chỉ khi:  khác   ′  ′ ∆ = (2a − 3)2 − (a − 1) (5a − 6) = 0 ∆ =0   f (−2) 6= 0    f (−2) 6= 0 ⇔   ′ −a2 − a + 3 > 0 ∆ >0   2+a=0 f (−2) = 0   2 −a − a + 3 = 0 √   − 1 ± 13   2 + a 6=√0 √ a= ⇔ − 1 + 13 ⇔  2   − 1 − 13 <a<  a = −2 2 2  a = −2 ! ! √ √ − 1 − 13 − 1 + 13 ⇒ M1 (1.3 Củng cố Ví dụ 9.59: Cho đường cong y = x+2 từ đó kể được một tiếp tuyến của (C).com Chương 9. 0). 1 1 ax2 + bx + c (p. k2 = 1 + x1 x2 x1 x2 x1 x2 x1 x2 x1 x2 −3 1 ⇒ k1 k2 = 1 + + = −1 ⇒ hai tiếp tuyến vuông góc với nhau. q 6= 0) chỉ tiếp xúc Định lý 9. M2 .6. Do x = a không là tiếp tuyến của (C) nên mọi tiếp tuyến với (C) qua M có dạng y = k(x − a). Do đó hệ sau có nghiệm:  2  x +x−3  !  = k (x − a) (1)  1 x2 + x − 3 x+2 = 1+ . 0) .

− . Vậy m 6= 1 là giá trị cần tìm. +) Kết luận : m ∈ 2.8.www.61: Tìm m để đường cong y = x4 − 6x3 + 12x2 − 14x + 2m2 + m và y = 2x3 − 10x2 + 10x + 1 tiếp xúc với nhau.com 9. ta có y ′ = .VNMATH. thỏa mãn điều kiện bài toán.s Đỗ Minh Tuân Trang 197 Khoa Tự nhiên . 2 4 4 9. rõ ràng nếu dựa vào các đồ thị đã biết của đường cho trước (thường dựa vào kết quả của vẽ đồ thị hàm số trong các phần trước). ☞ Nếu đếm đúng số giao điểm của 2 đường y = f (x) và y = g(x) người ta sử dụng đến các điểm tới hạn.  4 Vì 32 đường 2 x − 6x + 12x − 14x + 2m2 + m = 2x3 − 10x2 + 10x + 1 (1) 3 2 2 4x − 18x + 24x − 14 = 6x − 20x + 10 (2)  x=1 3 2  (2) ⇔ 4x − 24x + 44x − 24 = 0 ⇔ x = 2 x=3  m=2 2  +) Với x = 1 ⇒ 2m + m − 10 = 0 ⇔ 5 m=− 2 √  − 1 + 73  m= 4√ +) Với x = 2 ⇒ 2m2 + m − 9 = 0 ⇔   − 1 − 73 m= 4  m=2 +) Với x = 3 ⇒ 2m2 + m − 10 = 0 ⇔  5 m=− ( √ √2 ) 5 − 1 + 73 − 1 − 73 . và các vị trí tới hạn của các đường (thường là các vị trí mà Biên tập : Th.8. sĐ ỗ Giải: cong tiếp xúc nên hệ sau có nghiệm. Biện luận số nghiệm bằng đồ thị Chương 9. Hàm số và đồ thị (2m − 1)x − m2 (m − 1)2 . bài toán biện luận phương trình trong nhiều trường hợp có cách giải đơn giản.1 Biện luận số nghiệm bằng đồ thị Kiến thức cơ bản ☞ Dựa vào nhận xét: "Số nghiệm của phương trình f (x) = g(x) chính là số giao điểm của 2 đường cong y = f (x) và y = g(x)". Th .8 9. Tu â n Giải: Xét y = M in h Ví dụ 9.Trường CĐSP Nam Định . Vậy hệ sau phải có nghiệm: x−1 (x − 1)2  (2m − 1)x − m2    = x (1) x−1 (m − 1)2    = 1 (2) (x − 1)2      x−1=m−1  x=m (2) ⇔ x−1=1−m ⇔ x=2−m   x 6= 1 m 6= 1 (2m − 1) m − m2 = m ⇔ m2 − m = m2 − m ⇒ ∀m Với x = m ⇒ m−1 ⇒ ∀m 6= 1 hệ có nghiệm.

+∞ và 2 2 ! 1 1 Khoảng nghịch biến : − .8. Biện luận số nghiệm bằng đồ thị Chương 9.Trường CĐSP Nam Định . y ′′ = 24x. vậy có bảng biến thiên sau: −∞ −1 Th . y − 12 M in y′ −∞ + 0 1 1 2 − +∞ + 0 +∞ sĐ ỗ x h Giải: a) Ta có y ′ = 12x2 − 3. 1 . ! ! 1 1 . 2 2 Ta có đồ thị như hình vẽ: y 2 1 -1 0 1 x -1 y = 4x3 − 3x b) Số nghiệm của phương trình 4|x|3 − 3|x| = m bằng số giao điểm của đồ thị hàm số y = 4|x|3 − 3|x| và đường thẳng y = m. điểm cực tiểu 2 2 ! ! 1 1 +) Khoảng đồng biến : −∞.2 Các ví dụ Xét các ví dụ sau: Ví dụ 9. Hàm số và đồ thị các đường tiếp xúc nhau).VNMATH. −1 +) Điểm cực đại − . a) Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số. 9. − .8.s Đỗ Minh Tuân Trang 198 Khoa Tự nhiên . Vì thế các kết quả trong mục này có liên quan đến các kết quả về tính tiếp xúc của các đường. Tu â n b) Biện luận số nghiệm của phương trình theo m: 4|x|3 − 3|x| = m.62: Cho hàm số y = 4x3 − 3x. Ta có hình vẽ: Biên tập : Th.com 9. √ c) Chứng minh rằng phương trình : 4x3 − 3x = 1 − x2 có 3 nghiệm.www.

n +) Nếu m > 0: phương trình có 2 nghiệm +) Nếu −1 < m < 0: Phương trình có 4 nghiệm. Do đó phương trình có 3 nghiệm phân biệt.63: Tìm m để phương trình 4|x|3 − 3|x| − 1 = mx − m có 4 nghiệm phân biệt. Hàm số và đồ thị y 1 -1 0 x 1 -1 y = 4|x|3 − 3|x| Dựa vào hình vẽ ta có : Tu â +) Nếu m = 0: Phương trình có 3 nghiệm.s Đỗ Minh Tuân Trang 199 Khoa Tự nhiên . M in h +) Nếu m = −1: Phương trình có 3 nghiệm.Trường CĐSP Nam Định . sĐ ỗ c) Vẽ đồ thị 2 hàm số ta có: Th . Giải: Đồ thị hàm y = 4|x|3 − 3|x| − 1: y A(1.com 9. Biện luận số nghiệm bằng đồ thị Chương 9.www. +) Nếu m < −1 : Phương trình vô nghiệm.VNMATH.8. −1) − 1 -1 y = 4|x|3 − 3|x| − 1 y= (6 √ 3− 9) (x − 1) y = x -2 Biên tập : Th. y 1 -1 0 x 1 -1 Dựa vào đồ thị ta có 2 đồ thị y = 4x3 − 3x và y = biệt. 0) -1 0 1 x B(0. √ 1 − x2 cắt nhau tại 3 điểm phân Ví dụ 9.

Trường CĐSP Nam Định . b) Tìm k để phương trình −x3 + 3x2 + k 3 − 3k 2 = 0 có 3 nghiệm phân biệt. (x − 1) −12x2 + 3 = m  x<0 ⇔ −4x3 + 3x − 1 = −12x3 + 12x2 + 3x − 3 ⇔ 8x3 − 12x2 +2 = 0 √  1+ 3 1 (Loại)  x= (Loại) x = 2  2√  ⇔ ⇔ (2x − 1) . √ Từ đó ta có : 1 < m < 6 3 − 9 là các giá trị của tham số m cần tìm. Rõ ràng tiếp tuyến này tiếp xúc với nhánh của đường cong với x < 0. Giải: a) Ta có y ′ = −3x2 + 6x. (4x − 4x − 2) = 0 ⇔ 2  1− 3 4x2 − 4x − 2 = 0 x= 2 √ √ 1+ 3 Ta có x = ⇒ m = −9 + 6 3 2 Vậy phương trình có 4 nghiệm khi đường thẳng y = m(x − 1) nằm giữa 2 đường thẳng tới hạn trên. 0) và B(0. Khi đó hệ nghiệm:  sau có 3  −4x + 3x − 1 = m (x − 1) ⇒ −4x3 + 3x = (−12x2 + 3) . Biện luận số nghiệm bằng đồ thị Chương 9.s Đỗ Minh Tuân Trang 200 Khoa Tự nhiên . Hàm số và đồ thị sĐ ỗ M in h Tu â n Đường thẳng y = m(x − 1) luôn đi qua điểm cố định A(1. Th .www. ta có bảng biến thiên sau: x y ′ −∞ 0 − +∞ +∞ 2 + 0 − 0 4 y −∞ 0 Đồ thị của (C) như sau: y 4 3 2 1 -1 0 1 2 3 x -1 y = −x3 + 3x2 Biên tập : Th. −1) là y = x − 1 có hệ số góc 1. 0) và có hệ số góc m.VNMATH. (Khi đó y = −4x3 + 3x − 1).8.64 (ĐH . Trước hết là đường thẳng đi qua A(1.A . Ta xét 2 vị trí tới hạn của họ đường thẳng y = m(x − 1).com 9. a) Khảo sát và vẽ đồ thị (C) của hàm số. y ′′ = −6x + 6. Thứ 2 xét tiếp tuyến với đường cong y = 4|x|3 − 3|x| − 1 vẽ qua A.2002): Cho hàm số y = −x3 + 3x2 (C). Ví dụ 9.

2 − 3x M in x2 − 3x + 2 .VNMATH.9 Tu â ✎ Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số c) y = 2 − x − d) y = x2 − x . 3x − 1 Th . 3 a) Chứng minh rằng ∀α hàm số luôn có cực trị.com 9. x+1 sĐ ỗ b) y = 3−x . b) Giả sử hàm số có 2 cực trị x1 . Vậy k ∈ (−1. ta luôn có x21 + x22 ≤ 18. m < −3. x2 sao cho x1 < −1 < x2 . x2 . Chứng minh ∀α. Hướng dẫn. 2) ∪ (2. 4)] = (−1. 3). 3 Biên tập : Th. Bài tập Chương 9. f) y = x4 − 2x2 + 4. Tìm m để khoảng cách giữa 2 điểm cực trị 3 là bé nhất.2: Tìm m để hàm số y = x3 + (m − 2)x2 + (5m + 4)x + m2 + 1 đạt cực trị tại 3 x1 . 2 Bài 9.Trường CĐSP Nam Định . |x − 2| 2 . 0) ∪ (0. 3).www.9. ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✎ Cực trị và tiệm cận 1 Bài 9. ymin = √ ⇔ m = 0.3: Cho y = x3 + (cos α − 3 sin α)x2 − 8(1 + cos 2α)x + 1.4: Cho y = x3 − mx2 − x + m + 1. Bài tập n 9. 1 Bài 9. 2 Hướng dẫn.s Đỗ Minh Tuân Trang 201 Khoa Tự nhiên . Hàm số và đồ thị b) Ta thấy −x3 + 3x2 + k 3 − 3k 2 = 0 ⇔ −x3 + 3x2 = −k 3 + 3k 2 (1) Từ (1) suy ra (1) có 3 nghiệm phân biệt (dựa vào đồ thị (C)) khi và chỉ khi: 0 < −k 3 + 3k 2 < 4 (2) Từ (2) và dựa vào đồ thị của (C) ở câu trên ta suy ra : f −1 [(0. a) y = h Bài 9. 2) ∪ (2.1: Khảo sát và vẽ đồ thị hàm dưới đây: e) y = x3 − 3x + 1. 0) ∪ (0.

Tìm m để đường cong có cực trị và thỏa mãn hệ thức x−4 sĐ ỗ Bài 9. m = −1 hoặc 3 3 Tu â n Bài 9.6: Tìm m để đường cong y = x4 + 4mx3 + 3 (m + 1) x2 + 1 chỉ có cực tiểu mà không có cực đại. Tìm các tiệm cận của (C).www.9: Cho y = Hướng dẫn. cực tiểu đối 5 1 xứng nhau qua đường thẳng y = x − 2 2 Hướng dẫn. Hàm số và đồ thị Bài 9. nhỏ nhất của hàm số Bài 9. √ Hướng dẫn.12: Cho y = x2 − x + 1 (C). |yCĐ − yCT | = 4. Tìm m để đường cong có cực đại.13: Tìm giá trị lớn nhất của hàm số f (x) = √ 4 1 − x2 + √ 4 1−x+ √ 4 1 + x.11: Cho hàm số y = x2 + mx − 1 x+1 (Cm ). √ Bài 9. y > 0.s Đỗ Minh Tuân Trang 202 Khoa Tự nhiên . m = 3 − x2 + x + m .9. 0). Hướng dẫn. max f (x) = 3. √ √ 1+ 7 1− 7 ≤m≤ Hướng dẫn. 4 2 M in h Bài 9. b) Tìm m để tiệm cận xiên của (Cm ) tạo với 2 trục tọa độ 1 tam giác có diện tích bằng 8. z) |x > 0. trên miền D = {(x.5: Cho y = x3 − 3x2 + m2 x + m.10: a) Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số : y = x+m b) Tìm m để đường tiệm cận (C) đi qua điểm A(3. Chứng minh rằng với mọi m 6= 1. Bài 9.8: Cho y = Th . Hướng dẫn. Giá trị lớn nhất. a) Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số khi m = 1.Trường CĐSP Nam Định . z > 0 }. Bài 9.com 9. Bài tập Chương 9. thì hàm số luôn luôn có cực đại tại điểm có hoành độ ≤ 0 x2 + (2m + 1)x + m2 + m + 4 . x∈D Bài 9.VNMATH. m = 0 Bài 9.14: Tìm giá trị bé nhất của biểu thức P = (xyz + 1) ! x y z 1 1 1 + + + − + + x y z y z x x − y − z. Tìm m để hàm số có cực trị và tìm 2(x + m) khoảng cách giữa 2 điểm cực trị.7: Cho y = x4 + (m + 3) x3 + 2 (m + 1) x2 . − x2 + 3x + m . y. min P = 6 Biên tập : Th.

Hàm số và đồ thị Bài 9. Bài tập Chương 9.com 9.9.VNMATH.www.15: Tìm giá trị lớn nhất của biểu thức : P = xyz trên miền .

) ( .

1 1 1 .

y. z) . + + =2 D = (x.

. y ≥ 0. z ≥ 0.x ≥ 0.

max P = 4. x + y ≤ 6 } Tu â n . y) |x ≥ 0. y ≥ 0. Hướng dẫn. min P = −64 h x2 − (x − 4y)2 trên miền x2 + y 2 .16: Tìm giá trị lớn nhất. max P = 1 8 Bài 9. nhỏ nhất của P = x2 y(4 − x − y) trên miền D = {(x. 1+x 1+y 1+z . Hướng dẫn.

y) .  D = (x.

x∈D x∈D 2 Bài 9. 0). √ 9−3 2 Hướng dẫn. Biên tập : Th.18: Tìm giá trị lớn nhất.21: Viết phương trình tiếp tuyến của đường cong y = x điểm M (1. min P = − 2 14 Bài 9. max P = 2 2 − 2. x∈D Hướng dẫn. x2 + y 2 + 7 5 1 Hướng dẫn.19: Tìm giá trị lớn nhất.20: Cho f (x) = 4x2 − 4ax + a2 − 2a xét trên miền D = {x ∈ R |−2 ≤ x ≤ 0 }.x2 + y 2 > 0 M in Bài 9. x. Th . nhỏ nhất của hàm số: √ √ √ f (x) = 3 + x + 6 − x − 18 + 3x − x2 trên miền D = {x |−3 ≤ x ≤ 6 }. biết rằng nó đi qua Bài 9. nhỏ nhất của : P = x + 2y + 1 . biết rằng nó đi qua điểm M (2. 8). ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✎ Viết phương trình tiếp tuyến đồ thị x2 − 9 . y ∈ R. nhỏ nhất của : P = sĐ ỗ .22: Viết phương trình tiếp tuyến của đường cong y = x4 − 4x2 . Hướng dẫn.Trường CĐSP Nam Định . Bài 9. Bài 9. y = 2x + 6 và y = 50x − 42. max P = . min f (x) = . a = −1 hoặc a = 1 + √ 3. √ √ Hướng dẫn.17: Tìm giá trị lớn nhất.s Đỗ Minh Tuân Trang 203 Khoa Tự nhiên . min P = −2 2 − 2. max f (x) = 3. Tìm a để min f (x) = 2.

