You are on page 1of 17

CHNG 1.

TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

CHNG I TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU


I. c tnh c ca ng c in mt chiu I.1. Khi qut v ng c in mt chiu Hin nay, trong cng nghip u ang s dng in xoay chiu l ch yu v kt cu n gin, gi thnh h. Tuy nhin nhc im l khng dng c nhng phng php v thit b n gin iu chnh tc trong phm vi rng v bng phng hn na tiu th cng sut li ln lm h s cos ca li in thp. Trong khi ng c in mt chiu th hin tnh u vit ca n hn hn. Do , my in hin i i hi yu cu cao v iu chnh tc nh c cu nng h, cu trc, cn thp, hm m, giao thng vn tis s dng ng c in mt chiu. ng c in 1 chiu gm: ng c in mt chiu kch t ng lp v kch t song song. ng c in mt chiu kch t ni tip. ng c in mt chiu kch t hn hp I.2. Khi nim v c tnh c c tnh c ca ng c in l mi quan h gia tc v mmen ca ng c: = f(M). Phn loi: * Ta c c tnh c t nhin nu ng c vn hnh ch nh mc (in p, tn s, t thng nh mc, v khng ni thm in tr, in khng vo ng c), trn c tnh c t nhin ta c im lm vic nh mc c gi tr Mm, m * Ta c c tnh c nhn to khi thay i cc tham s ngun hoc ni thm cc in tr, in khng vo ng c (U Um hoc Rp 0 hoc m) nh gi v so snh c tnh c ta c khi nim cng c tnh c c tnh bng sai lch M so vi =
M

- c tnh c tuyt i cng = : Khi mmen thay i th tc khng thay i, c ng c in xoay chiu ng b. - c tnh c cng ln: Khi mmen thay i th tc t thay i, c ng c in mt chiu kch t c lp.

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

- c tnh c mm nh: Khi mmen thay i th tc thay i nhiu, c ng c in mt chiu kch t ni tip.
ng1

2 1
ng2 ng3

M
H.1.1. cng c tnh c

Trong : (1): c tnh c tuyt i cng, (2): c tnh c cng, (3): c tnh c mm. Vi ng c in mt chiu, ngoi c tnh c ta cn dng c tnh c in biu din quan h gia tc v dng in: = f(I). Tc c bn ca ng c in mt chiu kch t c lp v hn hp l tc khng ti l tng 0, vi ng c kch t ni tip l m. Tr s in tr c bn: R R=
U dm I dm

I.3. c tnh c ca ng c in mt chiu Ngun in mt chiu c cng sut v cng ln v in p khng i khi mch kch t thng mc song song vi mch phn ng, lc ny ng c gi l ng c kch t song song.

*S nguyn l:

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

Rf

Ikt CKT

Rkt
Ikt
CKT

Rkt

Rf

Ukt

Hnh 1.2. ng c mt chiu kch t song song

Hnh 1.3. ng c mt chiu kch t c lp

Trong s : : ng c Rf , Rkt: in tr ph phn ng ng c, in tr kch t U , Ukt: in p phn ng, in tr kch t Khi ngun in mt chiu c cng sut khng ln th mch in phn ng v mch kch t mc vo hai ngun mt chiu c lp vi nhau, lc ny ng c gi l ng c kch t c lp. I.3.1. Phng trnh c tnh c ng c in mt chiu kch t c lp Khi ngun in mt chiu c cng sut khng ln th mch kch t v mch phn ng c mc vo hai ngun in mt chiu c lp vi nhau khi ta c ng c kch t c lp. c tnh c c biu th bng mi quan h gia tc quay v mmen n = f(M). Theo s H.1.2 va H.1.3, c th vit phng trnh cn bng in p nh sau: U = E + (R +Rf)I Trong o: +U :in p phn ng, V +E :sc in ng phn ng, V +R :in tr phn ng, +Rf :in tr trong mch phn ng, +I :dng in mch phn ng, A. Mt khc, sc in ng phn ng ng c c xc nh theo biu thc sau: ( 1.1)

