P. 1
Tinh hoa quản trị

Tinh hoa quản trị

|Views: 90|Likes:
Published by evil590

More info:

Published by: evil590 on Nov 15, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/16/2013

pdf

text

original

THL LSSLNTIAL DRUCKLR: The BesI oI SIxIy Years oI PeIer Drucker’s

LssenIIaI WrIIInµ on ManaµemenI.
CopyrIµhI arranµed wIIh: The PeIer I. Drucker LIIerary TrusI
424 NorIh LInden Avenue, Oak Park, IL 60302·2218, USA.
Thouµh TuIIIe·MorI Aµency Co., LId.
PETER F. DRUCKER
NGUYÏÎN DÛÚNG HIÏËU, MBA dõch
TINH HOA QUAÃN TRÕ
CUÃA DRUCKER
NHAÂ XUÊËT BAÃN TREÃ
4 5
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i lHAN LAU
M¹C I¹C
GIOI THIʹ. NG¹ÔN GÔC VA M¹C DICH C¹A
TINH HOA Q¹AN TRI C¹A DR¹CKER................................................................. 7
I.
Q¹AN TRI HOC
J. Q¹AN TRI NH¹ IA MÔT CH¹C NÁNG XA HÔI VA
MÔT NGHÊ TH¹AT PHÔ THÔNG ...................................................................... J5
2. Q¹Y MÔ C¹A Q¹AN TRI ..................................................................................... 29
3. M¹C DICH VA M¹C TIʹ C¹A KINH DOANH ............................................... 33
+. TÔ CH¹C PHI IOI NH¹AN DAY D¹OC DIʹ GI
CHO CAC DOANH NGHIÊP: ................................................................................ 59
5. ANH H¹ONG XA HÔI VA CAC VAN DÊ XA HÔI .............................................. 75
6. KH¹NG MA¹ MOI C¹A Q¹AN TRI ................................................................... 97
7. THÔNG TIN CAN THIÊT CHO NHA Q¹AN IY ............................................... J28
8. Q¹AN TRI THEO M¹C TIʹ VA T¹ KIÊM SOAT ........................................... J+9
9. CHON I¹A NHAN S¹ · NH¹NG NG¹YÊN TÁC CO BAN.............................. J67
J0. TINH THAN DÔI MOI, SANG TAO.................................................................... J77
JJ. NH¹NG D¹ AN KINH DOANH MOI ................................................................ J87
J2. CHIÊN I¹OC KHOI NGHIÊP KINH DOANH................................................... 207
II.
CA NHAN
J3. PHAI REN I¹YÊN DÊ TRO NÊN HIʹ Q¹A .................................................... 2+3
J+. TAP TR¹NG VAO S¹ DONG GOP ..................................................................... 26J
TINH HOA QUAÃN TRÕ
CUÃA
DRUCKER
6 7
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i lHAN LAU
G!Ò! JI!LI.
!GIÒ! GÒC \^ MIC Ð!CI CI^
TINH HOA QUAÃ N TRÕ CUÃ A DRUCKER
Tinh hoa quaã n trõ cuã a Drucker Ia mô I Ia p ho p Iu ca c cônµ Irinh
va ba I vIe I cu a IôI Ironµ suô I 60 nam Iro Ia I day. No ba I da u ba nµ
cuô n sa ch Tûúng lai cuã a con ngûúâ i cöng nghiïå p (The IuIure oI
IndusIrIaI man) (1942) va keI Ihuc – Iính cho den nay – voI cuôn
sa ch ra do I nam 1999 Thaá ch thûá c quaã n trõ cho thïë kyã XXI
(ManaµemenI chaIIenµes Ior Ihe 21
sI
cenIury).
Cuô n sa ch na y co haI mu c dích. Mô I Ia , IôI hy vo nµ, no se cunµ
ca p cho dô c µIa mô I µIo I IhIe u ro ra nµ va Iuonµ dô I da y du ve qua n
IrI ho c. HaI Ia , cuô n sa ch Irinh ba y Iô nµ quan ca c cônµ Irinh cu a
IôI ve qua n IrI, Iheo do no µIu p Ira Io I mô I cau ho I ma IôI va ca c
nha bIen Ia p Ihuo nµ xuyen nha n duo c Iu dô c µIa : TôI co Ihe ba I
da u do c Drucker Iu dau7 Ta c pha m na o cu a ônµ Ia Ia quan Iro nµ7
NµuoI ban NhaI Ban Iham nIen cua IôI, AIsuo Ueda, Ia nµuoI
de ra y Iuo nµ Ia m cuô n sa ch na y. Vô n dï chính ônµ cu nµ da co
môI su nµhIep xuaI sac ve quan IrI IaI NhaI. KhI den IuôI sau
muoI, ônµ chuyen sanµ môI huonµ khac, Iro Ihanh nha sanµ Iap
va µIam dôc dIeu hanh cua môI Iruonµ daI hoc ky IhuaI moI IaI
Tokyo. Önµ Ueda Ia dIch µIa va bIen Ia p vIen cho nhIe u Ia c pha m
J5. BIÊT RO DIÊM MANH VA GIA TRI C¹A BAN ................................................. 273
J6. Q¹AN IY THOI GIAN.......................................................................................... 28+
J7. CAC Q¹YÊT DINH HIʹ Q¹A ........................................................................... 308
J8. GIAO TIÊP HIʹ Q¹A ......................................................................................... 332
J9. TH¹AT IANH DAO.............................................................................................. 3+0
20. CAC NG¹YÊN TÁC CAI TIÊN ............................................................................ 3+5
2J. N¹A DOI CON IAI ............................................................................................... 35+
22. CON NG¹OI CO GIAO D¹C.............................................................................. 36+
III.
XA HÔI
23. MÔT THÊ KY BIÊN DÔI XA HÔI · S¹ X¹AT HIÊN
C¹A XA HÔI TRI TH¹C....................................................................................... 376
2+. S¹ RA DOI C¹A XA HÔI DOANH NGHIÊP ...................................................... +0J
25. DIA VI CÔNG DAN Q¹A KH¹ V¹C XA HÔI ................................................... +09
26. T¹ PHAN TICH DÊN NHAN TH¹C – Q¹AN DIÊM MOI VÊ THÊ GIOI ....... +J8
THAY IOI KÊT. NH¹NG THACH TH¹C PHIA TR¹OC ........................................... +29
8 9
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i lHAN LAU
cua IôI Ironµ suôI ba muoI nam. Vi vay, ônµ raI quen Ihuôc cac
Ia c pha m na y; Ironµ mô I chu nµ mu c na o do , co n hon chính Ia c
µIa nu a. Le Iu nhIen Ia ônµ duo c mo I Iham du va chu Iri ra I nhIe u
hôI Ihao, hôI nµhI ve cac cônµ Irinh cua IôI IaI NhaI. TaI nhunµ
noI do , ônµ IIen Iu c duo c ho I dI ho I Ia I – nha I Ia Iu nhu nµ Ihanh
nIen, µô m ca sInh vIen va ca c nha qua n Iy mo I ba I da u su nµhIe p
– môI cau hoI: TôI co Ihe baI dau doc Drucker Iu dau7
DIeu nay khIen ônµ Ueda phaI doc IaI Ioan bô Iac pham cua
IôI, cho n ra nhu nµ chuonµ Ihích ho p nha I, cô do nµ va Io m Ia I
chu nµ sao cho dô c µIa co Ihe do c chu nµ nhu Ia mô I van ba n Ihô nµ
nhaI, Ioan ven. KeI qua Ia môI bô sach ba cuôn ra doI µôm S7
chuonµ: mô I cuô n ve qua n IrI Iô chu c, mô I cuô n ve ca nhan Ironµ
xa hô I ca c Iô chu c, va mô I cuô n ve xa hô I no I chunµ. Ba Ia p sa ch
nay duoc xuaI ban IaI NhaI Ban vao mua xuan va mua Ihu nam
2000, Ihu duo c Iha nh cônµ Io n. Sau do , chu nµ cu nµ duo c xua I
ban IaI DaI Loan, Trunµ Ouôc va Han Ouôc, ArµenIIna, MexIco
va BrazII.
Cac Iap sach noI Iren da duoc dunµ Ironµ qua Irinh bIen soan
Tinh hoa quaã n trõ cuã a Drucker o Anh va My . Tuy nhIen a n ba n
na y chí co dunµ Iuo nµ µa n ba nµ mô I nu a a n ba n IIe nµ Nha I cu a
Ueda: 26 chuonµ Ihay vi S7 chuonµ. Nµoa I ra, a n ba n IIe nµ Anh
cu nµ Ia p Irunµ va o mô I khía ca nh kha c. Cass CanIIeId 1r. Ihuô c
nha xua I ba n HarperCoIIIns – nµuo I ba n Iau nam, va cu nµ Ia nµuo I
bIen Ia p cho IôI Ironµ suô I ba muoI nam – ca ch day va I nam cu nµ
dI IoI keI Iuan ranµ can co môI µIoI IhIeu va Iônµ quan cho sau
muoI nam nµhIen cuu ve quan IrI cua IôI. Tuy nhIen, ônµ Ia da
chính xa c khI cho ra nµ dô c µIa Anh · My (va no I chunµ Ia dô c µIa
phuonµ Tay) cu a mô I cuô n sa ch nhu Iren vu a nhIe u hon, Ia I vu a
íI hon dô c µIa Nha I Ba n. So dï nhIe u hon Ia vi o phuonµ Tay ca nµ
nµay canµ co nhIeu nµuoI quan Iam yeu Ihích quan IrI (du chua
han do Ia nµhe cua ho); nhIeu sInh vIen coI hIeu bIeI ve quan IrI
Ia môI phan Ironµ kIen Ihuc co ban (du chua han ho da Iheo
chuyen nµanh nay); cunµ nhu vIec raI nhIeu nha quan Iy/nha
chuyen môn danµ Iam vIec dô xô Iheo hoc cac chuonµ Irinh dao
Ia o qua n IrI nanµ cao ca o Ironµ ca c Iruo nµ da I ho c va o Ia I nµay
Iô chu c cu a ho . Tuy nhIen, su Ia p Irunµ cu a dô c µIa cu nµ íI hon,
he p hon bo I Ie nhu nµ dô c µIa mo I na y khônµ muô n hay ca n su
µIoI IhIeu va Iônµ quan ve cac Iac pham cua Drucker; nµuoc IaI
ho chí quan Iam den quan IrI hoc voI nhunµ neI chính ma IhôI.
Chính vi nhu nµ Ie do , Ironµ qua Irinh bIen Ia p Iu a n ba n cu a Ueda,
Cass CanIIeId 1r. (voI su hô Iro nhIeI Iinh cua Iac µIa) da chon
Io c va bIen Ia p Iu a n ba n ba Ia p no I Iren Iha nh mô I Ia p sa ch µIo I
IhIeu ve quan IrI hoc day du, µan keI, dôc Iap – ca ve quan IrI
doanh nµhIep Ian Iu quan IrI dôI voI ca nhan, du Ia nha quan Iy
hay nµuo I Ia m chuyen môn, Ironµ pha m vI mô I doanh nµhIe p hay
Ironµ xa hôI µôm cac Iô chuc duoc quan Iy.
Ca dô c µIa va Ia c µIa cuô n sa ch na y de u pha I ca m on ra I nhIe u
dôI voI AIsuo Ueda va Cass CanIIeId 1r. Ho da danh cônµ suc va
nhIe I Iinh Io Io n va o cuô n sa ch. Cuô n sa ch khônµ chí Ia mô I su
µIoI IhIeu IôI nhaI cho cônµ Irinh cua môI Iac µIa; no con Ia môI
IoI µIoI IhIeu dôc Iap, µan keI va dôc dao cho quan IrI hoc cunµ
nhu cac nµuyen Iac co ban, cac van de, Ihach Ihuc va co hôI cua
quan IrI.
Nhu da noI Iruoc, Iap sach nay cunµ Ia Iônµ quan ve cac cônµ
Irinh nµhIen cuu quan IrI hoc cua Iac µIa. Dôc µIa co Ihe muôn
bIe I va nµhIen cu u Ihem ve ca c de Ia I Ironµ cuô n sa ch ma ho quan
Iam. Sau day Ia nµuô n µô c ban da u cu a Iu nµ chuonµ Ironµ cuô n
sach nay.
10 11
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i lHAN LAU
ˆ Chuonµ 1 va chuonµ 26: Irích Iu Hiïå n thûå c múá i (New
reaIIIIes), 1988.
ˆ Chuonµ 2, 3, S va 18: Irích Iu Quaã n trõ, nhiïå m vuå , traá ch
nhiïå m, thûå c haâ nh (ManaµemenI, Iasks, responsIbIIIIIes,
pracIIces), 1974.
ˆ Chuonµ 4 va chuonµ 19: Irích Iu Quaã n trõ cho tûúng lai
(ManaµInµ Ior Ihe IuIure), 1992. HaI chuonµ na y Iu nµ duo c
danµ Ian dau Iren Harvard Business Review (1989) va Wall
Street Journal (1988).
ˆ Chuonµ 6, 1S va 21: Irích Iu Thaá ch thûá c quaã n trõ cho thïë
kyã XXI (ManaµemenI chaIIenµes Ior Ihe 21
sI
cenIury), 1999.
ˆ Chuonµ 7 va chuonµ 23: Irích Iu Quaã n trõ trong thúâ i kyâ coá
nhûä ng thay àöí i lúá n (ManaµemenI In a IIme oI µreaI chanµe),
199S. HaI chuonµ na y Iu nµ duo c danµ Ia n da u Iren Harvard
Business Review (1994) va Atlantic Monthly (1996).
ˆ Chuonµ 8 Irích Iu Thûå c haâ nh quaã n trõ (The pracIIce oI
manaµemenI), 19S4.
ˆ Chuonµ 9 Irích Iu Caá c biïn giúá i cuã a quaã n trõ (The IronIIers
oI manaµemenI), 1986. Chuonµ na y Iu nµ duo c danµ Ia n da u
Iren Harvard Business Review (198S).
ˆ Chuonµ 10, 11, 12, 20 va 24: Irích Iu Àöí i múá i vaâ kinh doanh
(InnovaIIon and enIrepreneurshIp), 198S.
ˆ Chuonµ 13, 14, 16 va 17: Irích Iu Nhaâ quaã n trõ thaâ nh cöng
(The eIIecIIve execuIIve), 1966.
ˆ Chuonµ 22 va chuonµ 2S: Irích Iu Xaä höå i hêå u tû baã n (PosI·
capIIaIIsI socIeIy), 1993.
TaI ca nhunµ Iac pham Iren hIen van danµ co ban o My va
nhIeu quôc µIa khac.
Tuy nhIen, Ia p Tinh hoa quaã n trõ cuã a Drucker na y khônµ bao
µô m chuonµ na o Irích Iu nam Ia c pha m quan Iro nµ kha c ve qua n
IrI cua Iac µIa, do Ia Tûúng lai cuã a con ngûúâ i cöng nghiïå p (The
IuIure oI IndusIrIaI man) (1942), Khaá i niïå m cöng ty (ConcepI oI
Ihe corporaIIon) (1946), Quaã n trõ kïë t quaã (ManaµInµ Ior resuIIs)
(1964: Ia cuôn sach dau IIen vIeI ve caI nµay nay µoI Ia “chIen
Iuo c” – vô n chua Ia mô I kha I nIe m kInh doanh 40 nam Iruo c day),
Quaã n trõ trong thúâ i kyâ höî n loaå n (ManaµInµ In IurbuIenI IImes)
(1980), va Quaãn trõ caác töí chûác phi lúåi nhuêån (ManaµInµ Ihe non·
proIII orµanIzaIIon) (1990). Day Ia cac Iac pham quan Ironµ va
hIen van danµ duoc dôc µIa don nhan va ap dunµ rônµ raI. Tuy
nhIen chu de cu a chu nµ manµ Iính chuyen môn va dôI khI manµ
Iính ky Ihua I cao hon nhu nµ cuô n sa ch co ca c chuonµ duo c Irích
ra Ironµ Ia p sa ch na y, do do khônµ Ihích ho p co ma I Ironµ mô I
Iuye n Ia p manµ Ien Tinh hoa quaã n trõ cuã a Drucker.
PETER F. DRUCKER
CIaremonI, CaIIIornIa
Mu a xuan 2001
12 13
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i lHAN LAU
!.
QI^! JR! IÒC
14 15
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii NHU LA MO 1 CHU C NANG XA HO i VA ...
I.
QI^! JR! !II I^ MÒJ
CIIC !^!G X^ IÒ! \^
MÒJ !GIL JII^J IIÒ JIÒ!G
K
hI KarI Marx ba I da u vIe I bô Tû baã n luêå n va o Iha p nIen
18S0, nµuo I Ia va n co n chua bIe I de n qua n IrI, hay ca c cônµ
Iy do cac nha quan Iy dan daI. Cônµ Iy san xuaI Ion nhaI µan do
Ia mô I nha ma y so I bônµ o ManchesIer vo I chua de n 300 cônµ
nhan, do chính nµuo I ba n, nµuo I cô nµ su Ihan IhIe I vo I Marx Ia
IrIedrIch LnµeIs Ia m chu . Sa n xua I bônµ Ia mô I Ironµ nhu nµ
nµa nh kInh doanh co Io I nha I Iho I do , nhunµ Ironµ chính nha
ma y cu a LnµeIs, cha nµ he co ca c “nha qua n Iy ” ma chí co nhu nµ
“quan dôc, dôc cônµ” vua Ia cônµ nhan vua µIam saI duy Iri ky
IuaI dôI voI môI nhom nho “vô san” quanh ho.
Tronµ IIch su IoaI nµuoI, chua Iunµ co nµanh nao phaI IrIen
mau Ie va co a nh huo nµ Io Io n nhanh nhu qua n IrI. Tronµ vo nµ
chua IoI 1S0 nam, quan IrI hoc da Iam Ihay dôI cau Iruc kInh Ie
va xa hôI cua nhIeu nuoc phaI IrIen Iren Ihe µIoI. No da Iao ra
ne n kInh Ie Ioa n ca u, da I ra nhu nµ quy dInh cho ca c quô c µIa
16 17
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii NHU LA MO 1 CHU C NANG XA HO i VA ...
Iham µIa va o ne n kInh Ie do nhu nhu nµ chu Ihe nµanµ ba nµ nhau.
Va Iu ba n Ihan qua n IrI ho c cu nµ Iuôn Ihay dô I. Nhunµ cha nµ
co ma y aI Ironµ sô ca c nha qua n Iy y Ihu c duo c a nh huo nµ Io n
Iao cu a qua n IrI. Tren Ihu c Ie , nhIe u nµuo I Ironµ sô ho µIô nµ nhu
nhan vaI M. 1ourdaIn Ironµ vo haI kIch Trûúãng giaã hoåc laâm sang
cua MoIIere, nµuoI khônµ he bIeI ranµ baI Iho cua minh chanµ
qua chí Ia van xuôI! Don µIa n ho chí nha n ra ra nµ ho danµ Ihu c
ha nh qua n IrI du nµ hoa c saI, hIe u qua hoa c khônµ hIe u qua ma
IhôI. Ke I qua Ia ho khônµ chua n bI duo c µi de dô I pho vo I nhu nµ
Iha ch Ihu c Ironµ hIe n Ia I. Va n de Ihu c su quan Iro nµ ma ca c nha
qua n Iy pha I dô I ma I khônµ ba I nµuô n Iu cônµ nµhe hay chính
IrI, hay Iu ben nµoaI quan IrI va doanh nµhIep. Nµuoc IaI, do Ia
nhunµ van de µay ra boI chính su Ihanh cônµ cua quan IrI.
Chac chan Ia nhIem vu co ban cua quan IrI van Iuôn khônµ
dô I: Ia m cho mo I nµuo I co kha nanµ cu nµ hoa I dô nµ Ihônµ qua
nhu nµ mu c dích chunµ, µIa IrI chunµ, ca u Iru c du nµ da n, va
nhunµ su dao Iao va phaI IrIen can IhIeI cho vIec daI Ihanh Iích
va Ihích u nµ duo c vo I nhu nµ Ihay dô I. Nhunµ nµay chính y nµhïa
cua nhIem vu nay da Ihay dôI, chí vi vIec Ihuc hanh quan IrI da
bIe n Iu c Iuo nµ Iao dô nµ Iu mô I Ia p ho p ca c cônµ nhan khônµ Ia nh
nµhe, IhIeu ky nanµ Ihanh môI Iap hop cac cônµ nhan co kIen
Ihuc va Irinh dô cao.
Nguô n gô c va su pha I Irie n cu a qua n Iri
Nµay vao IhoI µIan Iruoc Ihem The chIen Ihu I, môI vaI nha Iu
Iuo nµ da y Ihu c duo c su Iô n Ia I cu a qua n IrI. Nhunµ cha nµ co aI,
nµay ca o nhunµ nuoc phaI IrIen nhaI, co IIen quan hay ban Iam
µi de n va n de na y ca . Nµa y nay, nho m nµuo I Iao dô nµ Io n nha I
(chIe m hon mô I pha n ba Iô nµ sô Iao dô nµ), Ihuô c ve nhu nµ nµuo I
ma U y ban Thô nµ ke dan sô My µo I Ia “qua n Iy va chuyen nµhIe p”.
Ouan IrI chính Ia Iac nhan chu yeu cua su chuyen dôI nay. Lan
dau IIen Ironµ IIch su IoaI nµuoI, quan IrI µIaI Ihích duoc IaI sao
chu nµ Ia co Ihe su du nµ mô I sô Iuo nµ Io n nhu nµ nµuo I Iao dô nµ
co kIe n Ihu c va ky nanµ Ironµ hoa I dô nµ sa n xua I. Ca c xa hô I Iruo c
day chua Ia m duo c dIe u do . Tha I su ma no I, Ironµ ca c xa hô I Iruo c
day, chí co Ihe co mô I sô Iuo nµ íI o I nhu nµ nµuo I nhu va y. Ma I
de n µa n day nµuo I Ia mo I bIe I ca ch ke I ho p nhu nµ nµuo I co ky nanµ
va kIe n Ihu c kha c nhau de cu nµ da I Io I mô I mu c IIeu chunµ.
Va o Ihe ky XVIII, Trunµ Ouô c Ia m cho µIo I Irí Ihu c chau Âu pha I
µhen Iy vi nuoc nay Iao ra nhIeu vIec Iam cho nhunµ nµuoI co
ho c hon Ioa n chau Âu – va o khoa nµ 20.000 cônµ vIe c mô I nam.
Nµa y nay, nuo c My (vo I dan sô Iuonµ duonµ dan sô Trunµ Ouô c
IhoI ay) co µan môI IrIeu sInh vIen daI hoc ra Iruonµ hanµ nam,
va khônµ aI Ironµ sô ho µa p kho khan khI Iim kIe m cônµ an vIe c
Iam voI Ihu nhap cao. Chính quan IrI hoc da Iao dIeu kIen cho
chunµ Ia su dunµ IaI ca nhunµ Iao dônµ ay.
TrI Ihu c, nha I Ia IrI Ihu c cao ca p, Iuôn duo c chuyen nµa nh ho a
cao dô. Tu IrI Ihuc khônµ san xuaI ra µi ca. The ma môI doanh
nµhIep hIen daI (khônµ chí o nhunµ doanh nµhIep Ion ma IhôI)
co Ihe su du nµ de n muo I nµhin nµuo I co IrI Ihu c, Irinh dô chuyen
môn cao, Iu co ... 60 nµa nh kha c nhau. Ky su du chuyen nµa nh,
nha IhIe I ke , chuyen µIa markeIInµ, kInh Ie µIa, nha Ihô nµ ke, nha
Iam Iy , nha ke hoa ch, chuyen vIen ke Ioa n, nhu nµ nµuo I Ia m nhan
su – IaI ca nhunµ nµuoI nay cunµ chunµ suc Iam vIec Ironµ môI
cônµ Iy. Va neu cônµ Iy khônµ duoc quan IrI Ihi chanµ aI co Ihe
Iam vIec hIeu qua duoc.
18 19
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii NHU LA MO 1 CHU C NANG XA HO i VA ...
ThaI Ia vô ích khI hoI dIeu µi da xay ra Iruoc: su bunµ nô cua
µIao duc, IrI Ihuc Ironµ môI Iram nam Iro IaI day, hay quan IrI
hoc – caI da dem nhunµ IrI Ihuc do vao su dunµ hIeu qua nhaI7
Ro ranµ quan IrI hIen daI va doanh nµhIep hIen daI khônµ Ihe
Iôn IaI neu IhIeu nen Ianµ IrI Ihuc duoc xay dunµ boI cac xa hôI
pha I IrIe n. Nhunµ chính qua n IrI ho c, va chí qua n IrI ho c ma IhôI,
da su dunµ hIeu qua IaI ca nhunµ IrI Ihuc va nhunµ con nµuoI
co IrI Ihuc do. Chính su xuaI hIen va phaI IrIen cua quan IrI hoc
da bIen kIen Ihuc Iu môI Ihu manµ Iính chaI Iranµ Irí va xa hoa
cua xa hôI Ihanh môI nµuôn vôn Ihuc su cua moI nen kInh Ie.
Tro Ia I nhu nµ nam 1870, khI ma nhu nµ Ia p doa n kInh doanh
Io n ba I da u hinh Iha nh, co ra I íI nha Ia nh da o kInh doanh co Ihe
IIen doan duoc su phaI IrIen nhanh chonµ cua quan IrI. Ly do
cha nµ pha I vi IhIe u IIe n Ie hay IhIe u kha nanµ du doa n. Va o Iho I
µIan do , Iô chu c Io n nha I Ironµ xa hô I Ia ... quan dô I. Vi Ihe khônµ
co µi danµ nµac nhIen khI cau Iruc chí huy – ra Ienh Iheo kIeu
quan dôI Iro Ihanh hinh mau cho moI nµuoI Iam vIec Ironµ cac
nµa nh kha c nhau nhu xe Iu a, nha ma y Ihe p, nµan ha nµ, cu a ha nµ
ba n Ie v.v... Hinh ma u chí huy vo I mô I sô íI Ia nh da o, ra Ie nh; da
sô con IaI Iuan Iheo va IhI hanh; IIep Iuc chIem uu Ihe phô bIen
Ironµ vonµ môI Ihe ky IIep Iheo. Tuy nhIen, du Iôn IaI raI Iau,
mô hinh na y khônµ he du nµ yen, Ira I Ia I no Ihay dô I nµay khI
cac kIen Ihuc chuyen nµanh du IoaI IIen Iuc dô vao cônµ Iy.
Nam 1867, IrIedrIch von HeIner·AIIeneck Ia ky su IôI nµhIep
daI hoc dau IIen duoc Iuyen dunµ Ironµ nµanh cônµ nµhIep che
Iao, boI cônµ Iy Duc SIemens. Tronµ vonµ nam nam, anh Ia da
Ia p nen mô I pho nµ nµhIen cu u. Nhu nµ pho nµ ban chuyen môn
khac sau do cunµ ra doI. Den The chIen Ihu I Ihi cac bô phan
chu c nanµ co ba n cu a mô I cônµ Iy sa n xua I da hinh Iha nh: pho nµ
nµhIen cuu va IhIeI ke, che Iao, ban hanµ, ke Ioan – IaI chính, va
sau do mô I Iho I µIan Ia su ra do I cu a pho nµ nhan su .
Mô I hoa I dô nµ huo nµ ve qua n IrI kha c Iha m chí co n quan Iro nµ
hon do a nh huo nµ de n doanh nµhIe p va de n ne n kInh Ie Ihe µIo I
noI chunµ cunµ dIen ra Ironµ IhoI µIan nay: do Ia vIec ap dunµ
quan IrI vao cônµ vIec cu Ihe qua cônµ Iac dao Iao. La môI nhu
cau phaI sInh Ironµ IhoI chIen, dao Iao da Ihuc day qua Irinh
chuye n dô I ne n kInh Ie Ihe µIo I Ironµ bô n Iha p ky Iro Ia I day ba nµ
cach cho phep cac quôc µIa kem phaI IrIen Ihuc hIen duoc môI
vIe c ma Iheo ca c ho c Ihuye I kInh Ie Ia ba I kha : do Ia nµay Ia p Iu c
Iro nen cac dôI Ihu canh Iranh hIeu qua, ma van µIu duoc muc
Ira Iuonµ Ihap cho nµuoI Iao dônµ.
Theo Adam SmIIh, can hanµ Iram nam môI quôc µIa hay khu
vuc moI co Ihe xay dunµ duoc môI Iruyen Ihônµ ve Iao dônµ va
ky nanµ nµhe nµhIep ca ve quan Iy Ian chuyen môn can IhIeI de
san xuaI va dua ra môI san pham nao do.
Tuy nhIen, Ironµ The chIe n Ihu I, mô I sô Iuo nµ Io n nµuo I Iao
dô nµ khônµ co ky nanµ ca n pha I Iro Iha nh nhu nµ cônµ nhan Ia nh
nµhe ha u nhu nµay Ia p Iu c. De da p u nµ nhu ca u na y, ca c cônµ
Iy My va Anh ba I da u a p du nµ Ihuye I qua n IrI khoa ho c do
IrederIck W. TayIor Iap ra vao IhoI µIan 188S·1910 vao vIec dao
Iao môI cach he Ihônµ cac cônµ nhan Iren quy mô rônµ. Ho IIen
hanh phan Iích cac cônµ vIec, chIa nho chunµ Ihanh Iunµ cônµ
doa n don µIa n co Ihe de da nµ ho c duo c nhanh cho nµ. Sau khI
IIe p Iu c duo c pha I IrIe n Ironµ The chIe n Ihu II, da o Ia o duo c nµuo I
Nha I a p du nµ, va sau ho haI Iha p ky Ia nµuo I Ha n Ouô c, day chính
Ia co so cho su phaI IrIen Ihan ky cua daI nuoc ho.
Tronµ Ihap nIen 1920 va 1930, quan IrI canµ duoc ap dunµ o
20 21
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii NHU LA MO 1 CHU C NANG XA HO i VA ...
nhIe u Iïnh vu c, khía ca nh cu a nµa nh che Ia o. Ví du , phI Ia p Irunµ
hoa co Ihe keI hop cac IoI Ihe, uu dIem cua ca Iính chaI “Ion” va
“nho ” cu a cu nµ mô I cônµ Iy. Ke Ioa n khônµ chí don Ihua n Ia µhI
che p sô sa ch ma co n Ia phan Iích va kIe m soa I. VIe c Ia p ke hoa ch
Ihoa I ra kho I he Ihô nµ so dô GanII hinh Iha nh hô I nhu nµ nam
1917, 1918 nha m Ia p ke hoa ch sa n xua I Iho I chIe n. Tuonµ Iu Ia
vIe c su du nµ IoµIc va Ihô nµ ke phan Iích, ba nµ phuonµ pha p
Iuonµ hoa da chuyen kInh nµhIem va Iruc quan Ihanh cac dInh
nµhïa, Ihônµ IIn va chan doan. MarkeIInµ xuaI hIen nhu Ia keI
qua cua vIec ap dunµ cac khaI nIem quan IrI vao phan phôI va
ban hanµ. NµoaI ra, nµay Iu µIua Ihap nIen 1920 va dau Ihap
nIen 1930, mô I sô nha qua n IrI IIen phonµ nµuo I My nhu Thomas
WaIson Sr., (Iu cônµ Iy non Ire IBM), RoberI L. Wood (cônµ Iy Sears,
Roebuck), va Georµe LIIon Mayo (Iu Iruonµ kInh doanh Harvard)
da baI dau nµhIen cuu ve van de Iô chuc san xuaI. Ho keI Iuan
ra nµ day chuye n sa n xua I chí Ia mô I su Iho a hIe p Ironµ nµa n ha n.
Ma c du da I nanµ sua I cao, mô hinh na y va n khônµ manµ Iính
kính Ie do no ke m IInh dô nµ, khônµ Ia n du nµ duo c nhan Iu c va
ky IhuaI. Cac suy nµhï va Ihu nµhIem cua ho cuôI cunµ dua IoI
vIe c coI “Iu dô nµ ho a” Ia ca ch Iô chu c quy Irinh sa n xua I; coI Ia m
vIe c Iheo nho m, vo nµ cha I Iuo nµ va Iô chu c du a Iren Ihônµ IIn Ia
ca ch qua n IrI nµuô n nhan Iu c. Mô I ca I IIe n Ironµ qua n Iy no I Iren
Ihe hIen vIec ap dunµ kIen Ihuc vao cônµ vIec, cunµ nhu su Ihay
Ihe Iao dô nµ Iay chan va I va va du doa n ba nµ he Ihô nµ va Ihônµ
IIn. Theo ca ch no I cu a IrederIck TayIor, nµuo I Ia da Ihay Ihe “Ia m
vIec vaI va hon” banµ “Iam vIec khôn nµoan hon”.
A nh huo nµ Io Io n cu a nhu nµ Ihay dô I na y Iro nen ro ra nµ Ironµ
Iho I µIan The chIe n Ihu II. De n cuô I cuô c chIe n, nµuo I Du c va n Ia
nhu nµ chIe n Iuo c µIa µIo I hon: do pho nµ Iuye n nô I dIa cu a Du c
nµa n hon, ho ca n íI Iu c Iuo nµ quan dô I hô Iro hon ma va n co Ihe
ca nh Iranh duo c Iren chIe n Iruo nµ. Tuy nhIen Iu c Iuo nµ Dô nµ
mInh da Iha nµ, chIe n Iha nµ cu a ho co duo c do... qua n IrI. Nuo c
My, voI dan sô chí banµ môI phan nam Iônµ dan sô cac quôc µIa
Iham chIen khac, cunµ co sô bInh Iính nhIeu Iuonµ Iu. The ma
quôc µIa nay da san xuaI ra nhIeu vu khí cho chIen Iranh hon
Ia I ca nhu nµ nuo c kha c cô nµ Ia I, dô nµ Iho I co Ihe chuyen cho
chu nµ ra ca c ma I Ira n ca ch nhau ra I xa: Iu Trunµ Ouô c, Nµa, de n
 n Dô , chau PhI va Tay Âu. Khônµ ma y nµa c nhIen khI chIe n Iranh
keI Ihuc, IaI ca cac nuoc deu Iro nen co y Ihuc ve quan IrI. Hay
co Ihe no I: qua n IrI da Iro Iha nh mô I cônµ vIe c rIenµ bIe I, cu Ihe ,
mô I cônµ vIe c co Ihe ho c duo c, co Ihe pha I IrIe n Iha nh mô I nµa nh
rIenµ – dIeu da Iunµ xay ra Ironµ cac Ihe ky ma kInh Ie co dIeu
kIen Ien nµôI Ironµ IhoI µIan hau chIen.
Sau The chIen Ihu II, nµuoI Ia baI dau nhan Ihay ranµ quan
IrI ho c khônµ pha I chí don Ihua n Ia qua n IrI kInh doanh ma IhôI.
Nµuo c Ia I, no IIen quan de n mo I nô Iu c cu a con nµuo I Ironµ vIe c
µan keI nhIeu ca nhan voI kIen Ihuc va ky nanµ khac nhau Ironµ
môI Iô chuc baI ky. Ouan IrI hoc can duoc ap dunµ Ironµ cac Iô
chu c Ihuô c “khu vu c Ihu ba” nhu be nh vIe n, Iruo nµ da I ho c, nha
Iho, Iô chuc nµhe IhuaI, cac Iô chuc dIch vu xa hôI – khu vuc
pha I IrIe n mau Ie o My Iu sau The chIe n Ihu II vo I Iô c dô cao hon
ca khu vu c kInh doanh va khu vu c chính phu . Tha m chí nµay ca
khI nhu ca u qua n Iy ra I kha c nhau µIu a nhu nµ nha qua n Iy Ironµ
ca c doanh nµhIe p va ca c Iô chu c phI Io I nhua n, Ihi ra I nhIe u Ira ch
nhIem cua ho Ia Iuonµ duonµ – Iu vIec xac dInh chIen Iuoc va
muc IIeu dunµ dan, den vIec phaI IrIen nhan Iuc, do Iuonµ keI
qua cônµ vIec, rôI markeIInµ cac dIch vu cua Iô chuc v.v... Trïn
toaâ n thïë giúá i, quaã n trõ àaä trúã thaâ nh möå t chûá c nùng xaä höå i múá i.
22 23
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii NHU LA MO 1 CHU C NANG XA HO i VA ...
Oua n Iri va nghe kinh doanh
Mô I buo c IIe n quan Iro nµ Ironµ khoa ho c qua n IrI va Ihu c ha nh
quan IrI Ia vIec ca haI Iïnh vuc nay nµay nay deu bao µôm nµhe
kInh doanh va su dôI moI, caI IIen. Truoc day da co Iuc nµuoI Ia
coI “qua n IrI” va “nµhe kInh doanh” Ia dô I nµhIch nhau, ne u khônµ
phaI Ia IoaI Iru nhau. NoI vay chanµ khac nao noI canh Iay cam
da n va ca nh Iay ke o vï cu a nµuo I choI vï ca m Ia “dô I nµhIch” hay
“Ioa I Iru nhau”! Nµuo c Ia I, Iuôn Iuôn ca n de n ca haI, cu nµ mô I
Iuc, ca haI phaI cunµ cônµ Iac voI nhau Ironµ cônµ vIec. BaI ky
Iô chu c na o danµ Iô n Ia I, du Ia mô I cônµ Iy, nha Iho , cônµ doa n
hay benh vIen, deu suy yeu va kem hIeu qua neu no khônµ dôI
moI, caI IIen. Nµuoc IaI, baI ky Iô chuc moI Ihanh Iap nao cunµ
se mau cho nµ su p dô ne u khônµ duo c qua n Iy . Khônµ dô I mo I Ia
Iy do phô bIe n nha I cho su suy ye u cu a ca c Iô chu c cu , co n khônµ
bIeI cach quan Iy Ia Iy do Ion nhaI cho IhaI baI cua cac Iô chuc
mo I Iha nh Ia p.
Tuy nhIen khônµ co nhIe u cuô n sa ch ve qua n IrI quan Iam de n
nhunµ van de nay. MôI Iy do Ia vi Ironµ IhoI µIan sau The chIen
Ihu II (khI da sô nhunµ cuôn sach nhu vay ra doI), nhIem vu chu
yeu Ironµ xa hôI Ia quan Iy nhunµ caI danµ Iôn IaI, hon Ia nµhï
ra nhunµ caI moI, caI khac bIeI. Tronµ khoanµ IhoI µIan nay, da
sô cac Iô chuc phaI IrIen Iheo nhunµ duonµ IôI daI ra Iu 30·S0
nam ve Iruo c. Nµa y nay mo I chuye n da hoa n Ioa n Ihay dô I: chu nµ
Ia môI Ian nua buoc vao ky nµuyen dôI moI, va dôI moI o day
khônµ chí don Ihua n ha m y cônµ nµhe ma IhôI. Thu c cha I, dô I
mo I xa hô I – mô I va n de ma chuonµ na y se Ia p Irunµ Ia m ro – co
Ihe quan Iro nµ hon, a nh huo nµ Io Io n hon nhIe u so vo I ba I ky
mô I pha I mInh khoa ho c hay ky Ihua I na o. Nµoa I ra chu nµ Ia
hIe n da co mô I nµa nh nµhIen cu u ve dô I mo I va nµhe kInh doanh
|xIn xem Ihem Àöí i múá i vaâ kinh doanh (InnovaIIon and
enIrepreneurshIp), 198S; cu a cu nµ Ia c µIa ]. Thu c su chu nµ Ia mô I
bô phan cua quan IrI hoc, dua Iren nhunµ nµuyen Iac phô bIen
va da duoc kIem chunµ cua quan IrI. Chunµ duoc ap dunµ dôI
voI ca cac Iô chuc moI va cu, Iô chuc kInh doanh, Iô chuc phI IoI
nhua n, va ca chính phu nu a.
Tra ch nhie m cu a qua n Iri ho c
Ca c sa ch ve qua n IrI Ihuo nµ Ia p Irunµ va o chu c nanµ cu a qua n
IrI ben Ironµ môI Iô chuc. Hau nhu khônµ co cuôn sach nao vIeI
ve chu c nanµ xa hô I cu a no . Nhunµ qua n IrI pha I dô I ma I vo I mô I
Ihach Ihuc Ion nhaI chính Ia vi no da Iro nen phô bIen nhu Ia
môI chuc nanµ xa hôI. Ouan IrI phaI chIu Irach nhIem Iruoc aI7
Ve dIe u µi7 Ouye n Iu c cu a qua n IrI duo c xay du nµ Iren co so na o7
Tính ho p pha p, ho p Iy cu a no do dau ma co 7
Day khônµ pha I Ia nhu nµ cau ho I kInh doanh hay kInh Ie , ma
Ia nhu nµ cau ho I manµ Iính cha I chính IrI. Tuy nhIen chu nµ chính
Ia nµuyen nhan da nµ sau cu a cuô c Ia n cônµ ma nh me nha I va o
qua n IrI Ironµ IIch su – mô I cuô c Ia n cônµ du dô I hon nhIe u so
vo I ba I ky cuô c Ia n cônµ na o do nhu nµ nµuo I cô nµ sa n hay cônµ
doa n Ia o ra – do Ia nhu nµ vu mua Ia I manµ Iính cha I cuo nµ e p.
Thoa I IIen xa y ra o My , hIe n Iuo nµ na y mau cho nµ Ian sanµ ca c
nuo c pha I IrIe n kha c Ihuô c phuonµ Tay. Ly do chính Ia su xua I
hIe n va pha I IrIe n cu a ca c quy Iuonµ huu nhu Ia mô I cô dônµ
chính cu a ca c cônµ Iy co cô phIe u µIao dIch Iren IhI Iruo nµ chu nµ
24 25
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii NHU LA MO 1 CHU C NANG XA HO i VA ...
khoa n. Ca c quy Iuonµ huu na y Iheo pha p Iua I Ia “chu so hu u”,
sonµ ve maI kInh Ie Ihi do Ia cac nha dau Iu, va Ihuc su, co Ihe
no I do Ia ca c nha da u co, hoa n Ioa n khônµ quan Iam de n cônµ
Iy va phu c Io I cu a no , chí don Ihua n quan Iam de n vIe c Ihu duo c
IoI Iuc banµ IIen nµay Iap Iuc. Nµuyen nhan IhaI su cua nhunµ
de nµhI mua Ia I Ia vIe c cho ra nµ chu c nanµ chính cu a doanh
nµhIe p Ia Ia o ra Io I nhua n Io n nha I nµay Ia p Iu c cho ca c cô dônµ.
Khônµ quan Iam de n qua n IrI va cônµ Iy, nhu nµ “ke Ia n cônµ”
Ironµ ca c vu mua Ia I manµ Iính cuo nµ e p chIe m uu Ihe , va Ihuo nµ
Ia mau cho nµ bo qua nhu nµ mu c IIeu da I ha n de chí chu y de n
ca c Io I ích nµa n ha n ma IhôI.
Khônµ chí Ironµ pha m vI doanh nµhIe p, qua n IrI Iuôn pha I chIu
Irach nhIem cho vIec hoan Ihanh cônµ vIec. Nhunµ keI qua cônµ
vIe c co Ihe duo c dInh nµhïa nhu Ihe na o, do Iuo nµ ra sao7 La m
Ihe na o de Ihu c da y cônµ vIe c, va qua n IrI pha I chIu Ira ch nhIe m
Iruo c aI7 RIenµ vIe c da I ra nhu nµ cau ho I Iren da cho Iha y Iha nh
cônµ va Iam quan Ironµ cua quan IrI. Tuy nhIen vIec can hoI
nhu nµ cau nhu va y cu nµ Ia mô I Io I phe pha n vo I ca c nha qua n
Iy . Ho va n chua chIu Ihu a nha n su Ihu c ra nµ ho danµ da I dIe n
cho quye n Iu c, va quye n Iu c ca n manµ IInh ho p pha p va Iính chIu
Irach nhIem µIaI Irinh.
Oua n Iri la gì?
Nhunµ quan IrI Ia µi7 LIeu do co phaI Ia môI Iap hop cac ky
Ihua I va ma nh kho e, hay ha nµ Ioa I ca c cônµ cu phan Iích danµ
duo c µIa nµ da y Ironµ ca c Iruo nµ kInh doanh7 Ta I ca nhu nµ ca I
do IaI nhIen deu quan Ironµ, µIônµ nhu nhIeI ke va co Ihe µIaI
pha u quan Iro nµ dô I vo I mô I ba c sï va y. Nhunµ IIch su , qua Irinh
phaI IrIen, Ihanh cônµ va cac van de cua quan IrI cho Ihay quan
IrI dua Iren môI sô íI cac nµuyen Iac can ban, cu Ihe Ia:
h Ouan IrI Ia noI ve con nµuoI. NhIem vu cua quan IrI Ia Iam
sao cho con nµuo I co Ihe cu nµ nhau hoa n Iha nh nhIe m vu ,
Ian dunµ dIem manh va IoaI Iru dIem yeu cua ho. Do cunµ
chính Ia muc dích cua Iô chuc, va do Ia Iy do IaI sao quan
IrI Iro nen môI yeu Iô can ban va quyeI dInh. Nµay nay, IaI
ca chu nµ Ia de u Ia m vIe c Ironµ ca c Iô chu c duo c qua n Iy , du
quy mô Io n hay nho , Ia doanh nµhIe p hay Ia Iô chu c phI Io I
nhua n. Chu nµ Ia phu Ihuô c va o qua n IrI Ironµ vIe c kIe m
sô nµ. Kha nanµ do nµ µo p cho xa hô I cu a mô I nµuo I phu
Ihuôc vao vIec quan IrI cua Iô chuc chunµ Ia danµ Iam vIec
nhIeu nhu phu Ihuôc vao ky nanµ, nô Iuc va cônµ hIen cua
chính chu nµ Ia.
h Vi quan IrI Iuc Ia hôI nhap nhIeu nµuoI vao môI cônµ vIec
chunµ, no IIen quan chaI che voI van hoa. Nhunµ dIeu ma
cac nha quan Iy o Duc, Anh, My, NhaI hay BrazII Iam deu
µIônµ nhau, sonµ cach Ihuc ma ho Iam IaI co Ihe hoan Ioan
khac nhau. Vi Ihe, môI Ironµ nhunµ Ihach Ihuc co ban dôI
voI cac nha quan Iy o cac nuoc danµ phaI IrIen Ia xac dInh
duoc nhunµ phan Iruyen Ihônµ, IIch su va van hoa nao cua
daI nuoc ho co Ihe su dunµ nhu Ia co so xay dunµ quan IrI.
Su kha c bIe I µIu a Iha nh cônµ kInh Ie cu a Nha I vo I su Ia c ha u
cu a  n Dô da pha n Ia do ca c nha qua n Iy nµuo I Nha I da bIe I
cach “Irônµ” nhunµ khaI nIem quan IrI duoc nhap khau Iu
ben nµoaI Ien manh daI van hoa cua ho va Iam cho chunµ
pha I IrIe n Iô I.
h Mô I doanh nµhIe p de u ca n co su cam ke I huo nµ de n ca c mu c
26 27
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii NHU LA MO 1 CHU C NANG XA HO i VA ...
IIeu chunµ va ca c µIa IrI chIa se . Khônµ co su cam ke I do Ihi
khônµ phaI Ia môI doanh nµhIep, ma chí Ia môI dam nµuoI
hôn Iap. MôI doanh nµhIep phaI co cac muc IIeu don µIan,
ro ra nµ, Ihô nµ nha I. Su me nh cu a Iô chu c pha I du Io n, du ro
ranµ de Iao dIeu kIen hinh Ihanh môI hoaI bao chunµ. Cac
muc dích Ihe hIen su menh phaI ro ranµ, cônµ khaI, Ihuonµ
xuyen duoc IaI khanµ dInh. Cônµ vIec dau IIen cua quan IrI
Ia suy nµhï, daI ra, mInh hoa banµ ví du cac muc IIeu, muc
dích va µIa IrI noI Iren.
h Ouan IrI cunµ Iao dIeu kIen cho doanh nµhIep va cac Ihanh
vIen cua no kha nanµ IIep Iuc phaI IrIen khI cac nhu cau va
co hôI Ihay dôI. MôI doanh nµhIep deu Ia môI Iô chuc day
va hoc. Can xay dunµ qua Irinh dao Iao va phaI IrIen o moI
cap dô môI cach IIen Iuc, khônµ nµunµ nµhí.
h Doanh nµhIe p bao µô m nhIe u ca nhan vo I ky nanµ va IrI Ihu c
kha c bIe I, Ihu c hIe n nhIe u cônµ vIe c kha c nhau. Doanh nµhIe p
phaI duoc xay dunµ Iren co so µIao IIep va Irach nhIem ca
nhan. MoI Ihanh vIen deu phaI suy nµhï va hIeu ro muc IIeu
minh huonµ IoI, dônµ IhoI dam bao ranµ cac dônµ nµhIep
cu a ho cu nµ pha I hIe u nhu nµ mu c IIeu do . Ta I ca mo I nµuo I
can hIeu minh co Irach nhIem va yeu cau µi voI cac Ihanh
vIen khac, va nµuoc IaI.
h Doanh sô da u ra hay Io I nhua n ro nµ de u khônµ pha I Ia ca ch
do Iuo nµ da y du dô I vo I hIe u qua cu a qua n IrI va doanh
nµhIe p. VI Ihe IhI Iruo nµ, kha nanµ dô I mo I, nanµ sua I, pha I
IrIe n con nµuo I, cha I Iuo nµ, ca c ke I qua Ia I chính v.v... Ia I ca
de u ra I quan Iro nµ dô I vo I ke I qua hoa I dô nµ chunµ cu a mô I
Iô chu c. Ca c Iô chu c phI Io I nhua n cu nµ ca n ca c ca ch do Iuo nµ
keI qua hoaI dônµ Ironµ môI sô Iïnh vuc cu Ihe IIen quan
de n su me nh cu a chu nµ. GIô nµ nhu con nµuo I ca n ha nµ Ioa I
bIen phap, cach Ihuc de co Ihe danh µIa chunµ ve suc khoe,
ca c Iô chu c cu nµ ca n ra I nhIe u bIe n pha p kha c nhau de da nh
µIa “suc khoe” va Iinh hinh hoaI dônµ cua chunµ. KeI quan
hoaI dônµ phaI duoc µan IIen voI doanh nµhIep va quan IrI;
can duoc do Iuonµ (hay íI ra Ia duoc danh µIa); va can IIen
Iuc phaI IrIen, nanµ cao.
h Cuô I cu nµ, dIe u ca n nho dô I vo I mo I Iô chu c Ia : ke I qua Iuôn
Iuôn Iôn IaI o ben nµoaI. KeI qua cua kInh doanh Ia khach
ha nµ co nhu ca u duo c Iho a ma n. Ke I qua cu a mô I be nh vIe n
Ia benh nhan duoc chua Ianh. KeI qua cua môI Iruonµ hoc
Ia vIe c ho c vIen ho c duo c kIe n Ihu c µi do co Ihe a p du nµ Ironµ
cônµ vIe c va o 10 nam sau. Ben Ironµ mô I Iô chu c, chí co chI
phí ma IhôI.
Ca c nha qua n Iy hIe u duo c va ha nh dô nµ Iheo nhu nµ nµuyen
Iac Iren se daI Ihanh cônµ Ion Ironµ nµhe nµhIep cua ho.
Oua n Iri nhu la mô I nghe Ihuä I Iu do
Ba muoI nam Iruoc day, nha khoa hoc, IIeu IhuyeI µIa nµuoI
Anh C. P. Snow Iu nµ no I ve “haI ne n van ho a” Ironµ xa hô I duonµ
daI. Tuy nhIen quan IrI khônµ phu hop voI cac IIeu chuan “van
hoa nhan van” hay “van hoa khoa hoc” ma Snow de ra. Ouan IrI
IIen quan den hanh dônµ va ap dunµ, keI qua chính Ia Ihuoc do
kIem Ira no. DIeu do khIen quan IrI Iro Ihanh môI cônµ nµhe.
Nhunµ quan IrI cunµ IIen quan den con nµuoI, cac µIa IrI va su
phaI IrIen cua ho – dIeu nay khIen no manµ Iính chaI nhan van.
Dônµ IhoI quan IrI con IIen quan va co anh huonµ IoI cau Iruc
xa hôI va cônµ dônµ. ThaI su, baI ky aI, nhu Iac µIa, da Iunµ co
28 29
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUï MO CU A OUA N 1ii
dIp Iam vIec voI cac nha quan Iy Ihuôc cac cap khac nhau, deu
nha n Iha y ra nµ qua n IrI IIen quan ma I IhIe I de n ca c va n de Ihuô c
ve da o du c, Iuan Iy : ba n cha I cu a con nµuo I, dIe u Iô I va dIe u xa u...
Vi Ihe quan IrI Ia caI Iheo Iruyen Ihônµ duoc µoI banµ caI Ien
“nµhe IhuaI phô Ihônµ”. “Phô Ihônµ” boI no IIen quan den cac
kIe n Ihu c can ba n, kIe n Ihu c Iu Ihan, Irí Ihônµ mInh va kha nanµ
Ia nh da o. “Nµhe Ihua I” bo I no cu nµ IIen quan de n khía ca nh Ihu c
hanh va ap dunµ. Nha quan Iy su dunµ moI kIen Ihuc va su hIeu
bIeI ve con nµuoI va cac khoa hoc xa hôI, bao µôm Iam Iy hoc va
IrIeI hoc, kInh Ie hoc, IIch su va dao duc; cunµ nhu ca cac khoa
hoc Iu nhIen nua. Nhunµ ho phaI Iap Irunµ huonµ nhunµ kIen
Ihuc do den cac keI qua va Iính hIeu qua, chanµ han nhu chua
kho I cho be nh nhan, da y mô I sInh vIen, xay mô I cay ca u, hay
IhIeI ke va ban môI phan mem nao do.
Vi nhunµ Iy do neu Iren, quan IrI canµ Iuc se canµ Iro Ihanh
mô I nµa nh, mô I ca ch Ihu c ha nh ma qua do khoa ho c nhan van
mô I Ia n nu a da I duo c su cônµ nha n va a nh huo nµ cu a minh.
2.
QIY MÒ CI^ QI^! JR!
D
oanh nµhIep hay cac Ihe che cunµ cap dIch vu cônµ deu Ia
cac bô phan cua môI xa hôI. Chunµ khônµ Iôn IaI vi IoI ích
cua ban Ihan, ma Ia de hoan Ihanh môI muc dích xa hôI nhaI
dInh; va de Ihoa man nhunµ nhu cau nhaI dInh cua xa hôI, cônµ
dô nµ hay ca c ca nhan don Ie . Chu nµ Ia ca c phuonµ IIe n, khônµ
pha I Ia cu u ca nh. Ve nhu nµ Ihe che na y, cau ho I ca n da I ra khônµ
phaI Ia “Ho Ia aI7”; ma phaI Ia “Ho can Iam µi, nhIem vu cua ho
Ia µi7”.
Ouan IrI, den IuoI no, IaI Ia môI bô phan cua Ihe che/Iô chuc.
Cau hoI “Ouan IrI Ia µi7” se den sau. Truoc IIen chunµ Ia phaI
Iap Irunµ nhan dIen quan IrI Ironµ, va qua cac nhIem vu cua no.
Co ba nhIem vu khac nhau, voI Iam quan Ironµ nhu nhau, ma
quan IrI phaI hoan Ihanh de dam bao cho Iô chuc hoaI dônµ va
do nµ µo p Iheo chu c nanµ cu a no .
h ThIeI Iap cac muc dích va muc IIeu cu Ihe cho Iô chuc, du
do Ia môI cônµ Iy, môI benh vIen hay môI Iruonµ daI hoc.
h Lam cho cônµ vIec va dôI nµu Iao dônµ Iro nen co hIeu qua,
nanµ sua I cao.
h Ouan Iy cac anh huonµ xa hôI va cac Irach nhIem xa hôI
30 31
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUï MO CU A OUA N 1ii
Su me nh
MôI Iô chuc Iôn IaI vi môI muc dích va su menh cu Ihe, no co
mô I chu c nanµ xa hô I cu Ihe . Tronµ mô I doanh nµhIe p, do co nµhïa
Ia keI qua kInh Ie.
VoI nhIem vu dau IIen nay (keI qua kInh Ie), cac Iô chuc kInh
doanh va Iô chuc phI IoI nhuan co su khac bIeI (con dôI voI cac
nhIem vu khac Ihi hoan Ioan Iuonµ Iu nhau). Chí Iô chuc kInh
doanh, Iôn IaI vi IoI ích kInh Ie, moI co su menh Ia keI qua kInh
Ie ma IhôI. Tronµ ca c Iô chu c kha c nhu be nh vIe n, nha Iho , Iruo nµ
hoc, quan dôI... vIec xem xeI ve khía canh kInh Ie duoc han che,
de daI. Tronµ môI doanh nµhIep, keI qua kInh Ie Ia muc IIeu, Ia
Iy do Iôn IaI cua no.
Oua n IrI kInh doanh pha I Iuôn da I Io I ích kInh Ie Ien ha nµ da u,
Ironµ moI quyeI dInh va hanh dônµ cua no. Ly do Iôn IaI cunµ
nhu Iham quyen cua quan IrI kInh doanh chí co Ihe duoc µIaI
Ihích Ihônµ qua keI qua kInh doanh ma no Iao ra. Neu khônµ
Iao ra keI qua kInh Ie, quan IrI kInh doanh IhaI baI. Cu Ihe, no
Iha I ba I ne u nhu khônµ dua ra duo c sa n pha m, dIch vu ma kha ch
ha nµ monµ muô n, Ia I mu c µIa ma kha ch ha nµ dô nµ y Ihanh Ioa n.
Ouan IrI cunµ IhaI baI neu no khônµ Iam phaI IrIen, hay íI nhaI
Ia duy Iri, kha nanµ sInh IoI (Iao ra cua caI) cua cac nµuôn Iuc
kInh Ie duo c µIao cho no . Du cho o ba I ky ca u Iru c kInh Ie ·chính
IrI nao, Ihuôc he Iu Iuonµ xa hôI nao; Ihi dIeu do cunµ co nµhïa
Ia Irach nhIem Iao ra IoI nhuan.
Ke I qua , Iha nh Iu u cu a nguo i lao dô ng
NhIem vu Ihu haI cua quan IrI Ia Iam sao cho cônµ vIec va dôI
nµu Iao dô nµ Iro nen co hIe u qua , nanµ sua I cao. Doanh nµhIe p
hay ba I cu Iô chu c na o de u chí co mô I nµuô n Iu c Ihu c su , do Ia
con nµuo I. No se Iha nh cônµ ne u co kha nanµ su du nµ hIe u qua
nµuô n Iu c na y. Ca c mu c IIeu de ra se da I duo c Ihônµ qua cônµ
vIec. Vi vay, Iam cho cônµ vIec Iro nen hIeu qua va co nanµ suaI
Ia mô I chu c nanµ chu chô I. Nhunµ Ironµ xa hô I hIe n da I, ca c Iô
chu c co n dô nµ Iho I Ia phuonµ IIe n µIu p ca c ca nhan kIe m sô nµ,
Iim kIem dIa vI xa hôI va cônµ dônµ, daI duoc nhunµ Ihanh Iuu
va Iho a ma n cho chính ho . Vi nhu nµ Ie do , Ia m cho dô I nµu Iao
dônµ hIeu qua, nanµ suaI cao Iro nen vô cunµ quan Ironµ, va Ia
mô I Ihuo c do mu c dô hoa n Iha nh cônµ vIe c cu a Iô chu c. Do chính
Ia môI nhIem vu quan Ironµ cua quan IrI.
Tô chu c cônµ vIe c Iheo IoµIc nô I Ia I cu a no mo I chí Ia buo c da u.
Buo c Ihu haI, kho khan hon nhIe u, Ia Ia m cho cônµ vIe c phu ho p
voI nµuoI Iao dônµ – va nen nho Ia IoµIc cua ho co Ihe khac raI
xa IoµIc cônµ vIec. Lam cho nµuoI Iao dônµ daI Ihanh Iích cao
doI hoI phaI xem xeI ho nhu nhunµ ca nhan voI dac dIem Iam
sInh Iy rIenµ bIe I, kha nanµ va ha n che cu Ihe , cu nµ nhu co nhu nµ
ca ch ha nh dô nµ ra I kha c nhau.
Tra ch nhie m xa hô i
NhIe m vu Ihu ba cu a qua n IrI Ia qua n Iy ca c a nh huo nµ va Ira ch
nhIem xa hôI cua Iô chuc. Khônµ co Iô chuc nao Iu Ihan Iôn IaI
32 33
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MU C LiCH VA MU C 1iLU CU A iiNH LOANH
va Ia cu u ca nh cho chính no ca . Mô I Iô chu c Ia mô I bô pha n cu a
xa hô I, hoa I dô nµ vi Io I ích xa hô I. KInh doanh khônµ he Ia nµoa I
Ie . KInh doanh Iu do duo c Ihu a nha n khônµ pha I vi dIe u do Ia
Iô I cho kInh doanh, ma chí vi no Iô I cho xa hô I no I chunµ.
KInh doanh Iô n Ia I de cunµ ca p sa n pha m, dIch vu cho kha ch
ha nµ; hon Ia de cunµ ca p vIe c Ia m cho nµuo I Iao dô nµ va nha
qua n Iy , hay Iha m chí Ia de kIe m Io I ích cho ca c cô dônµ. Be nh
vIen khônµ Iôn IaI vi IoI ích cua bac sï hay y Ia, ma vi IoI ích cua
be nh nhan, nhu nµ nµuo I co monµ muô n duy nha I Ia duo c kho I
benh va khônµ bao µIo phaI quay IaI do nua. MôI cach Iam Iy,
dIa Iy, van hoa hay xa hôI ma noI, cac Ihe che, Iô chuc baI buôc
phaI Ia môI bô phan cua cônµ dônµ.
De Ihuc hIen nhIem vu san xuaI va cunµ cap hanµ hoa, dIch
vu , doanh nµhIe p pha I co a nh huo nµ Ien con nµuo I, cô nµ dô nµ
va xa hô I. Doanh nµhIe p ca n co a nh huo nµ va quye n Iu c Ien nhan
vIen, nhu nµ nµuo I co mu c dích, mu c IIeu khônµ duo c xa c dInh
boI doanh nµhIep va ben Ironµ pham vI doanh nµhIep ma IhôI.
No cu nµ ca n a nh huo nµ Ien cô nµ dô nµ vo I vaI Iro mô I nµuo I ha nµ
xom, Ia nµuoI cunµ cap cônµ vIec va donµ Ihue (va ca rac IhaI va
cha I ô nhIe m nu a!!!). Va hon nu a, Ironµ xa hô I µô m nhIe u Iô chu c
cu a chu nµ Ia, doanh nµhIe p co n ca n quan Iam de n sô Iuo nµ (ha nµ
ho a va dIch vu cunµ ca p) va cha I Iuo nµ cu a cuô c sô nµ: môI Iruo nµ
nhan van va xa hô I cu a con nµuo I va cô nµ dô nµ.
3.
MIC Ð!CI \^ MIC J!LI
CI^ I!!I ÐÒ^!I
K
hI duo c ho I kInh doanh Ia µi, mô I doanh nhan Ihuo nµ Ira
IoI “La môI Iô chuc nham Iao ra IoI nhuan”. MôI kInh Ie µIa
dIe n hinh co Ie cu nµ dua ra cau Ira Io I Iuonµ Iu . Va n de Ia o chô :
cau Ira Io I Iren khônµ chí khônµ chính xa c, ma co n khônµ Ihích
ho p, khônµ IIen quan nu a.
Ho c Ihuye I kInh Ie phô bIe n ve su me nh va ha nh vI doanh
nµhIe p nhu Ia Iô I da ho a Io I nhua n (Ihu c cha I chí Ia dIe n µIa I mô I
cach phuc Iap hanh vI mua re ban daI) chí co Ihe dIen Ia cach
Ia m an cu a RIchard Sears (nµuo I sa nµ Ia p cônµ Iy Sears, Roebuck)
ma IhôI. No khônµ Ihe µIaI Ihích cach Ihuc hoaI dônµ cua cônµ
Iy Sears, Roebuck hay baI ky cônµ Iy nao khac; hoac de ra cach
Ihuc ma nhunµ doanh nµhIep nay nen van hanh. KhaI nIem IôI
da ho a Io I nhua n, Ihu c su ma no I, Ia vô nµhïa. Su nµuy hIe m cu a
kha I nIe m na y Ia o chô no Ia m cho kha nanµ sInh Io I Iro Iha nh
môI caI µi do huyen bí, kho hIeu.
LoI nhuan va kha nanµ sInh IoI Ia quan Ironµ, Iham chí quan
34 35
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MU C LiCH VA MU C 1iLU CU A iiNH LOANH
Iro nµ dô I vo I xa hô I hon Ia vo I doanh nµhIe p. Tuy nhIen kha nanµ
sInh IoI khônµ phaI Ia muc IIeu, ma chí Ia môI yeu Iô Ironµ hoaI
dô nµ kInh doanh. Lo I nhua n cu nµ khônµ pha I Ia Iy do, nµuyen
nhan cu a ha nh vI kInh doanh, quye I dInh kInh doanh, nµuo c Ia I
no chí Ia ca ch Ihu , Ia Ihuo c do hIe u Iu c cu a nhu nµ ye u Iô ke Iren.
Neu cac IhIen su nµôI vao vI Irí µIam dôc Ihay cac doanh nhan,
ho cu nµ pha I quan Iam de n kha nanµ sInh Io I cu a doanh nµhIe p,
baI chap vIec ho hoan Ioan khônµ ham Ihích µi vIec kIem IoI.
Can nµuyen cu a su Iu nµ Iu nµ o day na m nµay Ironµ su hIe u
Ia m ra nµ dô nµ co cu a mô I con nµuo I (Iu c ca I µo I Ia dô nµ co kIe m
IoI cua doanh nhan) chính Ia caI µIaI Ihích hanh vI hay huonµ
den hanh dônµ dunµ cua nµuoI ay. Kho co Ihe doan chac IIeu co
Iô n Ia I mô I dô nµ co kIe m Io I nhu Ihe hay khônµ. Y Iuo nµ na y do
cac kInh Ie µIa cô dIen dua ra nham µIaI Ihích môI Ihuc Ie kInh
Ie ma hoc IhuyeI ve can banµ Iïnh cua ho khônµ µIaI Ihích nôI.
Thu c ra chua Iu nµ co ba nµ chu nµ ve su Iô n Ia I cu a dô nµ co kIe m
IoI, va Iu Iau chunµ Ia da Iim ra IoI µIaI dap chính xac cho cac
hIen Iuonµ Ihay dôI va Ianµ Iruonµ kInh Ie ma Iuc dau dônµ co
kIem IoI da duoc su dunµ de µIaI Ihích.
VIec co Iôn IaI hay khônµ môI dônµ co kIem IoI chanµ he IIen
quan de n vIe c hIe u ro ha nh vI kInh doanh, Io I nhua n va kha nanµ
kIe m Io I. VIe c mô I ônµ 1Im SmIIh na o do kInh doanh de kIe m Io I
nhua n chí IIen quan de n chính ônµ Ia ma IhôI. DIe u do khônµ
cho chu nµ Ia bIe I 1Im SmIIh Ia m µi, Ia m nhu Ihe na o. Chu nµ Ia
khônµ bIe I Ihem duo c µi ve cônµ vIe c cu a mô I nha Iim kIe m
uranIum o hoanµ ma c Nevada khI chí nµhe no I ra nµ anh Ia danµ
cô kIem IIen Iu cônµ vIec nay. Tuonµ Iu, Ia cunµ chanµ bIeI µi
Ihem ve cônµ vIe c cu a mô I ba c sï IIm ma ch khI nµuo I Ia no I ra nµ
anh Ia Ia m nµhe na y de kIe m sô nµ, hay Iha m chí no I anh Ia danµ
cô µa nµ cô nµ hIe n cho con nµuo I. Dô nµ co kIe m Io I va he qua Iô I
da ho a Io I nhua n cu a kha I nIe m na y hoa n Ioa n khônµ IIen quan
µi de n chu c nanµ, mu c dích cu a kInh doanh, hay cônµ vIe c qua n
Iy môI doanh nµhIep.