26: Cho y = x2 − 5x + 6 và điểm M (5.34: Tìm trên đồ thị y = − + x2 + 3x − 3 3 nhau qua trục tung.VNMATH.28: Cho hàm số :y = x3 − 2x2 + 3x có đồ thị là (C) Viết phương trình tiếp tuyến 3 tại điểm trên (C) có hoành độ x = 2 1 2 Bài 9.29: Cho hàm số : y = x3 − x + có đồ thị là (C) Viết phương trình tiếp tuyến 3 3 với (C) biết tiếp tuyến vuông góc với đường thẳng (∆) : y = x − 2 Bài 9.9. Hàm số và đồ thị 32 64 x− 27 27 Bài 9. Viết phương trình tiếp tuyến với đường cong đi qua M . Th . sĐ ỗ Bài 9. Bài 9. x+2 11 x3 hai điểm phân biệt M. −2 Hướng dẫn. M 27 M in h Bài 9.Viết phương trình tiếp tuyến với đường cong biết rằng nó song song với đường thẳng y = 3x + 1.24: Cho đường cong y = x3 −3x+2 (C).Trường CĐSP Nam Định . ! 55 .33: Tìm trên đồ thị hàm số: y = x2 + 3x + 6 các điểm có tọa độ nguyên.www. N đối xứng Bài 9. m = 1.27: Cho y = x2 − 3x và y = −2x2 + 5x. 1 Bài 9. Tìm điểm M trên đường thẳng y = −2.30: Cho hàm số : y = x3 + 3x2 + 4 (C) Viết phương trình tiếp tuyến với (C) biết tiếp tuyến đi qua đỉểm A(0.31: Cho hàm số : y = tuyến đi qua điểm A(−2. y = 16x − 32 và y = Chương 9. Viết phương trình tiếp tuyến chung của hai đường cong đó.25: Cho đường cong y = x2 − 5x + 6 . Bài 9. Hướng dẫn.com 9. −1) Bài 9.32: Tìm điểm M trên đồ thị hàm số: y = Bài 9.23: Tìm m để đường cong y = 2x3 − 3 (m + 3) x2 + 18mx − 8 tiếp xúc với trục hoành. sao cho từ M có thể vẽ được hai tiếp tuyến tới (C) sao cho hai tiếp tuyến đó vuông góc với nhau. 0) 2x − 5 (C) Viết phương trình tiếp tuyến với (C) biết tiếp x−2 ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✎ Bài toán xác định điểm thỏa mãn điều kiện cho trước x+2 sao cho khoảng cách từ M đến x−3 tiệm cận đứng bằng khoảng cách từ M đến tiệm cận ngang. Bài tập Hướng dẫn. Biên tập : Th. m = √ √ 35 . m = 4 + 2 6 và m = 4 − 2 6 27 Tu â n Bài 9. y = 0.s Đỗ Minh Tuân Trang 204 Khoa Tự nhiên . 5).

36: Tìm trên đồ thị của hàm số y = x+2 từ đó đến đường thẳng (d) : y + 3x + 6 = 0 là nhỏ nhất.biết tiếp tuyến của (C) tại M cắt x+1 1 hai trục Ox.37: Tìm tọa độ điểm M thuộc y = sĐ ỗ a) Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị (C) của hàm số Th .VNMATH.9. 1) Bài 9.38: Cho hàm số :y = x2 + 2x + 2 x+1 M in 1 Hướng dẫn. M1 (− . 2x (C) . Bài 9.Trường CĐSP Nam Định . Oy tại A. Bài tập Bài 9. Bài 9. −2). 4 M2 (1. Bài 9.www.40: Cho hàm số :y = x2 + 2x − 2 x−1 a) Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị (C) của hàm số b) Tìm trên đồ thị (C) của hàm số những có tổng khoảng cách từ đó đến hai tiệm cận là nhỏ nhất. B và ∆OAB có diện tích bằng . 2 Chương 9.s Đỗ Minh Tuân Trang 205 Khoa Tự nhiên .42: Cho hàm số : y = x2 − x + 1 x−1 a) Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị (C) của hàm số b) Xác định điểm A trên (C) có hoành độ x = a > 1 sao cho khoảng cách từ A đến giao điểm hai tiệm cận là nhỏ nhất Biên tập : Th. N đối xứng nhau qua điểm x−1 x2 + 4x + 5 những điểm có tổng khoảng cách Bài 9.com 9. b) Tìm điểm M thuộc đồ thị (C) của hàm số sao cho khoảng cách từ đó đến trục hoành bằng hai lần khoảng cách từ đó đến trục tung Bài 9.41: Cho hàm số :y = x2 + 4x + 5 x+2 a) Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị (C) của hàm số b) Tìm trên đồ thị (C) của hàm số những có tổng khoảng cách từ đó đến đường thẳng (d) : y + 3x + 6 = 0 là nhỏ nhất. Hàm số và đồ thị x2 + x + 2 hai điểm M. .39: Cho hàm số :y = 2x + 1 x+1 a) Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị (C) của hàm số b) Tìm trên đồ thị (C) của hàm số những có tổng khoảng cách từ đó đến hai tiệm cận là nhỏ nhất. 2 h Tu â n Bài 9.35: Tìm trên đồ thị y = ! 5 I 0.

46: Chứng minh rằng với mọi m. N đối xứng nhau qua trục tung. 7) Th . Tìm m sao cho AB là nhỏ nhất Hướng dẫn.www. B sao cho AB⊥OB. Hướng dẫn.48: Tìm m để đồ thị hàm số y = x+1 A.45: Cho hàm số :y = x−1 a) Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị (C) của hàm số đã cho. Hàm số và đồ thị Bài 9. Hướng dẫn. 2 ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✎ Sự tương giao 1 x+2 Bài 9. m < 0 Biên tập : Th.  (3. m = 2 Bài 9.VNMATH. √ −1± 5 . √ 3 2 − x2 + x + m cắt đường thẳng d : y = x − 1 tại 2 điểm x+m Hướng dẫn.43: Cho hàm số: y = 2x3 + 3x2 − 12x − 1 a) Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị (C) của hàm số b) Tìm điểm M thuộc đồ thị (C) của hàm số sao cho tiếp tuyến của (C) tại điểm M đi qua gốc tọa độ Bài 9. N đối xứng nhau qua điểm I 0.9. B.     16 16 Hướng dẫn. 3 3 M in h x2 + x + 2 có đồ thị là (C) Bài 9. −3. sĐ ỗ  5 b) Tìm trên đồ thị (C) hai điểm M .s Đỗ Minh Tuân Trang 206 Khoa Tự nhiên .44: Cho hàm số :y = − 11 x3 + x2 + 3x − 3 3 a) Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị (C) của hàm số đã cho. Bài tập Chương 9. x3 sao cho x1 < 0 < x2 < x3 . 3. . (−3. . Hướng dẫn. m < −6 − 4 2 hoặc  √ m > −6 + 4 2 m 6= 0 x2 + mx − 1 cắt y = m tại 2 điểm phân biệt Bài 9.47: Tìm m để (C) : y = phân biệt.com 9.49: Cho đường cong y = x3 − x2 + 18mx − 2m.Trường CĐSP Nam Định . đường thẳng y = x−m luôn cắt (C) : y = 2 x−1 tại 2 điểm phân biệt A. Tìm m để đường cong cắt trục hoành tại 3 điểm phân biệt có hoành độ x1 . x2 . Tu â n b) Tìm trên đồ thị (C) hai điểm phân biệt M . −2) . AB = √ 10 khi m = − Bài 9.

A .59: Cho đường cong (Cm ) : y = ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✎ Biện luận số nghiệm của phương trình bằng đồ thị Bài 9.60: Cho hàm số y = x3 − 4x2 + 4x có đồ thị (C).61 (ĐH . Biện luận theo k số giao điểm của đồ thị (C) với đường thẳng y = k Bài 9.www. Bài 9.50: Cho hàm số y = 2x3 − 3x2 − 1. x2 − 2x + 4 (1) và đường thẳng y = mx + 2 − 2m. Hàm số và đồ thị Bài 9. 20) và có hệ số góc là m.62: Biện luận theo a số nghiệm của phương trình : x2 − 2|x| + 3 =a |x| − 1 Bài 9.57: Cho y = vuông góc với nhau.54: Cho hàm số : y = x4 − mx2 + m − 1 (1) Xác định m sao cho đồ thị hàm số (1) cắt trục hoành tại 4 điểm phân biệt. Tìm trên Oy các điểm có thể kẻ được ít nhất một x−1 sĐ ỗ Bài 9. Xác định m để đồ thị hàm số trên tiếp xúc với trục hoành. Bài 9. Bài 9.56: Cho y = Bài 9. Tìm trên Oy các điểm có thể kẻ đến (C) 2 tiếp tuyến x+1 Th .VNMATH. h Tu â n Bài 9.Trường CĐSP Nam Định .|x + 2| = 0 Biên tập : Th. M in ✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩✩ ✎ Sự tiếp xúc của 2 đường cong 2x2 + x + 1 . −1) và có hệ số góc là k.53: Cho hàm số : y = x3 − 3x + 2 Gọi (d) là đường thẳng đi qua điểm M (3. Tìm m để đường thẳng (d) cắt (C) tạo 3 điểm phân biệt.52: Cho hàm số : y = (x − 1)(x2 + mx + m) (1) Xác định m sao cho đồ thị hàm số (1) cắt trục hoành tại 3 điểm phân biệt. Tìm m để (Cm ) cắt x−m trục Ox tại 2 điểm và tiếp tuyến với (C) tại 2 điểm đó vuông góc với nhau. b) Tìm m để phương trình 2|x|3 − 9x2 + 12|x| = m có 6 nghiệm phân biệt. Bài 9. Gọi d là đường thẳng đi qua điểm M (0.com 9.58: Cho hàm số y = x3 − 3x2 + 3mx + 4. Bài 9. x2 − 2x + 4 (1) và đường thẳng (d) : y = mx + 2 − 2m.51: Cho hàm số y = Bài 9.2006): a) Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số y = 2x3 −9x2 +12x−4 (C). Tìm m x−2 để đường thẳng d cắt đồ thị hàm số (1) tại 2 điểm phân biệt.9. Tìm k để đường thẳng d cắt (C) tại 3 điểm phân biệt. tiếp tuyến đến (C) x2 − x + 1 (C).s Đỗ Minh Tuân Trang 207 Khoa Tự nhiên . Bài 9.63: a) Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số y = (x + 1)2 x+2 b) Biện luận theo tham số m về số nghiệm của phương trình sau: (x + 1)2 − m. 2x2 + (1 − m)x + 1 + m . Bài tập Chương 9.55: Cho hàm số : y = x−2 Tìm m để đường thẳng (d) cắt đồ thị hàm số (1) tại hai điểm phân biệt.

yB . 0) → − j = (0. zB ) −→ ➢ AB = (xB − xA . zA ).1 Véctơ và phép toán véctơ trong không gian M in h 10. yA .1 z − → i − → k Th . 0) → − j = (0. Oy : . 0. Ox : z=0 z=0 Oz :  x=0 y=0 ☞ Cho A(xA . Hình không gian tọa độ Chương 10 Tu â n Hình không gian tọa độ Kiến thức cơ bản 10.com Chương 10. zB − zA ) . sĐ ỗ ☞ Véctơ đơn vị − → j − → i = (1.VNMATH.www.1. 0. B(xB . 1) y x ☞ Phương trình mặt phẳng tọa độ (Oxy) : z = 0 (Oxz) : y = 0 (Oyz) : x = 0 ☞ Phương trình các trục tọa độ   y=0 x=0 . 1. yB − yA .

−→.

q .

.

➢ AB = .

AB .

z2 ) Biên tập : Th. = (xB − xA )2 + (yB − yA )2 + (zB − zA )2 − → − ☞ Cho → a = (x1 .s Đỗ Minh Tuân Trang 208 Khoa Tự nhiên . z1 ). b (x2 .Trường CĐSP Nam Định . y1 . y2 .

b = x1 . Hình không gian tọa độ Th . z1 ± z2 ) → +) k.x2 + y1 .y2 + z1 .y2 + z1 . b → → . sĐ ỗ M in h Tu â n p → +) |− a | = x21 + y12 + z12 → − → +) − a ± b = (x1 ± x2 .www. ky1 .com 10.z2 → − → − a ⊥ b ⇔ x1 . kz1 ) → − → − +) a .VNMATH.z2 = 0 → − → −  −  a . Kiến thức cơ bản Chương 10.1.− a = (kx1 . y1 ± y2 .x2 + y1 .

b = →.− +) cos − a.

.

.

→ |− a |.

b .

.

.

.

.

.

 .

h − .

y1 z 1 .

.

z 1 x1 .

.

x1 y1 .

→i − → − → − → .

.

.

.

.

.

b = a ∧ b = . +) a .

. y2 z 2 . .

.

z 2 x2 .

.

x2 y2 .

u2 ] 6= 0 . Từ đó đưa được về phương trình tổng quát. C) − → n (A. b = 0 ⇔ − x2 y2 z 2 h−→ −→i − −→ −→ → +) A. b ⇔ +) a k b ⇔ a .AD = 0   xD = xA + xC − xB −→ −−→ +) ABCD là hình bình hành khi và chỉ khi AB = DC ⇔ y = yA + yC − yB  D zD = zA + zC − zB   xA + xB   xM =   2   yA + yB +) M là trung điểm AB thì yM =   2    z + zB A   zM = 2  xA + xB + xC   x =  M  3   yA + yB + yC +) G là trọng tâm ∆ABC khi và chỉ khi : yM =   3    z + z A B + zC   zM = 3 10.s Đỗ Minh Tuân Trang 209 Khoa Tự nhiên .Trường CĐSP Nam Định . z0 ) ⇒ (α) : A (x − x0 ) + B (y − y0 ) + C (z − z0 ) = 0 → − n = (A. y1 . B. C thẳng hàng khi và chỉ khi AB cùng phương AC ⇔ AB. z1 ). z0 ). y0 . h − x1 y1 z 1 →i − → − → − → → − → → − = = a = k. D đồng phẳng khi và chỉ khi AB. y0 . z2 ) → − → − − → − → Nếu n = [u1 . C. có cặp véc tơ chỉ phương − u1 = (x1 . C) α M (x0 . z0 ) ☞ Dạng tổng quát với 2 chỉ phương → − Mặt phẳng qua A(x0 . Biên tập : Th.1. B. → u2 = (x2 . y2 . B. y0 . AC . B. AC = 0 h−→ −→i −−→ +) A.2 Mặt phẳng trong không gian ☞ Dạng tổng quát: +) (α) :  M (x0 .

3 Tu â n Mặt phẳng (α) có dạng Ax + By + Cz + D = 0.VNMATH. −1). C ) Khi đó − u = [− n . B. Hình không gian tọa độ − →2 u → u− 1 A α ☞ Mặt phẳng có dạng tổng quát: 10. điểm M0 (0.t  z = z0 + c. (Q) nào đó với (P ) : A1 x + B1 y + C1 z + D1 = 0. y0 .1. sĐ ỗ − Đường thẳng (d) đi qua điểm M0 (x0 . z từ hệ phương trình) − (P ) có véc tơ pháp tuyến → n1 = (A1 .z + D2 = 0 d P Q ☞ Cách chuyển dạng tổng quát về dạng tham số ❶ Đặt x = t (t ∈ R). b. B . ❷ Lấy điểm A(0. C). (Q) : A2 .Trường CĐSP Nam Định . Còn M0 ∈ (α) là một điểm nào đó thỏa mãn A. c) ∈ d (Cho x = 0 và giải y.1. Tính y.www. Kiến thức cơ bản Chương 10. z theo t. 2 Biên tập : Th. B1 . 3.z + D2 = 0. z0 ) có véc tơ chỉ phương → u = (a. 0. Đường thẳng trong không gian M in h ☞ Dạng tham số và chính tắc: Th .x + B2 . C1 ).  A1 x + B1 y + C1 z + D1 = 0 Khi đó phương trình d là : A2 . a b c → − u d M0 ☞ Dạng tổng quát Ta hiểu rằng đường thẳng d thực chất là giao tuyến của 2 mặt phẳng (P ). b.t phương trình tham số: (t ∈ R).z0 + D = 0.y + C2 .− n ].x + B2 . Ví dụ : → Mặt phẳng (P ) : 2x+3y−z+1 = 0 có véc tơ pháp − n = (2. (A2 + B 2 + C 2 6= 0) Khi đó véc tơ pháp tuyến là (A.com 10. → → → → và (Q) có véc tơ pháp tuyến là − n = (A . y = y0 + b.y + C2 .t x − x0 y − y0 z − z 0 và phương trình chính tắc : = = . c) có   x = x0 + a. 1) ∈ (P ).s Đỗ Minh Tuân 2 Trang 210 2 2 d 1 2 Khoa Tự nhiên .x0 + B.y0 + C.

www.A1 A2 = 0 −−−→ → → +) d1 .s Đỗ Minh Tuân Trang 211 Khoa Tự nhiên .4 Tổng quát Chính tắc Cặp 2 PT bất kỳ Vị trí tương đối Tu â n ☞ Giữa mặt phẳng (α) và (β)  − → → n1 k− n2 +) (α)k(β) ⇔ ∃A ∈ (α) ∧ A ∈ / (β)  − → → − n1 k n2 +) (α) ≡ (β) ⇔ ∃A ∈ (α) ∧ A ∈ (β) → − → → +) (α) ∩ (β) = d ⇔ [− n1 . Chọn m =? ⇒ n =?. d2 chéo nhau ⇔ [− u1 . n.Trường CĐSP Nam Định . − u2 ] . Ở đó A1 ∈ d1 .1. − n α 10. A2 ∈ d2 . Với (β) là một mặt phẳng nào đó và a là một đường thẳng nào đó cho trước. n α = 0 +) d ⊂ (α) ⇔ ∃A ∈ d ∧ A ∈ (α) → → 6= 0 +) d ∩ (α) = A ⇔ − ud . Kiến thức cơ bản Chương 10.1. − n2 ] 6= 0 Th .1. Biên tập : Th. − n α +) d k (α) ⇔ ∃A ∈ d ∧ A ∈ / (α)  − → − → ud .5 Chùm mặt phẳng Chùm mặt phẳng (P ) và (Q) có giao tuyến d. Các điều kiện đó có thể là: +) A ∈ (α) hoặc (α)k(β) hoặc (α)ka. −−−→ − → [→ u1 . Hình không gian tọa độ ☞ Qui trình chuyển như sau: Tham số Khử t 10. − u2 ] .  A1 x + B1 y + C1 z + D1 = 0 d: A2 x + B2 y + C2 z + D2 = 0 Khi đó (α) là mặt phẳng chứa d có dạng: m (A1 x + B1 y + C1 z + D1 ) + n (A2 x + B2 y + C2 z + D2 ) = 0 Dựa vào điều kiện của đề bài ta có một phương trình bậc nhất ẩn m. +) (α)⊥(β) hoặc (α)⊥a. sĐ ỗ M in h ☞ Giữa đường thẳng d1 và d2  − → → u1 k − u2 +) d1 k d2 ⇔ ∃A ∈ d1 ∧ A ∈ / d2  − → → − u1 k u2 +) d1 ≡ d2 ⇔ ∃A ∈ d1 ∧ A ∈ d2 +) ( d1 ∩ d2 = A ⇔ giải hệ có đúng một nghiệm → − → → [− u1 .VNMATH. − u2 ] 6= 0 ⇔ .A1 A2 6= 0 ☞ Giữa đường thẳng d và mặt phẳng α  − → →=0 ud .com 10.

d) = AH.1.VNMATH.y + C. z0 ). d) = − → →| | ud | . Hình không gian tọa độ Góc → → |− n1 .com 10.7 Khoảng cách Tu â n ☞ Khoảng cách giữa 2 điểm q AB = (xA − xB )2 + (yA − yB )2 + (zA − zB )2 M in h ☞ Khoảng cách giữa điểm và mặt phẳng Cho mặt phẳng (P ) : A.s Đỗ Minh Tuân Trang 212 Khoa Tự nhiên .1. n α | +) sin (α. (Q)) = d (A.www. Biên tập : Th. ☞ Khoảng cách giữa 2 mặt phẳng song song +) Tìm tọa độ điểm A ∈ (P ).Trường CĐSP Nam Định . − u2 | +) cos (d1 . | − n α 10. H = (P ) ∩ d. | − n2 | → − → | u1 .x + B. | − u2 | → − − → | ud . (P )) d A P ☞ Khoảng cách giữa điểm đến đường thẳng ❶ Cách 1: Viết phương trình mặt phẳng P qua A và vuông góc với d. (P )) = |Ax0 + By0 + Cz0 + D| √ A2 + B 2 + C 2 Th . Ta tìm khoảng cách giữa đường thẳng và mặt phẳng như sau: +) Tìm tọa độ điểm A ∈ d. +) d (A. − n2 | +) cos (α. d2 ) = − → → | u1 | . +) d ((P ) . sĐ ỗ d (M0 . (Q)) A Q P ☞ Khoảng cách giữa đường thẳng và mặt phẳng song song Mặt phẳng (P )k(d). d(A. y0 . (P )) = d (d.6 Chương 10.1. β) = − → → | n1 | .z + D = 0 và điểm M0 (x0 . Kiến thức cơ bản 10.