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

E =

pN 2 a

(1.2)

Trong : +p : s i cc t chnh +N: s thanh dn tc dng ca cun dy phn ng +a: s i mch nhnh song song ca cun dy phn ng +: t thng kch t di mt cc t, Wb +: tc gc, rad/s K=
pN :h s cu to ca ng c 2a

(1.1) v (1.2) => K = U I.(R+ Rf) ta suy ra : Phng trnh c tnh c in: = f(I) = - I Mt = K.. I. => I =
M dt K

(1.3) (1.4)

Mt khc, mmen in t ca ng c c xc nh bi:

Phng trnh c tnh c: = f(M) = - Mt (1.5)

Dng th: in p phn ng c b , t thng = const, th phng trnh c tnh c (in) l tuyn tnh. th l nhng ng thng.

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

0 m

0 m

Mc

Mnm

Ic

I nm

Hnh 1.4. c tnh c ca ng c in mt chiu kch t c lp

Hnh 1.5. c tnh c in ca ng c in mt chiu kch t c lp

T th trn ta thy : Khi I = 0 (M = 0) => = 0 ( 0: tc khng ti l tng ca ng c ) Khi 0 = 0 V M = KInm, mmen ngn mch Inm, Mnm gi l dng in ngn mch v => I = Inm,

Phng trnh c tnh (1.5) c vit dng: = 0 (1.6) ( = Mt :thng s nh gi v cng ca c tnh c ) 0

H.1.6. st tc ng vi gi tr ca mmen

Nhn xt:

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

- Khi mmen ca ph ti tng t 0 n Mm th tc ng c gim dn t 0 v m - ng dng: trong ng c tu in, my mi I.3.2. Phng trnh c tnh c ng c in mt chiu kch t ni tip ng c in mt chiu kch t ni tip c kch t mc ni tip vi mch phn ng S nguyn l ng c mt chiu kch t ni tip c v trn H1.7. V dng kch t cng l dng phn ng nn t thng ca ng c bin i theo dng in phn ng. Phng trnh c tnh c (1.5) c vit dng: - Phng trnh c tnh c:
= U k .k '.M

- Phng trnh c tnh c in:


= U k .k '.I u

Trong : k : h s t l S nguyn l:

CKT

Ikt

Rf

Hnh 1.7. ng c mt chiu kch t ni tip

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

Dng th :

Mc

Ic

Hnh 1.8. c tnh c

Hnh 1.9. c tnh c in

* Nhn xt : - Khi Mc = 0 (Ic = 0 ) tc ng c v cng ln. Do vy, ng c khng th hot ng trong tnh trng khng ti v khi s gy hi cho h truyn ng ca ng c. - T thng ph thuc vo dng phn ng, khi ti tng khng nh hng n st p ca li in. - ng dng: my nng vn chuyn, my cn Do ng c mt chiu kch t ni tip thch hp lm vic qu ti v yu cu mmen ln. II. nh hng in p phn ng i vi ng c in mt chiu T phng trnh c tnh c (1.5) = - Mt (1.5) Ta thy c 3 tham s nh hng n c tnh c: t thng ng c , in p phn ng U v in tr phn ng ng c II.1. nh hng ca in tr phn ng R Mun thay i in tr mch phn ng ta ni thm in tr ph Rf vo mch phn ng vi cc cp in tr khc nhau. Gi thit: U = Um = const; = m = const => 0 = const cng = var

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

0
Rf1 Rf2 Rf3 R4 Mm M

Rf1 < Rf2 < Rf3 < Rf4 Rf1 = 0: ng vi ng c tnh c t nhin. Rf2; Rf3 ; Rf4 : Cc cp in tr ng vi ng c tnh c nhn to.