Su Ihuc, khaI nIem Iren khônµ chí khônµ Ihích hop hay IIen
quan, ma no co n co ha I nu a. Do Ia nµuyen nhan chính cu a su
hIeu Iam ve ban chaI cua IoI nhuan va su Ihu dIch voI IoI nhuan,
ca haI Ia nhu nµ can be nh nµuy hIe m nha I cho ca c xa hô I cônµ
nµhIe p. No pha I chIu Ira ch nhIe m cho nhu nµ chính sa ch saI Ia m
nha I o My va chau Âu; nhu nµ chính sa ch du a Iren su hIe u saI ve
ba n cha I, chu c nanµ va mu c dích cu a doanh nµhIe p. Va no cu nµ
Ia nµuyen nhan chính cu a nIe m IIn phô bIe n ra nµ co su mau
Ihuan nôI IaI µIua IoI nhuan va kha nanµ donµ µop cho xa hôI
cua môI cônµ Iy. Tren Ihuc Ie, môI cônµ Iy chí co Ihe donµ µop
cho xa hôI môI khI no daI IoI nhuan cao ma IhôI.
De hIeu kInh doanh Ia µi, chunµ Ia phaI baI dau voI muc dích
cua no. Muc dích nay phaI nam nµoaI kInh doanh. Thuc chaI ma
no I, no pha I na m Ironµ xa hô I, bo I doanh nµhIe p Ia mô I bô pha n
cu a xa hô I. Chí co mô I dInh nµhïa chính xa c cho mu c dích kInh
doanh: taå o ra khaá ch haâ ng.
ThI Iruo nµ khônµ pha I duo c Ia o ra bo I Chu a Iro I, bo I Iu nhIen,
hay bo I ca c Iu c Iuo nµ kInh Ie ; ma chính Ia bo I ca c doanh nhan.
Kha ch ha nµ co Ihe co nhu ca u Iruo c khI ho duo c doanh nµhIe p
cunµ cap phuonµ IIen Ihoa man nhu cau do. Tuy nhIen, nhu cau
noI Iren van chí Ia môI nhu cau IIem nanµ, cho den khI doanh
nhan, ba nµ nhu nµ ha nh dô nµ nha I dInh, chuye n chu nµ Iha nh
nhunµ nhu cau IhaI su. Va chí khI do moI co khach hanµ va IhI
Iruonµ IhaI su. Tronµ nhunµ Iruonµ hop khac, khach hanµ IIem
36 37
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MU C LiCH VA MU C 1iLU CU A iiNH LOANH
nanµ co Ihe khônµ he ca m Iha y nhu ca u sa n pha m – cha nµ ha n
nhu khônµ aI bIe I minh se ca n mô I ma y vI Iính hay ma y
phoIocopy cho de n khI nhu nµ sa n pha m na y xua I hIe n. Co Ihe
se khônµ co nhu ca u ve sa n pha m cho de n khI ca c ha nh dô nµ
kInh doanh Ia o ra nhu ca u – ba nµ dô I mo I sa n pha m, qua nµ ca o,
kha nanµ ba n ha nµ v.v... Tronµ mo I Iruo nµ ho p, chính ha nh dô nµ
kInh doanh da Iao ra khach hanµ.
Chính khach hanµ Ia nµuoI quyeI dInh kInh doanh Ia µi. KhI
kha ch ha nµ sa n sa nµ Ihanh Ioa n cho ha nµ ho a hay dIch vu , ho
da chuyen cac nµuôn Iuc kInh Ie Ihanh cua caI, chuyen cac su
vaI Ihanh hanµ hoa. CaI ma khach hanµ mua va coI Ia co µIa IrI
khônµ chí Ia môI san pham; no con Ia µIa IrI su dunµ, Iuc Ia caI
ma san pham/dIch vu do dem IaI cho ho.
Mu c dích cu a kinh doanh
VoI muc dích Iao ra khach hanµ, môI doanh nµhIep chí co haI
chuc nanµ co ban ma IhôI, do Ia markeIInµ va dôI moI.
Ba I cha p su nha n ma nh va o markeIInµ va phuonµ pha p
markeIInµ, o ra I nhIe u doanh nµhIe p markeIInµ va n chí Ia Io I no I
chu chua dI vao Ihuc Ie. Chu nµhïa IIeu dunµ da chunµ Io dIeu
do . Bo I chính ca I ma chu nµhïa IIeu du nµ do I ho I o kInh doanh Ia
caI ma kInh doanh Ihuc su dua ra IhI Iruonµ. No doI hoI kInh
doanh pha I xua I pha I Iu nhu ca u, Ihu c Ie , µIa IrI cu a kha ch ha nµ.
No do I ho I mu c IIeu cu a kInh doanh Ia Iho a ma n nhu ca u kha ch
ha nµ, kInh doanh pha I xay du nµ che dô khen Ihuo nµ du a Iren
mu c dô do nµ µo p cho kha ch ha nµ. VIe c sau haI muoI nam hô ha o
ve markeIInµ ma chu nµhïa IIeu du nµ va n Ia mô I phonµ Ira o phô
bIen da chunµ Io ranµ Ihuc ra markeIInµ khônµ duoc Ihuc hanh
nhIeu Iren Ihuc Ie. NoI Iheo cach khac, chu nµhïa IIeu dunµ Ia
“su xau hô cua markeIInµ”.
Tuy nhIen, chu nµhïa IIeu du nµ cu nµ Ia mô I co hô I cho
markeIInµ. No buôc kInh doanh phaI huonµ ve IhI Iruonµ Ironµ
ca hanh dônµ va cac Iuyen bô cua minh.
Tren IaI ca moI Ihu, chu nµhïa IIeu dunµ can xoa bo su Iunµ
Iu nµ va nha m Ia n vô n Ia nµuyen nhan µIa I Ihích Ia I sao markeIInµ
raI íI duoc Ihuc hIen IhaI su nhu vay. KhI noI ve markeIInµ, cac
nha qua n Iy Ihuo nµ a m chí Io I ca c chu c nanµ ba n ha nµ duo c Iô
chu c. Thu c ra do chí Ia ba n ha nµ, nha m Iim kIe m “IhI Iruo nµ cu a
chunµ Ia”. Tronµ khI do markeIInµ Ihuc su baI dau voI khach
ha nµ, vo I nhu nµ nhu ca u, µIa IrI, nhan Ihan cu a ho . Cau ho I da I
ra khônµ phaI Ia “Chunµ Ia muôn ban caI µi7” hay “Day Ia Iac
du nµ cu a sa n pha m/dIch vu cu a chu nµ IôI”; ma pha I Ia “Kha ch
hanµ muôn mua µi7” va “Day Ia su Ihoa man nhu cau va µIa IrI
ma khach hanµ Iim kIem”.
Thuc su ma noI, markeIInµ va ban hanµ dôI nµhIch nhau hon
Ia Iuonµ dô nµ, hay Iha m chí hon Ia bô sunµ cho nhau.
AI do co Ihe no I ra nµ Iuôn Iô n Ia I nhu ca u ba n ha nµ. Tuy nhIen,
muc IIeu cua markeIInµ Ia Iam cho vIec ban hanµ Iro nen Ihua
Iha I. Mu c IIeu cu a markeIInµ Ia hIe u ro kha ch ha nµ de n mu c sa n
pham/dIch vu phu hop voI khach hanµ va co Ihe Iu ban duoc.
Chí môI minh markeIInµ khônµ Iao nen doanh nµhIep. Tronµ
mô I ne n kInh Ie Iïnh, khônµ co doanh nhan ma cu nµ cha nµ co
doanh nµhIep. Tronµ môI xa hôI Iïnh, Irunµ µIan Ia cac nha môI
µIo I nha n Ihu Iao duo I da nµ phí, hay ca c nha da u co khônµ he
Iao ra µIa IrI.
38 39
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MU C LiCH VA MU C 1iLU CU A iiNH LOANH
MôI doanh nµhIep chí Iôn IaI Ironµ môI nen kInh Ie mo rônµ,
hay íI nhaI Ia Ironµ môI nen kInh Ie coI Ihay dôI Ia caI µi do Iu
nhIen, cha p nha n duo c. Va kInh doanh chính Ia bô pha n Ianµ
Iruonµ, mo rônµ va Ihay dôI.
Vi Ihe chuc nanµ Ihu haI cua kInh doanh Ia dôI moI, caI IIen,
Iuc vIec cunµ cap nhunµ su Ihoa man kInh Ie khac nhau. Chí
cunµ cap hanµ hoa va dIch vu manµ Iính kInh Ie Ihi khônµ du;
kInh doanh phaI cunµ cap nhunµ hanµ hoa IôI hon, kInh Ie hon.
Mô I doanh nµhIe p khônµ ca n pha I Iuôn pha I IrIe n Io n hon (ve quy
mô), ma can Iuôn IIen bô (ve chaI Iuonµ).
DôI moI, caI IIen co Ihe dan den ha µIa – dIeu ma cac kInh Ie
µIa quan Iam hon ca , vi Iy do don µIa n: µIa ca Ia ye u Iô duy nha I
co Ihe xem xe I ba nµ ca c cônµ cu dInh Iuo nµ. Nhunµ ke I qua co n
co Ihe Ia mô I sa n pha m mo I va Iô I hon, mô I IIe n nµhI mo I, hay
su hinh Iha nh mô I nhu ca u mo I.
Su dôI moI co ích nhaI Ia Iao ra môI san pham/dIch vu khac
voI IIem nanµ Ihoa man nhu cau, hon Ia môI su caI IIen Ihônµ
Ihuo nµ. Thônµ Ihuo nµ sa n pha m mo I se co chI phí cao hon, sonµ
nhin chunµ Ihi no se Iam nen kInh Ie hIeu qua hon. Ví du, Ihuôc
kha nµ sInh co chI phí cao hon so vo I ca c mIe nµ µa c Ia nh, vô n Ia
phuonµ Ihuô c duy nha I ma ca c ba c sï co Ironµ Iay Iruo c day de
chua IrI can benh vIem phôI.
DôI moI cunµ co Ihe µIup phaI hIen ra nhunµ µIa IrI su dunµ
mo I cho nhu nµ sa n pha m cu . Mô I nµuo I ba n ha nµ cha o ba n Iha nh
cônµ sa n pha m... Iu Ia nh cho dan LskImo nha m µIu p Ihu c an cu a
ho khoI bI dônµ Ianh cunµ co Ihe duoc coI Ia môI nha caI IIen
nhu Ihe anh Ia Ia o ra mô I quy Irinh sa n xua I mo I, hay pha I mInh
ra mô I sa n pha m mo I. Ba n Iu Ia nh cho dan LskImo de µIu Ia nh
Ihu c an Iu c Ia Iim ra mô I IhI Iruo nµ mo I; co n ba n Iu Ia nh nha m
µIu Ihu c an khônµ... qua Ia nh Ihi Ihu c cha I cu nµ nµanµ vo I vIe c
Ia o ra mô I sa n pha m mo I. Ve ma I cônµ nµhe Ihi duonµ nhIen day
Ia môI san pham cu, sonµ ve maI kInh Ie Ihi ro ranµ Ia môI su
caI IIen ro reI.
Du µi dI nu a, ca I IIe n khônµ pha I Ia pha I mInh. Day Ia mô I Ihua I
nµu kInh Ie hon Ia mô I Ihua I nµu ve cônµ nµhe . Ca c ca I IIe n khônµ
manµ Iính cônµ nµhe (chí manµ Iính kInh Ie hay xa hô I) íI ra cu nµ
khônµ kem phan quan Ironµ hon so voI cac caI IIen cônµ nµhe.
Tronµ Iô chu c cu a mô I doanh nµhIe p, dô I mo I · ca I IIe n khônµ
Ihe duoc coI Ia môI chuc nanµ rIenµ bIeI nhu markeIInµ. Khônµ
ha n che Ironµ pha m vI cu a mô I bô pha n nha I dInh, IInh Iha n na y
phaI IraI rônµ Iren moI bô phan, chuc nanµ va hoaI dônµ cua
doanh nµhIe p. Dô I mo I Ironµ phan phô I cu nµ khônµ ke m pha n
quan Iro nµ so vo I dô I mo I Ironµ sa n xua I; hay dô I mo I Ironµ mô I
cônµ Iy ba o hIe m hoa c mô I nµan ha nµ. Dô I mo I co Ihe duo c dInh
nµhïa nhu Ia nhIe m vu Ia o ra, cunµ ca p Ihem cho ca c nµuô n nhan
Iu c va va I Iu c nhu nµ kha nanµ mo I, Io Io n hon nha m Ia o ra µIa
IrI, cua caI.
Nha qua n Iy pha I chuye n nhu ca u cu a xa hô I Iha nh co hô I kInh
doanh co IoI. Do cunµ Ia môI dInh nµhïa cua dôI moI, caI IIen.
DIeu nay can nhan manh hon vao IhoI dIem hIen nay, khI ma
chu nµ Ia y Ihu c hon ve ca c nhu ca u cu a xa hô I, Iruo nµ ho c, Irunµ
Iam y Ie, cac Ihanh phô, va môI Iruonµ.
Doanh nµhIep, benh vIen hay cac co quan chính phu nµay nay
deu keI hop raI nhIeu ca nhan co ky nanµ va Irinh dô cao o moI
cap dô ben Ironµ Iô chuc. Tuy nhIen, ky nanµ va Irinh dô cao
cu nµ co nµhïa Ia a nh huo nµ cu a quye I dInh ve ca ch Ihu c Ia m vIe c
danµ bI de do a.
40 41
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MU C LiCH VA MU C 1iLU CU A iiNH LOANH
Ke I qua Ia , ca c quye I dInh a nh huo nµ de n Ioa n bô doanh nµhIe p
cu nµ nhu kha nanµ hoa I dô nµ cu a no duo c dua ra o mo I ca p cu a
Iô chuc, Iham chí o cac cap bac Ihap. Cac quyeI dInh ham chua
ruI ro (Iam µi va khônµ Iam µi, IIep Iuc hay cham duI cônµ vIec
µi, Iheo duô I hay Iu bo sa n pha m, cônµ nµhe , IhI Iruo nµ na o...)
Ironµ Ihu c Ie danµ duo c Ihu c hIe n bo I ha nµ Ioa I nµuo I co chu c
vu Iha p, Ihônµ Ihuo nµ Ia nhu nµ nµuo I khônµ co chu c danh qua n
Iy Iheo Iruyen Ihônµ, nhu nha nµhIen cuu, ky su IhIeI ke, nµuoI
Iap ke hoach san pham, ke Ioan Ihue v.v...
Mô I nµuo I Ironµ sô no I Iren de u ra quye I dInh du a Iren mô I Iy
IhuyeI ve kInh doanh nao do. NoI môI cach khac, ho deu da Ira
IoI cac cau hoI: Cônµ vIec kInh doanh cua chunµ Ia Ia µi, cônµ
vIe c do nen Ihu c hIe n nhu Ihe na o7 Do do ne u nhu ca c nha qua n
Iy cap cao Ironµ doanh nµhIep khônµ suy nµhï va Iim ra cau Ira
IoI cho nhunµ cau hoI Iren, Ihi nhunµ nµuoI ra quyeI dInh Ironµ
kInh doanh se quye I dInh va ha nh dô nµ du a Iren nhu nµ Iy Ihuye I
kha c nhau, dôI khI khônµ phu ho p nhau, hay Iha m chí xunµ dô I
nhau. Nhu Ihe ho se da n da n Ia ch xa nhau, dI ve nhIe u huo nµ
ma khônµ he hay bIe I. Vi va y, Ia m nhin, hoa I ba o chunµ, hIe u
bIeI chunµ, su Ihônµ nhaI ve huonµ dI va nô Iuc cua Ioan bô Iô
chuc chí co Ihe co duoc neu dInh nµhïa Ihanh cônµ “cônµ vIec
kInh doanh cu a chu nµ Ia Ia µi” va “no se pha I IrIe n nhu Ihe na o”.
Duonµ nhu khônµ co µi don µIan hon vIec xac dInh cônµ vIec
kInh doanh cua môI cônµ Iy! MôI nha may Ihep san xuaI Ihep,
môI hanµ xe Iua cunµ cap dIch vu van chuyen duonµ saI dôI voI
hanh khach va hanµ hoa, môI cônµ Iy bao hIem bao hIem ruI ro
ho a hoa n, mô I nµan ha nµ cho vay IIe n... Thu c su “Cônµ vIe c kInh
doanh cua chunµ Ia Ia µi7” Ia môI cau hoI kho, va cau Ira IoI co
Ihe Ia baI cu dIeu µi nhunµ baI buôc phaI ro ranµ.
VIec Ira IoI cau hoI “Cônµ vIec kInh doanh cua chunµ Ia Ia µi”
Ia Irach nhIem dau IIen cua dôI nµu quan Iy cap cao Ironµ cônµ
Iy.
Co Ie nµuyen nhan quan Ironµ nhaI cua nhunµ IhaI baI Ironµ
kInh doanh Ia vIe c nµuo I Ia da khônµ da nh du su quan Iam, suy
nµhï ve ca c va n de nhu mu c dích va su me nh kInh doanh. Nµuo c
Ia I, Ia I nhu nµ cônµ Iy Iha nh cônµ nhu TeIephone Company hay
Sears; Ihanh cônµ phan Ion dua Iren vIec neu ra cau hoI “Cônµ
vIe c kInh doanh cu a chu nµ Ia Ia µi7” mô I ca ch ro ra nµ, chu dô nµ,
va Ira IoI IrIeI de cau hoI do.
LIen quan de n dInh nµhïa ve mu c dích va su me nh kInh doanh,
chí co môI su Iap Irunµ, môI khoI dIem duy nhaI, do chính Ia
kha ch ha nµ. Chính kha ch ha nµ dInh nµhïa kInh doanh. KInh
doanh khônµ duo c dInh nµhïa bo I Ien µo I hay dIe u Ie cônµ Iy,
ma bo I nhu ca u cu a kha ch ha nµ duo c Iho a ma n khI mua sa n
pha m, dIch vu Iu cônµ Iy. Tho a ma n nhu ca u kha ch ha nµ Ia su
menh va muc dích cua baI cu vIec kInh doanh nao. Va nhu vay,
cau hoI “Cônµ vIec kInh doanh cua chunµ Ia Ia µi7” chí co Ihe
duo c Ira Io I ba nµ ca ch quan sa I kInh doanh Iu ben nµoa I, Iu quan
dIem cua khach hanµ va IhI Iruonµ. TaI ca nhunµ µi khach hanµ
quan Iam Ia nhu nµ µIa IrI, nhu ca u, Ihu c Ie cu a chính ho . Chính
bo I Iy do na y ma mo I nô Iu c xa c dInh mô I Iuyen bô ve kInh doanh
deu phaI baI dau voI hoan canh Ihuc Ie, hanh vI, ky vonµ va cac
µIa IrI cua khach hanµ.
“AI Ia khach hanµ7”, vi Ihe, Iro Ihanh cau hoI dau IIen va côI
yeu nhaI daI ra khI xac dInh muc IIeu va su menh kInh doanh.
Day khônµ he Ia môI cau hoI de Ira IoI, Iuy no raI ro ranµ, don
µIa n. Ca ch Ihu c Ira Io I cau ho I na y se quye I dInh ca ch Ihu c doanh
nµhIep dInh nµhïa chính cônµ vIec kInh doanh cua minh.
42 43
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MU C LiCH VA MU C 1iLU CU A iiNH LOANH
Kha ch ha nµ Ia nµuo I su du nµ sau cu nµ mô I sa n pha m/dIch
vu . Khônµ bao µIo chí co mô I kha ch ha nµ, Iuôn Iuôn co Iu haI
kha ch ha nµ Iro Ien. Mô I kha ch ha nµ xa c dInh mô I cônµ vIe c kInh
doanh, co ky vo nµ va µIa IrI kha c nhau, mua nhu nµ Ihu kha c
nhau.
Hau heI cac doanh nµhIep deu co íI nhaI Ia haI khach hanµ.
Mô I doanh nµhIe p sa n xua I Iha m co ca c nha Iha u va ca c µIa dinh
Ia kha ch ha nµ, ca haI de u co Ihe mua sa n pha m. Nha sa n xua I
ha nµ IIeu du nµ cu nµ co íI nha I haI kha ch ha nµ: ca c ba nô I Iro va
nhunµ nµuoI ban hanµ Iap hoa. Se Ia khônµ IôI neu chí co cac
ba nôI Iro mua hanµ ma cac cua hanµ Iap hoa khônµ mua; hay
nµuoc IaI.
Cu nµ ca n da I ra cau ho I: Kha ch ha nµ o dau7 Mô I Ironµ nhu nµ
bí quye I Iha nh cônµ cu a Sears va o Iha p nIen 20 Ia ho da kha m
pha ra ra nµ kha ch ha nµ cu da o va o mô I vI Irí kha c: nhu nµ nµuo I
nônµ dan da dI chuye n nhIe u hon va ba I da u mua sa m o Ironµ
cac IhI Iran.
Cau hoI IIep Iheo se Ia: Khach hanµ mua µi7
Nhunµ Ihanh vIen cua CadIIIac noI ranµ ho san xuaI ra xe hoI,
va cônµ vIe c kInh doanh cu a ho duo c µo I Ia Bô pha n CadIIIac cu a
ha nµ GeneraI MoIors. Nhunµ khI mô I kha ch ha nµ mua xe CadIIIac,
anh Ia mua µIa IrI su dunµ Ironµ µIao Ihônµ cua chIec xe, hay
chu yeu Ia mua vi danh IIenµ cua san pham nay7 LIeu CadIIIac
co Ihe canh Iranh voI cac nhan xe khac nhu ChevroIeI, Iord hay
VoIkswaµen7 NIchoIas DreysIadI, vIen Iho ma y sInh o Du c, nµuo I
mua IaI CadIIIac Ironµ IhoI ky DaI Khunµ hoanµ dau Ihap nIen
30 da Ira IoI nhu sau: “CadIIIac canh Iranh voI kIm cuonµ va ao
khoa c Iônµ chô n”. Kha ch ha nµ mua Ioa I xe na y khônµ mua µIa
IrI van chuyen, ma mua “vI Ihe” cua no. Chính cau Ira IoI nay da
cu u CadIIIac, va Ironµ vo nµ khoa nµ haI nam sau do , cônµ Iy pha I
IrIen baI chap cuôc khunµ hoanµ dIen ra.
Cau ho I “Cônµ vIe c kInh doanh cu a chu nµ Ia Ia µi7” Ihuo nµ duo c
da I ra khI cônµ Iy µa p kho khan. Duonµ nhIen pha I nhu va y IhôI!
Va dIeu nay co Ihe dem IaI nhunµ keI qua kha quan, cuu IhoaI
cônµ Iy kho I su suy Ihoa I Iuo nµ nhu vô phuonµ da o nµuo c. Tuy
nhIen, cho do I cho de n khI cônµ Iy hoa c nµa nh kInh doanh µa p
rac rôI nhu Iren cunµ µIônµ nhu choI rouIeIIe kIeu Nµa vay. Do
Ia môI kIeu quan Iy vô Irach nhIem. Cau hoI Iren phaI duoc daI
ra nµay Iu khI kho I su kInh doanh, nha I Ia dô I vo I nhu nµ doanh
nµhIep co Iham vonµ phaI IrIen. ThoI dIem quan Ironµ nhaI de
ho I cau na y mô I ca ch nµhIem Iu c Ia khI cônµ Iy da Iha nh cônµ
nha I dInh.
Tha nh cônµ Iuôn khIe n chính nhu nµ ca ch Ihu c, ha nh vI Ia o ra
no Iro nen Iô I Iho I. No Ia o ra nhu nµ Ihu c Ie mo I. Hon nu a, Iha nh
cônµ Ia o ra nhu nµ va n de kha c nhau cu a no . Chí Ironµ chuye n
cô Iích mo I co ke I Ihu c kIe u “Sau do ho sô nµ ha nh phu c ben nhau
maI maI”.
O mô I cônµ Iy danµ Iha nh cônµ, ban qua n Iy khônµ de da nµ
daI ra cau hoI “Cônµ vIec kInh doanh cua chunµ Ia Ia µi7”. MoI
nµuoI Ironµ cônµ Iy deu nµhï ranµ cau Ira IoI da qua ro ranµ,
khônµ danµ de Iranh Iuan. Chanµ aI IaI dI Iranh caI voI Ihanh
cônµ ca , cha nµ aI muô n xa o Irô n mo I Ihu Ien Ia m µi.
Som muôn µi Ihi IaI ca nhunµ cau Ira IoI IôI nhaI cho cau hoI
“Cônµ vIec kInh doanh cua chunµ Ia Ia µi7” cunµ deu se Iro nen
Iô I Iho I. Ha u nhu khônµ co dInh nµhïa na o ve mu c IIeu va su me nh
kInh doanh du nµ vu nµ Io I 30 nam, chu du nµ no I Ia S0 nam.
44 45
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MU C LiCH VA MU C 1iLU CU A iiNH LOANH
Thônµ Ihuo nµ nµuo I Ia chí ky vo nµ mô I pha m vI co 10 nam Iro
IaI ma IhôI!
KhI hoI “Cônµ vIec kInh doanh cua chunµ Ia Ia µi7”, nha quan
Iy duonµ nhIen cunµ can hoI Ihem “Cônµ vIec kInh doanh do se
Ia µi Ironµ Iuonµ IaI7” Dau Ia nhunµ Ihay dôI Ironµ môI Iruonµ
(hIen da nhan Ihay duoc) co nhIeu kha nanµ anh huonµ den dac
dIem, muc IIeu va su menh kInh doanh7 Hon nua, chunµ Ia phaI
ke I ho p nhu nµ du doa n no I Iren va o Iu Iuo nµ kInh doanh, mu c
IIeu, chIen Iuoc va phan cônµ cônµ vIec nhu Ihe nao7
MôI Ian nua, IhI Iruonµ voI nhunµ IIem nanµ va xu huonµ cua
no Ia I Ia xua I pha I dIe m. Tronµ S hay 10 nam Io I, chu nµ Ia co
Ihe du doa n kInh doanh de n mô I IhI Iruo nµ Io n Io I mu c na o –
voI µIa dInh ranµ khônµ co Ihay dôI co ban nao ve khach hanµ,
cau Iruc IhI Iruonµ va cônµ nµhe7 Nhunµ yeu Iô nao anh huonµ
de n nhu nµ du doa n a y7
Xu huo nµ quan Iro nµ nha I Ihônµ Ihuo nµ Ia I íI duo c quan Iam
nha I: do Ia nhu nµ Ihay dô I Ironµ ca u Iru c dan sô va nhu nµ dô nµ
co cu a dan chu nµ. Theo Iruye n Ihô nµ, ca c doanh nhan coI dan
sô Ia mô I ha nµ sô , va µIa dInh na y Iruo c day Ia du nµ. Dan sô
Ihay dô I mô I ca ch cha m cha p, Iru khI co nhu nµ bIe n cô Io n nhu
chIe n Iranh hay na n do I. Tuy nhIen, nµa y nay dIe u na y khônµ
con dunµ nua: o ca cac quôc µIa phaI IrIen va cac quôc µIa danµ
phaI IIren, dan sô co Ihe va Ihuc Ie danµ Ihay dôI danµ ke.
Ta m quan Iro nµ cu a ye u Iô dan sô khônµ chí na m o a nh huo nµ
ma ca u Iru c dan sô Ia c dô nµ Ien su c mua, Iho I quen mua sa m,
hay quy mô va ca u Iru c cu a dô I nµu Iao dô nµ. Thay dô I dan sô
Ia nhu nµ su kIe n duy nha I IIen quan de n Iuonµ IaI, nha m Ia m
cho ca c du doa n µa n hIe n Ihu c hon.
Nha qua n Iy ca n du doa n ca c Ihay dô I Ironµ ca u Iru c IhI Iruo nµ
baI nµuôn Iu Ihay dôI Ironµ nen kInh Ie, IhI hIeu, IhoI quen, hay
Ihay dô I do ca nh Iranh µay ra. Ca nh Iranh pha I duo c dInh nµhïa
Iheo kha I nIe m cu a kha ch ha nµ ve sa n pha m/dIch vu kha ch ha nµ
mua; va vi Ihe , se bao µô m ca ca nh Iranh Iru c IIe p va ca nh Iranh
µIan IIep.
CuôI cunµ, nha quan Iy can hoI va xac dInh nhu cau nao cua
khach hanµ chua duoc Ihoa man day du boI cac san pham/dIch
vu hIe n co . Kha nanµ da I ra va Ira Io I cau ho I na y mô I ca ch du nµ
da n se Ia o nen su kha c bIe I µIu a mô I cônµ Iy Ianµ Iruo nµ Iô I vo I
ca c cônµ Iy co Ianµ Iruo nµ phu Ihuô c va o su Ien xuô nµ cu a nµa nh
hay ne n kInh Ie .
Chu ng Ia nen kinh doanh gì?
Cau hoI “Chunµ Ia se kInh doanh µi Ironµ Iuonµ IaI7” ham y
su Ihích nµhI voI nhunµ hay dôI duoc du doan. DIeu nay cunµ
huonµ IoI vIec dIeu chính, mo rônµ va phaI IrIen cônµ vIec kInh
doanh hIen IaI.
Tuy nhIen cunµ can daI ra cau hoI “Chunµ Ia nen kInh doanh
µi7” Co hô I na o co Ihe mo ra hoa c hinh Iha nh de da I mu c IIeu va
su menh kInh doanh neu chunµ Ia IIen vao môI Iïnh vuc kInh
doanh kha c7
Cac doanh nµhIep khônµ quan Iam den cau hoI Iren co Ihe bo
qua nhu nµ co hô I Io n cu a ho .
KhI xem xe I Ira Io I cau ho I Iren, ca c ye u Iô quan Iro nµ Ia nhu nµ
Ihay dô I Ironµ xa hô I, kInh Ie , IhI Iruo nµ; sau do Ia kha nanµ ca I
IIen va sanµ Iao.
46 47
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MU C LiCH VA MU C 1iLU CU A iiNH LOANH
Khônµ ke m pha n quan Iro nµ so vo I quye I dInh ca c va n de mo I
va khac Ia vIec IoaI bo môI cach co he Ihônµ nhunµ caI cu ky,
khônµ con phu hop voI su menh va muc IIeu kInh doanh, khônµ
dem Ia I su Iho a ma n cho kha ch ha nµ, khônµ do nµ µo p µi nô I ba I.
Vi vay, Ironµ qua Irinh quyeI dInh ve kInh doanh Ironµ hIen
IaI va Iuonµ IaI, môI buoc quan Ironµ Ia phan Iích he Ihônµ IaI
ca sa n pha m, dIch vu , quy Irinh, IhI Iruo nµ, su du nµ, kenh phan
phôI hIen co. TaI ca co danµ hoaI dônµ IôI hay khônµ, va IIeu
co n co Ihe IIe p Iu c hoa I dô nµ Iô I hay khônµ7 Chu nµ co kha nanµ
dem Ia I µIa IrI cho kha ch ha nµ hôm nay va ca nµa y maI hay
khônµ7 Chu nµ co co n phu ho p vo I Ihu c Ie ve dan cu, IhI Iruo nµ,
cônµ nµhe va ne n kInh Ie hay khônµ7 Ne u khônµ, Ia m sao chu nµ
Ia co Ihe du I bo chu nµ – hay chí íI Ia khônµ dô Ihem nµuô n Iu c
va nô Iu c hon nu a7 Ne u nhu nµ cau ho I Iren khônµ duo c da I ra
va Ira IoI môI cach nµhIem Iuc va co he Ihônµ Ihi nµay ca dInh
nµhïa IôI nhaI ve “caI ma chunµ Ia danµ, se va nen kInh doanh”
cu nµ chí Ia nhu nµ Io I sa o rô nµ ma IhôI. Mo I nµuô n Iu c se chí duo c
su dunµ de bao ve nµay hôm qua · qua khu. Se chanµ aI co IhoI
µIan, nµuôn Iuc va y chí de Iim hIeu ve nµay hôm nay, chu dunµ
noI den vIec xay dunµ Iuonµ IaI nua.
Xac dInh muc dích va su menh kInh doanh Ia cônµ vIec kho
khan va day ruI ro. Nhunµ chính no moI µIup doanh nµhIep xac
dInh duoc cac muc IIeu, chIen Iuoc, Iap Irunµ cac nµuôn Iuc va
ba I da u cônµ vIe c. No cho phe p qua n Iy mô I doanh nµhIe p huo nµ
IoI hIeu qua va Ihanh Iích.
Cac dInh nµhïa co ban ve kInh doanh, muc dích va su menh
can duoc chuyen Ihanh cac muc IIeu cu Ihe; neu khônµ chunµ
va n se chí Ia nhu nµ y dInh Iô I de p khônµ Iro Iha nh hIe n Ihu c ma
IhôI.
1. Mu c IIeu pha I xua I pha I Iu “ca I ma chu nµ Ia danµ, se va nen
kInh doanh”, hoan Ioan khônµ manµ Iính Iruu Iuonµ. Do phaI Ia
ca c cam ke I ha nh dô nµ nha m da I duo c su me nh kInh doanh, dô nµ
Iho I Ia p nen ca c IIeu chua n do Iuo nµ ke I qua cônµ vIe c. No I ca ch
kha c, ca c mu c IIeu Ihe hIe n chiïë n lûúå c cùn baã n cuã a doanh nghiïå p.
2. Ca c mu c IIeu pha I manµ tñnh vêå n haâ nh: co Ihe chuye n Iha nh
cac muc IIeu va cônµ vIec cu Ihe. Chunµ phaI Ia co so va dônµ
Iuc Ihuc day cho cônµ vIec va Ihanh Iích.
3. Muc IIeu phaI têåp trung duo c ca c nô Iu c va nµuô n Iu c. Mu c
IIeu phaI chaI Ioc Iu cac muc dích chunµ va Iônµ quaI cua kInh
doanh, nho va y ca c nµuô n Iu c chu ye u nhu con nµuo I, vô n, co
so va I cha I co Ihe duo c Ia p Irunµ. Mu c IIeu pha I manµ Iính cho n
Ioc, hon Ia bao quaI IaI ca moI Ihu.
4. PhaI co nhiïì u muå c tiïu, khônµ chí Ia môI muc IIeu rIenµ Ie.
Da sô cac Iranh Iuan hIen nay ve “quan IrI Iheo muc IIeu” IIen
quan de n vIe c Iim ra mô I “mu c IIeu duy nha I”. VIe c Iim kIe m na y
khônµ chí khônµ co Io I µi, ma co n co ha I nu a. Oua n Iy mô I doanh
nµhIep nµhïa Ia can banµ nhIeu nhu cau va muc dích khac nhau,
dIeu nay dï nhIen dua IoI nhIeu muc IIeu khac nhau.
S. Can co muc IIeu Iren moI Iïnh vuc co anh huonµ IoI sûå töì n
taå i, söë ng coâ n cu a doanh nµhIe p. Ca c mu c IIeu cu Ihe phu Ihuô c
va o chIe n Iuo c cu a ca c doanh nµhIe p cu Ihe . Nhunµ ca c Iïnh vu c
ca n xa c Ia p mu c IIeu Ihi µIô nµ nhau o mo I doanh nµhIe p; bo I Ie
su sô nµ co n cu a mo I doanh nµhIe p dIe u phu Ihuô c va o mô I sô
ye u Iô nhu nhau.
Mô I doanh nµhIe p, Iruo c IIen, pha I co kha ch ha nµ. Vi va y, ca n
co muå c tiïu marketing. Doanh nµhIe p cu nµ ca n dô I mo I, sa nµ Ia o
48 49
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MU C LiCH VA MU C 1iLU CU A iiNH LOANH
ne u khônµ muô n bI ca c dô I Ihu ca nh Iranh qua ma I, do do ca n
xa c Ia p muå c tiïu saá ng taå o. Mo I kInh doanh de u du a Iren ba ye u
Iô cu a sa n xua I: nguöì n lûå c con ngûúâ i, nguöì n lûå c vïì vöë n, va nguöì n
lûå c vêå t chêë t; do do ca n co mu c IIeu cho vIe c cunµ ca p, su du nµ
va pha I IrIe n ca c nµuô n Iu c na y. Ca c nµuô n Iu c pha I duo c su
du nµ sao cho hIe u qua , co nanµ sua I, nanµ sua I pha I Ianµ Ihi
doanh nµhIe p mo I Iô n Ia I duo c. DIe u na y µIa I Ihích nhu ca u pha I
co ca c muå c tiïu nùng suêë t. Nµoa I ra, doanh nµhIe p Iô n Ia I Ironµ
cô nµ dô nµ va xa hô I, do do ca n co Ira ch nhIe m xa hô I, íI nha I
Ia Ira ch nhIe m dô I vo I a nh huo nµ Ien môI Iruo nµ. Tu do , doanh
nµhIe p cu nµ ca n co ca c mu c IIeu IIen quan de n caá c khña caå nh
cuã a xaä höå i.
CuôI cunµ, can co lúå i nhuêå n – vi neu khônµ cac muc IIeu Iren
se khônµ Ihuc hIen duoc. Cac muc IIeu Iren deu can chI phí, va
chí co Io I nhua n cu a kInh doanh mo I co Ihe bu da p duo c. Chu nµ
cunµ ham chua ruI ro, va nhu Ihe, cunµ can co IoI nhuan de bu
dap cac Ihua Iô co Ihe xay ra. LoI nhuan khônµ phaI Ia muc IIeu;
Io I nhua n Ia mô I yeu ca u ca n duo c quye I dInh mô I ca ch kha ch
quan Ironµ mô I Iuonµ quan vo I ba n Ihan doanh nµhIe p, chIe n
Iuo c, nhu ca u va ca c ru I ro cu a no .
To m Ia I, ca c mu c IIeu ca n duo c IhIe I Ia p Ironµ Ia m khu vu c chu
ye u sau day:
h MarkeIInµ
h Sanµ Iao, dôI moI
h Nµuô n nhan Iu c
h Nµuô n Iu c Ia I chính
h Nµuôn Iuc vaI chaI
h Nanµ suaI
h Trach nhIem xa hôI
h Yeu cau IoI nhuan
Cac muc IIeu Ia co so cho cônµ vIec va phan nhIem.
Chu nµ quye I dInh ca u Iru c doanh nµhIe p, ca c hoa I dô nµ chính,
va quan Ironµ hon ca Ia vIec phan bô cac nhan vIen vao Iunµ
cônµ vIec cu Ihe. Muc IIeu Ia co so cho vIec IhIeI ke ca cau Iruc
cu a doanh nµhIe p va cônµ vIe c cu a Iu nµ bô pha n, Iu nµ nha qua n
Iy rIenµ Ie.
Ca Iam khu vuc neu Iren deu can co cac muc IIeu, neu khônµ
don µIa n Ia chu nµ se bI Ia nµ quen. Ne u chu nµ Ia khônµ quye I
dInh cu Ihe Ironµ môI khu vuc caI µi se duoc do Iuonµ, va Ihuoc
do se Ia nhu Ihe nao; Ihi ban Ihan khu vuc do se khônµ Iôn IaI.
Cac Ihuoc do Ironµ cac khu vuc chu chôI Ironµ môI doanh
nµhIep hIen van con danµ Iôn xôn, bua baI. Tham chí cac khaI
nIe m co n chua duo c xay du nµ da y du . Cha nµ ha n nhu mô I va n
de Ironµ Iam nhu kha nanµ sInh IoI, hIen cunµ chí co môI IIeu
chua n so sa nh co µIa n, khônµ co ca c cônµ cu de xa c dInh kha
nanµ sInh IoI den muc nao Ia can IhIeI. VoI khu vuc sanµ Iao va
nanµ suaI, chunµ Ia chí bIeI Ia can phaI Iam môI dIeu µi do ma
IhôI. Tronµ ca c khu vu c nhu nµuô n Iu c Ia I chính va va I cha I,
chunµ Ia chí co Ihe dua ra nhunµ Iuyen bô ve y dInh ma khônµ
co muc IIeu va phuonµ Ihuc do Iuonµ cu Ihe.
Tuy nhIen, chunµ Ia da bIeI day du ve Iunµ khu vuc de íI ra Ia
chuan bI duoc môI bao cao ve qua Irinh phaI IrIen cua chunµ!
Cu nµ co du Ihônµ IIn de mô I doanh nµhIe p ba I da u Ia m vIe c Iheo
cac muc IIeu.
Chunµ Ia bIeI Ihem môI dIeu nua ve muc IIeu, do Ia cach su
dunµ chunµ.
50 51
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MU C LiCH VA MU C 1iLU CU A iiNH LOANH
Neu muc IIeu chí Ia nhunµ y dInh IôI dep Ihi hoan Ioan vô
nµhïa, chu nµ pha I duo c chuye n Iha nh cônµ vIe c. Va da Ia cônµ
vIec Ihi phaI cu Ihe, voI nhunµ keI qua ro ranµ, khônµ map mo
va co Ihe do Iuonµ duoc, voI IhoI han hoan Ihanh va phan chIa
Irach nhIem...
Nhunµ neu muc IIeu ma qua chaI che Ihi cunµ khônµ IôI. Muc
IIeu Iuôn du a Iren nhu nµ ky vo nµ – nhu nµ du doa n du a Iren Ihônµ
IIn. Mu c IIeu Ihe hIe n mô I da nh µIa ca c ye u Iô da pha n ben nµoa I
doanh nµhIe p va khônµ chIu su kIe m soa I cu a doanh nµhIe p. No I
µi Ihi noI, Ihe µIoI nay dau co dunµ yen!
Cach su dunµ muc IIeu Ihích hop co Ihe so sanh voI cach môI
hanµ hanµ khônµ su dunµ cac ke hoach ve chuyen bay. GIa su
ke hoach bay Ia Iu Los AnµeIes vao 9h sanµ va den BosIon Iuc
Sh chIeu. Nhunµ neu o BosIon co bao IuyeI Ihi may bay se dap
xuônµ PIIIsburµ cho cho con bao dI qua. Theo ke hoach Ihi may
bay se bay Iheo duonµ bay nµanµ qua Denver va ChIcaµo o dô
cao 30.000 IeeI; sonµ neu µap IhoI IIeI xau, phI cônµ co Ihe xIn
phep Irunµ Iam quan Iy bay cho anh Ia bay cao Ihem S.000 IeeI
va Iheo duo nµ bay MInneapoIIs·MonIreaI! Chuye n Ia nhu va y, sonµ
ro ranµ Ia chuyen bay nao cunµ co ke hoach Iap ra Iu Iruoc. MoI
Ihay dôI deu duoc Ira IoI nµay Iap Iuc banµ môI ke hoach bay
mo I. Ne u Iy Ie bay Iheo du nµ ke hoa ch, du nµ Iuye n íI hon 97º
Ihi... ha nµ ha nµ khônµ ca n Ihay nµay nha qua n Iy cu a ho !
Mu c IIeu Ia su dInh huo nµ. Do Ia su cam ke I chu khônµ Ia me nh
Ie nh. Mu c IIeu khônµ quye I dInh Iuonµ IaI, chu nµ Ia phuonµ IIe n
de huy dô nµ, Ia p Irunµ mo I nµuô n Iu c, nanµ Iuo nµ cu a doanh
nµhIep nham Iao ra Iuonµ IaI.
Mu c Iieu MarkeIing
Tronµ vIec xac Iap muc IIeu, markeIInµ va sanµ Iao Ia haI khu
vu c can ba n. Doanh nµhIe p da I ke I qua monµ muô n chính Ia o
Ironµ haI khu vu c na y. Va khI kha ch ha nµ Ihanh Ioa n, chính Ia
ho Ira IIe n cho nhu nµ do nµ µo p va hoa I dô nµ o haI khu vu c na y!
Hoa I dô nµ markeIInµ yeu ca u nhIe u mu c IIeu. Ví du , markeIInµ
huo nµ Io I:
h Ca c sa n pha m/dIch vu hIe n Ia I, Ironµ nhu nµ IhI Iruo nµ hIe n
Ia I
h LoaI bo cac san pham, dIch vu, IhI Iruonµ IôI IhoI
h San pham, dIch vu moI cho IhI Iruonµ hIen co
h ThI Iruo nµ mo I
h Tô chuc phan phôI
h TIeu chuan dIch vu, chaI Iuonµ dIch vu
h TIeu chuan va chaI Iuonµ Iín nhIem
Da co raI nhIeu cuôn sach vIeI ve cac de IaI noI Iren. Nhunµ
chua aI nha n ma nh duo c ra nµ chí co Ihe Ia p mu c IIeu Ironµ nhu nµ
khu vu c ke Iren sau khI co haI quye I dInh quan Iro nµ: quye I dInh
ve Iap Irunµ va quyeI dInh ve vI Ihe Iren IhI Iruonµ.
Nha ba c ho c ArchImedes Iu nµ no I, “Ha y cho IôI mô I dIe m Iu a,
IôI co Ihe nanµ bônµ ca IraI daI!”. “DIem Iua” do chính Ia Iïnh
vu c cu a su Ia p Irunµ, dem Ia I cho doanh nµhIe p mô I do n ba y co
Ihe “nanµ ca IraI daI” Ien. OuyeI dInh ve Iap Irunµ Ia môI quyeI
dInh quan Ironµ, no chuyen dôI dInh nµhïa ve “caI ma chunµ Ia
kInh doanh” Ihanh môI cam keI manµ Iính van hanh nhIeu y
nµhïa.
52 53
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MU C LiCH VA MU C 1iLU CU A iiNH LOANH
MôI quyeI dInh khac anh huonµ den cac muc IIeu markeIInµ
Ia quyeI dInh ve vI Ihe Iren IhI Iruonµ. Co nµuoI noI “Chunµ IôI
muô n da n da u IhI Iruo nµ”, nµuo I kha c no I “Chu nµ IôI chí quan
Iam de n Ianµ doanh sô , khônµ quan Iam de n IhI pha n”. Ca haI
Iuyen bô de u hu nµ hô n, sonµ ca haI... de u khônµ chính xa c.
Ro ra nµ Ia khônµ pha I aI cu nµ co Ihe Iro Iha nh nµuo I da n da u.
Can xac dInh: Ia se Iro Ihanh nµuoI dan dau Ironµ phan doan
IhI Iruonµ nao, voI san pham, dIch vu, µIa IrI nao. Tuonµ Iu, chí
Ianµ doanh sô chua ha n Ia Iô I, ne u dIe u do khônµ duy Iri duo c
IhI pha n cu a cônµ Iy (khI ma IhI Iruo nµ mo rô nµ vo I Iô c dô nhanh
hon Iô c dô Ianµ doanh sô cu a ba n).
MôI doanh nµhIep co IhI phan nho som muôn cunµ bI “ra ria”
Iren IhI Iruonµ, dIeu nay ham chua ruI ro Ianµ cao hon.
VI Ihe IhI Iruo nµ, ba I ke doanh sô ba n ha nµ, vi Ihe , Ia mô I ye u
Iô quan Iro nµ. DIe m ma Ia I do nha cunµ ca p Iro nen mô I ke “nµoa I
Ie” Iren IhI Iruonµ khac nhau Iuy Iheo nµanh kInh doanh. Tuy
nhIen, Iro Iha nh mô I nha sa n xua I “nµoa I Ie ” Ihi Iha I su nµuy hIe m
dôI voI su Iôn IaI cua doanh nµhIep.
Nµay ca khI khônµ co Iua I chô nµ dô c quye n Ihi va n Iuôn co
mô I mu c IhI pha n Iô I da ma doanh nµhIe p khônµ nen vuo I qua.
Khônµ che IhI Iruonµ dan den chu quan, Iu man, va do co Ihe Ia
môI van de Ion; khI no Iao ra xu huonµ chônµ IaI moI dôI moI,
sanµ Iao Iu nôI bô doanh nµhIep, khIen doanh nµhIep kho Ihích
nµhI, Ihay dôI khI can IhIeI.
Nµoa I ra, co n co mô I xu huo nµ cu a IhI Iruo nµ Ia Iuôn chô nµ
Ia I su phu Ihuô c hoa n Ioa n va o mô I nha cunµ ca p. Khônµ co
khach hanµ nao Ihích Ihu dIeu do ca!
CuôI cunµ, Ironµ môI IhI Iruonµ moI me va danµ mo rônµ, Ihi
môI nha cunµ cap dôc quyen se kem hIeu qua hon Ia khI chIa se
IhI Iruonµ voI môI, haI nha cunµ cap Ion khac. Duonµ nhu dIeu
na y co ve nµhIch Iy va kho duo c doanh nhan na o cha p nha n.
Nhunµ su Iha I Ia mô I IhI Iruo nµ mo I se pha I IrIe n nhanh hon ne u
co nhIe u nha cunµ ca p, hon Ia khI chí co mô I nha cunµ ca p dô c
quye n ma IhôI. ChIe m 80º IhI pha n Ihi qua Ia a n Iuo nµ. Sonµ
ne u do su Ihô nµ IrI ma IhI Iruo nµ khônµ pha I IrIe n duo c nhu kha
nanµ co Ihe , Ihi doanh Ihu va Io I nhua n cu a doanh nµhIe p dô c
quye n co Ihe ke m hon ne u nhu co haI nha cunµ ca p cu nµ “chIa
nhau” mô I IhI Iruo nµ. Ro ra nµ 80º cu a 100 Ihi khônµ ba nµ... S0º
cu a 2S0! Mô I IhI Iruo nµ mo I vo I chí mô I nha cunµ ca p dô c quye n
cu nµ µIô nµ nhu bI cô I cha I o mu c mô I Iram va y. Ne u co Ihem va I
nha cunµ cap, ho se kham pha, khuech Iruonµ IhI Iruonµ va ca
nµuoI IIeu dunµ, keI qua Ia IhI Iruonµ se mo rônµ nhanh chonµ
Ien mu c 2S0!
Du PonI duo nµ nhu da hIe u duo c dIe u nµhIch Iy na y. Cônµ Iy
chí duy Iri vI Irí nha cunµ ca p dô c quye n cho de n khI hoa n vô n
da u Iu va o sa n pha m mo I, sau do cônµ Iy xIn ca p ba nµ sa nµ che
va chu dô nµ Ia o ra su ca nh Iranh. Ke I qua Ia ha nµ Ioa I cônµ Iy
ca nh Iranh Ia m Ia o ra IhI Iruo nµ mo I, kha ch ha nµ mo I cho sa n
pha m. Sa n pha m nyIon cha c ha n da pha I IrIe n cha m cha p hon
raI nhIeu neu khônµ co su canh Iranh do Du PonI “bao Iro” nay.
Khônµ co ca nh Iranh Ihi da u Iha p nIen S0 cônµ Iy na y co Ihe se
suy Ihoa I khI ca c sa n pha m so I Iô nµ ho p mo I duo c Iunµ ra IhI
Iruo nµ bo I ca c cônµ Iy nhu MonsanIo & UnIon CarbIde o My ,
ImperIaI ChemIcaIs o Anh, va AKU o Ha Lan.
Nhu vay, vI Ihe IhI Iruonµ ma doanh nµhIep huonµ IoI khônµ
phaI Ia IôI da hoa IhI phan, ma Ia töë i ûu hoá a!
54 55
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MU C LiCH VA MU C 1iLU CU A iiNH LOANH
Mu c Iieu sa ng Ia o
Muc IIeu sanµ Iao Ia muc IIeu qua do cônµ Iy Ihuc hIen dInh
nµhïa “chunµ Ia nen kInh doanh caI µi”.
Nhin chunµ co ba Ioa I sa nµ Ia o, dô I mo I Ironµ mô I doanh
nµhIe p: dô I mo I Ironµ sa n pha m dIch vu ; dô I mo I Ironµ IhI Iruo nµ,
ha nh vI va µIa IrI cu a nµuo I IIeu du nµ; dô I mo I Ironµ ca c ky nanµ
va hoaI dônµ can IhIeI de san xuaI san pham/dIch vu va dua
chunµ ra IhI Iruonµ. Ba IoaI nay co Ihe µoI Ien nµan µon Ia dôI
moI san pham, dôI moI manµ Iính xa hôI, va dôI moI quan Iy.
Tronµ vIe c xa c dInh ca c mu c IIeu dô I mo I, sa nµ Ia o, va n de na y
sInh Ia do Iuo nµ a nh huo nµ Iuonµ dô I va Ia m quan Iro nµ cu a ca c
dô I mo I kha c nhau. Chu nµ Ia se da nh µIa ca I na o quan Iro nµ hon:
môI Iram IIen bô nho nhunµ ap dunµ duoc nµay vao vIec donµ
µo I sa n pha m; hay mô I pha I mInh Io n ve Ihuô c co duo c sau 10
nam nµhIen cu u, co Ihe Ia m Ihay dô I Ioa n bô cônµ vIe c kInh
doanh7 Ro ra nµ, mô I cu a ha nµ va mô I cônµ Iy duo c pha m; hay
Iha m chí haI cônµ Iy duo c pha m kha c nhau cu nµ se co nhu nµ
cau Ira IoI khac nhau Iruoc cau hoI noI Iren.
Mu c Iieu nguô n lu c
Day Ia mô I nho m mu c IIeu IIen quan de n ca c nµuô n Iu c ma
doanh nµhIe p ca n de co Ihe hoa I dô nµ Iô I; bao µô m su cunµ ca p,
su du nµ va nanµ sua I cu a ca c nµuô n Iu c a y.
Suô I haI Iram nam qua, ca c kInh Ie µIa da no I vo I chu nµ Ia ra nµ
moI hoaI dônµ kInh Ie deu can ba nµuôn Iuc: daI daI (san pham
cua Iu nhIen), Iao dônµ (nµuôn nhan Iuc), va vôn (phuonµ IIen
dau Iu Ironµ Iuonµ IaI). Doanh nµhIep can co ca ba nµuôn Iuc
nay va su dunµ chunµ môI cach co hIeu qua.
KhI mô I nµa nh kInh doanh suy Ihoa I, da u hIe u da u IIen Ia vIe c
nµa nh na y khônµ co n su c ha p da n va Ihu hu I duo c nhan su co
kha nanµ va Iham vo nµ. Ví du , su suy µIa m cu a nµa nh xe Iu a
My chanµ he baI dau Iu sau The chIen Ihu II – no chí Iro nen ro
ranµ va khônµ Ihe cuu van vao IhoI dIem do ma IhôI. Thuc chaI
su suy µIa m da manh nha Iu Iho I µIan The chIe n Ihu I. Truo c The
chIen Ihu I, sInh vIen IôI nµhIep cac Iruonµ ky IhuaI o My deu
monµ muô n Ia p nµhIe p Ironµ nµa nh xe Iu a. Nhunµ Iu sau The
chIe n Ihu I – do nhIe u nµuyen nhan – nµa nh na y da khônµ co n
ha p da n khônµ chí vo I ca c sInh vIen ky Ihua I ma co n ca ca c sInh
vIen cua cac nµanh khac nua!
Vi vay, Ironµ cac Iïnh vuc cunµ cap vôn va con nµuoI, can co
muc IIeu markeIInµ Ihuc Ihu. Cac cau hoI chu yeu Ia: Cônµ vIec
cua chunµ Ia phaI nhu Ihe nao de co Ihe Ihu huI va µIu duoc
nhu nµ nµuo I Iao dô nµ ma chu nµ Ia ca n7 Nµuô n cunµ Iren IhI
Iruo nµ Iao dô nµ nhu Ihe na o7 Ca n Ia m µi de Ihu hu I Iao dô nµ7
Tuonµ Iu , ca n Ia m µi de Ihu hu I nµuô n vô n ca n IhIe I (vay no nµan
hanµ, no daI han v.v...)7
Ouy Irinh xac Iap cac muc IIeu ve nµuôn Iuc Ia môI quy Irinh
haI ma I. Mô I dIe m xua I pha I Ia nhu ca u duo c du ba o cu a doanh
nµhIe p, sau do duo c Ihe hIe n ra ben nµoa I IhI Iruo nµ de Ihu hu I
daI daI, Iao dônµ va vôn. MaI khac, dIem xuaI phaI IaI chính Ia
nhu nµ “IhI Iruo nµ” no I Iren, se duo c pha n a nh va o ca u Iru c doanh
nµhIep, vao huonµ va ke hoach kInh doanh.
56 57
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MU C LiCH VA MU C 1iLU CU A iiNH LOANH
Ca c mu c Iieu nãng suä I
Thu hu I nµuô n Iu c va su du nµ chu nµ chí mo I Ia buo c da u.
NhIe m vu cu a kInh doanh Ia Ia m sao cho ca c nµuô n Iu c Iro nen
co hIeu qua va nanµ suaI cao. Vi vay doanh nµhIep can co cac
muc IIeu nanµ suaI IIen quan den Iunµ nµuôn Iuc chính ke Iren;
dônµ IhoI ca cac muc IIeu IIen quan den nanµ suaI Iônµ Ihe noI
chunµ.
Do Iuo nµ nanµ sua I Ia Ihuo c do IIeu chua n Iô I nha I de so sa nh
quan Iy µIua bô phan nay voI bô phan khac Ironµ môI cônµ Iy,
hoa c so sa nh qua n Iy µIu a ca c cônµ Iy kha c nhau.
Mo I doanh nµhIe p de u co Ihe IIe p ca n vo I ca c nµuô n Iu c nhu nhau.
Tru ca c Iruo nµ ho p dô c quye n hIe m khI xa y ra, ca I duy nha I Ia o
nen su kha c bIe I µIu a ca c doanh nµhIe p Ia cha I Iuo nµ qua n IrI o
mo I ca p dô . Thuo c do da u IIen o day chính Ia nanµ sua I – mu c dô
su du nµ hIe u qua ca c nµuô n Iu c va ke I qua cu a chu nµ.
Tanµ nanµ suaI IIen Iuc Ia môI Ironµ nhunµ nhIem vu quan
Ironµ nhaI cua quan IrI. Do cunµ Ia môI Ironµ nhunµ nhIem vu
kho khan nha I, do nanµ sua I Ia su can ba nµ µIu a nhIe u ye u Iô ,
da sô de u kho dInh nµhïa va do Iuo nµ duo c.
Lao dô nµ chí Ia mô I Ironµ ba ye u Iô cu a sa n xua I. Ne u da I nanµ
sua I Iao dô nµ ba nµ ca ch Ia m du nµ ca c nµuô n Iu c kha c, khônµ
su du nµ hIe u qua chu nµ, Ihi Ihu c cha I Ia da co su su I µIa m nanµ
suaI noI chunµ.
Nanµ suaI Ia môI khaI nIem kho, Iuy nhIen no raI quan Ironµ.
Khônµ co ca c mu c IIeu nanµ sua I, doanh nµhIe p ma I dInh huo nµ.
Khônµ do Iuo nµ duo c nanµ sua I, doanh nµhIe p ma I dI kha nanµ
dIeu khIen, quan Iy.
Ca c mu c Iieu ve Ira ch nhie m xa hô i
VaI nam Iruoc day IhôI, cac nha quan Iy va cac nha kInh Ie
con coI cac khía canh xa hôI Ia vô hinh, do do khônµ can xac Iap
ca c mu c IIeu o day. Nµa y nay chu nµ Ia de u Iha y Iha I su chu nµ
Ia nhunµ van de raI “huu hinh”. Cac baI hoc Iu chu nµhïa IIeu
dunµ, Iu su chí Irích ve vIec huy hoaI môI Iruonµ Ia nhunµ baI
hoc daI µIa, buôc chunµ Ia phaI nhan ra ranµ doanh nµhIep can
suy nµhï ve cac anh huonµ va Irach nhIem, cunµ nhu Iap ra cac
muc IIeu cho ca haI van de nay.
Khía ca nh xa hô I Ia khía ca nh manµ Iính cha I sô nµ co n dô I vo I
doanh nµhIep. Doanh nµhIep Iôn IaI Ironµ môI xa hôI, môI nen
kInh Ie. Nhunµ nµuoI hoaI dônµ ben Ironµ môI Ihe che hay co
khuynh huo nµ nµhï ra nµ Ihe che cu a ho Iô n Ia I Ironµ mô I khoa nµ
chan khônµ na o do . Nha qua n Iy Ihi Iuôn nhin doanh nµhIe p Iu
ben Ironµ. Nhunµ mô I doanh nµhIe p Ia sa n pha m cu a xa hô I va
nen kInh Ie, xa hôI hay nen kInh Ie co Ihe IrIeI IIeu no de danµ
Ironµ môI IhoI µIan nµan nµuI. Doanh nµhIep Iôn IaI baI dac dï
va chí Iôn IaI den chunµ nao xa hôI va nen kInh Ie con IIn ranµ
doanh nµhIep do con Ihuc hIen duoc môI cônµ vIec huu ích, can
IhIeI va co nanµ suaI cao ma IhôI.
Can nhan manh ranµ cac muc IIeu o day phaI duoc dua vao
chIe n Iuo c kInh doanh, chu khônµ chí don Ihua n Ia nhu nµ Iuyen
bô IôI dep chunµ chunµ! Can co nhunµ muc IIeu ve Irach nhIem
xa hôI khônµ phaI boI Iy do nha quan Iy co Irach nhIem dôI voI
xa hôI, ma vi anh Ia co Irach nhIem voI chính doanh nµhIep cua
anh Ia.
58 59
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1O CHU C lHi LO i NHUA N LA ï LUO C LiL U Gi...!
Lo i nhuä n nhu la mô I nhu cä u va mô I ha n che
Chí sau khI da suy nµhï va IhIeI Iap muc IIeu o cac khu vuc
noI Iren, môI doanh nµhIep moI IIep can cau hoI: “Chunµ Ia can
IoI nhuan bao nhIeu7”. DaI duoc baI ky muc IIeu nao deu ham
chu a ru I ro, do I ho I nô Iu c, va dIe u do nµhïa Ia chI phí pha I sInh.
Vi vay, can co IoI nhuan de Iranµ IraI chI phí phaI sInh cho vIec
daI duoc nhunµ muc IIeu kInh doanh. LoI nhuan Ia dIeu kIen de
Iôn IaI, Ia chI phí cho vIec IIep Iuc kInh doanh Ironµ Iuonµ IaI.
MôI doanh nµhIep kIem du IoI nhuan de hoan Ihanh cac muc
IIeu Ironµ cac khu vuc chu yeu Ia doanh nµhIep co du phuonµ
IIe n de Iô n Ia I, sô nµ co n Ironµ kInh doanh. Nµuo c Ia I, doanh
nµhIep do se bI “ra ria” va µap nµuy hIem.
Lap ke hoach Iim kIem IoI nhuan IôI IhIeu can IhIeI Ihi quan
Ironµ hon Ia vIec chay Iheo khau hIeu IôI IhoI ve IôI da hoa IoI
nhuan. Chí muc IoI nhuan IôI IhIeu can IhIeI cunµ cao hon muc
IIeu IoI nhuan cua nhIeu cônµ Iy khac, chu chua noI IoI keI qua
keI qua IoI nhuan Ihuc su cua ho.
4.
JÒ CIIC II! IÒ! !II^!
Ð^Y ÐIÒC Ð!LI G!
CIÒ C^C ÐÒ^!I !GI!LI`
T
ô chu c huo nµ da o sInh, Hô I Chu Iha p do , ca c nha Iho ... –
nhu nµ Iô chu c phI Io I nhua n – danµ Iro Iha nh nhu nµ nha
qua n Iy ha nµ da u o nuo c My . Ve chIe n Iuo c va Iính hIe u qua cu a
ban qua n Iy , nhu nµ Iô chu c na y danµ Ihu c ha nh nhu nµ dIe u ma
da sô ca c doanh nµhIe p My chí... no I ma khônµ Ihu c hIe n. Co n
Ironµ khu vu c kho khan nha I – Ia o dô nµ Iu c va nanµ sua I cu a
nµuo I Iao dô nµ co kIe n Ihu c – Ihi ho Ihu c su Ia nhu nµ nµuo I dI
IIen phonµ, dua ra nhu nµ ba I ho c, nhu nµ chính sa ch ma ca c
doanh nµhIe p se pha I ho c Ironµ Iuonµ IaI.
II aI nha n ra ra nµ khu vu c phI Io I nhua n hIe n danµ Ia “nha Iuye n
du nµ” Io n nha I cu a nuo c My . Hon 80 IrIe u nµuo I Io n Ia m ca c cônµ
vIec Iinh nµuyen, Irunµ binh Sµ/Iuan cho môI hay vaI Iô chuc
phI Io I nhua n kha c nhau, con sô na y Iuonµ duonµ vo I 10 IrIe u
Iao dô nµ Ioa n Iho I µIan. Ne u ca c nhan vIen Iinh nµuye n chí duo c
Ira muc Iuonµ IôI IhIeu, Ihi Iônµ sô Iuonµ cunµ da Ien IoI 1S0 Ií
60 61
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1O CHU C lHi LO i NHUA N LA ï LUO C LiL U Gi...!
dôIa, Iuc Sº GNP. Cônµ vIec cua nµuoI Iinh nµuyen Ihay dôI raI
nhanh. Dunµ Ia cac cônµ vIec nay khônµ doI hoI nhIeu ky nanµ
hay pha m cha I chuyen nµhIe p, sonµ ca nµ nµa y ca nµ co nhIe u
nµuo I Iinh nµuye n Iro Iha nh nhu nµ “Iao dô nµ khônµ Iïnh Iuonµ”
– ho dam nhan cac vaI Iro quan Iy va chuyen nµhIep Ironµ cac
Iô chu c do .
Ta I nhIen khônµ pha I mo I Iô chu c phI Io I nhua n de u hoa I dô nµ
IôI. NhIeu benh vIen cônµ dônµ danµ o Ironµ Iinh Iranµ raI IôI
Ie. Cac nha Iho, cac µIao duonµ Do ThaI Ihuôc du IoaI IIep Iuc
maI dI cac Ihanh vIen. Thuc su, 10·1S nam Iro IaI day ca khu
vuc nay khônµ phaI IrIen ca ve sô IIen quyen µop duoc va ve sô
Ihanh vIen Iham µIa. Tuy nhIen ve nanµ suaI, quy mô hoaI dônµ
va su do nµ µo p cho xa hô I Ihi khu vu c phI Io I nhua n IIe p Iu c pha I
IrIen raI manh Ironµ haI Ihap nIen vua qua.
DôI quan Cuu Ie (SaIvaIIon Army) Ia môI ví du. Nhunµ nµuoI
moI Ihu an Iu Ian dau o IIorIda (da sô Ia nhunµ Ihanh nIen da
den hay LaIIn nµheo) nay duoc Iam Iha Iheo cam keI bao hô cua
Dô I quan Cu u Ie , vo I con sô va o khoa nµ 2S.000 nµuo I ha nµ nam.
Ca c con sô Ihô nµ ke cho Iha y ne u µIam µIu nhu nµ nµuo I na y Ihi
da sô ho se Iro Iha nh nhu nµ Iô I pha m Ihuo nµ xuyen pha I va o Iu
ra kha m sau na y. Nhunµ Dô I quan Cu u Ie da Ia I ho a nha p duo c
va o khoa nµ 80º Ironµ sô ho , chu ye u Ia qua mô I chuonµ Irinh
Iao dô nµ nµhIem nµa I do nhu nµ nµuo I Iinh nµuye n da m Ira ch.
Va dIeu danµ noI Ia chuonµ Irinh nay chí Iôn môI phan chI phí
raI nho so voI chI phí µIam µIu Iu nhan!
Cam ke I qua n Iri
Nµuyen nhan Ihanh cônµ cua chuonµ Irinh noI Iren, cunµ nhu
raI nhIeu chuonµ Irinh hIeu qua khac cua cac Iô chuc phI IoI
nhuan nam o môI cam keI ve quan IrI. HaI muoI nam ve Iruoc,
qua n IrI Ia mô I Iu ca m ky o ca c Iô chu c phI Io I nhua n, noI Iuôn
Iu hao vuoI Ien Iren su do ban cua Iính vu IoI va nhunµ quan
Iam re IIen khac. Nµay nay da sô nhan ra ranµ Iô chuc phI IoI
nhuan Iham chí con can quan IrI hon ca cac Iô chuc kInh Ie, boI
Iy do ho khônµ co ca I dích Io I nhua n cuô I cu nµ. Ta I nhIen Iô chu c
phI Io I nhua n va n Iuôn huo nµ de n vIe c “Ia m dIe u Iô I”, nhunµ ho
cu nµ nha n ra ra nµ IhIe n y khônµ Ihe Ihay Ihe cho ha nµ Ioa I ye u
Iô nhu Iô chuc va Ianh dao, Iính chIu Irach nhIem, keI qua va
mu c dô hoa n Iha nh cônµ vIe c. Ta I ca nhu nµ dIe u do do I ho I pha I
co quan IrI, va den IuoI minh, quan IrI baI dau Iu su menh cua
Iô chuc.
