You are on page 1of 21

İKTİSADIN YENİ COĞRAFİ AÇILIMI: YENİ EKONOMİK COĞRAFYA YAKLAŞIMI

Arş. Gör. Dr. Melike KUM
Erciyes Üniversitesi İ.İ.B.F. İktisat Bölümü mkum@erciyes.edu.tr Öz Ekonomik coğrafya, ekonomik faaliyetlerin yerleşim yeri olarak neden belirli bazı bölgelerde yığıldığı ve buralarda örgütlendiği sorularına cevap arayan bir uzmanlık alanıdır. 1990’ların sonunda, Krugman’ın öncülüğünde ortaya çıkan, artan getirileri ve eksik rekabet modellerini kullanarak ekonominin mekansal özelliklerini de dikkate alan yaklaşıma ise yeni ekonomik coğrafya yaklaşımı adı verilmektedir. Krugman (1991) tarafından tanıtılan merkez-çevre modeli, yeni ekonomik coğrafyanın açıklayıcı çerçevesini oluşturan bir modeldir. Bu çerçeve, firma düzeyindeki artan getiriler, taşıma maliyetleri ve faktör hareketliliği arasındaki etkileşimin mekansal ekonomik yapının ortaya çıkışına ve değişmesine nasıl sebep olduğunu açıklamaktadır. Bu makalenin amacı, son yıllarda iktisatçıların mekansal ekonomiyle ilgilenmeleriyle ortaya çıkan yeni ekonomik coğrafya yaklaşımını genel hatlarıyla tanıtmaktır. Anahtar Kelimeler: Yeni Ekonomik Coğrafya, Mekansal Ekonomi, İktisadi Coğrafya NEW GEOGRAPHICAL EXPANSION OF ECONOMICS: NEW ECONOMIC GEOGRAPHY APPROACH Abstract Economic geography is a branch which answers the questions, why economic activities agglomerated and organized around certain areas. Another approach taking into account the spatial features of economics by using models of increasing returns and imperfect competition and emerges by the leading of Krugman is called new economic geography. The core-periphery model introduced by Krugman (1991) is a model which construct the explanatory framework of new economic geography. This framework explains how the interaction between the increasing returns of firms, transport costs and the mobility of factors causes and changes the spatial structure of economics. The aim of this study is to introduce the new economic geography approach which has been began by the economists interested of spatial economics in recent years. Key Words: New Economic Geography, Spatial Economics, Geographical Economics

Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s.)

1. Giriş Mekansal ekonominin analitik temellerini Alman geleneğindeki “denge yerleşim teorisi” oluşturmaktadır. Mekansal ekonominin başlangıç temelleri üzerine iki alt disiplin gelişmiştir. Bunlardan ilki; Isard tarafından geliştirilen bölgesel iktisat literatürü, diğeri ise ekonomik coğrafya literatürüdür. 1990’ların sonunda Krugman’ın öncülüğünde gelişen ve temelinde yine denge yerleşim teorisi yer alan yeni ekonomik coğrafya yaklaşımı ise, teorik analiz ve uygulamalar potansiyeline sahip olduğu için son yıllarda oldukça ilgi çekmektedir. Krugman (1999)’a göre yeni ekonomik coğrafya yaklaşımının gelişmesindeki dört süreç; eksik rekabet modellerinin oluşturulmasını sağlayan analiz aletlerini geliştiren yeni endüstriyel organizasyonun ortaya çıkması, söz konusu aletlerden faydalanarak artan getiriler durumunda uluslararası ticareti açıklayan dış ticaret teorisi, yeni büyüme teorisinin geliştirilmesi ve son olarak artan getirileri ve eksik rekabet modellerini kullanarak ekonominin mekansal özelliklerini de dikkate alan yeni ekonomik coğrafya yaklaşımının gelişmesidir. Her ne kadar uluslararası literatürde yeni ekonomik coğrafya yaklaşımını inceleyen çok sayıda teorik ve ampirik çalışma bulunsa da Türkçe literatürde yapılan çalışmaların yetersiz olduğu, dolayısıyla bu çalışmanın literatüre katkısı olacağı düşünülmektedir. Bu çalışmanın amacı, iktisadın coğrafi açılımı olarak tanımlayabileceğimiz yeni ekonomik coğrafya yaklaşımını ana hatlarıyla tanıtmaktır. Aşağıda öncelikle yeni ekonomik coğrafya yaklaşımının gelişimi ve özellikleri özetlenmekte daha sonra örnek bir model yardımıyla yaklaşımın ampirik yapısı incelenmeye çalışılmaktadır. Çalışmada son olarak, değerlendirme ve sonuca yer verilmektedir. 2. Yeni Ekonomik Coğrafya Yaklaşımının Gelişimi Ekonomik faaliyetlerin belirli bir coğrafi alanda toplanması sonucunda ortaya çıkan ve maliyetlerde azaltma gerçekleştiren etkilere yığılma ekonomileri adı verilmektedir. Literatürde yığılma ekonomilerini detaylı olarak ilk kez tanımlayan Alfred Marshall’dır. Marshall yığılma ekonomilerini dışsal ekonomiler olarak algılamış olsa da bu kavram yerine yerelleşmiş ekonomiler kavramını kullanmıştır. Marshallgil dışsal ekonomiler olarak firmaların mekansal yoğunlaşmayı kârlı bulup belirli bir alanda yığılmalarının nedenleri; toplu üretim (kitle üretimi, içsel ekonomiler), ileri derecede uzmanlaşan işgücü havuzunun bulunması, uzmanlaşmış girdi hizmeti sağlayan firmalar ve taşıma imkanlarını da içeren modern altyapının varlığıdır1.
1

Ümit Seyfeddinoğlu, (Kıymalıoğlu) ve Damla Ayoğlu, “Türk İmalat Sanayiinde İllere Göre Yerelleşme ve Kentleşme Ekonomilerinin Belirlenmesi”, BİLİG, Sayı: 43, 2007, ss. 171-172.

