You are on page 1of 14

Kinh tế môi trường

NguyÔn ChÝ Quang


ViÖn khoa häc vµ c«ng nghÖ m«i tr­êng
Tr­êng ®¹i häc b¸ch khoa Hµ Néi

NguyÔn ChÝ Quang


Sinh n¨
n¨m 1958 t¹
t¹i Hµ
Hµ Néi
• Tèt ngiÖ
ngiÖp ®¹i
®¹i hä
häc má
má ®Þa chÊt n¨
n¨m 1980
• Tèt nghiÖ
nghiÖp TiÕn süsü khoa hä
häc n¨
n¨m 1990 t¹t¹i C«
C«ng hoµ
hoµ Slovakia
• Nghiª
Nghiªn cø
cøu kinh tÕ chuyÓ
chuyÓn ®æi
®æi vµ
vµ m«i tr­
tr­êng 2 n¨
n¨m (1996-
(1996-1998)
t¹i Tr­
Tr­êng Kinh tÕ Michigan – Mü

• Kinh nghiÖ
nghiÖm trong c« c«ng t¸
t¸c qu¶
qu¶n lý kinh doanh t ¹i TË TËp ®oµn
• c«ng nghiÖ
nghiÖp than – kho¸ kho¸ng s¶s¶n ViÖ
ViÖt Nam tõ n¨ n¨m 1994 – 2000
• Gi¶
Gi¶ng viª
viªn mêi lÜ lÜnh vù
vùc kinh tÕ m«m«i tr­
tr­êng, GIS vµvµ B§KH cñ cña
Tr­
Tr­ êng ®¹ii Hä
®¹ H B ä c B¸¸ ch khoa Hµ
H µ N é i tõ n¨
n¨ m 2000 ® Õn nay.
• Giả
Giảng viên KTMT c ủa trườ trường đạ đại họhọc Kinh tế tế quố
quốc dân
• Gi¶
Gi¶ng d¹
d¹y vềvề Kinh tÕ cho ®µo ®µo t¹t¹o Cao hä häc t¹
t¹i c¸
c¸c tr­
tr­êng
§¹i hä
häc Má
Má ®Þa chÊt, §¹i hä häc HuÕ, §¹i hä häc kinh t ế TP HCM,
• Chuyên
Chuyên gia KTMT c ủa Hộ Hội KTMT Châu á thá thái bì
bình dương
• Chuyª
Chuyªn gia t­ t­ vÊn vÒ Kinh tÕ B§ B§KH vµ vµ Tµi chÝnh CDM cho d ù ¸n
• UNEP-
UNEP-GEF cñ cña MONRE tõ n¨ n¨m 2004 ®Õn nay
• Tr­ë
Tr­ëngng nhãm chuyª
chuyªn gia ®¸nh
®¸nh gi¸
gi¸ gi¶
gi¶m nhÑ
nhÑ t¸c ®éng
®éng B§
B§KH vµ vµ
chuyÓ
chuyÓn giao c« c«ng nghÖ
nghÖ cña dùdù ¸n UNFCCC – MONRE (2006- (2006-2010)
• Tr­ë
Tr­ëngng nhãm chuyª
chuyªn gia vÒ ChÝnh s¸ s¸ch n©
n©ng cao n¨n¨ng lù
lùc vÒ B§
B§KH
cho c¸
c¸c c¬
c¬ quan ®Çu ®Çu mèmèi ë ViÖ
ViÖt Nam (dù (dù ¸n §an M¹ M¹ch-
ch- MONRE) 2007-
2007-2009

1
Tác động của biến đổi khí hậu
Tác độ
động sứ
sức khoẻ
khoẻ
Weather-related mortality/heat stress
Infectious diseases
Air quality-induced respiratory effects
Tác độ
động nông nghi ệp
Crop yields and commodity prices
Biế
Biến đổ
đổi khí
khí hậu Irrigation demands
Pests and weed

Nhiệt độ Tác độ
động rừ
rừng
Change in forest composition
Shift geographic range of forests
Forest health and productivity
Lượng mưa
Tài nguyên nướ
nước
Changes in water supply and timing
Water quality
Dâng nước biển Increased competition for water
Dải ven bờ
bờ
Erosion of beaches
Inundation of coastal wetlands
Costs to defend coastal communities

Hệ sinh thá
thái
Shifts in ecological zones
Loss of habitat and species
Coral reefs threatened

Thùc tr¹ng kinh doanh ??? ThÕ kû 21 ?