KhoI dau banµ su menh va nhunµ yeu cau cua no co Ie Ia baI
hoc dau IIen ma doanh nµhIep co Ihe hoc hoI Iu cac Iô chuc phI
Io I nhua n. Ba I ho c na y cho phe p Ia p Irunµ Iô chu c va o ha nh dô nµ,
dInh ra cac chIen Iuoc cu Ihe de daI cac muc IIeu côI yeu, Iao ra
mô I Iô chu c co ky Iua I. Cu nµ chính dIe u na y co Ihe nµan nµu a
mô I can be nh phô bIe n cu a Iô chu c: chIa nho su da u Iu ca c nµuô n
Iu c ha n che cu a minh va o nhu nµ Ihu Irônµ co ve ha p da n hay
“de an”, Ihay vi Ie ra phaI Iap Irunµ Ioan Iuc vao môI sô íI muc
IIeu nhaI dInh.
Ca c Iô chu c phI Io I nhua n Iha nh cônµ nha I de u da nh su quan
Iam dac bIeI cho vIec xac dInh su menh cua Iô chuc. Ho Iranh
62 63
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1O CHU C lHi LO i NHUA N LA ï LUO C LiL U Gi...!
nhunµ Iuyen bô Iranµ µIanµ daI haI µôm Ioan nhunµ IoI hay y
de p, Ihay va o do ho Ia p Irunµ va o nhu nµ nhIe m vu cu Ihe ro ra nµ
cho ca c Iha nh vIen hoa I dô nµ. Ví du , mu c IIeu cu a Dô I quan Cu u
Ie Ia dua nhunµ nµuoI bI xa hôI Iu chôI (nµuoI nµhIen ruou, IôI
pham, nµuoI bI bo roI...) Iro Ihanh nhunµ cônµ dan binh Ihuonµ.
Tô chu c Nu Huo nµ da o sInh (GIrI ScouIs) co mu c IIeu µIu p do ca c
nu Ihanh IhIe u nIen Iro Iha nh nhu nµ phu nu Iu IIn, co kha nanµ,
nhu nµ phu nu bIe I Iôn Iro nµ ba n Ihan va nµuo I kha c. Ca c Iô chu c
phI Io I nhua n Iuôn kho I da u vo I môI Iruo nµ, cô nµ dô nµ – nhu nµ
“kha ch ha nµ” Iuonµ IaI; dIe u ma ca c doanh nµhIe p My khônµ Ia m
duo c – ho kho I su Iu ben Ironµ, Iu c Ia Iu Iô chu c hay Iu mu c IIeu
Io I nhua n cu a ho .
Nha Iho cônµ dônµ WIIIowcreek o SouIh BarrInµIon, IIIInoIs,
nµoa I ô ChIcaµo hIe n nay Ia nha Iho Io n nha I nuo c vo I hon 13.000
dan xu da o. Nha Iho na y mo I chí co 1S Iuô I! KhI Iha nh Ia p nha
Iho, BIII HybeIs moI nµoaI 20 IuôI. Önµ Ia chon khu vuc nay vi
nha n Iha y noI day qua íI nµuo I dI nha Iho (du dan sô Ianµ nhanh
va nha Iho Ihi day ra do!). Önµ Ia dI µo cua Iunµ nha voI cau hoI
“Na y, Ia I sao ônµ/ba Ia I khônµ dI nha Iho 7”. Rô I ônµ IhIe I ke mô I
nha Iho dap unµ nhu cau cua cac “khach hanµ IIem nanµ”: ví
du, Iô chuc Ie vao IôI Ihu Tu hanµ Iuan do raI nhIeu bac cha me
dI Iam ca Iuan nen can danh IhoI µIan Ironµ nµay Chu nhaI cho
con caI cua ho. Hon nua, HybeIs IIep Iuc Ianµ nµhe va co nhunµ
phan unµ Ihích hop. Cac baI IhuyeI µIao cua muc su duoc µhI
banµ Ia I va che p ra nhIe u banµ casseIIe de mo I nµuo I co Ihe nµhe
IaI khI ho muôn, vi moI nµuoI Iuôn noI “TôI can nµhe baI IhuyeI
µIao khI IôI IaI xe ve nha hay dI Iam de co Ihe cam nhan va dua
nhu nµ Ihônµ dIe p do va o Ironµ cuô c sô nµ”. Va mô I de nµhI kha c
“Ba I µIa nµ Iuôn ba o IôI pha I Ihay dô I cuô c sô nµ sonµ khônµ no I
ro Ia banµ cach nao!”. Tu do cac baI IhuyeI µIao cua HybeIs hIen
nay deu keI Ihuc banµ cac de nµhI hanh dônµ cu Ihe!
Mô I su me nh duo c dInh nµhïa ro ra nµ se co Ia c du nµ nha c nho
Ihuo nµ xuyen ra nµ ca n pha I Iuôn nhin ra ben nµoa I Iô chu c,
khônµ chí de Iim “kha ch ha nµ” ma co n Iim kIe m ca ca c bIe n pha p
daI duoc Ihanh cônµ nua. Su Iu haI Ionµ voI “su nµhIep IôI dep
va cao ca”, Iu do Ihay Ihe keI qua banµ cac y dInh IôI dep Iuôn
phô bIen Ironµ cac Iô chuc phI IoI nhuan. Chính vi Ie do ma cac
Iô chu c phI Io I nhua n Iha nh cônµ da Ihu c su ho c duo c ca ch xa c
dInh nhunµ Ihay dôI ben nµoaI Iô chuc nao se Iao ra “keI qua”
va Iu do Iap Irunµ vao chunµ.
KInh nµhIe m cu a mô I Iô ho p be nh vIe n ThIen chu a µIa o o vu nµ
Tay Nam da chu nµ Io y Ihu c ro ra nµ ve su me nh va vIe c Ia p Irunµ
vao keI qua se Iao ra hIeu qua nhu Ihe nao. BaI chap su µIam
suI danµ ke Ironµ Ihanh Ioan vIen phí cunµ nhu IhoI µIan o IaI
be nh vIe n suô I 8 nam qua, Iô ho p na y va n Ianµ doanh Ihu 1Sº
(va do do da µIu duo c ho a vô n), mo rô nµ ma nµ Iuo I, nanµ cao
cac IIeu chuan y Ie v.v... CLO cua he Ihônµ – môI nu Iu sï – hIeu
ro ranµ ba va dôI nµu nhan vIen danµ cunµ cap dIch vu cham
so c su c kho e (nha I Ia cho nµuo I nµhe o), chu khônµ pha I Ia dIe u
hanh cac benh vIen ma IhôI.
KeI qua Ia, khoanµ 10 nam ve Iruoc, khI dIch vu cham soc suc
kho e ba I da u vuon ra kho I pha m vI ca c be nh vIe n (do ca c Iy do y
Ie chu khônµ phaI Iy do kInh Ie), Iô hop nay da quanµ ba cho xu
huo nµ do , Ihay vi chô nµ Ia I no . Ho xay du nµ ca c Irunµ Iam pha u
IhuaI nµoaI Iru, Irunµ Iam phuc hôI chuc nanµ, manµ IuoI dIeu
IrI v.v... Khau hIeu de ra Ia: Chunµ IôI se Iam moI Ihu vi benh
nhan, con vIec Iam sao de Iranµ IraI chI phí Ia vIec cua chunµ
IôI. Va da nµ nµa c nhIen Ia chính sa ch na y da khIe n ca c be nh vIe n
64 65
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1O CHU C lHi LO i NHUA N LA ï LUO C LiL U Gi...!
cua ho Iuôn dônµ benh nhan, su “khac bIeI” da khIen nµuoI Ia
µIoI IhIeu cho nhau nhIeu hon ve ho.
Chính sa ch Iren Iha I ra khônµ kha c ma y so vo I chIe n Iuo c
markeIInµ cua cac cônµ Iy Ihanh cônµ o NhaI Ban. Tuy nhIen no
Iha I su kha c bIe I so vo I ca ch Ihu c suy nµhï va hoa I dô nµ cu a ca c
doanh nµhIep Tay phuonµ. DIem khac bIeI nam o chô cac nu Iu
sï va nhunµ doanh nhan NhaI deu baI dau banµ su menh hon Ia
keI qua, baI dau banµ nhunµ vIec ho can Iam Iren IhI Iruonµ de
xunµ danµ nhan keI qua IôI dep.
Sau heI, môI su menh dInh nµhïa ro ranµ se µIup nanµ do cac
y Iuonµ sanµ Iao va µIup moI nµuoI hIeu ro IaI sao ho duoc su
du nµ. Ha y xem Iruo nµ ho p cu a hô I Huo nµ da o sInh DaIsy, mô I
chuonµ Irinh da nh cho Ire em S Iuô I duo c Iô chu c Nu Huo nµ da o
sInh khaI Iruonµ ma y nam ve Iruo c. Suô I 7S nam qua nµuo I Ia
van coI hoc sInh Iop 1 Ia Iua IuôI IôI IhIeu de Iham µIa vao hôI
Huonµ dao, va nhIeu hôI dônµ Nu huonµ dao sInh van muôn µIu
quan dIe m do . Tuy nhIen, mô I sô nµuo I da nha n ra nhu nµ Ihay
dô I Ironµ dan sô , vo I sô Iuo nµ Ianµ Ihem cu a nhu nµ phu nu dI
Ia m va bo con o nha mô I minh. Ho cu nµ quan sa I Iha y Ire em
nµa y nay khôn nµoan Ianh Io I hon so vo I Ire em ca c Ihe he Iruo c
do, chu yeu Ia do... IIvI.
Nµay nay Huonµ dao sInh DaIsy danµ phaI IrIen raI nhanh va
ma nh. Chuonµ Irinh na y Ia mô I Ironµ nhu nµ chuonµ Irinh da nh
cho Ire em o ba c ma u µIa o Iha nh cônµ nha I Ironµ haI Iha p ky Iro
Ia I day, Iha nh cônµ hon nhIe u so vo I nhu nµ chuonµ Irinh kha c
cu a chính phu , vô n ra I Iô n ke m. Hon nu a, day chính Ia chuonµ
Irinh duy nha I da nh µIa duo c co hô I Iu vIe c quan sa I nhu nµ Ihay
dô I da nµ ke ve dan sô , cu nµ nhu vIe c Ire em da nh nhIe u Iho I µIan
hon de xem IIvI IaI nha.
Su du ng hie u qua Hô i dô ng qua n Iri
NhIeu Iô chuc phI IoI nhuan hIen co nhunµ caI ma cac doanh
nµhIep con IhIeu: môI HôI dônµ quan IrI hoaI dônµ Iheo chuc
nanµ, môI CLO chIu Irach nhIem Iruoc hôI dônµ, voI Ihanh Iích
duo c da nh µIa ha nµ nam bo I mô I u y ban Hô I dô nµ qua n IrI, hoa I
dô nµ cu a Hô I dô nµ qua n IrI Ia I duo c da nh µIa ky Iuo nµ ha nµ nam
Iheo nhu nµ IIeu chua n dInh Iruo c. VIe c su du nµ hIe u qua Hô I dô nµ
quan IrI chính Ia môI baI hoc nua ma doanh nµhIep co Ihe hoc
duoc Iu cac Iô chuc phI IoI nhuan.
Theo IuaI My, HôI dônµ quan IrI hIen van duoc coI Ia bô phan
“quan Iy” cua Iô chuc. Cac Iac µIa, cac hoc µIa deu nhaI Irí ranµ
HôI dônµ quan IrI manh Ia raI can IhIeI, va ho da vIeI ve dIeu
na y suô I haI chu c nam qua. Tuy nhIen, Ia I ca c cônµ Iy Io n, ca c
nha qua n Iy cao ca p (ban µIa m dô c) da IIen Iu c Ia n a I va Ia m µIa m
vaI Iro, quyen Iuc cunµ nhu Iính dôc Iap cua HôI dônµ quan IrI
Ironµ suô I nu a Ihe ky qua. Tronµ ca c Iha I ba I kInh doanh Ia I ca c
cônµ Iy nho va Ion vaI chuc nam Iro IaI day, HôI dônµ quan IrI
Iuôn Ia... nµuoI cuôI cunµ nhan ra dIeu do! Muôn Iim kIem môI
HôI dônµ quan IrI IhaI su hIeu qua, ban nen huonµ ve khu vuc
cac Iô chuc phI IoI nhuan.
MôI phan, su khac bIeI nay Ia san pham cua IIch su. Tu Iau
HôI dônµ quan IrI van Ia nhunµ nµuoI dIeu hanh chính o cac Iô
chuc phI IoI nhuan, hay ho da cô µanµ Iam nhu vay. Chí vi cac
Iô chu c phI Io I nhua n de u qua Io Io n va phu c Ia p, khônµ Ihe qua n
Iy hIe u qua bo I nhu nµ nµuo I nµoa I, chí µa p nhau hô I ho p vo n
ve n 3 IIe nµ dô nµ hô mô I Iha nµ, nen da sô ho mo I chuye n sanµ
ca c nha qua n Iy chuyen nµhIe p ma IhôI. La y ví du : Hô I chu Iha p
66 67
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1O CHU C lHi LO i NHUA N LA ï LUO C LiL U Gi...!
do My , co Ie Ia Iô chu c phI chính phu Io n nha I, phu c Ia p nha I,
voI vô van nhIem vu cuu Iro, y Ie Ironµ va nµoaI nuoc. The ma
ma I de n nam 19S0 ho mo I co µIa m dô c dIe u ha nh duo c Ira Iuonµ
da u IIen, va ma I de n Iho I Tô nµ Ihô nµ Reaµan Ihi Iô chu c na y mo I
co CLO chuyen nµhIep dau IIen.
Tuy nhIen, du vIec Ihuc hanh quan IrI chuyen nµhIep o cac Iô
chuc phI IoI nhuan co Iro nen phô bIen den dau dI nua; Ihi HôI
dô nµ qua n IrI o nhu nµ noI na y va n khônµ he Iro nen ba I Iu c nhu
o nhIeu Iô chuc kInh Ie. Ho khônµ he Iro Ihanh “cônµ cu” Ironµ
Iay ban µIam dôc. MôI Iy do Ia van de IIen bac. Thanh vIen HôI
dô nµ qua n IrI Ironµ ca c cônµ Iy Io n Ihuo nµ khônµ pha I Ia nhu nµ
cô dônµ chính, Ironµ khI cac Ihanh vIen HôI dônµ quan IrI o cac
Iô chuc phI IoI nhuan Ia nhunµ nµuoI da va danµ duoc ky vonµ
do nµ µo p ra I nhIe u IIe n va o Iô chu c. Nµoa I ra, ho co n co khuynh
huo nµ co mô I cam ke I manµ Iính cha I ca nhan dô I vo I su nµhIe p
cua Iô chuc phI IoI nhuan do. Co Ie chanµ co aI nµôI Ironµ HôI
dô nµ qua n IrI mô I Iruo nµ ho c hay ban Ia nh da o mô I nha Iho ma
Ia I khônµ co su quan Iam sau sa c de n µIa o du c hay Iôn µIa o! Hon
nua, da sô Ihanh vIen HôI dônµ quan IrI da Iunµ Ia nhunµ nµuoI
Iinh nµuye n cônµ Ia c o ca c Iô chu c na y ra I nhIe u nam, ho co hIe u
bIeI sau sac ve Iô chuc – dIeu khac han voI Ihanh vIen HôI dônµ
quan IrI o cac Iô chuc kInh Ie.
Do HôI dônµ quan IrI o cac Iô chuc phI IoI nhuan raI Iích cuc
va manµ Iính cam keI cao, quan he µIua ho voI CLO de nay sInh
mau Ihua n. Ca c CLO Ihan phIe n ra nµ Hô I dô nµ qua n IrI hay “cho c
muI” vao cônµ vIec cua ho, con HôI dônµ quan IrI IaI cho ranµ
chính CLO da “IIe m quye n” ho . DIe u na y khIe n nhIe u Iô chu c phI
IoI nhuan suy ra ranµ ca HôI dônµ quan IrI va CLO chanµ aI Ia
ônµ chu Iha I su ca . No I chính xa c, ho Ia nhu nµ dô nµ nµhIe p, mô I
nµuoI co môI chuc nanµ va nhIem vu khac nhau, cunµ phan dau
vi mô I mu c dích chunµ. CLO co Ira ch nhIe m Ia m ro nhIe m vu cu a
chính anh Ia cunµ nhu nhIem vu cua HôI dônµ quan IrI.
Chia khoa de Iam HôI dônµ quan IrI Iro nen hIeu qua khônµ
na m o vIe c ba n ve chu c nanµ cu a no , ma na m o vIe c Iô chu c cônµ
vIec cua hôI dônµ. Canµ nµay canµ co nhIeu Iô chuc Ihuc hIen
dIe u do : mô I sô Iruo nµ nµhe Ihua I Iu do, mô I ho c vIe n Iha n ho c,
va benh vIen nµhIen cuu, môI sô bao Ianµ, v.v...
NhIeu nµuoI cho ranµ su yeu kem cua HôI dônµ quan IrI IaI
ca c Ia p doa n kInh Ie Io n se Ia m cho chính su qua n Iy Ia I do suy
ye u Iheo, chu khônµ he Ia m no ma nh Ien. Ly do Ia Hô I dô nµ qua n
IrI ye u se µIa I pho nµ CLO kho I ca c Ira ch nhIe m ve hoa I dô nµ kInh
doanh (hIe m co cônµ Iy Io n na o da nh µIa Iha nh Iích cu a CLO Iheo
nhunµ IIeu chuan muc IIeu daI ra Iu Iruoc). NµuoI Ia con Ihay
ranµ HôI dônµ quan IrI suy yeu se khônµ Ihe hô Iro kIp IhoI va
hIe u qua ban µIa m dô c khI cônµ Iy µa p kho khan. Nhu nµ du doa n
na y hinh Iha nh Iu Ihu c Ie nhu nµ vu mua Ia I manµ Iính cha I cuo nµ
e p µa n day.
De duy Iri kha nanµ quan Iy cua ban µIam dôc, chunµ Ia phaI
Ia m sao cho Hô I dô nµ qua n IrI Iro nen hIe u qua – va do ca n duo c
xem Ia Ira ch nhIe m cu a CLO. Mô I sô buo c kho I da u ca n duo c Ihu c
hIe n nhu sau. U y ban kIe m Ioa n o da sô cônµ Iy hIe n nay da Ihu c
su co Irach nhIem cônµ vIec cu Ihe. O môI sô cônµ Iy (du khônµ
phaI Ia nhunµ cônµ Iy Ion) da Ihanh Iap môI uy ban HôI dônµ
quan IrI ve van de ke Ihua va phaI IrIen dôI nµu Ianh dao Ironµ
cônµ Iy, uy ban nay Ihuonµ xuyen µap µo Iam vIec voI cac nha
quan Iy cap cao de ban bac ve hoaI dônµ va cac ke hoach cua
ho . Nhunµ Iheo IôI bIe I Ihi hIe n chua he co cônµ Iy na o co ke hoa ch
Iam vIec va kIem Ira, danh µIa hoaI dônµ cua HôI dônµ quan IrI.
68 69
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1O CHU C lHi LO i NHUA N LA ï LUO C LiL U Gi...!
Va cu nµ ra I íI cônµ Iy Ihu c hIe n dIe u ma ca c Iô chu c phI Io I nhua n
hIe n da Ia m kha Ihuo nµ xuyen, do Ia da o Ia o mô I ca ch co he
Ihônµ cho Ihanh vIen moI cua HôI dônµ quan IrI.
Ta o ra Iha nh qua nhie u v nghïa
Truo c kIa ca c Iô chu c phI Io I nhua n Ihuo nµ no I: Chu nµ IôI
khônµ Ira Iuonµ cho nhu nµ nµuo I Iinh nµuye n, do do chu nµ IôI
khônµ Ihe yeu ca u µi o ho . Nµa y nay ho co khuynh huo nµ no I:
Nhu nµ nµuo I Iinh nµuye n pha I da I Iha nh Iích Ironµ cônµ vIe c Iô I
hon, cô nµ hIe n nhIe u hon do ho ... khônµ nha n duo c Iuonµ! Su
chuye n ho a ve Iính cha I cu a nhu nµ nµuo I Iinh nµuye n: Iu nhu nµ
nµuo I nµhIe p du Iha nh nhu nµ nhan vIen chuyen nµhIe p, duo c
da o Ia o nhunµ khônµ nha n Iuonµ chính Ia su pha I IrIe n quan
Ironµ nhaI o khu vuc cac Iô chuc phI IoI nhuan, cunµ Ia su phaI
IrIe n manµ ha m y a nh huo nµ rô nµ ra I nha I de n kInh doanh Ironµ
Iuonµ IaI.
MôI µIao khu ThIen chua µIao o mIen Trunµ Tay duonµ nhu
da IIen xa nhaI Ironµ quy Irinh nay. So voI 1S nam Iruoc day, sô
IInh mu c va nu Iu µIa m hon mô I nu a; Iuy nhIen ca c hoa I dô nµ
cu a ho Ihi Ia I Ianµ ra I ma nh, cha nµ ha n nhu µIu p do nµuo I vô
µIa cu, nµuo I nµhIe n ma Iu y... Ho va n co nhIe u nµuo I Iinh nµuye n
phu Ie Iheo kIeu Iruyen Ihônµ. Sonµ danµ ke Ia co Ihem co haI
nµhin “nhan vIen” ban IhoI µIan, khônµ Ianh Iuonµ hoaI dônµ
Ironµ ca c chuonµ Irinh Iu IhIe n ThIen chu a µIa o, qua n Iy ca c
Iruo nµ ho c Ironµ µIa o khu, Iô chu c ca c hoa I dô nµ Ihanh nIen,
Iha m chí ca mô I sô chuonµ Irinh a n Iu nu a.
MôI Ihay dôI Iuonµ Iu cunµ dIen ra o nha Iho IIrsI BapIIsI IaI
RIchmond, VIrµInIa – mô I Ironµ nhu nµ nha Iho Iau do I va Io n nha I
o khu BapIIsI ConvenIIon phía Nam. KhI IIe n sï PeIer 1ames
IIammInµ ve day, nha Iho na y danµ Iren da dI xuô nµ, manµ
da nµ ve dIe n hinh cu a mô I mô I nha Iho cu ky Ironµ nô I dô Iha nh
phô . HIe n nay nha Iho co 4.000 nµuo I chIu Ie ban Iha nh Ihe , co
ha nµ Ioa I chuonµ Irinh cô nµ dô nµ va co ca mô I doa n mu c su.
Tuy nhIen nha Iho chí co von ven chín nhan vIen Iam vIec Ioan
Iho I µIan duo c Ira Iuonµ, va Ironµ 4.000 nµuo I chIu Ie ban Iha nh
Ihe noI Iren, co 1.000 nµuoI Iam vIec nhu cac nhan vIen khônµ
Ia nh Iuonµ!
Su phaI IrIen Iren khônµ chí han che o cac Iô chuc Iôn µIao.
HIe p hô I TIm ma ch My (AmerIcan HearI AssocIaIIon) co van pho nµ
o IaI ca cac Ihanh phô Iren daI nuoc, nhunµ sô nhan vIen Ianh
Iuonµ chí han che o HôI so, voI môI vaI nhan vIen dac Irach dI
cônµ Ia c va µIa I quye I ca c Iinh huô nµ pha I sInh. Co n Ia I, ca c nhan
vIen Iinh nµuyen quan Iy cac van phonµ dIa phuonµ, chIu Irach
nhIem ve µIao duc suc khoe cho cônµ dônµ, cunµ nhu vIec µay
quy cho hIe p hô I.
Nhu nµ Ihay dô I na y pha n na o Ia su Ira Io I cho mô I nhu ca u.
Ga n mô I nu a sô nµuo I Iha nh nIen danµ hoa I dô nµ nhu nhan vIen
Iinh nµuye n Ihuô c ca c Iô chu c phI Io I nhua n, con sô na y kho Ianµ
hon nu a. Ca c Iô chu c na y, do khônµ dô I da o nµuô n Ihu, cu nµ
khônµ Ihe Ianµ Ihem sô nhan vIen duo c Ira Iuonµ. Ne u ho muô n
phaI IrIen cac hoaI dônµ (nhu cau cho vIec nay danµ Ianµ), ho
ca n pha I Ianµ nanµ sua I cu a ca c nhan vIen Iinh nµuye n, Irao cho
ho Ihem ca cônµ vIe c va Ira ch nhIe m. Nhunµ dô nµ Iu c, Iy do chính
cho nhunµ Ihay dôI ve vaI Iro cua nµuoI Iao dônµ Iinh nµuyen
nam o nµay chính ban Ihan ho.
70 71
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1O CHU C lHi LO i NHUA N LA ï LUO C LiL U Gi...!
NhIe u nµuo I Iinh nµuye n Ia nhu nµ Iao dô nµ co Irinh dô va ho c
Ihu c, nhu nµ nµuo I sa p nµhí huu (co S0 Iuô I), nhu nµ nµuo I sInh
ra sau chIe n Iranh (co 30·40 Iuô I). Nhu nµ nµuo I na y khônµ muô n
chí Ia nhu nµ nµuo I µIu p do ma IhôI. La nhu nµ Iao dô nµ co Irinh
dô Ironµ cônµ vIe c chính Ihu c cu a minh, ho IIe p Iu c monµ muô n
Iro Iha nh nhu nµ Iao dô nµ chuyen nµhIe p, co ky nanµ nµay ca
Ironµ cônµ vIec ma ho Iinh nµuyen Iham µIa de µop phan cônµ
hIen cho xa hôI. Neu cac Iô chuc phI IoI nhuan muôn Ihu huI va
µIu chan nhunµ Iao dônµ nay, can dua kha nanµ va kIen Ihuc
cu a ho va o cônµ vIe c. Tô chu c phI Io I nhua n ca n pha I Ia o ra nhu nµ
Ihanh Iuu Ironµ cônµ vIec manµ nhIeu y nµhïa hon.
Ðao Iao, dao Iao va dao Iao
Da sô Iô chuc phI IoI nhuan deu Iim kIem va Iuyen dunµ môI
ca ch co he Ihô nµ nhu nµ con nµuo I nhu va y. Nhu nµ Iao dô nµ Iinh
nµuye n Ia m Iheo mu a vu duo c phan cônµ kIe m Ira nhu nµ nµuo I
mo I nha m Iim ra nhu nµ nµuo I co kha nanµ Ia nh da o, Ihuye I phu c
ho da m nha n nhu nµ cônµ vIe c kho khan hon. Sau do nhu nµ nhan
vIen ky cuu (co Ihe Ia nhan vIen Ioan IhoI µIan hay nhan vIen
mua vu) se IIen hanh phonµ van nhunµ nµuoI moI den va µIao
vIec phu hop cho ho. Nhan vIen Iinh nµuyen se co môI nµuoI
huonµ dan va môI nµuoI quan Iy Iruc IIep (haI nµuoI nay Ihônµ
Ihuonµ cunµ Ia nhan vIen Iinh nµuyen).
HôI Nu Huonµ dao sInh, voI 730.000 nhan vIen Iinh nµuyen,
chí 6.000 nhan vIen Ira Iuonµ, 3,S IrIe u nu Iha nh vIen, hoa I dô nµ
Iheo ca ch na y. Thônµ Ihuo nµ, mô I nµuo I Iinh nµuye n se kho I da u
ba nµ vIe c Ia I xe cho ca c Ihanh nIen de n chô hô I ho p mô I Ia n Ironµ
Iua n. Sau do mô I nhan vIen Iinh nµuye n kInh nµhIe m hon se
huo nµ da n nµuo I na y va o ca c cônµ vIe c kha c – hô Iô nµ ca c nu
huonµ dao dI ban banh bích quy, µIup do cac BrownIe (Ire em
nu 7·10 IuôI Iham µIa phonµ Irao huonµ dao) Ironµ khI dI cam
Ira I. Theo quy Irinh Iu nµ buo c na y, se hinh Iha nh hô I dô nµ nhan
vIen Iinh nµuyen IaI dIa phuonµ, cuôI cunµ Ia Uy ban quôc µIa
Nu Huo nµ da o. Mô I buo c Ironµ quy Irinh do de u co mô I chuonµ
Irinh dao Iao baI buôc, Ihuonµ Ihuc hIen boI môI phu nu, cunµ
Ia môI nµuoI Iinh nµuyen. MôI buoc deu co IIeu chuan va muc
IIeu hoaI dônµ rIenµ.
Nhu nµ nhan vIen Iinh nµuye n, Ia m vIe c khônµ nha n Iuonµ ky
vonµ va doI hoI dIeu µi7 CaI µi µIu chan ho o IaI, khI ho co Ihe ra
dI baI cu Iuc nao7 Ro ranµ yeu cau dau IIen va cao nhaI cua ho
Ia vIec Iô chuc phI IoI nhuan phaI co môI su menh ro ranµ, caI
Ihuc day IaI ca moI vIec Ironµ Iô chuc do. Lay ví du Iruonµ hop
mô I nu pho chu IIch Ia I mô I nµan ha nµ dIa phuonµ, nµuo I na y
da co µIa dinh va haI con. Tuy nhIen ba van Iham µIa môI chan
Ironµ Iô chu c ba o Iô n IhIen nhIen Ia I IIe u banµ, vo I nhIe m vu Iim
kIem, mua va quan Iy nhunµ khu vuc sInh IhaI Iu nhIen danµ bI
de do a. KhI duo c ho I Ia I sao ba Ia I nha n Ihem mô I cônµ vIe c khônµ
he nhe nhanµ nhu vay, ba noI “TôI yeu cônµ vIec IaI nµan hanµ,
va vIec do cunµ co nhunµ µIa IrI cua no, sonµ Ihuc su IôI khônµ
ro IôI donµ µop duoc µi qua cônµ vIec ay. TaI Iô chuc bao Iôn
IhIen nhIen nay, IôI bIeI ro minh co maI va Iam vIec vi caI µi”.
Yeu cau doI hoI Ihu haI Ia dao Iao, dao Iao va dao Iao. Cach
IôI nhaI de Iao dônµ Iuc va µIu chan cac “cuu bInh” Ia nhan ra
kha nanµ cu a ho va su du nµ chu nµ de da o Ia o nµuo I mo I. Nhu nµ
nµuo I Iao dô nµ co kIe n Ihu c na y se do I ho I duo c Irao Ira ch nhIe m
suy nµhï va daI ra cac muc IIeu hoan Ihanh cônµ vIec cua rIenµ
72 73
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1O CHU C lHi LO i NHUA N LA ï LUO C LiL U Gi...!
ho . Ho ky vo nµ duo c Iham kha o y kIe n, duo c Iham µIa va o qua
Irinh ra cac quyeI dInh IIen quan den chính cônµ vIec cua ho,
cu nµ nhu a nh huo nµ de n ca Iô chu c no I chunµ. Ho co n Iim kIe m
co hô I pha I IrIe n nµhe nµhIe p, cu Ihe Ia co co hô I Ia nh nhu nµ vIe c
kho hon, nhIe u Ira ch nhIe m hon. Day chính Ia Iy do Ia I sao nhIe u
Iô chuc phI IoI nhuan da Iap ra han môI “Ihanµ phaI IrIen su
nµhIe p” cho nhu nµ nµuo I Iao dô nµ Iinh nµuye n cu a ho .
Tính chIu Irach nhIem se hô Iro cho moI hoaI dônµ noI Iren.
NhIeu nµuoI Iao dônµ Iinh nµuyen co Irinh dô doI hoI cônµ vIec
cu a ho pha I duo c da nh µIa Iheo ca c IIeu chua n mu c IIeu dInh sa n
íI ra Ia mô I nam mô I Ia n. Hon Ihe nu a, ho ky vo nµ Iô chu c Ihuyen
chuyen sanµ cônµ vIec khac hoac IhuyeI phuc nµhí vIec nhunµ
nµuoI khônµ hoan Ihanh IôI nhIem vu duoc µIao. “DôI khI moI
Ihu co n nµhIem nµa I hon ca Ironµ quan dô I – mô I Iu sï phu Ira ch
ca c Iao dô nµ Iinh nµuye n o mô I xu da o vu nµ Trunµ Tay no I –
nhunµ chu nµ IôI va n co co bô n Iram nµuo I danµ sa n sa nµ cho
cônµ vIec”. TaI môI bao Ianµ nµhe IhuaI danµ Iren da phaI IrIen
cu nµ o vu nµ na y, nµuo I Ia yeu ca u nhu nµ nµuo I Iinh nµuye n –
bao µô m ca c huo nµ da n vIen, nhu nµ nµuo I quyen IIe n, nhu nµ bIen
Ia p vIen ba n IIn ba o Ia nµ v.v... – pha I Ia p mu c IIeu cônµ Ia c ha nµ
nam, Iu danh µIa keI qua Iheo cac muc IIeu ay, va Iu chuc neu
khônµ daI muc IIeu de ra Ironµ haI nam IIen Iuc. Phuonµ phap
Iuonµ Iu cunµ duoc Ihuc hIen o môI Iô chuc Do ThaI co Irunµ,
chuyen Iam ve ky Iuc xa cua cac daI hoc.
HIen nhunµ nµuoI Iinh nµuyen “chuyen nµhIep” nhu vay chí
Ia IhIe u sô (khoa nµ mô I pha n muo I Iô nµ sô Iao dô nµ Iinh nµuye n),
sonµ ho Ia p ho p Iha nh mô I bô pha n quan Iro nµ Ironµ khu vu c
na y. Sô Iuo nµ va a nh huo nµ cu a ho danµ nµa y ca nµ Ianµ cao.
Ca c Iô chu c phI Io I nhua n ca nµ Iu c ca nµ co khuynh huo nµ no I
nhu ca ch cu a mô I mu c su mô I nha Iho Io n, nhu sau: “Khônµ co
nhu nµ nµuo I Ihe Iu c Ironµ nha Iho na y; Ia I ca de u Ia mu c su, sonµ
da sô Ia Ia m vIe c khônµ nha n Iuonµ”.
Lo i ca nh ba o de n doanh nghie p
Chuye n dô I Iu nhu nµ nµuo I Iao dô nµ Iinh nµuye n cho ca c Iô
chu c phI Io I nhua n Iha nh nhu nµ Iao dô nµ chuyen nµhIe p, khônµ
nhan Iuonµ co Ie Ia phaI IrIen quan Ironµ nhaI Ironµ xa hôI My
nµay nay. Chunµ Ia van Ihuonµ nµhe nhIeu ve su Ian vo cua µIa
dinh, cônµ dônµ, su maI dI cua cac µIa IrI. TaI nhIen co Iy do de
quan nµa I cho nhu nµ dIe u do . Tuy nhIen ca c Iô chu c phI Io I
nhua n danµ Ia m dIe u nµuo c Ia I kha Iha nh cônµ: ho Ia o ra nhu nµ
ra nµ buô c mo I Ironµ cô nµ dô nµ, ca c cam ke I mo I ve Iính Iích cu c
cônµ dan, ve Irach nhIem xa hôI, ve cac µIa IrI. Chac chan ranµ
ca I ma Iô chu c phI Io I nhua n dem Ia I cho nhu nµ nµuo I Iinh nµuye n
cu nµ khônµ ke m pha n quan Iro nµ so vo I ca I ma nhu nµ nµuo I Iinh
nµuye n da do nµ µo p cho ca c Iô chu c do , quan Iro nµ nhu ca c dIch
vu Iôn µIa o, µIa o du c, phu c Io I v.v... ma Iô chu c cunµ ca p cho
cô nµ dô nµ.
Su phaI IrIen nay dem IaI môI baI hoc cho µIoI doanh nhan.
Oua n Iy nµuo I Iao dô nµ co Irinh dô nha m da I nanµ sua I cao Ironµ
cônµ vIec Ia môI Ihach Ihuc Io Ion IIep Iheo cho nµanh quan IrI
My. Chính cac Iô chuc phI IoI nhuan da chí ra cach Iam dIeu do
nhu Ihe nao! DIeu nay doI hoI môI su menh ro ranµ, dao Iao va
hoc Iap IIen Iuc, quan IrI Iheo muc IIeu va Iu quan Iy, yeu cau
cao dI dôI voI Irach nhIem Iuonµ unµ, va Iính chIu Irach nhIem
dôI voI keI qua cônµ vIec.
74 75
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i A NH HUO NG XA HO i VA CA C VA N LL XA HO i
Co môI IoI canh bao ro ranµ dôI voI µIoI doanh nµhIep My Iu
qua Irinh chuye n dô I Ironµ cônµ vIe c cu a nhu nµ nµuo I Iao dô nµ
Iinh nµuyen nay. Cac hoc vIen chuonµ Irinh dao Iao nha quan Iy
cap Irunµ va cap cao ma IôI danµ µIanµ day Iam vIec Ironµ raI
nhIeu Iïnh vuc khac nhau, Iu nµan hanµ, bao hIem den ban Ie,
IIn hoc, dIa ôc v.v... Da sô ho con Iam vIec Ironµ cac Iô chuc phI
Io I nhua n – nha Iho , hô I dô nµ ca c Iruo nµ da I ho c, Iô chu c Huo nµ
dao, v.v... KhI IôI hoI ho ve Iy do cua cônµ vIec Iinh nµuyen, raI
nhIe u nµuo I dua ra cau Ira Io I µIô nµ nhau: Ironµ cônµ vIe c chính
Ihu c, khônµ co nhIe u Iha ch Ihu c, co hô I de da I Iha nh qua , khônµ
co du Ira ch nhIe m; va hon nu a khônµ co su me nh, chí co Ihu doa n
ma IhôI.
S.
^!I IIÒ!G X^ IÒ!
\^ C^C \^! ÐL X^ IÒ!
T
ra ch nhIe m xa hô I – du Ia cu a mô I doanh nµhIe p, mô I be nh
vIen hay môI Iruonµ daI hoc – co Ihe nay sInh Iren haI Iïnh
vuc: Iu anh huonµ xa hôI cua Iô chuc, hay Iu van de cua chính
xa hôI do. Ca haI Iïnh vuc nay deu IIen quan den quan IrI boI Iô
chuc Iôn IaI Ironµ xa hôI va cônµ dônµ, Iuy nhIen chunµ van co
dIe m kha c nhau. Lïnh vu c Ihu nha I IIen quan de n ca I ma Iô chu c
Ia c dô nµ Ien xa hô I, co n Iïnh vu c sau IIen quan de n ca I ma Iô chu c
co Ihe Ia m cho xa hô I.
Tô chuc hIen daI Iôn IaI nham cunµ cap môI dIch vu nao do
cho xa hô I. Do do , no pha I Iô n Ia I ben Ironµ xa hô I, no pha I na m
Ironµ mô I cô nµ dô nµ, Ihu c hIe n cônµ vIe c Ironµ mô I bô I ca nh xa
hôI cu Ihe. No can phaI co con nµuoI de Ihuc IhI cônµ vIec. Anh
huo nµ xa hô I cu a Iô chu c ro ra nµ da vuo I qua su do nµ µo p cu
Ihe cho xa hôI ma vi do Iô chuc ay Iôn IaI.
Muc dích cua benh vIen khônµ phaI Ia Iuyen dunµ y Ia va dau
bep, ma Ia phuc vu benh nhan. Tuy nhIen de daI muc dích ay
76 77
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i A NH HUO NG XA HO i VA CA C VA N LL XA HO i
Ihi nµuoI Ia can co y Ia va dau bep. Va nµay Iap Iuc ho Iao nen
mô I cô nµ dô nµ Ia m vIe c vo I ca c nhIe m vu va ca c va n de cu a cô nµ
dô nµ a y.
Muc dích cua môI nha may san xuaI hop kIm saI khônµ he Ia
Ia o ra IIe nµ ô n hay Iha I khí dô c, ma Ia sa n xua I ra sa n pha m ho p
kIm cha I Iuo nµ cao cho kha ch ha nµ. Nhunµ de Ia m duo c dIe u do
Ihi nha may da Iao ra IIenµ ôn, IhaI ra hoI nonµ va khí dôc.
Nhu nµ a nh huo nµ do Ia phu , Ia nµa u nhIen dô I vo I mu c dích
cua Iô chuc, Ia nhunµ “pho san” khônµ Ihe Iranh khoI.
Do Iô chu c chí Iô n Ia I Ironµ môI Iruo nµ xa hô I, Ia mô I bô pha n
cu a xa hô I; ca c va n de xa hô I neu Iren se a nh huo nµ de n Iô chu c.
Chu nµ IIen quan nµay ca khI xa hô I khônµ coI do Ia nhu nµ va n
de, va khônµ Iam µi de IoaI bo chunµ.
MôI doanh nµhIep, môI Iruonµ daI hoc, môI benh vIen “manh
khoe” khônµ Ihe Iôn IaI Ironµ môI xa hôI “ôm yeu”. Ouan IrI co
Io I ích Iu mô I xa hô I kho e khoa n, Ia nh ma nh; ma c du nµuyen nhan
cua cac can benh cua xa hôI khônµ IIen quan µi den quan IrI ca.
Tra ch nhie m dô i vo i ca c a nh huo ng
Ouy Ia c da u IIen: pha I co Ira ch nhIe m vo I a nh huo nµ ma minh
µay ra, du co chu y hay khônµ dI chanµ nu a. Oua n IrI pha I co
Ira ch nhIe m dô I vo I a nh huo nµ xa hô I cu a Iô chu c; do Ia dIe u khônµ
can ban caI, do Ia cônµ vIec cua quan IrI!
Khônµ nen no I “Cônµ chu nµ khônµ pha n dô I (Iruo c a nh huo nµ
cua Iô chuc)” hay cho ranµ hanh dônµ µIaI quyeI van de nao do
IIen quan se µa p su chô nµ dô I cu a dô nµ nµhIe p, dô nµ su , va nhu
Ihe Ia khônµ can IhIeI! Som hay muôn xa hôI cunµ se coI anh
huonµ do Ia môI su Ian cônµ vao Iính Ioan ven cua xa hôI; va vi
Ihe, nhunµ aI khônµ Iam vIec co Irach nhIem nham IoaI bo cac
anh huonµ hay Iim cach µIaI quyeI cac van de IIen quan deu se
phaI Ira môI caI µIa khônµ re chuI nao.
Day Ia môI ví du.
Cuô I Iha p nIen 40, da u Iha p nIen S0, mô I cônµ Iy xe hoI My cô
µa nµ Ia m cho cônµ chu nµ y Ihu c ve va n de an Ioa n: cônµ Iy Iord
µIo I IhIe u sa n pha m xe hoI vo I Iha I Iunµ an Ioa n. Tuy nhIen,
doanh sô su I µIa m nhanh cho nµ, khIe n cônµ Iy pha I Iu bo y Iuo nµ
nay va ruI IoaI san pham do ra khoI IhI Iruonµ. MuoI Iam nam
sau, khI cônµ dônµ IaI xe My y Ihuc ve van de an Ioan, µIoI san
xuaI xe hoI da bI chí Irích µay µaI ve “hoan Ioan IhIeu quan Iam
den van de an Ioan” va bI menh danh Ia “cac nha buôn Iu Ihan”.
Tu do ra do I ca c quy dInh vu a nha m Iru nµ pha I ca c nha sa n xua I
vua bao ve nµuoI mua xe.
Vi vay nhIem vu dau IIen cua quan IrI Ia xac dInh va IIen IIeu
ca c a nh huo nµ mô I ca ch kha ch quan, Ihu c Ie . Cau ho I da I ra
khônµ pha I Ia “DIe u chu nµ Ia danµ Ia m co du nµ khônµ7” ma pha I
Ia “DIeu chunµ Ia Iam co phaI Ia dIeu ma vi no khach hanµ va xa
hôI da Ira IIen cho chunµ Ia hay khônµ7”.
Ca ch xu lv dô i vo i a nh huo ng
Xa c dInh nhu nµ a nh huo nµ cu a mô I Iô chu c mo I chí Ia buo c
da u IIen. Buo c IIe p Iheo pha I Ia ca ch xu Iy chu nµ. Mu c IIeu o day
raI ro ranµ: nhunµ anh huonµ Ien xa hôI, nen kInh Ie, cônµ dônµ
va ca nhan ma Iu Ihan chu nµ khônµ pha I Ia su me nh hay mu c
78 79
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i A NH HUO NG XA HO i VA CA C VA N LL XA HO i
dích cua Iô chuc can phaI han che IoI muc Ihap nhaI va IôI hon
Ia nen IoaI Iru hoan Ioan. Canµ íI anh huonµ nhu vay Ihi canµ
Iô I, du do Ia a nh huo nµ ben Ironµ nô I bô Iô chu c, a nh huo nµ Ien
môI Iruonµ xa hôI hay môI Iruonµ vaI chaI.
BaI cu khI nao ma vIec IoaI bo anh huonµ xau duoc Ihuc hIen
ba nµ vIe c Iu bo nhu nµ hoa I dô nµ Ia o ra chu nµ; Ihi vIe c do Ia µIa I
phap duy nhaI, IôI nhaI!
Tuy nhIen Ironµ hau heI Iruonµ hop Ihi vIec IoaI bo han cac
hoa I dô nµ Ia khônµ Ihe . Do do na y sInh nhu ca u Ia m vIe c mô I
cach co he Ihônµ nham IoaI bo hay chí íI Ia han che IôI da cac
a nh huo nµ khônµ monµ muô n, Ironµ khI va n pha I duy Iri ca c hoa I
dônµ µay ra chunµ. Phuonµ phap Iy Iuonµ nhaI Ia bIen vIec IoaI
bo/ha n che na y Iha nh mô I co hô I kInh doanh co Io I kha c. Mô I
ví du Ia ca ch Ihu c cônµ Iy Dow ChemIcaI – mô I Ironµ ca c cônµ
Iy ho a cha I ha nµ da u o My – µIa I quye I va n de ô nhIe m nuo c
Iha I va khônµ khí Ironµ suô I µa n 20 nam qua. Nµay sau The
chIe n Ihu II, cônµ Iy da y Ihu c ra nµ ô nhIe m nuo c Iha I va khônµ
khí Ia ca c a nh huo nµ ca n Ioa I bo . Ra I Iau Iruo c khI cônµ Iua n
“keu µa o” ve môI Iruo nµ, cônµ Iy na y da Iheo duô I mô I chính
sa ch “phI ô nhIe m” cho ca c nha ma y cu a ho . Sau do ho IIe n ha nh
mô I ca ch co he Ihô nµ cônµ vIe c chuye n dô I ca c cha I Iha I µay ô
nhIe m Iha nh ca c sa n pha m ba n duo c, Iim kIe m IhI Iruo nµ cho
nhu nµ sa n pha m do .
MôI ví du nua Ia Phonµ Thí nµhIem ChaI dôc Cônµ nµhIep Du
PonI (Du PonI IndusIrIaI ToxIcIIy LaboraIory). Tu nhu nµ nam 1920
Du PonI da y Ihu c ve su dô c ha I cu a nhIe u sa n pha m cônµ nµhIe p
cua cônµ Iy, Iu do Iap ra môI phonµ Ihí nµhIem nµhIen cuu chaI
dô c ha I cu nµ nhu xay du nµ quy Irinh Ioa I bo ca c cha I dô c a y.
Cônµ Iy na y da ba I da u Iim ca ch Ioa I bo mô I a nh huo nµ ma va o
IhoI do cac nha san xuaI khac coI Ia môI vIec duonµ nhIen. RôI
sau do Du PonI quyeI dInh phaI IrIen vIec quan Iy chaI dôc haI
cu a ca c sa n pha m cônµ nµhIe p Iha nh mô I cônµ vIe c kInh doanh
rIenµ bIe I. Tu do pho nµ Ihí nµhIe m na y khônµ chí hoa I dô nµ cho
cônµ Iy Du PonI ma co n cho nhIe u kha ch ha nµ kha c nu a: sa n
xua I ca c va I IIe u khônµ dô c ha I, kIe m Ira dô c Iính cho sa n pha m,
v.v... O day cu nµ va y, mô I a nh huo nµ xa u da duo c Ioa I bo ba nµ
ca ch chuye n no Iha nh mô I co hô I kInh doanh.
Chuyen Iu vIec IoaI bo môI anh huonµ Ihanh môI co hôI kInh
doanh Ia dIe u Iuôn ca n pha I cô µa nµ nha m Io I, nhunµ khônµ pha I
Iu c na o cu nµ Ihu c hIe n duo c. Thônµ Ihuo nµ, Ioa I bo mô I a nh
huo nµ Ihuo nµ ke o Iheo vIe c Ianµ chI phí. Ca I vô n Ia mô I “chI phí”
ben nµoa I, do cônµ chu nµ Ihanh Ioa n Iro Iha nh... chI phí cu a
doanh nµhIep. Tu do, day Iro Ihanh môI baI IoI canh Iranh, Iru
phI moI doanh nµhIep deu chap nhan cach Iam nhu vay. DIeu
na y Ironµ da sô Iruo nµ ho p chí co Ihe Ihu c hIe n ba nµ ca c Iua I Ie ,
quy Ia c – Iu c Ia ba nµ ca c ha nh dô nµ cônµ cô nµ.
KhI nao ma vIec IoaI bo môI anh huonµ con keo Iheo chI phí
Ianµ Ihi nha quan IrI con can suy nµhï daI ra cac quy Iac IuaI Ie
sao cho µIaI quyeI van de voI chI phí Ihap nhaI; dônµ IhoI dem
Ia I Io I ích cao nha I cho ca cô nµ dô nµ va doanh nµhIe p. La m sao
cho ca c quy Ia c du nµ duo c Ihu c hIe n cu nµ Ia cônµ vIe c cu a nha
quan IrI.
Ouan IrI noI chunµ, khônµ chí quan IrI kInh doanh, deu ne
Ira nh Ira ch nhIe m na y. Tha I dô Iruye n Ihô nµ no I chunµ Ia “khônµ
co quy dInh µi Ia ... quy dInh Iô I nha I”. Nhunµ dIe u na y chí du nµ
khI mô I a nh huo nµ xa u co Ihe chuye n Iha nh mô I co hô I kInh
doanh. KhI vIe c Ioa I bo mô I a nh huo nµ do I ho I mô I ha n che na o
do Ihi mô I quy Ia c se co Io I cho doanh nµhIe p, nha I Ia nhu nµ
80 81
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i A NH HUO NG XA HO i VA CA C VA N LL XA HO i
doanh nµhIe p co Ira ch nhIe m. Nµuo c Ia I, doanh nµhIe p se bI Iru nµ
pha I nhu Ia “vô Ira ch nhIe m”, Ironµ khI nhu nµ doanh nµhIe p ba I
cha p da o du c, nhu nµ doanh nµhIe p Iham Iam Ia I duo c huo nµ Io I.
VIec ky vonµ se khônµ co quy dInh nao heI chí Ia môI su mu
qua nµ co chu dích.
VIec cônµ chunµ khônµ coI day Ia van de, Iham chí chônµ IaI
cac cô µanµ cua nhunµ doanh nµhIep nhin xa Irônµ rônµ Ironµ
vIec nµan nµua khunµ hoanµ (nhu Iruonµ hop cua cônµ Iy Iord)
hoan Ioan khônµ co y nµhïa µi heI. CuôI cunµ se co IaI IIenµ xay
ra!
MoI µIaI phap cho van de anh huonµ deu doI hoI môI su danh
dôI. ToI môI muc dô nao do, vIec IoaI bo anh huonµ se Iôn chI
phí va nµuôn Iuc hon Ia IoI ích kIem duoc Iu su IoaI bo do. Can
co quyeI dInh ve su can banµ IôI uu µIua chI phí va IoI ích. Nhu
mô I quy Ia c, nhu nµ nµuo I Ironµ mô I nµa nh kInh doanh se hIe u
ro dIeu nay. Nhunµ nµuoI nµoaI nµanh Ihi khônµ hIeu, va vi Ihe,
µIaI phap cua ho co xu huonµ phoI Io van de danh dôI nay.
Trach nhIem dôI voI cac anh huonµ xa hôI Ia môI Irach nhIem
qua n IrI, khônµ pha I vi day Ia mô I Ira ch nhIe m xa hô I, ma vi day
Ia môI Irach nhIem kInh doanh. Ly Iuonµ nhaI Ia bIen vIec IoaI
bo mô I a nh huo nµ Iha nh mô I co hô I kInh doanh. Tuy nhIen, mô I
khI dIe u do Ia ba I kha , Ihi vIe c IhIe I ke mô I quy Ia c Ihích ho p vo I
can banµ danh dôI IôI uu – cunµ voI Iranh Iuan cônµ khaI ve van
de va vIec Ihuc day µIaI phap quy Iac IôI nhaI – chính Ia cônµ
vIec cua quan IrI.
Ca c vä n de xa hô i nhu la ca c co hô i kinh doanh
Cac van de xa hôI Ia su van hanh saI Iech cua xa hôI va, íI ra
Ia, cac can benh cua chính IrI. Tuy nhIen, dôI voI quan IrI, nhaI
Ia qua n IrI kInh doanh, chu nµ Ia nhu nµ Iha ch Ihu c, Ia nµuô n µô c
cu a co hô I. Bo I chu c nanµ cu a doanh nµhIe p va ca c Iô chu c kha c
Ia Ihoa man môI nhu cau xa hôI, va cunµ Iuc do bIen vIec µIaI
quyeI môI van de xa hôI Ihanh môI co hôI kInh doanh.
Cônµ vIec cua kInh doanh Ia chuyen môI Ihay dôI Ihanh môI
su sanµ Iao, dôI moI; Iuc Ia môI cônµ vIec kInh doanh moI. MôI
doanh nhan nµhï sanµ Iao chí co Ihe IIen quan den cônµ nµhe Ia
mô I doanh nhan Iô I. Tronµ suô I chIe u da I IIch su kInh doanh, ca c
Ihay dô I va dô I mo I xa hô I cu nµ quan Iro nµ khônµ ke m cônµ nµhe .
Nhu nµ nµa nh cônµ nµhIe p chính hô I Ihe ky XIX nhin chunµ Ia
keI qua cua qua Irinh chuyen dôI môI Iruonµ xa hôI moI – cac
Iha nh phô cônµ nµhIe p – Iha nh co hô I va IhI Iruo nµ kInh doanh.
DIeu nay xay ra Ironµ bôI canh cua su phaI IrIen ve µas, dIen, xe
hoI va xe khach, dIen IhoaI, bao chí, cua hanµ, v.v...
Co hôI quan Ironµ nhaI de chuyen cac van de xa hôI Ihanh co
hô I kInh doanh, vi va y, khônµ na m o cônµ nµhe , sa n pha m hay
dIch vu mo I; ma na m o vIe c µIa I quye I va n de xa hô I, hay no I ca ch
khac, nam o vIec dôI moI xa hôI, dIeu nay Iruc IIep hay µIan IIep
Ia m Io I, Ia m ma nh cônµ Iy va nµa nh kInh doanh.
KInh nµhIem Iu cac doanh nµhIep Ihanh cônµ nhaI chu yeu Ia
do keI qua cua nhunµ dôI moI va sanµ Iao manµ Iính xa hôI ay.
ThoI µIan Iruoc The chIen Ihu I, IaI My Iôn IaI nhIeu baI ôn va
baI binh Ironµ Iao dônµ, Iy Ie IhaI nµhIep Ianµ cao. TIen Iuonµ
Iính Iheo µIo cu a Iao dô nµ co ky nanµ co Iu c µIa m xuô nµ co n...
82 83
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i A NH HUO NG XA HO i VA CA C VA N LL XA HO i
1S cenI. Chính Ironµ bô I ca nh na y, va o cuô I nam 1913 cônµ Iy
Iord MoIor dua ra Iuyen bô da m ba o mu c Iuonµ S dôIa/nµa y cho
ca c cônµ nhan cu a cônµ Iy – Iu c Ia cao µa p haI, ba Ia n mu c Iuonµ
IIeu chua n Iu c do . Tô nµ GIa m dô c 1ames Couzens, nµuo I pha I
Ihuye I phu c nµuo I dô nµ su Henry Iord mIe n cuo nµ cha p nha n
dIe u na y, Ihu a bIe I nµan sa ch Iuonµ cu a cônµ Iy se nµay Iu c kha c
Ianµ µa p ba Ia n! Tuy nhIen ônµ Ia IIn Iuo nµ ra nµ Ironµ dIe u kIe n
Ihô nµ khô cu a cônµ nhan nhu va y Ihi ca n co nhu nµ ha nh dô nµ
quyeI IIeI va cap IIen moI co Iac dunµ. Couzens cunµ cho ranµ
chI phí Iao dô nµ Ihu c su cu a Iord se µIa m Iuy chI phí Iuonµ co
Ianµ, va IhoI µIan da som chunµ Io dIeu nay Ia dunµ. Truoc khI
dua ra Iuyen bô Ia m Ihay dô I IhI Iruo nµ Iao dô nµ My no I Iren, Iy
Ie nhan vIen nµhí vIec o Iord cao den muc vao nam 1912 nµuoI
Ia can Iuyen dunµ 60.000 nµuoI de µIu IaI sô nhan vIen Iam vIec
Ihu c su Ia 10.000. Vo I mu c Iuonµ mo I, Iy Ie nµhí vIe c hoa n Ioa n
bIen maI. ChI phí IIeI kIem Iu vIec nay Ion den muc du moI chI
phí nµuyen vaI IIeu Ianµ manh Ironµ nhunµ nam IIep Iheo, Iord
van co Ihe san xuaI va ban IoaI xe hoI ModeI T voI µIa Ihap hon,
Iu do Iy Ie sInh Io I Iren mô I xe cao hon nhIe u. Chính su IIe I kIe m
chI phí Iao dônµ (co duoc do vIec Ianµ Iuonµ noI Iren!) da khIen
Iord co Ihe Ihô nµ Iïnh IhI Iruo nµ; dô nµ Iho I ha nh dô nµ na y cu nµ
Ia m bIe n dô I hoa n Ioa n xa hô I cônµ nµhIe p My . Tu day, cônµ nhan
My Iro Ihanh µIaI cap Irunµ Iuu Ihuc su.
Nhunµ van de xa hôI ma quan IrI co Ihe chuyen Ihanh co hôI
kInh doanh cha nµ bao Iau se khônµ co n Ia “va n de ” nu a. Nhu nµ
va n de kha c, Iuy nhIen, se Iro Iha nh “nhu nµ Ihan phIe n kInh
nIen”, neu khônµ phaI Ia “nhunµ can benh suy IhoaI”.
Khônµ pha I mo I va n de xa hô I de u co Ihe duo c µIa I quye I ba nµ
vIe c chuye n Iha nh mô I co hô I do nµ µo p va kInh doanh. Thu c su
ma no I, nhu nµ va n de xa hô I µaI µo c nha I duo nµ nhu khônµ Ihe
µIa I quye I duo c ba nµ phuonµ pha p na y.
Vay Ihi, voI nhunµ van de da Iro Ihanh nhunµ Ihan phIen hay
can benh noI Iren, Ihi Irach nhIem xa hôI cua quan IrI Ia o dau7
Do chính Ia cac van de cua quan IrI. “Suc khoe” cua doanh
nµhIe p Ia Ira ch nhIe m cu a qua n IrI. Khônµ Ihe Iô n Ia I doanh
nµhIe p kho e ma nh Ironµ mô I xa hô I ô m ye u. Doanh nµhIe p kho e
khoan doI hoI môI xa hôI khoe khoan, hay íI nhaI Ia van hanh
ô n Iho a. Su c kho e cu a cô nµ dô nµ Ia dIe u kIe n IIen quye I cho mô I
doanh nµhIep Ihanh cônµ va phaI IrIen.
Va se saI Iam khI nµhï ranµ nhunµ van de se Iu dônµ bIen maI
khI Ia khônµ quan Iam Io I chu nµ. Va n de chí bIe n ma I khI chu nµ
Ia µIaI quyeI chunµ banµ cach nao do.
Nµuo I Ia ky vo nµ doanh nµhIe p (hay ba I ky Ihe che co mu c dích
na o kha c Ironµ xa hô I) µIa I quye I mô I va n de khônµ pha I sInh Iu
mô I a nh huo nµ cu a ho , khônµ Ihe chuye n dô I Iha nh co hô I phu c
vu su me nh va mu c dích cu a ho , Io I mu c dô na o7 Va nhu nµ
doanh nµhIep, benh vIen, Iruonµ daI hoc ay se duoc phep chIu
Irach nhIem IoI muc dô nao7
Nµay nay nµuoI Ia co xu huonµ Iranh ne noI ve dIeu do. Cuu
IhI Iruo nµ New York, 1ohn LIndsay no I, “Na y, day Ia khu µheIIo
cu a nµuo I da den, va khônµ aI Ia m µi duo c cho no ca . Tinh hinh
ca nµ nµa y ca nµ Iô I Ie o do , du vo I chính phu , nµuo I Ia m cônµ Ia c
xa hô I hay ha nh dô nµ cô nµ dô nµ na o. Vi Ihe , ca c doanh nµhIe p
Ion can phaI nhan Irach nhIem”.
VIe c ônµ IhI Iruo nµ Iim kIe m aI do de chIu Ira ch nhIe m ve va n
de nay Ia dIeu co Ihe hIeu duoc, ro ranµ day Ia van de nµhIem
Ironµ dôI voI ban Ihan ônµ Ia, voI Ihanh phô, voI xa hôI My, va
84 85
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i A NH HUO NG XA HO i VA CA C VA N LL XA HO i
ca Ihe µIo I phuonµ Tay no I chunµ. Sonµ IIe u co chính xa c hay
khônµ khI coI day Ia Irach nhIem cua quan IrI7 Co µIoI han nao
khônµ Ironµ Irach nhIem xa hôI, va chunµ Ia nhunµ µi7
Ca c gio i ha n cu a Ira ch nhie m xa hô i
Nha qua n Iy Ia nµuo I da y Io , phu c vu ônµ chu Ia Iô chu c ma
ônµ Ia danµ quan Iy. Trach nhIem Iruoc IIen, vi vay, Ihuôc ve Iô
chu c. NhIe m vu da u IIen cu a nha qua n Iy Ia Ia m sao cho Iô chu c
hoa I dô nµ Iheo chu c nanµ va Ia o ra nhu nµ do nµ µo p vi Io I ích
Iô n Ia I cu a chính no . Nha qua n Iy na o su du nµ vI Irí du nµ da u Iô
chu c de Iro Iha nh mô I nhan va I cônµ, dI da u Ironµ vIe c µIa I quye I
ca c va n de xa hô I, Ironµ khI ba n Ihan Iô chu c bI sao Ia nµ; Ihi nµuo I
do Ia nµuo I khônµ co Ira ch nhIe m va khônµ da p u nµ duo c Iín
nhIem duoc µIao.
VIec Ihuc IhI su menh cua Iô chuc cunµ Ia nhu cau dau IIen,
Io I ích da u IIen cu a xa hô I. Xa hô I se IhIe I ha I ne u kha nanµ hoa I
dônµ cua cac Iô chuc bI suy µIam. Thuc hIen IôI chuc nanµ cua
minh chính Ia Ira ch nhIe m xa hô I da u IIen cu a Iô chu c. Ne u khônµ
hoa n Iha nh Ira ch nhIe m do Ihi khônµ Ihe hoa n Iha nh Ira ch nhIe m
na o kha c! Mô I doanh nµhIe p pha sa n ro ra nµ khônµ Ia dIe u ma
cô nµ dô nµ va xa hô I monµ uo c, dIe u na y khônµ Ia o ra co hô I cônµ
an vIec Iam nao cho Iuonµ IaI ca. Tuonµ Iu, môI Iruonµ daI hoc
khônµ Ia o ra nhu nµ Ia nh da o va nhu nµ Iao dô nµ chuyen nµhIe p
cho nµa y maI se duo c coI Ia khônµ co Ira ch nhIe m xa hô I, du ho
co Ia m duo c bao nhIeu cônµ Irinh Iô I de p kha c dI chanµ nu a.
Tren IaI ca moI Ihu, doanh nµhIep can bIeI kha nanµ sInh IoI
IôI IhIeu, quy dInh boI ruI ro kInh doanh va cam keI cua doanh
nµhIep cho Iuonµ IaI. Doanh nµhIep can bIeI dIeu nay de ra cac
quyeI dInh cua no, ma cunµ de µIaI Ihích cac quyeI dInh ay cho
nhu nµ nµuo I kha c nhu chính IrI µIa, ba o chí, cônµ Iua n. Chu nµ
na o ma doanh nµhIe p co n suy nµhï va Iy Iua n Iheo “dô nµ co Io I
nhua n” Ihua n Iu y Ihi chu nµ do ho co n khônµ Ihe dua ra ca c quye I
dInh huu Iy ve Irach nhIem xa hôI, hay µIaI Ihích nhunµ quyeI
dInh do cho nhunµ nµuoI Ironµ va nµoaI doanh nµhIep.
KhI doanh nµhIep khônµ Iính den µIoI han kInh Ie va cam keI
nhunµ Irach nhIem xa hôI ma ho khônµ Ihe hô Iro duoc xeI ve
maI kInh Ie, Ihi doanh nµhIep do se mau chonµ µap rac rôI.
Nhu nµ µIo I ha n Iuonµ Iu ve Ira ch nhIe m xa hô I cu nµ xua I hIe n
o cac Iô chuc phI kInh Ie. O day nha quan Iy cunµ co nhIem vu
duy Iri, ba o da m nanµ Iu c hoa I dô nµ cu a Iô chu c. La m a nh huo nµ
xau den dIeu do, du voI baI cu dônµ co nao, cunµ bI coI Ia IhIeu
Irach nhIem. Cac Iô chuc nay cunµ Ia IaI san cua xa hôI, xa hôI
du a va o kha nanµ hoa I dô nµ ô n dInh cu a chu nµ.
Ro ra nµ quan dIe m Iren khônµ phô bIe n, nµhe khônµ hay cho
Ia m! Tuy nhIen, Ihu c Ie Ia ca c nha qua n Iy (nha I Ia o nhu nµ Ihe
che quan Iro nµ) khônµ he nha n Iuonµ de cô Iro Iha nh nhu nµ
“nµuoI hunµ” Ironµ maI bao chí. TraI IaI, ho duoc Ira Iuonµ de
hoan Ihanh Irach nhIem va cônµ vIec.
ThIeu nanµ Iuc ma van nhan môI cônµ vIec Ia hanh vI IhIeu
Ira ch nhIe m, ne u khônµ no I Ia nha n Iam; bo I ha nh vI do Ia m Ianµ
ky vonµ cua nµuoI khac, sau do IaI Iam nµuoI Ia IhaI vonµ.
Mô I Iô chu c, nha I Ia doanh nµhIe p, ca n co da y du con nµuo I
va kha nanµ de chIu Ira ch nhIe m ve nhu nµ a nh huo nµ µay ra.
Nhunµ Ironµ Iïnh vuc Irach nhIem xa hôI, quyen IoI va nhIem vu
hanh dônµ bI µIoI han boI kha nanµ.
86 87
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i A NH HUO NG XA HO i VA CA C VA N LL XA HO i
Mô I Iô chu c khônµ nen nha n nhu nµ nhIe m vu khônµ phu ho p
vo I he Ihô nµ µIa IrI cu a minh. Ky nanµ va kIe n Ihu c Ihi co Ihe de
danµ IIep can, sonµ khônµ he de Ihay dôI Iính cach. Khônµ aI co
Ihe Iam IôI Ironµ môI Iïnh vuc ma nµuoI do khônµ quan Iam va
yeu Ihích. Ne u doanh nµhIe p hay mô I Iô chu c ba I ky cô Ia m mô I
nhIe m vu chí do mô I nhu ca u xa hô I, ho kho co Ihe su du nµ hu u
hIe u Iao dô nµ va o nhIe m vu do , cu nµ nhu khônµ hô Iro Iao dô nµ
hIe u qua duo c. Hon Ihe nu a, ho kho co Ihe hIe u duo c dIe u µi IIen
quan den cônµ vIec, de Iam saI, nhIeu kha nanµ µay haI hon Ia
Iam dIeu IoI cho xa hôI.
Vi Ihe, quan IrI íI nhaI can bIeI ro dIeu ma quan IrI va Iô chuc
khônµ co kha nanµ Ia m duo c. KInh doanh Ia “ba I kha IhI” Ironµ
nhu nµ khu vu c “vô hinh”, bo I su c ma nh cu a kInh doanh Ia Iính
chIu Ira ch nhIe m va Iính co Ihe do Iuo nµ duo c. KInh doanh Ia
phe p Ihu IhI Iruo nµ, do Iuo nµ nanµ sua I, va yeu ca u ve Io I nhua n.