236

Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. ekonomik etkinliklerin neden az sayıda yerde özellikle de kentlerde toplanmakta ve yığılmakta olduğu sorusuna yanıt aramaktadır. diğeri ise. Cilt: 2. belirli ekonomik etkinliklerin sınırlı sayıda yerleşim birimlerinde yapılabilmesidir.) Bu görüşün altında yatan temel varsayım. 10. Literatürde mekansal ekonominin yukarıda sayılan başlangıç temelleri üzerine iki alt disiplin gelişmiştir. Christaller’in geliştirdiği merkezi yerler teorisine göre ise kentler hiyerarşik bir yapı oluşturmaktadır. Mekansal ekonominin yeni bir bilimsel alan olarak ortaya çıkışında sırasıyla. Myrdal tipi kümülatif nedensellik ilişkisi. 2000. Bu anlamda ekonomik coğrafya. Gazi Üniversitesi Ekonomik Yaklaşım Dergisi. Krugman (1999)’a göre yeni ekonomik coğrafya yaklaşımının gelişmesindeki süreç dört aşamadan oluşmaktadır. Ekonomik faaliyetlerin yerleşim yeri olarak belirli bölgeleri seçmesi ve sözkonusu bölgelerde belirli coğrafi örgütlenmelerin oluşması son yıllarda iktisatçıların açıklaması gereken önemli bir sorun haline gelmiştir. Von Thünen. 2-3. eksik rekabet modellerinin oluşturulmasını sağlayan analiz aletlerini geliştiren yeni endüstriyel organizasyonun ortaya çıkmasıdır. Çünkü ekonomik gelişmenin her aşamasında ekonomik denge ve coğrafi yapılanmalar farklılık gösterebilmektedir Ekonomik coğrafyanın gelişiminde sırasıyla aşağıdaki süreçler gerçekleşmiştir3. Büyük kentlerin daha büyük pazar alanlarını ve daha geniş ekonomik etkinlikleri destekleyebileceği varsayılmaktadır. 237 . birbirine zıt iki kuvvet olan (merkezcil) yığılma ve merkez-kaç (dağılma) kuvvetlerinin karşılıklı etkileşimine dayanmaktadır2. genel iktisat biliminin özel bir uzmanlık alanı olarak tanımlanabilmektedir. İşte ekonomik coğrafya dalı bu ihtiyaçtan doğan ve çeşitli teorik modeller yardımıyla mekansal ekonomik ilişkileri açıklamaya ve öngörülerde bulunmaya çalışan bir uzmanlık alanıdır. Bu soruların açıklanmasında tek ve evrensel bir model bulunmadığı için. Keynesyen konjonktür. formel ve matematiksel öğelere dayanan bölgesel iktisat literatürü. (Lösch ise merkezi yerler örüntüsünün etkin olabilmesi için petek tipi yani altıgen pazar alanlarından olması gerektiğini ileri sürmüştür. ve Marksist eşitsiz gelişme ve birikim sürecinden oluşan ve eklektik. Vol. “Yeni Ekonomik Coğrafya ve Kalkınma”. İlk aşama. “Economics of Agglomeration”. ss. Bunlardan ilki. Ekonomik coğrafya. Journal of the Japanese and International Economies. Celal Küçüker. Aslında iktisadi coğrafya alanındaki teorik ilerlemeler endüstri2 3 Masahisa Fujita and Jacques-François Thisse. problemin çözümlenebilmesi için farklı yönler üzerinde odaklanan çeşitli modellerden faydalanılmalıdır. Isard tarafından geliştirilen ve soyut. p.) Ekonomik faaliyetlerin az sayıda yerlerde veya kentlerde yığılmasının altındaki ekonomik açıklama. 1996. Weber ve Christaller’ın ve özellikle de Lösch’ün geliştirdiği “denge yerleşim teorisi”nin büyük katkıları olmuştur. Mekansal ekonominin analitik temellerini Alman geleneğindeki “denge yerleşim teorisi” oluşturmaktadır.5. çok disiplinli ve ampirik uygulamalara dayanan ekonomik coğrafya literatürüdür.

Regional Science and Urban Economics. 1999. 27-28. Vol. Ekonomik faaliyetlerin belirli bölgelerde değişik biçimlerde yığılması aslında mekansal ekonominin en çarpıcı özelliğidir. Paul Krugman (1991)’ın temel eserinin yazımına kadar bu konuda yüzlerce çalışma yapılmıştır. Örneğin bir tür yığılma küçük mağaza ve restoranların komşu bölgede kümelenmesiyle ortaya çıkabilmektedir. 22. Yeni ekonomik coğrafya modellerinin temel amacı coğrafi mekanda meydana gelen çok farklı ölçeklerdeki ekonomik yığılmanın (kümelenmenin) oluşumunu açıklamaktır. artan maliyet ve taşıma maliyetleri bileşimini kullanarak.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. Türkiye’de Bölgesel Farklar ve Politikalar. Bu modelle birlikte eksik rekabet modellenebilir hale gelmiştir. 146. Ekonomik faaliyetlerin yığılma veya kümelenmesi çok farklı coğrafi seviyelerde meydana gelebilmektedir. yeni ekonomik coğrafya modelleri hem mekan hem de ölçek ekonomilerini analizlerinde kullanmış. artan getirileri ve eksik rekabet modellerini kullanarak ekonominin mekansal özelliklerini de dikkate alan yeni ekonomik coğrafya yaklaşımının gelişmesidir4. bölgesel kalkınma modelleri ve ekonomik coğrafya modellerinde ise ölçek ekonomilerinin sık sık kullanmış olsa da özenli bir bilimsel yapı geliştiremediği görülmektedir. “The Role of Geography in Development”. Issue: 2. 2009. İkinci aşama sözkonusu aletlerden faydalanarak artan getiriler durumunda uluslararası ticareti açıklayan dış ticaret teorisidir. eksik rekabet. mikro ekonomik temellere dayalı genel denge anlayışı içerisinde bütünsel bir yapı kurabilmiştir6. International Regional Science Review. Krugman’ın bu alanda yazdığı eserlerle birlikte gelişen yeni ekonomik coğrafya yaklaşımı. dengesiz mekansal gelişmeyi açıklamaya çalışan bir bilim dalıdır. Üçüncü aşama yeni büyüme teorisinin geliştirilmesidir. Yeni Ekonomik Coğrafya Yaklaşımının Amacı. ulusal ve uluslararası çapta bölgesel dengesizlikleri açıklayıcı mikro ekonomik temeller oluşturmuştur5. Dördüncü aşama ise 1990’ların sonunda ortaya çıkan. p. TÜSİAD.109. p. Masahisa Fujita ve Jacques-François Thisse. Yayın No: 2008-09/471. 3. Ancak yazarın sözkonusu eseri ilk kez genel denge modeli ile ekonomik faaliyetlerin belirli yerlerde yığılmasının nasıl ve ne zaman gerçekleştiğini açıklayabilmiştir. Ayrıca 4 5 6 Paul Krugman. 2008. Yeni içsel büyüme modellerinde mekan olgusunun açıklamaların dışında bırakıldığı. 39. Vol.) yel organizasyon literatüründe Chamberlin tipi monopolcü rekabet modelleri üzerine inşa edilen Dixit-Stiglitz modeli ile başlamıştır. Kapsamı Ve Temel Özellikleri Ekonomik coğrafya yaklaşımı. “New Economic Geography: An Appraisal On The Occasion of Paul Krugman’s 2008 Nobel Prize in Economic Science”. 238 . Diğer yandan. ss. mekansal ekonomik yığılmaları.

Vol. Alman merkezi yerler teorisi. 1997. “The Role of Geography in Development”. Krugman. 83.’de gösterilmektedir: Tablo 1. Cambridge. Paul Krugman. “The New Economic Geography: Past. 7 8 Masahisa Fujita ve Paul Krugman.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. Paul Krugman. 9 10 239 . Papers in Regional Science. kümülatif nedensellik. p. 143. Gelişmiş ülkelerde çoğu insanın büyük ve nüfus yoğunluğu yüksek metropol bölgelerde yaşadığı görülmektedir. MIT Pres.140. p. Bu etkiler Tablo 1. 143. No:31. Krugman’a göre. Journal of Political Economy. Geography and Economic Theory. sosyal fizik. Bunlar. 99. 1991. Ekonomik faaliyetlerin çoğu coğrafi olarak belirli bölgelerde yoğunlaşmaktadır. Vol. 37-55. 22 (2). Ekonomik faaliyetlerin yoğunlaşması ve yığılmasında birbirine zıt “merkezcil kuvvet” ve “merkez-kaç kuvvetlerinin” etkileri vardır. 2004. sözü edilen beş kayıp geleneğin ileri matematiksel tekniklerle yeniden kurulması ekonomik coğrafyanın görevidir. Krugman’a göre bölgelerin merkez-çevre olarak ayrılması taşıma maliyetlerine. p. “The Role of…”. Krugman (1997)’ın ifadesine göre ekonomik coğrafyanın beş kayıp geleneği bulunmaktadır. Vol. Present and the Future”. 1999. bir ülkenin bölgelerinin nasıl sanayileşmiş (merkez) ve tarımsal (çevre) olarak birbirinden ayrılabildiğini incelemiştir. ölçek ekonomilerine ve imalat sanayinin milli gelirdeki payına bağlıdır9. Bankacılık ve bunun gibi hizmet endüstrilerinin çoğu coğrafi olarak bu bölgelerde yoğunlaşmakta ve bu bölgeler uluslararası uzmanlaşma ve ticaretin önemli kaynakları haline gelmektedir10. “Increasing Returns and Economic Geography”. p. International Regional Science Review. yerel dışsal ekonomiler ve arsa kullanımı ve rantıdır8. Coğrafi Yoğunlaşmayı Etkileyen Kuvvetler Merkezcil Kuvvetler Pazar Ölçeği Etkisi (ileri ve geriye doğru bağlantılar) Yoğun Emek Piyasası Saf Dışsal Ekonomiler Merkez-kaç Kuvvetler Hareketsiz Üretim Faktörleri Arsa Rantları Saf Negatif Dışsal Ekonomiler Kaynak: Paul Krugman. Development. 483. Krugman (1991) çalışmasında. pp.) farklı türde yığılmaların aynı ülke içerisinde güçlü bölgesel veya sanayileşme farklılıkları nedeniyle ortaya çıktığı da görülmektedir7.