Hnh 1.10. ng c tnh c ca ng c in mt chiu

* Nhn xt: Khi Rf ln, cng nh, c tnh c cng dc nn tc cng gim ng thi Inm v Mnm cng gim. Do vy, ta s dng phng php ny hn ch dng in v iu chnh tc ng c di tc c bn. II.2. nh hng ca t thng m < 1 < 2

0 2 1 0
1 m 2

Gi thit : U = Um = const; R = const Mun thay i t thng ta thay i dng in kch t Ikt ng c. => 0 = var cng = var
M

0
Mm

Hnh 1.11. ng c tnh c ca ng c in mt chiu nhng t thng khc nhau

* Nhn xt : Khi gim t thng th 0 tng dn n gim. Do , ng c tnh c mm i.Vy khi gim t thng th tc ng c tng ln Ta nhn thy rng khi thay i t thng:

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

Dng in ngn mch Inm = var Mmen ngn mch Mnm = K.Inm . = var. II.3. nh hng ca in p phn ng

0 1 2 3
0
Mm

Um > U1 > U2 > U3


Um U1 U2 U3 M

Gi thit : = m = const; R = const => 0 = var cng = const

Hnh 1.12. ng c tnh c ca ng c in mt chiu nhng in p trn phn ng khc nhau

* Nhn xt : Khi thay i in p t vo phn ng ng c (gim in p phn ng) ta c mt h c tnh c song song vi c tnh c t nhin. Khi tng in p phn ng, ng c s d b chy. Khi gim Uc < Ucm th Inm, Mnm gim v tc ng c cng gim vi mt ph ti nht nh (Mc =const). Cng sut P t l vi tc khng ti Tc khng ti gim:
0

gim

U , K dm

Ru .M = const ( K ) 2

Do vy, vic gim in p phn ng c s dng gim p v cho ra nhng tc c bn

III. Cc phng php iu chnh ng c in mt chiu III.1. Phng php chnh lu III.1.1. Chnh lu bn dn

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

Trong h truyn ng CL- , b bin i in l cc mch chnh lu iu khin c sut in ng E ph thuc vo gi tr ca pha xung iu khin. Chnh lu c th dng lm ngun iu chnh in p phn ng hoc dng in kch thch ng c. Tu theo yu cu c th m dng cc s chnh lu thch hp. Ta c cc s chnh lu nh sau: + S pha: 1 pha, 3 pha . + S ni: hnh tia, hnh cu, i xng v khng i xng + S nhp: s xung p p mch trong thi gian mt chu k in p ngun. + Khong iu chnh: l v tr ca c tnh ngoi trn mt phng to [U d , I d ] . + Ch nng lng: chnh lu, nghch lu ph thuc + Tnh cht dng ti: lin tc, gin on. Ch lm vic ca chnh lu ph thuc vo phng thc iu khin v vo tnh cht ca ti, trong truyn ng in ti thng l cun kch t (L - R) hoc l mch phn ng ng c (L -R- E). tm hiu hot ng ca h CL- ta phn tch mt s chnh lu hnh tia 3 pha. ch dng lin tc: Khi dng in chnh lu id l lin tc th c th dng c th cc qu trnh dng in v in p. Sut in ng chnh lu l nhng on hnh sin ni tip nhau, gi tr trung bnh ca sut in ng chnh lu c tnh nh sau:
+ 2 p

Ed =

p 2

2m

. sin .d = Ed0.cos

e,

p ), Ed0 = . sin .U 2 m . p. 2 p

Trong :
0:

e:tn

s gc ca in p xoay chiu

: gc m van tnh t thi im chuyn mch t nhin gc iu khin tnh t thi im S xoay chiu bt u dng

p: s xung p p mch trong mt chu k in p xoay chiu.