KhI IhIe u nhu nµ ye u Iô na y, don µIa n Ia kInh doanh khônµ Ihu c
hIen duoc, no nam nµoaI he Ihônµ µIa IrI cua kInh doanh. KhI
ca c IIeu chua n hoa I dô nµ Ia vô hinh, cha nµ ha n nhu Ironµ Iruo nµ
hop cac y kIen va Iinh cam chính IrI, su dônµ y/phan dôI cua
cô nµ dô nµ, huy dô nµ su c ma nh cô nµ dô nµ va sa p xe p ca c quan
he quyen Iuc; Ihi kInh doanh kho co Ihe cam Ihay “IhoaI maI”,
IhIe u Iôn Iro nµ ca c µIa IrI IIen quan va vi va y khônµ co nanµ Iu c.
Tuy nhIen Ironµ cac Iïnh vuc nhu vay, van co Ihe xac dInh cac
mu c IIeu Iu nµ pha n cu Ihe mô I ca ch ro ra nµ, co Ihe do Iuo nµ duo c.
Van co Ihe chuyen môI sô phan cua van de ben nµoaI kha nanµ
cua kInh doanh Ihanh cac cônµ vIec phu hop voI kha nanµ va he
Ihônµ µIa IrI cua doanh nµhIep.
Chanµ co aI o My Ihanh cônµ Ironµ vIec dao Iao vIec Iam cho
cac Ihanh nIen da den. Nhunµ so voI baI ky Ihe che nao khac,
nhu Iruo nµ ho c, chuonµ Irinh cu a chính phu , co quan cô nµ
dô nµ... Ihi doanh nµhIe p va n co n Ia m Iô I hon nhIe u. NhIe m vu
nay co Ihe xac dInh, muc IIeu co Ihe daI ra, keI qua co Ihe do
Iuonµ duoc; va vi Ihe kInh doanh co Ihe Ihuc hIen duoc.
Gio i ha n Ihä m quve n
GIoI han quan Ironµ nhaI cua Irach nhIem xa hôI Ia µIoI han
ve Iha m quye n. Tronµ Iu dIe n chính IrI, khônµ co Iu “Ira ch nhIe m”
ma chí co “Irach nhIem va Iham quyen”. AI co Iham quyen cunµ
de u co Ira ch nhIe m, va aI co Ira ch nhIe m cu nµ do I ho I Iha m quye n
– nhu haI maI cua môI dônµ IIen xu vay. Trach nhIem xa hôI vi
vay doI hoI phaI co Iham quyen nhaI dInh.
Mô I Ia n nu a, va n de Iha m quye n nhu Ia µIo I ha n cu a Ira ch nhIe m
xa hô I khônµ he na y sInh Iu su IIen quan de n ca c a nh huo nµ cu a
Iô chu c. Bo I a nh huo nµ Ia ke I qua cu a vIe c Ihu c IhI mô I Iha m quye n,
du khônµ cô y dI chanµ nu a. Sau do Ira ch nhIe m se xua I hIe n.
Nhunµ khI mô I doanh nµhIe p hay mô I Iô chu c bI ba I nha n Ira ch
nhIe m xa hô I cho mô I va n de na o do cu a xa hô I hay cô nµ dô nµ,
Ihi qua n IrI ca n suy nµhï xem Iha m quye n dI cu nµ vo I Ira ch nhIe m
a y co ho p Iy , chính da nµ khônµ. Ne u khônµ, do chí Ia su IIe m
quyen va vô Irach nhIem.
KhI nao co yeu cau doanh nµhIep phaI nhan Irach nhIem ve
mô I dIe u na o do , Ia ca n ho I: doanh nµhIe p co Iha m quye n hay
khônµ, va no co nen co hay khônµ7 Ne u doanh nµhIe p khônµ co
va khônµ nen co Iham quyen (Ironµ nhIeu Iruonµ hop dunµ Ia
nhu vay) Ihi Ia nen nµhI nµo Irach nhIem cua doanh nµhIep – co
Ie do khônµ Ia Irach nhIem ma chí Ia su dam me quyen Iuc.
88 89
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i A NH HUO NG XA HO i VA CA C VA N LL XA HO i
RaIph Nader – môI nha chu nµhïa IIeu dunµ My – Iu coI ban
Ihan Ia ke Ihu cu a ca c doanh nµhIe p Io n, va cu nµ duo c ca c doanh
nµhIe p va cônµ Iua n da nh µIa du nµ y nhu va y. KhI Nader yeu
ca u doanh nµhIe p chIu Ira ch nhIe m ve cha I Iuo nµ va an Ioa n sa n
pha m, ônµ Ia cha c ha n da quan Iam de n Ira ch nhIe m cu a doanh
nµhIe p Iheo khía ca nh pha p Iy , Iu c Ia Ira ch nhIe m dô I vo I su do nµ
µop va hoaI dônµ.
Tuy nhIen RaIph Nader co n yeu ca u ca c doanh nµhIe p Io n pha I
co Irach nhIem Ironµ môI IoaI Iïnh vuc nµoaI san pham va dIch
vu. Neu dIeu nay duoc chap nhan Ihi se dan IoI vIec quan IrI cac
doanh nµhIep Ion co Irach nhIem IôI cao Ironµ môI sô Iïnh vuc
ma Iy ra phaI Ihuôc ve cac Ihe che khac.
Va do chính Ia dIeu ma Nader va nhunµ nµuoI unµ hô Irach
nhIe m xa hô I khônµ µIo I ha n nha m Io I. Ho Iha m chí co n xua I ba n
ca môI ban phe phan cônµ Iy Du PonI va vaI Iro cua cônµ Iy o
IIe u banµ DeIaware (noI Du PonI da I Iru so chính va Ia mô I doanh
nµhIep Ion). Ban bao cao phoI Io Ihanh Iích kInh Ie cua Du PonI,
cônµ Iy Ironµ IhoI µIan Iam phaI cao van ha µIa san pham cua
ho – cac san pham vôn Ia nµuyen IIeu co ban cho nen kInh Ie
My. Thay vao do, nµuoI Ia phe phan Du PonI ve vIec ho khônµ
su dunµ suc manh kInh Ie de buôc cac cônµ dan IIeu banµ µIaI
quyeI môI sô van de xa hôI, Iu phan bIeI chunµ Iôc, cham soc y
Ie den xay dunµ Iruonµ cônµ. Do khônµ chIu Irach nhIem ve xa
hôI, chính IrI va IuaI phap DeIaware ma Du PonI bI phe phan Ia
cau Iha, Iac Irach Ironµ van de Irach nhIem xa hôI!
DIeu mía maI Ironµ cau chuyen nay Ia o chô: nhunµ phe phan
dIe n hinh Iu nhu nµ nµuo I co quan dIe m Iu do hoa c ca nh Ia Ironµ
nhIe u nam qua Ia I... hoa n Ioa n nµuo c Ia I vo I nhu nµ phe pha n no I
Iren. Cu Ihe , Iheo nhu nµ nµuo I na y Ihi Du PonI, do a nh huo nµ
Io n Iao cu a cônµ Iy Ironµ mô I IIe u banµ nho nhu DeIaware, da
“can IhIep va Ihônµ IrI” DeIaware, dônµ IhoI Ihuc IhI “môI Iham
quyen baI hop phap”.
KhI mô I va n de xa hô I a nh huo nµ de n kha nanµ hoa I dô nµ cu a
doanh nµhIe p, Iruo nµ da I ho c hay be nh vIe n; qua n IrI ca n Iu chô I
Irach nhIem dôI voI van de do. Tô chuc can Iu chôI khI yeu cau
ve Ira ch nhIe m vuo I qua kha nanµ cu a minh, hay khI Ira ch nhIe m
Iro Ihanh Iham quyen baI hop phap. Tuy nhIen, neu do Ia môI
van de nµhIem Ironµ, IôI hon Ia nen suy nµhï Iim môI µIaI phap
Ihay Ihe, vi cuôI cunµ se can phaI Iam dIeu µi do de µIaI quyeI
van de.
Ouan IrI cua moI Iô chuc deu can quan Iam den nhunµ “can
be nh” cu a xa hô I. Ne u co Ihe , ho nen chuye n µIa I pha p cu a nhu nµ
van de ay Ihanh co hôI hoaI dônµ va donµ µop. II nhaI cunµ can
suy nµhï ve cac van de do cunµ nhu cach Ihuc µIaI quyeI chunµ.
Khônµ Ihe ne Iranh chunµ, vi Ironµ xa hôI, cac nha quan Iy Ia
nho m “Ia nh da o”, se khônµ co n aI kha c quan Iam de n nhu nµ va n
de nhu vay ca.
Nhunµ mo I nµuo I cu nµ bIe I ra nµ mô I xa hô I pha I IrIe n ca n ca c
Ihe che hoaI dônµ voI su quan IrI manµ Iính Iu chu nhaI dInh,
chu khônµ Ihe Ia môI xa hôI Ioan IrI. CaI khac hoa Iính cach va
Iao nen môI xa hôI phaI IrIen Ia vIec da sô cac nhIem vu xa hôI
duoc Ihuc hIen ben Ironµ va Ihônµ qua cac Ihe che co Iô chuc,
mô I Ihe che do de u duo c qua n Iy mô I ca ch dô c Ia p. Nhu nµ Iô chu c
na y, bao µô m ha u he I ca c co quan chính phu , Ia nhu nµ Ihe che
co mu c dích da c bIe I: chu nµ Ia ca c bô pha n cu a xa hô I, hoa I dô nµ
vi nhunµ nhIem vu dac bIeI Ironµ cac khu vuc dac bIeI. Su donµ
µop va Irach nhIem xa hôI Ion nhaI cua ho Ihe hIen qua su hoaI
dônµ cua ho. Su IhIeu Irach nhIem xa hôI Ion nhaI Ia Iam honµ
90 91
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i A NH HUO NG XA HO i VA CA C VA N LL XA HO i
kha nanµ hoa I dô nµ cu a nhu nµ Iô chu c na y ba nµ ca ch µIa I quye I
nhunµ van de vuoI qua kha nanµ cua ho, hoac banµ vIec vuoI
Iham quyen nhan danh Irach nhIem xa hôI.
Tính da o du c cu a Ira ch nhie m
NµuoI Ia da IhuyeI µIanµ raI nhIeu ve dao duc kInh doanh va
da o du c cu a nµuo I Ia m kInh doanh. Da sô nhu nµ dIe u do cha nµ
he IIen quan de n kInh doanh, va cu nµ cha nµ ma y IIen quan de n
da o du c ca .
Mô I de Ia I chu ye u Ia Iính Irunµ Ihu c. Nµuo I Ia Ionµ Iro nµ Iuyen
bô ra nµ doanh nhan khônµ nen Iu a dô I, an ca p, dua hay nha n
hô I Iô . Nhunµ ro ra nµ Ia I ca mo I nµuo I aI cu nµ khônµ nen Ia m
nhu Ihe ! Khônµ Ihe vi nµhe nµhIe p, hay chu c vu ma Iro Iha nh
nµoa I Ie dô I vo I nhu nµ quy Ia c xa hô I duo c. Tuy nhIen, va n co
nhu nµ nµuo I Ia m nhu nµ dIe u xa u ke Iren – day Ia va n de Ihuô c
ve ca c µIa IrI va µIa o du c da o du c, ca c va n de ca nhan va µIa dinh,
Iruo nµ ho c. Tuy nhIen, khônµ co va cu nµ khônµ ca n pha I co mô I
da o du c rIenµ da nh cho µIo I kInh doanh.
Ta I ca nhu nµ dIe u ca n Ia m o day Ia dua ra nhu nµ hinh pha I
nµhIem kha c cho nhu nµ aI – du Ia m kInh doanh hay Ia m nµhe
khac – vI pham dao duc.
MôI Iranh Iuan nua ve dao duc kInh doanh IhaI ra IaI khônµ
IIen quan µi de n da o du c. Nha Ia nh da o nen pha I Ia mô I nµuo I
ca n Iha n, ky Iuo nµ, dIe u khônµ he phô bIe n du ho Ia nhu nµ ônµ
vua, ônµ quan, hay vI Iuo nµ, µIa o sï, rô I de n ca c ho a sï, sï phu
v.v... mô I nµuo I ca n Iha n se chu dô nµ ru I IuI kho I ca c hoa I dô nµ
a nh huo nµ de n Iu Iro nµ hay so Ihích cu a ho .
Gan day, dac bIeI Ia o My, IaI xuaI hIen môI de IaI Ihu ba: nha
qua n Iy pha I co Ira ch nhIe m da o du c, do nµ vaI Iro manµ Iính Iích
cu c va xay du nµ Ironµ cô nµ dô nµ, phu c vu nhu nµ su nµhIe p
chunµ, da nh Iho I µIan cho nhu nµ hoa I dô nµ cô nµ dô nµ v.v...
Tuy nhIen, dunµ ra khônµ bao µIo nen ep buôc ho phaI Iham
µIa va o nhu nµ hoa I dô nµ do , cu nµ nhu khônµ nen da nh µIa , nha n
xeI va Ihanµ IIen cho nha quan Iy dua Iren su Iham µIa cua ho
vao cac hoaI dônµ Iinh nµuyen. BaI buôc hay µay suc ep Ien cac
nha qua n Iy Ironµ nhu nµ Iruo nµ ho p Iuonµ Iu Ia Ia m du nµ quye n
Iuc cua Iô chuc, va baI hop phap.
Tuy vIec Iham µIa vao cac hoaI dônµ cônµ dônµ cua cac nha
qua n Iy Iuôn duo c ky vo nµ, nhu nµ dIe u na y khônµ he IIen quan
de n da o du c, va ra I íI IIen quan de n Ira ch nhIe m cu a ho . Do cha nµ
qua chí Ia su do nµ µo p cu a mô I ca nhan Ironµ kha nanµ cu a anh
Ia, vo I Iu ca ch Ia mô I cônµ dan, mô I Iha nh vIen cô nµ dô nµ; nhu nµ
dIeu nay nam nµoaI cônµ vIec va Irach nhIem quan Iy.
MôI van de dao duc nua IIen quan den nha quan Iy xuaI hIen
Iu ca c Ia nh da o cu a ca c Iô chu c Io n, Ia o Iha nh nho m Ia nh da o
cua xa hôI. Tuy nhIen ve maI ca nhan Ihi môI nha quan Iy cunµ
chí Ia môI nµuoI Iam Ihue ma IhôI.
Vi Ihe se khônµ Ihích hop neu noI ve nha quan Iy nhu Ia cac
Ia nh da o. Ho chí Ia “Iha nh vIen cu a mô I nho m Ia nh da o” ma IhôI.
Tuy nhIen nho m na y co Iha m quye n va Ia m nhin; do do co Ira ch
nhIe m.
Nhunµ Irach nhIem va dao duc cua môI nha quan Iy Ia µi khI
anh Ia Ia Iha nh vIen cu a mô I nho m Ia nh da o7
La Iha nh vIen mô I nho m Ia nh da o, Iheo ca ch hIe u Iruye n Ihô nµ,
nµhïa Ia co dIa vI, uy Iín va Iham quyen; dônµ IhoI dI kem voI
nhu nµ nhIe m vu . Ky vo nµ mo I nha qua n Iy Iro Iha nh Ia nh da o Ia
92 93
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i A NH HUO NG XA HO i VA CA C VA N LL XA HO i
vô ích. Co ha nµ nµa n nha qua n Iy sonµ kha nanµ Ia nh da o Ihi
chí µIoI han cho môI sô raI íI nµuoI ma IhôI. Nhunµ khI Ia Ihanh
vIen cu a mô I nho m Ia nh da o, nha qua n Iy se pha I chIu nhu ca u
ve da o du c chuyen nµhIe p – nhu ca u da o du c Ira ch nhIe m.
Không la m die u co ha i
2.S00 nam Iruo c day, Ira ch nhIe m da u IIen cu a mô I nµuo I Ia m
nµhe chuyen nµhIep da duoc noI den Ironµ IoI Ihe HIppocraIes
cu a nhu nµ Iha y Ihuô c Hy La p: Primum non nocere, Iu c Ia “Truo c
heI, khônµ cô y Iam dIeu co haI”.
Khônµ co nµuo I Ia m nµhe chuyen nµhIe p na o, du Ia ba c sï, Iua I
su, hay nha qua n Iy , co Ihe cam ke I ra nµ Ihu c su anh Ia danµ
Ia m dIe u Iô I cho Ihan chu . Ta I ca nhu nµ dIe u anh Ia co Ihe Ia m
Ia cô µa nµ ma IhôI. Nhunµ anh Ia co Ihe cam ke I se khônµ cô y
Iam dIeu µi co haI cho Ihan chu. Than chu phaI co Ihe IIn vao
dIeu do, vi neu khônµ Ihi khônµ Ihe IIn µi vao nµuoI Iam nµhe
chuyen nµhIe p he I. Nµuo I Ia m nµhe chuyen nµhIe p pha I co su dô c
Ia p Ironµ chuyen môn, anh Ia khônµ Ihe bI kIe m soa I hay ra Ie nh
bo I Ihan chu , anh Ia pha I duo c IIn Iuo nµ ve kIe n Ihu c va su pha n
xe I cu a ba n Ihan. Tuy nhIen, chính co so cu a su Iu chu va Iy do
cu a no da khIe n anh Ia “bI a nh huo nµ bo I Io I ích chunµ”. No I ca ch
kha c, nµuo I Ia m nµhe chuyen nµhIe p mô I ma I ra I rIenµ Iu, Iu chu ,
khônµ chIu quan Iy ve chính IrI hay Iu Iuonµ. MaI khac, IoI ích
cu a Ihan chu se µIo I ha n ha nh dô nµ va Io I no I cu a anh Ia, va nhu
Ihe anh Ia Ia I Ihuô c ve xa hô I, ve ca I chunµ. “Khônµ cô y Ia m dIe u
co ha I” Ia nµuyen Ia c co ba n cu a da o du c chuyen nµhIe p, cu a da o
duc cua Irach nhIem cônµ.
Co nhu nµ nha qua n Iy khônµ suy nµhï Iim ra µIa I pha p cho
mô I a nh huo nµ cu a cônµ vIe c kInh doanh chí vi Iy do dIe u na y
se a nh huo nµ de n vI Irí cu a ônµ Ia. Nhu va y, ônµ Ia da cô Iinh
Ia m mô I dIe u co ha I, Iheo duô I su Ianµ Iruo nµ manµ nµuy co ru I
ro cao. NµuoI Ia da Iunµ noI ranµ dIeu nay Ia môI µIaI phap nµu
nµô c, ra nµ ve Iau da I se a nh huo nµ xa u de n kInh doanh v.v... Tuy
nhIen, do co n Ia mô I vI pha m da o du c chuyen nµhIe p Ira m Iro nµ
nu a.
NµoaI ra, con co môI sô khía canh khac cua van de. Cac nha
qua n Iy My co xu huo nµ vI pha m nµuyen Ia c Iren ma khônµ he
hay bIeI ranµ minh danµ vI pham, va khI do ho se Iam haI den
nhu nµ ma I sau:
h Bô I hoa n cho dô I nµu qua n Iy
h Su dunµ cac ke hoach phuc IoI de ranµ buôc nhan vIen
h Tuyen bô ve IoI nhuan
Ha nh dô nµ va Io I no I Ironµ nhu nµ Iïnh vu c na y se µay ra nhu nµ
baI ôn ve xa hôI. Ho co xu huonµ che µIau Ihuc Ie, Iao ra nhunµ
can be nh hay íI ra Ia nhu nµ Io au xa hô I. Ho co xu huo nµ da n
daI Iac IôI, nµan Iro su hIeu bIeI, va dIeu do Iam haI cho xa hôI.
Ro ra nµ Ia cônµ ba nµ Ihu nha p o My danµ nµa y ca nµ Ianµ. Tuy
nhIen, a n Iuo nµ chunµ cu a mo I nµuo I Ia nµuo c Ia I, va do chính
Ia mô I hIe u Ia m, mô I a o Iuo nµ ra I nµuy hIe m. No Ia m xo I mo n va
hu y hoa I Io nµ IIn Iuo nµ Ia n nhau µIu a ca c nho m ca n sô nµ va Ia m
vIe c cu nµ nhau. DIe u na y chí co Ihe da n de n ca c bIe n pha p chính
IrI vôn chanµ IôI Ianh cho aI, ma chí Iam haI xa hôI, nen kInh Ie
va ban Ihan Ianµ Iop quan Iy.
Mô I CLO cu a mô I Ia p doa n Io n Iïnh Iuonµ S00.000 dôIa/nam.
Du Iua I su co µIo I Iim ra khe ho Io I dau dI nu a, Ihi da sô Ironµ sô
94 95
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i A NH HUO NG XA HO i VA CA C VA N LL XA HO i
IIen do van bI danh Ihue, khIen no co Iac dunµ Ihe hIen danµ
cap hon Ia Ihu nhap IhaI su. NµoaI ra, cac khoan Ihu nhap Ihem
don µIa n chí nha m dua mô I pha n Ihu nha p cu a nµuo I do va o
khunµ Ihue Iha p hon ma IhôI. Ve ma I kInh Ie Ihi ca haI ca ch de u
khônµ daI muc dích cua no. Nhunµ ve maI xa hôI va Iam Iy Ihi
ho da “cô y Iam haI”, va nhu vay, khônµ Ihe duoc bIen hô.
Tuy nhIen, dIeu nµuy haI chính Ia ao Iuonµ ve su maI cônµ
ba nµ. Nµuyen nhan can ba n Ia Iua I Ihue . Su cha p nha n do nµ Ihue
Iheo mô I co che Ihue pha n xa hô I cu nµ Ia mô I nµuyen nhan quan
Ironµ µop phan vao dIeu do. Va Iru phI cac nha quan Iy hIeu ra
ra nµ Ia m nhu Ihe Iu c Ia ho danµ vI pha m nµuyen Ia c “khônµ cô
y Ia m dIe u co ha I” Ihi cuô I cu nµ chính ho Ia nhu nµ nµuo I µa nh
chIu ha u qua .
Mô I Iïnh vu c Ihu haI ma o do nha qua n Iy nµa y nay khônµ Ihu c
hIen dunµ cam keI cua nµuyen Iac Primum non nocere Ia Iïnh
vuc IIen quan maI IhIeI den che dô bôI hoan.
Ca c hinh Ihu c bô I hoa n bao µô m phu c Io I khI ve huu, Ihu nha p
Ihem, IIe n Ihuo nµ, quye n cho n cô pha n v.v... Tu quan dIe m cu a
doanh nµhIep va nen kInh Ie Ihi IaI ca chunµ deu Ia cac chI phí
Iao dô nµ, chu nµ duo c coI nhu va y khI ca c nha qua n Iy nµô I va o
ba n Ihuonµ Iuo nµ vo I ca c Iô chu c cônµ doa n. Nhunµ ca nµ nµa y,
do Iính IhIen vI cua IuaI Ihue, nhunµ phuc IoI nay duoc dunµ de
côI chaI nhan vIen vao nµuoI chu. Nhan vIen Iro nen phu Ihuôc
va o mô I nµuo I chu , mô I cônµ Iy Ironµ nhIe u nam. Ro I bo mô I cônµ
Iy se dan IoI nhIeu bIen phap phaI, maI cac quyen IoI Ihuc chaI
da Iu nµ duo c huo nµ (nhu nµ quye n Io I µo p pha n hinh Iha nh Ihu
nhap o cônµ vIec cu).
Nhu nµ chIe c Iô nµ va nµ do khônµ he Ia m cônµ Iy ma nh hon.
Co nhu nµ nµuo I hIe u ro ra nµ minh danµ co mô I cônµ vIe c khônµ
phu hop nhunµ IIep Iuc o IaI cônµ Iy do caI µIa phaI Ira cho vIec
ra dI Ia qua Ion. Ho bIeI ranµ ho da bI “hôI Iô”, sonµ khônµ du
kha nanµ Iu chôI; vi Ihe ho Iro nen buc bôI, cay danµ, buôn ba
Ironµ phan doI cônµ vIec con IaI.
Ca c quye n Io I khI nµhí huu, IIe n Ihuo nµ, pha n Io I nhua n duo c
chIa... ca n pha I duo c dua de n Iay nµuo I Iao dô nµ ma khônµ ha n
che quye n cônµ dan va quye n ca nhan cu a ho . Va mô I Ia n nu a
ca n nha c Ia I, ca c nha qua n Iy ca n Ia m sao de co nhu nµ Ihay dô I
can IhIeI Ironµ IuaI Ihue.
Cuô I cu nµ, ca c nha qua n Iy , ba nµ nhu nµ Io I no I cu a ho , khIe n
cônµ Iua n khônµ sao hIe u duo c Ihu c Ie kInh doanh. DIe u na y vI
pha m nµuyen Ia c Primum non nocere, Iren Ihuc Ie da xay ra o
My va ca o chau Âu. O phuonµ Tay, nha qua n Iy va n Iuôn Iuôn
no I ve dô nµ co Io I nhua n cu a kInh doanh, coI Iô I da ho a Io I nhua n
Ia mu c IIeu kInh doanh; ma khônµ he nha n ma nh de n chu c nanµ
kha ch quan cu a Io I nhua n. Ho ha u nhu khônµ de ca p de n ru I ro,
nhu ca u vô n hay Iha m chí Ia chI phí vô n, chu chua no I de n chuye n
mô I doanh nµhIe p ca n kIe m du Io I nhua n de co duo c Iuo nµ vô n
can IhIeI voI chI phí IôI IhIeu.
Nha qua n Iy Ihuo nµ khônµ Io ra IhIe n ca m vo I nhu nµ Ihu dIch
huonµ ve IoI nhuan. Ho chanµ he nhan ra ranµ môI Ironµ nhunµ
nµuyen nhan cu a su Ihu dIch do chính Ia Io I no I va nhu nµ Iuyen
bô cu a ho . Tronµ nhu nµ dIe u ma µIo I qua n IrI kInh doanh no I
vo I cônµ Iua n, khônµ co su µIa I Ihích cho Io I nhua n hay Iy do Iô n
Ia I cu a doanh nµhIe p, khônµ de ca p Io I ca c chu c nanµ cu a doanh
nµhIe p. Chí co dô nµ co Io I nhua n – uo c muô n cu a va I nha Iu ba n
na o do – ma uo c muô n na y cu nµ cha nµ he duo c µIa I Ihích Ia I sao
96 97
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
xa hô I ca n cha p nha n no . Nhunµ Ihu c cha I Ihi kha nanµ co Io I Ia
môI nhu cau IhIeI yeu cua xa hôI va nen kInh Ie.
Primum non nocere duo nµ nhu Ia mô I nµuyen Ia c Ie nha I,
nham chan so voI nhunµ keu µoI, doI hoI ve pham chaI “chính
khach” day ray Ironµ nhunµ Iuyen nµôn hIen IaI ve Irach nhIem
xa hôI. Tuy nhIen, nhu cac bac sï da Ihay Iu raI Iau Iruoc day,
Ihuc su do Ia môI nµuyen Iac sônµ raI kho Ihuc hIen Iron ven.
Tính chaI khIem Iôn va Iu han che khIen day Iro Ihanh nµuyen
Iac dao duc can co o nha quan Iy – dao duc Irach nhIem.
6.
III!G M^I MÒ! CI^ QI^! JR!
C
ac µIa dInh co ban ve Ihuc Ie chính Ia cac khunµ mau cua
môI bô môn khoa hoc xa hôI. Ouan IrI hoc Ia môI khoa hoc
nhu Ihe . Nhu nµ µIa dInh na y Iuôn duo c ca c ho c µIa , nµuo I vIe I,
nµuoI day va nhunµ nµuoI hoaI dônµ, Iam vIec Ironµ Iïnh vuc do
µhI nha n va dua va o bô môn khoa ho c duo I nhIe u hinh Ihu c kha c
nhau. Vi Ie do ma cac µIa dInh cua môI nhom “uu Iu” se quyeI
dInh pha n Io n nhu nµ dIe u ma nµa nh khoa ho c do coI Ia Ihu c Ie .
Ca c µIa dInh co ba n ve Ihu c Ie quye I dInh huo nµ Ia p Irunµ cu a
nµa nh khoa ho c, quye I dInh nhu nµ dIe u ma nµa nh do coI Ia ca c
“su kIen”, va Iren Ihuc Ie quyeI dInh ca ban chaI cua nµanh. Ben
ca nh do chu nµ co n quye I dInh ca nhu nµ µi nµa nh do khônµ quan
Iam hay da y sanµ mô I ben nhu Ia nhu nµ “nµoa I Ie µay phIe n Ioa I”.
Du nhu nµ µIa dInh no I Iren quan Iro nµ, dIe u da nµ no I Ia chu nµ
ha u nhu khônµ duo c phan Iích, nµhIen cu u ky Iuo nµ, ma cu nµ
khônµ he bI Iha ch Ihu c, da nh µIa , hay Iha m chí Ia Irinh ba y ro ra nµ!
Vo I mô I môn khoa ho c xa hô I nhu qua n IrI, ro ra nµ ca c µIa dInh
ca nµ Iro nen quan Iro nµ hon nhIe u so vo I ca c khunµ ma u Ironµ
khoa ho c Iu nhIen. Tronµ khoa ho c Iu nhIen, khunµ ma u – ho c
98 99
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
IhuyeI danµ chIem uu Ihe – khônµ he co anh huonµ µi Ien Ihe
µIoI Iu nhIen ca. Du khunµ mau noI ranµ maI IroI quay quanh
Ira I da I hay nµuo c Ia I, Ira I da I quay quanh ma I Iro I Ihi cu nµ cha nµ
he anh huonµ µi den IraI daI hay maI IroI ca. Khoa hoc Iu nhIen
IIen quan den hanh vI cua cac vaI Ihe, con khoa hoc xa hôI IaI
huonµ ve hanh vI cua con nµuoI va cac Ihe che cua ho. Tronµ
quan IrI, nhunµ nµuoI Ihuc hanh Ihuonµ co khuynh huonµ hanh
dônµ va unµ xu Iheo cach Ihuc ma cac µIa dInh neu ra. Ouan
Ironµ hon, Ihuc Ie cua khoa hoc Iu nhIen (vu Iru va cac quy IuaI
cua no) khônµ Ihay dôI (ma neu co Ihay dôI Ihi cunµ phaI Ironµ
bô I ca nh Iho I µIan ha nµ va n, ha nµ IrIe u nam, chu khônµ Ihay dô I
qua Iu nµ Iha p ky hay Ihe ky ). Tronµ khI do , “vu Iru xa hô I” khônµ
he co nhu nµ quy Iua I Iu nhIen nhu Iren, nµuo c Ia I, no Ihuo nµ
xuyen Ihay dô I. DIe u na y co nµhïa Ia ca c µIa dInh du nµ nµa y hôm
qua co Ihe Iro Iha nh saI nµa y hôm nay!
Vi vay, dIeu quan Ironµ nhaI Ironµ cac nµanh khoa hoc xa hôI
nhu quan IrI Ia cac µIa dInh co ban. MôI Ihay dôI Ironµ µIa dInh
co ban se co anh huonµ raI Ion.
Ke Iu Iho I dIe m nhu nµ nam 1930, khI nhu nµ nµhIen cu u da u
IIen ve qua n IrI ra do I, co haI nho m µIa dInh ve Ihu c Ie cu a qua n
IrI duoc dônµ dao cac hoc µIa, nµuoI vIeI va nµuoI Iam quan IrI
cha p nha n, do Ia :
Nhom µIa dInh Ihu nhaI IIen quan den môn/nµanh quan IrI
ho c:
h Ouan IrI Iuc Ia quan IrI kInh doanh
h Chí co – hoac phaI co – môI cau Iruc Iô chuc dunµ dan
h Chí co – hoac phaI co – môI cach quan Iy con nµuoI dunµ
da n
Nhom µIa dInh Ihu haI IIen quan den vIec Ihuc hanh quan IrI:
h Cônµ nµhe, IhI Iruonµ va muc dích su dunµ cuôI cunµ duoc
xac dInh Iruoc
h Ouy mô qua n IrI do Iua I dInh
h Ouan IrI Iap Irunµ vao ben Ironµ
h Nen kInh Ie, xac dInh boI bIen µIoI cac quôc µIa, duoc coI Ia
môI Iruonµ, he sInh IhaI cua doanh nµhIep va quan IrI
Oua n Iri Iu c la qua n Iri kinh doanh
Da sô moI nµuoI du Ia o Ironµ hay nµoaI nµanh quan IrI deu
coI day Ia mô I dIe u duonµ nhIen. Thu c su co Ihe no I: ca nhu nµ
nµuo I vIe I va nµuo I Ia m qua n IrI, ca nhu nµ nµuo I “nµoa I da o” dô I
vo I qua n IrI Iha m chí co n khônµ he nµhe Iha y Iu “qua n IrI”, ho ...
Iu dônµ nµhe Ihay Iu “quan IrI kInh doanh”.
GIa dInh IIen quan den Iính phô quaI cua quan IrI nay Ihuc ra
moI xuaI hIen µan day. Truoc nhunµ nam 1930, môI sô íI cac
Ia c µIa va nha Iu Iuo nµ ve qua n IrI – ba I da u Ia IrederIck WInsIow
TayIor hô I da u Ihe ky XX va ke I Ihu c Ia ChesIer Barnard nµay Iruo c
The chIen Ihu II – IaI ca deu cho ranµ quan IrI kInh doanh chí Ia
môI nhanh phu cua quan IrI noI chunµ, va do do quan IrI kInh
doanh khônµ khac µi so voI quan IrI cac Iô chuc khac.
Chính cuô c Da I Khu nµ hoa nµ kInh Ie da Ia o ra su Ihu dIch, coI
Ihuo nµ dô I vo I nµa nh kInh doanh va nhu nµ nµuo I Ia m kInh
doanh; va dIeu nay dan IoI quan dIem coI quan IrI Ia quan IrI
kInh doanh. De Ira nh bI “va y ba n” bo I cu m Iu “kInh doanh”, qua n
IrI Ironµ khu vu c cônµ duo c dô I Ien Iha nh “ha nh chính cônµ”,
100 101
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
coI day Ia môI bô môn rIenµ duoc µIanµ day nhu môI khoa IaI
da I ho c, vo I ca c kha I nIe m rIenµ. Cu nµ Iho I µIan do , vo I Iy do Iuonµ
Iu , vIe c nµhIen cu u qua n IrI Ironµ nµa nh y Ie danµ ra I pha I IrIe n
cu a nhIe u nµuo I (mô I Ironµ sô do Ia Raymond SIoan, em IraI cu a
Tô nµ µIa m dô c cônµ Iy GM AIIred SIoan) cu nµ Ia ch ra Iha nh mô I
nµanh rIenµ bIeI voI Ien µoI “hanh chính benh vIen”.
Nhu Ihe , Ironµ nhu nµ nam khu nµ hoa nµ, vIe c khônµ su du nµ
cum Iu “quan IrI” co Ihe xem Ia môI su “dunµ dan ve chính IrI”.
Tuy nhIen, Iinh Ihe da Ihay dôI ke Iu sau chIen Iranh. Den
khoanµ nam 19S0, “kInh doanh” IaI Iro Ihanh môI Iu “IôI dep”,
chu ye u Ia do ke I qua cu a qua n IrI kInh doanh My Ironµ Iho I µIan
chIe n Iranh. Cha nµ bao Iau sau qua n IrI kInh doanh Iro nen “du nµ
dan ve maI chính IrI”, Iro Ihanh môI Iïnh vuc nµhIen cuu IhaI
su . Va cu nµ Iu do , Ironµ quan nIe m cu a cônµ chu nµ va µIo I ho c
Ihua I, qua n IrI chính Ia ... qua n IrI kInh doanh.
Nµay nay chunµ Ia danµ baI dau sua IaI IôI Iam da co chIeu
daI sau muoI nam do banµ nhIeu cach: Ihay Ien “Iruonµ kInh
doanh” banµ “Iruonµ quan IrI”, day nhIeu khoa hoc ve “quan IrI
o ca c Iô chu c phI Io I nhua n” hon Iruo c; hay ca c chuonµ Irinh qua n
IrI dIe u ha nh Ihu hu I ca c nha qua n Iy o ca ca c Iô chu c kInh doanh
va Iô chuc phI IoI nhuan, va ca vIec xuaI hIen cac khoa quan IrI
IaI cac Iruonµ Ihan hoc.
Tuy nhIen, µIa dInh “quan IrI Iuc Ia quan IrI kInh doanh” van
con raI phô bIen. Vi vay chunµ Ia phaI IIep Iuc khanµ dInh môI
Ian nua, ranµ quan IrI khônµ phaI Ia quan IrI kInh doanh.
Ta I nhIen co nhIe u kha c bIe I Ironµ qua n IrI o ca c Iô chu c kha c
nhau, bo I su me nh quye I dInh chIe n Iuo c, va chIe n Iuo c se quye I
dInh ca u Iru c. Se co kha c bIe I µIu a qua n Iy mô I he Ihô nµ cu a ha nµ
ban Ie voI môI xu dao (du khac bIeI nay Ia íI hon nhIeu so voI
dIeu ma nhunµ nµuoI quan Iy Ihuonµ nµhï), hay µIua vIec quan
Iy mô I can cu khônµ quan, mô I be nh vIe n, mô I cônµ Iy pha n me m.
Kha c bIe I Io n nha I na m o nhu nµ dIe u khoa n Iu nµ Iô chu c su du nµ.
Nµoa I ra kha c bIe I chu ye u Ia o a p du nµ, chu khônµ pha I o nµuyen
Iac. Tham chí khônµ co may khac bIeI o nhIem vu va Ihach Ihuc
nu a.
Phan Iích ve nhunµ µIa dInh Ironµ phan Iren dua IoI keI Iuan
dau IIen – keI Iuan µIup cho vIec nµhIen cuu va Ihuc hanh quan
IrI Iro nen IôI hon – do Ia:
Ouan Iri la môI bô phän dãc bieI va quan Irong cua bäI kv
Iô chu c na o.
Mô I Iô chu c du ng dã n duv nhä I
VIe c quan Iam va nµhIen cu u qua n IrI ba I da u cu nµ vo I su xua I
hIen cua cac Iô chuc Ion vao cuôI Ihe ky XIX, Iu cac Iô chuc kInh
doanh, cac co quan chính phu den quan dôI Ihuonµ Iruc – IaI ca
deu daI quy mô Io Ion hon so voI Iruoc kIa.
Va nµay Iu nhunµ nµay do, vIec nµhIen cuu quan IrI da Iuôn
dua Iren môI µIa dInh sau day:
Co – va phai co – môI Iô chuc dung dãn duv nhäI.
The nao Ia môI “Iô chuc dunµ dan” Ihi co Ihay dôI Iheo IhoI
µIan, nhunµ cuôc Iim kIem môI Iô chuc nhu vay Ihi da va van
danµ dIen ra cho den nµay nay.
The chIen Ihu I da Iam nay sInh nhu cau co môI cau Iruc Iô
chu c Iha I su . Tuy nhIen chính The chIe n Ihu I cu nµ da chí ra ra nµ
102 103
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
Iô chu c co ca u Iru c chu c nanµ Iheo kIe u IayoI (va CarneµIe) khônµ
phaI Ia “Iô chuc dunµ dan”. Nµay sau IhoI µIan nay, PIerre S. Du
PonI (1870·19S4), va sau do Ia AIIred SIoan (187S·1966) pha I
IrIen nµuyen Iac phi têå p trung hoá a. Co n nµa y nay, chu nµ Ia Ia I
ba I da u hoan hô Ihua I nµu team (dô I, nho m) nhu Ia mô hinh cu a
mô I Iô chu c du nµ da n cho Ia I ca mo I Ioa I hinh.
Tuy nhIen, nµay nay can nhan ra ranµ chanµ he co caI µi µoI
Ia “Iô chu c du nµ da n” duo c ca . Chí co ca c Iô chu c vo I nhu nµ dIe m
ma nh, ha n che cu nµ nhu chu c nanµ kha c nhau cu a chu nµ ma
IhôI. Tô chuc khônµ phaI Ia caI µi do IuyeI dôI, nµuoc IaI do chí
Ia cônµ cu µIup moI nµuoI cunµ nhau Iam vIec hIeu qua hon ma
IhôI. Do do , mô I ca u Iru c Iô chu c na o do se chí phu ho p vo I nhu nµ
nhIem vu nhaI dInh, Ironµ dIeu kIen nhaI dInh va IhoI µIan nao
do ma IhôI.
Nµay nay nµuoI Ia noI nhIeu den su keI Ihuc cua “Iôn II, IraI
Iu ” Ironµ Iô chu c. DIe u do hoa n Ioa n nha m nhí! Tronµ ba I ky Ihe
che , Iô chu c na o cu nµ pha I co mô I nµuo I co Iha m quye n quye I
dInh cao nha I, mô I “ônµ chu ” ma mo I nµuo I pha I Iuan Iheo. Tronµ
mô I Iinh huô nµ kho khan hay nµuy hIe m na o do (ma Iô chu c na o
so m muô n cu nµ µa p pha I), su “Iô n vonµ” cu a Iô chu c va ca c Iha nh
vIen cua no phu Ihuôc vao cac menh Ienh ro ranµ. Neu môI con
Ia u sa p chim, nµuo I Ihuye n Iruo nµ cha nµ ca n IrIe u Ia p mô I cuô c
ho p na o ca , ônµ Ia chí ca n dua ra ca c me nh Ie nh. De cu u Ia u,
mo I Iha nh vIen pha I Iuan Ihu ca c me nh Ie nh cu a ônµ Ia, ca c me nh
Ie nh cu Ihe va chính xa c, va ca c Iha nh vIen pha I Ihu c hIe n chu nµ
nµay Iap Iuc, khônµ ban caI Iranh Iuan µi heI. Chính “Iôn II, IraI
Iu ” va vIe c phu c Iu nµ Ira I Iu do vô dIe u kIe n Ia hy vo nµ duy nha I
chu nµ Ia co duo c Ironµ khu nµ hoa nµ.
Mô I sô Iinh huô nµ kha c Ironµ Iô chu c chí do I ho I su quye I Iam,
môI sô khac doI hoI IInh Ihan Iam vIec Iheo nhom v.v...
Mô I ho c Ihuye I ve Iô chu c cho ra nµ ca c Ihe che Iô chu c Ia dô nµ
nha I, va do do ca c doanh nµhIe p pha I duo c Iô chu c Iheo cu nµ
môI cach Ihuc.
Tuy nhIen Ironµ ba I ky doanh nµhIe p na o – ke ca “doanh nµhIe p
che Iao dIen hinh” kIeu IayoI – Ihi cunµ Iuôn co nhu cau nhIeu
cau Iruc Iô chuc cunµ sonµ sonµ Iôn IaI ben canh nhau.
Oua n Iy ru I ro ve nµoa I Ie Ia mô I nhIe m vu vô cu nµ quan Iro nµ
va ca nµ nµa y ca nµ kho khan cu a doanh nµhIe p Ironµ ne n kInh
Ie Ihe µIo I. Day Ia cônµ vIe c do I ho I su Ia p Irunµ ho a cao dô : khônµ
bô pha n na o Ironµ doanh nµhIe p duo c quye n qua n Iy ru I ro nµoa I
Ie IIen quan den bô phan cua minh ca. Tuy nhIen, µIa su day Ia
môI doanh nµhIep dIch vu cônµ nµhe cao, Ihi IaI sonµ sonµ doI
hoI môI su Iu chu IuyeI dôI o Iunµ IhI Iruonµ phuc vu – Iuc Ia
hoan Ioan nµuoc IaI voI co che Iô chuc Iap Irunµ noI Iren. MôI
nhan vIen Ironµ nµanh dIch vu phaI nhu Ia môI “ônµ chu” IhaI
su, va moI nµuoI con IaI Ironµ Iô chuc phaI nµhe Ienh Iu ho.
Mô I sô cônµ Irinh nµhIen cu u do I ho I Ihu c hIe n bo I mô I Iô chu c
cau Iruc Iheo chuc nanµ môI cach chaI che, voI cac chuyen µIa
Ia m cônµ vIe c cu a rIenµ mô I nµuo I. Tuy nhIen, mô I sô nµhIen cu u
kha c, nha I Ia nhu nµ nµhIen cu u IIen quan de n vIe c ra quye I dInh
o nhunµ µIaI doan dau (ví du: môI sô nµhIen cuu ve duoc pham)
IaI doI hoI Iam vIec Iheo nhom nµay Iu Iuc dau. Va ca haI hinh
Ihu c nµhIen cu u (vo I ca ch Iô chu c Iuonµ u nµ) no I Iren Ia I Ihuo nµ
cunµ Iôn IaI sonµ sonµ Ironµ môI co quan nµhIen cuu baI ky.
NIe m IIn saI Ia m ra nµ chí co mô I Iô chu c “du nµ da n” duy nha I
co IIen he µa n µu I vo I quan nIe m “qua n IrI Ia qua n IrI kInh doanh”
104 105
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
noI o phan Iren. Neu nhunµ sInh vIen quan IrI khônµ bI che maI
boI nhunµ ao Iuonµ saI Iam va de y quan saI IoI nhunµ Iô chuc
phI IoI nhuan, ho se som nhan ra ranµ co khac bIeI Ion Iao µIua
cac cau Iruc Iô chuc, Iuy vao ban chaI nhIem vu cua no.
Mô I xu da o Cônµ µIa o se duo c Iô chu c ra I kha c so vo I mô I nha
ha I opera. Mô I dô I quan cu nµ duo c Iô chu c kha c ha n so vo I mô I
benh vIen.
Tuy nhIen han van co môI sô “nµuyen Iac” Iô chuc.
Truoc heI, Iô chuc phaI mInh bach. MoI nµuoI deu can bIeI va
hIeu ro cau Iruc Iô chuc noI ho Ihuôc ve. DIeu nay nµhe co ve
duonµ nhIen, Iuy Ihe no va n Ihuo nµ xuyen bI vI pha m o da sô Iô
chuc, nµay ca o Ironµ cac don vI quan dôI.
MôI nµuyen Iac nua da Irinh bay o phan Iren, do Ia môI aI do
pha I co quye n ra quye I dInh Ironµ mô I Iïnh vu c nha I dInh. Nµoa I
ra, Ironµ khu nµ hoa nµ, pha I co mô I nµuo I Ia nh da o va ra Ie nh.
Mô I nµuyen Ia c ke o Iheo nµuyen Ia c na y Ia quye n ha n pha I dI
dôI va Iuonµ xunµ voI Irach nhIem.
MôI nµuyen Iac nua Ia: môI ca nhan Ironµ Iô chuc chí co môI
“ônµ chu”. Theo môI cau Ironµ IuaI La Ma cô, môI nô Ie co ba
ônµ chu se Iro Ihanh... môI nµuoI Iu do. Day Ia môI nµuyen Iac
raI xua cu ve quan he con nµuoI, Iheo do nµuoI Ia khônµ nen co
hon mô I nµuo I chu , Iu do cha c cha n da n de n nhu nµ xunµ dô I ve
“Io nµ Irunµ Iha nh”. Chính nµuyen Ia c na y cu nµ µIa I Ihích Ia I sao
nho m “jazz combo” – vô n danµ IhInh ha nh hIe n nay – Ia I µa p
kho khan, vi mô I Iha nh vIen nho m de u co haI Ia nh da o: nµuo I
du nµ da u bô pha n, va nµuo I du nµ da u nho m. Mô I nµuyen Ia c
nua ve cau Iruc Ia Iô chuc co canµ íI “Iop”, Iuc Ia canµ phanµ Ihi
ca nµ Iô I, bo I Iy do ma ho c Ihuye I ve Ihônµ IIn da no I cho Ia bIe I,
ra nµ “mô I Ia n chuye n µIao Ihônµ IIn se Ia m Ianµ µa p dôI IIe nµ ô n
va µIam Ihônµ dIep dI phan nua”.
Tuy nhIen, cac nµuyen Iac khônµ noI cho ban bIeI cêì n phaã i
laâm gò. Chunµ chí noI cho Ia bIeI nhunµ dIeu khônµ duoc Iam
ma IhôI. Cac nµuyen Iac cunµ khônµ cho bIeI cach Iam nao hIeu
qua , ma chí no I nhu nµ ca ch Ia m khônµ hIe u qua ma IhôI. Nhu nµ
nµuyen Ia c na y cu nµ khônµ kha c ma y so vo I ca c nµuyen Ia c Ia m
vIec cua môI kIen Iruc su: chunµ khônµ noI cho anh Ia bIeI IoaI
nha na o se duo c xay, ma chí chí ra nhu nµ ha n che co Ihe ma
IhôI. Va do chính Ia dIe u ma ca c nµuyen Ia c kha c nhau cu a ca u
Iruc Iô chuc Ihuc hIen.
Mô I Iuu y : caá nhên co Ihe Iam vIec cunµ Iuc Ironµ nhIeu cau
Iruc Iô chuc khac nhau. VoI nhIem vu nay Ihi anh Ia Iam vIec
Iheo nho m, dô nµ Iho I vo I nhIe m vu kha c anh Ia Ia I Ia m vIe c Iheo
cau Iruc “ra Ienh va chí huy”. MôI ca nhan co Ihe vua Ia “ônµ
chu” Ironµ Iô chuc cua minh vua Ia môI “dôI Iac” Ironµ môI IIen
mInh, IIen doanh... na o kha c. No I ca ch kha c, ca c Iô chu c pha I Ia
mô I pha n cu a nho m cônµ cu qua n Iy .
Ouan Iro nµ hon, chu nµ Ia pha I nµhIen cu u su c ma nh cu nµ nhu
han che cua cac Iô chuc khac nhau. VoI môI nhIem vu, Iô chuc
nao Ia Ihích hop nhaI7 KhI Ihuc hIen môI nhIem vu, co nen Ihay
dôI cau Iruc Iô chuc Iu danµ nay sanµ danµ khac hay khônµ7
MôI Iïnh vuc can nµhIen cuu Ia “cach Iô chuc bô may quan IrI
cap cao”.
TôI xIn duoc phep nµhI nµo ranµ co Ie íI aI bIeI cu Ihe cach Iô
chuc cônµ vIec quan IrI cap cao, du Ia o môI doanh nµhIep, môI
Iruonµ daI hoc, môI benh vIen hay Iham chí Ia môI nha Iho.
Mô I da u hIe u ro ra nµ Ia su kha c bIe I nµa y ca nµ Io n µIu a Io I no I
106 107
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
va vIec Iam cua chunµ Ia. Chunµ Ia khônµ nµunµ noI ve “nhom”
va mo I nµhIen cu u IIen quan de n Iïnh vu c na y de u dI Io I ke I Iua n
chunµ ra nµ qua n IrI ca p cao do I ho I mô I “nho m” Iha I su . The ma
Ironµ Ihuc Ie – khônµ chí o My – caI ma chunµ Ia danµ Iam Ia
môI su sunµ baI ca nhan dôI voI nhunµ “CLO xuaI chunµ”. Hon
nu a, ha u nhu cha nµ aI quan Iam de n va n de ke Ihu a cu a ca c CLO
do ca. Ma ke Ihua Iuôn Ia van de quan Ironµ hanµ dau dôI voI
quan IrI cap cao cunµ nhu dôI voI baI ky Ihe che nao.
NoI cach khac, con raI nhIeu vIec phaI Iam Ironµ Iy IhuyeI va
Ihuc hanh Iô chuc – du day Ia nhunµ Iïnh vuc Iau doI nhaI Ironµ
cônµ vIec va Ihuc hanh quan IrI.
Nhunµ nµuoI IIen phonµ ve quan IrI môI Ihe ky Iruoc day da
du nµ: cêìn coá möåt cêëu truác töí chûác. Nhu baI ky IoaI sInh vaI nao
can cau Iruc de co Ihe Iôn IaI; cac Iô chuc hIen daI, ca Iô chuc
kInh Ie va cac Iô chuc khac, deu can môI cau Iruc Iô chuc nhaI
dInh. Tuy nhIen, nhu nµ nha qua n IrI IIen phonµ da saI Ia m Ironµ
µIa dInh cua ho: µIa dInh ve vIec chí co môI Iô chuc dunµ dan
duy nhaI. Cunµ nhu vIec co raI nhIeu cau Iruc khac nhau cho
ca c Ioa I sInh va I, ca n pha I co ha nµ Ioa I ca u Iru c Iô chu c kha c nhau
de bIen cac bô phan xa hôI Ihanh cac Ihe che hIen daI.
Do do , Ihay vi Iim kIe m mô I Iô chu c du nµ da n duy nha I, qua n
IrI ca n pha I ho c ca ch Iim kIe m, pha I IrIe n va kIe m Ira “(ca u Iru c)
töí chûác phuâ húåp vúái nhiïåm vuå - cöng viïåc”.
Chí co mô I ca ch du ng dã n duv nhä I
de qua n lv con nguo i
Khônµ co Iïnh vuc nao ma cac µIa dInh Iruyen Ihônµ can ban
IaI duoc µin µIu vunµ chac (du Ironµ da sô Iruonµ hop Ia µin µIu
mô I ca ch Iheo IIe m Ihu c) nhu Iïnh vu c con nµuo I va qua n Iy con
nµuo I. Va cu nµ cha nµ o dau ma ca c µIa dInh do Ia I hoa n Ioa n
IraI nµuoc voI Ihuc Ie va hoan Ioan co haI nhu vay!
Chó coá möå t caá ch àuá ng àùæ n duy nhêë t àïí quaã n lyá con ngûúâ i –
hay ñt ra laâ nïn coá möå t caá ch nhû vêå y.
GIa dInh nay da Iam nen Ianµ cho moI sach vo va nµhIen cuu
ve qua n Iy con nµuo I. Ví du ro nha I Ia cuô n sa ch cu a DouµIas
McGreµor Khña caå nh con ngûúâ i cuã a doanh nghiïå p (1960), Ironµ
do Iac µIa khanµ dInh quan IrI phaI Iua chon µIua haI cach quan
Iy con nµuoI (va chí co haI cach nay ma IhôI) – “IhuyeI X” va
“IhuyeI Y”, sau do khanµ dInh IIep ranµ IhuyeI Y Ia dunµ (Iruoc
do íI Iau chính IôI cunµ Irinh bay µan nhu Iuonµ Iu Ironµ cuôn
sa ch nam 19S4 Nghïì quaã n trõ). Va I nam sau Abraham H. MasIow
(1908·1970) Ironµ cuôn sach Eupsychian Management (1962; an
ba n mo I nam 199S co Iu a de Maslow noá i vïì quaã n trõ) da cho Iha y
ca McGreµor va IôI deu saI Iam. Önµ Ia keI Iuan ranµ nhunµ con
nµuo I kha c nhau ca n duo c qua n Iy kha c nhau.
TôI Ihay dôI quan dIem nµay Iap Iuc – Iy Ie cua MasIow qua
IhuyeI phuc. Nhunµ den nay van chanµ co may aI chu y nhIeu
den dIeu nay ca.
GIa dInh co ban ve quan Iy con nµuoI noI Iren bao ham µan
nhu Ia I ca nhu nµ µIa dInh kha c IIen quan de n con nµuo I Ironµ Iô
chuc va vIec quan Iy ho.
108 109
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
Mô I Ironµ nhu nµ µIa dInh do cho ra nµ nhûäng ngûúâi laâm viïåc
cho mô I Iô chu c Ia nhan vIen/nµuo I Ia m Ihue, Ia m vIe c Ioa n Iho I
µIan va phu Ihuô c va o Iô chu c ca ve cuô c sô nµ cu nµ nhu su
nµhIep. MôI µIa dInh khac cunµ cho ranµ nhunµ nµuoI Iam vIec
cho mô I Iô chu c Ia cêëp dûúái. NoI chunµ, nµuoI Ia µIa dInh ranµ
da sô nhu nµ nµuo I na y khônµ co ky nanµ hoa c co ky nanµ Iha p,
chí Iam Iheo kIeu “chí dau danh do” ma IhôI.
Ta m muoI nam Iruo c day, khI Ia n da u IIen nhu nµ µIa dInh kIe u
nay duoc hinh Ihanh vao IhoI µIan cuôI The chIen Ihu I, chunµ
du µan voI Ihuc Ie de duoc xem Ia dunµ dan. Nµay nay IaI ca
nhu nµ µIa dInh do de u khônµ co n co so du nµ vu nµ. Da sô nhu nµ
nµuoI Iam vIec cho môI Iô chuc van Ia nhan vIen cua Iô chuc ay.
Tuy nhIen, ca nµ nµa y sô nµuo I Ia m vIe c cho Iô chu c ma khônµ Ia
nhan vIen ca nµ co xu huo nµ Ianµ Ien. Ho co Ihe Ia m cho mô I nha
Iha u Ihue nµoa I, cha nµ ha n Ironµ Iruo nµ ho p cônµ Iy Ihue nµoa I
do cunµ ca p dIch vu ba o Iri cho mô I be nh vIe n hay mô I nha ma y
sa n xua I, hay Ihu c hIe n cônµ vIe c xu Iy du IIe u cho mô I co quan
chính phu hay mô I doanh nµhIe p. Ho Ia nhu nµ nµuo I Ia m vIe c
Iheo IhoI han, hay Iam vIec ban IhoI µIan. NµoaI ra con co nhIeu
ca nhan Ia m Iheo ho p dô nµ Ironµ Iu nµ µIaI doa n, nha I Ia nhu nµ
nµuo I Iao dô nµ co kIe n Ihu c va ky nanµ cao – Iu c nhu nµ nµuo I
Iam vIec co µIa IrI nhaI Ironµ Iô chuc.
Nµay ca khI Ia m vIe c Ioa n Iho I µIan, ca nµ nµa y co íI dI nhu nµ
nµuo I “ca p duo I”, Iha m chí o Ironµ nhu nµ cônµ vIe c khônµ do I
ho I ky nanµ cao cu nµ va y. Ho Iro Iha nh “nµuo I Iao dô nµ co kIe n
Ihu c”, nhu nµ nµuo I khônµ Ihe Ia “ca p duo I” ma pha I Ia “cô nµ
su , phu Ia ”. Bo I mô I khI da Ira I qua µIaI doa n Ia p su /Ihu vIe c,
nhu nµ nµuo I na y se ra nh re ve cônµ vIe c hon chính nµuo I qua n
Iy – banµ khônµ Ihi ho khônµ µIoI µIanµ IhaI su! Thuc Ie ma noI,
chính vIe c ho hIe u bIe I ve cônµ vIe c cu a ho hon ba I ky aI Ironµ
Iô chu c Ia mô I pha n cu a dInh nµhïa ve “nµuo I Iao dô nµ co kIe n
Ihu c, co Irinh dô ”.
Nµoa I ra, ca n Iuu y Ihem ra nµ nµa y nay “ca p Iren” Ihuo nµ
khônµ Iam cônµ vIec Iuonµ Iu nhu “cap duoI” – dIeu xay ra vaI
chuc nam Iruoc day va van con duoc nhIeu nµuoI IIep Iuc quan
nIem saI Iam Ia con dIen ra hIen nay.
Va I chu c nam ve Iruo c, Ironµ quan dô I, Irunµ doa n Iruo nµ co
cônµ vIe c Iuonµ Iu nhu ca c a p duo I cu a anh Ia: IIe u doa n Iruo nµ,
da I dô I Iruo nµ, Irunµ dô I Iruo nµ. Kha c bIe I duy nha I Ironµ cônµ
vIe c cu a ho Ia sô bInh Iính ma mô I nµuo I chí huy, co n mo I cônµ
vIe c pha I Ia m Ihi hoa n Ioa n µIô nµ nhau. Nµa y nay Ihi kha c: mô I
Irunµ doa n Iruo nµ co Ihe da Iu nµ Ira I qua ca c vI Irí chí huy ca p
duo I, nhunµ chí Ironµ ca c Iho I µIan nµa n ma IhôI. Ta I nhIen ho
pha I Ira I qua ca c ca p ba c nhu Iu da I u y Ien IhIe u Ia , sonµ Ironµ
ca su nµhIe p Ihi ho pha I Ia m nhIe u nhIe m vu kha c nhau, Iu ca c
cônµ vIe c Iham muu, nµhIen cu u, µIa nµ da y, Iu y vIen quan su
v.v... Ho khônµ Ihe bIe I “ca p duo I” – cha nµ ha n, mô I da I dô I
Iruo nµ – Ia m µi, bo I Iy do don µIa n Ia ho chua bao µIo chí huy
ca p da I dô I.
Tuonµ Iu , mô I pho µIa m dô c markeIInµ co Ihe Iruo nµ Iha nh Iu
bô phan ban hanµ. Önµ Ia co Ihe hIeu ro ve ban hanµ, nhunµ
chanµ bIeI µi ve nµhIen cuu IhI Iruonµ, dInh µIa, donµ µoI, dIch
vu hay du bao doanh sô ban hanµ. VI pho µIam dôc markeIInµ
ay khônµ Ihe noI cho cac chuyen µIa o bô phan markeIInµ bIeI
ho can Iam µi va Iam nhu Ihe nao. The ma cac chuyen µIa ay IaI
bI coI Ia cap duoI cua nµuoI pho µIam dôc markeIInµ, va ro ranµ
Ia nµuoI nay chIu Irach nhIem ve hoaI dônµ cunµ nhu donµ µop
cua bô phan markeIInµ cho cônµ Iy.
110 111
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
Tinh huô nµ Iuonµ Iu cu nµ xa y ra µIu a nhu nµ nµuo I qua n Iy
benh vIen va cac bac sï co chuyen môn!
Ro ra nµ nhu nµ nµuo I cô nµ su hay phu Ia na y Ia “ca p duo I” Iheo
nµhïa ho phu Ihuô c va o “ca p Iren, ônµ chu ” Ironµ vIe c duo c Iuye n
du nµ, bI sa Iha I, duo c Ihanµ chu c v.v... Nhunµ Ironµ cônµ vIe c
Ihi “ca p Iren” Ia I chí co Ihe Ia m vIe c hIe u qua ne u ca c “ca p duo I”
nhan Irach nhIem giaáo duåc, Iuc Ia Iam sao cho “cap Iren” hIeu
cônµ vIec cu Ihe Ia µi, IIen hanh ra sao, keI quan Ia µi... Den IuoI
minh, cap duoI phu Ihuôc cap Iren Ironµ van de chí dao, menh
Ienh, Iuc Ia cap Iren noI cho cap duoI bIeI “keI qua” Ia µi.
No I ca ch kha c, quan he na y µIô nµ nhu quan he µIu a nha c
Iruo nµ va ca c nha c cônµ Ironµ mô I da n nha c hon Ia quan he ca p
Iren – cap duoI Iruoc kIa. Cap Iren Ironµ môI Iô chuc co nhunµ
nhan vIen co chuyen môn khônµ Ihe Ia m cônµ vIe c cu a nhan vIen,
cunµ nhu nhac Iruonµ khônµ bIeI IhôI ken vay. Nµuoc IaI, nhan
vIen can cap Iren chí ra huonµ dI cunµ nhu cac IIeu chuan, µIa
IrI, Ihanh Iích va keI qua cua Iô chuc. MôI dan nhac co Ihe de
danµ nôI Ioan va IoaI bo nµuoI nhac Iruonµ IaI ba nhaI hay dôc
IaI nhaI. Tuonµ Iu nhu Ihe môI Iô chuc co kIen Ihuc hoan Ioan
co Ihe IaI dô nhunµ “cap Iren” co kha nanµ nhaI, chu chua noI
den nhunµ nµuoI dôc IaI nhaI.
Tom IaI, co môI sô Iuonµ nµay canµ Ianµ cac nhan vIen Iam
vIec Ioan IhoI µIan can duoc quan Iy nhu Ihe ho Ia nhunµ nµuoI
Iinh nµuye n. Ta I nhIen ho duo c Ira Iuonµ, nhunµ ho co kha nanµ
roI bo Iô chuc do co “phuonµ IIen san xuaI” – kIen Ihuc cua ho.
SuôI nua Ihe ky qua chunµ Ia da bIeI ranµ chí co IIen bac Ihi
khônµ Ihe dô nµ vIen nµuo I Ia Ia m vIe c duo c. Khônµ Iho a ma n ve
van de IIen bac ro ranµ Iam nµuoI Ia nan Ionµ. Nhunµ Ihoa man
IIen bac IaI chí Ia môI “yeu Iô dao duc”, nhu IrederIck Herzberµ
da de ca p Ironµ cuô n sa ch Àöå ng lûå c laâ m viïå c nam 19S9. Ca I dô nµ
vIen mo I nµuo I – nha I Ia nhu nµ Iao dô nµ co chuyen môn – chính
Ia nhu nµ ca I dô nµ vIen nhu nµ nµuo I Iao dô nµ Iinh nµuye n. Chu nµ
Ia bIe I ra nµ nhu nµ nµuo I Iinh nµuye n monµ muô n co duo c su
ha I Io nµ, Iho a ma n Iu cônµ vIe c nhIe u hon Ia nhu nµ nµuo I Iao
dô nµ kha c, do ho Ia m vIe c khônµ vi Iuonµ. Ca I ho ca n Ia nhu nµ
Iha ch Ihu c; ho ca n bIe I va hIe u su me nh cu a Iô chu c. Ho ca n duo c
dao Iao IIen Iuc, ho can Ihay keI qua cônµ vIec.
DIe u na y ha m y ra nµ ca c nho m Iao dô nµ kha c nhau ca n duo c
qua n Iy kha c nhau, va mô I nho m cu nµ ca n duo c qua n Iy kha c
nhau vao Iunµ IhoI dIem khac nhau. Canµ nµay nhan vIen canµ
duoc quan Iy nhu Ia cac cônµ Iac vIen, dôI Iac; ma dInh nµhïa
cu a su cô nµ Ia c Ia m an Ia mo I nµuo I de u binh da nµ nµanµ nhau,
khônµ aI co quye n ra Ie nh, ma pha I Ihuye I phu c nhau. Vi Ihe ca nµ
Iu c vIe c qua n Iy con nµuo I ca nµ Iro nen µIô nµ vo I cônµ vIe c
markeIInµ. Ma Ironµ markeIInµ nµuoI Ia khônµ baI dau voI cau
hoI “Chunµ Ia muôn µi7” ma phaI Ia “Ben dôI Iac muôn µi7 GIa
IrI va muc IIeu cua ho7 Ho coI caI µi Ia keI qua7”. Va nhunµ dIeu
do khônµ pha I Ia Ihuye I X hay Ihuye I Y, hay ba I cu Iy Ihuye I na o
ve qua n Iy con nµuo I.
Co Ie chunµ Ia phaI cunµ nhau dInh nµhïa IaI cônµ vIec, boI
day khônµ he Ia “quan Iy cônµ vIec cua con nµuoI”. DIem xuaI
pha I Ironµ ca Iy Ihuye I va Ihu c ha nh pha I Ia “qua n Iy de da I Iha nh
Iích”. Kho I dIe m co Ihe Ia dInh nµhïa ve ke I qua – µIô nµ nhu kho I
dIem cua nhac Iruonµ môI dan nhac hay môI huan Iuyen vIen
bonµ da Ia keI qua hay Iy sô Iran dau.
Nanµ sua I Iao dô nµ cu a nhu nµ nµuo I Iao dô nµ co chuyen môn
112 113
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
co Ihe se Iro Ihanh Irunµ Iam cua quan ky con nµuoI; µIônµ nhu
nµhIen cu u ve nanµ sua I Iao dô nµ cu a nµuo I Iao dô nµ chan Iay
Iro Ihanh Irunµ Iam cua quan Iy con nµuoI Iu IhoI IrederIck W.
TayIor môI Ihe ky Iruoc day. DIeu nay se doI hoI nhIeu µIa dInh
raI khac bIeI ve con nµuoI va cônµ vIec Ironµ Iô chuc cua ho, do
Ia :
Nguoi Ia không “quan lv” con nguoi.
Nhiem vu la lanh dao moi nguoi.
Va muc Iieu la khai Ihac hieu qua suc manh cu Ihe va kien
Ihu c cu a mô i ca nhän.
Công nghe va mu c dích su du ng cuô i cu ng
duo c xa c dinh Iruo c va la cô dinh
Bôn µIa dInh ve Ihuc hanh quan IrI da noI o phan Iren da Iôn
IaI va anh huonµ den Ihuc hanh quan IrI Iau hon ca IhoI µIan
xuaI hIen môI bô môn, hay môI nµanh quan IrI hoc.