p. Krugman ve Venables (1999)’un ifadesiyle bu hileler “Dixit-Stiglitz. Böyle bir emek piyasasında hem işveren işçisini kolay temin edebilmekte hem de işçi istediği işverenle çalışabilmektedir. Fujita. Krugman. Krugman. Fujita. Ancak bu sektörü diğer mal üreten sektörlerle birlikte ele alarak yeni ekonomik coğrafya için genel denge modeli geliştirmek oldukça zordur. Endüstriyel yoğunlaşma özellikle uzmanlığa dayalı emek piyasasını yoğunlaştırmaktadır. Bu varsayıma göre taşınan bir malın belirli bir kısmı nakliye sırasında “eriyerek” yok 11 12 13 14 Krugman. Ekonomik faaliyetin yerel olarak yoğunlaşması ayrıca bilgi taşmaları yoluyla dışsal ekonomiler yaratabilmektedir. monopolcü rekabetin en dikkat çekici modellerinden olan Dixit-Stiglitz modeli üzerine kurulmuştur. evrim ve bilgisayar” olarak sloganlaşmıştır12. Bu varsayım. ii) Aysberg Taşıma Maliyetleri: Taşıma maliyetleri konusu. Merkez-kaç kuvvetler ise ekonomik faaliyetlerin belirli bölgelerde yoğunlaşmasından kaynaklanan üretimde.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. p. p.) Tablo 1’de merkezcil kuvvetten kastedilen dışsal ekonomilerin Marshall’cı kaynaklarıdır. piyasalarda tıkanıklık gibi negatif dışsal ekonomilerdir11. p. ölçek ekonomilerine bağlı olarak mal üretiminde daha geniş piyasalara kolay ulaşmayı sağlayan mekanların tercih edilmesidir. 1990’lardan sonra yeni ekonomik coğrafya yaklaşımının gelişmesiyle birlikte. 146-148. Taşıma maliyetleri ayrıca Dixit-Stiglitz modelinin sabit talep esnekliği varsayımını da geçersiz hale getirmektedir. Geniş yerel bir piyasa hem geriye hem de ileriye doğru bağlantılar yaratabilmektedir. Bu varsayımların amacı. Krugman ve Venables’ın sloganlaştırdığı bu dört hile aslında ekonomik coğrafyacıların kabul ettikleri temel varsayımları tanımlamaktadır. Bu dört varsayım aşağıda açıklanmaktadır14: i) Dixit-Stiglitz: Yeni ekonomik coğrafya modeli. Bu sorunu ortadan kaldırabilmek amacıyla Samuelson çözümü olarak bilinen varsayım kullanılmaktadır. modellerin işleyişini hızlandırmak ve teknik detaylardan kurtularak gerçek ekonomik hayata yaklaşmaktır13.144. aysberg. İleri bağlantı ise geniş bir piyasanın yerel üreticiler açısından maliyetleri azaltarak ara mallarının yerel üretimini artırmasıdır. 142. Masahisa Fujita ve Paul Krugman. 146-148. 240 . mekansal özelliklerin ekonomik etkilerini inceleyebilmek için bazı teknik hilelerle (tricks) artan getirilerin ve eksik rekabetin modellendiği görülmektedir. DixitStiglitz modelinin yeni ekonomik coğrafya yaklaşımı açısından en önemli özelliği malların sürekliliğini varsaymasıdır. yeni ekonomik coğrafyanın esasını oluşturmaktadır. Geri bağlantı. modeli oluşturanların üretimin belirli bölgelerde süreklilik kazanması gibi yerleşim kararlarının bölünmezliği konusuna saygı göstermesini gerektirmektedir.

2010. The Japanese Economic Review. 15 16 f.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. böylece sabit talep esnekliği varsayımı korunmaktadır. Vol.) olmaktadır. Tedarikçinin malzemeyi nakliye yapılacağı geminin güvertesine taşıyana kadar olan sorumluluğunu içerir. Fabrikadan liman gümrüğüne kadar olan taşıma masrafları ile.15 fiyatının sabit bir oranında gerçekleşmesi sağlanmakta. uluslararası modeller ve şehir-sistem modelleridir. firma düzeyindeki artan getiriler.: Deniz taşımacılığında kullanılan bir terimdir. Yani taşıma maliyetleri bir anlamda taşınan malın içinde tutulmaktadır. “The Evolution of Spatial Economics: From Thünen to the New Economic Geography”.o. Böylece Dixit-Stiglitz’in öngördüğü piyasa yapısı ile “aysberg” olarak adlandırılan taşıma maliyetleri arasında verimli bir birleşim elde edilmektedir. No. 24. iv) Bilgisayar: Yeni ekonomik coğrafya modellerinin öğrenilmesinde hâlâ kalem-kağıt analizinden faydalanmak yeterli olsa da daha ileri matematiksel modellerin uygulanmasında bilgisayarlardan faydalanılması büyük kolaylık sağlamaktadır. 61. Bunlar. hem de taşıma maliyetinin f. Strateji uygulamak yerine. Yeni ekonomik coğrafya yaklaşımının ilk aşamalarında geliştirilen bölgesel modeller ekonomik teorinin modern aletlerinden faydalansa da mekansal ekonominin dar temelli firma modellerinden oluşmaktadır16.b. Bu durum ekonomide hangi denge durumunun seçileceğini belirginsizleştirmektedir. Malzeme gemi güvertesine taşındıktan sonraki sorumluluk ise müşteriye aittir. Masahisa Fujita.b. Yeni ekonomik coğrafya modellerinde söz konusu erimenin sabit oranda gerçekleştiği varsayılmaktadır. Bu tip bir süreç beklentilerin rolünü dışarıda bırakacağı için yetersiz olacaktır. taşıma maliyetleri ve faktör hareketliliği arasındaki etkileşimin mekansal ekonomik yapının ortaya çıkışına ve değişmesine nasıl sebep olduğunu açıklamaktadır. 1. yeni ekonomik coğrafyanın açıklayıcı çerçevesini oluşturan bir modeldir. Temel Model Yeni ekonomik coğrafya yaklaşımını oluşturan modeller üç grupta toplanmaktadır. p. 241 . liman gümrüğü ve liman masrafları tedarikçiye aittir. Bu çerçeve. üreticilerin başka üreticilerin de seçtiği yerleşim alanlarını seçtiğini varsaydığımızda yer seçiminde keyfiyet ortaya çıktığı görülmektedir.o. Örneğin. 4. Krugman’ın temel eser olarak kabul edilen çalışması bölgesel modeller içerisinde yer almaktadır. Krugman (1991) tarafından tanıtılan merkez-çevre modeli. bölgesel modeller. üretim faktörlerinin en yüksek reel getirileri teklif eden yerleşim bölgelerine doğru evrimci bir süreç içerisinde hareket edeceği varsayılır. Yani. iii) Evrim: Ekonomik coğrafya analizlerinde genellikle çoklu dengeler bulunduğu görülmektedir. Yeni ekonomik coğrafya modellerinde ad hoc uyarlama süreci varsayımı yapılır. Bu sayede hem yeni endüstri kolunun analize katılması engellenmekte. yer seçim kararlarını veren ekonomik aktörlerin rol aldığı coğrafya modellerini oyun gibi yorumlamak mümkündür.