VNMATH.1.www. Kiến thức cơ bản Chương 10. Hình không gian tọa độ d P H A Tu â n − ❷ Cách 2: Cho đường thẳng d đi qua điểm M0 và có véc tơ chỉ phương → u.com 10. .

h −−−→i.

.

− .

u . M0 M .

.

→ → ❶ Cách 1: d1 . d2 ) sĐ ỗ ☞ Khoảng cách giữa 2 đường thẳng chéo nhau Th . d2 chéo nhau có M1 ∈ d1 . Khi đó : d (d1 . Khi đó: . M2 ∈ d2 . d) = → |− u| M in h ☞ Khoảng cách giữa 2 đường thẳng song song Giả sử có d1 kd2 và A ∈ d1 . d2 ) = d (A. − u2 là chỉ phương của d1 . − u1 . d2 . → d (M.

−−−−→.

.

.

.− → → − [ u . u ] .

1 2 M1 M 2 .

d2 ) = d(d1 . thể tích 1 . Khi đó d(d1 . A d1 d2 P 10. Điểm A ∈ d1 .1. d (d1 . (P )). (P )) = d(A.− u ]| 1 2 ❷ Cách 2: Viết phương trình mặt phẳng (P ) chứa d2 song song với d1 .8 Diện tích. d2 ) = → → |[− u .

.

h−→ −→i.

.

.

AC . AB.

2 .

h−→ −→i −−→.

.

.

A′ B ′ C ′ D′ = . ☞ VABCD.

AD. AB. AC .

h 3 1 . ☞ S∆ABC = 1 ☞ VHình chóp = .Sđáy .

.

h−→ −→i −−→.

.

☞ VABCD = .

AD. AB. AC .

Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 213 Khoa Tự nhiên . 6 Biên tập : Th..

vuông góc d1 và cắt d2 . +) Viết phương trình đường thẳng d qua A vuông góc với P . d H P A′ ❸ Lập phương trình đường thẳng đi qua A cắt 2 đường thẳng d1 .1. Hình không gian tọa độ Một số dạng toán về mặt phẳng và đường thẳng ❶ Tìm tọa độ điểm A′ đối xứng với A qua đường thẳng d. d2 . Biên tập : Th.1. A Th .9 Chương 10. +) Lập phương trình mặt phẳng (P ) qua A chứa d1 . d1 Q A d2 d P ❹ Lập phương trình đường thẳng d qua A. +) Lập phương trình mặt phẳng (Q) qua A chứa d2 . +) Viết phương trình mặt phẳng (P ) qua A vuông góc với d. +) Lập phương trình mặt phẳng P qua A và vuông góc với d1 .Trường CĐSP Nam Định .com 10. +) d ∩ (P ) = H. H là trung điểm AA′ từ đó suy ra tọa độ A′ . d A H Tu â n P A′ M in h ❷ Tìm tọa độ A′ đối xứng với A qua mặt phẳng P . Kiến thức cơ bản 10.  P +) Phương trình d : Q +) Chuyển phương trình về dạng chính tắc.VNMATH. Với H là trung điểm AA′ từ đó suy ra tọa độ A′ . sĐ ỗ +) d ∩ (P ) = H.s Đỗ Minh Tuân Trang 214 Khoa Tự nhiên .www.

www. d d′ P Q ❻ Lập phương trình mặt phẳng (P ).VNMATH. sĐ ỗ +) Lập phương trình mặt phẳng (Q) chứa d và vuông góc với (P ).1. +) (Q) chứa d2 và song song với d1 .s Đỗ Minh Tuân Trang 215 Khoa Tự nhiên . B. Cách 1: +) Lấy A và véc tơ chỉ phương − u1 của d1 .Trường CĐSP Nam Định . +) (P ) chứa d1 và song song với d2 . (Q) song song với nhau và chứa 2 đường thẳng tương ứng d1 . Suy ra độ dài đoạn vuông → góc chung. d2 . Hình không gian tọa độ +) B = d ∩ (P ). Kiến thức cơ bản Chương 10.  P ′ +) Phương trình d : Q Th .com 10. +) Phương trình đường thẳng d qua A. Biên tập : Th. d2 chéo nhau. d2 Q d1 P ❼ Lập phương trình đường vuông góc chung ∆ của d1 . d2 B d1 d A Tu â n P M in h ❺ Lập phương trình hình chiếu vuông góc d′ của d trên mặt phẳng (P ).

+) d(I. Khi đó phương trình tiếp diện (P ) có dạng: x. (pt tham số) ( −−→ → M N .x0 +y. sĐ ỗ N ∈ d2 nên N có tọa độ . z0 ) là tọa độ tiếp điểm. (P )) > R: (P ) và (S) không có điểm chung. N .1. N là 2 điểm cần tìm như ở cách 1. +) M ∈ d1 nên M có tọa độ .z0 +A(x+x0 )+B(y+y0 )+C(z+z0 )+D = 0 Đồng nhất hệ số với phương trình (P ) ta giải được x0 .10 Th . d → − u1 A M d1 Q − → u 2 B d2 h N Tu â − → n n P M in Cách 2: +) Gọi M. → +) Gọi Q là mặt phẳng qua A có cặp véc tơ chỉ phương − u . Hình không gian tọa độ − +) Lấy B và véc tơ chỉ phương → u2 của d2 .− u1 = 0 +) Giải tìm tham số từ hệ : . y0 .com 10.www. → → → +) − n = [− u .. (x − a)2 + (y − b)2 + (z − c)2 = R2 ❷ Dạng tổng quát: (S) : x2 + y 2 + z 2 + 2Ax + 2By + 2Cz + D = 0 +) Điều kiện để tồn tại mặt cầu: A2 + B 2 + C 2 > D.VNMATH..y0 +z.s Đỗ Minh Tuân Trang 216 Khoa Tự nhiên . √ +) Tâm I(−A. −C). z0 . → − n. 10. −B. Biên tập : Th.− u ] 1 2 − +) Gọi P là mặt phẳng qua A có cặp véc tơ chỉ phương → u1 . bán kính R = A2 + B 2 + C 2 − D. +) Gọi d là giao tuyến của (P ) và (Q) thì d chính là đường vuông góc chung. b. Từ đó tìm ra tọa độ M.1.Trường CĐSP Nam Định . u2 = 0 Mặt cầu ❶ Dạng chính tắc : Mặt cầu (S) có tâm I(a. (pt tham số). Kiến thức cơ bản Chương 10. (P )) = R: (P ) và (S) tiếp xúc. ❸ Vị trị tương đối giữa mặt phẳng (P ) và mặt cầu (S): +) d(I. c) có bán kính R có phương trình chính tắc. y0 .. −−→ − → M N . Để tìm tọa độ tiếp điểm ta gọi M0 (x0 .. 2 − → n.

Viết phương trình đường thẳng d qua I có nhận − n→ P làm véc tơ chỉ phương. B. −1). −3. sĐ ỗ . h−→ −→i . Và tính độ dài chiều cao đỉnh A của tam giác ABD.VNMATH. −→ −→ −→ −→ Giải: a) +) C1: Ta có AB = (3. C(−7. √ Bán kính r = R2 − h2 . B. D(1. B(2. Ở đó h = IJ = d(I. điểm Chương 10.Điểm J = (P ) ∩ d. (P )). 2. điểm Ví dụ 10. −4. 5) a) Chứng minh rằng 3 điểm A. B. b) Chứng minh rằng A. 1.www. AC = (−6. 3. I h R r J P 10. 2).1: Cho 4 điểm A(−1. Gọi J là tâm của đường tròn (C) và r là bán kính đường tròn (C). Véc tơ. C thẳng hàng. C thẳng hàng. D không thẳng hàng. 2. 6) ⇒ AC = −2AB nên A. Tọa độ J xác định như sau: M in h . (S) Tu â n Ta có thể tìm tâm và bán kính của đường tròn (C). 8). Th . (P )) < R: (P ) và (S) cắt nhau theo một đường tròn (C) :  (P ) . Hình không gian tọa độ I M0 P +) d(I.com 10. Tính diện tích tam giác ABD khi đó.2 Véc tơ. −3) .2.

.

2 −3 .

.

.

.

−3 3 .

AC = . +) C2: AB.

.

−4 6 .

.

Biên tập : Th. C thẳng hàng. 6 −6 nên A.s Đỗ Minh Tuân Trang 217 . B.

.

.

.

3 2 .

.

.

−6 −4 .

 .

→ .

= (0. 0) = − 0 . 0.

Khoa Tự nhiên .Trường CĐSP Nam Định .

2.www. h−→ −−→i .VNMATH.2. −3) . điểm −→ b) Ta có AB = (3.com 10. Véc tơ.

.

2 −3 AB. AD = .

.

1. 1 3 −−→ AD = (2. 3) .

.

.

.

.

.

−3 3 .

.

3 2 .

.

.

.

.

3 2 .

Hình không gian tọa độ . 2 1 Chương 10.

 .

→ .

−1) 6= − 0 . −15. = (9.

D không thẳng hàng. √ q 307 1 . B. Tu â n nên A.

.

h−→ −−→i.

.

1 2 2 ⇒ SABD = .

AB. AD .

hA . C. 2) M in h a) Chứng minh rằng A. Tính thể tích tứ diện ABCE và độ dài đường cao hạ từ đỉnh A xuống mặt phẳng BCE. C(5. 2). AC = (3.BD ⇒ hA = = = √ 2 BD 38 38 Ví dụ 10. 0).2: Cho 5 điểm A(2. −1. −→ −→ −−→ Giải: a) Ta có AB = (−1. 4. 1. 1 2SABD 307 2 Vì SABD = . −2. sĐ ỗ b) Chứng minh rằng A. E không đồng phẳng. −1. D đồng phẳng. 2) . Th . B. 92 + (−15) + (−1) = 2 2 2 q √ Ta có : BD = (1 − 2)2 + (2 − 3)2 + (5 + 1)2 = 38 √ 307 r 2. = . B(1. 1). 5. 3. 3). D(−2. 4. B. E(−3. C. AD = (−4. 1) . −1) và h−→ −→i .

.

4 1 .

.

.

.

1 −1 .

.

.

.

−1 4 .

.

 .

.

.

AC = . = (9. 5. −11) AB.

.

−1 2 .

.

2 3 .

.

3 −1 .

h−→ −→i −−→ Do đó ta được AB. BE = (−4. AC . −5.AD = −36 + 25 + 11 = 0 ⇒ A. 0) . D đồng phẳng. 1) . −−→ −−→ b) Ta có BC = (4. −2. C. h−−→ −−→i . B.

.

−5 1 .

.

.

.

1 4 .

.

.

.

4 .

.

BC. BE = .

.

−2 0 .

.

0 −4 .

.

−1) và .BA = 2 + 16 − 12 = 6 −→ BA = (1. BE . −4 h−−→ −−→i −→ BC. −4.

 −5 .

.

−4. = (2. 12) −2 .

Do đó ta có: √ 1 .

.

h−−→ −−→i.

.

1 .

.

h−−→ −−→i −→.

.

ACE = . VB.

BC.BA. BE .

SBCE = . = 1.

BE . BC.

a) Chứng minh 4 điểm A. −2). b) Tìm tọa độ trung điểm M. G và chứng minh A. 1.Trường CĐSP Nam Định . −3). C(4.s Đỗ Minh Tuân Trang 218 Khoa Tự nhiên . 3 d) Chứng minh G là trung điểm của đoạn M N . 1). −2. D không đồng phẳng. c) Gọi A1 là trọng tâm tam giác BCD và G là trọng tâm tứ diện ABCD.1 Vì VA. C. CD.ACE 3.SBCE ⇒ hA = =√ =√ 3 SBCE 41 41 Ví dụ 10. = 2 41 6 2 1 3 3. 0. 3). 1.ACE = .hA . N của AB. Biên tập : Th. A1 . G thẳng hàng và G chia đoạn AA1 theo tỷ số − .BCE = VB.VB.3: Cho 4 điểm A(2. D(0. Tìm tọa độ 1 A1 . B. B(1.

www. AC = (2. Véc tơ. 5) h−→ −→i . −1. điểm Chương 10. 1) . AD = (−4. −3. Hình không gian tọa độ −→ −→ −−→ Giải: a) Ta có AB = (−1. −4) .2.com 10. 1.VNMATH.

.

−3 −4 .

.

.

.

−4 −1 .

.

.

.

−1 −3 .

.

 .

.

.

7) AB. AC = . = (−7. −7.

.

−1 1 .

.

1 2 .

.

2 −1 .

0. 4. 2 2 ! h yC + yD 1 zC + zD 1 xC + xD = 2. 0). 1. −1 2 2 1 1 2. Tọa độ điểm H là: 7 yM + yN zM + zN 1 xM + xN = . b) Tìm điểm E sao cho D là trọng tâm của tứ diện ABCE. C. − .GA1 GA = . B(−1. −1. ⇒ GA = − . b) M là trung điểm AB nên tọa độ của nó là: xM yA + yB 1 zA + zB xA + xB 3 = . A1 thẳng hàng và G chia đoạn AA1 theo tỷ số − .− . a) Tìm tọa độ điểm D. Ở đó M là trung điểm của đoạn thẳng BD.Trường CĐSP Nam Định . zN = = ⇒N xN = 2 2 2 2 2 ! M in c) A1 là trọng tâm tam giác BCD nên ta có: xB + xC + xD 5 1 yB + yC + yD yB + yC + yD 2 = . Biên tập : Th. 3. M (−2. 0. yA 1 = = − . yM = = − . − 4 4 ! ⇒ H ≡ G. yH = = 0. C(1. GA1 = − . − 4 4 4 4 ! ! 1 1 −−→ 11 1 11 1 −−→ −→ −→ . − 4 4 12 3 12 3 xG = 1 Do đó G. −2). D không đồng phẳng.4: Cho 4 điểm A(2. 3 d) Gọi H là trung điểm M N . sĐ ỗ xA 1 = G là trọng tâm tứ diện ABCD nên ta có: xA + xB + xC + xD 7 yA + yB + yC + yD = . − . AC .AD = 28 − 7 + 35 = 56 6= 0 Vì vậy A. yG = =0 4 4 4 ! 7 zA + zB + zC + zD 1 1 zG = =− ⇒G . . h−→ −→i −−→ AB. B. 3). 2). zA1 = = 3 3 3 3 3 3 ! 5 1 2 .s Đỗ Minh Tuân Trang 219 Khoa Tự nhiên . zH = =− ⇒H xH = 2 4 2 2 4 1 7 . yN = = . ⇒ A1 3 3 3 Th . A. 0. Vậy G là trung điểm của M N . zM = = −1 ⇒ M = 2 2 2 2 2 Tu â n N là trung điểm CD nên tọa độ của nó là: 3 1 . c) Tính góc giữa 2 đường thẳng AB và CD. Ví dụ 10.

điểm Chương 10. 4) xM = b) Vì D là trọng tâm tứ diện ABCE nên ta có: xA + xB + xC + xE ⇒ xE = 4xD − xA − xB − xC = 4. Véc tơ.www. 16) M in h Tu â n \ c) Ký hiệu ϕ = (AB.3 − 2 = 4 ⇒ D (−3. −4.VNMATH.4 − 0 − 2 + 2 = 16 ⇒ E (−14. −22. zD = 2zM − zB = 2.0 − 4 = −4.2. (−3) − 2 + 1 − 1 = −14 4 yE = 4yD − yA − yB − yC = 4. (−4) + 1 − 4 − 3 = −22 xD = zE = 4zD − zA − zB − zC = 4. Hình không gian tọa độ Giải: a) Vì M là trung điểm BD nên ta có : xB + xD ⇒ xD = 2xM − xB = 2.com 10. CD) . (−2) − (−1) = −3 2 yD = 2yM − yB = 2.

−→ −−→.

.

.

.

CD.AB.

6| 11 q =√ cos ϕ = . (−7) + 2. (−4) + 5. |−3.

.

−→.

.

.

.

−−→.

.

= q 3838 .

AB .

. .