GIa dInh ve cônµ nµhe va nµuoI IIeu dunµ sau cunµ xuaI hIen
Iu nhu nµ nµa y da u cu a cuô c ca ch ma nµ cônµ nµhIe p, µIa I Ihích
su Ien nµôI cua kInh doanh hIen daI va nen kInh Ie hIen daI noI
chunµ.
KhI nµa nh cônµ nµhIe p de I may pha I IrIe n Iu nµa nh cônµ nµhIe p
san xuaI bônµ, nµuoI Ia µIa dInh – hoan Ioan dunµ dan – ranµ
nµanh deI may co cônµ nµhe rIenµ cua no. DIeu nay dunµ voI ca
nhunµ nµanh cônµ nµhIep khac phaI IrIen hôI cuôI Ihe ky XVIII,
dau Ihe ky XIX. NµuoI dau IIen hIeu va xay dunµ cônµ Iy Iren
nµuyen Ia c na y cu nµ chính Ia mô I Ironµ nhu nµ nµuo I IIen phonµ
xay dunµ nen caI ma chunµ Ia µoI Ia kInh doanh hIen daI nµay
nay: doanh nhan Du c, Werner SIemens (1816·1892). Önµ na y,
va o nam 1869, Ihue mô I nha khoa ho c duo c da o Ia o Iheo Iruo nµ
Iop de khaI Iruonµ môI phonµ Ihí nµhIem nµhIen cuu hIen daI,
Ia p Irunµ nµhIen cu u dIe n Iu , vo I mô I hIe u bIe I ro ra nµ ra nµ dIe n
Iu hoa n Ioa n kha c bIe I vo I nhu nµ nµa nh kha c, vo I cônµ nµhe rIenµ
cua no.
Su Ihau hIeu nay khônµ chí Iam ra doI cônµ Iy cua SIemens
ma con ca nµanh hoa chaI Duc, hIen van dan dau Ihe µIoI vi ho
dua vao môI µIa dInh can ban: nµanh hoa chaI, nhaI Ia hoa huu
co, co cônµ nµhe hoan Ioan rIenµ bIeI. Cunµ Iu su Ihau hIeu nay
ma hanµ IoaI cônµ Iy Ion Iren Ihe µIoI ra doI va phaI IrIen, Iu
nhu nµ Ia p doa n dIe n Iu va ho a cha I My , de n nhu nµ cônµ Iy sa n
xuaI xe hoI, dIen IhoaI v.v... Cunµ Iu day ra doI phaI mInh Ihanh
cônµ nhaI cua Ihe ky XIX – phonµ Ihí nµhIem nµhIen cuu – caI
µan day nhaI Ia phonµ Ihí nµhIem IBM ra doI nam 19S0, Iuc Ia
µan môI Ihe ky sau SIemens; dac bIeI Ia phonµ Ihí nµhIem cua
ca c cônµ Iy duo c pha m khI nhu nµ cônµ Iy na y nô I Ien nhu Ia mô I
nµanh cônµ nµhIep Ioan cau Iu sau The chIen Ihu II.
Den nay µIa dInh Iren khônµ con dunµ nua. Ví du ro nhaI van
Ia nµa nh duo c pha m, ca nµ nµa y ca nµ pha I du a va o nhu nµ cônµ
nµhe kha c xa vo I cônµ nµhe cu a pho nµ Ihí nµhIe m duo c pha m,
nhu dI Iruye n ho c, vI sInh va I, sInh ho c phan Iu , dIe n Iu y ho c,
v.v...
Tronµ Ihe ky XIX va nu a da u Ihe ky XX, co Ihe duonµ nhIen coI
ra nµ ca c cônµ nµhe ben nµoa I mô I nµa nh kInh doanh ha u nhu
khônµ co hoa c co ra I íI a nh huo nµ de n nµa nh kInh doanh do .
Nµa y nay µIa dInh Ihay dô I: nhu nµ cônµ nµhe a nh huo nµ nhIe u
114 115
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
nha I de n mô I cônµ Iy, mô I nµa nh Ia I Ia nhu nµ cônµ nµhe ben
nµoa I Iïnh vu c do .
GIa dInh ban dau Ia cac phonµ nµhIen cuu co kha nanµ va se
Ia o ra mo I Ihu ma cônµ Iy, hay nµa nh kInh doanh, ca n de n. Dô nµ
Iho I, µIa dInh cu nµ ha m y ra nµ mo I Ihu ma pho nµ Ihí nµhIe m do
nµhIen cuu ra se duoc su dunµ heI Ironµ nµanh.
Do chính Ia dIeu da xay ra voI phonµ Ihí nµhIem nµhIen cuu
Iha nh cônµ nha I Ironµ mô I Ihe ky qua: pho nµ Ihí nµhIe m BeII cu a
he Ihô nµ dIe n Ihoa I My . Tha nh Ia p da u nhu nµ nam 1920, cho
de n cuô I Iha p nIen 1960 pho nµ Ihí nµhIe m na y Ihu c su da nµhIen
cuu Ihanh cônµ va Iao ra moI kIen Ihuc va cônµ nµhe ma nµanh
dIen IhoaI can. Nµuoc IaI hau heI nhunµ µi ma cac nha khoa hoc
Ia I pho nµ Ihí nµhIe m Iren nµhIen cu u ra de u duo c su du nµ Ia I he
Ihônµ dIen IhoaI. Toan bô nhunµ dIeu Iren Ihay dôI hoan Ioan
vo I ca I co Ie duo c xem Ia Iha nh Iu u khoa ho c Io n nha I cu a pho nµ
Ihí nµhIe m BeII: ba n da n. Ca c cônµ Iy dIe n Ihoa I du nµ Ia su du nµ
ban dan raI nhIeu, nhunµ nhunµ nµuoI su dunµ ban dan nhIeu
nha I Ia I... na m nµoa I nµa nh dIe n Ihoa I. DIe u Ia Iu nµ Ia chính cônµ
Iy dIen IhoaI BeII khI phaI mInh ra ban dan da khônµ Ihay heI
hIeu qua su dunµ cua phaI mInh nay Ironµ he Ihônµ dIen IhoaI,
cunµ nhu khônµ Ihay ban dan co Ihe su dunµ o baI cu noI dau
nµoaI cônµ Iy. The Ia phaI mInh manµ Iính cach manµ nhaI cua
pho nµ Ihí nµhIe m BeII bI dem ba n cho nµuo I nµoa I vo I sô IIe n nho
mon 2S nµan dôIa. KeI qua Ia: chính vIec phonµ Ihí nµhIem va
cônµ Iy BeII khônµ hIeu heI Iam quan Ironµ cua phaI mInh cua
ho da Iao co so, nen monµ cho hau heI cac cônµ Iy dIen Iu nµay
nay Iren Ihe µIoI.
Nµuo c Ia I, nhu nµ cônµ nµhe Ia o nen cuô c ca ch ma nµ Ironµ
nµa nh dIe n Ihoa I nhu Iô nµ da I ky Ihua I sô hay ca p so I Ihu y IInh
Ia I khônµ pha I sInh Iu pho nµ Ihí nµhIe m BeII, ma Iu nhu nµ cônµ
nµhe khac han cônµ nµhe dIen IhoaI. Nhunµ Ihay dôI nay da Iro
nen canµ Iuc canµ phô bIen Ironµ khoanµ Iu ba den nam Ihap
ky Iro IaI day, Iro Ihanh dIen hinh cho moI nµanh kInh doanh.
Nµa y nay, kha c vo I Ihe ky XIX, ca c cônµ nµhe khônµ cha y Iheo
nhu nµ duo nµ Iha nµ sonµ sonµ, ma dan che o va o nhau. NhIe u
khI, nhu nµ cônµ nµhe ma nhu nµ nµuo I Ia m vIe c Ironµ mô I nµa nh
kInh doanh ha u nhu chua bao µIo nµhe Io I Ia I Ia o ra mô I cuô c
ca ch ma nµ Ihay dô I hoa n Ioa n cônµ nµhe va nµa nh do (ví du
nhu nµ nµuo I Ia m vIe c Ironµ nµa nh duo c pha m chua bao µIo nµhe
den dI Iruyen hoc, chu chua noI IoI nhunµ khaI nIem Ia IaI nhu
dIe n Iu y khoa!). Nhu nµ cônµ nµhe Iu ben nµoa I do buô c mô I
nµa nh kInh doanh pha I ho c ho I, dIe u chính va Ihay dô I Iu Iu duy
cô I Io I cu a ho , chu khônµ chí Ihay dô I kIe n Ihu c ky Ihua I ma IhôI.
GIa dInh Ihu haI cunµ khônµ kem phan quan Ironµ dôI voI su
pha I IrIe n cu a ca c nµa nh kInh doanh Ironµ Ihe ky XIX va da u Ihe
ky XX Ia : mu c dích su du nµ cuô I cu nµ duo c xa c dInh Iruo c va Ia
cô dInh. Ví du , se co su ca nh Iranh µIu a nhIe u nha cunµ ca p du nµ
cu chua san pham bIa. Tuy nhIen, maI cho den µan day, IaI ca
nhunµ nha cunµ cap nay deu Ia cac cônµ Iy Ihuy IInh, vi nµuoI
Ia cho ranµ... bIa chí co Ihe duoc dunµ Ironµ chaI Ihuy IInh.
DIeu nay khônµ chí duoc cac doanh nµhIep va cac nµanh kInh
doanh, ma con ca nµuoI IIeu dunµ va cac chính phu chap nhan
mô I ca ch... duonµ nhIen. Ca c quy dInh kInh doanh cu a My de u
dua Iren µIa dInh ranµ môI nµanh kInh doanh deu co môI cônµ
nµhe rIenµ bIeI va môI muc dích su dunµ deu Ihuôc ve môI san
pha m/dIch vu cu Ihe na o do . Lua I chô nµ dô c quye n duo c xay
du nµ Iren nhu nµ µIa dInh na y. Va cho de n Ia n hôm nay nhu nµ
116 117
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
nµuo I chô nµ dô c quye n va n chí cham cham va o Iinh Ira nµ dô c
quyen ve chaI Ihuy IInh ma khônµ he de y ranµ bIa khônµ chí
duo c chu a Ironµ chaI Ihu y IInh, ma co n Ironµ nhIe u Ioa I can kha c
banµ kIm IoaI, hay pIasIIc.
Tu sau The chIen Ihu II, muc dích su dunµ khônµ con bI µan
chaI voI môI san pham hay dIch vu cu Ihe nao do. ChaI deo ro
ra nµ Ia mô I ví du dIe n hinh. Tuy nhIen nµa y nay khônµ chí don
Ihuan Ia vIec môI vaI IIeu “nhay sanµ” Iïnh vuc cua môI vaI IIeu
kha c, ma ca nµ Iu c, mô I nhu ca u co Ihe duo c Iho a ma n ba nµ nhIe u
ca ch kha c nhau. Cu Ihe , chí co nhu ca u Ia duy nha I, chu khônµ
phaI Ia cac phuonµ IIen Ihoa man nhu cau do.
Cho den dau The chIen Ihu II, IIn Iuc van Ia dôc quyen cua
bao chí – vôn Ia môI phaI mInh Iu Ihe ky XVIII, phaI IrIen manh
nha I hô I da u Ihe ky XX. Co n nµa y nay, chu nµ Ia co nhIe u ca ch
khac nhau de dua IIn: bao µIay, bao Iren InIerneI, radIo, IIvI, cac
hanµ IIn dIen Iu nhaI Ia dôI voI IIn kInh Ie va kInh doanh v.v...
Da co môI khaI nIem moI ve Ihônµ IIn. Khac voI cac hanµ hoa
khac, Ihônµ IIn khônµ dua Iren dInh Iy ve IhIeu huI, khan hIem
ma dua Iren dInh Iy ve Ihua IhaI. Neu ban môI mon hanµ – môI
cuô n sa ch cha nµ ha n – ba n se khônµ co n cuô n sa ch do nu a.
Nhunµ neu ban phô bIen môI Ihônµ IIn, ban van con Ihônµ IIn
do. Thuc su ma noI canµ nhIeu nµuoI bIeI Ihi Ihônµ IIn canµ Iro
nen co µIa IrI. Chu nµ IôI khônµ co Iham vo nµ ba n ve kInh Ie ho c
Ironµ cuôn sach nay, du ro ranµ Ia dIeu nay buôc chunµ Ia phaI
mau chonµ xem IaI nhunµ Iy IhuyeI co ban ve kInh Ie hoc. Tuy
nhIen dIeu nay van raI co y nµhïa cho quan IrI hoc. Cac µIa dInh
co ba n ca n pha I Ihay dô I. Thônµ IIn khônµ µa n IIe n vo I mô I nµa nh
hay mô I doanh nµhIe p na o. Thônµ IIn khônµ co mô I mu c dích
su du nµ duy nha I; va cu nµ khônµ co mu c dích su du nµ na o chí
doI hoI hay phu Ihuôc vao môI IoaI Ihônµ IIn nao do.
Vi va y, qua n IrI nµa y nay pha I ba I da u vo I µIa dInh ra nµ khônµ
co cônµ nµhe na o µa n IIe n vo I mô I nµa nh kInh doanh, nµuo c Ia I
mo I cônµ nµhe de u co kha nanµ va co Ihe co a nh huo nµ quan
Iro nµ de n ba I ky nµa nh kInh doanh na o. Tuonµ Iu , qua n IrI pha I
baI dau voI µIa dInh ranµ khônµ co muc dích su dunµ xac dInh
Iruoc cho baI ky san pham/dIch vu nao, va nµuoc IaI, khônµ co
muc dIch su dunµ µan IIen voI san pham/dIch vu nao.
Tronµ nhunµ he qua cua cac µIa dInh Iren, co Ihe Ihay: cac ca
nhan khônµ pha I Ia kha ch ha nµ (noncusIomer) cu a mô I Iô chu c
(du Ia mô I doanh nµhIe p, mô I Iruo nµ da I ho c, mô I nha Iho hay
môI benh vIen) cunµ quan Ironµ chanµ kem, co khI con hon, cac
kha ch ha nµ cu a ho .
Nµay ca mô I Iô chu c Io n nha I (Iru phI Ia mô I Iô chu c do chính
phu dô c quye n) cu nµ co nhIe u noncusIomer hon Ia kha ch ha nµ
cu a ho . II co cônµ Iy na o dô c chIe m co 30º IhI Iruo nµ Ironµ mô I
nµa nh na o da y, Iu c Ia da sô Iô chu c co sô noncusIomer íI ra Ia
70º IhI Iruonµ IIem nanµ. The ma cac Iô chuc IaI chanµ he bIeI
µi den bô phan nay, Iham chí khônµ bIeI den ca su Iôn IaI cua
ho nu a. Ha u nhu khônµ aI bIe I nhu nµ nµuo I do Ia aI, Ia I sao ho
khônµ Iro Iha nh kha ch ha nµ cu a Iô chu c. Ma nhu nµ Ihay dô I Ia I
Iuôn ba I da u Iu chính nhu nµ nµuo I khônµ pha I Ia kha ch ha nµ
na y.
MôI he qua quan Ironµ nua Ia: khoI dIem cho quan IrI khônµ
co n Ia sa n pha m/dIch vu hay IhI Iruo nµ, mu c dích su du nµ nu a,
ma pha I Ia nhu nµ ca I kha ch ha nµ coI Ia µIa IrI. Kho I dIe m pha I Ia
mô I µIa dInh (µIa dInh na y duo c chu nµ mInh hu nµ hô n ba nµ kInh
118 119
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
nµhIem cua chunµ IôI) ranµ khach hanµ khônµ bao µIo mua Ihu
ma nha cunµ cap ban. CaI co µIa IrI voI khach hanµ Iuôn khac
xa voI caI co µIa IrI hay chaI Iuonµ voI nha cunµ cap. GIa dInh
na y khônµ chí a p du nµ cho kInh doanh ma nµay ca cho ca c Iô
chu c kha c nu a.
No i ca ch kha c, qua n Iri pha i du a Iren gia dinh rã ng công nghe
va muc dích su dung deu không phai la co so cho chính sach
quan Iri. Chung chí la nhung han che ma Ihôi. Nïìn moáng àoá
phaã i laâ caá c giaá trõ cuã a khaá ch haâ ng, caá c quyïë t àõnh phên phöë i
thu nhêå p cuã a hoå . Chñnh saá ch vaâ chiïë n lûúå c quaã n trõ cêì n phaã i
bùæ t àêì u chñnh tûâ nhûä ng yïë u töë naâ y.
Ouv mô qua n Iri do luä I dinh
Ca Ironµ Iy IhuyeI va Iren Ihuc Ie, quan IrI deu IIen quan den
ca c pha p nhan, du Ia Iô chu c kInh Ie hay Iô chu c phI Io I nhua n.
Ouy mô cu a qua n IrI, vi Ihe , do pha p Iua I quy dInh. GIa dInh na y
da va danµ raI phô bIen.
MôI Iy do cua µIa dInh nay Ia quan nIem Iruyen Ihônµ ranµ
qua n IrI du a Iren me nh Ie nh va kIe m soa I. Me nh Ie nh va kIe m
soaI Ihuc chaI do IuaI dInh. Cu Ihe, µIam dôc môI doanh
nµhIep, cha xu cua môI xu dao, quan Iy môI benh vIen co
quyen ra menh Ienh va kIem soaI sonµ khônµ vuoI qua µIoI
ha n pha p Iua I da nh cho Iô chu c cu a ho .
Gan môI Iram nam Iruoc day, Ian dau IIen nµuoI Ia nhan ra
ra nµ dInh nµhïa manµ Iính pha p Iy khônµ du de qua n IrI mô I Iô
chu c Io n.
Nµuo I Nha I duo c cho Ia da pha I mInh ra keiretsu – môI khaI
nIem quan IrI Ironµ do nha cunµ cap µan IIen voI khach hanµ
Ion cua ho Ironµ vIec Iap ke hoach, phaI IrIen san pham, kIem
soa I chI phí v.v... Tuy nhIen Ihu c Ie Ihi day Ia mô I pha I mInh cu a
nµuoI My Iu raI Iau Iruoc do. Hay Iro IaI IhoI µIan khoanµ nam
1910, khI WIIIIam C. DuranI (1861·1947) Ia nµuo I da u IIen nha n
ra IIe m nanµ cu a nµa nh cônµ nµhIe p xe hoI. Önµ Ia p ra ha nµ
GeneraI MoIors ba nµ ca ch mua Ia I ca c nha sa n xua I xe hoI co quy
mô nho nhunµ Ia m an Iô I nhu ha nµ BuIck, sau do hinh Iha nh
mô I Ia p doa n Io n. Va I nam sau DuranI nha n Iha y nhu ca u ca n
dua ca c nha cunµ ca p chính va o Ia p doa n cu a ônµ Ia. Önµ ba I
da u mua Ia I va sa p nha p da n ca c nha sa n xua I va cunµ ca p phu
Iu nµ xe hoI va o cônµ Iy, qua Irinh na y ke I Ihu c va o nam 1920
vo I vIe c mua Ia I IIsher Body – nha sa n xua I Ihan xe Io n nha I nuo c
My . Tu do GeneraI MoIors da so hu u ca c nha sa n xua I cu a 70º
bô pha n Ironµ sa n pha m xe hoI cu a ho , Iro Iha nh doanh nµhIe p
manµ Iính ho p nha I cao nha I va o Iho I µIan do . Chính kIe u
“keIreIsu” na y da Ia o cho GM co Io I Ihe so sa nh quye I dInh ca ve
chI phí va Iôc dô san xuaI, khIen chí Ironµ vaI nam ho Iro Ihanh
cônµ Iy che Ia o Io n nha I va co Io I nha I Iren Ihe µIo I, dô nµ Iho I Ia
ke Ihônµ IrI khônµ Ihe chôI caI cua IhI Iruonµ xe hoI day canh
Iranh o My . Thu c Ie ma no I, Ironµ suô I hon 30 nam, GeneraI
MoIors duy Iri va huonµ IoI Iu IoI Ihe chI phí Ien IoI 30º so voI
moI dôI Ihu, ke ca Iord va ChrysIer.
Nhunµ keIreIsu cua DuranI van dua Iren nIem IIn ranµ quan
IrI nµhïa Ia menh Ienh va kIem soaI – do Ia Iy do IaI sao DuranI
da mua IaI IaI ca nhunµ cônµ Iy Iao Ihanh keIreIsu GM. Va cuôI
cunµ dIeu nay IaI Iro Ihanh dIem yeu Ion nhaI cua GM. DuranI
da raI can Ihan Iap ke hoach dam bao suc canh Iranh cua cac
120 121
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
nha cunµ ca p phu Iu nµ ma GM da mua Ia I va so hu u. Mô I nha cunµ
ca p do , Iru IIsher Body, de u pha I ba n S0º sa n pha m ra ben nµoa I,
Iu c Ia ba n cho ca c dô I Ihu ca nh Iranh vo I GM, Iu do ba I buô c ca c
nha cunµ ca p na y pha I cô µa nµ duy Iri chI phí va cha I Iuo nµ ca nh
Iranh. Nhunµ sau The chIe n Ihu II, ca c dô I Ihu ca nh Iranh Iren IhI
Iruo nµ xe hoI khônµ co n nu a, va ca ch kIe m Ira no I Iren dô I vo I kha
nanµ ca nh Iranh cu a ca c nha cunµ ca p cu a GM cu nµ khônµ co n
hIe u Iu c. Nµoa I ra, vo I vIe c hinh Iha nh ca c cônµ doa n Ironµ nµa nh
xe hoI nhu nµ nam 1936·1937, chI phí Iao dô nµ Ianµ cao, khIe n
ca c bô pha n sa n xua I phu Iu nµ cu a GM µa p ba I Io I ve chI phí no I
chunµ – mô I ba I Io I ma ho khônµ Ihe vuo I qua va o Iho I dIe m do .
No I ca ch kha c, vIe c DuranI xay du nµ keIreIsu Iren µIa dInh “qua n
IrI nµhïa Ia me nh Ie nh va kIe m soa I” da µIa I Ihích Iy do cu a su suy
ye u cu a GM Ironµ 2S nam Iro Ia I day, cu nµ nhu vIe c cônµ Iy khônµ
co kha nanµ xoay chuye n Iinh Ihe cu a chính ho .
DIeu nay Iro nen ro ranµ Ironµ Ihap nIen 20 va 30 voI su xay
du nµ keIreIsu IIe p Iheo: Sears, Roebuck. KhI Sears Iro Iha nh nha
ba n Ie Io n nha I nuo c My , ho Ia p Iu c nha n ra su ca n IhIe I pha I ke I
ho p ca c nha cunµ ca p chính va o Ia p doa n cu a ho de Ia p ke hoa ch
chunµ, phaI IrIen va IhIeI ke san pham chunµ, cunµ nhu kIem
soa I chI phí Iren Ioa n bô quy Irinh hoa I dô nµ. Nhunµ Ihay vi mua
Ia I nhu nµ nha cunµ ca p na y, Sears chí mua mô I Iuo nµ cô pha n
nho cu a ho – mô I ha nh dô nµ manµ y nµhïa Iuo nµ Irunµ cho su
cam keI hon Ia môI su dau Iu – va Iheo doI cac quan he khac
banµ hop dônµ. MôI nha xay dunµ keIreIsu IIep Iheo – co Ie Ia
keIreIsu Iha nh cônµ nha I, Iha m chí Iha nh cônµ hon ca nµuo I Nha I
– Ia cônµ Iy Marks & Spencer o Anh. Va o da u nhu nµ nam 1930,
cônµ Iy nay hop nhaI va µan keI IaI ca cac nha cunµ cap vao he
Ihô nµ qua n Iy cu a cônµ Iy, nhunµ Ioa n bô Ihu c hIe n qua ca c ho p
dô nµ Ihay vi mua cô pha n hay mua Ia I Ioa n bô nhu nµ nha cunµ
cap do.
Chính nhu nµ nµuo I Nha I da ba I chuo c mô I ca ch co y Ihu c mô
hinh cua Marks & Spencer vao Ihap nIen 60!
Tronµ moI Iruonµ hop, baI dau Iu GM, keIreIsu (su hop nhaI
vao môI he Ihônµ quan Iy cua cac doanh nµhIep co IIen he voI
nhau ve kInh Ie hon Ia bI kIe m soa I ba nµ Iua I pha p) Ia o ra Io I Ihe
chI phí íI nhaI Ia 2Sº, nhIeu Iruonµ hop Ien IoI 30º, Iao ra uu
Ihe na m quye n kIe m soa I va Ihô nµ IrI IhI Iruo nµ cu nµ nhu nµa nh
kInh doanh.
Tuy nhIen keIreIsu cunµ chua du. No van con dua Iren quyen
Iu c. Du Ia GM, Sears, Roebuck; hay Marks & Spencer, hay ToyoIa
Ihi cônµ Iy Irunµ Iam va n na m quye n Iu c ve kInh Ie cao nha I. Ro
ra nµ keIreIsu khônµ du a Iren su ho p Ia c nµanµ ba nµ ma va n du a
Iren su phu Ihuôc cua cac nha cunµ cap.
Tuy nhIen canµ nµay cac “chuôI” kInh Ie canµ nôI keI cac dôI
Ia c Iha I su Ia I vo I nhau. Ca c dô I Ia c na y Ia nhu nµ Ihe che dô c Ia p
va co quye n Iu c nµanµ nhau; cha nµ ha n su IIen ke I µIu a mô I cônµ
Iy duoc pham va khoa sInh vaI hoc cua môI Iruonµ daI hoc Ion
nao do, hay cac IIen doanh µIua cac cônµ Iy My va NhaI sau The
chIe n Ihu II. Do cu nµ Ia dIe u xa y ra Ironµ ca c IIen ke I Ia m an µIu a
ca c cônµ Iy ho a cha I, duo c pha m, hay µIu a ca c cônµ Iy ve dI
Iruye n ho c, sInh ho c phan Iu v.v...
Ca c cônµ Iy cônµ nµhe mo I co Ihe co quy mô nho , va ra I ca n
vô n. Nhunµ ho co cônµ nµhe dô c Ia p, vi Ihe ho Ia ca c dô I Ia c quan
Ironµ ve cônµ nµhe. Ho co quyen Iua chon Ironµ vIec IIen mInh
IIen keI, khac voI cac cônµ Iy duoc pham hay hoa chaI co bu. Va
dIeu Iuonµ Iu cunµ xay ra o cônµ nµhe Ihônµ IIn va o nµanh IaI
122 123
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
chính. Ro ra nµ Ironµ nhu nµ Iruo nµ ho p na y ca keIreIsu cu nµ nhu
menh Ienh – kIem soaI deu khônµ con y nµhïa.
Vi vay chunµ Ia can dInh nµhïa IaI quy mô quan IrI. Quaã n trõ
phaã i bao göì m toaâ n böå quy trònh. DôI voI kInh doanh, dIeu nay
nµhïa Ia Ioan bô quy Irinh kInh Ie.
Gia dinh mo i da nh cho qua n Iri, ca Iren phuong die n lv
IhuveI län Ihuc hanh, la: quv mô quan Iri không phai do phap
luäI quv dinh.
Oua n Iri pha i mang Iính vä n ha nh, hoa I dô ng, bao gô m Ioa n
bô quv Irình; Iäp Irung vao keI qua va Ihanh Iích hoaI dông
Iren Ioan bô chuôi cac hoaI dông kinh Ie.
Ouv mô qua n Iri do chính Iri quv dinh
HIen nay nµuoI Ia van coI Ia duonµ nhIen – Ironµ ca Iy IhuyeI
Ia n Ihu c ha nh qua n IrI – ra nµ ne n kInh Ie quô c µIa Ia môI Iruo nµ
cua quan IrI va Iô chuc – ke ca doanh nµhIep va Iô chuc phI IoI
nhua n.
GIa dInh na y µIa I Ihích kha I nIe m “da quô c µIa” Iheo kIe u Iruye n
Ihô nµ.
Chu nµ Ia bIe I ra nµ Iruo c The chIe n Ihu I mô I bô pha n Io n ha nµ
hoa che Iao va cac dIch vu IaI chính cua Ihe µIoI deu manµ Iính
cha I da quô c µIa nhu nµa y nay. Nam 1913, mô I cônµ Iy ha nµ
da u Ironµ ba I ky nµa nh na o cu nµ co doanh sô ba n ha nµ nµoa I
nuo c cao khônµ ke m doanh sô ba n ha nµ nô I dIa. Tuy nhIen, vIe c
san xuaI cua ho Iuôn dIen ra Ironµ pham vI bIen µIoI môI quôc
µIa na o do .
MôI ví du:
Nha cunµ cap phuonµ IIen chIen Iranh Ion nhaI cho quan dôI
Y Ironµ The chIen Ihu I Ia môI cônµ Iy Iuy non Ire nhunµ phaI
IrIen raI IôI – cônµ Iy IIaI o TurIn – cônµ Iy nay cunµ cap Ioan
bô xe hoI va xe IaI cho quan dôI Y. Nha cunµ cap phuonµ IIen
chIe n Iranh Io n nha I cho quan dô I A o·Hunµ cu nµ Ia I Ia mô I cônµ
Iy o VIenna Ien IIaI, chI nhanh nhunµ co quy mô Ion µap haI, ba
Ian cônµ Iy IIaI me. Ly do Ia vi Ao·Hunµ Ia môI IhI Iruonµ Ion
(dônµ dan cu hon Y), phaI IrIen cao hon (nhaI Ia o khu vuc phía
Tay). IIaI·Ao hoan Ioan Ihuôc so huu cua IIaI·Y. Tuy nhIen chí
Iru pha n IhIe I ke , IIaI·A o hoa n Ioa n dô c Ia p, mo I Ihu cônµ Iy na y
su du nµ de u duo c mua hay Ia m Ia I A o, mo I sa n pha m de u ba n
IaI Ao, moI nhan vIen ke ca CLO deu Ia nµuoI Ao. Vi Ihe khI The
chIen Ihu I baI dau va haI nuoc Y · Ao Iro Ihanh ke Ihu, IaI ca
nhu nµ µi ma nµuo I A o pha I Ia m Ia ... dô I Ien Ia I khoa n nµan ha nµ
cua cônµ Iy IIaI·Ao, con IaI moI Ihu van IIep Iuc hoaI dônµ binh
Ihuo nµ nhu cu .
Nµa y nay nµay ca nhu nµ nµa nh Iruye n Ihô nµ nhu nµa nh xe
hoI hay ba o hIe m cu nµ khônµ co n duo c Iô chu c Iheo ca ch Iren
day nu a.
Nhu nµ nµa nh cônµ nµhIe p ha u The chIe n Ihu II nhu duo c pha m,
cônµ nµhe Ihônµ IIn Iha m chí co n khônµ duo c Iô chu c Iha nh
nhunµ don vI “nôI dIa” va “quôc Ie” nhu GM hay AIIIanz nµay
nay. Nµuo c Ia I chu nµ duo c Iô chu c Iheo nhu nµ he Ihô nµ Ioa n ca u,
Ironµ do mo I nhIe m vu ca nhan, Iu nµhIen cu u, IhIe I ke , ky Ihua I,
phaI IrIen den kIem Ira, che Iao va markeIInµ... IaI ca deu duoc
Iô chuc môI cach “xuyen quôc µIa”.
MôI Iap doan duoc pham Ion co bay phonµ Ihí nµhIem o bay
124 125
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
quô c µIa kha c nhau, mô I pho nµ Ia p Irunµ va o mô I Iïnh vu c nµhIen
cu u kha c nhau nhunµ Ia I ca de u hoa I dô nµ duo I ca I Ien chunµ
“pho nµ nµhIen cu u”, cu nµ ba o ca o cho mô I µIa m dô c nµhIen cu u
Ia I Hô I so . Cu nµ cônµ Iy do co 11 nha ma y che Ia o o ca c quô c
µIa kha c nhau, mô I nha ma y chuyen ve mô I nho m sa n pha m na o
do de phan phô I va ba n Iren IhI Iruo nµ Ioa n ca u. Cônµ Iy co mô I
µIam dôc y Ie, Ia nµuoI quyeI dInh môI san pham Ihuôc moI se
duoc Ihu o dau Ironµ sô nam hay sau quôc µIa. Tuy nhIen, vIec
quan Iy ruI ro nµoaI hôI IaI Iap Irunµ o môI dIa dIem duy nhaI
cho Ioan bô he Ihônµ.
Tronµ cac cônµ Iy da quôc µIa Iheo kIeu Iruyen Ihônµ, Ihuc Ie
kInh Ie va Ihuc Ie chính IrI Ia dônµ danµ nhau. NoI Iheo nµôn
nµu nµa y nay Ihi quô c µIa Ia mô I “don vI kInh doanh”. Co n Ironµ
ca c Ia p doa n “xuyen quô c µIa” nµa y nay (va ca Ironµ ca c Ia p doa n
da quôc µIa cu, ho buôc phaI Iu chuyen dôI), môI quôc µIa chí Ia
mô I “Irunµ Iam chI phí”. Do Ia mô I ca I µi do phu c Ia p hon nhIe u
so vo I mô I don vI Iô chu c hay kInh doanh, chIe n Iuo c, sa n xua I
v.v...
Oua n IrI va duo nµ bIen µIo I quô c µIa nµa y nay khônµ co n dô nµ
da nµ nu a. Ouy mô qua n IrI khônµ co n do chính IrI quy dInh,
nhunµ duonµ bIen µIoI Ihi van con quan Ironµ.
Tuy nhIen, µIa dInh moI phaI Ia:
Bien gioi quôc gia quan Irong chu veu nhu môI su han che,
go bo. Thuc hanh quan Iri (không chí quan Iri kinh doanh ma
co n la qua n Iri no i chung) ca ng nga v ca ng pha i duo c dinh nghïa
bo i cöng viïå c, hoa I dô ng hon la bo i chñnh trõ.
La nh dia cu a qua n Iri la nô i bô Iô chu c
Ta I ca ca c µIa dInh Iruye n Ihô nµ de u da n Io I mô I ke I Iua n: laä nh
àõa cuã a quaã n trõ laâ phêì n bïn trong cuã a töí chûá c.
GIa dInh na y µIa I Ihích su phan bIe I µIu a qua n IrI va nµhe kInh
doanh.
Tronµ Ihuc hanh Ihi su phan bIeI Iren khônµ co may y nµhïa.
Khônµ co nµhe kInh doanh Ihi ro ra nµ mô I doanh nµhIe p hay ba I
ky Iô chuc nao deu khônµ Iôn IaI duoc.
Can hIeu ro nµay Iu dau ranµ quan IrI va nµhe kInh doanh chí
Ia haI chIe u kích kha c nhau cu a cu nµ mô I nhIe m vu ma IhôI. Mô I
nha kInh doanh khônµ bIe I qua n IrI, hay mô I nha qua n Iy ma
khônµ hoc cach dôI moI, sanµ Iao se deu IhaI baI. Cac Iô chuc
nµay nay deu phaI duoc IhIeI ke de Ihay dôI, hon Ihe nua, Iao ra
Ihay dô I hon Ia dô I pho Ihu dô nµ vo I chu nµ.
Tuy nhIen ca c hoa I dô nµ kInh doanh kho I da u va Ia p Irunµ va o
ben nµoaI Iô chuc. DIeu nay khônµ phu hop voI µIa dInh Iruyen
Ihônµ ve Ianh dIa cua quan IrI, do do chunµ duoc coI Ia haI Iïnh
vu c hoa n Ioa n kha c nhau, khônµ Ihe Iuonµ ho p. Tuy nhIen, Iô
chu c na o coI qua n IrI va nµhe kInh doanh Ia kha c nhau, chu chua
no I Io I khônµ ke I ho p duo c vo I nhau, Ihi Iô chu c do so m muô n
se IhaI baI.
Su Ia p Irunµ va o ben Ironµ cu a qua n IrI IIe p Iu c Ianµ Ien Ironµ
nhu nµ Iha p ky µa n day do su pha I IrIe n cu a cônµ nµhe Ihônµ
IIn. Cho de n nay, cônµ nµhe Ihônµ IIn duo nµ nhu Ia m ha I qua n
IrI nhIeu hon Ia Iam IoI cho no.
GIa dInh Iruyen Ihônµ ranµ Ianh dIa cua quan IrI Ia ben Ironµ
126 127
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i iHUNG MA U MO i CU A OUA N 1ii
Iô chuc ham y ranµ quan IrI chí IIen quan voI nô Iuc va chI phí
ma IhôI. Bo I nô Iu c Ia Ihu duy nha I Iô n Ia I ben Ironµ mô I Iô chu c,
va Iuonµ Iu nhu Ihe , mo I Ihu ben Ironµ Iô chu c de u Ia mô I “Irunµ
Iam chI phí”.
Tuv nhien, moi keI qua cua Iô chuc lai Iôn Iai o ben ngoai!
Chu nµ Ia co Ihe hIe u duo c Ia I sao qua n IrI kho I da u Ia mô I quan
Iam den phan ben Ironµ cua Iô chuc. KhI nhunµ Iô chuc Ion dau
IIen xuaI hIen vao khoanµ nam 1870, Ihach Ihuc daI ra Ia quan
IrI nôI bô, vi Iruoc do chua aI phaI Iam chuyen nay ca. Su ra doI
cua µIa dInh nay Ia co Ihe hIeu hay µIaI Ihích duoc. Tuy nhIen,
su IIep Iuc duy Iri môI µIa dInh nhu vay IaI hoan Ioan khônµ co
y nµhïa µi heI, vi no mau Ihuan voI chuc nanµ va ban chaI cua
Iô chuc.
Ouan IrI phaI Iap Irunµ vao kïë t quaã va thaâ nh tñch hoaå t àöå ng
cua Iô chuc. NhIem vu dau IIen, kho nhaI va quan Ironµ nhaI
cua Iô chuc Ia xac dInh duoc dau Ia keI qua va Ihanh Iích hoaI
dônµ cua no. Vi vay, nhIem vu dac Irunµ cua dôI nµu quan IrI Ia
Iô chuc cac nµuôn Iuc cua Iô chuc de daI keI qua bïn ngoaâ i töí
chûá c.
GIa dInh moI, Iam co so cho khunµ mau moI cua quan IrI (vua
nhu Ia mô I môn ho c, vu a Ia mô I Ihu c ha nh), do do pha I Ia :
Oua n Iri Iô n Ia i vì lo i ích cu a ke I qua cu a Iô chu c. Oua n Iri
bã I nguô n Iu ca c ke I qua duo c du Iính, qua n Iri pha i Iô chu c
ca c nguô n lu c cu a Iô chu c de da I duo c nhu ng ke I qua ä v. Oua n
Iri la chu c nãng khie n cho Iô chu c (Ihuô c bä I cu Ihe loa i va quv
mô na o) co kha nãng Ia o ra ca c ke I qua ben ngoa i chính no .
Chuonµ na y khônµ dua ra ca c cau Ira Io I, ma chí cô µa nµ neu
Ien nhu nµ cau ho I. Tuy nhIen, da nµ sau nhu nµ cau ho I do Ia mô I
su Ihau hIeu, ranµ: Irunµ Iam cua xa hôI hIen daI, kInh Ie hay
cô nµ dô nµ hIe n da I nµa y nay khônµ pha I Ia cônµ nµhe , Ihônµ IIn
hay nanµ sua I; ma pha I Ia ca c thïí chïë , töí chûá c àûúå c quaã n lyá ,
chuá ng laâ caá c cú quan taå o ra kïë t quaã cho xaä höå i. Ouan IrI chính
Ia cônµ cu , chu c nanµ µIu p ca c Iô chu c, Ihe che do co kha nanµ
Ia o ra ke I qua monµ muô n.
Tuy nhIen, dIe u na y co n Ia o ra mô I khunµ ma u mo I nu a ve qua n
IrI sau day.
Mô i quan Iäm va Ira ch nhie m cu a qua n Iri la Iä I ca nhu ng gì
a nh huo ng de n Iha nh Iích va ke I qua cu a Iô chu c – du chu ng o
ben Irong hav ben ngoai Iô chuc, du chung Ihuôc hav không
Ihuôc quven kiem soaI cua Iô chuc.
128 129
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1HONG 1iN CA N 1HiL 1 CHO NHA OUA N Lï
kha I nIe m va cônµ cu Iuôn phu Ihuô c Ia n nhau, Iuonµ Ihích vo I
nhau, ca I na y Ihay dô I ca I kIa va nµuo c Ia I. Tronµ Iruo nµ ho p na y,
kha I nIe m Ia “kInh doanh”, co n cônµ cu Ia “cônµ cu Ihu Iha p Ihônµ
IIn”. Ca c cônµ cu na y cho phe p chu nµ Ia (du nµ hon Ia buô c chu nµ
Ia) phaI co cach nhin khac han ve kInh doanh, cu Ihe Ia:
h KInh doanh Ia su huy dô nµ ca c nµuô n Iu c, chuye n dô I chI
phí Iha nh sa n Iuo nµ, Ihu nha p
h KeI nôI môI “chuôI kInh Ie”, dIeu ma cac nha quan Iy can
hIeu môI cach Iônµ quaI de co Ihe quan Iy chI phí cua ho
h La môI co quan cua xa hôI, Iao ra cua caI
h Vua Ia nµuoI Iao ra, vua Ia “sInh vaI” cua môI môI Iruonµ
vaI chaI. MôI Iruonµ nay Ia khu vuc ben nµoaI Iô chuc, noI
co co hôI va keI qua, cunµ nhu cac nµuy co de doa su Ihanh
cônµ va Iôn IaI cua baI cu môI Iô chuc nao
Chuonµ na y ba n ve ca c cônµ cu µIu p nha qua n Iy Ihu Iha p duo c
cac Ihônµ IIn can IhIeI, cunµ nhu nhunµ khaI nIem danµ sau cac
cônµ cu do . Mô I sô cônµ cu da Iô n Ia I Iruo c do , sonµ chu nµ chua
Iu nµ duo c su du nµ va o vIe c qua n Iy doanh nµhIe p. Mô I sô kha c
ca n duo c dIe u chính Ia I. Va cu nµ co mô I sô cônµ cu nu a ca n duo c
IhIe I ke cho Iuonµ IaI.
Du chu nµ Ia chí vu a mo I hIe u ca ch Ihu c su du nµ Ihônµ IIn nhu
Ia mô I cônµ cu , chu nµ Ia va n co Ihe “pha c ho a” nhu nµ pha n chính
ye u cu a mô I he Ihô nµ Ihônµ IIn ma nha qua n Iy ca n co de qua n
IrI doanh nµhIep. Theo do, chunµ Ia cunµ co Ihe baI dau hIeu
duo c nhu nµ kha I nIe m Ia m ne n mo nµ cho kInh doanh – co Ihe
µoI Ia môI Iô chuc duoc IaI IhIeI ke – ma nha quan Iy can phaI
quan Iy Ironµ Iuonµ IaI.
7.
JIÒ!G J!! C^! JI!LJ
CIÒ !I^ QI^! IY
K
e Iu khI cac cônµ cu xu Iy du IIeu xuaI hIen Ian dau IIen, ba
bô n chu c nam Iruo c day, ca c doanh nhan vu a da nh µIa qua
cao Ia I vu a da nh µIa qua Iha p Ia m quan Iro nµ cu a Ihônµ IIn Ironµ
Iô chu c. Chu nµ Ia da nh µIa qua cao Ihônµ IIn khI no I ve ca c hinh
ma u kInh doanh do ma y Iính Ia o ra, nhu nµ hinh ma u co Ihe ra
quye I dInh va dIe u ha nh da sô cônµ vIe c kInh doanh. Nµuo c Ia I
chu nµ Ia cu nµ da nh µIa qua Iha p ca c cônµ cu mo I na y khI coI
chu nµ Ia nhu nµ phuonµ IIe n de Ihu c hIe n Iô I hon ca c cônµ vIe c
ma nha qua n Iy danµ Ia m.
Tuy nhIen, nµuoI Ia khônµ he noI Ihem dIeu µi nµoaI vIec cac
“hinh mau kInh doanh” noI Iren dua ra cac quyeI dInh kInh Ie.
Cho de n nay, do nµ µo p Io n nha I cu a ca c cônµ cu xu Iy du IIe u
van nam Ironµ Iïnh vuc hoaI dônµ chu khônµ phaI Ia quan IrI.
Du co Iu c da nh µIa qua cao, co Iu c da nh µIa qua Iha p ca c cônµ
vIe c no I Iren, nµuo I Ia va n chua nha n ra mô I dIe u quan Iro nµ ra nµ
chunµ se Ihay dôI ve can ban cac nhIem vu phaI µIaI quyeI. Cac
130 131
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1HONG 1iN CA N 1HiL 1 CHO NHA OUA N Lï
Ihe hach Ioan Iheo phuonµ phap ke Ioan chI phí Iruyen Ihônµ,
Ihu c ra co Ihe ba nµ va dôI khI Io n hon chI phí do Ia m dIe u µi do .
Do do , ke Ioa n chI phí Iheo hoa I dô nµ khônµ chí dem Ia I su kIe m
soaI IôI hon ma con cho phep kIem soaI keI qua nua.
Phuonµ phap ke Ioan chI phí Iheo Iruyen Ihônµ cho ranµ môI
hoa I dô nµ cu Ihe pha I duo c Ihu c hIe n hon nu a, duo c Ihu c hIe n
nµay Ia I chô no danµ duo c Ihu c hIe n Iu c na y. Nµuo c Ia I, ke Ioa n
chI phí dua Iren hoaI dônµ daI ra cau hoI: LIeu co can Ihuc hIen
dIe u do khônµ7 Ne u co , ca n Ihu c hIe n o dau7 Phuonµ pha p ke
Ioa n na y ke I ho p mô I Ioa I hoa I dô nµ kha c nhau – Phan Iích µIa
IrI, phan Iích quy Irinh, quan IrI chaI Iuonµ, va Iính Ioan chI phí
– vao Ironµ môI phan Iích chunµ.
Su du nµ phuonµ pha p na y, ke Ioa n chI phí du a Iren hoa I dô nµ
co Ihe Iam µIam danµ ke chI phí san xuaI, Ironµ môI sô Iruonµ
ho p co Ihe Ien de n mô I pha n ba chI phí, hoa c hon. Tuy nhIen,
anh huonµ Ion nhaI cua no co Ihe Ihay Ironµ cac nµanh dIch vu.
Tronµ da sô cac cônµ Iy san xuaI, ke Ioan chI phí Ia khônµ du.
Tuy nhIen, ca c nµa nh dIch vu nhu nµan ha nµ, cu a ha nµ ba n Ie ,
benh vIen, Iruonµ hoc v.v... hau nhu khônµ co Ihônµ IIn ve chI
phí.
Phuonµ pha p ke Ioa n chI phí du a Iren hoa I dô nµ µIa I Ihích cho
Ia hIe u Ia I sao phuonµ pha p ke Ioa n chI phí Iheo Iô I Iruye n Ihô nµ
Ia I khônµ hIe u qua dô I vo I nhu nµ cônµ Iy dIch vu . Khônµ pha I
ky Ihua I ha ch Ioa n saI, ma Ia do phuonµ pha p Iruye n Ihô nµ da
co nhu nµ µIa dInh saI Ia m. Ca c cônµ Iy hoa I dô nµ Ironµ nµa nh
dIch vu khônµ Ihe Iính Ioan chI phí cua Iunµ hoaI dônµ rIenµ Ie
nhu cac cônµ Iy san xuaI, ma phaI µIa dInh ranµ chí co môI chI
phí: chI phí cu a Ioa n bô he Ihô nµ – mô I chI phí cô dInh Ironµ ba I
ky khoanµ IhoI µIan nao. Su phan bIeI µIua dInh phí va bIen phí
Tu ke Ioa n chi phí de n kie m soa I sa n luo ng
Co Ie chunµ Ia da dI xa nhaI khI IaI IhIeI ke ca kInh doanh va
Ihônµ IIn Ironµ mô I Iïnh vu c co Ie Ia manµ Iính Iruye n Ihô nµ nha I
Ironµ he Ihônµ Ihônµ IIn: do Ia ke Ioan. Thuc Ie, nhIeu doanh
nµhIep da chuyen Iu phuonµ phap ke Ioan chI phí Iheo Iruyen
Ihônµ sanµ vIec Iính Ioan chI phí Iheo hoaI dônµ. DIeu nay vua
Ihe hIe n mô I kha I nIe m mo I ve qua Irinh kInh doanh, nha I Ia dô I
vo I ca c nha sa n xua I, vu a Ihe hIe n nhu nµ ca ch Ihu c do Iuo nµ mo I.
Theo phuonµ phap ke Ioan chI phí Iruyen Ihônµ (do cônµ Iy
GM Iap ra cach day bay Ihap ky), Ioan bô chI phí san xuaI banµ
Iô nµ chI phí cu a ca c hoa I dô nµ don Ie . Tuy nhIen, chI phí quye I
dInh kha nanµ ca nh Iranh va Io I nhua n Ia I Ia chI phí cu a ca mô I
quy Irinh, va do chính Ia caI ma phuonµ phap moI (Iính Ioan chI
phí du a Iren hoa I dô nµ) Iheo do I va Ia m cho co Ihe qua n Iy duo c.
TIen de cua phuonµ phap nay Ia vIec cho ranµ san xuaI Ia môI
quy Irinh µan keI, khoI dau banµ vIec nµuyen vaI IIeu, phu Iunµ
duo c dua Io I nha ma y, va IIe p dIe n ca sau khI sa n pha m cuô I cu nµ
da den Iay nµuoI su dunµ. Phí dIch vu va Iap daI deu duoc coI Ia
chI phí cu a mô I sa n pha m, nµay ca khI chu nµ duo c kha ch ha nµ
Ihanh Ioan dI chanµ nua.
Ke Ioa n chI phí Iruye n Ihô nµ do Iuo nµ ca c chI phí de Ia m dIe u
µi do , ví du nhu vIe c ca I mô I ren Iren mô I chIe c dInh ô c. Ke Ioa n
chI phí Iheo hoa I dô nµ co n Iheo do I ca nhu nµ chI phí do khônµ
Ia m mô I dIe u µi do , cha nµ ha n nhu chI phí khI ma y mo c bI ho nµ,
chI phí cho do I mô I phu Iu nµ, nµuyen va I IIe u na o do , hay chI
phí su a chu a, Ioa I bo mô I sa n pha m bI Iô I. ChI phí cu a nhu nµ
vIe c Iren (chI phí do khônµ Ia m dIe u µi) vô n khônµ duo c, va khônµ
132 133
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1HONG 1iN CA N 1HiL 1 CHO NHA OUA N Lï
nµhIe m), noI ha u nhu khônµ Ihe do Iuo nµ nanµ sua I, chu nµ Ia se
pha I du a va o nhu nµ da nh µIa hon Ia nhu nµ Ihuo c do cu Ihe . Tuy
nhIen Ironµ vo nµ 10·1S nam nu a, Ironµ ca c nµa nh dIch vu va
nhu nµ Iô chu c du a Iren kIe n Ihu c, nµuo I Ia ca n pha I IhIe I Ia p duo c
nhu nµ cônµ cu da nh µIa IIn ca y de do Iuo nµ va qua n Iy chI phí,
va IIen he nhunµ chI phí do voI keI qua.
Nhu nµ suy nµhï ky Iuo nµ hon ve chI phí Ironµ ca c nµa nh dIch
vu se µIup hIeu hon ve cac chI phí Ihu huI va µIu duoc khach
ha nµ Ironµ ca c Ioa I hinh kInh doanh kha c nhau. Ne u ca c Ia p doa n
nhu GM, Iord, ChrysIer Ihu c hIe n phuonµ pha p ke Ioa n chI phí
Iheo hoaI dônµ noI Iren, ho da co Ihe som nhan ra su vô ích cua
ca c chIe n Iuo c khuye n ma I Ironµ nhu nµ nam vu a qua, Iheo do
nhunµ nµuoI moI mua xe duoc µIam µIa danµ ke. Cac chIen dInh
khuyen maI nay Ihuc su da Iam ba daI µIa xe hoI ke Iren Iôn raI
nhIe u IIe n ba c, va Ie hon Ia da Ia m µIa m mô I sô Iuo nµ Io n kha ch
hanµ IIem nanµ cua ho.
Tu lv Ihuve I pha p luä I de n Ihu c Ie kinh doanh
Chí xa c dInh duo c chI phí cho ca c hoa I dô nµ va n Ia chua du .
De ca nh Iranh Iha nh cônµ, mô I cônµ Iy ca n bIe I chI phí cu a Ioa n
bô chuôI kInh Ie, can phôI hop voI nhunµ Ihanh vIen khac Ironµ
chuôI nay de quan Iy chI phí va IôI da hoa Ihu nhap. Theo cach
nay, cônµ Iy chuyen Iu vIec chí Iính Ioan chI phí dôI voI nhunµ
µi xay ra ben Ironµ Iô chuc sanµ vIec Iính Ioan chI phí cua Ioan
bô môI quy Irinh kInh Ie, Ironµ quy Irinh do nµay ca môI cônµ
Iy Ion nhaI cunµ chí Ia môI maI xích.
MôI phap nhan, môI cônµ Iy Ia môI Ihuc Ie dôI voI cô dônµ,
khônµ co may y nµhïa Ironµ nµanh dIch vu. MôI µIa dInh co ban
nua cua phuonµ phap ke Ioan Iruyen Ihônµ cunµ khônµ co µIa
IrI: Lao dônµ co Ihe Ihay Ihe banµ Iu ban. Cu Ihe, Ironµ nhunµ
Iô chuc cônµ vIec dua Iren kIen Ihuc, nhunµ su dau Iu Ihem ve
vô n dôI khI Ia I ke o Iheo su µIa Ianµ ve Iao dô nµ. Ví du , mô I be nh
vIen mua môI IhIeI bI chan doan moI se can Iuyen Ihem ba, bôn
nhan vIen de van hanh IhIeI bI do.
Do mo I chI phí Ia cô dInh Ironµ mô I khoa nµ Iho I µIan, ca c nµuô n
Iu c Ia I khônµ Ihe Ihay dô I cho nhau, nen chI phí pha I duo c Iính
Ioa n Iren Ioa n bô quy Irinh hoa I dô nµ – do chính Ia µIa dInh cu a
phuonµ pha p ke Ioa n du a Iren hoa I dô nµ. KhI a p du nµ va o nµa nh
dIch vu, chunµ Ia se co duoc Ihônµ IIn ve chI phí va kIem soaI
Ihu nha p.
Ví du, Ironµ nhIeu Ihap ky vua qua, cac nµan hanµ da cô µanµ
a p du nµ phuonµ pha p ke Ioa n chI phí Iruye n Ihô nµ sonµ khônµ
Ihu duoc may keI qua. GIo day ho baI dau daI ra cau hoI “HoaI
dônµ nao Ia Irunµ Iam cua chI phí va keI qua7” Cau Ira IoI Ia:
phuc vu khach hanµ. ChI phí cho môI khach hanµ Ironµ baI cu
Iïnh vuc nao cua nµan hanµ deu Ia môI dInh phí. Do do “Ihu
nhap” Iu môI khach hanµ (ca Iônµ sô dIch vu ma khach hanµ do
su dunµ va su keI hop cua cac dIch vu ay) se quyeI dInh chI phí
va Io I nhua n. Ca c cu a ha nµ ba n Ie , nha I Ia o Tay Âu, da hIe u duo c
dIe u na y. Ho µIa dInh ra nµ mô I khI mô I µIan ha nµ duo c bô Irí Ihi
chI phí cho no Ia cô dInh va cônµ vIec cua quan IrI Ia IôI da hoa
Ihu nha p Iu no Ironµ mô I khoa nµ Iho I µIan nha I dInh. Chính vIe c
Iap Irunµ vao kIem soaI Ihu nhap se µIup ho Ianµ IoI nhuan baI
chap µIa ha va IoI nhuan bIen Ie Ihap.
Ca c nµa nh dIch vu chí mo I ba I da u a p du nµ ca c kha I nIe m mo I
ve chI phí. Tronµ môI sô Iïnh vuc nhu nµhIen cuu (phonµ Ihí
134 135
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1HONG 1iN CA N 1HiL 1 CHO NHA OUA N Lï
ChevroIeI, sa p nha p chu nµ Iha nh cônµ Iy mo I – GM CorporaIIon.
De n 1916, ônµ Iha nh Ia p mô I cônµ Iy con Ien Ia UnIIed MoIors
de mua Ia I ca c cônµ Iy sa n xua I phu Iu nµ, cu nµ vo I quy mô nho
va danµ kInh doanh Iha nh cônµ. Su mua Ia I da u IIen Ia dô I vo I
cônµ Iy DeIco, noI danµ µIu ba n quye n pha I mInh ve he Ihô nµ Iu
khoI dônµ cua CharIes KeIIerInµ.
Tônµ cônµ DuranI mua haI muoI cônµ Iy co vaI Iro “nha cunµ
ca p”. Cônµ Iy cuô I cu nµ ma ônµ mua Ia IIsher Body, va o nam
1919, mô I nam Iruo c khI ônµ Ia bI Ia I dô kho I cuonµ vI CLO. KhI
chu Iruonµ mua IaI cac cônµ Iy cunµ cap nµuyen vaI IIeu va cac
cônµ Iy san xuaI phu Iunµ, DuranI muôn Iao ra môI quy Irinh
sa n xua I xe hoI mo I Iu da u de n cuô I, dô nµ Iho I ca ch na y cho phe p
cônµ Iy qua n Iy Iô nµ chI phí cho mô I sa n pha m nhu Ia mô I “do nµ
chI phí” duy nhaI. Nhu vay co Ihe noI chính DuranI da Iao ra
KeIreIsu.
Tuy nhIen, den Ihap nIen S0, KeIreIsu cua DuranI Iro Ihanh...
mô I chIe c Iho nµ Io nµ Iha I Ia y cô GM. VIe c Iha nh Ia p cônµ doa n
Ia m Ianµ chI phí Iao dô nµ cu a GM so vo I nhu nµ dô I Ihu ca nh Iranh
dô c Ia p kha c. Tronµ khI do , ca c cônµ Iy kha ch ha nµ nhu Packard
va SIudebaker, vôn Iunµ mua S0º san pham dau ra cua cac bô
phan san xuaI phu Iunµ cua GM, IaI Ian IuoI bIen maI; khIen su
kIe m soa I cu a GM dô I vo I chI phí va cha I Iuo nµ cu a ca c nha cunµ
ca p chính cu nµ bIe n ma I Iheo. Tuy nhIen, Ironµ suô I hon 40 nam,
he Ihô nµ ke Ioa n chI phí cu a GM da Ia o ra cho ho mô I Io I Ihe da nµ
ke so voI hau heI cac dôI Ihu canh Iranh khac (nhu SIudebaker).
Cônµ Iy Sears, Roebuck and Company Ia cônµ Iy dau IIen baI
chuo c he Ihô nµ cu a DuranI. Tronµ nhu nµ nam 1920 ho ky nhu nµ
ho p dô nµ da I ha n vo I ca c nha cunµ ca p va mua mô I pha n nho
cô phIe u Iu nhu nµ cônµ Iy na y. Ba nµ ca ch na y ho co Ihe Iham
chu no , nhan vIen v.v..., nhunµ ve ma I kInh Ie ma no I Ihi no se
Ia m mô I su hu ca u. Ba muoI nam Iruo c day Coca·CoIa chí Ia mô I
cônµ Iy nhuo nµ quye n kInh doanh, ca c cônµ Iy do nµ chaI dô c
Ia p sa n xua I ra Ioa I sa n pha m na y. Co n nµa y nay Coca·CoIa da
so hu u ha u he I ca c hoa I dô nµ do nµ chaI Iren Ia nh Ihô nuo c My .
Nhunµ nhu nµ kha ch ha nµ uô nµ Coca·CoIa – Iha m chí ca mô I sô
íI nµuoI bIeI ve nhunµ dIeu Iren – IaI khônµ can phaI quan Iam
de n nhu nµ dIe u do . Ca I da nµ quan Iam Iren IhI Iruo nµ Ia Ihu c Ie
kInh Ie, chI phí cua Ioan bô qua Irinh san xuaI, baI ke aI so huu
qua Irinh do.
Tronµ IIch su kInh doanh, Ihuo nµ xa y ra cau chuye n: mô I cônµ
Iy vô danh Iu dau do xuaI hIen va vuoI qua nhunµ dôI Ihu danµ
dan dau IhI Iruonµ môI cach de danµ. Ly do dua ra Ihuonµ Ia
chIe n Iuo c Iô I hon, cônµ nµhe cao hon, markeIInµ hay quy Irinh
sa n xua I IInh µo n hon v.v... Luôn Iuôn nhu nµ ke mo I de n co duo c
Io I Ihe so sa nh ve chI phí, khoa nµ 30º. Ly do cho dIe u na y Iuôn
µIônµ nhau: cônµ Iy moI den bIeI ve chI phí va quan Iy chI phí
cua Ioan bô chuôI kInh Ie hon Ia chí quan Iy chI phí cua chính
ho .
ToyoIa Ia môI ví du dIen hinh ve vIec môI cônµ Iy nam ro va
qua n Iy duo c chI phí cu a ca c nha cunµ ca p va ca c nha phan phô I.
TaI nhIen IaI ca ho deu nam Ironµ môI KeIreIsu. Oua manµ IuoI
do, ToyoIa quan Iy Iônµ chI phí san xuaI, phan phôI va dIch vu
dôI voI san pham xe hoI cua ho nhu Ia môI “donµ” chI phí duy
nhaI, Iim ra noI nao co chI phí nho nhaI va Ihu nhap Ion nhaI.
Ouan Iy donµ chI phí kInh Ie khônµ phaI Ia môI “phaI mInh”
cu a nµuo I Nha I, ma Ia cu a nµuo I My – nµuo I sa nµ Ia p GM – WIII
DuranI. Va o khoa nµ 1908, DuranI ba I da u mua Ia I nhu nµ cônµ
Iy xe hoI nho va Iha nh cônµ BuIck, OIdsmobIIe, CadIIIac,
136 137
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1HONG 1iN CA N 1HiL 1 CHO NHA OUA N Lï
doan IhIeI ke Iro dI. MaI den µan day, nhunµ cônµ Iy nhu Iren
va n Ia nµoa I Ie . Nµuo I Nha I a p du nµ phuonµ pha p na y Iruo c IIen
cho ca c ha nµ ho a xua I kha u. Nµa y na y, WaI·MarI va ca c cu a ha nµ
µIa m µIa kha p ca c nuo c My , Nha I va chau Âu de u danµ Ihu c ha nh
“Iính chI phí Iheo µIa”. Day chính Ia dIeu Iy µIaI cho Ihanh cônµ
µa n day cu a ChrysIer va GM. Tuy nhIen ca c cônµ Iy chí co Ihe a p
du nµ phuonµ pha p na y ne u ho bIe I va qua n Iy duo c Ioa n bô chI
phí cua chuôI kInh Ie.
Y Iuonµ Iuonµ Iu cunµ ap dunµ cho vIec Ihue nµoaI, cac IIen
mInh, IIen doanh – Iu c Ia dô I vo I ca u Iru c kInh doanh xay du nµ
Iren mô hinh IIen ke I hon Ia kIe m soa I. Ca c Iô chu c nhu va y ca nµ
Iu c ca nµ Iro Iha nh hinh ma u cho su Ianµ Iruo nµ Ironµ ne n kInh
Ie Ioa n ca u hôm nay, chu khônµ pha I Ia mô hinh cônµ Iy me –
cônµ Iy con nhu Iruo c day.
VIec chuyen dôI sanµ hinh Ihuc Iính Ioan chI phí Iheo chuôI
kInh Ie Ia môI cônµ vIec kho khan cho da sô cônµ Iy. VIec nay
doI hoI cac he Ihônµ ke Ioan dônµ bô hoac íI nhaI Ia Iuonµ hop
Ironµ cu nµ mô I chuô I kInh Ie , Ironµ khI Iren Ihu c Ie mô I cônµ Iy
co mô I he Ihô nµ ke Ioa n rIenµ va aI cu nµ cho minh Ia du nµ. Tuonµ
Iu, vIec Iính Ioan chI phí Iheo cach nay doI hoI su chIa se Ihônµ
IIn µIu a ca c cônµ Iy, dIe u khônµ Ihe Ihu c hIe n Iô I nµay Ironµ pha m
vI mô I cônµ Iy rIenµ Ie . Ba I cha p nhu nµ Iha ch Ihu c na y, ca c cônµ
Iy (nhu P&G) van danµ cô µanµ Iim ra nhunµ cach Ihuc de Ihuc
ha nh Iính Ioa n chI phí Iheo chuô I kInh Ie . A p du nµ hinh ma u WaI·
MarI Ironµ vIec xay dunµ quan he µan µuI voI cac nha cunµ cap,
P&G danµ baI dau xay dunµ he Ihônµ chIa se Ihônµ IIn va quan
Iy chuôI kInh Ie voI ba Iram nha ban Ie hIen danµ Ihuc hIen vaI
Iro phan phôI san pham cua cônµ Iy Iren IhI Iruonµ Ihe µIoI.
khao y kIen cua cac nha cunµ cap khI IhIeI ke san pham, cunµ
nhu de co Ihe hIeu va quan Iy Ioan bô donµ chI phí – dIeu dem
IaI IoI Ihe so sanh cho cônµ Iy qua nhIeu Ihap ky.
Da u nhu nµ nam 1930, cônµ Iy Marks & Spencer o London cu nµ
ba I chuo c Sears va da I ke I qua Iuonµ Iu . Ma I 20 nam sau, nhu nµ
nµuo I Nha I Ba n, da u IIen Ia ToyoIa, mo I ho c Iheo ca Sears va Marks
& Spencer. Rô I de n Iha p nIen 80, he Ihô nµ WaI·MarI dIe u chính
phuonµ pha p na y ba nµ ca ch cho phe p ca c nha cunµ ca p xe p ha nµ
Iru c IIe p Ien ca c µIan ha nµ, ba nµ ca ch do , Ioa I bo vIe c Iuu kho ha nµ
ho a, µIa m µa n mô I pha n ba chI phí ba n Ie Iruye n Ihô nµ.
Tuy nhIen, nhunµ cônµ Iy Iren van chí Ia nhunµ nµoaI Ie. Du
cac kInh Ie µIa bIeI ve Iam quan Ironµ cua vIec Iính Ioan chI phí
cho Ioa n chuô I kInh Ie Iu khI AIIred MarshaII vIe I ve dIe u na y cuô I
nhu nµ nam 1890, da sô nhu nµ nµuo I Ia m kInh doanh va n coI
day chí Ia mô I va n de Iy Ihuye I mo hô . Tuy nhIen, ca nµ nµa y nµuo I
Ia canµ can quan Iy chuôI chI phí kInh Ie. Thuc su ma noI, nha
quan Iy can Iô chuc va quan Iy khônµ chí chuôI chI phí ma con
nhIeu Ihu khac nua – nhaI Ia chIen Iuoc cua cônµ Iy va ke hoach
san pham – nhu Ia môI Iônµ Ihe kInh Ie, baI chap cac ranh µIoI
Iheo IuaI phap µIua cac cônµ Iy khac nhau.
MôI Iy do Ihuc day cac cônµ Iy chuyen sanµ vIec Iính Ioan chI
phí cua chuôI kInh Ie Ia vIec chuyen Iu “dInh µIa Iheo chI phí”
sanµ “Iính chI phí Iheo µIa”. Truoc kIa, cac cônµ Iy khoI su banµ
vIe c Iính Ioa n chI phí, sau do cô nµ Ihem mô I pha n Io I nhua n bIen
Ie monµ muôn de co duoc µIa ban hanµ – do Ia cach “dInh µIa
Iheo chI phí”. Sears va Marks & Spencer Iu Iau da chuyen sanµ
ca ch “Iính chI phí Iheo µIa ”, Iheo do µIa ca (ma kha ch ha nµ dô nµ
y Ihanh Ioan) se quyeI dInh chI phí duoc phep, baI dau Iu µIaI
138 139
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1HONG 1iN CA N 1HiL 1 CHO NHA OUA N Lï
da xa y ra mô I va n de µi do ca n xu Iy . Ca c Ihuo c do no I Iren duo c
µoI Ia Ihônµ IIn nen Ianµ.