2
„And these technologies will
... help us to confront the
serious challenge of global
climate change.“
January 2007

$444 B.

$2,200 B.

$8,800 B

Viet Nam – WTO


Vấn đề: Môi trường phát triển kinh tế thay đổi


i tr ờ ng
Nước ườ ư Tòan cầu hóa
Khí hậu ng ị tr
Th Thương mại điện tử
Tài nguyên
Chi phí phòng ngừa
Đa dạng sinh học
Các nước phát triển
Xã hội Chính sách
Trách nhiệm Cam kết thương mại
Hình ảnh Cân đối
Truyền thông C
ôn Lập báo cáo
trị gn
Gi á gh
Vật liệu ệ
Giá trị doanh nghiệp Liên hợp
Giá trị lãnh đạo Năng lượng sạch
Giá trị xã hội

3
GDP

Các tiêu chí Mức độ tác động với phương án nước biển dâng
đánh giá (%)
Đất đai 1m 2m 3m 4m 5m

Vùng ảnh 5 8,5 12 14,2 16


hưởng (Đất)
Dân số 11 18 25 32 35
GDP 10 16 24,5 30,5 36
Nông nghiệp Phát triển đô 11 18 27 35 42
thị
Phát triển 7 12,5 17 21 24
nông thôn
Đất ngập 28 50 68 79 88
nước
Dân cư

Đô thị

Tác động của nước biển dâng

1m

2m 3m

Sea Level Rise: Inundation zone

4m 5m

4
Hệ thống năng
lượng

Nguồn năng
lượng

Truyền tải năng


lượng

Sử dụng năng
lượng

5
KINH TẾ MÔI TRƯỜNG – KINH TẾ TÀI NGUYÊN

• Kinh tế môi trường là khoa học ứng dụng các


phương pháp kinh tế (vĩ mô và vi mô) để nghiên
cứu các dòng chất thải được hình thành do sự tác
động của hoạt động phát triển kinh tế xã hội vào
môi trường sống.
• Kinh tế tài nguyên là khoa học ứng dụng các
phương pháp kinh tế (vĩ mô và vi mô) để nghiên
cứu các nguồn tài nguyên thiên nhiên (tái sinh và
không tái sinh) nhằm tối ưu hoá khai thác và sử
dụng tài nguyên đáp ứng nhu cầu phát triển bền
vững kinh tế xã hội

LIÊN KẾT KINH TẾ - MÔI TRƯỜNG

KhÝ th¶i

Nguyªn liÖu
th«
S¶n phÈm chÝnh
N¨ng l­îng
C¸c s¶n phÈm
kÌm theo
Lao ®éng

Kh¸c
ChÊt th¶i r¾n
ChÊt th¶i ®éc h¹i

6
LIÊN KẾT KINH TẾ - MÔI TRƯỜNG

khÝ th¶i

§Çu vµo S¶n phÈm

chÊt th¶i

1. Chi phÝ xö lý chÊt th¶i cuèi ®­êng èng


2. Chi phÝ xö lý chÊt th¶i b»ng c¸c c«ng nghÖ kÕt hîp.
3. Chi phÝ mua nguyªn vËt liÖu bÞ biÕn thµnh chÊt th¶I.
4. Chi phÝ qu¶n lý l­îng chÊt th¶I
5. Chi phÝ m«i tr­êng mµ c«ng ty ph¶i g¸nh chÞu liªn quan ®Õn l­¬ng
s¶n phÈm b¸n ra.

Tû lÖ chi phÝ m«I tr­êng trong tæng chi phÝ s¶n xuÊt cña c«ng ty
läc dÇu Amoco*

Kh«ng m«I tr­êng, 78.1% Tæng chi phÝ m«I tr­êng 21.9%
excluding crude oil input Xö lý chÊt th¶i 4.9%
Non-Recurring 4.0%
B¶o d­ìng 3.3%
Product Specifications 2.7%
KhÊu hao 2.5%
Hµnh chÝnh 2.4%
Thu håi Sulfur 1.1%
Th¶I bá chÊt th¶i 0.7%
PhÝ, ph¹t 0.2%

Nguån: Green Ledgers: Case Studies in Corporate


Environmental Accounting. World Resources Institute, May, 1995.