CD.

a) Chứng minh S. SB = (−1. −4). Tính thể tích tứ diện bằng công thức áp dụng với tam diện vuông. So sánh với kết quả ở câu trên. Tính thể tích tứ diện khi đó. 3. 2) . 3. B. Th . −1). b) Chứng minh tam giác ABC là tam giác đều và ba mặt bên là các tam giác vuông cân. 2. (−3)2 + 52 + 22 . C(1. B(2. 2. −2) . −→ −→ −→ Giải: a) Ta có SA = (2. (−4)2 + (−7)2 + 62 ⇒ ϕ ≈ 790 46′ 21′′ sĐ ỗ Ví dụ 10. 0). A. 2. −2). A(5. c) Tìm tọa độ điểm D đối xứng với điểm C qua đường thẳng AB. 1. 1) . 1.5: Trong không gian tọa độ cho điểm S(3. C là 4 đỉnh của một tứ diện. SC = (−2.

.

.

 h−→ −→i .

.

2 1 .

.

.

.

1 .

.

2 2 .

2 .

.

.

6) Khi đó SA. = (−6. SB = . 3.

.

2 −2 .

.

−2 −1 .

.

−1 2 .

SB . h−→ −→i −→ Vậy SA. C không đồng phẳng hay 4 điểm là đỉnh của một tứ diện. 1 . Và vì thế S. A. B.SC = 12 + 3 + 12 = 27 6= 0.

.

h−→ −→i −→.

.

. 9 VS.ABC = .

SC . SB . SA.

ABC = .3 = 6 6 2 Kết quả của 2 phương pháp tính là như nhau.3.3. 1 9 1 Do đó S. Biên tập : Th. (−1) + 2.SA = 0 Như vậy các tam giác SAB. √ Ta có SA = SB = SC = 22 + 22 + 12 = 3 −→ −→ Mặt khác : SA.SB = 2.s Đỗ Minh Tuân Trang 220 Khoa Tự nhiên . (−2) = 0 −→ −→ −→ −→ Tương tự ta có : SB.SA. SBC là các tam giác vuông cân tại S. SAC. Vậy ABC là tam giác đều. = 6 2 q √ b) Ta có AB = (2 − 5)2 + (3 − 3)2 + (−4 + 1)2 = 3 2 √ Tương tự : BC = CA = 3 2.SC = .SC = SC.SB.ABC là tam diện vuông tại S và VS.2 + 1.Trường CĐSP Nam Định .

Do đó tọa độ điểm H là: yA + yB zA + zB 5 xA + xB 7 = . d) (P ) đi qua điểm E(−1. 0). − 2 2 ! xH = xC + xD 7 ⇒ xD = 2xH − xC = 2. 0. G(0. zD = 2zH − zC = 2. 2. 0. Khi đó H chính là trung điểm CD. −1).com 10. 1. 1) và vuông góc với mặt phẳng (Q) : 2x − 3y + z − 3 = 0. 3) và vuông góc với 2 mặt phẳng (α) : 2x − y − z = 0 và mặt phẳng (M N D).3 − 2 = 4. N (−1. H(0.3 M in h Tu â 5 yD = 2yH − yC = 2. Gọi H là chân đường cao hạ từ C xuống đường thẳng AB. C(4. Hình không gian tọa độ c) Điểm D đối xứng với C qua đường thẳng AB. Do tam giác ABC là đều nên đường cao CH cũng chính là đường trung tuyến. 0). −1). −1. 0. −2. 3. 3. − 2 Phương trình mặt phẳng sĐ ỗ Ví dụ 10. 1. −2. B(3.6: Viết phương trình mặt phẳng (P ) biết Th . 0).www.3. 1. −5) 10. yH = = 3. AC = (5. c) (P ) đi qua điểm D(2. zH = =− ⇒H xH = 2 2 2 2 2 7 5 . e) (P ) đi qua 3 điểm F (−1. b) (P ) đi qua 2 điểm M (2. −1. 4. −→ −→ Giải: a) Ta có AB = (4. 2).VNMATH. a) (P ) đi qua 3 điểm A(−1. −3) . −2) . 3) và song song với mặt phẳng (R) : x − 2y + z − 2 = 0. 2). Vì thế H cũng là trung điểm của AB. Phương trình mặt phẳng Chương 10. − 1 = 6 2 2 n Mặt khác H là trung điểm của CD nên ta có: ! − 0 = −5 ⇒ D (6.

.

.

.

.

h−→ −→i .

1 −3 .

.

−3 4 .

.

4 1 − → .

.

⇒ nP = AB. AC = .

.

−2 −2 .

.

−2 5 .

.

5 −2 − (8. 2) . 7. 13) Vậy mặt phẳng (P ) : A (−1. 0. 7. 13)  − n→ P = (8.

 .

.

= (−8. −7. −13) = .

h−−→ i . −1) là một véc tơ chỉ phương của (P ). (z − 2) = 0 ⇔ 8x + 7y + 13z − 18 = 0 −−→ b) Do (P ) đi qua M. ⇒ (P ) : 8 (x + 1) + 7 (y − 0) + 13. −3. N nên M N = (−3. 2. Mặt khác (P )⊥(Q) nên − n→ Q = (2. 1) là véc tơ chỉ phương của (P ).

.

2 −1 .

.

.

.

−1 −3 .

.

.

.

−3 2 .

.

 − → − → .

1. = (−1. 5) .

.

nQ = . Từ đó ta được nP = M N .

.

2 .

.

2 −3 .

−3 1 .

.

2) ⇔ (P ) : −x + y + 5z − 9 = 0 Biên tập : Th.Trường CĐSP Nam Định . 1. 1.s Đỗ Minh Tuân Trang 221 Khoa Tự nhiên . 1  − n→ P = (−1. 5) (P ) : ⇒ (P ) : − (x − 2) + (y − 1) + 5 (z − 2) = 0 M (2.

3. −1) .com Chương 10. 3) ⇔ (P ) : x − 2y + z − 7 = 0 −2 1 −2 1 = = 6= ⇒ nên (P ) : x − 2y + z − 7 = 0 là mặt phẳng cần tìm. Phương trình mặt phẳng www. −1. 1) ⇒ (P ) : (x − 2) − 2 (y + 1) + (z − 3) = 0 Vậy (P ) : D (2. −2. 2. Hình không gian tọa độ − → c) (P ) song song với (R) nên − n→ P = nR = (1. 1) h−−→ −−→i .10. −2.VNMATH. 1)  − n→ P = (1. −2. M D = (0. 1 −2 1 −7 −−→ −−→ d) Ta có M N = (−3.

.

2 −1 .

.

.

.

−1 −3 .

.

.

.

−3 2 .

.

 .

.

.

M D = . = (0. 6) = 3 (0. 1. 2) M N . 3.

.

−2 1 .

.

1 0 .

.

0 −2 .

−1) là véc tơ pháp tuyến của (α). Do đó ta có : . (α) sĐ ỗ M in h − → Vì (P )⊥(α) và (M N D) nên → n1 . 1. Vì Tu â n → Vậy − n1 = (0. − n− (α) là các véc tơ chỉ phương của (P ). 2) là véc tơ pháp tuyến của (M N D). − n−→ = (2. −1.

.

.

.

.

 .

.

−1 −1 .

.

−1 2 .

.

2 −1 .

 −−→ − − → → .

.

.

−4. n1 = . = (−1. 2) nP = n(α) .

.

1 2 .

.

2 0 .

.

0 1 .

−2) ⇒ (P ) : (x − 1)+0. 3) Th .  − n→ P = (−1. a Trang 222 Khoa Tự nhiên . 0. 2) = 2 (1. Giải: Phương trình mặt (P ) có dạng: điểm cách đều O nên |a| = |b| = |c| 6= 0 (P ) đi qua điểm M (5. Ngoài ra (P ) cắt các trục tọa độ tại 3 điểm cách đều gốc tọa độ. 2) ⇒ (P ) : − (x + 1) − 4 (y + 1) + 2 (z − 3) = 0 Vậy (P ) : E (−1. (y − 0)+(z + 2) = AB nên (P ) : −→ − n→ P = AB = (2.Trường CĐSP Nam Định . 3) nên ta có: x y z + + = 1. Thì khi đó (P ) đi qua M và vuông góc với M (1. B(2. 0. b = c. 0. 0. −2). Ký hiệu (P ) là(mặt phẳng trung trực của AB. 1) 0 ⇔ (P ) : x + z + 1 = 0 Ví dụ 10.s Đỗ Minh Tuân 12 = 1 ⇔ a = 12 do đó b = c = 12. −1) Giải: Gọi M là trung điểm của AB. 4.7: Viết phương trình mặt phẳng trung trực của AB biết A(0. Vì mặt (P ) cắt trục tọa độ tại 3 a b c 5 4 3 + + =1 a b c +) TH1: a = b . 0. Thay vào ta có : Biên tập : Th. ⇔ (P ) : −x − 4y + 2z − 11 = 0 e) Ngoài cách làm trường hợp mặt phẳng đi qua 3 điểm ta có thể làm bằng phương trình mặt chắn như sau: (P ) : x y z + + = 1 ⇔ 2x − y + 2z + 2 = 0 −1 2 −1 Ví dụ 10. 3). −1. −4. Do đó M (1. 0.8: Viết phương trình mặt phẳng (P ) đi qua điểm M (5. 4. −3).

sĐ ỗ b) Tính khoảng cách từ điểm M đến 2 mặt phẳng (P ) và (Q). 6 Thay vào phương trình ta có : = 1 ⇔ a = 6.www. (Q).3. Giải: a) Vì Th .com 10. Do đó b = −4. Do đó ta có: |2. d) Tìm tập hợp các điểm cách đều 2 mặt phẳng (P ).z0 − 5|   2x0 + 2y0 − 2z0 = 2x0 + 2y0 − 2z0 − 5 Vô lý ⇔ ⇔ 4x0 + 4y0 − 4z0 − 5 = 0 2x0 + 2y0 − 2z0 = − (2x0 + 2y0 − 2z0 − 5) Vậy tập hợp những điểm cách đều 2 mặt phẳng (P ).0 − 2. (P )) = d (A. c) Tính khoảng cách giữa 2 mặt phẳng (P ) và (Q). Hình không gian tọa độ Tu â n Phương trình (P ) : x + y + z − 12 = 0. 1 1 −1 0 = = 6= ⇒ (P )k(Q). b = −c. +) TH2: a = −b. (Q) : 2x + 2y − 2z − 5 = 0 và điểm M (2. (Q)) = 6 2 2 3 2 2 2 + 2 + (−2) c) Ta có N (1. 5 |2. (Q) là mặt phẳng 4x+4y−4z−5 = 0 Biên tập : Th. b = c.x0 + 2. c = −6. M in h Ví dụ 10. b = −c.9: Cho mặt phẳng (P ) : x + y − z = 0. 1) ∈ (P ).z0 − 5| |x0 + y0 − z0 | = q d (A.2 + 2.x0 + 2. Phương trình mặt phẳng Chương 10. z0 ) là điểm cách đều (P ). (−3) − 5| 7 3 q = √ = d (M. Do đó b = 6. (Q)) = d (N. (Q)) ⇔ q 12 + 12 + (−1)2 22 + 22 + (−2)2 ⇔ 2 |x0 + y0 − z0 | = |2. 2 2 −2 −5 b) d (M.y0 − 2.VNMATH. 4 Thay vào phương trình ta có = 1 ⇔ a = 4. 2 Thay vào ta có : − = 1 ⇔ a = −2 do đó b = c = 2. +) TH4: a = −b. (Q).s Đỗ Minh Tuân Trang 223 Khoa Tự nhiên . a Phương trình (P ) : x − y − z − 4 = 0. 1. (P )) = q |2 + 1 + 3| 12 + 12 + (−1)2 √ =2 3 √ 7 |2. a) Chứng minh (P )k(Q). 0. a Phương trình (P ) : −x + y + z − 2 = 0 +) TH3: a = b. −3).y0 − 2.1 − 5| = √ Vì (P ) k (Q) ⇒ d ((P ) . (Q)) = q 2 3 22 + 22 + (−2)2 d) Gọi điểm A(x0 . c = −4.1 + 2.Trường CĐSP Nam Định . a Phương trình (P ) : x + y − z − 6 = 0. y0 .1 − 2.

tham số của a. Viết phương trình dạng tham số và chính tắc của ∆.10. nQ = (2. b) Cho đường thẳng ∆ là giao tuyến của 2 mặt phẳng (P ) : x + 2y − z − 1 = 0 và (Q) : 2x − y − 3z + 3 = 0.4 www.com Chương 10. 2. −1) . sĐ ỗ M in h x+1 y−2 z Giải: a) Dạng chính tắc : d : = = 3 −1 1  x+1 y−2      = −x − 1 = 3y − 6 x + 3y − 5 = 0 3 −1 Dạng tổng quát: ⇔ ⇔  y−2 z y − 2 = −z y+z−2=0   = −1 1 − → b) +) C1: Ta có − n→ P = (1. Phương trình đường thẳng 10. Hãy viết phương y =2−t  z=t trình dạng chính tắc và dạng tổng quát của d.10: a) Cho phương trình đường thẳng d : .VNMATH. −1. n 2−y x+1 = = z + 2. Viết phương trình dạng tổng quát và 2 3 Tu â c) Cho đường thẳng a : Th . −3) . Hình không gian tọa độ Phương trình đường thẳng Chuyển đổi cách dạng phương trình.   x = −1 + 3t Ví dụ 10.4.

.

.

.

.

 .

.

2 −1 .

.

−1 1 .

.

1 2 .

− → − → − → .

.

.

.

.

.

1. −5) Do đó u∆ = [nP . nQ ] = . = (−7.

. −1 −3 . .

.

−3 2 .

.

2 −1 .

   x + 2y − z − 1 = 0  x = −1 Xét hệ : 2x − y − 3z + 3 = 0 ⇔ y=1   z=0 z=0   x = −1 − 7t Vậy ta được điểm M0 (−1.Trường CĐSP Nam Định . Do đó phương trình tham số của ∆ là: y =1+t  z = −5t Và phương trình chính tắc là: +) C2: Đặt z = t. 1. 0) ∈ ∆. Xét hệ sau: z x+1 y−1 = = −7 1 −5   7     x= t−1 x + 2y − t − 1 = 0 x + 2y = t + 1 5 ⇔ ⇔  2x − y − 3t + 3 = 0 2x − y = 3t − 3 1   y =− t+1 5  7       x = 5t − 1  x = 7t − 1 ⇒∆: ⇔∆: y = −t + 1 1   t + 1 y = −   z = 5t 5   z=t Do đó phương trình chính tắc của ∆: x+1 y−1 z = = 7 −1 5 Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân Trang 224 Khoa Tự nhiên .

sĐ ỗ c) d đi qua điểm B(−3. −1. Phương trình d là: y = −1 − t  A(2. b) d đi qua điểm A(2. n c) Ta có a : Tu â Viết phương trình đường thẳng: Ví dụ 10. −1) . 1. 1) và vuông góc với 2 đường thẳng d1 :  2x + 3y − z = 0 d2 : −x − 3y + 4z + 3 = 0 −−→ Giải: a) M N = (−1. 1) z =1+t → c) (α1 ) : x − y − 3z + 1 = 0 ⇒ − n1 = (1.4. 3) và song song với 2 mặt phẳng (β1 ) : x − 2y − 3z − 1 = 0 và (β2 ) : 3x − y − z = 0. 1. 1. −1. d) d đi qua điểm C(−1. −1) z = −1 − 5t x−3 y+1 2−z = = . 5). −1. −5) d: nên phương trình d : y =3+t  M (2. 3. −3). −1.10. 1) d: . 2 5 3 − b) d⊥(P ) nên → ud = − n→ P = (2. e) d đi qua điểm D(2. Hình không gian tọa độ x+1 2−y x+1 y−2 z+2 = =z+2⇔ = = 2 3 2 −3 1   x = −1 + 2t Do đó phương trình dạng tham số là : a : y = 2 − 3t  z = −2 + t  x+1 y−2      = 3x + 2y − 1 = 0 −3x − 3 = 2y − 4 2 −3 là phương Ta có ⇔ ⇔  y−2 z+2 y + 3z + 4 = 0 y − 2 = −3z − 6   = −3 1 trình tổng quát của a. 3. 1. 2) và song song với đường thẳng ∆ là giao tuyến của 2 mặt phẳng (α1 ) : x − y − 3z + 1 = 0 và (α2 ) : 2x + y − z − 2 = 0. Do đó :   −  x=2+t → u = (1. Phương trình đường thẳng www. −1.VNMATH. 2. 4). −1) và N (1.11: Viết phương trình đường thẳng d biết nó thỏa mãn điều kiện: M in h a) d đi qua 2 điểm M (2. Do đó:   →  x = 2 + 2t − u = (2. 1) .com Chương 10. Th . − (α2 ) : 2x + y − z − 2 = 0 ⇒ → n2 = (2. 1) và vuông góc với mặt phẳng (P ) : 2x − y + z − 3 = 0. 0. −1.

 .

.

.

.

.

.

−1 −3 .

.

−3 1 .

.

1 −1 .

− → → − → − .

−5. 3) . = (4.

.

.

.

.

. Do đó u∆ = [n1 . . n2 ] = .

1 −1 .

.

−1 2 .

.

2 1 .

s Đỗ Minh Tuân Trang 225 Khoa Tự nhiên .    x = −3 + 4t B (−3. −5. 1. −5. → d k ∆ nên − ud = − u→ ∆ = (4. 3) .Trường CĐSP Nam Định . 3) z = 2 + 3t Biên tập : Th. 2) d: − nên phương trình d : y = 1 − 5t →  u = (4.

Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 226 Khoa Tự nhiên . 11.u) = λ. Cho hàm f : (a. 11.www. = v v2 ❺ d(f (u)) = f ′ (u)du.VNMATH.dx.dx = 2x. thỏa mãn có đạo hàm tại điểm x ∈ (a.1. Ví dụ 11.1. b) → R. Đặc biệt: x′ = 1 !′ 1 1 =− 2 x x 1 √ ′ ( x) = √ 2 x Biên tập : Th.1 Định nghĩa M in 11. 4 Các tính chất Với u. Ký hiệu df (x) = f ′ (x). λ là các hằng số.1.3 Bảng đạo hàm các hàm số sơ cấp thường gặp ❶ (C)′ = 0.du.v) = udv + vdu. v là các hàm theo biến x.dx thì ? = + C.1: d(x2 ) = (x2 )′ . b).2 Th .com Chương 11. ❷ (xα )′ = α. ! u vdu − udv ❹ d . ❷ d(u ± v) = du ± dv.xα−1 . C. Ta có các công thức sau: ❶ d(C) = 0.dx gọi là vi phân của hàm f tại điểm x.1 h Tu â n Tích phân sĐ ỗ Định nghĩa 11. (Công thức bất biến vi phân). x4 3 d(?) = x . Tích phân Chương 11 Vi phân 11. Đặc biệt d(λ.1. ❸ d(u.