Nhom cônµ cu Ihu haI IIen quan den nanµ suaI cua cac nµuôn
Iuc chính. Cônµ cu Iau doI nhaI (co Iu hôI The chIen Ihu II) do
Iuonµ nanµ suaI Iao dônµ chan Iay. HIen nay nµuoI Ia danµ phaI
IrIen cac Ihuoc do nanµ suaI cua cac cônµ vIec dIch vu, va cac
cônµ vIec dua Iren kIen Ihuc. Tuy nhIen chí do Iuonµ nanµ suaI
cua nµuoI Iao dônµ van Ia chua du, nµuoI Ia can cac sô IIeu ve
nanµ suaI chunµ. DIeu do µIaI Ihích IaI sao phuonµ phap phan
Iích µIa IrI µIa Ianµ kInh Ie (economIc vaIue·added anaIysIs · LVA)
IaI duoc ua Ihích nhu vay. LVA dua Iren dIeu ma moI nµuoI da
bIeI Iu Iau: caI ma chunµ Ia µoI Ia IoI nhuan Ihuc ra khônµ phaI
Ia Io I nhua n. Chu nµ na o ma mô I doanh nµhIe p kIe m duo c Io I
nhua n Io n hon chI phí ve vô n cu a no Ihi mo I Ihu c su Ia Ia m an
co Ia I. Nµay ca khI doanh nµhIe p nô p mô I khoa n Ihue na o do cu nµ
chua ha n Ia co Ia I. Chí khI Io I nhua n vuo I qua chI phí vô n Ihi doanh
nµhIe p mo I Ia o ra cu a ca I, va I cha I, nµuo c Ia I Ihi doanh nµhIe p
khônµ Ia o ra cu a ca I cho môI Iruo nµ ma danµ “Ia n pha ” no . Vo I
ca ch do Iuo nµ na y, co ra I íI doanh nµhIe p My Ihu c su Ia m an co
Io I ke Iu sau The chIe n Ihu II.
VoI vIec do Iuonµ µIa IrI cônµ Ihem Iren moI chI phí (ke ca chI
phí vô n), phuonµ pha p LVA da do Iuo nµ nanµ sua I cu a mo I ye u
Iô sa n xua I. Phuonµ pha p na y Ia I nhIen khônµ cho chu nµ Ia bIe I
IaI sao môI san pham/dIch vu cu Ihe khônµ Iao ra µIa IrI cônµ
Ihem, hoa c chu nµ Ia pha I Ia m µi ve dIe u do . Nhunµ no chí cho
chu nµ Ia Iha y ca n pha I xa c dInh dIe u µi, co nen co nhu nµ ha nh
dô nµ dIe u chính hay khônµ. LVA cu nµ co Ihe su du nµ de xa c dInh
xem yeu Iô nao cua qua Irinh san xuaI Ihuc su hoaI dônµ IôI;
san pham/dIch vu, hoaI dônµ nao co nanµ suaI cao, Iao ra µIa
Du co ba I ky Iro nµa I na o, vIe c Iính Ioa n chI phí Iheo chuô I kInh
Ie da n da n se pha I duo c Ihu c hIe n. Ne u khônµ, nµay ca mô I cônµ
Iy hIeu qua nhaI rôI cunµ se chIu baI IoI ve chI phí.
Thông Iin de Ia o ra cu a ca i
Ca c doanh nµhIe p pha I Ia o ra cu a ca I va I cha I, chu khônµ pha I
chunµ duoc Iao ra de kIem soaI chI phí. DIeu duonµ nhu Ia hIen
nhIen nay IaI khônµ duoc Ihe hIen Ironµ cac Ihuoc do Iruyen
Ihônµ. Cac sInh vIen ke Ioan nam Ihu nhaI duoc day ranµ banµ
can dô I ke Ioa n Ihe hIe n µIa IrI Ihanh khoa n cu a mô I cônµ Iy, cunµ
ca p cho ca c chu no cu a cônµ Iy nhu nµ Ihônµ IIn Ironµ Iruo nµ
ho p xa u nha I. Nhunµ ca c cônµ Iy Ia p ra dau pha I de pha sa n;
nµuoc IaI, chunµ phaI duoc quan Iy de Iao ra cua caI vaI chaI.
La m duo c dIe u do do I ho I nhu nµ Ihônµ IIn cho phe p ca c nha qua n
Iy ra nhu nµ da nh µIa du nµ da n. Bô n bô cônµ cu “cha n doa n” ca n
IhIe I Ia : Ihônµ IIn ne n Ia nµ, Ihônµ IIn nanµ sua I, Ihônµ IIn ve kha
nanµ va Ihônµ IIn ve vIec phan chIa cac nµuôn Iuc khan hIem –
bô n cônµ cu na y ho p Iha nh cônµ cu qua n Iy cho doanh nµhIe p
hIen daI.
Nho m cônµ cu xua nha I, duo c su du nµ rô nµ ra I nha I Ia Iuô nµ
IIe n ma I va Iính Ihanh khoa n, hay ca c Ihuo c do Iruye n Ihô nµ nhu
Iy Ie Iuu kho va sô san pham ban duoc, IoI Iuc IraI phIeu, Iy Ie
ca c khoa n pha I Ihu, doanh sô ba n ha nµ v.v... Ca c cônµ cu na y
co Ihe duoc xem nhu cac phuonµ phap chan doan Ihônµ Ihuonµ
cu a mô I sô ba c sï: can na nµ, nhIp IIm, nhIe I dô , huye I a p, phan
Iích nuo c IIe u... be nh nhan. Ne u nhu nµ chí sô do binh Ihuo nµ
Ihi cu nµ chua no I Ien duo c dIe u µi. Ne u chu nµ ba I Ihuo nµ, Iu c Ia
140 141
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1HONG 1iN CA N 1HiL 1 CHO NHA OUA N Lï
dI7 LIe u chu nµ co co n Ia nhu nµ nanµ Iu c du nµ da n va phu ho p
hay khônµ, hay ca n duo c Ihay dô I7
Cho de n nay, ca c Iranh Iua n ve “nanµ Iu c cô I Io I” da pha n manµ
Iính chaI µIaI IhoaI. Tuy nhIen, môI sô cônµ Iy co Irunµ, chuyen
môn ho a cao danµ ba I da u xay du nµ phuonµ pha p do Iuo nµ va
qua n Iy nhu nµ nanµ Iu c na y. Buo c da u IIen Ia Iheo do I cha I che
Ihanh Iích cua ban Ihan va cua dôI Ihu canh Iranh, Iim kIem
nhunµ Ihanh cônµ va IhaI baI khônµ duoc du bao Ironµ Ihanh
Iích. Ca c Iha nh cônµ chính Ia nhu nµ µi IhI Iruo nµ coI Ia co µIa IrI
va sa n Io nµ Ihanh Ioa n, chu nµ chí ra noI ma cônµ Iy co Io I Ihe .
Nµuo c Ia I, ca c Iha I ba I khônµ do Iuo nµ Iruo c Ia da u hIe u da u IIen
cho Iha y IhI Iruo nµ da Ihay dô I hoa c ca c nanµ Iu c cu a cônµ Iy
da bI suy ye u dI.
Chính phan Iích na y µIu p chu nµ Ia nha n ra ca c co hô I. Ví du ,
ba nµ vIe c Iheo do I nhu nµ Iha nh cônµ khônµ dInh Iruo c, mô I nha
sa n xua I du nµ cu o My nha n ra ra nµ ca c cu a ha nµ nho o Nha I
da mua ca c du nµ cu cônµ nµhe cao cu a ho vo I µIa cao, nµay ca
khI chua IhIe I ke ra nhu nµ ma y mo c su du nµ ca c du nµ cu na y.
DIe u na y cho phe p cônµ Iy My no I Iren nha n ra mô I “nanµ Iu c
cô I Io I” cu a ho : Ca c kha ch ha nµ Nha I ua Ihích sa n pha m do chu nµ
de ba o Iri va su a chu a, du ca c du nµ cu na y phu c Ia p ve ky Ihua I.
Va khI su Iha u hIe u ve nanµ Iu c cô I Io I no I Iren duo c a p du nµ khI
IhIe I ke sa n pha m, cônµ Iy My da mau cho nµ co duo c vI Ihe da n
da u Ironµ IhI Iruo nµ du nµ cu da nh cho ca c nha ma y nho va cu a
ha nµ o My va chau Âu – nhu nµ IhI Iruo nµ Io n ma Iruo c do cônµ
Iy chua co maI.
Ca c nanµ Iu c cô I Io I kha c nhau dô I vo I Iu nµ Iô chu c, co Ihe no I
chunµ Ia môI neI ca Iính cua Iô chuc. Tuy nhIen moI Iô chuc
(khônµ chí Ia ca c doanh nµhIe p) de u ca n mô I nanµ Iu c cô I Io I: khaã
IrI cônµ Ihem Ion. Va khI do, chunµ Ia co Ihe Iu hoI “Co Ihe hoc
duoc µi Iu nhunµ Ihanh cônµ ay7”
Cônµ cu µan day nhaI dunµ de co duoc nhunµ Ihônµ IIn Iren
ve nanµ sua I Ia benchmarking – vIe c so sa nh Iha nh Iích da I duo c
vo I Iha nh Iích Iô I nha I co duo c Ironµ nµa nh, hoa c Ironµ ca c nµa nh
kInh doanh kha c nhau. VIe c so sa nh vo I mô I IIeu chua n nhu Iren
Ia m cho Ia Iha y duo c mô I ca ch chính xa c ra nµ: dIe u ma Iô chu c
Ia m duo c Ihi ca c Iô chu c kha c cu nµ Ia m duo c, do do de co Io I Ihe
canh Iranh Ihi Iô chuc phaI cô µanµ dan dau IhI Iruonµ. LVA va
benchmarkInµ cu nµ nhau cunµ ca p ca c cônµ cu de do Iuo nµ va
qua n Iy nanµ sua I chunµ.
Nho m cônµ cu Ihu ba IIen quan de n ca c kha nanµ. Tu ba I ba o
“Kha nanµ cô I Io I cu a doanh nµhIe p” cu a C. K. PrahaIad va Gary
HameI danµ Iren Harvard Business Review (sô Iha nµ S·6/1990),
chu nµ Ia da bIe I ra nµ su Ia nh da o du a Iren kha nanµ Ia m duo c
dIe u µi do ma nhu nµ nµuo I kha c khônµ Ia m duo c, hay Ia m duo c
mô I ca ch kho khan ma khônµ co ke I qua ma y. Su Ia nh da o du a
Iren nanµ Iu c cô I Io I, Ia o ra khuôn ma u cho IhI Iruo nµ hay ca c
µIa IrI cu a kha ch ha nµ vo I Iu ca ch nha sa n xua I hay nha cunµ
ca p.
Mô I sô ví du : kha nanµ cu a nµuo I Nha I Ironµ vIe c Ia m ca c IhIe I
bI dIe n Iu vo I kích co Iha I nho vô n du a Iren Iruye n Ihô nµ Iau do I
cu a dan Iô c na y Ironµ vIe c sa nµ Ia o ra ca c Iranh nµhe Ihua I Iren
môI dIen Iích nho xíu nhu hôp IhIec, IhaI Iunµ v.v...; kha nanµ
“dac bIeI” cua Iap doan GM Ironµ cac dIch vu mua IaI va sap
nhap. Tuy nhIen, van de Ia banµ cach nao chunµ Ia co Ihe xac
dInh duoc ca “nanµ Iuc côI IoI” san co va nhunµ caI ma doanh
nµhIep can de co duoc vI Irí dan dau Ironµ canh Iranh7 Lam Ihe
nao bIeI duoc nhunµ nanµ Iuc do danµ duoc phaI IrIen hay yeu
142 143
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1HONG 1iN CA N 1HiL 1 CHO NHA OUA N Lï
nam 1930 chu nµ Ia da bIe I ra nµ cha nµ co Ihuo c do na o Ironµ
bôn caI ke Iren Ia dunµ dan ca, nµuoc IaI de hIeu duoc môI du
a n da u Iu, mô I cônµ Iy pha I quan Iam de n ca bô n Ihuo c do. Truo c
day, cônµ vIec nay raI Iôn IhoI µIan va cônµ suc, sonµ nµay nay
ma y Iính co Ihe cunµ ca p cho chu nµ Ia nhu nµ Ihônµ IIn ca n IhIe I
Ironµ môI IhoI µIan raI nµan – chí vaI phuI ma IhôI. NµoaI ra,
chunµ Ia cunµ bIeI ranµ nha quan Iy khônµ nen chí xem xeI môI
ca ch phan bô nµuô n vô n duy nha I, ma pha I cho n du a n na o Ihe
hIen môI Iy Ie co hôI/ruI ro IôI nhaI. DIeu nay doI hoI môI nµan
sa ch phan bô nµuô n vô n de co Ihe Ihe hIe n nhu nµ su Iu a cho n
kha c nhau nu a – mô I dIe u ma nhIe u doanh nµhIe p cu nµ chua
Ia m duo c. Tuy nhIen, quan Iro nµ nha I Ia vIe c da sô ca c quy Irinh
phan bô nµuô n vô n de u khônµ do I ho I co duo c haI Ihônµ IIn cu c
ky quan Ironµ nhu sau:
h DIe u µi se xa y ra ne u vIe c da u Iu khônµ Ihu Ia I ke I qua monµ
muôn (60º du an dau Iu Iam vao Iinh Iranµ nay)7 LIeu dIeu
do co a nh huo nµ na nµ ne de n cônµ Iy hay khônµ7
h Ne u da u Iu Iha nh cônµ, nha I Ia ne u Iha nh cônµ hon du kIe n
– chunµ Ia se phaI Iam µi7
Khônµ co aI o GM da I ra cau ho I: Iha nh cônµ cu a do nµ xe SaIurn
se buôc cônµ Iy phaI Iam µi IIep Iheo. KeI qua Ia cônµ Iy co Ihe
se hu y hoa I chính Iha nh cônµ cu a no do khônµ du nanµ Iu c Ia I
chính cho du an nay.
NµoaI ra, môI de nµhI phan bô nµuôn vôn doI hoI nhunµ han
cho I cu Ihe : Chu nµ Ia ky vo nµ khI na o se co ke I qua 7 Mo I ke I qua ,
du Ia Ihanh cônµ hay IhaI baI, deu can duoc bao cao va phan
Iích. Do Iuonµ so sanh keI qua cua vIec phan bô nµuôn vôn so
vo I nhu nµ ky vo nµ cu a no co Ie Ia ca ch Iô I nha I de nanµ cao Iha nh
Iích cua môI Iô chuc.
nùng àöí i múá i, saá ng taå o. Mô I Iô chu c de u ca n xay du nµ mô I
phuonµ phap rIenµ de Iheo doI va danh µIa Ihanh Iích sanµ Iao.
Tronµ cac Iô chuc da Ihuc hIen dIeu nay (ví du: môI sô nha san
xuaI duoc pham hanµ dau Ihe µIoI), dIem khoI dau cho suy nµhï
cua ho khônµ phaI Ia Ihanh Iích cua chính ho, ma Ia su Iheo doI
IaI ca cac caI IIen, dôI moI Ironµ nµanh Ironµ môI khoanµ IhoI
µIan nhaI dInh. Tronµ sô nhunµ caI IIen do caI nao Ihanh cônµ7
Bao nhIeu Ironµ sô do Ia caI IIen cua chunµ Ia7 Thanh Iích cua
chu nµ Ia co Iuonµ xu nµ vo I mu c IIeu, vo I dInh huo nµ IhI Iruo nµ,
voI kInh phí danh cho nµhIen cuu chua7 Nhunµ caI IIen Ihanh
cônµ nha I cu a chu nµ Ia co Ihuô c ve nhu nµ Iïnh vu c co Ianµ
Iruo nµ va co hô I Io n hay khônµ7 Chu nµ Ia da bo qua nhu nµ co
hô I dô I mo I quan Iro nµ na o7 Ta I sao7 Do chu nµ Ia khônµ Iha y,
hay co Iha y ma va n bo qua, hoa c Ia m ho nµ ca c co hô I do 7 Chu nµ
Ia co Ihe chuyen môI caI IIen Ihanh môI san pham Ihuonµ maI
hay khônµ7 Da sô ca c cau ho I Iren Ia su da nh µIa hon Ia mô I Ihuo c
do cu Ihe . Tuy nhIen, day Ia nhu nµ cau ho I he I su c du nµ da n va
can IhIeI.
Lïnh vuc cuôI cunµ can co Ihônµ IIn Ia su phan bô cac nµuôn
Iu c khan hIe m: vô n va nhan su . HaI ye u Iô na y chuye n ca c Ihônµ
IIn ma dô I nµu qua n IrI co duo c ve Iô chu c Iro Iha nh ha nh dô nµ;
chunµ quyeI dInh Ihanh Iích cua Iô chuc.
Cônµ Iy GM da xay du nµ quy Irinh phan bô nµuô n vô n mô I
ca ch co he Ihô nµ 70 nam Iruo c day. Nµa y nay ha u nhu mo I doanh
nµhIe p de u co quy Irinh phan bô nµuô n vô n, sonµ íI co Iô chu c
na o su du nµ no mô I ca ch du nµ da n ca . Ca c cônµ Iy Ihuo nµ do
Iuo nµ su phan bô nµuô n vô n ba nµ mô I hoa c haI Ironµ sô bô n
Ihuo c do sau day: Io I Iu c Ihu duo c do da u Iu, Iho I µIan hoa n vô n,
Iuônµ IIen, va µIa IrI chIeI khau hIen IaI. The ma Iu dau nhunµ
144 145
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1HONG 1iN CA N 1HiL 1 CHO NHA OUA N Lï
nhIen, du Ia cu a ha nµ cu a anh Ia co Iha nh cônµ de n mu c na o dI
nu a Ihi nhu nµ nµuo I khônµ pha I Ia kha ch ha nµ “noncusIomer”
van chIem da sô Iren IhI Iruonµ. DIeu do co nµhïa Ia nhunµ Ihay
dô I co ba n va quan Iro nµ nha I Iuôn ba I da u Iu nhu nµ nµuo I khônµ
phaI Ia khach hanµ cua ban.
II ra Ia phan nu a sô cônµ nµhe mo I (nhu nµ cônµ nµhe Ia m bIe n
dô I mô I nµa nh kInh doanh) Ironµ vo nµ S0 nam Iro Ia I day co
nµuô n µô c Iu ben nµoa I nµa nh kInh doanh do . Ví du , ca c chu nµ
Iu co µIa – caI da Iao nen môI cuôc cach manµ Ironµ nµanh IaI
chính My – IaI khônµ phaI duoc sInh ra Iu cac nµan hanµ. Tuonµ
Iu , sInh ho c phan Iu va ca u Iru c µen khônµ pha I do nµa nh duo c
pha m pha I mInh ra. Du cho da sô ca c doanh nµhIe p IIe p Iu c hoa I
dô nµ Ironµ mô I quô c µIa hay mô I khu vu c dIa Iy na o do ; Ihi ho
van phaI dôI maI voI su canh Iranh manµ Iính Ioan cau, nµhïa Ia
bao µôm ca nhunµ khu vuc chua bao µIo ho bIeI den.
Ta I nhIen khônµ pha I mo I Ihônµ IIn ca n IhIe I ve môI Iruo nµ ben
nµoa I de u co sa n. Va nµay ca khI co Ihônµ IIn IIen quan Ihi nhIe u
doanh nµhIe p va n bo qua chu nµ. NhIe u cônµ Iy My de n chau Âu
kInh doanh va o nhu nµ nam 1960 Iha m chí khônµ Ihe m de y de n
nhu nµ Iua I Ie ve Iao dô nµ o day. Nµuo c Ia I, Ironµ ca c IIen doanh
va du a n da u Iu va o My , ca c doanh nµhIe p chau Âu cu nµ “mu ”
Ihônµ IIn nhu va y. Mô I Ironµ nhu nµ nµuyen nhan khIe n cho ca c
da u Iu dIa ô c cu a nµuo I Nha I o CaIIIornIa Iha I ba I hô I nhu nµ nam
1990 Ia vIe c ho bo qua khônµ Iim hIe u ky ve vIe c phan Iô va do nµ
Ihue daI IaI dIa phuonµ.
Mô I nµuyen nhan quan Iro nµ cu a nhu nµ Iha I ba I kInh doanh
Ia vIe c nµuo I Ia hay µIa dInh ra nµ ca c dIe u kIe n kInh doanh (Ihue ,
Iua I pha p, so Ihích cu a IhI Iruo nµ, kenh phan phô I, quye n so hu u
Irí Iue...) phaI Iheo dunµ nhunµ µi ho nµhï. MôI he Ihônµ Ihônµ
Tuy nhIen, vôn chí Ia môI nµuôn Iuc quan Ironµ cua Iô chuc.
Vô n khônµ pha I Ia nµuô n Iu c khan hIe m nha I. Nµuô n Iu c khan
hIe m nha I Ia nhu nµ nµuo I Iao dô nµ co kha nanµ. Tu The chIe n
Ihu II, quan dô I My da ho c duo c ca ch kIe m Ira ca c quye I dInh bô
nhIe m cu a ho . Do Ia : suy nµhï ky Iuo nµ ve nhu nµ ky vo nµ dô I
vo I ca c sy quan Iruo c khI bô nhIe m ho va o mô I vI Irí na o do , da nh
µIa, so sanh Ihanh Iích so voI ky vonµ; dônµ IhoI IIen Iuc danh
µIa quy Irinh cho n Io c va bô nhIe m du a Iren Iha nh cônµ/Iha I ba I
cu a nhu nµ nµuo I duo c bô nhIe m. Nµuo c Ia I, Ironµ kInh doanh,
nhu nµ dIe u Iren ha u nhu chua duo c Ihu c hIe n. De da I duo c mu c
IIeu Iao ra cua caI vaI chaI, nha quan Iy can phaI hoc cach phan
bô hIe u qua nµuô n Iu c ve nhan su nhu ho da Iu nµ Ia m vo I nµuô n
Iuc ve vôn. NµoaI ra, can Iheo doI va nµhIen cuu can Ihan keI
qua cu a nhu nµ quye I dInh IIen quan.
Ke I qua o däu?
Bô n Ioa I Ihônµ IIn o Iren chí no I cho chu nµ Ia bIe I ve Iinh hinh
kInh doanh hIe n Ia I. Chu nµ cunµ ca p Ihônµ IIn va dInh huo nµ
cho ca c chiïë n thuêå t. Con dôI voI chiïë n lûúå c, chu nµ Ia ca n nhu nµ
Ihônµ IIn ve môI Iruonµ: IhI Iruonµ, khach hanµ, nhunµ nµuoI
chua Ia khach hanµ, cônµ nµhe, IaI chính va ca nhunµ Ihay dôI
Ironµ ne n kInh Ie Ihe µIo I. Ben Ironµ Iô chu c chí co ca c Irunµ Iam
chI phí, co n ke I qua Ihi Iuôn na m Ironµ môI Iruo nµ ben nµoa I Iô
chu c. “Trunµ Iam Io I nhua n” duy nha I Ia kha ch ha nµ co kha nanµ
Ihanh Ioa n.
Ca c Ihay dô I Io n cu nµ ba I da u Iu ben nµoa I Iô chu c. Mô I nµuo I
ban Ie co Ihe hIeu raI ro ve nhunµ khach hanµ cua minh, Iuy
146 147
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1HONG 1iN CA N 1HiL 1 CHO NHA OUA N Lï
dInh Ironµ chIen Iuoc, phaI danh µIa IaI cach nhin hIen IaI cua
cônµ Iy. MôI cach Ihuc hIen dIeu nay Ia vIec dua vao môI phan
me m cunµ ca p ca c Ihônµ IIn ca n IhIe I cho mô I nho m cônµ Iy na o
do , cha nµ ha n ca c be nh vIe n hay ca c cônµ Iy ba o hIe m nhan Iho .
He Ihô nµ du IIe u LexIs cunµ ca p Ihônµ IIn cho ca c Iua I su, nhunµ
cac Ihônµ IIn nay chí dua ra cac cau Ira IoI, chunµ khônµ daI ra
cac cau hoI. CaI ma chunµ Ia can Ia cac dIch vu dua ra nhunµ de
nµhI cu Ihe ve cônµ vIe c kInh doanh, cunµ ca p nhu nµ Iu va n v.v...
Hoac chunµ Ia co Ihe “Ihue nµoaI” he Ihônµ cunµ cap Ihônµ IIn
ben nµoaI. Co Ie nha Iu van dôc Iap Ia nµuoI cunµ cap phô bIen
nha I ca c Ihônµ IIn na y cho doanh nµhIe p, nha I Ia ca c doanh
nµhIep nho.
Du banµ baI cu cach Ihuc nao Ihi nhu cau Ihônµ IIn ve môI
Iruonµ ben nµoaI – noI cac co hôI va nµuy co co Ihe xuaI hIen –
van Ia môI nhu cau canµ Iuc canµ Iro nen cap bach.
Nµuo I Ia co Ihe Iranh ca I ra nµ da sô nhu nµ Ihônµ IIn na y khônµ
co µi moI, va dIeu do Ia dunµ. Ve maI khaI nIem ma noI, da sô
ca c Ihuo c do mo I da duo c nµhIen cu u, Iranh Iua n Ironµ mô I Iho I
µIan daI, o raI nhIeu Iô chuc khac nhau. CaI moI o day Ia kha
nanµ xu Iy du IIeu ky IhuaI, caI cho phep chunµ Ia Ihuc hIen
nhanh hon, re hon nhunµ cônµ vIec vôn nanµ nhoc va Iôn kem
chí vaI nam Iruoc day IhôI. Bay muoI nam Iruoc day, nµhIen cuu
ve Iho I µIan va chuye n dô nµ da I ne n Ia nµ cho phonµ ca ch ke Ioa n
chI phí Iheo IôI Iruyen Ihônµ. Nµay nay, may Iính Iao dIeu kIen
cho vIec hach Ioan chI phí dua Iren hoaI dônµ.
Tuy nhIen, dIeu quan Ironµ khônµ phaI Ia cônµ cu, ma Ia cac
kha I nIe m. Chính ca c kha I nIe m da chuye n dô I ca c ky Ihua I rIenµ
Ie , vô n duo c sa n xua I cho nhu nµ mu c dích kha c nhau Iha nh mô I
he Ihô nµ Ihônµ IIn chunµ. He Ihô nµ na y µIu p cho ca c cônµ vIe c
IIn da y du pha I bao µô m ca c Ihônµ IIn khIe n ca c nha qua n Iy da I
cau hoI nµhI nµo dôI voI µIa dInh Iren. He Ihônµ Ihônµ IIn phaI
da n da I nµuo I Ia dua ra nhu nµ cau ho I du nµ da n, hon Ia chí cunµ
cap nhunµ Ihônµ IIn ma nµuoI Ia ky vonµ vao ma IhôI. Nhu Ihe,
he Ihônµ Ihônµ IIn phaI µIa dInh ranµ nha quan Iy bIeI duoc ho
ca n nhu nµ Ihônµ IIn µi; sau do do I ho I ho pha I co duo c nhu nµ
Ihônµ IIn do mô I ca ch Ihuo nµ xuyen, va cuô I cu nµ Ia ke I ho p
chunµ môI cach co he Ihônµ vao qua Irinh ra quyeI dInh.
Mô I sô cônµ Iy da quô c µIa co quy mô Io n (UnIIever, Coca·CoIa,
NesIIe...) da raI cô µanµ xay dunµ cac he Ihônµ de Iap hop va Iô
chu c nhu nµ Ihônµ IIn Iu ben nµoa I. Nhunµ nhin chunµ, da sô
doanh nµhIep van chua Iam duoc dIeu nay.
Nµay ca cac cônµ Iy Ion cunµ can phaI nho den su Iu van va
µIup do cua nhunµ nµuoI Iu ben nµoaI. VIec suy nµhï ve nhunµ
µi mô I doanh nµhIe p ca n do I ho I mô I nµuo I hIe u bIe I chuyen sau
ve Iïnh vuc Ihônµ IIn. Luôn co raI nhIeu Ihônµ IIn, va chí nhunµ
chuyen µIa mo I co Ihe xa c dInh duo c dau Ia nhu nµ Ihônµ IIn Iha I
su can IhIeI. Nµuôn Ihônµ IIn cunµ raI da danµ. Cac cônµ Iy co
Ihe Iu minh Iim duoc môI sô Ihônµ IIn, ví du ve khach hanµ va
nhu nµ nµuo I khônµ pha I Ia kha ch ha nµ, hay ve cônµ nµhe cu a
nµanh. Tuy nhIen, da sô cac Ihônµ IIn can IhIeI chí co duoc Iu
cac nµuôn ben nµoaI: cac nµan hanµ du IIeu, cac Iap chí, hIep
hô I Ihuonµ ma I, ca c a n pha m cu a chính phu , ba o ca o cu a Nµan
ha nµ The µIo I, ca c nµhIen cu u khoa ho c va chuyen môn v.v...
MôI Iy do nua µIaI Ihích cho vIec can su Iro µIup ve Ihônµ IIn
Iu ben nµoa I Ia : Ihônµ IIn ca n duo c Iô chu c de co Ihe da I ra nhu nµ
cau hoI manµ Iính “Ihach Ihuc” dôI voI chIen Iuoc cônµ Iy. Chí
cunµ cap cac du IIeu IhôI Ihi chua du, cac du IIeu nay phaI duoc
IIen keI voI chIen Iuoc, phaI donµ vaI Iro kIem Ira dôI voI cac µIa
148
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i
149
OUA N 1ii 1H8O MU C 1iLU VA 1U iiL M :OA 1
8.
QI^! JR! JILÒ MIC J!LI
\^ JI I!LM SÒ^J
B
a I cu doanh nµhIe p na o cu nµ pha I xay du nµ dô I nµu , ke I ho p
ca c nô Iu c, ca nhan don Ie Iha nh mô I nô Iu c Iô nµ Ihe . Mô I
Iha nh vIen co su do nµ µo p kha c nhau, sonµ Ia I ca de u huo nµ Io I
mô I mu c IIeu chunµ; su do nµ µo p cu a mo I nµuo I pha I duo c ke I
hop nhuan nhuyen de Iao ra keI qua, IuyeI dôI khônµ de Iôn IaI
nhunµ khoanµ Irônµ, nhunµ Irunµ Iap khônµ can IhIeI Ironµ cac
nô Iuc ca nhan.
Do va y, Iha nh Iích Ironµ kInh doanh do I ho I mô I cônµ vIe c rIenµ
Ie de u pha I huo nµ ve ca c mu c IIeu chunµ cu a doanh nµhIe p, nha I
Ia cac cônµ vIec cua môI nha quan Iy. Thanh Iích ky vonµ o ho
pha I ba I nµuô n Iu mu c IIeu ve mu c dô do nµ µo p va o Iha nh cônµ
chunµ cua doanh nµhIep. Nha quan Iy phaI bIeI va hIeu ro cac
mu c IIeu cu a doanh nµhIe p do I ho I µi o anh Ia ve ma I Iha nh Iích;
cap Iren cua anh Ia phaI bIeI ro anh Ia duoc ky vonµ donµ µop
µi – Iu do danh µIa Ihanh Iích Ironµ cônµ vIec cua anh Ia. Neu
nhu nµ yeu ca u na y khônµ duo c da p u nµ, nha qua n Iy danµ “dI
nhu “cha n doa n” kInh doanh, chIe n Iuo c kInh doanh, quye I dInh
kInh doanh. Day chính Ia môI cach nhin moI dôI voI y nµhïa va
vaI Iro cu a Ihônµ IIn: Ihônµ IIn Ia mô I Ihuo c do ma ca c ha nh dô nµ
Iuonµ Iu Ia I ca n du a va o; hon Ia mô I su Iheo do I, phan Iích nhu nµ
µi da xay ra.
Tô chu c Iheo kIe u “me nh Ie nh va kIe m soa I” (xua I hIe n da u IIen
vao nhunµ nam 1870) co Ihe so sanh voI môI co Ihe sInh vaI,
duoc keI dính IaI banµ môI Iop vo boc ben nµoaI. Nµuoc IaI, cac
Iô chuc hIen daI co Ihe coI nhu môI Ihuc Ihe duoc IhIeI ke xunµ
quanh mô I “bô xuonµ” – do Ia thöng tin, bao µôm ca he Ihônµ
Ihônµ IIn ke I nô I mo I cu a Iô chu c va su dIe n da I nhu nµ Ihônµ IIn
a y.
Ca ch nµhï xua cu cu a chu nµ Ia Ia : mô I doanh nµhIe p pha I mua
re va ba n da I. Ca ch IIe p ca n mo I cho phe p chu nµ Ia co duo c mô I
dInh nµhïa moI: Doanh nµhIep Ia Iô chuc Iao ra µIa IrI µIa Ianµ,
Iao ra cua caI vaI chaI.
150 151
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii 1H8O MU C 1iLU VA 1U iiL M :OA 1
Ðinh huo ng sai lä m
Co che quan IrI Iheo kIeu Ihu bac, Iôn II Iuôn ham chua cac
nµuy co. Nhu nµ dIe u se p no I hay Ia m, Iha m chí ca nhu nµ Iho I
quen, nha n xe I, Iha I dô ... ra I binh Ihuo nµ cu a se p cu nµ duo c ca p
duo I coI Ia nhu nµ suy nµhï va ha nh dô nµ da duo c Iính Ioa n va
suy nµhï ky ca nµ!
“Nµuo I Ia Iuôn mIe nµ no I ve quan he , nhan su o day. Tuy nhIen,
khI se p µo I ba n Ien khIe n Ira ch Ihi Iuôn Ia do ba nµ ke chI phí cu a
ba n qua cao; co n khI co co hô I Ihanµ IIe n Ihi nhu nµ nµuo I duo c
huo nµ Io I Iuôn Ia nhu nµ ke dIe n chính xa c ca c bIe u ma u ke Ioa n”.
Nhunµ cau chuyen va Ihan phIen Iuonµ Iu xay ra o moI cap dô
quan Iy, Iam Ihanh Iích Ironµ cônµ vIec bI suI µIam, ke ca Ironµ
vIec caI µIam chI phí. NµoaI ra no con Iam µIam Ionµ IIn va su
Iôn Ironµ can co dôI voI cônµ Iy va Ban quan Iy.
Nha qua n Iy Ihu c ra khônµ he muô n hay co y dInh huo nµ saI
Iam dôI voI nhan vIen. Anh Ia Ihuc su coI quan he nhan su Ia
nhIem vu quan Ironµ nhaI cua minh. Nha quan Iy noI ve cac van
de chI phí do muôn chunµ Io voI nhan vIen ranµ anh Ia Ia môI
nµuoI Ihuc Ie, µan µuI voI nhan vIen. Ben canh do, anh Ia nhan
manh Iam quan Ironµ cua vIec hoan IaI cac mau ke Ioan chí vi
khônµ muôn µap rac rôI nao voI ban kIem soaI nôI bô ma IhôI.
Tuy nhIen, cac nhan vIen cap duoI IaI khônµ he bIeI nhunµ Iy do
no I Iren, Ia I ca nhu nµ dIe u ho nµhe duo c, Iha y duo c chí Ia nhu nµ
cau ho I qua chI IIe I IIen quan de n chI phí, cu nµ nhu su quan Iam
qua muc den cac mau bIeu ma IhôI.
GIa I quye I va n de na y do I ho I mô I ca u Iru c qua n IrI Iheo do ca
nha quan Iy va sep cua anh Ia deu can quan Iam den yeu cau
saI duonµ”, do do, cac nô Iuc cua ho se bI uônµ phí: se khônµ co
su Ia m vIe c Iheo nho m hIe u qua , ma chí co nhu nµ xunµ dô I, mau
Ihuan va rac rôI Ironµ cônµ vIec ma IhôI.
Ouan IrI Iheo muc IIeu doI hoI nô Iuc Ion va nhunµ cônµ cu
da c bIe I. Ly do Ia mô I doanh nµhIe p, ca c nha qua n Iy khônµ
huonµ ve muc IIeu chunµ môI cach Iu nhIen.
Co môI cau chuyen hay duoc ke Ironµ cac cuôc hop ve quan
IrI. Cau chuyen nhu sau: nµuoI Ia hoI ba nµuoI Iho duc da xem
ho danµ Ia m µi. Nµuo I Ihu nha I Ira Io I, “TôI danµ Ia m vIe c de kIe m
sônµ”. NµuoI Ihu haI vua IIep Iuc Iam vua noI, “TôI Ia nµuoI Iho
duc da µIoI nhaI Ironµ vunµ”. Con nµuoI Ihu ba nµanµ Ien, voI
anh maI sanµ nµoI nhin ve phía xa va noI, “TôI danµ xay môI
µIao duonµ”.
Nµuo I Iho Ihu ba chính Ia “nha qua n Iy ” Iha I su . Nµuo I Ihu nha I
bIe I duo c mu c dích cônµ vIe c cu a minh, Iuôn cô µa nµ Ia m vIe c de
kIe m sô nµ. Va n de na m o nµuo I Ihu haI. Ro ra nµ Iay nµhe Ia mô I
ye u Iô vô cu nµ quan Iro nµ cho su Iha nh cônµ cu a doanh nµhIe p.
Tuy nhIen, Iay nµhe cua môI ca nhan phaI IIen quan va phuc vu
cho nhu ca u cu a Ia p Ihe .
Nµay nay, sô Iuonµ cac chuyen µIa co Irinh dô Iam vIec Ironµ
cac doanh nµhIep canµ Iuc canµ µIa Ianµ, do vay doI hoI ve Iay
nµhe dô I vo I nhu nµ nµuo I na y cu nµ Ianµ Iheo. Tuy nhIen, ca c
cônµ nµhe mo I cu nµ do I ho I ca c chuyen µIa pha I cô nµ Ia c, hô Iro
Ian nhau nhIeu hon Ironµ cônµ vIec. DIeu nay doI hoI cac nhan
vIen chuyen môn, Iham chí o muc dô quan IrI Ihap nhaI cunµ
can co caI nhin Ioan Ihe ve doanh nµhIep, hIeu ro doanh nµhIep
doI hoI µi o ban Ihan ho. Cônµ nµhe moI vua doI hoI Irinh dô
chuyen môn Iay nµhe cao cu a ca nhan, vu a do I ho I mo I ca p qua n
Iy deu phaI huonµ den cac muc IIeu chunµ.
152 153
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii 1H8O MU C 1iLU VA 1U iiL M :OA 1
Ia duonµ nhIen ne u nµuo I Ia Ihu c su coI cônµ nhan, qua n dô c Ia
“môI phan cua quan IrI”. Theo dInh nµhïa ve nha quan Iy, do Ia
nµuoI Iam vIec dônµ IhoI chIu môI phan Irach nhIem ve Ihanh
Iích chunµ cu a Iô chu c – cha nµ ha n, khI “du c da ”, anh Ia danµ
“xay mô I µIa o duo nµ”.
Cac muc IIeu cua nha quan Iy phaI Ihe hIen duoc su donµ µop
cu a ho dô I vo I mu c IIeu chunµ cu a cônµ Iy Iren mo I Iïnh vu c kInh
doanh. Ta I nhIen, khônµ pha I nha qua n Iy na o cu nµ co do nµ µo p
Iru c IIe p va o mo I Iïnh vu c: ví du , su do nµ µo p cu a bô pha n
markeIInµ va o nanµ sua I Ia ra I nho be . Nhunµ ne u mô I nha qua n
Iy va bô phan cua anh Ia khônµ duoc ky vonµ donµ µop vao baI
cu mô I Iïnh vu c na o a nh huo nµ de n su Iha nh cônµ cu a Iô chu c
Ihi dIe u na y ca n pha I duo c neu ra mô I ca ch ro ra nµ. Ca c nha qua n
Iy pha I hIe u ra nµ ke I qua kInh doanh phu Ihuô c va o su can ba nµ
cac nô Iuc va keI qua Ironµ nhIeu Iïnh vuc khac nhau. Do do,
nµuoI Ia vua can quan Iam den chuyen môn va cônµ vIec cua
Iunµ bô phan chuc nanµ, vua can xay dunµ su hop Iac haI hoa
µIua chunµ voI nhau, Iranh qua nhan manh hay uu aI môI Iïnh
vuc cu Ihe nao.
De co duoc nhunµ nô Iuc can banµ, cac muc IIeu cua moI cap
qua n Iy Ironµ mo I Iïnh vu c de u pha I µa n vo I nhu nµ xem xe I Ironµ
nµa n ha n va da I ha n. Nµoa I ra, mo I mu c IIeu de u pha I chu a du nµ
ca cunµ ca p mu c IIeu kInh doanh “hu u hinh” va ca c mu c IIeu “vô
hinh” danh cho Iô chuc va phaI IrIen Ihanh Iích – IhaI dô nhan
vIen, Irach nhIem dôI voI xa hôI v.v... BaI cu Ihu µi khac deu Ia
khônµ Ihuc Ie va IhIen can.
cu a cônµ vIe c, hon Ia yeu ca u cu a se p. Chí nha n ma nh de n ha nh
vI, IhaI dô, hay nµhIen cuu cac sach vo ve quan IrI, deu khônµ
Ihe µIaI quyeI duoc van de. Nµuoc IaI dIeu nay con co Ihe Iam
va n de Iro nen ra c rô I hon khI ca c nha qua n Iy Iro nen Iu nµ Iu nµ
Ironµ ca c quan he cu a ho . Tinh huô nµ xa y ra Ia : ca c nha qua n Iy
cô µanµ ne Iranh su dInh huonµ saI Iam banµ cach Ihay dôI IhaI
dô , ha nh vI ba n Ihan; dIe u na y da n de n nhu nµ Iu nµ Iu nµ va hIe u
Iam Ironµ quan he voI nhan vIen. Nhan vIen se phan unµ IaI voI
suy nµhï, “Tro I oI, se p mo I do c xonµ mô I cuô n sa ch nu a (ve qua n
IrI). Truoc day chunµ Ia con bIeI dích xac sep muôn µi o minh,
µIo day... pha I doa n mo ma IhôI!”.
Mu c Iieu nen la gì?
Nha quan Iy o moI cap dô deu can nhunµ muc IIeu Irinh bay
ro ra nµ. Ca c mu c IIeu na y pha I Ihe hIe n ro yeu ca u ve Iha nh Iích
cho don vI qua n Iy cu a nha qua n Iy ; cu Ihe Ia nhu nµ do nµ µo p
de daI muc IIeu chunµ ma ban Ihan anh Ia va dôI nµu cua minh
duoc ky vonµ. NµoaI ra, muc IIeu cunµ phaI Ihe hIen duoc ca
nhu nµ do nµ µo p ma nha qua n Iy co Ihe ky vo nµ Iu nhu nµ bô
pha n, pho nµ ban kha c de µIu p anh Ia hoa n Iha nh mu c IIeu cu a
chính minh. No I ca ch kha c, mu c IIeu Iuôn nha n ma nh IInh Iha n
Iam vIec Iheo nhom va keI qua cua nhom.
Ca c mu c IIeu na y ba I nµuô n Iu mu c IIeu chunµ cu a doanh
nµhIe p. TôI da nha n Iha y ra nµ ca n cunµ ca p cho nµay ca mô I
cônµ nhan, mô I qua n dô c khônµ chí mu c IIeu cu a anh Ia ma co n
ca nhu nµ mu c IIeu cu a pho nµ ban va Ioa n cônµ Iy nu a. La m nhu
vay se IôI cho san xuaI va nanµ suaI Ironµ cônµ vIec. DIeu nay
154 155
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii 1H8O MU C 1iLU VA 1U iiL M :OA 1
hanµ Iuan nay. Con IaI ho Iham chí khônµ muôn bIeI chunµ IôI
se Iam nhunµ phan vIec con IaI nhu Ihe nao!”
O môI Iô chuc quan IrI Iheo dônµ Iuc, nµuoI Ia hoac Ia bo qua
cônµ vIec de daI duoc dônµ Iuc, hoac Ia Im Ianµ Iô chuc de pha
bo ca c dô nµ Iu c nha m hoa n Iha nh cônµ vIe c. Tronµ ca haI Iruo nµ
ho p ho de u khônµ de y de n ca c nµuy co co Ihe xa y ra. KhI co
khu nµ hoa nµ Iha I su , ca n co su hô Iro cu a Ia I ca mo I nµuo I, ho
Ia I xu Iy khu nµ hoa nµ nhu Ihe chu nµ do qua n IrI µay ra.
Oua n IrI Iheo dô nµ Iu c Ia mô I da u hIe u cha c cha n cu a su Iu nµ
Iu nµ, rô I Ioa n. No cho Iha y ra nµ dô I nµu qua n Iy khônµ co kha
nanµ Ia p ke hoa ch. Tren he I, phuonµ pha p qua n IrI na y cho Iha y
ranµ cônµ Iy khônµ bIeI can ky vonµ µi Iu cac nha quan Iy – do
khônµ bIe I dInh huo nµ ho , cha c cha n phuonµ pha p na y se da n
Io I nhu nµ dInh huo nµ saI Ia m.
Ai xa c lä p ca c mu c Iieu?
Mu c Iieu duo c xa c lä p nhu Ihe na o?
Theo dInh nµhïa, nha qua n Iy chIu Ira ch nhIe m ve su do nµ µo p
cua bô phan minh dôI voI bô phan cap Iren va voI Ioan cônµ Iy.
Hoa I dô nµ cu a nha qua n Iy co xu huo nµ “huo nµ Ien phía Iren”.
Do do, muc IIeu cua cônµ vIec cua nha quan Iy phaI duoc xac
dInh Ihônµ qua su donµ µop cua anh Ia dôI voI Ihanh cônµ cua
bô phan cap Iren. Ví du, muc IIeu cua cônµ vIec cua µIam dôc
ba n ha nµ dIa phuonµ pha I duo c xa c dInh ba nµ nhu nµ do nµ µo p
ma anh Ia va dôI nµu ban hanµ dIa phuonµ phaI co dôI voI Ioan
bô pho nµ kInh doanh cu a cônµ Iy. Tuonµ Iu , mu c IIeu cu a µIa m
dô c mô I bô pha n dô c Ia p Ironµ mô I Ia p doa n pha I duo c xa c dInh
Oua n Iri Iheo “dô ng lu c Ihu c dä v”
Ouan IrI Ihanh cônµ doI hoI su nhan manh IoI cac muc IIeu
khac nhau môI cach nµanµ banµ, nhaI Ia Iu cac vI Irí quan Iy
ca p cao. Ca c doanh nµhIe p, Iuy nhIen, hay ma c saI Ia m o dIe m
nay: ho quan IrI Iheo “khunµ hoanµ” va “dônµ Iuc Ihuc day”.
Co Ihe co nhu nµ cônµ Iy ma nha qua n Iy o do khônµ no I “ca ch
duy nhaI de Ihuc hIen môI cônµ vIec o day Ia Iao ra môI dônµ
Iuc cho no”. Tuy nhIen “quan IrI Iheo dônµ Iuc” Ia môI quy Iac
chu khônµ pha I Ia mô I nµoa I Ie . Mo I nµuo I de u bIe I ra nµ mo I Ihu
se su p dô va quay ve Iinh Ira nµ ban da u chí ba Iua n sau khI dô nµ
Iu c khônµ co n nu a. Ke I qua duy nha I cu a mô I “dô nµ Iu c kInh Ie ”
Ia vIec nµuoI Ia sa IhaI cac nhan vIen danh may, khIen nhunµ
nha qua n Iy Ia nh Iuonµ cao pha I... Iu minh da nh ma y ca c Ihu Iu
cua ho. Thuc Ie Ia nhIeu nha quan Iy chua dI IoI môI keI Iuan ro
ra nµ Ia : suy cho cu nµ ca c dô nµ Iu c khônµ pha I Ia ca ch de Ihu c
hIen duoc nhIem vu va cônµ vIec.
NµoaI su IhIeu hIeu qua, quan IrI Iheo dônµ Iuc con dI IoI vIec
dInh huo nµ saI Ia m. KhI no Ia p Irunµ va o mô I µIaI doa n cu a cônµ
vIec va khônµ Ihe khônµ Iam haI den cac bô phan khac.
“Chu nµ IôI ca I µIa m Iuo nµ ha nµ Iuu kho Ironµ bô n Iua n IIe n –
mô I nha qua n Iy ke Ia I – sau do Ia bô n Iua n ca I µIa m chI phí,
bô n Iua n Ia m vIe c ve nhan su . Sau do chí co n mô I Iha nµ cho cônµ
Iac dIch vu khach hanµ. KhI do van de Iuu kho IaI... Iro IaI nhu
cu. Tham chí chunµ IôI con khônµ Ihu Iam cônµ vIec cua minh
nua. MoI dIeu ma dôI nµu quan Iy noI va suy nµhï chí Ia nhunµ
con sô ve Iuu kho cu a Iua n Iruo c hay nhu nµ Ihan phIe n cu a kha ch
156 157
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii 1H8O MU C 1iLU VA 1U iiL M :OA 1
do, anh Ia IhIeI Iap cac IIeu chuan Ihanh Iích danµ ap dunµ cho
ban Ihan, IIeI ke nhunµ vIec phaI Iam de daI muc IIeu, cunµ nhu
Iro nµaI Ironµ bô phan cua anh Ia. Dônµ IhoI Ia Ihu cunµ IIeI ke
IaI ca nhunµ vIec ma cap Iren va cônµ Iy Iam co anh huonµ IôI/
xau dôI voI anh Ia. CuôI cunµ, nha quan Iy cap duoI phac Ihao
nhu nµ vIe c anh Ia se Ia m Ironµ nam Io I de da I duo c mu c IIeu de
ra. Neu nha quan Iy cap Iren chap Ihuan IaI ca nhunµ dIeu nay,
Ihi Ia Ihu noI Iren Iro Ihanh “kIm chí nam” cho moI hoaI dônµ
cu a nha qua n Iy ca p duo I.
Cach Iam nay co hIeu qua raI IôI, no dem IaI nhunµ nhan xeI
huu ích ma nµay ca “sep” µIoI nhaI cunµ co Ihe khônµ de y den.
Mô I cônµ Iy Io n da a p du nµ phuonµ pha p na y suô I 10 nam IIe n.
Tuy nhIen, moI Ia Ihu van IIep Iuc IIeI ke cac muc IIeu va IIeu
chua n µay bô I rô I cho nµuo I nha n Ihu – Iu c Ia ca c nha qua n Iy
ca p cao hon. Va khI nha qua n Iy ca p cao hon ho I “Ca I µi day7”
Ihi cau Ira Io I se Ia , “Bô se p khônµ nho nhu nµ dIe u da no I vo I IôI
Ironµ Ihanµ ma y va o mu a xuan nam nµoa I hay sao7”.
“Bu c Ihu cu a nha qua n Iy ” cu nµ neu ra nhu nµ µi khônµ nha I
qua n Ironµ ca c ky vo nµ ma mô I nha qua n Iy ca p Iren va cônµ Iy
do I ho I o mô I nhan vIen na o do . LIe u nµuo I Ia co ky vo nµ, yeu
ca u ca Iô c dô va cha I Iuo nµ cao, Ironµ khI chí co Ihe co duo c mô I
Ironµ haI dIeu do7 Can co Ihoa hIep µi vi IoI ích cônµ Iy7 Nha
quan Iy co doI hoI nhan vIen phaI co y kIen rIenµ cua ho (dônµ
IhoI hoI IaI cap Iren Iruoc khI hanh dônµ) hay khônµ7 Hay nha
quan Iy chí yeu cau nhan vIen co y kIen, de xuaI va... khônµ bao
µIo su du nµ chu nµ7 Tuonµ Iu , IIe u cônµ Iy co yeu ca u nha qua n
Iy duy Iri Iha nh Iích chunµ Ironµ khI khônµ cho anh Ia quye n
duo c Ioa I bo nhu nµ nµuo I Ia m vIe c ke m hay khônµ7 LIe u cônµ Iy
co de xay ra Iinh Iranµ Ironµ do nhan vIen noI “TôI chí co Ihe
ba nµ nhu nµ do nµ µo p cu a bô pha n do dô I vo I ca c mu c IIeu chunµ
cu a Ia p doa n v.v...
DIeu nay doI hoI nha quan Iy phaI Iu minh xac Iap cac muc
IIeu cho bô pha n cu a minh. Ca c nha qua n Iy ca p cao hon Ia I nhIen
pha I co quye n cha p Ihua n hay khônµ cha p Ihua n nhu nµ mu c IIeu
do. Tuy nhIen, xac Iap muc IIeu Ia Irach nhIem dau IIen cua nha
qua n Iy . DIe u do cu nµ co nµhïa Ia mo I nha qua n Iy ca n co Ira ch
nhIem Iham µIa vao vIec xac dInh muc IIeu cho bô phan cap cao
hon (ma anh Ia Ia mô I Iha nh vIen Ironµ do ). Chí “cho anh Ia ca m
µIa c duo c Iham µIa” (no I Iheo nµôn nµu cu a quan he nhan su ) Ia
chua du; dIeu nay doI hoI nha quan Iy phaI co Irach nhIem Ihuc
su . Do mu c dích cu a anh Ia pha n a nh nhu ca u kha ch quan cu a
doanh nµhIe p hon Ia nhu nµ nhu ca u ca nhan, nha qua n Iy pha I
Ihe hIe n Iính cam ke I cao dô I vo I nhu nµ mu c IIeu chunµ cu a doanh
nµhIep. Anh Ia phaI hIeu cac muc IIeu cua doanh nµhIep, nhunµ
dIeu doanh nµhIep ky vonµ vao ban Ihan, cunµ nhu Ihuoc do va
cach Ihuc do Iuonµ Ihanh Iích. Can co su “µap µo ve chí huonµ”
Ironµ dôI nµu quan Iy cua môI don vI, bô phan. DIeu nay chí co
Ihe daI duoc khI môI nha quan Iy deu suy nµhï ve muc IIeu cua
bô pha n minh, de u Iham µIa mô I ca ch chu dô nµ va co Ira ch nhIe m
vao qua Irinh xac dInh nhunµ muc IIeu do. Va chí nhu vay Ihi
cac nha quan Iy cap cao hon moI co Ihe bIeI duoc ho co Ihe ky
vonµ µi o cap duoI va Iu do ra duoc nhunµ menh Ienh, yeu cau
chính xac.
DIe u na y ra I quan Iro nµ, de n mu c mô I sô nha qua n Iy hIe u qua
nhaI ma IôI co dIp quen bIeI con dI môI buoc nua, xa hon. Ho
yeu cau cac cap duoI vIeI Ihu cho ho haI Ian/môI nam. Tronµ Ia
Ihu µuI cho cap Iren, môI nha quan Iy cap duoI xac dInh muc
IIeu cho cônµ vIec cua ca cap Iren va chính ban Ihan anh Ia. Ke
158 159
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii 1H8O MU C 1iLU VA 1U iiL M :OA 1
Tha I su ma no I, mô I Ironµ nhu nµ do nµ µo p Io n nha I cu a qua n
IrI Iheo muc IIeu Ia vIec no cho phep Ihay Ihe quan IrI banµ ra
Ienh banµ quan IrI banµ Iu kIem soaI.
O My , µIa IrI cu a qua n IrI ba nµ ca ch Iu kIe m soa I ha u nhu
khônµ co n pha I Iranh ca I µi nu a. Oua n IrI ba nµ ca ch Iu kIe m soa I
ha m y “dua ca c quye I dInh xuô nµ de n nhu nµ ca p qua n Iy Iha p
nha I” va “Ira Iuonµ cho nµuo I Iao dô nµ du a Iren ke I qua cônµ
vIec”. Tuy nhIen, de phuonµ phap quan IrI nay Iro Ihanh Ihuc
Ie , khônµ chí cha p nha n va da nh µIa cao ca c kha I nIe m cu a no Ia
du ; dIe u na y do I ho I nhu nµ cônµ cu mo I, nhu nµ Ihay dô I Io n Ironµ
ca ch suy nµhï Ihu c ha nh Iruye n Ihô nµ.
De co Ihe Iu kIem soaI Ihanh Iích ban Ihan, nha quan Iy can
bIe I nhIe u hon Ia ca c mu c IIeu cu a minh. Anh Ia ca n co kha nanµ
do Iuonµ Ihanh Iích va keI qua cua minh so voI muc IIeu. DIeu
do nha m cunµ ca p cho nha qua n Iy ca c Ihuo c do chunµ, ro ra nµ
Ironµ mo I Iïnh vu c chính cu a kInh doanh. Ca c Ihuo c do na y khônµ
ca n pha I Iuye I dô I chính xa c hay dInh Iuo nµ, sonµ chu nµ pha I ro
ranµ, don µIan, IhuyeI phuc, de hIeu, khônµ can phaI µIaI Ihích
qua nhIeu khI dem vao ap dunµ.
Mô I nha qua n Iy de u pha I co Ihônµ IIn ca n IhIe I de do Iuo nµ Iha nh
Iích cu a ba n Ihan. Ho ca n nha n Ihônµ IIn na y so m de co Ihe Ihu c
hIe n nhu nµ Ihay dô I ne u ca n, nha m da I ke I qua monµ muô n. Hon
nu a, Ihônµ IIn na y pha I de n Iru c IIe p nha qua n Iy , chu khônµ pha I
ca p Iren cu a anh Ia. Day chí Ia mô I phuonµ IIe n Iu kIe m soa I, chu
khônµ pha I Ia mô I cônµ cu kIe m soa I Iu ca p Iren.
Nhu ca u ve Ihônµ IIn na y ca nµ Iro nen ca p ba ch, khI kha nanµ
Ihu Ihap, phan Iích va Iônµ hop Ihônµ IIn nµay canµ Ianµ Ien do
nhu nµ IIe n bô Ironµ ky Ihua I. Cho de n nay, Ihônµ IIn ve nhu nµ su
Ia m Iô I cônµ vIe c ne u µIu cho se p khônµ bIe I nhu nµ vIe c IôI Ia m”
hay khônµ7
Do Ia nhu nµ Iinh huô nµ Ihuo nµ xa y ra, chu nµ hu y hoa I IInh
Ihan va Ihanh Iích Ironµ cônµ vIec. “Buc Ihu cua nha quan Iy”
khônµ µIu p nµan nµu a chu nµ, sonµ íI ra no va ch ro nhu nµ Iinh
huô nµ na y, cho Ia bIe I duo c o dau ca n co Iho a hIe p, o dau ca n
suy nµhï IaI ve muc IIeu, IhIeI Iap cac Ihu Iu uu IIen, hay Ihay
dôI cac hanh vI v.v...
Phuonµ pha p Iren cu nµ cho Iha y: Oua n Iy ca c nha qua n Iy do I
ho I nhu nµ nô Iu c da c bIe I khônµ chí de Ia o ra su dInh huo nµ ma
con de xoa bo nhunµ dInh huonµ saI Iam. Su hIeu bIeI Ian nhau
khônµ bao µIo co Ihe daI duoc qua kIeu µIao IIep “Iu Iren xuônµ
duo I” ma pha I Ia “Iu duo I Ien Iren”, vu a do I ho I ca p Iren pha I sa n
Ionµ Ianµ nµhe, vua doI hoI nhunµ cônµ cu can IhIeI de cap duoI
“nµhe Ihay”.
Tu kie m soa I Ihông qua ca c Ihuo c do
Lo I Ihe Io n nha I cu a qua n IrI Iheo mu c IIeu Ia vIe c no cho phe p
nha qua n Iy co Ihe kIe m soa I duo c Iha nh Iích cu a minh. Tu kIe m
soa I co nµhïa Ia co duo c mô I dô nµ Iu c ma nh me hon: co kha I vo nµ
Iam duoc nhunµ dIeu IôI nhaI hon Ia chí Iam “vua du IôI”. DIeu
do cu nµ co nµhïa Ia ca c mu c IIeu Iha nh Iích cao hon, Ia m nhin
Io n hon. Nµay ca ne u nhu qua n IrI Iheo mu c IIeu khônµ nha I IhIe I
dem IaI cho doanh nµhIep su Ihônµ nhaI ve huonµ dI va cac nô
Iuc cua dôI nµu quan IrI Ihi no van µIup cho quan IrI co duoc
kha nanµ Iu kIem soaI.
160 161
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii 1H8O MU C 1iLU VA 1U iiL M :OA 1
Iy. Chu IIch cônµ Iy sau do se µo I ca c nha qua n Iy , Ia nh da o ca c
bô phan Ien Iam vIec ve keI qua kIem Ioan nay. KeI qua Ia µi7
Tronµ con ma I cu a ca c Ia nh da o bô pha n, bô pha n kIe m Ioa n nô I
bô bI coI Ia “GesIapo cua chu IIch”. Dônµ IhoI, canµ nµay canµ
co nhIe u nha qua n Iy , phu Ira ch ca c bô pha n khônµ co n huo nµ
Io I vIe c da I Iha nh Iích Iô I nha I ma chí quan Iam Io I vIe c “dô I pho ”
huu hIeu voI kIem Ioan nôI bô ma IhôI.
Khônµ nen hIeu nhunµ dIeu nay Ia su unµ hô cac IIeu chuan
Ihanh Iích Ihap hay vIec IoaI bo kIem soaI Ironµ doanh nµhIep.
Nµuo c Ia I, qua n IrI Iheo mu c IIeu va Iu kIe m soa I Ia mô I phuonµ
IIe n de da I nhu nµ IIeu chua n cao hon ve Iha nh Iích. Mô I nha qua n
Iy de u pha I chIu Ira ch nhIe m ve ke I qua Iha nh Iích cu a minh. Tuy
nhIen, chí co anh Ia mo I Ia nµuo I duo c quye n kIe m soa I nhu nµ
dIe u anh Ia Ia m de da I duo c nhu nµ ke I qua do . Ta I nhIen, ca n
hIeu ro nhunµ µIoI han – cu Ihe Ia cac hanh vI va phuonµ phap
ma cônµ Iy ca m doa n, cho Ia khônµ chuyen nµhIe p, IhIe u da o du c
v.v... Tronµ pha m vI µIo I ha n na y, nha qua n Iy ca n duo c Iu do
quye I dInh nhu nµ vIe c pha I Ia m. Va chí khI co da y du Ihônµ IIn
can IhIeI cho cac hoaI dônµ Ironµ cônµ vIec, nha quan Iy moI bI
coI Ia phaI chIu Irach nhIem ve cac keI qua cua minh.
Su du ng hie u qua ca c ba o ca o va quv Irình
Ouan IrI banµ Iu kIem soaI doI hoI nµuoI Ia suy nµhï IaI môI
cach IrIeI de ve vIec su dunµ bao cao, quy Irinh, mau bIeu.
Cac bao cao va cac quy Irinh Ia nhunµ cônµ cu can IhIeI, Iuy
nhIen chu nµ de bI su du nµ saI Ia m va Ia o ra nhu nµ ha u qua xa u.
kIe n quan Iro nµ va n khônµ Ihe IIe p ca n duo c, hoa c chí co Ihe co
duo c khI da qua Ire , khônµ co n ma y Ia c du nµ nu a. DIe u na y vu a
Ia m cho kha nanµ Iu kIe m soa I ye u dI, vu a Ia m cho vIe c kIe m soa I
Iu ben Iren Iro nen ke m hIe u qua : KhI IhIe u Ihônµ IIn de kIe m soa I
ca p duo I, nµuo I Ia buô c pha I de cho ca p duo I Ia m vIe c “Iu y Ihích”.
Kha nanµ cunµ ca p nhu nµ Ihônµ IIn IIen quan de n do Iuo nµ
Ihanh Iích se Iao dIeu kIen cho qua Irinh Iu kIem soaI, va Iu do
dem IaI nhunµ buoc IIen Ion ve hIeu qua va Ihanh Iích cua quan
IrI. Nµuoc IaI, neu kha nanµ noI Iren bI Iam dunµ de Iro Ihanh
mô I cônµ cu kIe m soa I Iu ben Iren, cônµ nµhe mo I se µay Ia c ha I
khônµ Iuonµ Iruoc duoc banµ vIec Iam nan Ionµ cac nha quan Iy
cap duoI, µIam IhIeu duoc Iính hIeu qua cua ho.
VIec Ihônµ IIn co Ihe su dunµ môI cach hIeu qua vao vIec Iu
kIem soaI co Ihe duoc mInh hoa qua ví du cua cônµ Iy GeneraI
LIecIrIc. Cônµ Iy nay co môI dIch vu kIem soaI dac bIeI – do Ia
cac kIem Ioan vIen dI dônµ, nhunµ nµuoI nay kIem Ira moI don
vI quan IrI cua cônµ Iy íI nhaI môI Ian môI nam. Tuy nhIen, bao
cao cua ho duoc µuI Ihanµ den nha quan Iy cua chính don vI/bô
pha n duo c kIe m Ira. Ke I qua cu a vIe c su du nµ Ihônµ IIn cho vIe c
Iu kIem soaI (hon Ia kIem soaI Iu ben Iren) chính Ia cam µIac Iu
IIn va IIn cay Ian nhau ma aI cunµ co Ihe cam nhan khI IIep xuc
voI cac nha quan IrI IaI GL.
Tuy nhIen, cach Iam cua GL khônµ phô bIen va íI duoc hIeu
dunµ! Cac suy nµhï phô bIen ve quan IrI Ihuonµ µIônµ voI cac
Ihuc hanh o môI cônµ Iy hoa chaI Ion Ironµ ví du duoI day.
Ta I cônµ Iy na y, bô pha n kIe m Ioa n nô I bô cu nµ IIe n ha nh kIe m
Ioa n mo I bô pha n, sonµ ke I qua kIe m Ioa n khônµ duo c dua cho
ca c nha qua n Iy cu a ca c bô pha n do , ma dua cho chu IIch cônµ
162 163
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii 1H8O MU C 1iLU VA 1U iiL M :OA 1
du Ironµ Io nµ khônµ he Ihích Ihu . Cuô I cu nµ chính se p cu a anh
Ia cunµ bI “Iac huonµ”, bI “Iua dôI” boI cac quy Irinh noI Iren.
Va I nam Iruo c day, mô I cônµ Iy ba o hIe m Io n dua ra mô I chuonµ
Irinh Io n de pha I IrIe n Irinh dô qua n IrI: ho xay du nµ mô I Iô chu c
Iap Irunµ, quan Iam den cac van de nhu: Iy Ie dôI moI, caI IIen,
Ihanh Ioa n ca c don do I bô I Ihuo nµ, chI phí ba n ha nµ, phuonµ
phap ban hanµ, v.v... Cach Iô chuc nay co ve raI hIeu qua – cac
nha quan Iy cap cao hoc duoc raI nhIeu ve cach dIeu hanh môI
cônµ Iy ba o hIe m. Tuy nhIen, Iha nh Iích chunµ cu a cônµ Iy Ia I dI
xuô nµ ke Iu do , bo I Iy do: ca c ca p qua n Iy pha I da nh qua nhIe u
IhoI µIan cho vIec chuan bI cac bao cao Ihay vi Iam vIec! Te hon
Ia ho so m ho c duo c ca ch Ihu c “dô I pho ”, “Ia m de p” ca c ba o ca o
Ihay vi Ihe hIen Ihanh Iích IhaI su. Khônµ chí co Ihanh Iích, ma
van ho a va da o du c cônµ Iy cu nµ dI xuô nµ. GIo day, ca c nha
quan Iy cap duoI coI ban µIam dôc va cac chuyen µIa kIem soaI
nhu Ia nhu nµ... ke Ihu , ca n vuo I qua hay Ira nh ne ca nµ xa ca nµ
Iô I.
Nhunµ cau chuyen Iuonµ Iu co Ihe Iim Ihay Ironµ nhIeu cônµ
Iy kha c nhau, Ihuô c nhIe u nµa nh kha c nhau. Ve mô I mu c dô na o
do, Iinh hinh nay Ia do su ao Iuonµ ve quan nIem “nhan vIen”.
Tuy nhIen, Ihuc su Ihi day Ia keI qua cua vIec su dunµ saI Iam
ca c quy Irinh nhu Ia mô I cônµ cu kIe m soa I.
Ca n ha n che su du nµ ba o ca o va quy Irinh, chí su du nµ chu nµ
khI µIu p IIe I kIe m duo c Iho I µIan va Iao dô nµ. Ca c ba o ca o va quy
Irinh can canµ don µIan canµ IôI.
Chu IIch cu a mô I cônµ Iy Io n ke cho IôI nµhe cau chuye n sau
day ve ba n Ihan ônµ Ia. Muo I Iam nam Iruo c ônµ Ia da mua cho
cônµ Iy Ihem mô I nha ma y dô c Ia p o Los AnµeIes. Ly do mua nha
Co ba cach su dunµ bao cao va quy Irinh saI Iam. SaI Iam dau
IIen Ia vIec da sô moI nµuoI IIn Iuonµ ranµ cac quy Irinh Ia cônµ
cu dao duc. Thuc ra nµuyen Iac cua cac quy Irinh Ia nµuyen Iac
kInh Ie. Cac quy Irinh khônµ bao µIo xac dInh dIeu µi nen Iam,
ma chí neu ra ca ch Ia m sao cho íI Iô n chI phí nha I. Ca c ca ch ha nh
xu du nµ khônµ bao µIo co Ihe duo c xa c dInh ba nµ quy Irinh.