7
CÂN BẰNG VẬT CHẤT VÀ CHẤT LƯỢNG MÔI
TRƯỜNG VÀ CẠN KIỆT TÀI NGUYÊN

M«i tr­êng thiªn nhiªn

§· t¸i tuÇn hoµn (Rrp)

ChÊt th¶i (RP)


Nguyªn Th¶i bá (RPd)
Ng s¶n xuÊt
LiÖu Hµng ho¸
(G)
Ng tiªu thô ChÊt th¶i Th¶i bá
(RC) (RCd)

§· t¸i tuÇn hoµn (Rrc)

Tài nguyen thiªn nhiªn

Các mối quan hệ tương tác

Ô nhiễm

Đa dạng Biến đổi


sinh học khí hậu

Khai thác Thiên tai


và sử dụng
thảm họa
tài nguyên
môi trường

8
Cơ chế nghị định thư Kyoto:
Cơ chế phát triển sạch, Đồng thực hiện, và thương mại khí thải

Tín dụng giảm phát thải

Đầu tư công nghệ thích ứng biến đổi khí hậu


Cá Dự án đầu tư
cd
ựá
Thương mại khí thải

nn Các nước chuyển đổi:


ăn
g lư Đồng thực hiện
ợn
gm
Tín ới
dụ và
ng
giả thu
mp hồ
h át iC
arb
th ả
i on

1,4o - 5,8o C Các nước đang phát


triển: Cơ chế phát
triển sạch

Dấu hiệ
hiệu và nguyên nhân suy thó
thóai môi
trườ
trường và tài nguyên thiên nhiên
Các dấu hiệu Ô nhiễm nước, không khí và đất
& suy thoái tài nguyên thiên nhiên

Nguyên
nhân Khai thác tài nguyên mang tính hủy diệt. Disposal of waste.
chính Khai thác cạn kiệt các nguồn tài nguyên tái sinh và không tái sinh.

Sử dụng không hiêu quả và lãng phí các nguồn tài nguyên năng
Các
lượng, nước và khác. Phát thải ô nhiễm quá mức kiểm sóat. Suy
nguyên
thóai về đa dạng sinh học.
nhân ẩn

Các Định Các chính Hệ thống


nguyên hướng tập Cơ cấu tổ thông tin
sách và quy
nhân vi trung vào chức không không đảm
định đã lạc
mô kinh tế phù hợp bảo
hậu

Nguyên
nhân vĩ mô Nhận thức sai về giá trị và quy luật

9
Thất bại thị trường và chính sách
• Ngoại ứng trong quá trình sản xuất
– Thiệt hại môi trường do quá trình sản xuất và tiêu dùng (như. gây ra ô
nhiễm).
• Thiệt hại do cộng đồng
– Khai thác và sử dụng quá nmức tài nguyên (như khai thác quá mức
nước ngầm dẫn đến cạn kiệt và ô nhiễm, suy thoái rừng và hải sản).
• Hàng hóa công cộng
– Không cạnh tranh - rất nhiều người sử dụng miễn phí, và không bản
quyền - do đó không có rào cản khi sử dụng, dẫn đến không được
quản lý và đầu tư (như đa dạng sinh học, chất lượng không khí).
• Các hành vi không phù hợp
– hệ số chiết khấu cao do nghèo đói, Tín dụng bắt buộc, sở hữu không
được an tòan hoặc lợi ích thay đổi (đánh bắt cá không bền vững, khai
thác gỗ, đi săn,).
• Thiệt hại của chính phủ
– Thiếu quy họach, khung thể chế, luật pháp, sự tham gia của cộng
đồng, bao cấp cứng nhắc, chính sách không đồng bộ, nạn tham
nhũng.

Thất bại thị trường và chính sách


Hai loại thất bại chính gây ra 2 vấn đề cơ bản trong phân tích kinh
tế các tác động môi trường:

• Ngoại ứng trong không gian và thời gian


• Các vấn đề về định giá

Thất bại thị trường là nguyên nhân chính của vấn đề định giá
• Thất bại thị trường thường mang lại hậu quả về giá của các sản
phẩm và dịch vụ không phản ánh chính xác các chi phí (hoặc lợi ích)
xã hội của các sản phẩm hoặc dịch vụ đó đem lại.