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU


a b c

U2a U2b U2c ~ ~ ~


+

E Ed L R

H.1.13. S ni dy v s thay th ca chnh lu tia 3 pha

Phng trnh vi phn m t mch thay th (H.1.21)


did U2m .sin( + 0) =E +R.id +L. dt ,

Vi s kin khi

0 th

id = I0 c nghim sau:
0-

id = [RI0+ E U2m.cos .sin( [ E U2m.cos .sin( - )] Trong : = arctg


e .L
R

)].e-(

- 0)cotg

U U2a 0 U 2b U2c U 2a

2 p

H1.14.c tnh iu chnh v th thi gian

Nu gc dn ca van l th c th tnh c thnh phn mt chiu ca dng in chnh lu, chnh l thnh phn sinh mmen quay ca ng c:

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

p p I= id d = 2R U 2m . sin 2 .sin 0 + 2 2 E 2 0

Cn gi tr trung bnh ca dng in chnh lu th c tnh bi biu thc n gin hn Id = III.1.2.Chnh lu tiristo * Xt ch dng lin tc. Dng in chnh lu Id chnh l dng in phn ng ng c in. Da vo s thay th vit c phng trnh c tnh: = =
E d 0 . cos Rt . X k .I K dm K dm E d 0 . cos Rt . X k M. K dm (K )2 E d 0 . cos E . R + 0 L

c tnh c c cng thuc vo gc iu khin


0

= .

(K dm )2
R

+ X k , tc khng ti ph

E d 0 . cos (*) K dm

1 Thay i gc iu khin t 0 - , sut in ng chnh lu bin thin t Ed0 -Ed0v ta c mt h c tnh song song nhau nm na bn phi ca mt phng to , do cc van khng cho dng in phn ng i chiu. 2 Khi tng gc iu khin t 0 n
b bin i lm vic ch 2

chnh lu, ng c c th lm vic ch chnh lu, ng c c th lm vic ch ng c nu E cn dng v ch hm ngc nu E i chiu. 3 Khi tng gc iu khin t
n 2
max

th Ed v E u i

du. Nu s ng c ln hn gi tr trung bnh ca s ca b bin i th dng in phn ng s chy theo chiu c, ng c lm vic ch hm ti sinh, di tc dng ca s ng c m cc van tiristo s dn dng trong thi gian na chu k m ca in p li. Gc pha ca dng in xoay chiu ln hn
, b bin i lm vic ch 2

nghch lu ph thuc, bin c nng ca ti thnh in nng xoay chiu,

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

cng tn s li v tr v li in. Dng in trung bnh ca mch phn ng v phng trnh c tnh tc l: I=
E E d R + Xk

E d 0 . cos R + X k I + K dm K dm

iu kin lm vic an ton ca nghch lu ph thuc l: max min

Thay gi tr ny vo phng trnh c tnh tc v rng:


Ed 0 = 2X k I mk

Ta tm c gi tr tc ti a cho php h CL- lm vic ch nghch lu ph thuc: =


E d 0 . cos X k R I K dm K dm

Khi mmen ti tng do dng qua cc van ln, lm gc chuyn mch tng theo, nn an ton cn phi tng gc thng sm min , iu ny lm gim s b bin i v do lm gim tc cc i cho php.
Bin lin tc
=
0

= = 5

gii hn max

H.1.15. c tnh c ca h chnh lu CL-

III.2. Phng php xung p. III.2.1. Xung p mch n.

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

Nguyn l iu chnh xung p (XA - ), loi A (b bm xung loi A).Trong in p v dng in ng c u , i ch c gi tr dng. Khi kho S thng, ta c u =un; i = in . Khi kho S ngt, in = 0; u = 0 v i = id0 Do tc dng duy tr dng ca in cm L. Cc gi tr trung bnh ca in p v dng in phn ng U , I va do s E ca ng c khi ng v ngt lin tc kha S, s c xc nh nu bit lut ng, ngt kho v cc thng s ca mch. Nu ng ngt kho S vi tn s khng i th hot ng ca mch tng t nh ca chnh lu mt pha na chu k.qu trnh dng in v in p trong ch dng lin tc : -U + UL + UR + E = 0
U E di R + i= D dt L L

1 Ti thi im t = 0+, kho S bt u thng v U = UN , i = Imin, nu coi s E khng i trong mt chu k ng ngt ca kho S th nghim ca (*) l: i=
t t UN E T T 1 e u + I min e u R

0 < t <t T = L/R: hng s thi gian ca mch phn ng 2 Ti thi im t = t kha S bt u ngt i=
t d UN E 1 e Tu R t d + I min e Tu = Imax.