Ta có các tính chất sau: R ❶ 0. R Định nghĩa 11.2 sĐ ỗ Định nghĩa 11.dx = C.2. ∀x.com định Chương 11. ❻ (ln x)′ = 1 x 1 .u′ dx = F (u) + C. ∀x. Theo Định lý 11. Th .2.2 Các tính chất Định lý 11. Theo giả thiết ta có F ′ (x) = G′ (x) = f (x).s Đỗ Minh Tuân Trang 227 Khoa Tự nhiên .3. 2 cos x sin x ❺ (ex )′ = ex (ax )′ = ax . C là hằng số. Nguyên hàm và tích phân bất www. Nếu f ′ (x) = 0 thì f (x) là hàm hằng. ln a n (loga (x))′ = Nguyên hàm và tích phân bất định 11. b) và thỏa mãn F ′ (x) = f (x). f (x)dx. Theo Định lý 11. R R R ❸ (f (x) ± g(x)) dx = f (x)dx ± g(x)dx. thì f (x)dx = F (x) + C với F (x) là một nguyên hàm nào đó của f (x).2. b) được gọi là nguyên hàm của hàm f trên khoảng (a. R R R ❹ Nếu f (x)dx = F (x) + C thì f (u)du = f (u). b) → R có đạo hàm trên khoảng (a. (Công thức bất biến tích phân . Hàm F : (a. (cos x)′ = − sin x.Trường CĐSP Nam Định . Do đó (F − G)′ (x) = 0.2. Định lý 11. b).3: f (x) = 1 thì F (x) = x + 2 là một nguyên hàm của hàm f (x). ln a.1 thì ∃C sao cho F (x) − G(x) = C hay F (x) = G(x) + C. u(x) là các hàm và λ.11. Biên tập : Th.2. b). Ví dụ 11.1. ❹ (tan x)′ = 1 1 = 1 + tan2 x. g(x).Tích phân không thay đổi khi ta thay biến x bởi một hàm u theo biến x bất kỳ). Định lý 11.1 Định nghĩa M in h Tu â 11. f (x). R R ❷ λf (x)dx = λ. 11.2: f (x) = sin x thì F (x) = − cos x là một nguyên hàm của hàm f (x).2. ∀x. ∀x ∈ (a. Tích phân ❸ (sin x)′ = cos x. x. Nếu F (x).3. Chứng minh. ∀λ ∈ R. Ta ký hiệu tích phân bất định f (x)dx là họ tất cả các nguyên hàm R của hàm f (x). Cho hàm f : (a.VNMATH. (cot x)′ = − 2 = − (1 + cot2 x). b) → R xác định trên khoảng (a. G(x) là 2 nguyên hàm nào đó của hàm f (x) thì ∃C sao cho F (x) = G(x) + C.2. Ví dụ 11.

2. (α 6= −1) α+1 M in R R dx = x + C R dx = ln |x| + C x ax 6 0. Nguyên hàm và tích phân bất www. Tích phân Bảng nguyên hàm các hàm số sơ cấp thường gặp Với C là hằng số. 2 2 b) I = R Biên tập : Th.11.s Đỗ Minh Tuân Trang 228 Khoa Tự nhiên . − x3 + 2x2 − x − x−1/3 + 5 = 4 3 2 2/3 4 3 2 3√ x 3 − . Ta có 1 0 2 1 3 xα 4 1 x 5 ex Nguyên hàm của f (x) xα dx = 7 cos x 8 1 cos2 x R ax dx = sin xdx = − cos x + C R R R sin2 x cos xdx = sin x + C dx = tan x + C cos2 x dx sin2 x = − cot x + C Ví dụ 11.4: Tính các tích phân sau: a) I = b) I = c) I = d) I = du = u + C uα du = R uα+1 +C α+1 R du = ln |u| + C u R ax +C ln a sĐ ỗ R 1 9 R ex dx = ex + C Th .dx = C h R R R Bất biến tích phân n Hàm f (x) Tu â TT R eu du = eu + C au du = au +C ln a sin udu = − cos u + C R R R cos udu = sin u + C du = tan u + C cos2 u du sin2 u = − cot u + C R dx x2 R R R ! 1 + 5 dx x3 + 2x2 − x − √ 3 x sin5 x cos xdx.VNMATH. x2 + 5x + C.com định 11. sin x xα+1 + C. u là hàm bất kỳ theo biến x. − − + 5x + C = + 2.2.3 Chương 11.Trường CĐSP Nam Định . sin5 xdx Giải: a) I = R x−2 dx = 1 x−2+1 =− −2 + 1 x  x3 x2 x2/3 x4 x3 x4 + 2.

R c) I = (tan x + tan2 x)dx. Đặt x = ϕ(t) thì dx = ϕ′ (t)dt.3 Các phương pháp tính tích phân 11. = .d(cos x) = (−1 + 2 cos2 x − cos4 x) d(cos x) = 2 1 − cos x + cos3 x − cos5 x + C.xα−1 dx Biên tập : Th. 3 5 c) I = R sin5 x. Tích phân sin6 x + C.d(sin x) = Tu â n Ví dụ 11. b) I = R M in h 1 R 1 (1 + 2x)101 (1 + 2x)101 Giải: a) I = . 2 2 101 202 1 (ex + 1)2 d(ex + 1) = (ex + 1)3 3 sĐ ỗ R sin x R dx + (1 + tan2 x − 1)dx cos x R d(cos x) R dx R =− + − dx = − ln | cos x| + tan x − x + C.(sin xdx) = − (1 − cos2 x)2 .dx.ϕ′ (x)dx. (2x + 1)100 .ϕ′ (t)dt.s Đỗ Minh Tuân Trang 229 f (xα ). R b) I = ex .VNMATH.com 11.3.5: Tính các tích phân sau: R a) I = (2x + 1)100 dx. 2 2 √ 1 π π +) a2 + x2 . a + x2 2 2 R ☞ Phép đổi ngược: Xét I = f (ϕ(x)).Trường CĐSP Nam Định . Các phương pháp tính tích phân Chương 11.1 Phép đổi biến số R ☞ Phép đổi xuôi: Xét I = f (x)dx. Khi đó I = f (t)dt +) Một số phép đổi ngược: STT 1 Dạng chuẩn Dạng thu gọn R R f (xα ).(ex + 1)2 dx. cos x cos2 x Th . R Đặt t = ϕ(x) ⇒ dt = ϕ′ (x). Một số trường hợp: √ π π a2 − x2 : Đặt x = a sin t (ở đó − ≤ t ≤ ) hoặc x = a cos t với 0 ≤ t ≤ π.xα−1 dx Đổi biến t = xα Khoa Tự nhiên .α. c) I = 11. 2 : Đặt x = a tan t với − < t < .www.3.d(2x + 1) = . R Ta có I = f (ϕ(t)). 6 R R R d) I = sin4 x.

ex dx f (ln x) dx x R x3 dx x8 − 1 b) J = c) K = R √ 3 f (sin x) cos xdx t = sin x f (cos x) sin xdx t = cos x f (tan x)dx t = tan x R R x f (cot x)dx t = tan x f (ex )dx t = ex f (ln x) dx x t = ln x Th . Tích phân dx x+2 R (tan3 x − 2 tan2 x + tan x − 2) dx. Các phương pháp tính tích phân R 7 R 8 f (cot x). √ dx n n xn−1 dx sĐ ỗ R 2 Chương 11.6: Tính các tích phân sau: a) I = R t= n R 6 R f (tan x).VNMATH.3. −1 dt Giải: a) Đặt t = x4 ⇒ dt = 3x3 dx ⇒ x3 dx = .com 11. Ví dụ 11. R ex R dx d) L = (ln2 x − ln x − 1) .(1 + tan2 x)dx √ n √ f ( n x)dx Tu â R 5 R f (cos x)(− sin x)dx h R 4 R f (sin x) cos xdx M in R 3 R 1 √ f ( n x).www.[−(1 + cot2 x)]dx f (ex ). x e) M = dx . 3 ! R 1 1R 1 dt 1 Do đó I = = − dt = (ln |t − 1| − ln |t + 1|) 2 3(t − 1) 6 t−1 t+1 6 .

.

1 .

.

x4 − 1.

.

ln . = .

4 .

+C 6 .

x + 1.

b) Đặt t = √ 3 x + 2 ⇒ x = (t − 2)3 ⇒ dx = 3(t − 2)2 dt ! R 3(t − 2)2 dt R 12 3t − 12 + dt = J= t t √ 2 3t2 3 ( 3 x + 2) √ √ = − 12t + 12 ln |t| = − 12( 3 x + 2) + ln | 3 x + 2| + C 2 2 Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân Trang 230 Khoa Tự nhiên .Trường CĐSP Nam Định .

căn bậc 3. Tích phân (tan x − 2) (tan2 x + 1) dx Đặt t = tan x ⇒ dt = (tan2 x + 1)dx tan2 x t2 − 2 tan x + C K = (t − 2)dt = − 2t = 2 2 R dx x R 2 ln3 x ln2 x t3 t2 − − ln x + C L = (t − t − 1)dt = − − t = 3 2 3 2 d) Đặt t = ln x ⇒ dt = ex dx ex (ex − 1) R R dt = t(t − 1) n R Tu â e) M = Đặt ex = t ⇒ ex dx = dt h M in 11. .VNMATH.. arctan.www.. căn bậc 2.Hai phép toán trên là ngược của nhau . sin x. Các phương pháp tính tích phân c) K = R Chương 11. .7: Tính các tích phân sau: R a) I = x sin xdx. Các hàm đa thức: (khi đạo hàm đa thức giảm đi một bậc) 3. 2. Ví dụ 11.3.3. R c) K = ex .com 11. Các hàm tính đạo hàm hay nguyên hàm đều đơn giản: ex . . ✑ Công thức: Z udv = uv − Z vdu Trong đó: Phép biến đổi u → du dv → v Phép toán Đạo hàm (hay vi phân) Nguyên hàm (hay tích phân) ✒ Chú ý: .   du = dx u=x ⇒ Giải: a) Đặt v = − cos x dv = sin xdx R Do đó I = −x cos x + cos xdx = −x cos x + sin x + C.. sin xdx.s Đỗ Minh Tuân Trang 231 Khoa Tự nhiên . Biên tập : Th. t−1 t Th . arcsin.Trường CĐSP Nam Định .. Các hàm ngược: ln.Phép tính đạo hàm dễ thực hiện hơn phép tính nguyên hàm.2 Tích phân từng phần sĐ ỗ M= ! 1 1 − dt = ln |t − 1| − ln |t| = ln(ex − 1) − x + C.Thứ tự ưu tiên đặt u: 1. R b) J = x2 ln xdx. cos x.

h Tu â n c) Cách 1:   du = ex dx u = ex ⇒ Đặt dv = sin xdx v = − cos x R Do đó K = −ex . Th .   du = ex dx u = ex ⇒ Đặt dv = cos xdx v = sin x R Do đó K = −ex cos x + ex sin x − ex sin xdx = −ex cos x + ex sin x − K Gọi F (x) = (a. R R(x) với deg R < deg Q. x2 .s Đỗ Minh Tuân Trang 232 Khoa Tự nhiên .3. Ta có F ′ (x) = [(a − b) sin x + (a + b) cos x]ex   1    a= a−b=1 2 Do đó ta được hệ: ⇔  1 a+b=0   b=− 2 1 Do đó K = (sin x − cos x) ex + C. Các phương pháp tính tích phân Chương 11.VNMATH. dx với ∆ = p2 − 4q > 0 và 2 nghiệm x1 . nếu deg P ≥ deg Q thì ta có P (x) = Q(x).M (x) + R(x). M (x) + I= Q(x) Dạng I = Để cho đơn giản ta xét tích phân sau: R ax + b 1.3. cos x + ex cos xdx. 2 2 Cách 2: Đồng nhất hệ số.com 11. x2 + px + q ax + b A B ax + b = = + x2 + px + q (x − x1 )(x − x2 ) x − x1 x − x2 (Các bạn tự tổng quát cho trường hợp Mẫu là một đa thức bậc n có đủ n nghiệm phân biệt) R ax + b dx với ∆ = p2 − 4q = 0 và nghiệm kép x0 .www. Q(x) Không mất tính tổng có thể giả sử: deg P < deg Q Thật vậy. 2.3 Tích phân hàm phân thức R P (x) dx. Tích phân   dx    du = u = ln x x b) Đặt ⇒  x3 dv = x2 dx   v= 3 1 1 1R 2 1 Do đó I = x3 ln x − x dx = x3 ln x − x3 + C. x2 + px + q Biên tập : Th. 3 3 3 9 sĐ ỗ M in 1 1 ⇒ K = − ex cos x + ex sin x + C.Trường CĐSP Nam Định . sin x + b cos x)ex là nguyên hàm của f (x) = ex sin x. (M là thương và N là!dư). 2 11.

2 5 x−3 5 x+2 2 5 5 3x2 − x − 1 3x2 − x − 1 B C A b) Ta có 3 = = + + x − 3x2 + 4 (x + 1)(x − 2)2 x + 1 x − 2 (x − 2)2 = (A + B)x2 + (−4A − B + C)x + 4A − 2B + C (x + 1)(x − 2)2 Đồng nhất hệ số ta được:  1     A =  A + B = 3   3 −4A − B + C = −1 ⇔ 8   B =   4A − 2B + C = −1 3   C=3 Vậy I = = R 8 R dx dx 1 R dx + +3 3 x+1 3 x−2 (x − 2)2 1 8 3 ln |x + 1| + ln |x − 2| − + C.8: Tính các tích phân sau: Mặt khác sĐ ỗ x3 + 2x + 3 10x + 9 =x+1+ 2 . x + px + q (x + m)2 + n Tu â R 3x2 − x − 1 dx x3 − 3x2 + 4 h b) I = R x3 + 2x + 3 dx. + x2 + px + q (x − x0 )2 x − x0 (x − x0 )2 (Các bạn tự tổng quát cho trường hợp Mẫu là một đa thức bậc n có nghiệm bội n) R ax + b dx. 2 x + px + q ax + b ax + b = (với n > 0) 2 x + px + q (x + m)2 + n A(2x + p) B = 2 + .Trường CĐSP Nam Định . x2 − x − 6 (x − 3)(x + 2) x − 3 x + 2 x2 − x − 6 Th .com 11. 3 3 x−2 Biên tập : Th. Đồng nhất hệ số ta được:   39    A= A + B = 10 5 ⇔  11 2A − 3B = 9   B= 5 1 39 R dx 11 R dx 1 39 11 Do đó I = x2 +x+ + = x2 +x+ ln |x−3|+ ln |x+2|+C.3. với ∆ = p2 − 4q < 0. Các phương pháp tính tích phân Chương 11.s Đỗ Minh Tuân Trang 233 Khoa Tự nhiên . Giải: a) Ta có 2 x −x−6 x −x−6 10x + 9 10x + 9 A B (A + B)x + 2A − 3B = = + = .www. x2 − x − 6 M in a) I = n Ví dụ 11. 3.VNMATH. Tích phân ax + b ax + b A B = = .

VNMATH. π Cận x = 0 ⇒ t = 0.9: Tính tích phân sau: a) I = R2 (x3 + x − 1)dx x2 + 4 0 √ R9 b) J = (2x − 1) 9 − x2 dx 0 0 h R2 xdx 2 0 x +4 R2 xdx R2 dx 1 − = 2 − 3I1 − I2 .www. x2 + 4 Đổi biến x = 2 tan t ⇒ dx = 2(1 + tan2 t)dt. 2 I2 = R8 dt 1 = ln t |84 = ln 2. Tích phân Tích phân xác định Cách tính gần giống như tích phân bất định. Ví dụ 11. = x2 |20 − 3 2 2 2 0 x +4 0 x +4 M in Với I1 = ! n 3x + 1 x− 2 x +4 Tu â Giải: a) I = R2 Đổi biến t = x2 + 4 ⇒ dt = 2xdx ⇒ xdx = dt . I1 = sĐ ỗ Cận: x = 0 ⇒ t = 4.com 11. 4 π 2 .4. Tích phân xác định 11. 2t 2 4 R2 0 Th . x = 2 ⇒ t = 8. dx . x = 2 ⇒ t = . ta chỉ việc thêm bước thế cận.4 Chương 11.

R4 2(1 + tan t)dt t .

π4 π = Do đó I2 = = .

s Đỗ Minh Tuân Trang 234 Khoa Tự nhiên . π Cận: x = 0 ⇒ t = 0. Do đó J1 = 2 R0 3 Xét J2 = R3 √ 0 − 2t3 0 t.Trường CĐSP Nam Định . 2x 9 − x2 dx − Xét J1 = 0 R3 0 √ 2x 9 − x2 dx. 4 + 4 tan2 t 2 0 8 0 Vậy I = 2 − 3 ln 2 − b) J = R3 0 π 8 √ R3 √ 9 − x2 dx = J1 − J2 . x = 3 ⇒ t = . 2 Biên tập : Th.(−tdt) = | = 18 3 3 9 − x2 dx. Cận: x = 0 ⇒ t = 3. x = 3 ⇒ t = 0. Đổi biến x = 3 sin t ⇒ dx = 3 cos tdt. Đổi biến t = √ 9 − x2 ⇒ t2 = 9 − x2 ⇒ 2tdt = −2xdx ⇒ xdx = −tdt.

Ứng dụng của tích phân π Chương 11.VNMATH.com 11. Tích phân π π R2 p R2 3 R2 J2 = 9 − 9 sin2 t cos tdt = 3 cos2 tdt = (1 + cos 2t)dt 20 0 0 ! .5.www.