İmalat sektörü. tam rekabetçi bir sektördür.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. 242 . “Increasing Returns…”. ölçek ekonomilerine sahip firmaların farklılaştırılmış mallar ürettiği ve tek girdi olarak işçilerin kullanıldığı monopolcü rekabetin hüküm sürdüğü Dixit-Stiglitz tipi sektördür. Bu pay merkez ile çevre arasındaki gelirin yakınsayıp yakınsamadığını belirleyen anahtar parametrelerdendir. Krugman (1991)’ın örnek modeli iki bölgeden. Esneklik katsayısını gösteren “σ” modeldeki dengenin özelliğini belirleyen ikinci parametredir ve birden büyüktür. Krugman. İşçiler ise bölgeler arasında 17 18 Masahisa Fujita and Paul Krugman. Her bir bölgedeki köylü nüfusu arzı “(1-µ)/2” kadardır. sanayi mallarını ise işçiler üretmektedir. Tarım mallarının bölgeler arasında maliyetsiz olarak ticareti mümkünken imalatçıların ticaretinde “aysberg” olarak adlandırılan taşıma maliyetleri söz konusudur17. Ancak bazen söz konusu dışsallıklar yığılma ekonomilerinden ziyade arz ve talep arasındaki etkileşime bağlı olarak parasal (pecuniary) da olabilmektedir. İşçiler bölgeler arasında hareketliyken çiftçiler hareketsizdir ve iki bölge arasında eşit olarak dağıtılmıştır. Tarım sektörü ise sabit getirilere bağlı olarak homojen mal üreten. Modelde tarım ürünlerini köylüler. tek girdinin çiftçiler (köylüler) olduğu. p.) Ekonomik faaliyetlerin belirli bölgelerde yığılmasında Marshall’ın belirttiği üç neden oldukça önemlidir. 144-146. Eşitlikte “CM” aşağıdaki gibi formüle edilmiştir: CM ⎡N ⎤ = ⎢∑ ct(σ −1) / σ ⎥ ⎣ i =1 ⎦ σ /(σ −1) (2) (2) no’lu eşitlikte “N” potansiyel ürün sayısı. “CM” ise sanayi malının tüketimini göstermekte ve sanayi malı toplam harcamaların daima “µ” kadarlık kısmı kadar olmaktadır. birisi imalat diğeri tarım olan iki sektörden ve iki işçi sınıfından oluşan bir modeldir. Krugman (1991)’ın temel modeli şu şekilde açıklanabilir18: Modele göre ekonomideki tüm bireyler aşağıdaki fayda fonksiyonuna sahiptir: µ U = C M C 1− µ A (1) (1) no’lu eşitlikte “CA” tarımsal ürünün. pp. “σ” ürünler arasındaki ikame esnekliğidir. İhtiyaç duyulan emek birimi birdir. 487-493. Köylü nüfusu bölgeler arasında hareketsizdir.

Samuelson’un aysberg olarak tanımladığı gibi. sabit bir toplam maliyet ve sabit bir marjinal maliyet içermekte ve ölçek ekonomilerine neden olmaktadır. kâr sıfıra yaklaşacaktır. modelde tarımsal çıktının taşıma maliyetinin sıfır olduğu varsayılmaktadır. Modelde tek bir sanayi malı üreten çok sayıda firma olduğu varsayılmaktadır. İki bölge arasındaki taşıma maliyetleri konusunda da bazı varsayımlarda bulunulmaktadır. birinci bölgede çalışanların ücret oranıdır. L1+L2= µ (3) Sanayi malının (i) üretimi. yani köylülerin gelirlerinin aynı olmasını sağlamaktadır.) hareketlidir. x2) aşağıdaki gibidir: 243 . her iki bölgede tarımsal hasılanın fiyatının. Buna göre. bir bölgeden diğer bölgeye taşınan her bir birim sanayi malının yalnızca bir kısmı (τ < 1) yerine ulaşmaktadır. aşağıdaki gibi bir denge ortaya çıkmaktadır: p1 w1 = p 2 w2 (6) Eğer imalat sektörüne girişler serbest ise. Modelde bu tarımsal fiyat/ücret oranı bir değer ölçütü (numeraire) olarak kullanılmaktadır.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. Dolayısıyla merkezde kâr maksimizasyonunu amaçlayan firmanın fiyat davranışı aşağıdaki gibidir: ⎛ σ ⎞ p1 = ⎜ ⎟ β w1 ⎝ σ −1⎠ (5) Eşitlikte “w1”. Her iki bölgedeki temsili ürünlerin fiyatları karşılaştırıldığında. Bu nedenle her bir bölgedeki firma başına üretim (x1. Bu kısım “τ” taşıma maliyetlerinin ters endeksidir ve gelirin yakınsayıp yakınsamadığını belirleyen son parametredir. her bir firmanın karşılaştığı talep esnekliği “σ”dır. LMi=α+βxι (4) Eşitlikte “LMi”. “i” malının üretiminde kullanılan emeği “xι” ise üretilen çıktıyı göstermektedir. Aynı eşitlik ikinci bölge için de geçerlidir. Bu varsayım. Birinci ve ikinci bölgedeki emek arzı sırasıyla “L1” ve “L2” olup toplam işçi sayısı “µ”dur. Ayrıca modele göre sanayi mallarının taşıma maliyetinin mal taşınırken ödendiği varsayılmaktadır. İmalat sanayi tüketimi ve taşıma maliyetleri veri iken.

öncelikle her bir bölge içerisinde iki bölgenin ürünlerine olan talep incelenmektedir. birinci bölgede ne kadar çok ürün üretilirse.b) malın güvertede teslim fiyatı (p1) iken. Buna göre işçiler kendilerine daha yüksek ücretin verildiği bölgeye yönelmektedir. birinci bölgede yerel sanayi malına yapılan harcamanın. Ayrıca. temsili ürün için nispi talep aşağıdaki gibidir: c11 ⎛ p1τ ⎞ ⎟ =⎜ c12 ⎜ p 2 ⎟ ⎝ ⎠ −σ ⎛ wτ =⎜ 1 ⎜w ⎝ 2 ⎞ ⎟ ⎟ ⎠ −σ (9) Modelde ayrıca. Yerel ürünün fiyatı (f.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. ikinci bölgede sanayi malına yapılan harcamaya oranı şeklinde yeni bir değişken tanımlanmaktadır (z11). satılan nispi mal miktarını “σ” kadar azaltırken. her bir veri fiyat için harcama içerisindeki payı daha büyük olacaktır. Eğer hepsi bir bölgede yoğunlaşırsa o zaman ıraksama durumu oluşacaktır. emeğin ortalama ürününe oranı olduğudur. Bu noktada “c11” birinci bölgedeki bölge ürününün tüketim değerini.) ( p1 − βw1 )x1 = αw1 ve x1 = x 2 = α (σ − 1) β (7) Eşitliğe göre her bir bölgedeki firma başına üretim. o bölgedeki işçi sayısıyla orantılıdır. Yani.o. Bu değişkene göre. Yani. diğer bölge ürününün fiyatı taşıma maliyetlerinin dâhil olduğu “p2/τ”dir. Buradan yola çıkarak “z11” aşağıdaki gibi formüle edilmiştir: ⎛n z11 = ⎜ 1 ⎜n ⎝ 2 ⎞⎛ p1τ ⎞⎛ c11 ⎞ ⎛ L1 ⎟⎜ ⎟⎜ p ⎟⎜ c ⎟ = ⎜ L ⎟⎜ ⎟ ⎜ ⎠⎝ 2 ⎠⎝ 12 ⎠ ⎝ 2 ⎞⎛ w1τ ⎟⎜ ⎟⎜ w ⎠⎝ 2 244 ⎞ ⎟ ⎟ ⎠ − (σ −1) (10) . ücret oranından ve nispi talepten bağımsız olarak birbirine eşittir. her bir bölgede üretilen sanayi malı sayısı. Kısa dönem denge analizini inceleyebilmek için. emeğin bölgeler arasında dağılımının veri olarak alındığı Marshallgil bir dengedir. Krugman (1991)’ın modeline göre kısa dönem dengesi. değer olarak sadece “σ1” kadar bir azalmaktadır. birinci bölgenin nispi fiyatındaki yüzde birlik artış. Başka bir ifade ile ölçek ekonomilerinin derecesidir. “c12” ise birinci bölgedeki ikinci bölge ürününün tüketim değerini göstermektedir. n1 L1 = n 2 L2 (8) Burada unutulmaması gereken. sıfır kâr dengesinde “σ/(σ-1)” teriminin emeğin marjinal ürününün.