Lc ny u = 0 do van D0 dn nn:
di R E + i= dt ' L L

Ti t = 0+, i = Imax v nghim l : i= Ti t = T - t Nu S thng lin tc t =T th dng in trong mch phn ng s khng i v bng I = Imax = Imin =
UN E R
t' t' E T T 1 e u + I max e u , t <t < T. R

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

Nu thi gian thng ca kho S gim n mt gi tr ti hn no t = tgh th dng in Imin = 0 v h thng s lm vic trng thi bin gii chuyn t ch dng in lin tc sang gin on. III.2.2. Xung p o chiu loi kp: Vi b bin i cng sut trung bnh ta dng kho in t l cc bng dn lng cc IGBT. Khi dng van iu khin IGBT c kh nng iu chnh in p v o chiu dng in ph ti. Trong cc h truyn ng t ng thng c yu cu o chiu ng c, do b bin i xung p dng cp ngun cho cc ng c mt chiu kch t c lp cn o chiu quay, hoc trong cc c cu nng h bm xung thay i tc . Cc van IGBT T1 dn T4 kha khng tip im. Cc it m D0 n D4 tr nng lng phn khng v ngun v thc hin hm ti sinh. * B bin i c 3 trng thi lm vic: Trng thi 1: E . > ED ng c lm vic gc phn t th nht. Nng lng cp cho ng c c ly t ngun thng qua van T1, T3 dn trong khong thi gian t 0 n t1. Trong khong thi gian t1 n T, nng lng tch ly trong in cm s duy tr cho dng in i theo chiu c v khp mch qua T3, D4. Dng in(H.) l ng nt lin. Trng thi 2: E . > ED ng c lm vic gc phn t th 2 (hm). Trong khong thi gian t 0 n t1, ng c s tr nng lng v ngun thng qua D1 v D3 ( ID1= ID3=It, It -ng nt t (H.)). Trong khong thi gian t1 n T, dng ti khp mch qua T4, D3 (I D3 = IT4 = I t). Dng ti c dng (H.) Trng thi 3: E . = ED /Trong khong thi gian 0 n t0: E . < ED ng c hm tr nng lng v ngun qua D1 v D3 (iD1 = iD3 = it) /Trong khong thi gian t0 n t1 E . > ED ng c chuyn sang lm vic ch ng c. Nng lng t ngun qua T1 v T3 c cp cho ng c (iT1 = iT3 = it) /Trong khong thi gian t1 n t2: T1 b kho, T4 m: nng lng tch lu trong in cm L s cp cho ng c v duy tr dng in qua D3 v D4 (iD3 = iD4 = it) /Trong khong t2 n T: khi nng lng d tr trong in cm ht, s ca ng c s o chiu dng in v dng ti s khp mch qua T4 v D2 (iT4 = iD2 = it). Qu trnh ny to ra tch lu nng lng trong

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

in cm v khi T4 b kho th UAB > E v qu trnh lp li nh ban u. Mc d dng ti i chiu, nhng c s tham gia ca T4 v D4 vo qu trnh lm vic nn trong khong thi gian t1 n T, in p ti (UAB lun = 0). Do , dng in p trn ti s khng b bin dng v thnh phn sng iu ho bc cao trong in p ph ti s l nh nht. * c tnh c: l cc ng thng song song nhau c 4 gc phn t ca mt phng [ , M].

T1 T2

D1 M
T4 T3

D2

D4

D3

H.1.16. c tnh c ca b bin i xung p xoay chiu

H1.17. b bin i o chiu.

CHNG 1. TNG QUAN V CC H TRUYN NG MT CHIU

U1

t U4

U2

U3 Ut

t t

t H1.18. Biu xung trong cc b bin i o chiu.