π 1 3 9π .

t + sin 2t .

02 = = 2 2 4 Vậy J = 18 − 9π 4 π R6 tan4 xdx Ví dụ 11. x = ⇒ t = √ 6 3 !.10 (A-2008): Tính tích phân sau: I = cos 2x 0 0 Tu â Giải: I = π R6 tan4 x.(1 + tan2 x)dx = . sĐ ỗ M in h 1 + tan2 x Đổi biến t = tan x ⇒ dt = (1 + tan2 x)dx π 1 Cận: x = 0 ⇒ t = 0. 1 − tan2 x 1 − tan2 x 0 n π R6 tan4 xdx Th .

! 1 1 1 √ √ √ 4 3 1 3 .

√ R 3 t dt R3 R 1 1 t 2 .

0 3 − −t − 1 − = − t dt = − I= .

2 t2 − 1 3 20 0 1−t 0 .

.

.

! √ √ √ 3+1 10 3 1 10 3 1 .

.

t − 1.

.

.

√13 − ln .

+ ln √ =− .

.

.

0 = − 27 2 .

t + 1.

27 2 3−1 Ví dụ 11.11 (B-2009): Tính tích phân sau: I = R3 3 + ln x dx 2 1 (x + 1)   dx    u = 3 + ln x  du = x Giải: Đặt ⇒ dx 1  dv =    v=− (x + 1)2 x+1 3 R3 3 1 3 + ln x 3 R dx |1 + = − ln 3 + Do đó I = − x+1 x(x + 1) 4 4 1 .

.

1 .

.

3 1 3 1 .

x .

3 = − ln 3 + ln .

.

|1 = − ln 3 + ln 3 − ln 2 = .

x + 1.

4 4 4 4 11. 0 ≤ y ≤ f (x) } 11.Trường CĐSP Nam Định . y) |a ≤ x ≤ b.5.12 (A-2007): Tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi các đường y = (e + 1)x và y = (1 + ex )x Biên tập : Th.5 ! 1 1 − dt t−1 t+1 ! 1 1 dx − x x+1 3 3 + ln 3 − ln 2 4 4 Ứng dụng của tích phân Công thức cơ bản: S(D) = Rb f (x)dx a VOx (D) = π Rb f 2 (x)dx a Với D = {(x.s Đỗ Minh Tuân Trang 235 Khoa Tự nhiên .1 Tính diện tích Ví dụ 11.

ex |10 − ex dx = e − ex |10 = e − (e − 1) = 1 Giải: Xét phương trình: (e + 1)x = (1 + e )x ⇔ n x Tu â 0 Tính thể tích vật thể tròn xoay M in 11.11.s Đỗ Minh Tuân Trang 236 Khoa Tự nhiên . Giải: Xét phương trình x ln x = 0 ⇔ x = 1 (vì x > 0). Tích phân  x=0 ex = e ⇒ x = 1 e+1 e1/2 + 1 1 còn y2 = và y1 > y2 nên Chú ý rằng nếu x = thì y1 = 2 2 2 R1 R1 x2 S = [(e + 1)x − (1 + ex )x] dx = (e.2 h e Vậy S = − 1 (đvdt) 2 sĐ ỗ Ví dụ 11.com Chương 11.VNMATH. 3 31 3 3 Re 2 I1 = x ln xdx 1   dx    du = u = ln x x ⇒ 3  dv = x2 dx x   v= 3 x3 ln x e 1 Re 2 e3 1 2e3 + 1 I1 = x dx = − x3 |e1 = |1 − 3 31 3 9 9 3 3 3 e 4e + 2 5e − 2 Do đó I = − = 3 27 27 3 5e − 2 Vậy VOx (H) = π 27 Biên tập : Th.5. x = e. Ứng dụng của tích phân www.ex ) dx = e.ex dx 0   du = dx u=x ⇒ Đặt x v = ex dv = e dx R1 Do đó I = x. y = 0. Re Do đó V = π x2 ln2 xdx = πI 1   ln x    du = 2 dx u = ln2 x x Đặt ⇒  x3 dv = x2 dx   v= 3 x3 ln2 x e 2 Re 2 e3 2 Do đó I = |1 − x ln xdx = − I1 .5. |10 − I 2 0 0 1 R I = x.Trường CĐSP Nam Định . Tính thể tích vật thể tròn xoay khi quay hình (H) quanh trục Ox.13 (B-2007): Cho hình phẳng (H) giới hạn bởi các đường: y = x ln x.x − x. Th .

R c) (1 − 2x)2001 dx. b) c) d) e) R ex dx 2x Th .3: Xác định a. a) Rp √ 3 b) x 5 xdx.6: Tính các tích phân: R√ x4 + x−4 + 2dx.4: Tìm nguyên hàm của các hàm số: h x 2 M in a) f (x) = cos2 Tu â n Bài 11. √ R 5 − 4 ln x e) dx x Bài 11. 10x R e2−5x + 1 dx. d sao cho F (x) = (ax + b) sin x + (cx + d) cos x là nguyên hàm của hàm số f (x) = (x + 2) sin x + (2x − 1) cos x b) f (x) = sin3 2x.6 Chương 11. c sao cho F (x) = (ax2 + bx + c).VNMATH. 2x − 3 là một nguyên hàm 2x2 − x − 1 của hàm số: f (x) = √ Tìm G(x) là nguyên hàm của f (x) thỏa mãn G(2) = 1.3x . b.s Đỗ Minh Tuân Trang 237 Khoa Tự nhiên .(2 − e−x )dx.7: Tìm họ nguyên hàm của các hàm số: a) f (x) = (1 − 2x2 )3 . 2x − 3 Bài 11. b.5: Tính các tích phân: R a) ex . c. d sao cho F (x) = (ax3 + bx2 + cx + d). ex R ex dx ex + 2 Bài 11. Tích phân Bài tập ✍ Tìm nguyên hàm Bài 11. √ Bài 11. Bài tập 11. b.5x dx. R √ d) x x2 + 4dx.6.1: Xác định a.2: Xác định a. sĐ ỗ Bài 11.ex − 3x2 .Trường CĐSP Nam Định .www. R 2x .e−x là một nguyên hàm của hàm số f (x) = (2x3 − x2 + 1)e−x .com 11. √ 2 x − x3 . b) f (x) = x3 Biên tập : Th. c.

9 − 4x2 n e) f (x) = .6. 2x + 1 h) f (x) = − 4x3 + 9x + 1 .s Đỗ Minh Tuân Trang 238 Khoa Tự nhiên . x Bài 11. Tích phân √ (2 + x)3 √ c) f (x) = dx. x2 − 6x + 5 f) f (x) = 4x2 + 6x + 1 . ! ! π π . Bài 11.9: Tìm họ nguyên hàm của các hàm số: 1 cos5 x + a) f (x) = √ 3 sin x cos x Biên tập : Th. k) f (x) = cos3 x + cos4 x + sin4 x. j) f (x) = cos 2x − 3 4 h d) f (x) = √ Th . x4 + 1 e) f (x) = 2x √ . (x − 2)3 d) f (x) = x2 − 1 .8: Tìm họ nguyên hàm của các hàm số sau: a) f (x) = x2 (x − 1)9 . 2x + 1 g) f (x) = 4x3 + 4x2 − 1 . Bài tập Chương 11.Trường CĐSP Nam Định . Tu â 1 sĐ ỗ M in i) f (x) = (sin x + cos x)2 . x 3x + 5 − √ 3x − 1 x+1 . l) f (x) = sin6 2x + cos6 2x.VNMATH.www. b) f (x) = x4 .com 11. x + x2 − 1 1 f) f (x) = p (x2 + a2 )3 g) f (x) = √ 3 1 x2 − √ (a > 0). cos 2x + . x10 − 4 x2 − x c) f (x) = .

10: Tìm họ nguyên hàm của các hàm số: a) f (x) = √ 1 + e2x dx. sin x Biên tập : Th. cos x. x ln x ln(ln x) M in d) f (x) = Tu â 2x .Trường CĐSP Nam Định . Bài tập b) f (x) = Chương 11.11: Tìm họ nguyên hàm của các hàm số sau: c) f (x) = x2 .6. c) f (x) = (x + 1)2 cos2 x. sin x. sĐ ỗ Bài 11. Bài 11. x+1 . √ e) f (x) = x. + sin x sin4 x sin x + cos x c) f (x) = √ .ex ) n b) f (x) = 1 h 1 . √ f) f (x) = x2 + a với a 6= 0. 3 sin x − cos x Bài 11. c) f (x) = x 9 − 4x a) f (x) = ln x Th .s Đỗ Minh Tuân Trang 239 Khoa Tự nhiên . b) f (x) = (x2 + 1)e2x .com 11. cos 3x.13: Tìm họ nguyên hàm của hàm số: a) f (x) = x3 . x(1 + x. f) f (x) = ex .(1 + tan x + tan2 x). sin 2x.12: Tìm họ nguyên hàm của hàm số: a) f (x) = e b) f (x) = √ x .www. ln x b) f (x) = (x2 + x − 1). e) f (x) = sin(ln x). Tích phân cos3 x 1 . sin 2x √ c) f (x) = x.3x . Bài 11. d) f (x) = e3x . d) f (x) = e−2x .VNMATH. ln x x !2 .

− 3x2 + 2 x7 dx . (x4 + 1)2 xdx . − 2x − 1 2x − 7 dx. 4x2 + 8x + 3 M in b) R sĐ ỗ a) a) b) c) R Th .(x2 + 2x + 1) f) R (x + 2)2 dx . − 7x + 10 Tu â d) R x2 2x + 7 dx. x(x2 − 2x + 1) R x4 R x4 Bài 11. − 3x + 2 R 5x − 7 dx.15: Tính các tích phân sau: 2x2 + 41x − 91 dx.VNMATH. (x − 1)(x2 − x − 12) R x3 − 1 d) dx.www. 6x3 − 7x2 − 3x R n R dx .Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 240 Khoa Tự nhiên . Bài 11. 4x3 − x R (x3 − 3x + 2)dx e) . x2 − 3x + 2 R 2x + 5 dx. Bài tập Chương 11. x2 + 5x + 6 h c) R dx . x.16: Tính các tích phân: a) b) c) R xdx .6.com 11. − 2x2 − 1 Biên tập : Th. 9x2 − 6x + 1 R xdx . Tích phân Bài 11.14: Tính các tích phân sau: e) f) g) 3x2 x2 dx . (x + 1)(2x + 1) R dx .

p để f (x) = 2x2 + 2x + 5 . (1 + x2 )1002 x(x1999 1 . Bài 11.19: Cho hàm số f (x) = 3x2 + 3x + 3 . c sao cho f (x) = c a b + . c) f (x) = 2 (x + 5x + 1)(x2 − 3x + 1) Bài 11. Bài tập h) i) x(x1 0 2dx . (x − 1)2 x − 1 x + 2 Th .Trường CĐSP Nam Định . x4 + 1 R R x3 dx . −x Bài 11. + 2000) x2 − 1 .18: Tìm họ các nguyên hàm của hàm số: x4 − 2 a) f (x) = 3 .www. x6 − x3 − 2 x2 dx (1 − x)10 h e) R m n p + + . Bài 11.6.com 11. b. x(x2 + 1) dx .VNMATH. a) f (x) = b) f (x) = x2001 . x3 − 3x + 2 a) Xác định a.s Đỗ Minh Tuân Trang 241 Khoa Tự nhiên . + 1)2 R x2 − 1 dx. (x2 + 1)2 n g) R R Tu â f) x5 dx .20: Tìm họ nguyên hàm của hàm số. n. + 2 (x − 1) x−1 x+2 b) Tìm họ nguyên hàm của f (x). x −x b) f (x) = x3 1 . x3 − 3x + 2 sĐ ỗ Bài 11. a) Tìm m. Tích phân b) Tìm họ nguyên hàm của f (x).17: Cho hàm số: f (x) = M in d) Chương 11.21: Tìm họ nguyên hàm của hàm số: Biên tập : Th.

3 sin 4x − sin 6x − 3 sin 2x b) f (x) = cos 5x tan x + cos 3x tan x. M in h f) f (x) = (sin 4x + cos 4x) .www. sin x + 3 cos x n sin x . cos2 x √ c) f (x) = .(2 + sin 2x). cot x + .22: Tìm họ các nguyên hàm sau: Th . x3 √ . d) 1 + 3 x4 + 1 Biên tập : Th. 3 3x + 1 b) √ c) √ x 2x + 1 + 1 x3 x+2 . Bài 11.com 11. f) f (x) = tan x + 3 6 g) f (x) = (x2 − x − 3) sin 3x.6. Tích phân ! 1 2 + sin x − cos x . . c) f (x) = d) f (x) = e) f (x) = 1 . sin 2x − 2 sin x x sin2 x . Bài tập a) f (x) = 1 π cos x. cot x . ! π .23: Tìm họ nguyên hàm của các hàm số: x+1 a) √ . g) f (x) = sin x − 4 Tu â d) f (x) = sĐ ỗ Bài 11. 1 + sin 2x e) f (x) = sin x sin 2x cos 5x. 1 + sin x ! ! π π . cos x + 4 b) f (x) = √ Chương 11. (sin 6x + cos 6x).s Đỗ Minh Tuân Trang 242 Khoa Tự nhiên .VNMATH.Trường CĐSP Nam Định . sin3 x a) f (x) = .

p 1 + x2 + (1 + x2 )3 Bài 11. (1 − x2 )3 Biên tập : Th. Bài tập e) √ 3 Chương 11.Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 243 Khoa Tự nhiên . 2x √ . (x2 + 16)3 1 b) p . h) tan x + √ 1 2x + 1 + √ 2x − 1 c) √ d) √ e) √ f) Tu â h . g) |x| x4 + 1 x h) q .VNMATH. x2 + 3.com 11. x + x2 − 1 x2 + 1 √ . . 1 x2 + 2x + 3 1 x2 + 6x + 8 1 x2 − x − 1 .25: a) Biết rằng: R √ dx x2 + 3 = ln(x + Tìm nguyên hàm của hàm F (x) = R√ b) Tính x2 − 4x + 8dx √ √ x2 + 3) + C. .www. Tích phân 1 √ . x+ x 1 f) p √ 3 (2x + 1)2 − 2x + 1 √ g) 10 x x+1 . Bài 11.26: Tìm họ nguyên hàm của hàm số: 1 a) p .6.24: Tìm họ nguyên hàm của hàm số: . a) √ n Bài 11. 4x + 5 x2 + 6x + 1 M in 9x2 − 6x sĐ ỗ b) √ x Th .

sin(ex ). x. 1+x Tu â g) √ 1 . . 2 Bài 11.www. Tích phân Bài 11.ex . Bài tập c) 1 √ . c) √ 4 d) √ e2x ex + 1 1 1 + ex . n x2 + x + 1 . e) ex .s Đỗ Minh Tuân Trang 244 Khoa Tự nhiên .VNMATH. 1 + ex 1+x . d) x c) Th . (x − 1) 1 − x2 d) x−1 √ .(1 + x. M in f) 1 Chương 11. b) sĐ ỗ a) 2x .28: Tìm họ nguyên hàm của các hàm số sau: a) e2x − 1 .27: Tìm họ nguyên hàm của hàm số: 1 .e3x . x ln x h) x.ex ) √ ln x . Biên tập : Th. f) 2x e +2 g) 1 . e2x .com 11.Trường CĐSP Nam Định . (x + 1) x2 + 1 e) √ (x − 1) −x2 + 2x + 3 h) x2 x2 + x + 1 1+ √ 1 x+ √ .6. h x+ √ . ex b) (1 + e3x )2 .ex .

ln x. !3 ln x . 1 + cos x √ c) ex + e−x + 2.Trường CĐSP Nam Định . g) x2 + 1 √ ✍ Tính tích phân xác định Bài 11.www. sin x.com 11. x. ecos x h) 1 . n e x f) √ . 1 − x2 1 − x √  e) ln x + x2 − 1 . b) 1+x 1 ln .VNMATH. cos 3x.31: Tính các tích phân a) b) R4 dx √ . ex (3 + e−x ) Bài 11. Th . (x + 2)2 (1 + sin x)ex . e) xn . Tích phân .e3x . Bài tập √ e) √ 4 e2x ex + 1 Chương 11.30: Tìm họ nguyên hàm của các hàm số: x2 e x a) .s Đỗ Minh Tuân Trang 245 Khoa Tự nhiên . ln x + 1 √ x ln(x + 1 + x2 ) √ . sĐ ỗ M in c) ex .29: Tìm họ nguyên hàm của các hàm số sau: Tu â a) x2 . 0 Biên tập : Th. x 1 R1 √ x 1 − xdx. √ g) sin x . (n 6= −1). d) f) ln x .6. x h b) e−2x . d) x Bài 11.

32: Tính các tích phân: π R2 4 sin3 xdx .VNMATH. ln x)2 dx.36: Tính các tích phân sau: π a) R2 ex sin 3xdx. a) Tìm các số A. Bài 11. Bài tập c) d) Chương 11. 0 b) R1 (x + 1)2 ex dx. a) 0 1 + cos x π b) R8 tan2 2x(1 + tan2 2x)dx . Z2 [a2 + (4 − 4a)x + 4x3 ]dx = 12 1 Bài 11.s Đỗ Minh Tuân Trang 246 Khoa Tự nhiên . sĐ ỗ Bài 11. ln(1 + cos x)dx. 0 π e) R2 cos x.com 11. 0 c) Re (x. d) Re3 1 Tu â 0 ex dx . 0 Biên tập : Th. (ex + 1)2 √ h ln R2 dx x 1 + ln x M in c) n 0 .33: Tìm các giá trị của a để có đẳng thức: Th . B để hàm số f (x) = A sin πx + B thỏa mãn đồng thời các điều kiện: R2 f ′ (1) = 2. f (x) 0 Bài 11.6. 1 d) R1 x ln(1 + x2 )dx. Tích phân R1 x2 − 2x − 3 dx. f (x)dx = 4. B sao cho g(x) = Af (x) + Bf ′ (x). π R4 g(x)dx b) Tính I = .35: Tìm các hằng số A. 0 Bài 11. 2−x 0 R2 √ 1 dx x+1+ √ x−1 .34: Cho 2 hàm số f (x) = 4 cos x + 3 sin x và g(x) = cos x + 2 sin x.Trường CĐSP Nam Định .www.