nispi ücret oranı “w1/w2” de aynı yönde hareket edecektir. “Y1” ve “Y2”yi bölgesel gelirler olarak tanımlandığında. geniş piyasalara yakınlık ile yerel piyasadaki rekabet eksikliği arasında bir değiş tokuş bulunmaktadır. birinci bölgede ikinci bölgenin ürünü için yapılan harcama tutarının yerel ürün için yapılan harcamaya oranı “z12” aşağıdaki gibidir: ⎛L z12 = ⎜ 1 ⎜L ⎝ 2 ⎞⎛ w1 ⎟⎜ ⎟⎜ w τ ⎠⎝ 2 ⎞ ⎟ ⎟ ⎠ − (σ −1) (11) Birinci bölgedeki işçilerin toplam geliri. “z11”den “Y2”ye kadar olan eşitlikler setini.) Benzer şekilde.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. Başka bir deyişle. Bununla birlikte eğer emek birinci bölgeye kayarsa. birinci ve ikinci bölgedeki emeğin dağılımı veri iken “w1” ve “w2”yi belirleyen bir sistem olarak düşünmektedir. her iki bölgede birinci bölgenin ürünü için yapılan harcamaya eşittir. Buna göre. eğer “L1=L2” olursa. bölgesel gelirler aşağıdaki gibi hesaplanabilir: Y1 = Y2 = 1− µ + w1 L1 2 1− µ + w2 L 2 2 (14) (15) Krugman (1991). birinci ve ikinci bölgedeki işçilerin gelirleri aşağıdaki gibi gösterilmektedir: ⎡⎛ z ⎞ ⎛ z w1 L1 = µ ⎢⎜ 11 ⎟Y1 + ⎜ 12 ⎜1+ z ⎟ ⎜ 12 ⎝ ⎣⎝ 1 + z11 ⎠ ⎡⎛ 1 ⎞ ⎛ 1 w2 L2 = µ ⎢⎜ ⎜ ⎟ ⎜ 1 + z ⎟Y1 + ⎜ 1 + z 11 ⎠ 12 ⎝ ⎣⎝ ⎞ ⎤ ⎟Y2 ⎥ ⎟ ⎠ ⎦ ⎞ ⎤ ⎟Y2 ⎥ ⎟ ⎠ ⎦ (12) (13) İki bölgenin gelirleri işçilerin ve bunların ücretlerinin bölgeler arasında nasıl dağıldığına bağlı olsa da. Bir tarafta diğer tüm faktörler eşitken büyük piyasalarda ücretlerin de yüksek olacağını gösteren yerel piyasa etkisi. diğer tarafta ise işçilerin imalat sanayinde çalışanların sayısının daha az olduğu bölgede yerel köylü piyasası için diğerlerine göre daha az rekabetle karşılaşacaklarını temsil eden rekabet etkisi bulunmaktadır. köylülerin ücret oranının tüm bölgelerde eşit olduğunu hatırlayacak olursak. 245 . “w1=w2” olacaktır. Bunun nedeni birbirine zıt iki etkinin varlığıdır.

Bu durumda bir bölge ne zaman diğerine göre daha fazla işçiye sahip olursa işçi göçü yaşanacak ve bölgeler arası yakınsama gerçekleşecektir. Sonuçta birinci bölgedeki emek stoku artacak. Krugman (1991)’ın modelinde “ω1/ω2” oranının “ƒ”e bağlı olarak nasıl değiştiği sayısal bir örnekle açıklamaktadır. birinci bölgedeki fiyat endeksini azaltıp ikinci bölgedeki fiyat endeksini artıracaktır. sanayi malları için daha düşük fiyatlarla karşı karşıya kalmaktadırlar. Buna göre işçiler nominal değil. işçilerin bu bölgeye olan hareketini hızlandıracaktır. eğer “ω1/ω2” “ƒ”e bağlı olarak azalıyorsa denge istikrarlıdır. birinci bölgedeki imalat sanayinin payı “ƒ=L1/µ” olarak gösterilmektedir. yani her iki bölge aynı sayıda işçiye sahipken. Modelde ıraksamaya neden olan iki etki bulunmaktadır. Yakınsamaya neden olan tek etki ise yerel köy246 . Krugman “ƒ=0. işçilerin ikinci bölgeden birinciye göç etmeleri. kısa dönem dengesinden uzun dönem dengesine geçerken ortaya üçüncü bir durum çıkmaktadır.) Modelde. bu da üretimi artırarak bölgeler arası gelirde bir ıraksamaya neden olacaktır. Modelde. Ancak. Bu durumda birinci ve ikinci bölgede ikamet eden tüketiciler için sanayi malı fiyat endeksi aşağıdaki gibidir: − (σ −1) ⎡ −(σ −1) ⎤ ⎛ w2 ⎞ P1 = ⎢ fw1 + (1 − f )⎜ ⎟ ⎥ ⎝ τ ⎠ ⎢ ⎥ ⎣ ⎦ −1 /(σ −1) (16) −1 /(σ −1) ⎡ ⎛ w1 ⎞ − (σ −1) ⎤ − (σ −1) P2 = ⎢ f ⎜ ⎟ + (1 − f ) w2 ⎥ ⎢ ⎝τ ⎠ ⎥ ⎣ ⎦ dir: (17) İşçilerin her bir bölgedeki reel ücretleri ise şu şekilde gösterilmekte- ω1 = w1 P1− µ ω 2 = w2 P2− µ (18) (19) (16) ve (17) no’lu eşitliklere göre. reel ücretlere göre davranmakta ve daha fazla nüfusa sahip bölgedeki işçiler. Bunlar yerel piyasa etkisi ve fiyat endeksi etkisidir. Buna göre. işçilere eşit reel ücret verileceğini belirterek bu dengenin istikrarını araştırmıştır. işçiler daha fazla işçi nüfusuna sahip olan bölgeye göç edecek ve bölgeler arası ıraksama gerçekleşecektir. eğer her iki bölgedeki ücret oranları birbirine eşitse. “ω1/ω2”nin “ƒ”e bağlı olarak artması durumunda.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s.5” iken. Bu durum birinci bölgede reel ücretlerin nispi olarak daha yüksek olmasını sağlayarak.