• Ví dụ như: giá xăng dầu chỉ bao gồm chi phí khai thác, chế biến và
phân phối, chứ không bao gồm chi phí tắc ngẽn giao thông và ô
nhiễm, do đó tương đối thấp dẫn đến khuyến khích tiêu dùng với
khối lượng rất lớn.

10
Thất bại thị trường và chính sách
Tác động trực tiếp đến suy thóai môi trường
Thất bại thị trường:
– Không có tín dụng phù hợp và hệ số chiết khấu cao dẫn đến gia tăng
các hành vi khai thác và sử dụng tài nguyên không bền vững.
– Không có dịch vụ bảo hiểm dẫn đến tăng rủi ro và giảm khả năng áp
dụng các công nghệ mới phù hợp.
– Không có thị trường dịch vụ môi trường (quản lý lưu vực, hấp thụ
Carbon, bảo tồn đa dạng sinh học).
Thất bại về quyền sở hữu:
– Quyền sở hữu không được bảo vệ.
– Tự do sử dụng, sở hữu công: khai thác quá mức.
– Lợi ích chia đều: làm nản lòng các nhà đầu tư vì phân chia lợi ích
không công bằng.

Xu hướng môi trường tòan cầu, như. Biến đổi khí hậu

Thất bại thị trường và chính sách

Suy thóai môi trường làm tăng đói nghèo.

√ Suy thóai môi trường sẽ làm giảm nguồn vốn tài nguyên
thiên nhiên và làm người ngèo sẽ gia tăng.
√ Suy thoái môi trường làm tăng thiệt hại (như: xói mòn đất,
sa mạc hóa, giảm năng suất cây trồng, lũ lụt, …).
√ Ô nhiễm môi trường làm tăng bệnh tật và tử vong (như:
tác hại thuốc trừ sâu, ô nhiễm nước, không khí)
√ Phá rừng và khai thác quá mức nguồn nước làm tăng chi
phí về hạ tầng cơ sở như nước uống, củi đun, ….

11
Thất bại thị trường và chính sách
Đói nghèo không phải là nguyên nhân gây ra suy thóai tài
nguyên môi trường.
√ Người giàu là nguyên nhân chính gây ra suy thoái (các
công ty chế biến gỗ lớn, các nông trường chăn nuôi, tiêu dùng quá
mức).
√ Các công nghệ truyền thống thân thiện với môi
trường (sinh thái nông nghiệp, nông lâm).
√ Người nghèo có thể áp dụng thành công công nghệ thân
thiện với môi trường và tăng thu nhập: nông nghiệp sinh
thái, du lịch sinh thái.
√ Các họat động và tổ chức hợp tác trong quản lý các
tài nguyên sở hữu công cộng.
√ Người nghèo là những nhà họat động môi trường.
√ Thị trường dịch vụ môi trường bao gồm họat động
bảo tồn của người nghèo :
√ Du lịch sinh thái
√ Trả tiền nước giữa hạ nguồn và thượng nguồn.

Ngoại ứng

• Hiệu ứng môi trường (hay còn gọi là ngoại ứng) như.
Ô nhiễm và chất thải
• Ngoại ứng = sự khác nhau giữa lợi ích và chi phí
riêng và xã hội

Ngoại ứng= xã hội/đầy đủ C hoặc B - riêng C/B

Định giá tòan bộ và mở rộng các chi phí và lợi


ích xã hội của sản xuất và tiêu dùng đối với mọi
hàng hóa và dịch vụ

12
Các chi phí ngoại ứng
MSC = MPC + External Cost
Giá
MPC

£12

Giá trị của ngoại ứng tiêu cực


£7
Chi phí xã hội

£5 Hiệu quả xã hội khi


MSC = MSB

MSB

80 100 Hàng hóa riêng/công

Lợi ích ngoại ứng

Giá

MSC

£10 Giá trị của ngoại ứng tích cực


Lợi ích xã hội
£6.50
Hiệu quả xã hội khi
£5
MSC = MSB

MSB

MPB
100 140 Hàng hóa riêng/công

13
Việt Nam
Hệ sinh thái – Các khu bảo tồn

Các vấn đề và thách thức

Thách thức và cơ hội

14