Cach su dunµ saI Iam Ihu haI Ia coI quy Irinh Ia caI Ihay Ihe
duo c su da nh µIa . Ouy Irinh chí pha I huy Ia c du nµ Ironµ nhu nµ
Iruo nµ ho p khônµ ca n dua ra da nh µIa , nha n xe I – nhu nµ Iinh
huônµ Iap dI Iap IaI ma Ironµ do cac danh µIa can IhIeI da duoc
cunµ ca p va kIe m Ira rô I. Chu nµ Ia da Iu nµ chIu IhIe I ha I Iu nIe m
IIn Iuonµ vô Iy vao cac mau bIeu, quy Irinh, nhaI Ia khI nhunµ
cônµ cu na y khIe n chu nµ Ia µIa I quye I nhu nµ Iinh huô nµ ba I
Ihuo nµ, da c bIe I ba nµ nhu nµ quy Irinh nhu Ihuo nµ Ie . Tren Ihu c
Ie, môI quy Irinh IôI phaI Ia môI quy Irinh co Ihe “nhan dIen”
nhanh cho nµ nhu nµ Iinh huô nµ da c bIe I, ba I Ihuo nµ, do I ho I ca ch
µIaI quyeI rIenµ dua Iren nhunµ danh µIa, nhan xeI.
Tuy nhIen, vIec su dunµ cao bao va quy Irinh saI Iam nhaI Ia
vIec su dunµ chunµ nhu Ia cônµ cu de kIem soaI. DIeu nay dac
bIe I du nµ vo I nhu nµ aI nha m Io I vIe c cunµ ca p Ihônµ IIn cho ca c
nha qua n Iy ca p cao hon. Mô I ví du : nµuo I qua n Iy mô I nha ma y
can Ihuonµ xuyen chuan bI co haI muoI mau bIeu cho ke Ioan,
ky su va bô phan van phonµ cua HôI so, voI nhunµ Ihônµ IIn ma
chính anh Ia cunµ khônµ can co – keI qua Ia su chu y cua anh Ia
da bI Ia m cho Ia c huo nµ, khônµ co n Ia p Irunµ va o cônµ vIe c nu a.
Nhu nµ dIe u ma nha qua n Iy duo c yeu ca u pha I Ia m vi mu c dích
kIe m soa I se Ia m cho anh Ia nµhï ra nµ do Ia nhu nµ Ihu cônµ Iy
ky vo nµ o minh, do do khIe n anh Ia Ia p Irunµ mo I nô Iu c va o do ;
164 165
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N 1ii 1H8O MU C 1iLU VA 1U iiL M :OA 1
khônµ bao µIo co Ihe da nh µIa mô I nµuo I qua nhu nµ ba o ca o,
mau bIeu cua nµuoI do, Iru phI anh Ia Ia nhan vIen phu Irach
cac mau bIeu do. Can Iuôn danh µIa môI nµuoI banµ Ihanh Iích
Ironµ hoaI dônµ, san xuaI cua anh Ia. Va cach duy nhaI de dam
bao dIeu nay Ia dunµ bao µIo baI anh Ia phaI Iam bao cao, mau
bIeu µi, nµoaI Iru nhunµ caI ma chính anh Ia cam Ihay can IhIeI
de daI keI qua, Ihanh Iích.
Mô I Irie I lv qua n Iri
CaI ma doanh nµhIep can Ia môI nµuyen Iac quan IrI Iao dIeu
kIen IôI da cho so Iruonµ va Irach nhIem ca nhan, cunµ Iuc do
Iao ra nhunµ dInh huonµ chunµ ve hoaI bao va nô Iuc, IhIeI Iap
Ia m vIe c Iheo nho m, Ia m cho ca c mu c IIeu cu a ca nhan ho a ho p
vo I mu c IIeu chunµ.
Nµuyen Ia c duy nha I co Ihe Ihu c hIe n dIe u na y Ia : qua n IrI Iheo
mu c IIeu va Iu kIe m soa I. Nµuyen Ia c na y khIe n cho mu c IIeu cu a
môI nha quan Iy phaI Ia caI chunµ. No Ihay su kIem soaI Iu ben
nµoaI banµ su kIem soaI chaI che va hIeu qua hon Iu ben Ironµ.
No Ia o dô nµ Iu c cho nha qua n Iy ha nh dô nµ khônµ pha I vi bI aI
do ba I buô c hay Ihuye I phu c, ma vi nhu ca u kha ch quan cu a
nhIe m vu do I ho I ha nh dô nµ do . No I ca ch kha c, anh Ia ha nh dô nµ
vi Iu minh quyeI dInh can phaI Iam nhu vay chu khônµ phaI vi
aI kha c – ha nh dô nµ nhu mô I nµuo I Iu do.
Tu “IrIeI Iy” nµay nay duoc su dunµ kha IhoaI maI Ironµ µIoI
quan IrI. TôI da Iunµ duoc xem môI Iuan van cua Pho chu IIch
môI cônµ Iy, voI de IaI “IrIeI Iy xu Iy vIec mua hanµ”. Tuy nhIen,
qua n IrI Iheo mu c IIeu va Iu kIe m soa I co Ihe µo I mô I ca ch chính
ma y na y Ia do no Ia o ra Io I nhua n 2S0.000 dôIa/nam. KhI cu nµ dI
vo I chu cu cu a nha ma y, µIo Ia µIa m dô c nha ma y, vIen chu IIch
ho I, “Önµ quye I dInh ve µIa ca nhu Ihe na o7”. “Ra I don µIa n, – nµuo I
chu cu Ira Io I – chu nµ IôI Iuôn cha o µIa Iha p hon mô I chu I so vo I
cônµ Iy ca c ônµ”. Cau ho I IIe p Iheo: “Önµ qua n Iy chI phí nhu Ihe
na o7”. Tra Io I: “Ra I de – chu nµ IôI bIe I chI phí pha I Ira cho nµuyen
va I IIe u va Iao dô nµ, Iu do xa c dInh duo c ca n sa n xua I bao nhIeu”.
Cuô I cu nµ Ia cau ho I: “La m sao de kIe m soa I Ioa n Iô Iô nµ chI phí7”.
Tra Io I: “Chu nµ IôI khônµ quan Iam de n dIe u do !”.
VIen chu IIch suy nµhï: chunµ Ia co Ihe IIeI kIem nhIeu IIen o
day voI vIec µIoI IhIeu he Ihônµ kIem soaI ky Iuonµ. Tuy nhIen,
mô I nam sau, Io I nhua n cu a nha ma y no I Iren µIa m xuô nµ chí
co n 1S0.000 dôIa. Doanh sô ba n ha nµ va µIa ca va n µIu nµuyen,
sonµ vIec µIoI IhIeu nhunµ quy Irinh kIem soaI qua phuc Iap da
“an he I” phan nu a sô Io I nhua n.
Mo I doanh nµhIe p ca n dInh ky kIe m Ira Ia I xem ca c ba o ca o va
quy Irinh co co n ca n IhIe I hay khônµ, íI nha I Ia S nam mô I Ia n.
Co Ia n IôI da de nµhI mô I “ca ch Ian” IrIe I de nhu sau dô I vo I mô I
cônµ Iy Iau doI: Iam IhoI nµunµ Ioan bô cac bao cao Ironµ haI
Ihanµ; sau do se quyeI dInh µIu IaI nhunµ bao cao nao ma cac
nha quan Iy van con Ihay Ia can IhIeI sau haI Ihanµ do. Cach
nay µIup µIam... ba phan Iu sô bao cao va mau bIeu cua cônµ Iy.
Bao cao va quy Irinh chí nen Iap Irunµ vao cac Ihanh Iích can
IhIeI de daI keI qua Ironµ nhunµ Iïnh vuc chính. “KIem soaI” IaI
ca Iu c Ia ... khônµ kIe m soa I µi ca . Nhu nµ nô Iu c kIe m soa I ca nhu nµ
Ihu khônµ IIen quan, se dan IoI nhunµ dInh huonµ saI Iam.
CuôI cunµ, cac bao cao va quy Irinh can Ia cac cônµ cu cua
nµuoI Ihuc hIen chunµ, chu khônµ phaI Ia Ihuoc do Ihanh Iích;
166 167
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHO N LU C NHAN :U ...
º.
CIÒ! II^ !I^! SI
!II!G !GIYL! J^C CÒ B^!
N
ha qua n Iy su du nµ nhIe u Iho I µIan hon ca cho vIe c qua n Iy
con nµuoI va ra cac quyeI dInh IIen quan den nhan su. Va
qua Iha I ho nen Ia m nhu va y. Khônµ co quye I dInh na o co “ha u
qua ” Iau da I va kho co Ihe Ia m Ia I, dIe u chính nhu ca c quye I dInh
ve nhan su . Tuy nhIen, Ihu c Ie Ia ca c nha qua n Iy hIe n nay chua
co nhIeu cac quyeI dInh dunµ dan ve Ihanµ IIen va phan cônµ,
phan nhIem. Tính chunµ heI Ihi chí co khoanµ môI phan ba cac
quye I dInh Ioa I na y Ia du nµ da n, mô I pha n ba co hIe u qua nhunµ
raI han che, va môI phan ba Ihi Ia nhunµ IhaI baI hoan Ioan.
Khônµ co Iïnh vu c qua n IrI na o kha c Ia I co “Iha nh Iích” Ie nhu
va y. Le duonµ nhIen ca c nha qua n Iy khônµ Ihe dua ra nhu nµ
quye I dInh nhan su hoa n ha o duo c. Tuy nhIen, Ií Ie ca c quye I
dInh du nµ pha I cao hon, do day Ia Iïnh vu c qua n IrI ma nµuo I Ia
hIeu raI can ke.
Tuy nhIen, môI sô quyeI dInh ve nhan su cunµ da daI IoI muc
“hoan hao”. Vao IhoI ky dIen ra Iran Tran Chau Canµ, cac Iuonµ
xac Ia môI IrIeI Iy quan IrI. No dua Iren khaI nIem ve cônµ vIec
quan IrI; su phan Iích cac nhu cau cu Ihe cua quan IrI va nhunµ
Iro nµa I ma qua n IrI co Ihe µa p pha I. No cu nµ du a Iren kha I nIe m
ve ha nh dô nµ va ha nh vI cu a con nµuo I, cu nµ nhu dô nµ Iu c cu a
con nµuo I. CuôI cunµ, IrIeI Iy nay co Ihe ap dunµ cho nha quan
Iy o mo I ca p dô , Ihuô c mo I doanh nµhIe p vo I ca c quy mô Io n, nho
kha c nhau. No da m ba o cho Iha nh Iích ba nµ vIe c chuye n ca c nhu
ca u kha ch quan Iha nh nhu nµ mu c IIeu ca nhan. Va day Ihu c su
Ia mô I su Iu do, Iu do “Ironµ khuôn khô cu a pha p Iua I”.
168 169
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHO N LU C NHAN :U ...
2. Nha quan Iy co nhIem vu dam bao cho moI nµuoI co Irach
nhIem Ironµ Iô chuc cua minh deu phaI daI Ihanh Iích cao.
3. Khônµ co quyeI dInh nao quan Ironµ banµ quyeI dInh ve
nhan su , vi chu nµ quye I dInh kha nanµ Iha nh cônµ cu a Iô chu c.
Do do, cac quyeI dInh nhan su phaI duoc Ihuc hIen IôI.
4. Khônµ µIao nhu nµ vIe c quan Iro nµ cho nhu nµ nµuo I mo I,
do co Ihe Ia m Ianµ ru I ro. Nhu nµ nhIe m vu quan Iro nµ pha I duo c
µIao cho nhu nµ nµuo I ma ba n da bIe I ro , nhu nµ nµuo I da co duo c
su Iín nhIem ben Ironµ Iô chuc. Nhunµ nµuoI moI can Iruoc IIen
dua vao cac vI Irí co ky vonµ ro ranµ, nhunµ vI Irí co su hô Iro
san sanµ Iu nµuoI khac.
Ca c buo c ra quve I dinh
Cu nµ nhu ca c nµuyen Ia c co ba n, chí co mô I sô buo c quan Iro nµ
Ironµ qua Irinh dua ra cac quyeI dInh hIeu qua ve nhan su.
1. Suy nghô kyä vïì nhiïåm vuå - cöng viïåc: Cac ban mô Ia cônµ
vIec co Ihe co µIa IrI Ironµ môI IhoI µIan daI, sonµ nhunµ nhIem
vu , cônµ vIe c cu Ihe Ihi Iuôn Iuôn Ihay dô I mô I ca ch khônµ Iuo nµ
Iruo c duo c.
Dau nhunµ nam 1940, co Ian khI Iam vIec voI A. SIoan, IôI noI
voI ônµ Ia ranµ duonµ nhu ônµ Ia danh qua nhIeu IhoI µIan cho
vIec chon Iua môI Ironµ ba unµ vIen nµanµ nhau cho môI vI Irí
qua n Iy ca p Iha p – µIa m dô c ba n ha nµ cu a mô I cu a ha nµ phu
Iu nµ nho . SIoan Ira Io I, “Önµ ha y Ihu nhin Ia I cônµ vIe c cu Ihe
cu a vI Irí na y Ironµ nhu nµ Ia n µa n day ma chu nµ Ia pha I bô
nhIem ma xem”. TôI xem IaI va kInh nµac nhan ra ranµ môI Ian
Iïnh Ironµ quan dôI My da sô deu da Ion IuôI. Thônµ che Georµe
C. MarshaII, Tô nµ Iham muu Iruo nµ Iu c do , da dích Ihan cho n
Iua Iunµ nµuoI môI Ironµ sô cac Iuonµ Ire de bô nhIem cho ho
vao cac vI Irí cao hon du IaI nanµ cua ho chua Iunµ duoc Ihu
Iha ch Ironµ chIe n da u. Ca c quye I dInh nhan su cu a MarshaII ha u
nhu da chính xa c: da sô nhu nµ nµuo I duo c ônµ cho n de u co
nhunµ Ihanh cônµ Ironµ bInh nµhIep sau nay.
MôI Iruonµ hop khac: Ironµ suôI µan 40 nam dIeu hanh cônµ
Iy GM, AIIred P. SIoan 1r. da dích Ihan cho n Iu a va bô nhIe m mo I
vI Irí qua n Iy Ironµ cônµ Iy, Iu nhu nµ nha qua n Iy ca p cao cho
de n nhu nµ nha qua n Iy ca p Iha p nha I. Theo nhu nµ IIeu chua n
hIe n nay Ihi ca c hoa I ba o va µIa IrI cu a SIoan duo nµ nhu ha n he p,
khI ônµ Ia chí quan Iam den Ihanh Iích ben Ironµ GM, va cho
GM. DIeu nay Ia dunµ. Sonµ rIenµ ve cac quyeI dInh nhan su –
chon dunµ nµuoI cho cac cônµ vIec cu Ihe – Ihi Ihanh Iích cua
SIoan Ia khônµ Ihe phu nha n.
Ca c nguven Iã c co ba n
Khônµ co su da nh µIa con nµuo I mô I ca ch hoa n ha o, chính xa c
IuyeI dôI. Tuy nhIen, Ihuc Ie Ia hIen van co raI íI nha quan Iy
Ihuc su quan Iam va xu Iy nµhIem Iuc cac quyeI dInh IIen quan
den nhan su.
MarshaII va SIoan Ia haI con nµuo I co Iính ca ch hoa n Ioa n kha c
nhau, sonµ khI dua ra ca c quye I dInh nhan su Ihi ho ra I co y
Ihu c Ironµ vIe c Iuan Ihu nhu nµ nµuyen Ia c chunµ duo I day.
1. Ne u IôI µIao vIe c cho mô I nµuo I va nµuo I do khônµ hoa n
Ihanh IôI, chính IôI Ia nµuoI co IôI.
170 171
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHO N LU C NHAN :U ...
na y co phu ho p vo I cônµ vIe c hay khônµ7”. Ben ca nh do , ca c dIe m
yeu co Ihe Ia nhunµ han che, dôI khI IoaI môI unµ vIen ra khoI
danh sa ch duo c cho n. Cha nµ ha n, mô I nµuo I hoa n Ioa n du kha
nanµ chuyen môn cho mô I cônµ vIe c, sonµ ne u cônµ vIe c na y
Iruoc IIen doI hoI kha nanµ xay dunµ môI nhom Iam vIec hIeu
qua, Ihi nµuoI do van se bI IoaI neu khônµ co kha nanµ nay.
Ca MarshaII va SIoan de u Ia nhu nµ nµuo I kha I khe, do I ho I, yeu
cau cao o cap duoI, sonµ ca haI deu bIeI ranµ dIeu côI IoI Ia vIec
ca p duo I co kha nanµ hoa n Iha nh mô I cônµ vIe c na o do . Ne u kha
nanµ do Iôn IaI, Ihi cônµ Iy Iuôn co Ihe “chIu dunµ” duoc nhunµ
dIe m ye u, ha n che kha c cu a ho . Nµuo c Ia I, ne u khônµ co kha nanµ
hoa n Iha nh cônµ vIe c, Ihi nhu nµ dIe m ye u do cu nµ cha nµ co y
nµhïa µi.
Ví du , Ironµ vIe c da o Ia o bInh Iính, MarshaII ca n Iim kIe m nhu nµ
sï quan co Ihe chuye n nhu nµ Ian bInh Iha nh nhu nµ chIe n sï Ihu c
Ihu. Thônµ Ihuonµ, nhunµ nµuoI co kha nanµ ve huan Iuyen nay
Ihuo nµ co vô sô dIe m ye u o nhu nµ Iïnh vu c kha c nhau nhu chIe n
IhuaI, chIen Iuoc, µIao IIep voI bao chí... Tuy nhIen, mIen Ia khI
sï quan do co Ihe hua n Iuye n, da o Ia o (va nha I Ia khI do Ia nµuo I
µIoI nhaI Ironµ cônµ vIec nay), Ihi anh Ia se duoc chon va µIao
vIec baI chap moI dIem yeu khac.
Tuonµ Iu nhu va y, khI cho n Iu a ca c Iha nh vIen nô I ca c, haI Tô nµ
Ihônµ I. RooseveII va H. Truman deu noI, “Mac ke nhunµ dIem
ye u ca nhan, Iruo c he I ha y cho IôI bIe I nµuo I do co Ihe Ia m duo c
µi!”. Chanµ phaI nµau nhIen ma haI vI Tônµ Ihônµ nay co nhunµ
nôI cac manh nhaI, hIeu qua nhaI Ironµ Ihe ky XX o My.
4. Trao àöí i vïì tûâ ng ûá ng viïn vúá i möå t söë ngûúâ i àaä tûâ ng laâ m viïå c
vúá i hoå . Nha qua n Iy cu nµ Ia con nµuo I vo I nhu nµ Iha nh kIe n, ca m
nhu vay, cac dIeu kIen cua nhIem vu IaI khac dI, khônµ Ian nao
µIônµ Ian nao.
KhI bô nhIe m mô I vIen Iuo nµ va o mô I vI Irí na o do , G. MarshaII
Iuôn Iuôn Iim hIeu Iruoc IIen ban chaI cua cônµ vIec duoc µIao
Ironµ vo nµ 18 Iha nµ hay 2 nam Io I. Hua n Iuye n, da o Ia o mô I don
vI Ia môI nhIem vu, con dan daI don vI Iham µIa chIen dau IaI Ia
mô I nhIe m vu hoa n Ioa n kha c. Tuonµ Iu , nha n quye n chí huy
môI don vI danµ Ironµ Iinh Iranµ kIeI que, khôI phuc IInh Ihan
va suc manh cua no IaI cunµ Ia môI nhIem vu khac han.
KhI can bô nhIem môI µIam dôc ban hanµ khu vuc, nha quan
Iy cap Iren Iruoc heI can phaI xac dInh duoc dau Ia “Ironµ Iam”
cu a nhIe m vu se duo c µIao cho nµuo I µIa m dô c ba n ha nµ kIa. LIe u
do co phaI Ia Iuyen dunµ nhan vIen ban hanµ moI Ihay Ihe cho
nhu nµ nµuo I cu da µa n de n Iuô I nµhí huu, hay Iim kIe m IhI Iruo nµ
mo I, µIo I IhIe u sa n pha m mo I v.v... Mô I vIe c Iren Ia mô I nhIe m vu
kha c nhau, do I ho I mô I µIa m dô c ba n ha nµ vo I nhu nµ pha m cha I
kha c nhau.
2. Xem xeá t möå t söë “ûá ng viïn” tiïì m nùng. Can daI ra cac dIeu
kIen, yeu cau de môI nµuoI co Ihe duoc µIao môI nhIem vu cu
Ihe, Iu do µIoI han IôI IhIeu sô “unµ vIen”. NµoaI ra, ban Ihan
nhIem vu va nµuoI duoc µIao nhIem vu phaI phu hop voI nhau.
De co mô I quye I dInh nhan su hIe u qua , nha qua n Iy nen xem
xeI ba den nam unµ vIen du dIeu kIen khac nhau.
3. Suy nghô kyä lûúäng vïì caách àaánh giaá caác ûáng viïn. KhI da
hIeu ro ve nµhïa vu, cônµ vIec, nha quan Iy se hIeu nµuoI duoc
µIao nhIem vu can uu IIen Iam µi, Iap Irunµ nô Iuc vao dau. Cau
ho I Irunµ Iam khônµ pha I Ia “U nµ vIen na y co Ihe /khônµ Ihe Ia m
duo c µi7”, ma Ia “Dau Ia dIe m ma nh cu a u nµ vIen, va dIe m ma nh
172 173
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHO N LU C NHAN :U ...
phí Io n nha I Ironµ qua n IrI o My ) chính Ia vIe c nµuo I Ia da khônµ
suy nµhï va µIu p nhu nµ nµuo I kha c suy nµhï ve nhu nµ yeu ca u
cua cônµ vIec, nhIem vu moI.
MôI nµuoI Iunµ Ia môI sInh vIen xuaI sac cua IôI, may Ihanµ
Iruoc day µoI dIen IhoaI cho IôI, chan nan noI, “MôI nam Iruoc
day IôI co mô I co hô I Io n nha I, duo c dua Ien Ia m µIa m dô c ky
Ihua I cu a cônµ Iy. GIo ho no I IôI khônµ hoa n Iha nh nhIe m vu .
The ma IôI nµhï IôI da Ia m Iô I hon bao µIo he I, cu Ihe , da IhIe I ke
duo c ba sa n pha m mo I, ca ba de u duo c danµ ky ba nµ sa nµ che !”.
Thu c ra ca ch nµhï nhu va y Ia hoa n Ioa n binh Ihuo nµ. Nµuo I Ia
Iuôn co xu huo nµ IIe p Iu c Ia p Ia I nhu nµ ha nh dô nµ, nhu nµ cônµ
vIe c cu , ma nho va o do ho da duo c Ihanµ IIe n. Khônµ pha I aI cu nµ
hIeu duoc ranµ cônµ vIec moI doI hoI nhunµ hanh vI moI. Nam
muoI nam Iruo c day, IôI Iu nµ duo c Ihanµ chu c Ien mô I vI Irí mo I.
Va Ironµ suô I Iho I µIan 4 Iha nµ ke Iu khI nha m chu c, IôI va n IIe p
Iu c Ia m nhu IôI da Iu nµ Ia m Iruo c day: nhu nµ ha nh vI, phonµ
ca ch Ia m vIe c cu nµ cu . Chí khI se p cu a IôI µo I IôI va o, IôI mo I hIe u
duoc ranµ cônµ vIec moI doI hoI hanh vI moI, môI huonµ Iap
Irunµ khac, cac quan he khac. Sep cua IôI da hIeu ranµ, Irach
nhIem cua ônµ Ia Ia Iam cho IôI nhan ra nhunµ dIeu noI Iren.
Ca c quve I dinh co dô ru i ro cao
Nµay ca khI nha quan Iy Ihuc hIen day du cac buoc noI Iren,
mô I sô quye I dInh ve nhan su va n cu Iha I ba I. Do chính Ia nhu nµ
quye I dInh ha m chu a nhIe u ru I ro ma du muô n hay khônµ nha
quan Iy van phaI Ihuc hIen.
Ví du, ruI ro cao xuaI hIen Ironµ vIec bô nhIem cac vI Irí quan
nha n ban da u, yeu µhe I v.v..., Ironµ do anh Ia ca n Ia nµ nµhe y
kIe n cu a nhu nµ nµuo I kha c. KhI bô nhIe m Iuo nµ Iïnh Ironµ quan
dô I, hay khI cho n ra ca c µIa m mu c Ironµ nha Iho cônµ µIa o, ca c
Iha o Iua n mo rô nµ na y Ia mô I buo c ba I buô c Ironµ qua Irinh cho n
Io c nhan su . Co n nha qua n Iy Ironµ doanh nµhIe p Ihi Ihu c hIe n
vIe c na y mô I ca ch khônµ chính Ihu c. Hermann Abs, cu u Ia nh da o
DeuIsche Bank, nô I IIe nµ µa n day nhu Ia nµuo I cho n ra duo c
nhu nµ nha qua n Iy Iô I nha I. Ca ch Ia m cu a ônµ Ia Iuôn bao µô m
vIec Iruoc IIen noI chuyen voI Iunµ unµ vIen (cho cac vI Irí quan
Iy cua nµan hanµ Iren) voI ba, bôn nµuoI Iunµ Ia sep hay dônµ
nµhIep cua ho.
S. Àaã m baã o rùç ng ngûúâ i àûúå c choå n hiïí u roä cöng viïå c àûúå c giao.
Sau khI µIao vIec cho môI nµuoI ba, bôn Ihanµ, nµuoI do phaI
Iap Irunµ vao cac yeu cau cua cônµ vIec, hon Ia nhunµ yeu cau
cua nhIem vu Iruoc day. Chanµ han, nha quan Iy cap Iren can
µoI nµuoI moI duoc bô nhIem vao va noI, “Anh da Ia µIam dôc
ban hanµ khu vuc duoc ba Ihanµ rôI. Anh can Iam µi de Ihanh
cônµ Ironµ cônµ vIec moI7 Hay suy nµhï ve dIeu do, 7·10 nµay
sau quay IaI day Irinh bay voI IôI banµ van ban. Tuy nhIen, co
môI dIeu IôI co Ihe noI nµay: nhunµ vIec ma anh Iam de co Ihe
duoc Ihanµ IIen den vI Irí nay se khônµ phaI Ia nhunµ vIec anh
ca n Ia m bay µIo !”.
Ne u nha qua n Iy khônµ Ihu c hIe n buo c na y, anh Ia pha I Iu Ira ch
minh chu khônµ pha I Ira ch nµuo I duo c bô nhIe m khI nµuo I do
khônµ da I Iha nh Iích Iô I; bo I nha qua n Iy da khônµ hoa n Iha nh
bô n pha n cu a minh!
Theo IôI, Iy do chu yeu cho nhunµ IhaI baI Ironµ vIec Ihanµ
IIe n, bô nhIe m nhan vIen va o nhu nµ nhIe m vu mo I (µay ra su Ia nµ
174 175
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHO N LU C NHAN :U ...
Cac quyeI dInh ve nhan su cunµ co Ihe IhaI baI Ironµ môI sô
cônµ vIec dac bIeI. Nhunµ cônµ vIec nay de IhaI baI du nµuoI Ia
co chuan bI ky canµ hay µIao cho nhunµ nµuoI µIoI nhaI. MôI ví
du Ia vI Irí “pho chu IIch quôc Ie” cua cac nµan hanµ My Ironµ
nhu nµ nam 1960 va da u 1970. Cônµ vIe c na y nµuyen Ia mô I vIe c
de da nµ, Iha m chí mô I nµuo I co Ihe kIem nhIe m no cu nµ vo I mô I
sô cônµ vIec khac. The rôI, baI Ihinh Iinh, IIen IIep nhIeu quan
chuc nµan hanµ IhaI baI o vI Irí do. Nµuyen nhan Ihi maI sau
nay nµuoI Ia moI nhan ra: do Ia vIec cac hoaI dônµ quôc Ie da
Iro Iha nh mô I pha n khônµ Ihe Ia ch ro I Ironµ cônµ vIe c ha nµ nµa y
cu a nhu nµ nµan ha nµ Io n va ca c kha ch ha nµ cu a ho . Cônµ vIe c
vô n de da nµ cu a mô I pho chu IIch nµan ha nµ phu Ira ch quô c Ie ,
nay Ihu c su Iro nen mô I cônµ vIe c kho khan, ha u nhu khônµ aI
da m duonµ duo c.
KhI xuaI hIen môI cônµ vIec ma IIen IIep haI, ba nµuoI khônµ
Ihe Iha nh cônµ (du ho da Iu nµ hoa n Iha nh Iô I de p nhu nµ nhIe m
vu khac Iruoc day), nha quan Iy khônµ nen dI Iim kIem môI ca
nhan xuaI sac hon cho cônµ vIec nay, nµuoI IaI can phaI... IoaI
bo chính cônµ vIe c do . Mô I cônµ vIe c ma nhu nµ nµuo I co kha nanµ
binh Ihuo nµ khônµ Ihe Ia m, no ca n pha I duo c Ihay dô I, dIe u chính
hay bo han, vi do Ia IoaI cônµ vIec ma nµuoI Ia khônµ Ihe phan
cônµ cho aI Iam nôI.
Dua ra nhunµ quyeI dInh dunµ dan ve nhan su Ia phuonµ IIen
IôI nhaI de kIem soaI Iô chuc. Cac quyeI dInh nhan su Ihe hIen
Irinh dô va nanµ Iuc quan IrI. NµoaI ra, cac quyeI dInh ve nhan
su khônµ Ihe µIu “Ironµ vonµ bí maI” duoc, du cac nha quan Iy
co cô µa nµ de n dau dI nu a.
Ca c nha qua n Iy ca p duo I no I chunµ khônµ Ihe da nh µIa duo c
Iy Ironµ ca c Iô chu c co Iính chuyen nµhIe p cao, nhu mô I pho nµ
Ihí nµhIe m, mô I pho nµ ban ky Ihua I v.v... Ca c “chuyen µIa” khônµ
de da nµ cha p nha n mô I nµuo I khônµ co chuyen môn IIen quan
Ia m se p cu a ho . Do do , khI cho n mô I nha qua n Iy cho bô pha n
ky IhuaI, su Iua chon bI µIoI han Ironµ sô cac ky su hanµ dau
ma IhôI. The ma, chunµ Ia bIeI ranµ hau nhu khônµ co su IIen
quan µi µIua kha nanµ chuyen môn cua môI ky su µIoI voI kha
nanµ Ia m qua n Iy cu a anh Ia. DIe u Iuonµ Iu cu nµ xa y ra khI mô I
nha qua n Iy Ia m vIe c sa n xua I, hoa I dô nµ duo c Ihanµ chu c Ien
môI vI Irí “ban µIay” o hôI so, va nµuoc IaI, môI chuyen µIa van
pho nµ duo c dua ve Ia m qua n Iy cu a mô I bô pha n sa n xua I. Ro
ranµ Ia nhunµ nµuoI Iam vIec Ironµ bô phan san xuaI se co Iính
ca ch khônµ phu ho p vo I nhu nµ canµ Iha nµ va µIan he Ironµ cônµ
vIec van phonµ, va nµuoc IaI. MôI µIam dôc ban hanµ khu vuc
µIo I nha I co Ihe hoa n Ioa n Iha I ba I khI duo c bô nhIe m va o nhu nµ
cônµ vIe c nhu nµhIen cu u IhI Iruo nµ, du ba o doanh sô ba n ha nµ,
hay dInh µIa.
Chunµ Ia khônµ bIeI cach nao de kIem Ira hay du doan duoc
IIe u ca c pha m cha I, Iính ca ch cu a mô I nµuo I co phu ho p vo I mô I
môI Iruonµ moI hay khônµ. Chunµ Ia chí co Ihe bIeI dIeu nay
Ihônµ qua kInh nµhIem ma IhôI. Neu vIec chuyen môI nµuoI Iu
vI Irí/cônµ vIe c na y sanµ vI Irí/cônµ vIe c kha c khônµ Iha nh cônµ,
nha qua n Iy ra quye I dInh pha I nhanh cho nµ su a chu a quye I dInh
saI Iam do. Do Ia Irach nhIem cua anh Ia, boI de môI nµuoI Iam
vIe c o mô I vI Irí khônµ phu ho p khônµ pha I Ia ca ch dô I xu Iô I vo I
nµuo I do ma Ia mô I Iô I a c. Tronµ da sô Iruo nµ ho p, ha nh dô nµ
dunµ Ia dua nµuoI duoc bô Irí saI vIec Iro ve cônµ vIec ban dau
hay mô I cônµ vIe c Iuonµ duonµ kha c.
176 177
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1iNH 1HA N LO i MO i. :A NG 1A O
I0.
J!!I JI^! ÐÒ! MÒ!, S^!G J^Ò
T
hônµ Ihuo nµ, nµuo I Ia cho ra nµ nhu nµ doanh nµhIe p Io n
Ihuo nµ íI khI co nhu nµ ca I IIe n, dô I mo I. DIe u na y khônµ pha I
Ia vô Iy. Nhunµ caI IIen Ion nhaI Ironµ kInh doanh Ironµ Ihe ky
na y khônµ he pha I sInh Iu nhu nµ cônµ Iy, Ia p doa n Io n. Nµa nh
xe Iua khônµ he phaI mInh ra xe hoI hay xe IaI – Iham chí nµuoI
Ia chua Iu nµ cô µa nµ Ia m dIe u do . Tuonµ Iu , du cho ca c cônµ Iy
xe hoI co mô I sô nô Iu c (ví du , cônµ Iy Iord va GM de u Ia nhu nµ
nµuo I dI IIen phonµ Ironµ Iïnh vu c ha nµ khônµ va khônµ µIan),
nhunµ khônµ co ha nµ ha nµ khônµ na o hIe n nay Ia I co nµuô n µô c
Ia mô I ha nµ xe hoI ca . Ca c ha nµ duo c pha m Io n hIe n nay chí Ia
nhu nµ cônµ Iy nho hay chua ra do I va o Iho I µIan S0 nam Iruo c,
khI nhunµ duoc pham hIen daI dau IIen duoc san xuaI. Hau heI
cac daI µIa Ironµ nµanh dIen Iu (Iu GL, WesIInµhouse va RCA o
My, SIemen va PhIIIps o chau Âu, ToshIba o NhaI) deu Iao vao
nµa nh ma y Iính hô I nhu nµ nam 19S0, sonµ khônµ co aI Iha nh
cônµ ca . HIe n nay nµa nh ma y Iính do IBM Ihô nµ IrI, ma bô n Iha p
ky Iruo c day cônµ Iy na y chí co quy mô Irunµ binh va ha u nhu
chua pha I Ia mô I cônµ Iy cônµ nµhe cao!
mô I buo c dI chIe n Iuo c cu a cônµ Iy Ia du nµ hay saI; ho cu nµ cha nµ
quan Iam den dIeu do. Tuy nhIen, dôI voI cac quyeI dInh nhan
su (ví du: 1oe SmIIh duoc bô nhIem Iam kIem soaI vIen cua bô
phan XYZ nao do) Ihi moI chuyen IaI khac: cac nha quan Iy cap
duo I no I chunµ bIe I ro ve 1oe hon Ia ca c nha qua n Iy ca p cao. Ho
co Ihe nha n xe I nhu sau: “1oe xu nµ da nµ vo I vIe c Ihanµ IIe n, anh
Ia Ia mô I su cho n Iu a Iuye I vo I cho vI Irí na y”. Nµuo c Ia I, ne u 1oe
duo c Ihanµ chu c chí vi anh Ia Ia mô I nha chính IrI, Ihi mo I nµuo I
cunµ se som nhan ra. KhI do ho se phan unµ banµ cach roI bo
cônµ Iy hay ba I chuo c Iheo ca ch cu a 1oe: Iro Iha nh mô I nha chính
IrI. Chunµ Ia deu bIeI ranµ cac Ihanh vIen Ironµ môI Iô chuc de
bI a nh huo nµ bo I ca ch Ihu c nhu nµ nµuo I kha c duo c khen Ihuo nµ.
Do do , khI nhu nµ pha n Ihuo nµ khônµ da nh cho Iha nh Iích cônµ
vIe c, ma chí da nh cho nhu nµ aI khe o Ie o nInh bo , Ihi so m muô n
nhunµ Ihanh vIen cua Iô chuc se bI IaI Iheo huonµ xau do.
Nha qua n Iy khônµ nô Iu c de co Ihe dua ra nhu nµ quye I dInh
nhan su chính xa c khônµ chí µa p ru I ro ve Iha nh Iích Ironµ cônµ
vIec ma con co Ihe µap ruI ro Ironµ vIec anh huonµ den uy Iín
cua Iô chuc nua.
178 179
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1iNH 1HA N LO i MO i. :A NG 1A O
nµunµ, Cac “khunµ hoanµ” hanµ nµay (cac van de Ihuonµ nhaI)
Ia dIeu chac chan Ironµ van hanh, chunµ doI hoI duoc µIaI quyeI
nµay Ia p Iu c. Ca c hoa I dô nµ va n ha nh danµ Iô n Ia I Iuôn do I ho I
mô I Ihu Iu uu IIen cao, va chu nµ xu nµ da nµ duo c nhu va y. Nhu nµ
µi moI me (cac caI IIen) Iuôn co ve nho be, Iep ve hon nhunµ caI
danµ co san, ca ve quy mô va Ihanh Iích.
NoI chunµ, moI nµuoI saI Iam khI µIa dInh ranµ kInh doanh va
caI IIen Ia nhunµ µi Iu nhIen, Iu phaI. Neu chunµ khônµ Iu xuaI
hIen Ironµ môI Iô chuc Ihi Ia do da co dIeu µi do “che Iap”. Vi
va y, vIe c chí mô I Ií Ie nho Ironµ sô ca c doanh nµhIe p Iha nh cônµ
Io ra co IInh Iha n ca I IIe n Ironµ kInh doanh duo c coI Ia mô I mInh
chu nµ cho nIe m IIn ra nµ ca c cônµ vIe c kInh doanh Iha nh cônµ
hIe n Ia I se Ia m “nµuô I Ia nh” IInh Iha n ca I IIe n, dô I mo I. Tuy nhIen,
nµhe kInh doanh khônµ phaI Ia caI µi do “Iu nhIen” hay “sanµ
Ia o”, ma Ia mô I cônµ vIe c Iha I su . Vi va y, ke I Iua n du nµ da n pha I
nµuoc IaI voI nhunµ keI Iuan hIen co: su caI IIen, dôI moI co Ihe
co duo c o ca c doanh nµhIe p, Iô chu c vo I ba I ky quy mô na o. Tuy
nhIen, dIe u na y do I ho I pha I co nô Iu c. Ca c doanh nµhIe p co IInh
Ihan kInh doanh va caI IIen coI nhunµ van de nay Ia môI nhIem
vu cu a ho , do do ho Iuôn Ihu c ha nh chu nµ!
Co cä u, cä u Iru c
Con nµuoI Iuôn Iam vIec ben Ironµ môI co cau, cau Iruc nhaI
dInh. De mô I doanh nµhIe p co kha nanµ dô I mo I, doanh nµhIe p
do phaI Iao ra môI cau Iruc cho phep cac Ihanh vIen phaI huy
pha m cha I “kInh doanh” cu a minh. Ca n da m ba o ra nµ ca c dô nµ
Iu c, quye I dInh ve nhan su , ca c chính sa ch, de u Ihu c da y, khen
Tuy nhIen, vIe c nhIe u nµuo I IIn ra nµ ca c doanh nµhIe p Io n
khônµ ca I IIe n va khônµ Ihe ca I IIe n khônµ pha I Ia mô I su Iu a dô I,
nµuoc IaI do chí Ia môI su hIeu Iam.
Thu nhaI, co qua nhIeu nµoaI Ie: nhIeu cônµ Iy Ion vua Ihanh
cônµ Ironµ kInh doanh, vu a Ia nhu nµ nha ca ch Ian, dô I mo I. Co
Ihe ke ra o day cac cônµ Iy 1ohnson & 1ohnson Ironµ Iïnh vuc ve
sInh va cham so c su c kho e, 3M vo I ca c sa n pha m ky Ihua I cao
cho ca IhI Iruonµ hanµ cônµ nµhIep va hanµ IIeu dunµ; CIIIbank
nô I IIe nµ Ia nµuo I dua ra nhIe u ca I IIe n, sa n pha m mo I Ironµ Iïnh
vu c nµan ha nµ, Ia I chính; HoechsI – Ia p doa n duo c pha m Io n va
Iau do I (hon 12S Iuô I cho de n nay) o Du c v.v...
HaI Ia, quy mô Ion cua môI doanh nµhIep, Iô chuc khônµ phaI
Ia dIe u Iro nµa I cho vIe c kInh doanh va su ca I IIe n, dô I mo I. Nµuo I
Ia da nµhe nhIeu, noI nhIeu ve su bao Ihu va phonµ cach quan
IIeu cua cac Iô chuc Ion. Ca haI dIeu nay Ihuc su Iôn IaI, µay Iro
nµaI cho ca kInh doanh, caI IIen va Ihanh Iích Iren moI maI. Tuy
nhIen, nhu nµ con sô Ihô nµ ke Ia I chí ra ra nµ ca c Iô chu c (ca doanh
nµhIe p va ca c Iô chu c kha c) co quy mô nho Ia I Ia nhu nµ Iô chu c
kem nhaI ca ve kInh doanh Ian IInh Ihan caI IIen, sanµ Iao. RaI
nhIe u Iô chu c co quy mô Io n Ihe hIe n kha nanµ dô I mo I, ca I IIe n
IIen Iu c cu a minh.
Nhu va y, quy mô cu a mô I Iô chu c khônµ pha I Ia Iu c ca n; ma
chính hoa I dô nµ, da c bIe I Ia hoa I dô nµ danµ Iha nh cônµ cu a mô I
Iô chuc moI Ia caI can Iro kInh doanh va caI IIen. Va cac Iô chuc
co quy mô Io n hay Irunµ binh se de da nµ vuo I nhu nµ Iu c ca n
na y hon, so vo I ca c Iô chu c co quy mô nho . Cônµ vIe c va n ha nh,
du Ia mô I nha ma y sa n xua I, mô I day chuye n cônµ nµhe , mô I he
Ihô nµ phan phô I, de u do I ho I nhu nµ nô Iu c va su chu y khônµ
180 181
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1iNH 1HA N LO i MO i. :A NG 1A O
pha I Ia mô I cônµ vIe c duo c xa c dInh ro ra nµ, duo c mô I Iha nh vIen
quan Iy co uy Iín va Iham quyen chIu Irach nhIem.
Cac du an moI µIônµ nhu “dua be”, can duoc cham soc Ironµ
môI IhoI µIan nhaI dInh. Nhunµ “nµuoI Ion” – cac nha quan Iy
phu Irach nhunµ bô phan kInh doanh hIen IaI, se khônµ co IhoI
µIan cho nhunµ du an moI. Tham chí ho cunµ khônµ hIeu µi ve
chunµ, ho da qua ban rôn voI nhIem vu cua ban Ihan rôI.
VIec bo qua nµuyen Iac nay da khIen môI nha san xuaI may
cônµ cu danh maI vI Irí dan dau IhI Iruonµ ve Iïnh vuc roboIIcs
(nµuoI may hoc).
Cônµ Iy na y vô n co ba nµ sa nµ che cônµ cu ma y mo c cho ca c
day chuye n sa n xua I Iu dô nµ. Vo I danh IIe nµ va Irinh dô ky Ihua I
cao, aI va o Iho I do (khoa nµ nam 197S – nhu nµ nam da u cu a sa n
xua I Iu dô nµ) cu nµ cho ra nµ cônµ Iy se mau cho nµ chIe m Iïnh va
da n da I IhI Iruo nµ. The ma 10 nam sau do , cônµ Iy na y da hoa n
Ioa n “bIe n ma I” kho I cuô c dua Iren IhI Iruo nµ. Tronµ cônµ Iy na y,
bô phan nµhIen cuu phaI IrIen san pham moI (cônµ cu cho cac
day chuyen san xuaI Iu dônµ) chí Ia môI cap quan Iy Ihap, bao
cao Ien cho nhunµ nha quan Iy hIen danµ phu Irach vIec IhIeI
ke , che Ia o va ba n nhu nµ day chuye n cônµ cu Iruye n Ihô nµ. Thu c
ra, chính nhunµ nµuoI nay raI muôn hô Iro cho vIec phaI IrIen
sa n pha m mo I (y Iuo nµ na y chính Ia cu a ho ). Sonµ ho Ia I qua u
ban rôn voI cac day chuyen san xuaI Iruyen Ihônµ, IIen Iuc phaI
vaI va voI su canh Iranh Iu cac dôI Ihu Iren IhI Iruonµ. The Ia
ba I cu khI na o nhu nµ nµuo I phu Ira ch du a n pha I IrIe n sa n pha m
day chuye n Iu dô nµ mo I de n µa p ca p Iren, ho de u nha n duo c
nhu nµ cau Ira Io I da I Ioa I nhu “Bay µIo IôI danµ ba n, anh/chI Iua n
sau quay Ia I nhe !”. Du sao dI nu a, ho cu nµ co Iy cu a ho : roboIIcs
co nhIe u hu a he n, sonµ chính nhu nµ day chuye n sa n xua I cônµ
Ihuo nµ ca c ha nh vI manµ Iính cha I sa nµ Ia o dô I mo I, chu khônµ
phe binh hay Irunµ phaI chunµ.
1. DIeu nay Iruoc IIen co nµhïa Ia nhunµ caI moI me sanµ Iao
phaI duoc xep rIenµ bIeI so voI nhunµ caI cu ky, danµ Iôn IaI.
Ba I cu khI na o cô µa nµ bIe n mô I bô pha n cu Iha nh mô I “phuonµ
IIe n chuyen cho ” nhu nµ chuonµ Irinh, du a n mo I, ba n se mau
chonµ IhaI baI.
MôI Iy do Ia vi nhunµ cônµ vIec kInh doanh hIen IaI Iuôn doI
hoI IhoI µIan va nô Iuc Iu nhunµ nµuoI phu Irach. Chunµ xunµ
danµ duoc uu IIen Ihuc hIen. Nhunµ µi moI me Iuôn Irônµ co ve
“nho be”, íI IIem nanµ hon han so voI nhunµ caI danµ Iôn IaI.
Nhunµ cônµ vIec kInh doanh danµ co phaI “IaI Iro” cho nhunµ
cô µa nµ dô I mo I, ca I ca ch. Tuy nhIen, nµuo I Ia Ihuo nµ co khuynh
huonµ Iri hoan vIec Ihu nµhIem va ap dunµ nhunµ µi moI me,
sanµ Iao cho IoI khI moI vIec Iro nen qua Ire. Du da cô µanµ Ihu
nµhIe m ra I nhIe u co che kha c nhau Ironµ suô I 30, 40 nam qua,
chunµ Ia van co Ihe Ihay ranµ cac bô phan kInh doanh hIen IaI
Ironµ môI doanh nµhIep chu yeu chí dIeu chính va phaI IrIen
nhu nµ µi da co sa n ma IhôI, chu khônµ he de y de n nhu nµ dô I
mo I na o ca .
2. DIeu do cunµ co nµhïa Ia Ironµ môI Iô chuc can danh rIenµ
ra môI khu vuc, môI “dIa dIem” cho nhunµ cô µanµ Ihu nµhIem
va dô I mo I! Dô nµ Iho I, ca n co mô I sô Iha nh vIen qua n IrI ca p cao
Iruc IIep phu Irach nhunµ cônµ vIec manµ Iính chaI huonµ ve
Iuonµ IaI nay.
Day khônµ nhaI IhIeI Ia môI cônµ vIec Ioan IhoI µIan dôI voI
môI nha quan Iy, nhaI Ia o cac doanh nµhIep nho. Tuy nhIen, no
182 183
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1iNH 1HA N LO i MO i. :A NG 1A O
Iruo nµ mô I va I nam. Mô I hoa I dô nµ kInh doanh danµ Iô n Ia I bao
µIo cunµ co raI nhIeu yeu cau ve ke Ioan, nhan su, bao cao v.v...
Tronµ khI do, cac bô phan phu Irach nhunµ du an moI doI hoI
pha I co nhu nµ chính sa ch, nµuyen Ia c va Ihuo c do hoa n Ioa n
khac bIeI.
TôI da hIe u duo c dIe u na y nhIe u nam Iruo c day Ironµ mô I cônµ
Iy ho a cha I Io n. Mo I nµuo I Ironµ cônµ Iy de u bIe I ra nµ Ironµ sô
nhu nµ pho nµ ban Io n cu a cônµ Iy se pha I che Ia o nhu nµ va I
IIe u ho a cha I mo I. Ca c ke hoa ch cho sa n pha m mo I da co , nµhIen
cu u ke hoa ch cu nµ da hoa n Ia I... sonµ va n chua co µi mo I xa y
ra ca . Mô I nam, nµuo I Ia Ia I vIe n ra mô I Iy do mo I. Cuô I cu nµ,
nha qua n Iy phu Ira ch pho nµ ban no I Iren da no I Iha nµ Ironµ
mô I cuô c ho p nhu sau: “TôI va nhu nµ Iha nh vIen qua n IrI kha c
duo c Ira Iuonµ du a Iheo Io I nhua n cu a ca c khoa n da u Iu cu a
cônµ Iy. Ne u chI IIeu cho vIe c nµhIen cu u pha I IrIe n sa n pha m
mo I, Io I nhua n cu a chu nµ Ia se µIa m dI phan nu a Ironµ Iho I µIan
íI nha I Ia 4 nam. TôI e Ia cônµ Iy khônµ Ihe na o ‘dunµ Ihu ’ cho
IôI Ironµ Iho I µIan 4 nam vo I Io I nhua n µIa m dI nhIe u nhu Ihe .
Ma nµay ca ne u cônµ Iy cha p nha n IôI, Ihi ro ra nµ Ia Ironµ Iho I
µIan 4 nam do IôI cu nµ da pha ho nµ ‘nô I com’ cu a ca c nhan
vIen va dô nµ nµhIe p cu a minh. Nhu Ihe , IIe u co nen Ia m hay
khônµ7” The Ia cônµ Iy pha I Ihay dô I – chI phí pha I IrIe n sa n
pha m mo I cu a du a n da duo c Ia ch ra kho I nhu nµ ha ch Ioa n ve
Io I nhua n cu a cônµ Iy. Chí Ironµ vo nµ 18 Iha nµ, va I IIe u ho a
cha I mo I da co ma I Iren IhI Iruo nµ. HaI nam sau, sa n pha m na y
µIu p cônµ Iy da n da u IhI Iruo nµ, bô n nam sau nu a, Io I nhua n
cu a pho nµ ban na y da Ianµ µa p dôI.
cu hIen IaI moI danµ Ia “nôI com” cua cônµ Iy, chunµ kIem duoc
hanµ IrIeu dôIa môI nam.
Tha I khônµ may, do chính Ia mô I Iô I Ia m phô bIe n o ca c Iô chu c
dôI voI su caI IIen, dôI moI.
Ca ch duy nha I de Ira nh su “che I ye u” cu a ca c du a n dô I mo I Ia
vIec nµay Iu dau phaI coI chunµ Ia nhunµ du an rIenµ bIeI, dôc
Ia p.
Co Ihe ke ra day ba cônµ Iy My da Ihuc hanh phuonµ phap
na y mô I ca ch Iô I de p. Do Ia ProcIer & GambIe (sa n xua I sa n pha m
xa bônµ, bôI µIaI, Ihuc an v.v... – môI cônµ Iy Ion va co Iính Iu
dô I mo I ma nh me ); 1ohnson & 1ohnson (nha cunµ ca p sa n pha m
ve sInh va cham so c su c kho e); va 3M – cônµ Iy che Ia o ha nµ cônµ
nµhIep va IIeu dunµ. Ba cônµ Iy nay co Ihe co nhunµ Ihuc hanh
chI IIeI khac nhau, sonµ ho deu ap dunµ môI cach Ihuc chunµ.
Vo I nhu nµ y Iuo nµ kInh doanh mo I, ho Ia p ra mô I du a n dô c Ia p,
co nµuoI phu Irach rIenµ. Nha quan Iy du an nay se Iheo du an
cho den khI no bI huy bo hoac no daI cac muc IIeu de ra va Iro
Iha nh mô I nha nh kInh doanh hoa n chính cu a cônµ Iy. Tronµ suô I
Iho I µIan do , nha qua n Iy du a n co Ihe huy dô nµ mo I ky nanµ,
nµuôn Iuc can IhIeI (ve nµhIen cuu, che Iao, IaI chính, IIep IhI...)
vao du an cua minh.
3. MôI Iy do nua khIen nµuoI Ia phaI Iach rIenµ cac du an, nô
Iuc manµ Iính chaI caI IIen Ia de µIup chunµ IhoaI khoI nhunµ
µanh nanµ ma chunµ chua Ihe kham nôI. Ví du, vIec dau Iu va
Ihu nhap Iu môI day chuyen san xuaI moI se khônµ duoc Iính
chunµ vao cac phan Iích IoI nhuan IaI chính Ihônµ Ihuonµ cho
den khI day chuyen san xuaI san pham nay da co maI Iren IhI
184 185
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1iNH 1HA N LO i MO i. :A NG 1A O
co Ie khônµ nen Ia mô I su “da da nµ ho a” binh Ihuo nµ. Du da da nµ
ho a co Ia o ra Io I ích Ihe na o dI nu a, no cu nµ khônµ phu ho p vo I
dôI moI va caI IIen. Nhunµ dIeu moI me Iuôn kho khan, va nµuoI
Ia khônµ Ihe caI IIen, sanµ Iao o môI Iïnh vuc ma ho khônµ co
kIe n Ihu c, khônµ hIe u bIe I ro ra nµ. Ba n Ihan su da da nµ ho a cu nµ
va y, se íI khI Iha nh cônµ, ne u khônµ duo c xay du nµ Iren su quen
Ihuôc, hIeu bIeI ve IhI Iruonµ, hoac cônµ nµhe. Nhunµ nµay ca
khI do, nhu IôI da Iunµ co Ian Irinh bay, su da danµ hoa van co
nhunµ van de cua no. Neu aI do keI hop nhunµ kho khan va yeu
cau cua su caI IIen vao nhunµ kho khan, yeu cau cua su da danµ
hoa, keI qua se Ia môI Iham hoa. Do do, nµuoI Ia chí co Ihe dua
ra nhunµ caI IIen o nhunµ Iïnh vuc minh hIeu ro ma IhôI.
3. Cuô I cu nµ, khônµ nen Ia o ra su ca I IIe n ba nµ vIe c don Ihua n
mua Ia I nhu nµ cônµ Iy nho hon. VIe c sa p nha p se khônµ manµ
Ia I hIe u qua chu nµ na o cônµ Iy mua Ia I cônµ Iy kha c sa n sa nµ,
va co Ihe qua n IrI Iô I doanh nµhIe p mo I (sau khI sa p nha p) Ironµ
mô I Iho I µIan nµa n. Nhu nµ nha qua n Iy Ironµ cônµ Iy bI mua Ia I
se cha nµ o Ia I cônµ Iy mo I Iau: ne u ho Ia chu , sau khI ba n cônµ
Iy ho se Iro nen µIa u co , co n ne u ho Ia nhu nµ nha qua n Iy chuyen
nµhIep, ho se chí o IaI neu cônµ Iy moI cho ho nhIeu co hôI hon.
Do do , Ironµ vo nµ 1·2 nam, cônµ Iy mua Ia I se pha I Ia m sao de
hinh Iha nh bô khunµ qua n Iy cho doanh nµhIe p mo I sa p nha p.
DIe u na y Iro nen Iha I su ca n IhIe I khI mô I cônµ Iy khônµ co IInh
Ihan caI IIen mua IaI môI cônµ Iy co IInh Ihan caI IIen. Nhunµ
nha qua n Iy o cônµ Iy bI mua Ia I se so m nha n ra ra nµ ho khônµ
Ihe na o Ia m vIe c duo c vo I nhu nµ nµuo I o cônµ Iy me , va nµuo c
Ia I. TôI chua Iu nµ Iha y Iruo nµ ho p mua Ia I cônµ Iy ma Iha nh cônµ
Ironµ nhunµ dIeu kIen nhu Iren.
Nhu ng die u không duo c la m
Co mô I sô dIe u ma nha qua n Iy cu a ca c bô pha n kInh doanh
danµ hoa I dô nµ khônµ nen Ia m nhu sau:
1. DIeu kIen quan Ironµ nhaI Ia khônµ duoc “Irôn Ian” cac bô
phan, don vI quan Iy hIen IaI voI nhunµ don vI, bô phan moI
(nhunµ caI IIen, sanµ Iao).
Tuy nhIen, ne u mô I doanh nµhIe p khônµ Ihay dô I nhu nµ chính
sa ch va Ihu c ha nh co ba n Ihi cu nµ kho co Ihe Iro Iha nh mô I doanh
nµhIep co kha nanµ dôI moI va sanµ Iao duoc.
Tronµ vo nµ 10·1S nam µa n day, ra I nhIe u cônµ Iy Io n o My cô
µa nµ Iha nh Ia p ca c IIen doanh vo I nhu nµ doanh nµhIe p nho . Tuy
nhIen, khônµ co nô Iu c na o Ironµ sô do Iha nh cônµ ca . Ca c doanh
nµhIe p nho ca m Iha y Iu nµ Iu nµ Iruo c nhu nµ chính sa ch, nhu nµ
quy Ia c co ba n, nhu nµ co che quan IIeu cu a ca c cônµ Iy Io n. Nµuo c
Ia I, nhu nµ Iha nh vIen Iu ca c cônµ Iy Io n cu nµ Iha y kho ma hIe u
duo c ca ch xu su , Ia m vIe c va suy nµhï cu a nhu nµ nµuo I Iu ca c cônµ
Iy nho – duo nµ nhu ho vô ky Iua I, khônµ Ihe kIe m che duo c.
Nhin chunµ, cac cônµ Iy Ion chí co Ihe dôI moI va sanµ Iao
Iha nh cônµ khI ho su du nµ chính nhu nµ con nµuo I ben Ironµ Iô
chu c cu a ho . Ho chí co Ihe Iha nh cônµ vo I nhu nµ nµuo I ma ho
hIeu ro va cunµ hIeu ro ho; nhunµ nµuoI co Ihe Iro Ihanh “dôI
Ia c” Iha I su . DIe u na y co n ha m y ra nµ mô I cônµ Iy ca n pha I Iha m
nhua n “IInh Iha n dô I mo I”, cônµ Iy pha I Iha I su Iha y dô I mo I, ca I
IIen Ia can IhIeI; Iu do coI day Ia co hôI, môI nhu cau IhaI su.
2. Cac nô Iuc caI IIen nham dua nhunµ cônµ vIec kInh doanh
hIe n Ia I ra kho I Iïnh vu c cu a chu nµ hIe m khI Iha nh cônµ. Dô I mo I
186 187
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NHU NG LU A N iiNH LOANH MO i
II.
!II!G ÐI ^! I!!I ÐÒ^!I MÒ!
D
ôI voI cac du an kInh doanh danµ Iôn IaI (du Ihuôc Iô chuc
kInh doanh hay cac Iô chuc khac), Ironµ cum Iu “quan IrI
kInh doanh”, Iu chính se Ia “kInh doanh”. Nµuoc IaI, dôI voI môI
du an kInh doanh moI, Iu quan Ironµ Ironµ cum Iu Iren IaI Ia
“quan IrI”. DôI voI cac du an kInh doanh danµ Iôn IaI, Ihi chính
nhunµ µi danµ Iôn IaI se Ia Iro Iuc chính cho vIec kInh doanh va
mo rô nµ kInh doanh. Co n Ironµ ca c du a n mo I Ihi Iro Iu c chính
IaI Ia su IhIeu vanµ cua cac cônµ vIec kInh doanh do!
Mô I du a n kInh doanh mo I co Ihe co mô I y Iuo nµ, mô I sa n
pha m hay dIch vu na o do . Nµoa I ra no cu nµ co Ihe co doanh sô ,
Iham chí Ia môI doanh sô danµ ke; cunµ voI chI phí (IaI nhIen!),
Ihu nhap va IoI nhuan. CaI ma no khônµ co Ia môI Iô chuc IhaI
su , mô I co ca u va n ha nh sô nµ dô nµ Ironµ do ca c Iha nh vIen bIe I
ho phaI dI dau, Iam µi, se daI duoc keI qua nhu Ihe nao... Chí
khI nao du an moI nay phaI IrIen Ihanh môI Iô chuc duoc quan
IrI Iha I su , Ihi no mo I co kha nanµ sô nµ so I va Iô n Ia I. Nµuo c Ia I,
du an moI se IhaI baI du cho y Iuonµ ban dau co xuaI sac den
dau, nµuô n vô n huy dô nµ duo c co cao de n dau, sa n pha m co cha I
Iuonµ cao va nhu cau IhI Iruonµ Ion den dau dI nua.
Mô I doanh nµhIe p muô n co kha nanµ dô I mo I, sa nµ Ia o, muô n
co co hôI Ihanh cônµ va phaI IrIen Ironµ môI IhoI ky nhIeu Ihay
dô I nhu hIe n nay, doanh nµhIe p do ca n pha I xay du nµ he Ihô nµ
qua n IrI manµ Iính sa nµ Ia o, dô I mo I. Doanh nµhIe p ca n a p du nµ,
Iu a cho n nhu nµ chính sa ch Ia o ra Ironµ Ioa n bô Iô chu c mô I kha I
vonµ sanµ Iao, voI nhunµ IhoI quen sanµ Iao, dôI moI. Cac cônµ
vIe c kInh doanh hIe n Ia I du Io n hay nho cu nµ de u ca n duo c qua n
Iy nhu Ia môI cônµ vIec doI hoI sanµ Iao IhaI su.
188 189
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NHU NG LU A N iiNH LOANH MO i
Cä n Ihie I pha i huo ng su Iä p Irung ve Ihi Iruo ng
MôI IoI µIaI Ihích Ihônµ Ihuonµ cho su IhaI baI hay su khônµ
daI duoc cac ky vonµ de ra cua cac du an kInh doanh moI Ia:
“MoI vIec danµ IôI dep Ihi chunµ IôI bI maI IhI phan. ThaI su
chu nµ IôI khônµ hIe u duo c Ia I sao, vi ca c dô I Ihu ca nh Iranh na y
co cunµ cap san pham/dIch vu µi khac bIeI voI chunµ IôI dau!”.
Hoac môI µIaI Ihích khac: “MoI chuyen danµ yen danµ Ianh Ihi
nhu nµ dô I Ihu ca nh Iranh ba I da u ba n sa n pha m cho nhu nµ kha ch
ha nµ mo I ma chu nµ IôI chua Iu nµ bIe I Io I, va Ihe Ia ho µIa nh duo c
IhI Iruo nµ!”.
Thônµ Ihuo nµ, khI mô I du a n kInh doanh mo I Iha nh cônµ,
nµuoI Ia nhan ra ranµ IhI Iruonµ ma no phuc vu khônµ phaI Ia
IhI Iruonµ nham den Iuc ban dau, san pham, dIch vu cua du an
cu nµ khônµ pha I nhu du Iính Iu c da u, kha ch ha nµ va mu c dích
su du nµ sa n pha m cu nµ va y. Ne u nhu nµ nµuo I Ia m ca c du a n
moI khônµ hIeu va IIen IIeu duoc dIeu nay, khônµ cô µanµ Ian
du nµ nhu nµ IhI Iruo nµ khônµ duo c ky vo nµ, khônµ huo nµ ve IhI
Iruo nµ va duo c IhI Iruo nµ Ihu c da y, Ihi ho chí... Ia m Io I va Ia o co
hôI cho cac dôI Ihu canh Iranh ma IhôI.
Mô I nha ho a ho c nµuo I Du c pha I mInh ra cha I µay me NovocaIn
vao nam 190S, Iuy nhIen cac bac sï IhoI do van ua Ihích phuonµ
pha p µay me Ioa n Ihan hon (ho chí cha p nha n su du nµ Ioa I Ihuô c
nay Iu The chIen Ihu I). Nhunµ, heI suc baI nµo, cac nha sï IaI
baI dau su dunµ chaI µay me nay. The Ia nha phaI mInh no ben
chay nµuoc chay xuôI khap nuoc Duc de dIen IhuyeI chônµ IaI
vIec su dunµ NovocaIn Ironµ nha khoa, voI Iy do: phaI mInh nay
khônµ duoc Iao ra voI muc dích do!
VIe c khônµ cha p nha n nhu nµ nµuyen Ia c na y se khIe n cho mo I
nô Iuc Iap nen nhunµ du an kInh doanh moI dI vao IhaI baI. MôI
ví du dIen hinh Ia Thomas LdIson – nha phaI mInh vï daI nhaI
cua Ihe ky XIX. Önµ Ia vôn co Iham vonµ Iro Ihanh môI doanh
nhan Iha nh cônµ, Ia nh da o mô I cônµ Iy Io n. Önµ Ia duo nµ nhu
co du moI dIeu kIen de Iam dIeu do. La môI nha Iap ke hoach
kInh doanh hoa n ha o, ônµ bIe I ca ch Ia p nen nhu nµ cônµ Iy dIe n
co Ihe khaI Iha c pha I mInh ve bo nµ de n cu a minh, cu nµ nhu ca ch
huy dô nµ du sô vô n cônµ Iy ca n. Ca c sa n pha m cu a cônµ Iy Iha nh
cônµ µa n nhu nµay Ia p Iu c, sa n xua I khônµ du Iho a ma n nhu
ca u IhI Iruo nµ. Nhunµ LdIson chí du nµ Ia I Ia mô I nha kho I nµhIe p
kInh doanh, ônµ nµhï don µIa n ra nµ “qua n IrI” nµhïa Ia Ia m mô I
ônµ chu , do do Iu chô I Iha nh Ia p va xay du nµ mô I dô I nµu qua n
IrI. KeI qua Ia bôn, nam cônµ Iy cua ônµ IhaI baI va sup dô khI
pha I IrIe n Ien quy mô Irunµ binh. Chu nµ sau do chí co Ihe duo c
cuu IhoaI voI vIec IoaI bo chính LdIson va Ihay vao do banµ môI
dôI nµu nhunµ nha quan IrI chuyen nµhIep!
Oua n IrI kInh doanh Ironµ mô I du a n mo I co bô n yeu ca u nhu
sau:
h Truoc heI, yeu cau Iap Irunµ/huonµ vao IhI Iruonµ
h HaI Ia, co nhunµ du bao ve IaI chính, nhaI Ia Iap ke hoach
cho Iuônµ IIen maI va nhu cau ve vôn
h Ba Ia, can xay dunµ môI dôI nµu quan IrI cap cao, Iham chí
raI Iau Iruoc khI du an moI nay IhaI su can va co Ihe chIu
duo c chI phí cho mô I dô I nµu nhu Ihe
h Cuô I cu nµ, nha sa nµ Ia p/nµuo I kho I su kInh doanh pha I dua
ra duoc môI quyeI dInh ve vaI Iro, quan he cunµ nhu Iïnh
vuc Iam vIec cua chính ban Ihan anh Ia.
190 191
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NHU NG LU A N iiNH LOANH MO i
hoan Ioan moI, nhunµ IhI Iruonµ chua Iunµ duoc bIeI den Iruoc
do , vo I nhu nµ ca ch su du nµ mo I me .
VIec huonµ ve IhI Iruonµ, Iay IhI Iruonµ Iam dônµ Iuc khônµ
phaI Ia dIeu µi qua kho khan dôI voI môI du an kInh doanh moI.
Tuy nhIen, nhunµ dIeu ma no doI hoI Ihuonµ dI nµuoc IaI voI
khuynh huonµ chunµ cua cac nha kInh doanh. Truoc heI, no doI
ho I doanh nµhIe p mo I pha I Ihu c su dI Iim kIe m nhu nµ Iha nh cônµ
khônµ dInh Iruo c, va dô I ma I vo I nhu nµ Iha I ba I khônµ nµo nha I.