Merkezde imalat sanayinde yoğunlaşma ile birlikte ortaya çıkan pozitif dışsallıklar sayesinde yaşanan bu durum. Şekil 1: Bölgelerarası Yakınsama Kaynak: Paul Krugman. Bu süreç hem kümülatif nedensellik hem de pozitif geri besleme mekanizmalarının işlemesine ve ekonomik gelişimin de süreklilik arz etmesini sağlayacaktır. p. “Increasing Returns and Economic Geography.75” temsil etmektedir. 99. 493.5”.) lü piyasasındaki rekabetin derecesidir. Şekil 1’de “ω1/ω2”. Krugman (1991)’a göre analitik olarak zor olsa da reel ücretler “ƒ”in bir fonksiyonu olarak çözülebilmektedir. Modelde bölgeler arasında bir yakınsamanın olup olmadığı grafik yardımıyla açıklanmıştır. Bu noktada sorun hangi etkinin daha ağır bastığıdır. No: 3. yüksek taşıma maliyetli durumda nispi reel ücret “ƒ”in azalan bir fonksiyonudur. iki farklı durumda “ƒ”in bir fonksiyonu olarak hesaplanmış değerlerini göstermektedir. Journal of Political Economy. Yüksek taşıma maliyeti durumunda “τ=0. Buna göre. diğer durum ise düşük taşıma maliyetini “τ=0. 247 . Her iki durumda da “σ=4” ve “µ=3” olarak varsayılmaktadır. Taşıma maliyetlerinin düşük olduğu durumda ise eğim pozitiftir ve bölgeler arası ıraksama görülür. 1991. emeğin çevreden merkeze kaymasına ve dolayısıyla üretimin hızlı bir şekilde artış göstermesine neden olmaktadır.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. Dolayısıyla bu durumda bölgesel yakınsamanın görülmesi beklenebilir. Bu noktada Krugman (1991)’ın ifade etmeye çalıştığı konu. pozitif ölçek ekonomileri ve artan getirilerin varlığı altında merkezde taşıma maliyetlerinin çevreye göre çok daha düşük olacağıdır. Vol.

Merkez çevre yapısı. hem de birer tüketici olan işçiler bu bölgede diğer bölgelerdeki işçilere göre daha fazla çeşide daha kolay ulaşacaklardır. ve 3’de Krugman’ın modelinin sonuçları gösterilmektedir. mal çeşitliliğinin yeterince farklılaşması veya imalat harcamalarının yeterince artması durumunda ortaya çıkabilecektir. İkinci olarak. Bu durumda işçilerin ücretleri yerel rekabete göre belirlenecektir. Şekil 2. Taşıma maliyetleri yüksek ise bölgeler arasındaki ticaret göreceli olarak az olacaktır. firmaların büyük bir kısmı bir bölgede yerleşirse daha fazla çeşit de bu bölgede üretilecektir. Aslında bunun temel nedeni taşıma maliyetleridir. Masahisa Fujita and Paul Krugman. sözkonusu bölgedeki işçi artışı bu bölgenin pazarının diğer bölgeye göre daha geniş olmasına neden olacaktır. Şeklin yatay ekseni imalat sanayinde çalışanların birinci bölgedeki payını. Çünkü daha geniş piyasaların bulunduğu bir bölgede üretim yapıp diğer bölgelere satmak daha kârlıdır. Yani işçi miktarı azaldıkça ücretler artacaktır. diğeri de sanayileşmemiş çevre bölge haline gelebilmektedir. Eğer ileri ve geri bağlantılar hareket serbestisi olmayan çiftçilerin yarattığı merkez-kaç kuvvetini giderebilirse. dairesel ileri (işçilerin tüketim malları üreticilerine yakın olmaya yönelmeleri) ve geriye bağlantılarla (üreticilerin pazarın daha geniş olduğu yerlerde toplanmaya yönelmeleri) ortaya çıkmaktadır19. İlk olarak. kritik parametrelerdeki küçük değişiklikler ekonomiyi etkileyebilmektedirler. ekonomi tüm üretimin bir bölgede toplandığı merkez-çevre yapısına dönüşecektir. Sonuçta. Böylece. 145. dikey eksen ise bölgeler arasındaki reel ücret farkını göstermektedir. Şekil 2. Merkez-kaç kuvveti ise dairesel nedensellik içerdiği için daha karışıktır. Elbette yığılmanın gerçekleşmesi gerekmese de. 145. Yani. iki bölge arasındaki reel ücret farkının imalatın kendi aralarındaki dağılımıyla nasıl ilişkili olduğunu göstermektedir.) Modelde çiftçilerin hareketsizliği merkezcil bir güçtür. Yani model ekonominin dinamikleri. çünkü iki türde de mal tüketmektedirler. 19 20 Masahisa Fujita and Paul Krugman. 248 . p. Her eğri farklı seviyelerdeki taşıma maliyetleri için hesaplanmıştır. bir bölge sanayileşmiş merkez. p. niteliksel özellikleri birden bire değiştiğinde “katastrofik çatallara” (catastrophic bifurcations) maruz kalacaktır20. taşıma maliyetlerinin yeterince düşük olması. (diğer koşulların eşit olması durumunda) sözkonusu bölgedeki işçilerin reel gelirleri diğer işçileri de bu bölgeye göç etmelerini uyaracak kadar daha yüksek olacaktır. Kısacası merkezcil kuvvet. Başlangıç koşulları ne olursa olsun faktör fiyatları eşitleneceği için uzun dönemde işgücünün bölgesel dağılımı eşit ve dengeli gerçekleşeceği için ekonomide tek denge oluşacaktır.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. ölçek ekonomilerinden dolayı her çeşit ürünün tek bir bölgede yoğunlaşması ortaya çıkacaktır. Bu modelin temel analiz aleti “çatallar”dır. Bölgeler birbirine eşit ve simetrik iken.

) Taşıma maliyetlerinin düşük olması durumunda tipik bir firma iki bölgede de malını satabilecektir. International Regional Science Review. Bölgesel İmalat Sanayi İşgücü ve Değişik Taşıma Maliyetlerinde Reel Ücret İlişkisi Kaynak: Paul Krugman. 1999. işçilerin daha yoğun olduğu bölgede kurulu ise piyasalara daha kolay ulaşabileceğinden daha yüksek ücret de ödeyebilecek ve böylece işçilerin satın alma güçleri de yükselecektir. Bölgeler arasında dengesizlik olması durumunda merkezcil kuvvetler daha güçlü iken.8 Yüksek taşıma maliyetleri 0.8 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 1. 22. 249 .0 Orta Taşıma Maliyetleri -0. p. Ancak firma. Bu durumlar Şekil 2’de gösterilmektedir. Issue:2. Reel ücretlerin artışı iki bölgeden birisinde nüfusun yoğunlaşmasına neden olacağı için sözkonusu bölgede uzmanlaşma ve yoğunlaşma görülecektir.4 0. Bölgeler arası Ücret Farkı (%) 0. “The Role of Geography In Development”. Taşıma maliyetlerinin düşük olması durumunda eşit dağılımın sağlandığı denge noktası ve diğer limit durumları gösteren dengelerle birlikte üç denge noktası gerçekleşebilmektedir. merkez-kaç kuvvetlerin daha güçlü olduğu varsayımı altında çoklu dengeler ortaya çıkacaktır. Böyle bir durumda reel ücretler çalışan işçi miktarı arttıkça daha da artacaktır. Vol. Bölgedeki İmalat Sanayi İşgücü (%) Şekil 2.4 Düşük Taşıma Maliyetleri -0. 148.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. Taşıma maliyetlerinin orta seviyede olması durumunda ise merkezcil ve merkez-kaç kuvvetlerinin göreceli üstünlüğüne göre farklı denge noktaları oluşacaktır.