0 Bài 11.VNMATH.37: Tính các tích phân: R5 (|x + 2| − |x − 2|) dx.com 11. cos x)dx 0 Biên tập : Th. x2 )dx. |2x − 4|dx. |x| − xdx. 2 1 (1 + x) e Bài 11. R1 p −1 e) R1 p −1 R3 0 g) 4 − |x|dx. 0 c) Rπ √ 0 d) 1 − sin 2xdx. 1 d) x2 − 6x + 9dx.38: Tính các tích phân: π a) R2 − π2 b) | sin x|dx Rπ √ 1 + sin xdx.Trường CĐSP Nam Định . R2π √ 1 + sin x. f) n R4 √ Tu â c) h −1 M in b) sĐ ỗ a) Bài 11. x2 )dx 1 c) R2 max(x. 0 π d) R2 max(sin x. 0 b) R2 max(1.s Đỗ Minh Tuân Trang 247 Khoa Tự nhiên . Bài tập f) Chương 11.39: Tính các tích phân: a) R2 max(x. Tích phân Re ln xdx . Th . x3 )dx.6. R3 √ 0 x3 − 2x2 + xdx. −3 R1 (|2x − 1| − |x|)2 dx.www.

6.42: Tính các tích phân sau: a) R2 x3 dx 8 1 x +1 Biên tập : Th. 1 + 2x −π π g) M in cos7 xdx R2 sin7 x + cos7 x 0 sĐ ỗ R1 x4 + sin x dx.com 11. 1 + x2 −1 Th .VNMATH. 0 Tu â n Rπ sin2 xdx d) . Bài 11. (x5 + 1)3 x1 5dx p . sin3 xdx. 2 2 1 (x − 6x + 13) √ 5 R2 0 e) √ 4 R2 0 f) R1 x9 dx . Bài tập Chương 11.40: Tính các tích phân: √ R1 1 − x2 dx . (x + 2)3 −1 c) d) R5 (2x2 + 18)dx .www.Trường CĐSP Nam Định . Tích phân Bài 11. 2 0 x +9 R1 xdx . 0 g) R1 0 x(1 − x2 )n dx. 4 (x8 + 1)2 (1 + x)n dx. f) h 2 Bài 11.s Đỗ Minh Tuân Trang 248 Khoa Tự nhiên . x −pi 3 + 1 π R2 x2 | sin2 x|dx e) . a) 1 + 2x −1 b) − π2 R x + cos x 4 − sin2 x π 2 c) Rπ dx. x.41: Tính các tích phân: a) b) R3 x4 − 1 dx.

x4 + 1 Tu â d) 1 + x2 dx.VNMATH. b) 4 0 1 + cos x π c) R4 dx 2 sin x + 2 sin x cos x − 8 cos2 x 0 π d) Th . x(x4 + 1) 0 tan Ra cot Ra xdx dx với tan a > 0. sin 2x + cos 2x π R4 4 sin3 xdx .www. x4 − x2 + 1 h c) M in b) Chương 11. sin xdx 6 sin x + cos6 x 0 π R4 sin6 x + cos6 x e) dx.43: Tính các tích phân sau: R4 . + 1 + x2 x(1 + x2 ) 1 1 e f) Rb (a − x2 )dx với a. (sin x + cos x + 2)3 π R2 sin x + 7 cos x + 6 g) dx. Bài 11.6. π R8 sĐ ỗ Bài 11. b) 2 + sin 2x 0 Biên tập : Th. b 6= 0.44: Tính các tích phân sau: π R2 cos3 xdx √ a) .s Đỗ Minh Tuân Trang 249 Khoa Tự nhiên . 0 4 sin x + 3 cos x + 5 π h) R2 0 √ sin x cos xdx a2 cos2 x + b2 sin2 x với a. 6x + 1 −π 4 π f) R4 0 cos 2xdx . b > 0.Trường CĐSP Nam Định . π sin x 6 π R4 cos x − sin x √ dx.com 11. 2 2 0 (a + x ) √ √ 2+ 6 2 R 1 g) √ 1+ 5 2 R 1 n e) e x2 + 1 dx. x2 − 3x + 2 R2 0 R2 dx . Tích phân a) 0 cos 2xdx . Bài tập 1 x3 dx .

0 b) Rπ2 √ cos2 ( x)dx.6. x. sin 2x có thể biểu diễn dưới dạng: (2 + sin x)2 Tu â Bài 11.Trường CĐSP Nam Định .s Đỗ Minh Tuân Trang 250 Khoa Tự nhiên . π d) R4 x. sin x. (2 + sin x)2 2 + sin x R0 Từ đó tính: f (x)dx. cos2 x −π 3 Rπ 0 (x − cos4 x) sin3 xdx. cosn xdx . Th .46: Tính các tích phân sau: a) x2 . cos x cos x + B. cos3 xdx. c) 3 0 (cos x + sin x) Biên tập : Th. Bài tập π c) R2 cot x π 3 d) Rπ p 3 sin3 x − sin xdx sin3 x Chương 11. cos xdx. tan2 xdx. 0 π R3 x sin xdx e) .com 11. 0 π3 e) R8 sin √ 3 xdx. cosn x + sinn x π R2 5 cos x − 4 sin x dx. sin dx.45: Tìm 2 số A. Tích phân . 2 Bài 11. B để hàm số f (x) = n f) M in h f (x) = A − π2 sĐ ỗ Bài 11. . 0 f) R2π 0 x x2 .www.VNMATH.47: Tính các tích phân: R2 √ π a) 0 π b) R2 0 cos x − √  sin x dx. π R2 π2 4 π c) R3 xdx sin2 x π 4 .

c) 4−x 0 s 1 √ 2 R 1+x dx. (m ∈ N∗ ) Bài 11.VNMATH. R2 p x (x2 + 4)3 dx.s Đỗ Minh Tuân Trang 251 Khoa Tự nhiên . Tích phân π d) R2 3 sin x + 4 cos x 3 sin2 x + 4 cos2 x 0 Bài 11. J và K = R3 3π 2 π π 6 cos x. 0 Biên tập : Th.6. Bài tập Chương 11.com 11. π R6 0 a) Tính I − 3J. 0 d) √ R2 −1 e) √ x2 . d) 1−x 0 e) R1 (1 + R4 √ 0 dx √ m xm ) 1 + xm .Trường CĐSP Nam Định . 4 − x2 dx. π R6 sin2 xdx cos2 xdx √ √ .48: Đặt I = dx. cos 7xdx M in h 0 Th . và J = sin x + 3 cos x 3 cos x 0 sin x + 5π b) Từ các kết quả trên hãy tính các giá trị của I. I + J. cos 6xdx = π b) Tính J = R2 cos5 x.www. sin 6xdx.50: Tính các tích phân sau: s 3 R 3 x − 1 dx a) x + 1 (x − 1)2 2 s 6 R x − 4 dx b) .49: a) Chứng minh rằng R2 cos 2xdx √ cos x − 3 sin x cos5 x.51: Tính các tích phân sau: a) x 16 − x2 2 b) c) R6 √ 2 3 R1 dx √ . dx x x2 − 9 . sin x. x + 2x + 2 4 s 1 R x (x − 2)dx. 1 + x2 dx. √ x3 . 0 Tu â 0 R2 n Bài 11. sĐ ỗ Bài 11.

x. 1 + x + 1 + x2 −1 c) dx √ dx 1 x2 .com 11.53: Tính các tích phân sau: π a) R2 0 b) √ R1 d) R2 x+3+ √ x+1 dx √ . Bài 11. a2 − x2 dx.s Đỗ Minh Tuân Trang 252 Khoa Tự nhiên . 0 √ n a R 2 xn−1 dx √ g) .54: Tính các tích phân sau: a) ln R 2√ 0 b) ln R 5 ex .( x2 + 1 + x) R8 √ 4 . a2 − x2n 0 Th . Bài 11. x2 dx 2x − x2 . (2x + 1)dx x2 − 4x + x + 2 . 1 − ln2 x Biên tập : Th. 0 c) 1 − e2x dx.VNMATH.52: Tính các tích phân sau: √ R4 4 − x2 dx. √ x2 .Trường CĐSP Nam Định . Bài tập Chương 11. b) √ R1 Bài 11. sĐ ỗ c) h 1 R2 M in √1 2 1 − x2 dx . Tích phân √ f) 3 R2 x2 . x2 R2a √ x 2ax − x2 dx. ex + 3 dx p . a) x √4 3 d) √ 0 e) Ra 0 f) n R1 1 4 dx x − x2 Tu â √ . √ Re 1 √ ex − 1dx .6. 0 p (3 − x2 )3 .www.

Tính diện tích giới hạn bởi: a) (P ) và trục Ox. b) (P ). Biên tập : Th.com 11. Bài tập d) Re Chương 11. f) cos2 x π 6 Bài 11.VNMATH. 0 π b) R4 ln(1 + tan x)dx.s Đỗ Minh Tuân Trang 253 Khoa Tự nhiên .dx .ex . trục Ox và trục Oy. Tích phân dx . x+1 0 Re ln xdx .56: Tính các tích phân sau: π a) R2 log2 (1 + tan x)dx.www. 0 π c) R2 0 d) ln (1 + sin x)1+cos x dx . 2 1 (x + 1) h 1 e c) Tu â ! 1 − dx. 1 + ln2 xdx f) .Trường CĐSP Nam Định . x(1 + ln2 x) p Re 1 + ln2 xdx . 1 + cos x R1 x. ln2 x ln x Re2 sĐ ỗ b) R2 ln xdx . x 1 1 Bài 11.6. e) x 1 p 3 Re ln x.55: Tính các tích phân sau: d) e) n M in Re3 ln(ln x)dx . x2 1 Th .57: Cho Parabol (P ) : y = x2 − 4x + 3 và đường thẳng (d) : y = x − 1. x 3 0 (1 + e ) ✍ Ứng dụng của tích phân Bài 11. x e2 R1 ln(x + 1)dx √ . a) π R3 ln(sin x)dx .

4 a) Chứng tỏ (P ) và (C) tiếp xúc nhau tại A và B. e) y = √ 1 1 . c) y = ex . y = 0 và tiếp tuyến với (C) tại điểm có hoành độ x = 2. Bài 11. B. x = 2.61: Đường thẳng (d) : x − 3y + 5 = 0 chia đường tròn (C) : x2 + y 2 = 5 thành 2 phần.63: Tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi các đường: a) y = x.Trường CĐSP Nam Định .VNMATH.62: Tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi các đường: √ a) y = x2 . x = −1. 2x2 b) y = x(x + 1)5 . ln2 x.6. b) (C) : y = x3 − 2x2 + 4x − 3. y = x2 + 4x + 5. Bài 11. y = 0.s Đỗ Minh Tuân Trang 254 Khoa Tự nhiên . 3) trên (C). y = e−x .ex . x = 0. b) y = x. x + y − 1 = 0. d) y = 5x−2 . y 2 = 2x. x = 2.58: Tính diện tích giới hạn bởi các đường: a) (C) : y = x + 1 . y = 3 − x.59: Tính diện tích giới hạn bởi: sĐ ỗ a) (C) : y = x2 − 2x và tiếp tuyến với (C) tại O(0. y = 0. y 3 = x2 . d) (P ) và (d). y = 0. x = e. Tích phân c) (P ). 0) và A(3. c) x2 + y 2 = 8. x = 2. trục Ox. 8 x x M in e) y = Tu â d) y = x2 − 2x + 2.www. x = 1. x = √ . Bài 11. Biên tập : Th. Tính diện tích mỗi phần. trục Ox. Th . 1 − x4 2 Bài 11. y = x b) x − y 3 + 1 = 0. trục Oy và x = 1. n c) 2(y − 1)2 = x và (y − 1)2 = x − 1. x = 1. x = 0. Bài 11. d) y = 2 − x2 . b) Tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi (P ) và các tiếp tuyến chung tại A. x = 4. y = x2 − 4x + 3 và y = 1.com 11. e) (P ). h 1 8 x2 .60: Cho Parabol (P ) : y 2 = x và đường tròn x2 + y 2 − 4x + 9 = 0. (d). x = 0. y = với x > 0 . Bài 11. Bài tập Chương 11. y = .

VNMATH.www. Bài 11. Bài tập Chương 11.64: Tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi các đường: .6. Tích phân e) y = (x + 1)5 . x = 1. y = ex .com 11.

.

.

.

x2 .

.

a) y = .

+ 2x.

và y = x + 4. .

.

π 2 sĐ ỗ b) y = sin2 x + sin x + 1. x−1 a) Chứng minh rằng hình phẳng được giới hạn bởi (H). x = 0. B di động trên (P ) sao cho AB = 2. x = 2. x = 2a + 1 có diện tích không phụ thuộc vào tham số a.s Đỗ Minh Tuân Trang 255 Khoa Tự nhiên . Viết phương trình đường thẳng d qua I(1.68: Cho Parabol (P ) : y = x2 . B sao cho diện tích của phần mặt phẳng giới hạn bởi (P ) và cát tuyến AB đạt giá trị lớn nhất. d) y = x + sin2 x. 3). Bài 11. x = 2π. Bài 11.2 b) y = −x2 + 2|x| + 3 và 3x + 5y − 9 = 0. x = . c) y = x và y = 0.65: Tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi các đường: M in h a) y = sin x + cos2 x với các trục tọa độ và x = π. x = 2.67: Cho (H) : y = 2x .69: Đường thẳng (d) đi qua điểm M . x = 0. y = 0 và Parabol (P ) là 15. x = e. 2). x = π.70: Cho Parabol (P ) : y = x2 . tiệm cận ngang và các đường thẳng x = a + 1.71: Trên Parabol (P ) : y = x2 lấy 2 điểm A(−1. 3) sao cho diện tích hình phẳng giới hạn bởi d và (P ) đạt giá trị nhỏ nhất. |x| + 1 Tu â n 1 d) y = | ln x|. các trục tọa độ và x = c) y = x + sin x. Tìm phương trình của (P ). Bài 11. y = π. y = 0. Bài 11. ! 1 Bài 11. Hai điểm A. Bài 11. y = x. Xác định (d) để diện tích tam giác nhỏ nhất và tính giá trị đó. Oy lập 2 thành một tam giác. (d) và đường thẳng x = 2. cung AB Biên tập : Th. 1 và các bán trục dương Ox.Trường CĐSP Nam Định . 1) và B(3. a) Tìm tập hợp trung điểm I của AB. Tìm điểm M trên d của (P ) sao cho tam giác M AB có diện tích lớn nhất.66: Diện tích hình phẳng giới hạn bởi các đường thẳng x = −1. biết (P ) có đỉnh là I(1. b) Lập phương trình tiếp tuyến (d) của (H) tại gốc tọa độ. e Bài 11. b) Xác định vị trí của A. x = 1. Tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi (H). Th .

2 Th .76: Tính thể tích vật thể giới hạn bởi các mặt tạo nên khi quay các đường: !2/3 x . Bài 11. √ π cos4 x + sin4 x. x = 0. y = −3x + 10. (0 ≤ x ≤ a) quay quanh trục Ox. b) y = x2 . x = π. 0 ≤ x ≤ π trong 2 trường hợp. a) Tính diện tích (S) của (D). x = 2. h f) y = x. Bài 11. b) Tính thể tích V sinh bởi (D) khi quay quanh Ox. b) x2 + y − 5 = 0. Tiếp tuyến nào của (P ) sẽ cắt từ hình (H) ra một hình thang có diện tích lớn nhất. x = 0. y = −x2 − 2x + 6. x = y 2 . x = 1. Tích phân Bài 11. y = 1 (miền (D) ở ngoài (P )).73: Tính thể tích vật thể tròn xoay sinh ra bởi phép quay xung quanh trục Ox của miền (D) giới hạn bởi các đường: a) y = ln x. x = 1.com 11. y = x. Tu â e) y = x(x − 1)2 . x + y − 3 = 0.75: Cho miền (D) giới hạn bởi đường tròn (C) : x2 + y 2 = 8 và Parabol (P ) : y 2 = 2x.74: Tính thể tích khối tròn xoay được tạo thành do xoay quanh trục Oy hình phẳng giới hạn bởi các đường: a) y = x2 . y = 2.72: Xét hình (H) giới hạn bởi Parabol (P ) : y = x2 + 1 và y = 0. y = 0. a) y = b. y = 0. (0 ≤ x ≤ 1). Bài 11. y = 1.www. 1. x = 2. x = . x = 1. Bài tập Chương 11. n d) y = x2 − 4x + 6. c) Đường tròn tâm I(3. p h) y = x ln(1 + x3 ). j) y = sĐ ỗ i) (P ) : y = x2 (x > 0). M in g) y = ex .ex . 0) bán kính R = 2.VNMATH. y = −x + 2. √ c) y = x2 . Bài 11. a b) y = sin x. y = 0.6. Quanh Ox . y = 0.

.

!2 .

x.

x .

.

. y = b .

.

. Khi quay quanh trục Ox và Oy. c) y = b .

a.

Quanh Oy. y = 0 (0 ≤ x < +∞) quay quanh trục Ox. a 2.Trường CĐSP Nam Định . d) y = e−x . Oy ✍ Bài tập tổng hợp Biên tập : Th.s Đỗ Minh Tuân Trang 256 Khoa Tự nhiên .