1999. işçilerin aşama aşama kendilerine daha yüksek reel ücret öneren bölgelere hareket edeceği varsayımı neticesinde oluşan çatallanma diyagramını göstermektedir. 250 .) İşçilerin serbest hareketliliği varsayımı altında reel ücretler nerede yüksekse işçiler oraya hareket edeceği için. Şekil 3. Şekil 3’de birinci bölgede çalışanların oranı olarak tanımlanan dengeler kümesinin taşıma maliyetlerine nasıl bağlı olduğu gösterilmektedir. 149..Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. biri eşit dağılım gösteren. Yüksek taşıma maliyetleri ve dolayısıyla da işgücünün ve imalat sanayinin dengeli dağıldığı bir ekonomi düşünelim. “The Role of Geography In Development”. p. orta seviyede olması durumunda ise beş farklı denge oluşacaktır21. 148. Şekil 3 ise. Şeklin tamamı yeni ekonomik coğrafyanın temel özelliğini açıklamaktadır. ikisi de iki bölgede işçilerin ayrı ayrı toplandığı üç. Taşıma maliyetlerinin düştüğünü varsayalım. Issue:2. 22. International Regional Science Review. Şekildeki düz çizgiler kararlı dengeyi gösterirken. Sözkonusu bu durum şekilde A noktasıyla gösterilmektedir. “The Role of. Vol. işçilerin daha yüksek reel ücret teklif eden bölgeye hareket edeceği varsayımına göre ortaya çıkan “çatallanma diyagramı”nı göstermektedir. p. Birinci Bölgenin İmalatçı İşgücü Payı Kararlı Denge Kararsız Denge B A Taşıma Maliyetleri Şekil 3. taşıma maliyetlerinin yüksek olması durumunda işçilerin iki bölgede de eşit olarak yer aldığı tekli denge oluşacaktır. bu durumda yeni 21 Paul Krugman.”. İmalat Sanayi Popülasyonu İle Taşıma Maliyetleri İlişkisi Kaynak: Paul Krugman. kırık çizgiler kararsız dengeyi göstermektedir. Taşıma maliyetlerinin düşük olması durumunda.

K. Mion (2004) İtalya. artan getiriler ve talebe yakınlık arasındaki etkileşimi incelemiş. Davis ve Weinstein (1999) iç pazar etkisini. Kiso (2005) Japonya üzerinde analiz gerçekleştirmiştir. Head. Quah (1996). Kalkınma iktisadının birikimli büyüme olarak adlandırdı22 23 Krugman. Son yıllarda Krugman (1991)’ın modelini temel alan yeni bir model geliştirilmiştir. 2004. North Holland. yığılma. Yine. Ayrıca Garcia Pires (2006). merkez-çevre modelini İspanya ekonomisine uyarlayarak yığılma. Vol. Puga ve Overman (2002) parametrik olmayan tahmin yöntemiyle ekonominin mekansal ilişkilerini incelemişlerdir. artan getiri ve piyasa girişleri arasındaki ilişkiyi araştırmaya izin vermektedir.) denge noktası B olacaktır. ölçek ekonomileri ile taşıma maliyetlerinin İspanya’da iktisadi aktivitelerin mekansal dağılımı açısından son derece önemli faktörler olduğu sonucuna varmıştır. 149. İmalat sanayinde yeni bir firmanın üretime katılması üretimi artıracak. “The Empirics of Agglomeration and Trade”. 4. Daha sonra aynı metodla Roos (2001). Yeni ekonomik coğrafyanın bir özelliği de ücretin mekansal durumunu tahmin edebilmesidir.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. Modele göre ticaretin serbestleşmesiyle iç pazar etkisi artacaktır. Redding ve Venables (2004) sırasıyla Avrupa Birliği ve dünyanın ekonomik coğrafyasını incelemişlerdir. artan ücretlerin bu sektörün ürünlerine olan talebi artırması ise imalat sektörünü genişletebilecektir. Pires (2005). Bu tip yapısal tahminlerle geliştirilen ilk yeni ekonomik coğrafya modeli Hanson (1998. B gibi bir eşik noktasından itibaren kümülatif nedenselliğe bağlı döngüsel bir süreç başlamaktadır. 2005)’a aittir. T. (2002) ise çalışmalarında genel denge analizini yeni ekonomik coğrafya modeline uygulamışlardır23. Bu süreç sonunda imalat sanayi bir bölgede yığılmaya başlayacak ve bölgeler arasında merkez-çevre ayrımı ortaya çıkacaktır22. Değerlendirme Ekonomik büyüme imalat sektöründeki gelişme yoluyla sağlandığı için Krugman (1991)’ın modelinin temelinde imalat sektöründeki firmaların bölgeler arası dağılımı yer almaktadır. In: J. Brakman vd. ücretlerin yükselmesi. Thisse (eds). (2002). Handbook of Regional and Urban Economics. Diğer yandan. maliyetlerin artması ise sektörü daraltacaktır. p. Bu özellik. New York. Geniş piyasalara yakın bölgelerde ücretler daha yüksek olma eğilimindedir. Buna göre ücretler gelirin ve diğer bölgelerdeki ücretlerin bir fonksiyonudur. Ampirik uygulamalarla ilgili detaylı literatür için bkz. (2004) Almanya. De Bruyne (2003) Belçika. 5. Mayer. 251 . Haaland vd. Örneğin Knarvik vd. Hanson çalışmalarını ABD üzerine uygulamıştır. J-F. İmalat sektörünün nereye yerleşeceği bu zıt etkilerin hangisinin üstün olacağına bağlıdır. Yeni ekonomik coğrafya literatüründe genelde teorik çalışmalar olsa da son yıllarda uygulamalı çalışmalar da yer almaktadır. Henderson.

17-19. Ticaretin önündeki engeller azaldıkça yığılma etkisi de güçlenecektir24.Modelde taşıma maliyetlerinin rolü net değildir. Taşıma maliyetleri bu kadar önemli bir yere sahipken tarımsal ürünler için herhangi bir tasıma maliyetinin olmaması modelin eleştirilen diğer önemli bir noktasıdır.Modelde yerleşimin pozitif dışsallıklarından bahsedilmiş olmasına rağmen bunun için ne belirli bir sebep belirtilmiş ne de herhangi bir mikroekonomi teorisinden faydalanılmıştır. 45th Congress of the European Regional Science Association. Hipoteze göre dışsallıkların mesafeyle bağlantılı olması Krugman (1991)’ın “mesafe sadece taşıma maliyetleri yoluyla modele dahildir” ifadesini çürütmektedir. şehirlerin kalabalık olması nedeniyle. Mesafe kendi başına çok önemli bir unsurdur ve mesafeyi sadece taşıma maliyetleri açısından ele almak yanlış olacaktır. Çünkü eğer tarımsal bölgede işsizlik varsa neden diğer firmalar bu bölgelere göçmemelidir? 24 25 TÜSİAD.Modelde. Öncelikle bir firmanın tarımsal bir bölgeye taşınmasıyla. Yeni ekonomik coğrafya modeli literatürde birçok ilke imza atmış olsa da bazı açılardan eleştirilmektedir. 2005. Oysa ki günümüzde birçok insan. . 29. Ancak sanayileşmemiş bölgeler de bulunmaktadır. .Modelde tam istihdamın varsayılması sanayileşmenin her bölgede gerçekleştiğini de varsaymaktadır. Bu açıdan bakıldığında model güvenilirliğini kaybetmektedir. merkezden uzakta yasamayı tercih etmektedir.) ğı durum yeni ekonomik coğrafya modellerinde de görülmektedir. “Paul Krugman and the NEG: An Assessment In The Light of The Dynamics of a “Real World” Local System of Firms”. pp. söz konusu firmada çalışan isçilerin diğer firmaların işçilerini de bu bölgeye çekecek kadar talep oluşturacağından nasıl emin olunabilir? .Modelin teknik açıdan bazı sorulara cevap veremediği görülmektedir. Taşıma maliyetlerinin rolü net olarak belirlenmiş olsa bile yüksek taşıma maliyetlerinin bölgesel ıraksamanın aleyhine çalışması mantıksızdır. diğeri ise modelin çok genel olması ve modelin çıkartmak istediği sonuca göre hareket etmesidir. dengeyi belirlemede taşıma maliyetleri oldukça önemli bir yere sahiptir. . Çünkü taşıma maliyetlerinin olmaması durumunda yerleşim kararının hiçbir önemi kalmamaktadır. Çünkü örneğin Neo-klasik yaklaşıma göre yüksek taşıma maliyetleri birer dışsallıktır. Bu eleştiriler aşağıda sıralanmaktadır25: . geniş pazar potansiyelinin olduğu bölgeye götürüp satıp denge konfigürasyonunu tamamen değiştirebileceklerdir. Alessia Ruggiero. s.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. Bu eleştiriler genelde iki açıdandır: İlki teknik eleştiri. 252 . Tarım ürünlerinde taşıma maliyeti olmaması durumunda tarımla uğraşan isçiler mallarını hiçbir masrafa katlanmadan.