78: Biết f (x) = ( √ .80: Cho hàm số f (x) = Bài 11. t x Rx 2t + 1 dt.com 11. (1 + x2 )3 Tu â d) R1 x2 dx .77: Tính các tích phân: a) R2 p −2 2 + |x|dx. Tìm hoành độ điểm cực đại.Trường CĐSP Nam Định .81: Đường thẳng (d) : x − 3y + 5 = 0 chia đường tròn (C) : x2 + y 2 = 5 thành 2 phần. −1 2 t ln tdt. h) 3x + 1 −π 4 i) Rπ 0 cos 2xdx . 4 − x2 0 √ R2 x2 − 1dx c) . R4 sin4 x + cos4 x dx. cos xdx. f) 2 0 cos x g) sĐ ỗ π R2 ex . 0 π Th .79: a) Cho hàm số f (x) = eRx . (x2 + 1)2 R1 0 h b) π M in R4 xdx . Tìm m để R1 f (x)dx = 1. Bài 11. x 1 R1 0 e) n dx p . −1 ≤ x ≤ 1. Tích phân Bài 11.s Đỗ Minh Tuân Trang 257 Khoa Tự nhiên .VNMATH. x2 dx √ . Bài tập Chương 11. 2 ! sao cho hàm số f (x) = R2x sin t dt đạt cực đại. sin x + cos x + 2 5π j) R12 π 12 √ dx sin 2x + 2 3 cos2 x + 2 − Bài 11. Tính diện tích một phần. 2 0 t − 2t + 2 Tìm giá trị lớn nhất. nhỏ nhất của hàm số f (x). 3 Nếu x ≤ 0 −2x + 1 Nếu x > 0 m(1 − x2 ) Bài 11. Biên tập : Th. ex b) Tìm x ∈ 3π 0.6.www.

s Đỗ Minh Tuân Trang 258 Khoa Tự nhiên . x+1 1 1+ √ Re 1 + 3 ln x.89 (B-2003): Tính tích phân I = dx. ln xdx Bài 11. Bài 11. x = 1.91 (A-2004): Tính tích phân I = Bài 11.84: Cho hình (H) giới hạn bởi khi (H) quay quanh Oy. Bài 11.com 11. 0 1 + sin 2x Bài 11. Tính thể tích sinh ra 16 4 M in h Tu â n Bài 11. Gọi (∆) là pháp tuyến tại A của (P ). y = x+3. s x2 Bài 11. Tích phân 1 . x x = 2.86 (B-2002): Tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi các đường: y = 4 − 4 2 x và y = √ .6.93 (D-2004): Tính tích phân I = 2 Biên tập : Th. y = 0.88 (A-2003): Tính tích phân I = √ 2R 3 √ 5 √ dx x x2 + 4 π R2 1 − 2 sin2 x Bài 11. 4 2 sĐ ỗ Bài 11.82: Xét hình phẳng (H) giới hạn bởi đường cong (C) : y = Bài 11.Trường CĐSP Nam Định . R3 ln(x2 − x)dx 0 R2 xdx √ . Xác định vị trí của A để diện tích giới hạn bởi (∆) và (P ) là nhỏ nhất. Bài tập Chương 11.85 (A-2002): Tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi: y = |x2 −4x+3|.87 (D-2002): Tính diện tích hình phẳng giới hạn bởi đường cong − 3x − 1 và 2 trục tọa độ (C) : y = x−1 Th .www. Bài 11.VNMATH. (A 6= O).90 (D-2003): Tính tích phân I = R2 |x2 − x|dx.83: Cho điểm A thuộc (P ) : y = x2 . Tìm tọa độ điểm M trên (C) mà tiếp tuyến tại M sẽ cắt từ (H) ra một hình thang có diện tích lớn nhất. √ x2 y 2 − = 1 và x = 4 2.92 (B-2004): Tính tích phân I = x 1 Bài 11.

phép chia: z1 = a + ib.1 Các kiến thức chung h Kiến thức cơ bản M in 12. Nếu Im z = 0 thì z là một số thực.VNMATH.i gọi là số phức.2 Các phép toán trên số phức +) Phép cộng. . sĐ ỗ Gọi i là số sao cho i2 = −1. z1 .r2 (cos(ϕ1 + ϕ2 ) + i sin(ϕ1 + ϕ2 )) và z 2 r2 Chú ý rằng i2 = −1 nên i3 = −i. b ∈ R } gọi là tập số phức. C = {a + b. z = a + b. a gọi là phần thực của z ký hiệu Re z và b gọi là phần ảo của z ký hiệu Im z z = a − b.  1 Nếu n = 4k    i Nếu n = 4k + 1 Tổng quát in =  −1 Nếu n = 4k + 2     −i Nếu n = 4k + 3 +) Phép khai căn: ω gọi là căn bậc n của z nếu ω n = z.z1 . thì z1 ± z2 = (a ± c) + i(b ± d).com Chương 12. Chú ý rằng nếu z 6= 0 thì z có đủ n căn bậc n. i4 = 1.z2 = ac − bd + i(ad + bc). Biên tập : Th. z2 = c + id.z2 = r1 .www. phép nhân.1.i gọi là số phức liên hợp của z.1.Trường CĐSP Nam Định . Nếu Re z = 0 thì z gọi là số thuần ảo..s Đỗ Minh Tuân Trang 259 Khoa Tự nhiên . = z2 |z2 |2 Đặc biệt nếu z1 = r1 (cos ϕ1 + i sin ϕ1 ) và z2 = r2 (cos ϕ2 + i sin ϕ2 ) thì z 1 r1 = (cos(ϕ1 − ϕ2 ) + i sin(ϕ1 − ϕ2 )) z1 . z1 z2 .. √ r = |z| = a2 + b2 gọi là mô đun của số phức z. Số phức Chương 12 12.1 Tu â n Số phức Th . 12.i | a. Góc ϕ = Arg(z) là góc sao cho cos ϕ = √ 2 2 2 a +b a + b2 z = r(cos ϕ + i. Và z là số thực khi và chỉ khi z = z. b a và sin ϕ = √ . sin ϕ) gọi là dạng lượng giác của số phức.

+) Công thức Moivre: (cos ϕ + i sin ϕ)n = cos nϕ + i sin nϕ Các dạng bài tập 12.Trường CĐSP Nam Định .(2i) + 3.1: Thực hiện các phép toán sau: a) (1 + 2i).ES) để tìm căn bậc 2 của z với cách làm như cách 2 (Sử dụng CMPLX và các tính năng tìm mô đun. n − 1 là n căn bậc n của z. đồng nhất hệ số. cos + i sin 3 3 ! − 2010π − 2010π = 22010 + i sin Do đó z 2010 = 22010 .2: Khai căn số phức a) z = 1 − i. Số phức ϕ + k2π ϕ + k2π + sin r.1 Thực hiện các phép toán Th .(2i)2 − (2i)3 = 1 − 6i − 12 + 8i = −11 + 2i. ! √ −π −π c) z = 1 − i 3 = 2. argument của một số phức cũng như cách chuyển một số phức từ dạng lượng giác sang dạng bình thường và ngược lại). Giải: a) (1+2i). ω1. 1.s Đỗ Minh Tuân Trang 260 Khoa Tự nhiên . sĐ ỗ 12.2.2 = ± r cos + sin 2 2 M in h Tu â n Ngoài ra ta có thể sử dụng máy tính điện tử (570 . sin ϕ) thì ωk = √ n Chương 12.2.2 Ví dụ 12.com 12.www. b) z = −5 + 12i Biên tập : Th. √ c) (1 − i 3)2010 .2.(2−i)+ (1 − 3i)(3 − 4i) − 9 − 13i 91 62 1 − 3i = 4+3i+ = + i = 4+3i+ 2 2 3 + 4i 3 +4 25 25 25 b) (1 − 2i)3 = 1 − 3.(2 − i) + 1 − 3i . Đặc biệt ω gọi là căn bậc 2 của z nếu ω 2 = z. 2.. Các dạng bài tập Nếu z = r(cos ϕ + i.2 Khai căn bậc 2 Ví dụ 12. 3 + 4i b) (1 − 2i)3 . . Có 2 cách tìm căn bậc 2 của z: -) Cách 1: Dùng định nghĩa..VNMATH.. -) Cách 2: Chuyển z về dạng ! lượng giác và khai căn theo công thức: ϕ ϕ √ ở đó r = |z| và ϕ = Arg z. cos 3 3 12. cos n n ! với k = 0.

sĐ ỗ M in h Tu â n Cách 1: Gọi ω = x + y. −π −π + i sin Cách 2: Viết số phức dưới dạng lượng giác z = 2.2 = ± 2. −y 2 là 2 nghiệm của phương trình: X 2 + 5X − 36 = 0 ⇔ X = −9 hoặc X = 4. Cách 2: Sử dụng máy tính 570 . Số phức Giải: a) z = 1 − i.s Đỗ Minh Tuân Trang 261 Khoa Tự nhiên .Trường CĐSP Nam Định . 2 −y = −9 y = ±3 Vậy căn bậc 2 của số phức z = −5 + 12i là ω1.  2  x =4 x = ±2 Do đó ta được: ⇔ . cos 4 4 p p ! ! √ √ √ −π 2+2 2 2 2−2 −π 4 + i sin −i ω1.com 12. Cách 3: Sử dụng dạng lượng giác. Khi trình bày ta viết ngược lại theo các bước biến đổi sau: (2 + 3i)2 = 4 + 12i + 9i2 = 4 + 12i − 9 = −5 + 12i = z do đó căn bậc 2 của z là ±(2 + 3i).ES ta tìm được ω = 2 + 3i.(−y 2 ) = − 4 2 2 Do đó x . Các dạng bài tập Chương 12. cos =± 8 8 2 2 b) z = −5 + 12i.2.(−y 2 ) = 36 Do đó x2 .  2 x − y 2 = −5 Khi đó ta được hệ 2xy = 12  2 x + (−y 2 ) = −5 ⇒ và xy > 0 x2 . Cách 1: Gọi ω = x + yi là căn bậc 2 của số phức.i là căn bậc 2 của z.www. −y là 2 nghiệm của phương trình: √ 1± 2 1 2 . Biên tập : Th. X −X − =0⇔X = 4 2 p   √ √   2 2 + 2 2 1 +    x=±  x2 = 2 √ ⇔ p √2 Do đó   2 1 −    y =∓ 2 2−2  −y 2 = 2 2 p p √ ! √ 2+2 2 2 2−2 và ta được ω1.VNMATH.2 = ± −i 2 2 √ ! Th . Khi đó  2 x − y2 = 1 2 2 2 (x + yi) = 1 − i ⇔ x − y + 2xyi = 1 − i ⇔ 2xy = −1  2  x + (−y 2 ) = 1 ⇒ 1 và xy < 0  x2 .2 = ±(2 + 3i).

Gọi z1 .3 (A-2009): Giải phương trình sau: z 2 − 2z + 10 = 0.1.5 (B-2009): Tìm số phức z thỏa mãn điều kiện: |z −(2+i)| = √ 10 và z. Giải z 2 + 3z + 3 = 0. Số phức và ϕ là góc sao cho cos ϕ = − 5 12 và sin ϕ = do đó ϕ nằm 13 13 ϕ nằm ở góc phần tư thứ I.www. sĐ ỗ M in Giải: ∆′ = 1 − 10 = −9 = (3i)2 . 13 13 ! Chương 12.(−5i) + (−5i)2 = (1 − 5i)2 Do đó z1 = 3 − i + 1 − 5i 3 − i − 1 + 5i = 1 + 2i và z = = 2 − 3i. Ví dụ 12. A = |z1 |2 + |z2 |2 = (12 + (−3)2 ) + (12 + 32 ) = 20.Trường CĐSP Nam Định . √ √ − 3 ± i 3 . Giải: Gọi số phức z = x + yi thì ta có  (x − 2)2 + (y − 1)2 = 10 x2 + y 2 = 25  2 x + y 2 − 4x − 2y − 5 = 0 (1) ⇔ x2 + y 2 = 25 (2) Biên tập : Th. c) 2z 4 − 8z 3 − 21z 2 − 17z − 6 = 0. b) z 3 + z 2 − 3z − 6 = 0. − + i.VNMATH.z = 25. z2 là 2 nghiệm của phương trình trên. sin = cos2 = ϕ = √ 2 2 13 2 2 2 cos 2 13 13 ! √ 3 2 = ±(2 + 3i) và ω1. Và vì thế 2 ϕ 1 + cos ϕ ϕ 4 ϕ 2 sin ϕ 3 = ⇒ cos = √ .s Đỗ Minh Tuân Trang 262 Khoa Tự nhiên . Giải: a) ∆ = (3 − i)2 − 4(8 + i) = 9 − 6i + i2 − 32 − 4i = −24 − 10i = 1 − 2.2. a) z 2 − (3 − i)z + 8 + i = 0.com 12.2 = ± 13 √ + i √ 13 13 ở góc phần tư thứ II và n Giải phương trình đại số và các vấn đề liên quan Tu â 12. Do đó z1 = 1 − 3i và z2 = 1 + 3i. Các dạng bài tập 12 5 z = 13. Tính A = |z1 |2 + |z2 |2 .2.3 h Ví dụ 12.4 = −3 = (i 3)2 do đó z = 2 c) Phương trình tương đương với (z + 1)(z − 6)(2z 2 + 2z + 1) = 0   z = −1 z = −1  z=6 ⇔ ⇔ z=6  −1±i 2z 2 + 2z + 1 = 0 z= 2 Ví dụ 12.4: Giải các phương trình sau: Th . ∆ = 9 − 3. 2 2 b) Phương trình tương đương (z − 2)(z 2 + 3z + 3) = 0 ⇔ z = 2 hoặc z 2 + 3z + 3 = 0.

và z 2010 = 22010 .2009): Trên mặt phẳng tọa độ Oxy tìm tập hợp điểm biểu diễn số phức z thỏa mãn: |z − (3 − 4i)| = 2 12.2.3: Tìm số z thỏa mãn điều kiện.www. Số phức Thế (2) vào (1) ta có 25 − 4x − 2y − 5 = 0 ⇔ 2x + y = 10 ⇒ y = 10 − 2x  x=3⇒y=4 2 2 2 Thế vào (2) ta có : x + (10 − 2x) = 25 ⇔ 5x − 40x + 75 = 0 ⇔ x=5⇒y=0 Kết luận: có 2 số phức thỏa mãn là z1 = 3 + 4i và z2 = 5 12. −2 + i Bài 12. Từ đó tính: sĐ ỗ 2010 2008 4 2 0 − 31005 C2010 − · · · + 31004 C2010 + 9C2010 − 3C2010 C2010 ! −π −π Giải: z = 2 cos + i sin 3 3 Th . phần thực.(2 − i)3 Bài 12.com 12.1: Thực hiện các phép toán sau: √ 2+i 1+i 2 √ a) + 3 − 2i 2 + i 3 b) 2i(3 + i)(2 + 4i) + c) (1 + i)2010 (1 + i)2 (2i)3 .6 (D . √ √ √ √ 0 2 2008 2009 1 Mặt khác: z 2010 = C2010 −C2010 (i 3)2 −· · ·+C2010 (i 3)2008 −C2010 (i 3)2009 + (i 3)+C2010 √ √ 0 2 4 2008 2010 1 2010 − 3C2010 + 9C2010 − · · · + 31004 C2010 − 31005 C2010 ) − i 3. 4) và bán kính r = 2.s Đỗ Minh Tuân Trang 263 Khoa Tự nhiên .(C2010 − C2010 (i 3)2010 = (C2010 1004 2009 · · · + 3 C2010 ) 0 2 4 2008 2010 Do đó C2010 − 3C2010 + 9C2010 − · · · + 31004 C2010 − 31005 C2010 = 22010 12.3.2. Chứng minh đẳng thức tổ hợp M in h √ Ví dụ 12. (cos(−670π) + i sin(−670π)) = 22010 .Trường CĐSP Nam Định .VNMATH.4 Biểu diễn số phức trên mặt phẳng Ví dụ 12. a) (3 − 2i)z + (4 + 5i) = 7 + 3i b) (1 + 3i)z − (2 + 5i) = (2 + i)z c) z(5 − i) + (2 + 3i)z = 10 + i Biên tập : Th. Bài tập Chương 12.5 Tu â n Giải: 3) + i(y + 4)| = 2 p Gọi số phức đó là z = x + yi ta2 được |(x − 2 ⇔ (x − 3)2 + (y + 4)2 = 2 ⇔ (x − 3) + (y + 4) = 4 Do đó tập hợp điểm là đường tròn tâm I(−3.7: Biểu diễn dạng lượng giác của số phức z = 1 − i 3. phần ảo của số phức sau: z = (1 + 3i)2 .3 Bài tập Bài 12.2: Tìm số phức liên hợp.

3.com 12.VNMATH.www. Bài tập Chương 12. Số phức Bài 12.4: Xác định tập hợp điểm trong mặt phẳng phức biểu diễn các số phức thỏa mãn từng điều kiện sau: a) |z − i + 2| = 3 .

.

.

z−i+1.

.

.

b) .

.

= 1. .

z + 2i − 3.

−4. 4i.s Đỗ Minh Tuân Trang 264 Khoa Tự nhiên . (1 − i 3). 1 + i. !2 iz + 1 iz + 1 −4 − 5 = 0. c) Th .10: Tính giá trị biểu thức: 0 2 2008 2010 C2010 − C2010 + · · · + C2010 − C2010 Biên tập : Th. Bài 12. √ Bài 12. sĐ ỗ Bài 12. f) 1 + cos α − i sin α.Trường CĐSP Nam Định . . b) z − 3i z − 3i c) (z 2 + 3)2 + (z + 1)2 = 0 Bài 12. 1 + 4 3i Bài 12.7: Viết các số phức sau dưới dạng lượng giác: √ √ √ 1−i 3 a) 1 − i 3. 3 ! 3−i =− π 4 Bài 12.6: Giải phương trình : n a) z 2 = 2z − 5 Tu â b) 2z 3 − 3z 2 + z − 6 = 0 M in d) z 2 + (1 − 6i)z − 11 − 3i = 0 h c) 2z 2 + (3 + i)z + 1 + 7i = 0. c) |z − i| = |z − 2 − 5i|.9: Giải các phương trình: a) (z − 2 + i)2 − 8(z + i − 2) + 20 = 0.5: Khai căn bậc 2 số phức −i.8: Viết dạng lượng giác của số phức z thỏa mãn: a) |z| = 2 và Arg(−iz) = b) |z| = √ 3 và Arg √ z 2π . g) tan α − i. 1 2 + 2i d) 1 + i tan α với α 6= π + kπ 2 e) − sin α + i cos α.(1 + i). 1+i √ b) 2i( 3 − i).