Yeni ekonomik coğrafya modelleri üzerinden iktisat politikaları uygulanması konusunda belirli potansiyel bulunsa da yine de modellerin henüz gelişme aşamasında olması konuyu zorlaştırmaktadır. Sonuç Gerek mekan olgusunun içsel büyüme modellerinde açıklama dışında bırakılması gerekse ölçek ekonomilerinin bölgesel kalkınma modellerinde özenli bir bilimsel yapıda incelenememiş oluşu sözkonusu iki olguyu birlikte ele alan yeni ekonomik coğrafya yaklaşımının gelişmesinde etkili olmuştur. ulaştırma maliyetleri ve faktör hareketliliği arasındaki etkileşimin mekansal ekonomik yapının ortaya çıkışına ve değişmesine nasıl sebep olduğunu açıklanmaktadır.Modelde kullanılan Dixit – Stiglitz modeli monopolcü rekabet piyasası koşullarını sağlasa da analize bir çok kısıt getirmektedir. sosyal ve kültürel yapıların da önemli olduğunu fakat bu unsurların modellemesinin zorluğundan dolayı bu gibi unsurların sosyologlara bırakılması gerektiğini ifade etmiştir. Krugman (1991) tarafından tanıtılan merkez-çevre modeli ile firma düzeyindeki artan getiriler. evrim ve bilgisayar” olarak sloganlaşmıştır. 253 . Yeni ekonomik coğrafya yaklaşımından yola çıkarak politika önerisinde bulunabilmek için ampirik analizlerin artırılması sayesinde modellerin olgunlaşması beklenmelidir. Yeni ekonomik coğrafya yaklaşımı hem mekan olgusunu hem de ölçek ekonomilerini kullanarak mikro ekonomik temellere dayalı genel denge anlayışıyla bütünsel bir yapı kurmuştur. mekansal özelliklerin ekonomik etkilerini inceleyebilmek için bazı teknik hilelerle (tricks) artan getirilerin ve eksik rekabetin modellendiği görülmektedir.) . Bu yaklaşıma göre. 1990’ların sonunda Krugman öncülüğünde gelişmeye başlayan yeni ekonomik coğrafya yaklaşımının temel amacı coğrafi mekanda meydana gelen çok farklı ölçeklerdeki ekonomik yığılmanın (kümelenmenin) oluşumunu açıklamaktır. coğrafi iktisat modellerinin henüz politika önlemlerini önerecek detayda ve olgunlukta olmamasıdır. Bunun en önemli nedenlerinden birisi. Dixit-Stiglitz modelinin en önemli kısıtı. aysberg. Fujita.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. ekonomik yoğunlaşmayı sadece belirli dışsallıklarla açıklamasıdır. Krugman. 6. ekonomik kalkınmada kurumsal. Krugman ve Venables’ın ifadesiyle bu hileler “Dixit-Stiglitz.

Katholiek University of Leuven. Schramm.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. 67. A. 254 . A. K. Regional Science and Urban Economics. “The Location of Economic Activity: Is There a Spatial Employment Structure in Belgium?”. 2002. 109-119. Journal of International Economy. pp. 437–466 Davis. “Economic Geography and Regional Production Structure: An Empirical Investigation”.) KAYNAKÇA Brakman S. Mimeo.. pp. Journal of the Japanese and International Economies. G. 2006. “The Evolution of Spatial Economics: From Thünen to the New Economic Geography”. pp.. A. 1-32. Economics of Agglomeration... “The New Economic Geography: Past Present and the Future”. Papers in Regional Science.. Haaland. 44. Fujita. Thisse. Forslid. 1-24. Vol. P. pp. European Economic Review. Hanson. “Economics of Agglomeration”. “Market Potential and Welfare: Evidence From the Iberian Peninsula”. A. A. Vol. 83-112. UK. Spanish Economic Review. 83. Garcia Pires.. “New Economic Geography: An Appraisal On The Occasion of Paul Krugman’s 2008 Nobel Prize in Economic Science”. M.107–127. J. D.. pp. 39. Garcia Pires.. Hanson. 43. J. De Bruyne. 379–407. pp. J-F. 272–297. D. 139-164. J. 57. Journal of Regional Science. and Geographic Concentration”. M. 339-378. NBERWorking Paper No: 6429... Cambridge University Press. A.. “The Spatial Distribution of Wages: Estimating the Helpman-Hanson Model for Germany”. “Estimating Krugman’s Economic Geography Model fort he Spanish Regions”. 2003. H. Fujita. Weinstein.. Journal of International Economy.. Thisse. Increasing Returns. R. 1998. 10. pp. 2004. Garretsen. 1996. Market Potential. Vol. Vol. pp. 61.. and Geographic Concentration.. M. “A U-shaped Europe? A Simulation Study of Industrial Location”.. Increasing Returns. 2009. M. Krugman. Fujita.. 1. J-F. K-H. Vol. 1999. Portuguese Economic Journal. M. Fujita. 2010.. Vol. No. J-F. “Market Potential. M. 2005. The Japanese Economic Review. 8.. Vol. G.. 4. Vol. Fujita. Vol. Thisse. Knarvik. Vol. 2004.. pp.

Thisse (eds). Krugman. 2007. Vol. A. D. D. BİLİG.Venables. Krugman. 2005. EuroEcon 2:. International Regional Science Review. 2002. “Does New Economic Geography Explain the Spatial Distribution of Wages in Japan?. Sayı : 38 Ankara. Vol. “The Empirics of Agglomeration and Trade”. 1996.. Erişim Tarihi: 13. 31.. 216–273. 115–143. Krugman. J-F. “Spatial Externalities and Empirical Analysis: The Case of Italy”. Cilt: 11. pp.. Kiso. H. Mimeo University of Tokyo. Ü. “Unemployment Clusters Across European Regions and Countries”.. No: 31. Seyfeddinoğlu (Kıymalıoğlu). “Yeni Ekonomik Coğrafya ve Kalkınma”. K. Vol. “The Role of Geography in Development”. Roos. 2001. 951–958. 2002. 45th Congress of the European Regional Science Association. 99. P. Development. 483-499. MIT Press.Overman. Economic Policy. pp. pp. Vol. 2005. Internet Adresi: http://people. 1991. Quah. Gazi Üniversitesi Ekonomik Yaklaşım Dergisi. 40. Küçüker.Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı: 30 Yıl: 2011/1 (235-255 s. Journal of Urban Economy. D. T. 97–118.. Ruggiero. European Economic Review.. pp. A. Journal of Political Economy. “Regional Convergence Clusters Across Europe”.2010. Redding S. Henderson..10. 171–195. 1997. Vol. Geography and Economic Theory. ss. In: J. pp.pdf. New York. Sayı: 43. “Türk İmalat Sanayiinde İllere Göre Yerelleşme ve Kentleşme Ekonomilerinin Belirlenmesi”.. 2004. 2000. “Wages and Market Potential in Germany”. 56. Türkiye’de Bölgesel Farklar ve Politikalar. M. Overman. North Holland. 2008. Mion. pp. 1999. C. K-H. 169-192.... 21. Issue: 2. Puga. 255 . Knarvik. “Paul Krugman and the NEG: An Assessment In The Light of The Dynamics of a “Real World” Local System of Firms”. 1-45.. P. Yayın No: T/2008-09/471. 22.. Cambridge. T.. P. Mayer. G. ss. 4. “Increasing Returns and Economic Geography”. H. TÜSİAD. Vol.. Handbook of Regional and Urban Economics. “The Location of European Industry”. pp. Ayoğlu.) Head. Jahrb Regionalwissensch..umass. 142-161..edu/curtis/academics/researchtoolbox/pdfs/Paul_Krug man_and_the_NEG... Vol.