Thay vi bo qua nhu nµ ca I ba I nµo , khônµ duo c hoa ch dInh nhu
Ia nhunµ “nµoaI Ie”, nha kInh doanh can Iim hIeu va xem xeI ky,
coI chu nµ Ia nhu nµ co hô I Iha I su .
II Iau sau The chIen Ihu II, môI cônµ Iy Ân Dô mua duoc banµ
sanµ che san xuaI san pham xe dap µan dônµ co Iheo kIeu chau
Âu. Duonµ nhu day Ia môI san pham moI se Ihanh cônµ Iren IhI
Iruo nµ Â n, nhunµ ho a ra Ia I khônµ pha I nhu va y. Ca c don da I
ha nµ µu I ve nhIe u, nhunµ chu ye u chí da I ha nµ... bô pha n dô nµ
co (Ironµ chIe c xe da p) ma IhôI. Thoa I IIen nhu nµ nµuo I chu cônµ
Iy da Iính Iu chô I nhu nµ don ha nµ na y, nhunµ vi Io mo ho quye I
dInh den Ian noI khach hanµ de Iim hIeu. Ho phaI hIen ra ranµ
ca c nônµ dan da su du nµ dô nµ co na y sau khI Iha o ra kho I xe
da p de µa n va o ma y bom nuo c Iuo I ruô nµ, vô n Iruo c do pha I dIe u
khIen banµ Iay! HIen nay cônµ Iy Ân Dô noI Iren da Iro Ihanh
nha sa n xua I sa n pha m ma y bom Ioa I nho vo I doanh sô ha nµ
IrIeu caI Iren Ioan khu vuc Dônµ Nam A.
ThaI ra khônµ can Iôn nhIeu IIen de xac dInh môI IoI ích baI
nµo Iu mô I IhI Iruo nµ khônµ Iính Iruo c Ia mô I IIe m nanµ Iha I su
hay chí Ia mô I Iro may ru I. VIe c na y chí do I ho I o nha kInh doanh
môI chuI nhay cam va môI chuI Iam vIec co he Ihônµ.
TôI Ihua nhan ranµ phan unµ kIeu nay kha Ia cuc doan. Tuy
nhIen, nµuo I Ia va n co xu huo nµ chô nµ Ia I nhu nµ huo nµ su du nµ
khac so voI “IhIeI ke” ban dau cua môI caI IIen, phaI mInh nao
do . Ho khônµ Ihu c su Iu chô I phu c vu nhu nµ kha ch ha nµ khônµ
duo c du kIe n, nhunµ va n no I ro ra nµ nhu nµ kha ch ha nµ Ioa I na y
khônµ duo c hoan nµhenh ma IhôI.
Do chính Ia dIe u da xa y ra vo I sa n pha m ma y Iính. UnIvac, cônµ
Iy san xuaI ra chIec may Iính dau IIen, cho ranµ san pham nay
chí su du nµ cho mu c dích khoa ho c, do do Iha m chí nµay ca khI
IhI Iruo nµ Io ra quan Iam, ho cu nµ nha I dInh khônµ chIu ba n
san pham nay ra IhI Iruonµ. Cônµ Iy IBM cunµ IIn ranµ may Iính
Ia sa n pha m duo c IhIe I ke cho ca c nµhIen cu u khoa ho c: ma y Iính
do hanµ nay IhIeI ke danh cho cac Iính Ioan IhIen van hoc. Tuy
nhIen, IBM va n cha p nha n phu c vu ca c don da I ha nµ Iu ca c
doanh nµhIe p. Muo I nam sau do , Iu c Ia khoa nµ nam 1960, UnIvac
van co nhunµ chIec may Iính hIen daI nhaI, sonµ caI ma IBM co
IaI Ia... IhI Iruonµ san pham may Iính.
Cac sach vo ve quan IrI noI ranµ cach µIaI quyeI cho van de
nay Ia “nµhIen cuu IhI Iruonµ”. Tuy nhIen, day Ia môI µIaI phap
saI Iam, boI chunµ Ia khônµ Ihe nµhIen cuu IhI Iruonµ cho môI
sa n pha m hoa n Ioa n mo I me , chua Iu nµ xua I hIe n Iren IhI Iruo nµ.
Cha nµ ha n, mô I sô cônµ Iy Iu nµ quay Iunµ vo I pha I mInh Xerox
(ma y phoIocopy) du a Iren nhu nµ ke I qua cu a vIe c nµhIen cu u IhI
Iruonµ – vIec nµhIen cuu cho Ihay cac nha In hoan Ioan khônµ
can su dunµ san pham moI nay. Chanµ aI suy nµhï IoI vIec cac
doanh nµhIep, Iruonµ hoc, ca nhan v.v... raI can môI san pham
nhu va y.
Do do, môI du an kInh doanh moI can khoI dau voI µIa dInh
ranµ san pham/dIch vu moI se phuc vu cho nhunµ khach hanµ
192 193
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NHU NG LU A N iiNH LOANH MO i
ba o Iuonµ IaI de u Ioa n ma u hô nµ. ThI Iruo nµ chu nµ khoa n Ia p
Iu c “pha I hIe n” ra cônµ Iy na y, nha I Ia ne u no na m Ironµ nµa nh
cônµ nµhe hay nhu nµ nµa nh “Iho I Ihuo nµ” kha c. Du ba o cho Iha y
doanh sô ba n ha nµ cu a cônµ Iy se da I Io I 1 Ií dôIa Ironµ S nam
Io I. Nhunµ 18 Iha nµ sau du a n Iren su p dô . Chua de n mu c pha
sa n, nhunµ ho pha I sa Iha I 180/27S nhan vIen va ca µIa m dô c,
hoa c cha p nha n bI mua Ia I bo I mô I cônµ Iy kha c. Nµuyen nhan
Iuôn µIônµ nhau: IhIeu IIen maI, IhIeu vôn can IhIeI de mo rônµ
kInh doanh, ma I kha nanµ kIe m soa I chI phí, cônµ no ... Ia I ca
nhu nµ va n de Ia I chính na y Ihuo nµ xa y ra cu nµ mô I Iu c (ma chí
mô I va n de Ironµ sô do cu nµ du Ia m a nh huo nµ de n Iinh Ira nµ
kInh doanh cu a mô I cônµ Iy).
Mô I khI nhu nµ khu nµ hoa nµ Ia I chính nhu Iren xa y ra, ne u co
vuoI qua duoc Ihi cunµ phaI Ira nhunµ caI µIa raI daI, va phaI
chIu nhunµ hau qua nanµ ne. The ma IaI ca Ihuc ra deu co Ihe
pho nµ nµu a duo c!
Nhu nµ nµuo I kho I nµhIe p kInh doanh Ihuo nµ ra I quan Iam de n
Io I nhua n, Iuôn Ia p Irunµ huo nµ ve Io I nhua n. Tuy nhIen do Ia
mô I su Ia p Irunµ saI Ia m dô I vo I mô I du a n kInh doanh mo I. Nhu nµ
su quan Iam dau IIen phaI danh cho Iuônµ IIen maI, vôn va kha
nanµ kIe m soa I; ne u khônµ Ihi Io I nhua n so m da I duo c cha nµ ma y
chôc se “bay hoI” maI.
Su Ianµ Iruo nµ ca n duo c “nuôI duo nµ”. Tren khía ca nh Ia I chính,
dIeu do co nµhïa Ia: su Ianµ Iruonµ cua môI du an moI doI hoI
can Ihem nhunµ nµuôn Iuc IaI chính. KhI môI du an moI co “IoI
nhuan”, chunµ Ia se co môI khoan muc Ironµ banµ can dôI ke
Ioa n, va do Ihue duo c da nh va o khoa n Ihu nha p na y o ha u he I
ca c quô c µIa, dIe u na y Ia o ra mô I khoa n mu c o Ia I sa n no – Iu c Ia
Tren heI, nhunµ nµuoI moI khoI nµhIep kInh doanh nen danh
IhoI µIan o ben nµoaI Iô chuc – chanµ han, Iren IhI Iruonµ, voI
khach hanµ, voI dôI nµu nhan vIen ban hanµ (quan saI va Ianµ
nµhe). Can hIeu ranµ san pham duoc xac dInh boI khach hanµ,
chu khônµ pha I bo I nµuo I sa n xua I, Iu do IIen Iu c nô Iu c dem de n
µIa IrI su dunµ va µIa IrI cho khach hanµ.
Nµuy co Ion nhaI dôI voI môI du an kInh doanh moI Ia vIec cu
Iuonµ ranµ minh “bIeI nhIeu hon, hIeu ro hon” khach hanµ ve
sa n pha m/dIch vu , cu nµ nhu ca ch su du nµ va µIa ca cu a chu nµ.
Mô I du a n kInh doanh mo I ca n coI mô I Iha nh cônµ nµoa I du Iính
Ia môI co hôI hon Ia môI “xuc pham” dôI voI cac Iính Ioan ban
da u cu a ho . Hon he I, ca n µhI nho nµuyen Ia c co ba n cu a markeIInµ:
doanh nµhIe p Ia p ra khônµ pha I de Ihay dô I, dInh hinh kha ch
ha nµ ma Ia de Iho a ma n nhu ca u kha ch ha nµ.
Nhu ng du ba o ve mã I Ia i chính
Nhin chunµ, IhIeu Iap Irunµ huonµ ve IhI Iruonµ Ia môI can
benh phô bIen cua cac du an kInh doanh non Ire, va dôI khI no
co n IIe p Iu c ha nh ha nµay ca ca c du a n da “sô nµ so I” qua nhu nµ
µIaI doan khoI dau.
Nµuo c Ia I, vIe c IhIe u quan Iam de n Ia I chính va ca c chính sa ch
Ia I chính du nµ da n Ia I Ia nµuy co Io n nha I dô I vo I ca c du a n Ironµ
µIaI doan Ianµ Iruonµ IIep Iheo. No dac bIeI nµuy hIem dôI voI
ca c du a n Ianµ Iruo nµ nhanh cho nµ. Du a n ca nµ Iha nh cônµ Ihi
vIec IhIeu nhunµ du bao IaI chính canµ Iro nen nµuy hIem.
GIa su ranµ môI du an danµ Ihanh cônµ voI san pham/dIch
vu cua minh, danµ Ianµ Iruonµ IôI, IoI nhuan danµ Ianµ, cac du
194 195
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NHU NG LU A N iiNH LOANH MO i
Iro IaI voI cônµ vIec, hanµ IoaI co hôI da bI bo qua. DôI voI cac
du an kInh doanh moI, suc ep ve IaI chính Ia canµ Ihanµ nhaI
khI cac co hôI Ia Ion nhaI.
Du a n kInh doanh Iha nh cônµ cu nµ se pha I IrIe n vuo I qua ca u
Iruc vôn ban dau. MôI nµuyen Iac da duoc Ihuc Ie chunµ mInh
Ia: cau Iruc ve vôn ban dau se bI vuoI qua khI doanh sô Ianµ 40·
S0º. KhI do nµuo I Ia ca n mô I ca u Iru c vô n mo I, hoa n Ioa n kha c
bIeI. KhI du an phaI IrIen, nµuôn vôn ca nhan Iu nµuoI sanµ Iap
va nhu nµ nµuo I Ihan cu a anh Ia se khônµ du da p u nµ, do do ca n
Iim ca c nµuô n vô n Iu ben nµoa I: cô pha n ho a, vay IIe n Iu ca c quy
bao hIem hay huu Irí v.v... NoI Iom IaI, khI du an phaI IrIen, cau
Iru c vô n cu se Iro nen khônµ phu ho p, Iro Iha nh mô I Iu c ca n cho
chính du a n do .
CuôI cunµ, du an moI can Iap ke hoach cho he Ihônµ IaI chính
de co Ihe qua n Iy su Ianµ Iruo nµ. Mo I chuye n Iuôn dIe n ra nhu
sau: Iu c da u mo I Ihu suôn se (sa n pha m, IhI pha n, vIe n ca nh Ianµ
Iruonµ...), sau do baI choI moI Ihu Iro nen khônµ Ihe kIem soaI
duo c, Iu cônµ no , chI phí sa n xua I, de n chI phí ha nh chính, dIch
vu , phan phô I v.v... Mô I khI mô I Iïnh vu c da ma I dI su kIe m soa I,
ca c Iïnh vu c kha c cu nµ mau cho nµ Iam va o Iinh Ira nµ Iuonµ Iu .
Va khI Ia I Ia p duo c su kIe m soa I ca n IhIe I Ihi mo I vIe c da qua Ire :
IhI phan maI, khach hanµ va cac nha phan phôI deu phan nan
va bo dI, va Iram Ironµ nhaI Ia dôI nµu nhan vIen cunµ maI Ionµ
IIn va o ca c ca p qua n Iy – ho co du Iy do de ma I Io nµ IIn nhu va y!
Su Ianµ Iruonµ nhanh Iuôn khIen cho bô may kIem soaI hIen
Ia I Iro nen Iô I Iho I. Mô I Ia n nu a, ranh µIo I va n Ia mu c Ianµ Iruo nµ
doanh sô Iu 40·S0º. KhI da ma I kIe m soa I, se kho duy Iri Ia I kIe m
soa I. Tuy nhIen chu nµ Ia co Ihe pho nµ nµu a vIe c na y kha de da nµ.
mô I su hu I dI IIe n ma I, chu khônµ pha I Ia cô nµ Ihem. Du a n mo I
ca nµ pha I IrIe n Iô I Ihi no Ia I ca nµ ca n co Ihem ca c nµuô n Iu c Ia I
chính. Thu c Ie cho Iha y ca c du a n mo I co mu c Ianµ Iruo nµ nhanh,
Ia “con cunµ” cu a ba o chí va IhI Iruo nµ chu nµ khoa n, Ihuo nµ chí
va I nam sau se µa p ca c ra c rô I nµhIem Iro nµ ve Ia I chính.
Du an moI doI hoI phaI co cac phan Iích va du bao ve Iuônµ
IIen maI, cunµ nhu quan Iy IIen maI. VaI nam µan day, do hIeu
duoc Iam quan Ironµ cua quan IrI IaI chính ma cac du an kInh
doanh mo I cu a My da Iha nh cônµ hon Iruo c day ra I nhIe u, nha I
Ia ca c du a n cônµ nµhe cao.
Oua n IrI IIe n ma I se Iro nen de da nµ ne u chu nµ Ia dua ra duo c
nhunµ du bao danµ IIn cay ve Iuônµ IIen maI, voI cac µIa dInh
da nµ IIn ca y (ve nhu nµ Iinh huô nµ xa u nha I) hon Ia nhu nµ hy
vo nµ. Mô I nµan ha nµ Iu nµ dua ra nµuyen Ia c sau Ironµ vIe c du
bao ve Ihu chI IIen maI: nµuoI Ia µIa dInh ranµ ho phaI Ihanh
Ioa n ca c khoa n pha I Ira so m hon ky ha n 60 nµa y, Ironµ khI ca c
khoa n pha I Ihu Ia I duo c Ihanh Ioa n cha m hon ha n dInh 60 nµa y!
Neu du bao Iren Ia qua “bao Ihu” Ihi Iinh Iranµ xau nhaI co Ihe
xay ra (ma dIeu nay cunµ íI xay ra dôI voI cac du an moI) chí Ia
môI su du Ihua IIen maI Iam IhoI ma IhôI.
Tronµ mô I du a n mo I, nµuo I Ia ca n pha I bIe I Iruo c co 12 Iha nµ
ra nµ se ca n bao nhIeu IIe n ma I, va o Iu c na o, du nµ cho vIe c µi, Iu
do mo I co Ihe Iho a ma n ca c nhu ca u Ia I chính na y. Nhunµ nµay
ca vo I nhu nµ du a n Iha nh cônµ, vIe c huy dô nµ IIe n ma I mô I ca ch
vô I va , Ironµ mô I cuô c “khu nµ hoa nµ” cu nµ khônµ he de da nµ,
va noI chunµ raI Iôn kem. NµoaI ra, vIec nay con “chIem dunµ”
mô I nµuô n nhan Iu c da nµ ke cu a cônµ Iy Ironµ vIe c cha y Io I cha y
IuI µIua cac nµan hanµ de Io vay vôn. CuôI cunµ, khI da co Ihe
196 197
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NHU NG LU A N iiNH LOANH MO i
Xäv du ng bô ma v qua n Iri cao cä p
Mô I du a n kInh doanh mo I da Iha nh cônµ Ironµ mô I IhI Iruo nµ,
xac Iap duoc cau Iruc va he Ihônµ IaI chính can IhIeI. Tuy nhIen
va I nam sau no va n co nµuy co Iam va o khu nµ hoa nµ. KhI sa p
buo c va o µIaI doa n “Iruo nµ Iha nh”, bô nµ nhIen kInh doanh khônµ
Ihe phaI IrIen IôI nhu monµ muôn. Ly do Ia IhIeu dôI nµu quan
IrI cap cao. Du an nay khônµ Ihe duoc quan Iy boI môI hay haI
nµuo I, ma ca n co mô I dô I nµu qua n IrI cao ca p. Ne u va o Iho I dIe m
na y ma dô I nµu do va n chua duo c hinh Iha nh Ihi da Ia ... qua
Ire. Tronµ Iruonµ hop do, dIeu IôI nhaI ma Ia co Ihe hy vonµ Ia
du a n co Ihe “sô nµ so I” ma IhôI, Iuy nhIen a nh huo nµ Ironµ Iuonµ
IaI cua vIec IhIeu dôI nµu quan IrI cao cap van Ia raI Ion. Nhan
vIen se hoa I nµhI, ma I nIe m IIn, nhu nµ nµuo I sa nµ Ia p co Ihe cuô I
cunµ se phaI roI bo du an, cônµ Iy.
“LIe u Ihuô c” cho can be nh na y ra I don µIa n: xay du nµ mô I dô I
nµu qua n IrI ca p cao nµay Iu Iruo c khI du a n ca n no . Nen nho
ra nµ xay du nµ mô I dô I nµu do I ho I pha I co Iho I µIan. Mô I dô I nµu
duo c du a Iren su hIe u bIe I va IIn ca y Ia n nhau, chí co Ihe co duo c
sau nhIe u nam. KInh nµhIe m ca nhan cu a IôI cho Iha y Iho I µIan
IôI IhIeu can cho vIec nay phaI Ia 3 nam.
Tuy nhIen, mô I du a n kInh doanh mo I kho co Ihe kham nô I chI
phí cho mô I dô I nµu qua n Iy nhu Ihe , vo I khoa nµ nam, sa u nha
qua n Iy co mu c Iuonµ cao. Tren Ihu c Ie , Ironµ ca c doanh nµhIe p
mo I Iha nh Ia p, co quy mô nho , chí co mô I sô íI nµuo I µIa I quye I
heI moI vIec IIen quan. Lam sao de µIaI quyeI van de nay7
MôI Ian nua, cau Ira IoI van raI don µIan. No doI hoI nhunµ
nµuo I sa nµ Ia p cônµ Iy, nhu nµ nµuo I kho I nµhIe p kInh doanh co
Truo c he I, ca n suy nµhï va xa c dInh dau Ia nhu nµ khu vu c quan
Iro nµ Ironµ mô I cônµ Iy. O cônµ Iy na y, do Ia cha I Iuo nµ sa n
pha m, sonµ o cônµ Iy kha c co Ihe Ia I Ia dIch vu , hay cônµ no v.v...
No I chunµ íI co hon bô n hay nam Iïnh vu c quan Iro nµ Ironµ ba I
cu mô I cônµ Iy na o. (Oua n Iy va ha nh chính ca n Iuôn duo c dua
va o danh sa ch na y. KhI chI phí qua n Iy va ha nh chính Ianµ nhanh
hon so vo I Iô c dô Ianµ Ihu nha p, dIe u na y nµhïa Ia cônµ Iy da
Iuye n du nµ nhu nµ nµuo I Ia m qua n Iy nhanh hon so vo I Iô c dô
Ianµ Iruonµ. Day chính Ia môI dau hIeu cua vIec maI kIem soaI
Ironµ cônµ Iy – cau Iruc va Ihuc hanh quan IrI khônµ phu hop
voI nhIem vu.)
De daI Ianµ Iruonµ nhu ky vonµ, du an kInh doanh moI can
xac Iap su kIem soaI hIeu qua Ironµ nhunµ Iïnh vuc quan Ironµ
ba nam Iruo c khI chu nµ Iro nen ca n IhIe I. DIe u quan Iro nµ o day
khônµ pha I Ia su kIe m soa I duo c Ia p ra Iruo c mô I ca ch chính xa c,
Ií mí; ma Ia vIe c nha qua n Iy pha I y Ihu c duo c nhu ca u kIe m soa I
Ironµ nhu nµ Iïnh vu c no I Iren, Iu do co Ihe ha nh dô nµ nhanh µo n,
hIeu qua khI nhunµ nhu cau kIem soaI xuaI hIen. KhI da co su
chu y du nµ mu c de n nhu nµ Iïnh vu c quan Iro nµ, du a n se dI du nµ
huonµ, se co duoc kha nanµ kIem soaI khI can IhIeI.
Du bao IaI chính khônµ doI hoI o ban nhIeu IhoI µIan. TraI IaI,
no do I ho I nhIe u su suy nµhï, can nha c. Da sô sa ch vo ve ke Ioa n
quan IrI deu Irinh bay ro cac cônµ cu de Iam cônµ vIec nay. Tuy
nhIen, chính cônµ Iy, du a n mo I pha I Ia nµuo I Ihu c hIe n cônµ vIe c
na y.
198 199
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NHU NG LU A N iiNH LOANH MO i
voI baI ky Iô chuc nao: quan Iy con nµuoI va quan Iy IIen bac.
Nhu nµ hoa I dô nµ quan Iro nµ kha c se duo c xa c dInh bo I nhu nµ
nµuoI ben Ironµ Iô chuc, khI xem xeI ban Ihan Iô chuc do, voI
cônµ vIec, µIa IrI va muc IIeu rIenµ cua ho.
Buoc IIep Iheo se Ia: cac Ihanh vIen cua nhom Ianh dao, baI
dau Iu nµuoI sanµ Iap cônµ Iy, Ian IuoI daI ra cau hoI: “TôI Iam
IôI hoaI dônµ nao7 Cac cônµ su chu chôI cua IôI Ironµ cônµ Iy
Iam IôI hoaI dônµ nao7”. Co Ie se co su nhaI Irí cao ve kha nanµ
va dIe m ma nh cu a Iu nµ nµuo I. Va xIn nha c Ia I: ne u co nhu nµ ba I
dô nµ y kIe n Ironµ va n de na y Ihi ca n xem xe I mô I ca ch ca n Iha n.
Cau ho I IIe p Iheo ma Iu nµ nµuo I dua ra se Ia : “Va y Ihi aI Ironµ
chu nµ Ia se phu Ira ch hoa I dô nµ na o Ironµ ca c hoa I dô nµ chính
ye u cu a cônµ Iy, de co Ihe khaI Iha c he I so Iruo nµ cu a mô I nµuo I7”.
Nhu va y, qua Irinh xay du nµ nho m ca c nha qua n Iy cao ca p duo c
ba I da u. Nµuo I sa nµ Ia p cônµ Iy, cha nµ ha n, se ba I da u ba nµ vIe c
Iu a cho n cho minh mô I sô hoa I dô nµ phu ho p nha I vo I so Iruo nµ
cu a ba n Ihan: qua n Iy nhan su , hay sa n pha m mo I, hay cônµ
nµhe , sa n xua I v.v... Khônµ co quy Ia c na o ba I buô c CLO pha I
phu Ira ch vIe c na y hay vIe c kIa ca . Ta I nhIen CLO chIu Ira ch
nhIem sau cunµ va cao nhaI ve moI hoaI dônµ cua cônµ Iy. Sonµ
ban Ihan cônµ vIec Ihuc su ma môI CLO Iam IaI Iuy vao yeu cau
cu a cônµ Iy va pha m cha I, nanµ Iu c ca nhan cu a CLO do . CLO
dam nhan môI sô cônµ vIec cu Ihe (môI sô hoaI dônµ chính yeu
cu a cônµ Iy), dô nµ Iho I co Ira ch nhIe m da m ba o cho ca c hoa I dô nµ
chính yeu khac cunµ duoc Ihuc hIen day du.
Cuô I cu nµ, ca n xa c Ia p ca c mu c dích va mu c IIeu cho Iu nµ khu
vu c. Ca n da I ra ca c cau ho I sau cho nhu nµ nµuo I chIu Ira ch nhIe m
ve Iu nµ hoa I dô nµ chính ye u cu a cônµ Iy: “Cônµ Iy co Ihe ky vo nµ
µi o ban7 Chunµ IôI co Ihe baI ban chIu Irach nhIem ve dIeu µi7
y Ihu c va quye I Iam xay du nµ mô I dô I nµu qua n Iy , hon Ia cô
“ôm” he I vIe c va o minh. Ne u chí mô I, haI nµuo I du nµ da u IIn ra nµ
chí co ho moI co Ihe Iam heI moI chuyen, Ihi chí vaI Ihanµ, hoac
cham nhaI Ia vaI nam sau, khunµ hoanµ ve quan Iy Ia dIeu chac
cha n.
BaI cu khI nao cac chí sô kInh Ie khach quan (ví du, vIec dIeu
Ira Iham do IhI Iruo nµ hay phan Iích dan sô ) cho Iha y kha nanµ
vIec kInh doanh se phaI IrIen voI quy mô µap dôI Ironµ vonµ 3·
S nam Io I, Ihi nhu nµ nha sa nµ Ia p cônµ Iy co bô n pha n xay du nµ
môI dôI nµu quan IrI cap cao ma cônµ Iy se can Ironµ Iuonµ IaI.
Co Ihe no I day Ia nhu nµ “phuonµ Ihuô c pho nµ nµu a” hu u hIe u
nha I.
Truoc heI, nha sanµ Iap cunµ voI nhunµ nµuoI Ianh dao chu
chôI phaI nµhï ve nhunµ hoaI dônµ chính yeu nhaI cua cônµ Iy,
nhunµ Iïnh vuc quyeI dInh su Ihanh cônµ va Iôn IaI cua cônµ Iy.
MôI nµuoI Ironµ sô nhunµ nµuoI Iren se dua ra môI danh sach
rIenµ, nhu nµ hoa I dô nµ na o xua I hIe n Ironµ Ia I ca ca c danh sa ch
se duo c dua va o danh sa ch cuô I cu nµ. Nhin chunµ se co su Ihô nµ
nha I y kIe n ve ca c hoa I dô nµ na y. Nhunµ ne u co nhu nµ kha c bIe I
(Ia I nhIen, nha I Ia dô I vo I mô I va n de quan Iro nµ nhu va y!), chu nµ
pha I duo c xem xe I ca n Iha n, ky Iuo nµ!
Tim ra nhu nµ hoa I dô nµ chu chô I no I Iren cu a doanh nµhIe p
Ia ke I qua cu a su phan Iích Iinh hinh cu Ihe ; chu nµ khônµ Ihe
duoc Iim Ihay Ironµ baI ky sach vo nao ve quan IrI. HaI doanh
nµhIe p duo nµ nhu hoa n Ioa n µIô nµ nhau Ironµ ma I nµuo I nµoa I
co Ihe co nhu nµ hoa I dô nµ ma ho cho Ia chính ye u hoa n Ioa n
khac nhau. Ví du, môI doanh nµhIep co Ihe xep san xuaI o vI Irí
Irunµ Iam, Ironµ khI doanh nµhIep kIa IaI daI nanµ van de dIch
vu kha ch ha nµ. Chí co haI hoa I dô nµ sau Iuôn Ia quan Iro nµ dô I
200 201
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NHU NG LU A N iiNH LOANH MO i
vu c khIe m khuye I. Co n Ironµ Iruo nµ ho p sau Ihi du nµ Ia “vô
phuonµ cu u chu a”!
To m Ia I, mô I du a n kInh doanh hay mô I doanh nµhIe p mo I ca n
xay dunµ môI dôI nµu quan IrI cap cao raI Iau Iruoc khI IhaI su
ca n co no . Tuonµ Iu , ra I Iau Iruo c khI vIe c qua n IrI bo I mô I nµuo I
(nha sa nµ Ia p) Iro nen khônµ du va IhIe u hIe u qua , nha sa nµ Ia p
can phaI hoc cach Iam vIec va cônµ Iac hIeu qua voI nhIeu nµuoI
kha c, ho c ca ch µIao Ira ch nhIe m cho ca p duo I v.v... No I mô I ca ch
hinh a nh, nha sa nµ Ia p pha I ho c ca ch Iro Iha nh nha Ia nh da o
cua môI nhom Ihay vi Iro Ihanh môI “nµôI sao” voI cac “de Iu”
xunµ quanh minh.
“Tôi co Ihe dong gop vao däu?”
Xay dunµ dôI nµu quan IrI cap cao co Ie Ia nhIem vu va buoc
dI quan Iro nµ nha I Ironµ vIe c qua n IrI mô I du a n mo I. Tuy nhIen
do chí Ia buoc dI dau IIen cua nha sanµ Iap du an, nµuoI sau do
phaI IIep Iuc suy nµhï ve Iuonµ IaI sap IoI cua du an.
KhI mô I du a n hay doanh nµhIe p mo I pha I IrIe n va Ianµ Iruo nµ,
vaI Iro va quan he cua nha kInh doanh baI buôc Ihay dôI. Neu
nha sa nµ Ia p khônµ hIe u va cha p nha n dIe u na y, co Ihe doanh
nµhIep se bI anh huonµ hay Iham chí bI pha honµ.
Mo I nha sa nµ Ia p de u Ihu a nha n day Ia vIe c ca n Ia m, sonµ ha u
nhu khônµ aI Ironµ sô ho bIeI phaI Ihay dôI vaI Iro nhu Ihe nao.
Ho Ihuonµ daI ra cau hoI “TôI Ihích Iam µi7” hay “TôI Ihích hop
o vaI Iro µi7”. Tuy nhIen, cau hoI dunµ dan dau IIen phaI Ia “MôI
ca ch kha ch quan, du a n/doanh nµhIe p ca n µi Iu qua n IrI7”. Tronµ
môI du an moI, nha sanµ Iap can daI ra cau hoI nay khI du an
Ban cô µanµ daI duoc dIeu µi, vao Iuc nao7”. TaI nhIen do chí Ia
quan IrI o muc co ban.
Co Ie se Ia khôn nµoan ne u nµay Iu da u Ia p ra (mô I ca ch khônµ
chính Ihu c) dô I nµu qua n IrI cao ca p. Khônµ nha I IhIe I pha I cônµ
bô ca c chu c danh chính Ihu c, Ihônµ ba o chính Ihu c hay Ira Ihem
chI phí cho nhu nµ ca nhan do – Ia I ca nhu nµ chuye n na y de u co
Ihe Iam vaI nam sau do, khI moI vIec IIen quan den cach Ihuc
hoa I dô nµ cu a ho da Iro nen ro ra nµ. Co n Ironµ khoa nµ Iho I µIan
Iruoc maI, cac Ihanh vIen cua nhom quan IrI cao cap nay phaI
ho c ra I nhIe u: ho c cônµ vIe c cu Ihe , ho c ca ch Ia m vIe c cu nµ nhau,
ho c ca ch Ia m sao de Ia o dIe u kIe n cho CLO va ca c dô nµ su co Ihe
hoa n Iha nh nhIe m vu cu a Iu nµ nµuo I. HaI, ba nam sau, khI doanh
nµhIep moI da phaI IrIen va can môI dôI nµu quan IrI cap cao,
Ihi dôI nµu do da co san de hoan Ihanh nhIem vu!
Hon nu a, ne u doanh nµhIe p mo I khônµ Ia m duo c dIe u na y (hinh
Ihanh dôI nµu quan IrI cap cao Iruoc khI Ihuc su can den no),
doanh nµhIe p se ma I dI kha nanµ Iu qua n Iy hIe u qua . Nµuo I sa nµ
Iap doanh nµhIep, khI do, se bI qua IaI, nhIeu cônµ vIec khônµ
Ihe duoc hoan Ihanh. KhI do se co haI kha nanµ co Ihe xay ra.
Kha nanµ Ihu nhaI Ia nµuoI nay chí Iap Irunµ vao môI, haI Iïnh
vuc ma anh Ia quan Iam va co kha nanµ. Do do nhunµ Iïnh vuc
chu chôI khac se khônµ duoc quan Iam dunµ muc, va môI IhoI
µIan (2,3 nam) sau doanh nµhIe p se Iam va o Iinh Ira nµ kho khan.
Kha nanµ Ihu haI, Ie hon, Ia khI nha sa nµ Ia p y Ihu c duo c su ca n
IhIe I quan Iam de n mo I Iïnh vu c chu chô I cu a kInh doanh, Ihe Ia
anh Ia Iao vao Iam heI moI vIec, ke ca nhunµ vIec anh Ia khônµ
co kha nanµ va su ham Ihích. Ke I qua Ia se khônµ co vIe c µi duo c
Ia m Iro n ve n va Iha nh cônµ! Tronµ Iruo nµ ho p da u IIen, Iinh hinh
con co Ihe cuu van voI nhunµ nµuoI moI bô sunµ vao cac Iïnh
202 203
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NHU NG LU A N iiNH LOANH MO i
an, dIch vu va ca va n de ve sInh o nhu nµ noI do . Nµoa I ra, ônµ
co n Iru c IIe p no I chuye n vo I kha ch, Ia nµ nµhe ca c y kIe n cu a ho
mô I ca ch cham chu . Chính nhu nµ dIe u na y µIu p cônµ Iy
McDonaId’s co duo c nhu nµ Ihay dô I va dIe u chính ca n IhIe I de duy
Iri vI Irí da n da u Ironµ nµa nh sa n xua I Ihu c an nhanh cu a ho .
Nhu nµ cau ho I Iren, Iuy nhIen, khônµ pha I Iu c na o cu nµ da n de n
nhu nµ ca I ke I co ha u nhu haI ví du Iren. Tronµ mô I sô Iruo nµ ho p,
no co Ihe da n de n quye I dInh ro I bo cônµ Iy cu a nha sa nµ Ia p.
Day chính Ia Iruo nµ ho p cu a mô I Ironµ nhu nµ cônµ Iy cunµ
ca p dIch vu Ia I chính Iha nh cônµ nha I µa n day. Nha sa nµ Ia p
cônµ Iy na y da xay du nµ mô I dô I nµu qua n Iy cao ca p, da da I ra
cau ho I ve nhu ca u cu a cônµ Iy. Önµ Ia nha n Iha y ra nµ khônµ co
µi phu hop µIua nhu cau cua cônµ Iy va kha nanµ va so Ihích
cua ônµ Ia ca. The Ia “TôI dao Iao cho nµuoI ke nhIem IôI Ironµ
18 Iha nµ, sau do chuye n µIao cônµ Iy cho nµuo I do va ... Iu chu c”!
Sau do nha sa nµ Ia p na y co n IIe p Iu c mo ra ba cônµ Iy mo I (khônµ
Ihuôc nµanh IaI chính), phaI IrIen chunµ Ihanh cônµ Ien quy mô
Irunµ binh, rô I Ia I ro I bo va ra dI. Önµ Ia ua Ihích vIe c kho I nµhIe p
va phaI IrIen du an kInh doanh moI, sonµ khônµ Ihích vIec dIeu
ha nh sau do . Önµ Ia hIe u ra nµ nhu nµ cuô c “Iy dI” sau do Ia Iô I
cho ca haI ben: chính ônµ Ia va doanh nµhIe p.
Cac nha khoI nµhIep kInh doanh co Ihe co nhunµ keI Iuan va
µIa I pha p kha c nhau Ironµ Iinh huô nµ na y. Nha sa nµ Ia p cu a mô I
be nh vIe n ha nµ da u µa p mô I Iinh huô nµ kho xu nhu sau. Be nh
vIe n na y Iu c do danµ ca n mô I nha qua n Iy , mô I nµuo I co kha nanµ
dem Ia I doanh Ihu cao cho be nh vIe n. Tronµ khI do IhIen huo nµ
cu a nha sa nµ Ia p Ia chuyen môn va nµhIen cu u. Tuy nhIen ônµ
Ia nhan ra ranµ minh co Ihe hoc de Iro Ihanh môI CLO IôI, hon
phaI IrIen vuoI bac hay Ihay dôI huonµ dI, chanµ han Ihay dôI
sa n pha m, dIch vu , IhI Iruo nµ, nhan su v.v...
Cau hoI IIep Iheo ma nha sanµ Iap can daI ra Ia: “TôI µIoI (co
so Iruonµ) ve dIeu µi Ironµ sô nhunµ nhu cau ma du an moI doI
hoI7”. Chí sau khI da suy nµhï ve haI cau hoI noI Iren, nha sanµ
Iap moI co Ihe IIep Iuc daI ra nhunµ cau hoI sau day: “Thuc su
IôI muôn Iam dIeu µi, san sanµ Iam dIeu µi Ironµ môI IhoI µIan
daI sap IoI7 LIeu do co phaI Ia dIeu ma du an/doanh nµhIep nay
ca n khônµ7 LIe u do co pha I Ia mô I su do nµ µo p quan Iro nµ va
chu chô I khônµ7”.
Tuy nhIen ca c cau ho I ve dIe u ma du a n/doanh nµhIe p mo I ca n,
ve dIem manh cua nha sanµ Iap, va ve dIeu nha sanµ Iap muôn
Ia m co Ihe co nhu nµ cau Ira Io I kha c nhau.
Ví du , LdwIn Land, nµuo I pha I mInh ra camera PoIaroId va kính
PoIaroId, da dIe u ha nh cônµ Iy cho de n nhu nµ nam 19S0, Iu c Ia
12·1S nam da u IIen. Sau do cônµ Iy pha I IrIe n nhanh cho nµ, va
Land Ia p ra mô I dô I nµu qua n Iy ca p cao cho cônµ Iy. Tuy nhIen
ônµ Ia cho ranµ minh khônµ phu hop voI vaI Iro quan Iy, ma chí
co Ihe do nµ µo p Iô I nha I cho cônµ Iy o vaI Iro sa nµ Ia o khoa ho c.
Do do, Land Iam vIec Ironµ phonµ Ihí nµhIem nhu Ia môI µIam
dôc Iu van ve nµhIen cuu co ban cho cônµ Iy. VIec dIeu hanh se
do nhunµ nµuoI khac phu Irach.
Ray Kroc, nha sanµ Iap McDonaId’s, cunµ dI IoI môI keI Iuan
Iuonµ Iu . Önµ Ia Ia m chu IIch cônµ Iy cho de n khI qua do I Iu c da
nµoaI 80 IuôI. Tuy nhIen ônµ Ia µIao vIec dIeu hanh cho môI dôI
nµu quan Iy cap cao, con ban Ihan chí donµ vaI Iro Iu van ve
markeIInµ ma IhôI. Ha nµ Iua n ônµ Iuôn Iuôn dI Iham haI, ba nha
hanµ McDonaId’s khac nhau, dích Ihan kIem Ira chaI Iuonµ Ihuc
204 205
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NHU NG LU A N iiNH LOANH MO i
hIe n khônµ ke m Iord va o Iha nh cônµ cu a cônµ Iy. Ra I nhIe u chính
sa ch va Ihu c ha nh cu a Iord MoIor Company (Ira Iuonµ cao cho
nhan vIen · S dôIa/nµa y va o nam 1913; ca c chính sa ch phan phô I
va dIch vu IIen IIen) Ihuc ra Ia y Iuonµ cua Couzens va Iuc dau
bI chính Iord pha n dô I. Couzens ca nµ Iu c ca nµ hIe u qua de n mu c
chính Iord phaI µhen Iy va buôc Couzens phaI roI cônµ Iy vao
nam 1917. Y kIe n cuô I cu nµ cu a Couzens chính Ia vIe c kha nµ dInh
IoaI xe ModeI T da IôI IhoI, cônµ Iy nen Iap Irunµ dau Iu nhIeu
vao cac san pham ke Ihua khac.
Cônµ Iy Iord pha I IrIe n Iô I cho de n khI Couzens ra dI. Chí va I
Ihanµ sau, khI Henry Iord Ihau Iom vao Iay minh Ioan bô vIec
dIeu hanh quan Iy (ma quen dI so Iruonµ cua ônµ Ia chí Ia ky
Ihua I), cônµ Iy ba I da u Iruo I da I va o suy Ihoa I. Henry Iord cu cô
ba m víu vo I sa n pha m xe ModeI T suô I 10 nam, cho de n khI sa n
pha m mô I Iho I oanh IIe I na y Iro nen khônµ sao ba n duo c nu a.
Cuô c khu nµ hoa nµ na y ke o da I suô I 30 nam Iu nµa y sa Iha I
Couzens, ma I cho de n khI nµuo I cha u nô I Henry Iord II IIe p qua n
cônµ Iy (Iu c do µa n nhu da pha sa n).
Nhu cä u cä n Ihie I cu a nhu ng Iu vä n Iu ben ngoa i
Cac ví du Iren cho Ihay: cac nha khoI nµhIep kInh doanh raI
can co su Iu van dôc Iap va khach quan Iu ben nµoaI.
Mô I doanh nµhIe p mo I pha I IrIe n khônµ nha I IhIe I ca n co mô I
hô I dô nµ qua n IrI, ma Ihu c ra hô I dô nµ na y cu nµ khônµ cunµ ca p
duo c nhu nµ su Iu va n ca n IhIe I cho nha sa nµ Ia p. Nha sa nµ Ia p
can aI do de ônµ Ia co Ihe Irao dôI, Iham khao y kIen ve nhunµ
quye I dInh co ba n, mô I nµuo I khIe n ônµ Ia co Ihe Ia nµ nµhe. Nµuo I
nu a ônµ Ia cu nµ µIo I ve ma I Iim kIe m doanh Ihu. “Do do – ônµ Ia
no I – TôI ca m Iha y co nµhïa vu vo I Iô chu c va ca c Iha nh vIen va IôI
ca n de p bo monµ muô n ca nhan qua mô I ben de cô µa nµ Iro Iha nh
mô I CLO µIo I, kIe m duo c doanh Ihu cho be nh vIe n. Ta I nhIen, IôI
se khônµ co duo c quye I dInh na y ne u chính IôI khônµ y Ihu c duo c
kha nanµ cu a minh, ne u nhu nhu nµ cô va n va dô nµ su cu a IôI
khônµ Ihuye I phu c ra nµ du nµ Ia IôI co nhu nµ kha nanµ do !”
Cau hoI “TôI Ihuôc ve dau (IôI Ihích hop va co so Iruonµ dôI
vo I cônµ vIe c µi)7” ca n duo c da I ra dô I vo I ba I ky nha kho I nµhIe p
kInh doanh na o nµay khI du a n mo I ba I da u co nhu nµ da u hIe u
Iha nh cônµ. Tha m chí cau ho I na y co Ihe duo c da I ra so m hon
nhIeu, Iu Iruoc khI khoI nµhIep nua Ia danµ khac.
Do chính Ia dIe u ma SoIchIro Honda (nha sa nµ Ia p cu a Ia p doa n
Honda, Nha I Ba n) da Ia m khI mo I khaI Iruonµ mô I doanh nµhIe p
nho Ironµ nhunµ nµay den IôI cua nuoc NhaI sau The chIen Ihu
II. Önµ Ia chí khaI Iruonµ du a n kInh doanh khI da Iim duo c
nhu nµ nµuo I cô nµ su co Ihe da m nha n ca c cônµ vIe c Iu ha nh
chính, Ia I chính, de n phan phô I, markeIInµ, ba n ha nµ va nhan
su. BoI nµay Iu dau SoIchIro Honda da xac dInh vI Irí cua minh
Ia Ironµ Iïnh vu c IhIe I ke ky Ihua I va sa n xua I, chu khônµ pha I Ia
dIe u ha nh qua n Iy . Ouye I dInh du nµ da n na y da µo p pha n da I
ne n mo nµ cho Ia p doa n Honda hu nµ ma nh nµa y hôm nay.
Mô I ví du nu a Ia Henry Iord. Kho I nµhIe p nam 1903, Iord cu nµ
Ia m du nµ nhu nµ dIe u ma Honda da Ia m 40 nam Iruo c: Iim nµuo I
du nanµ Iuc dam nhan nhunµ vI Irí Ihuôc Iïnh vuc ma ban Ihan
ônµ Ia khônµ Ihe Ia m nô I: ha nh chính, Ia I chính, nhan su ,
markeIInµ va ban hanµ. Ban Ihan Henry Iord danh Ioan bô suc
Iu c de do nµ µo p va o haI Iïnh vu c IhIe I ke va che Ia o. 1ames
Couzens, nµuo I duo c Iord cho n Iu a va o vI Irí dIe u ha nh, da cô nµ
206 207
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
I2.
CI!L! IIÒC
IIÒ! !GI!LI I!!I ÐÒ^!I
V
Iec khoI nµhIep kInh doanh doI hoI ky nanµ quan Iy, Iuc Ia
nhu nµ chính sa ch va Ihu c ha nh ben Ironµ mô I doanh nµhIe p.
Tuonµ Iu, no cunµ doI hoI nhunµ chính sach va Ihuc hanh Ironµ
môI Iruonµ ben nµoaI, Iuc Ia IhI Iruonµ. NoI cach khac, no doI
hoI phaI xay dunµ cac chIen Iuoc kInh doanh.
Ma I de n µa n day, cu m Iu “chIe n Iuo c kInh doanh” va n ra I duo c
ua Ihích, voI nhIeu sach vo vIeI ve no. Tuy nhIen, IôI chua Ihay
co cuôc Iranh Iuan nao ve “chIen Iuoc khoI nµhIep kInh doanh”.
ChIe n Iuo c na y ra I quan Iro nµ va co nhIe u kha c bIe I so vo I chIe n
Iuo c kInh doanh.
Co bôn IoaI chIen Iuoc khoI nµhIep kInh doanh
1. “Tôc chIen, Iôc Ihanµ”
2. “Da nh chô khônµ nµo ”
3. Tim ra va chIem µIu môI “ô sInh IhaI”
4. Thay dôI cac dac dIem kInh Ie cua môI san pham, môI IhI
Iruonµ hay môI nµanh nao do
nhu Ihe hIe m khI Iô n Ia I ben Ironµ doanh nµhIe p. AI do ca n cu nµ
xem xeI, danh µIa IaI nhunµ danh µIa cua chính nha sanµ Iap ve
nhu ca u cu a doanh nµhIe p va ve dIe m ma nh cu a ônµ Ia. Mô I nha
Iu va n ben nµoa I se co Ihe da I cau ho I, xem Ia I nhu nµ quye I dInh;
va Iren he I Ia Ihu c da y sao cho nhu nµ nhu ca u de Iô n Ia I va pha I
IrIen cua doanh nµhIep duoc Ihoa man banµ vIec huonµ ve IhI
Iruo nµ, co nhu nµ du ba o Ia I chính xa c da nµ, xay du nµ duo c dô I
nµu quan Iy cap cao. Day chính Ia yeu cau cuôI cunµ dôI voI vIec
qua n IrI mô I du a n kInh doanh hay mô I doanh nµhIe p mo I.
Du a n kInh doanh mo I na o xay du nµ duo c he Ihô nµ qua n IrI
nhu Iren, vo I ca c chính sa ch va Ihu c ha nh Iuonµ u nµ, se pha I
IrIe n Iha nh cônµ Iha nh mô I doanh nµhIe p co quy mô Io n Ironµ
Iuonµ IaI.
TaI raI nhIeu du an va doanh nµhIep moI, nhaI Ia cac cônµ Iy
ky IhuaI, cac bIen phap vua duoc Irinh bay Ironµ chuonµ nay
hay bI coI Ihuonµ, hay bI caI xen khI ap dunµ. Ly Ie ma ho dua
ra Ia: cac bIen phap nay Ihuôc ve quan IrI, Ironµ khI “chunµ IôI
danµ Ia nhunµ nha khoI nµhIep”. Tuy nhIen, no I nhu Ihe Ia IhIe u
Ira ch nhIe m, Ia Ia m Ia n µIu a ca ch Ia m va ba n cha I. Co mô I cau no I
xua ra nµ: khônµ co Iu do na o ma Ia I khônµ o Ironµ Iua I pha p. Tu
do khônµ co Iua I pha p so m muô n se da n Io I Iinh Ira nh vô chính
phu va sau do Ia Iinh Ira nµ dô c Ia I. De µin µIu va pha I IrIe n IInh
Iha n kInh doanh hIe u qua , doanh nµhIe p mo I ca n co nhu nµ du
ba o va nµuyen Ia c cha I che . Doanh nµhIe p mo I ca n pha I chua n bI
sa n sa nµ cho chính Iha nh cônµ ma no sa p da I duo c. Tren mo I Ihu ,
doanh nµhIe p mo I ca n Ira ch nhIe m – va do chính Ia ca I ma qua n
IrI kho I nµhIe p cunµ ca p cho doanh nµhIe p.
208 209
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
Ihap nhaI. Nµuoc IaI, Ironµ sô cac chIen Iuoc khoI nµhIep kInh
doanh, day co Ihe Ia “canh ba c” Io n nha I, khônµ cho phe p pha m
baI cu saI Iam nao du Ia nho nhaI. TaI nhIen, neu Ihanh cônµ,
chIen Iuoc nay hua hen dem IaI nhunµ keI qua vô cunµ Ion Iao.
Sau day Ia môI vaI ví du ve nôI dunµ va yeu cau cua IoaI chIen
Iuoc nay.
Tronµ nhIe u nam, HoIImann·LaRoche o BaseI, Thu y Sï va n Ia
mô I cônµ Iy duo c pha m Io n nha I, Io I nhua n cao nha I. Tuy nhIen,
cônµ Iy na y co mô I kho I da u ra I khIem Iô n: ma I cho de n nhu nµ
nam µIu a Iha p nIen 20 ho va n chí Ia mô I nha sa n xua I ho a cha I
nho vo I va I sa n pha m Ihuô c nhuô m ha nµ de I may; hoa n Ioa n Ie p
ve so vo I ca c dô I Ihu ca nh Iranh. Sau do cônµ Iy “da nh ba c” vo I
mô I sô Ioa I vIIamIn mo I duo c kha m pha (Iu c do nµay µIo I khoa ho c
cu nµ khônµ cha p nha n su Iô n Ia I cu a nhu nµ vIIamIn na y). Cônµ
Iy na y xIn duo c ba nµ sa nµ che dô I vo I ca c vIIamIn – cha nµ aI kha c
nµoa I ho muô n co chu nµ ca . Rô I ho co n Ihue nhu nµ µIa o su cu a
Da I ho c ZurIch – nhu nµ nµuo I da kha m pha ra vIIamIn Iren – Ira
Iuonµ ra I cao cho nhu nµ nµuo I na y. Cônµ Iy da u Iu Ioa n bô vô n
IIe nµ co sa n va vô n co Ihe vay muo n duo c va o vIe c sa n xua I va
ba n ca c sa n pha m vIIamIn no I Iren. Ke I qua Ia 60 nam sau, ra I
Iau sau khI ca c ba nµ sa nµ che da he I ha n, HoIImann·LaRoche
da chIem µan phan nua IhI phan Ioan cau ve vIIamIn, doanh sô
ha nµ nam Ien Io I ha nµ Ií dôIa.
Du PonI cunµ ap dunµ chIen Iuoc Iuonµ Iu. Sau 1S nam vaI va
nµhIen cu u va pha I mInh ra sa n pha m nyIon – so I Iô nµ ho p da u
IIen – Du PonI nµay Ia p Iu c Ia p Irunµ Ioa n bô nô Iu c qua nµ ca o
ra m rô (Iruo c do , cônµ Iy na y chua Iu nµ co sa n pha m ha nµ IIeu
du nµ na o de qua nµ ca o), xay du nµ ca c nha ma y Io n, va Iu do
Ia o ra mô I nµa nh cônµ nµhIe p mo I – nµa nh nhu a.
Bô n chIe n Iuo c Iren khônµ Ia ch bIe I, ma Ihuo nµ duo c ca c doanh
nµhIe p mo I ke I ho p vo I nhau. Chu nµ cu nµ khônµ hoa n Ioa n kha c
bIe I, mô I chIe n Iuo c co Ihe vu a duo c xe p va o Ioa I “Da nh chô khônµ
nµo” vua duoc xep vao IoaI “chIem µIu ô sInh IhaI”. Tuy nhIen,
môI chIen Iuoc van co nhunµ yeu cau rIenµ, phu hop voI môI sô
y Iuonµ khoI nµhIep nhaI dInh va khônµ phu hop voI môI sô y
Iuo nµ kha c. Mô I chIe n Iuo c do I ho I nha kInh doanh ha nh xu Iheo
mô I ca ch kha c nhau. Cuô I cu nµ, mô I chIe n Iuo c co nhu nµ ha n
che va ruI ro rIenµ cua chunµ.
“Tôc chien Iôc Ihãng”
“Tôc chIen Iôc Ihanµ” Ia cau noI cua môI vIen Iuonµ ky bInh
mIe n Nam Ironµ cuô c nô I chIe n My , µIa I Ihích nµuyen nhan cho
ca c chIe n Iha nµ cu a ônµ Ia. Tronµ chIe n Iuo c na y, nha kInh doanh
nham den vI Irí dan dau, Ihônµ IrI o môI IhI Iruonµ moI, môI
nµanh moI. ChIen Iuoc nay khônµ nhaI IhIeI doI hoI ban Iap ra
mô I doanh nµhIe p Io n nµay Iu ban da u, ma c du mu c IIeu sau
cu nµ co Ihe du nµ Ia nhu va y. No chí do I ho I ba n pha I xa c dInh
nµay Iu khI kho I su kInh doanh ra nµ mu c IIeu cu a doanh nµhIe p
ban Ia môI vI Irí dan dau IhI Iruonµ.
NhIeu nµuoI coI day Ia môI chIen Iuoc IuyeI hao. Cac sach vo
vIeI ve kInh doanh coI day Ia chIen Iuoc khoI nµhIep duy nhaI,
va kha nhIe u doanh nhan, nha I Ia o nhu nµ nµa nh cônµ nµhe ,
cunµ chIa se quan dIem nay.
Tuy nhIen, suy nµhï nhu vay Ia saI Iam. NhIeu nha kInh doanh
da cho n chIe n Iuo c na y, nhunµ ro ra nµ day khônµ pha I Ia Iu a cho n
duy nha I, hay Ia Iu a cho n co Iy Ie Iha nh cônµ cao nha I, vo I ru I ro
210 211
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
Truo c IIen ca n co mô I mu c IIeu ro ra nµ, mo I nô Iu c pha I huo nµ
ve muc IIeu do. KhI nhunµ nô Iuc baI dau co keI qua, nha kInh
doanh can phaI san sanµ huy dônµ moI nµuôn Iuc can IhIeI. KhI
nhunµ dôI moI, sanµ Iao ban dau da chuyen Ihanh môI doanh
nµhIep Ihanh cônµ, cônµ vIec moI Ihuc su baI dau. ChIen Iuoc
“Iô c chIe n Iô c Iha nµ” do I ho I nhu nµ nô Iu c IIen Iu c de µIu vu nµ vI
Irí dan dau IhI Iruonµ, neu khônµ Ihi moI vIec ban Iam chí dem
IaI keI qua Ia Iao ra IhI Iruonµ cho dôI Ihu canh Iranh ma IhôI.
Nha kInh doanh sa nµ Ia o µIo day Iha m chí co n pha I “cha y” nhanh
hon Iruo c kIa, nô Iu c sa nµ Ia o Iren quy mô Io n hon Ihi mo I co
Ihe duy Iri vI Irí da n da u IhI Iruo nµ duo c. Ca n Iim ra nhu nµ kha ch
ha nµ mo I, Ihu nhu nµ nµuyen va I IIe u mo I, nhu nµ ca ch su du nµ
moI v.v... Tren IaI ca moI dIeu, nha kInh doanh Ihanh cônµ voI
chIen Iuoc “Iôc chIen Iôc Ihanµ” can Iam sao de san pham cua
minh Iro nen IôI IhoI Iruoc khI cac dôI Ihu Iam dIeu do (Iuc Ia
IIen Iu c dô I mo I, sa nµ Ia o). Ho ca n nµhIen cu u nhu nµ sa n pha m
ke ca n cho nhu nµ sa n pha m Iha nh cônµ nµay Ia p Iu c, Ia p Irunµ
ca c nô Iu c, da u Iu ca c nµuô n Iu c vo I quy mô µIô nµ nhu dô I vo I
sa n pha m Iha nh cônµ Iruo c kIa.
Cuô I cu nµ, nha kInh doanh da da I duo c vI Irí da n da u IhI
Iruo nµ vo I chIe n Iuo c na y ca n pha I IIe n ha nh mô I ca ch co he Ihô nµ
vIec µIam µIa cua san pham va chI phí cua quy Irinh san xuaI.
Neu cu duy Iri muc µIa qua cao se Iao dônµ Iuc cho cac dôI Ihu
canh Iranh IIem nanµ sau nay.
Day Ia chIe n Iuo c da y ru I ro, Ihuo nµ Iha I ba I nhIe u hon Ia Iha nh
cônµ. Ly do Iha I ba I co Ihe Ia do IhIe u y chí, khônµ du nô Iu c,
khônµ du nµuô n Iu c v.v... Ta I nhIen, Iha nh cônµ ne u co se ra I
Io n! Do do , chIe n Iuo c na y chí duo c su du nµ cho nhu nµ sa nµ Ia o,
dôI moI Ion va quan Ironµ ma IhôI!
Khônµ pha I Ia I ca ca c chIe n Iuo c “Iô c chIe n, Iô c Iha nµ” de u ca n
pha I huo nµ Io I vIe c xay du nµ mô I cônµ Iy Io n, sonµ no Iuôn pha I
nha m Io I vIe c Ihô nµ IrI IhI Iruo nµ. Cha nµ ha n, cônµ Iy 3M Ihuo nµ
khônµ nô Iu c Ihu c hIe n dô I mo I, sa nµ Ia o na o co Ihe da n de n ke I
qua Ia mô I du a n kInh doanh co quy mô Io n. Cônµ Iy 1ohnson &
1ohnson cu nµ va y. Ca haI cônµ Iy de u Ia nhu nµ nha sa nµ Ia o,
dôI moI Ihanh cônµ, Iuy nhIen ho chí Iim kIem nhunµ sanµ Iao
dan IoI nhunµ cônµ vIec kInh doanh co quy mô Irunµ binh (chu
khônµ phaI Ia nhunµ Iap doan khônµ Iô). TaI nhIen, ho van Ia
nhunµ nµuoI Ihônµ IrI IhI Iruonµ.
Co Ie bo I vi chIe n Iuo c kIe u na y huo nµ Io I vIe c Ia o ra dIe u µi do
IhaI su moI me va khac bIeI, nen nhIeu khI nhunµ nµuoI “nµoaI
da o”, nhu nµ nµuo I khônµ pha I Ia chuyen µIa, Ia I Ia m Iô I hon nhu nµ
chuyen µIa Iha I su . Ví du , Ia I HoIImann·LaRoche, chIe n Iuo c duo c
hinh Iha nh khônµ pha I bo I mô I nha ho a ho c ma bo I mô I nha c sï!
Anh na y Ia chô nµ cu a nµuo I cha u µa I vI sa nµ Ia p cônµ Iy, danµ
ra I ca n IIe n cho da n nha c cu a minh. Tha m chí cho de n nay, cônµ
Iy na y chua bao µIo duo c qua n Iy bo I mô I nha ho a ho c, ma Iuôn
Ia nhunµ nµuoI Iam Ironµ µIoI IaI chính.
ChIe n Iuo c “Iô c chIe n Iô c Iha nµ” ca n pha I Ia m sao de “da nh Iru nµ”
mu c IIeu. Mô I khI da duo c IrIe n khaI, chIe n Iuo c na y ra I kho co Ihe
dIe u chính Ia I. No I mô I ca ch hinh a nh, no µIô nµ nhu mô I chuye n
bay Ien ma I Iranµ cu a mô I con Ia u vu Iru va y: chí ca n mô I saI Ie ch
nho nha I, phI Ihuye n se bIe n ma I Ironµ khônµ Irunµ.
Do do , de su du nµ chIe n Iuo c na y ca n co phan Iích ky ca nµ.
Hinh a nh nhu nµ nha kho I nµhIe p Iha nh cônµ de da nµ Ironµ ca c
bô phIm HoIIywood, nhu nµ nha kInh doanh co mô I “y Iuo nµ xua I
sa c” va mau cho nµ Iha nh cônµ; khônµ pha I Ia dIe u Ihuo nµ xa y
ra Ironµ Ihuc Ie.
212 213
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
IhIe I ke nhu mô I ma y Iính – compuIer sau na y. De n cuô I The chIe n
Ihu II, IBM da che Iao duoc môI chIec may Iính IhaI su dau IIen:
co bô nho va co Ihe duo c Ia p Irinh. Tuy nhIen, nµuo I Ia co nhIe u
Iy do µIaI Ihích IaI sao cac sach vo IIch su íI chu y den IBM nhu
Ia môI nha sanµ Iao ve may Iính. Nµay sau khI hoan Ihanh chIec
may Iính nam 194S (chIec may Iính dau IIen duoc dua ra Irunµ
ba y Iruo c cônµ chu nµ Ia I mô I pho nµ Irunµ ba y o New York) – IBM
da Iu bo IhIeI ke cua ho va chuyen sanµ IhIeI ke cua chính dôI
Ihu – IhIe I ke LNIAC do Da I ho c PennsyIvanIa dua ra. LNIAC Ihích
ho p hon ha n cho ca c u nµ du nµ Ironµ kInh doanh nhu ba nµ Iuonµ,
chí co dIeu nhunµ ky su IhIeI ke ra no IaI khônµ nhan Ihay dIeu
nay. IBM cau Iruc IaI LNIAC sao cho no co Ihe phuc vu duoc vIec
Iính Ioan voI cac con sô nham chan. KhI phIen ban LNIAC cua
IBM xuaI hIen nam 19S3, nµay Iap Iuc no Iro Ihanh IIeu chuan
cho Ioa I ma y Iính Ihuonµ ma I, phu c vu nhIe u mu c dích kha c nhau.
Do chính Ia chIen Iuoc “baI chuoc môI cach sanµ Iao”. Truoc
he I, cho do I aI do sa nµ Ia o (mô I sa nµ Ia o chua Iha I su hoa n chính),
sau do baI Iay vao, Iam cho caI moI (caI vua duoc sanµ Iao ra)
Ihu c su da p u nµ duo c nhu ca u cu a kha ch ha nµ. Su ba I chuo c
môI cach sanµ Iao nay se daI ra nhunµ IIeu chuan moI va Ihônµ
IrI IhI Iruo nµ.
KhI sa n pha m ba n da n xua I hIe n, aI Ironµ nµa nh sa n xua I dô nµ
hô cunµ nhan ra ranµ ban dan co Ihe duoc su dunµ de Iao ra
nhu nµ chIe c dô nµ hô IIe n Io I, chính xa c va re hon Iruo c. Ca c nha
sa n xua I Thu y Sï Ia p Iu c dua ra sa n pha m dô nµ hô dIe n Iu Iha ch
anh. Tuy nhIen, do da da u Iu kha nhIe u va o ca c sa n pha m dô nµ
hô Iruye n Ihô nµ kha c, ho quye I dInh µIo I IhIe u ca c sa n pha m mo I
na y mô I ca ch Iu Iu (Ironµ Iho I µIan do , Ia I nhIen nhu nµ sa n pha m
moI se co µIa kha cao!).
Tronµ hau heI cac Iruonµ hop, nµuoI Ia Iuôn chuan bI san cac
chIen Iuoc Ihay Ihe. Cac chIen Iuoc Ihay Ihe duoc ua Ihích hon
chIe n Iuo c “Iô c chIe n Iô c Iha nµ” khônµ chí bo I chu nµ íI ru I ro hon,
ma boI vi dôI voI da sô cac sanµ Iao · dôI moI, co hôI khônµ du
Io n de bu Ia I ca c chI phí, nô Iu c va nµuô n Iu c ma chIe n Iuo c “Iô c
chIe n Iô c Iha nµ” do I ho I.
Bã I chuo c mô I ca ch sa ng Ia o
HaI chIen Iuoc khoI nµhIep kInh doanh hoan Ioan khac nhau
IaI Iinh co co Ihe duoc Iom µon Ironµ môI cau noI cua môI vIen
Iuo nµ Ironµ cuô c nô I chIe n My . VIen Iuo nµ a y no I nhu sau: “Da nh
chô khônµ nµo Io I”. HaI chIe n Iuo c na y co Ihe duo c µo I Ia ba I chuo c
môI cach sanµ Iao va 1udo khoI nµhIep!
BaI chuoc môI cach sanµ Iao IhoaI nµhe co ve mau Ihuan. Da
“ba I chuo c” Ihi Ia m sao co Ihe “sa nµ Ia o” duo c7 Tuy nhIen, du nµ
Ia co môI IoaI chIen Iuoc nhu vay. Ve ban chaI Ihi day dunµ Ia
mô I su ba I chuo c nhu nµ dIe u ma nµuo I kha c Iu nµ Ia m. Tuy nhIen,
no manµ Iính “sa nµ Ia o” o chô nha kho I nµhIe p kInh doanh hIe u
ve su sanµ Iao, dôI moI ro hon chính nhunµ nµuoI dau IIen dua
ra nhunµ sanµ Iao, dôI moI ay.
Cônµ Iy a p du nµ Iha nh cônµ nha I chIe n Iuo c na y Ia IBM. Nµoa I
ra co n co Ihe ke de n cônµ Iy HaIIorI (Nha I Ba n), chu Ihuonµ hIe u
dônµ hô SeIko nôI IIenµ Iren Ioan Ihe µIoI.
Da u nhu nµ nam 1930, IBM sa n xua I mô I chIe c ma y Ia m Iính
Iôc dô cao phuc vu cho vIec Iính Ioan cua cac nha IhIen van hoc
IaI Iruonµ DaI hoc CoIumbIa, New York. VaI nam sau do ho IaI
Iam môI chIec may Iuonµ Iu, Ian nay IaI DaI hoc Harvard, duoc
214 215
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
da nµ” ban da u, mô I sa n pha m/dIch vu mo I duo nµ nhu “IhIe u”
mô I ca I µi do . Do co Ihe Ia mô I va I Ihuô c Iính bô sunµ, hoa c vIe c
phan doa n IhI Iruo nµ, hay dInh vI chính xa c IhI Iruo nµ. VIe c “ba I
chuoc môI cach sanµ Iao” se bô khuyeI dIem con IhIeu ay.
Nha kInh doanh Iheo chIe n Iuo c na y quan sa I sa n pha m/dIch
vu Iu µoc nhin cua khach hanµ. Oua Irinh nay baI dau Iu IhI
Iruo nµ hon Ia Iu sa n pha m, Iu kha ch ha nµ hon Ia Iu nha sa n xua I.
No vua huonµ ve IhI Iruonµ vua duoc IhI Iruonµ Ihuc day. Nha
kInh doanh o day khônµ chIe m kha ch ha nµ cu a nha sa nµ Ia o Iu c
da u, anh Ia chí phu c vu cho IhI Iruo nµ duo c nha sa nµ Ia o Ia o ra
sonµ khônµ du kha nanµ phu c vu . No I mô I ca ch kha c, “ba I chuo c
mô I ca ch sa nµ Ia o” Ia chIe n Iuo c Iho a ma n mô I nhu ca u danµ
Iôn IaI chu khônµ phaI sanµ Iao ra nhu cau moI.
ChIen Iuoc nay, Iuy nhIen, van co nhunµ ruI ro can xem xeI.
Cac cônµ Iy Iheo chIen Iuoc nay de Iam vao Iinh Iranµ “dI nuoc
dôI”, khIen cac nô Iuc cua ho bI phan Ian. NµoaI ra, nµuy co nua
Ia phan doan khônµ chính xac cac xu huonµ cua IhI Iruonµ, Iu
do dan IoI vIec phaI IrIen san pham Iheo nhunµ huonµ saI Iam.
Cu nµ chính IBM co Ihe duo c du nµ de mInh ho a cho nhu nµ nµuy
co Iren. Cônµ Iy na y da “ba I chuo c” Ironµ ha u he I mo I pha I mInh,
sa nµ Ia o Ironµ Iïnh vu c ma y van pho nµ Iu dô nµ. Ke I qua Ia ho
co duo c nhu nµ sa n pha m ha nµ da u Ironµ ha u he I ca c Iïnh vu c
do. Tuy nhIen, chính vi IaI ca cac san pham deu Ia “baI chuoc”
nen chu nµ ra I da da nµ, kha c bIe I va khônµ Iuonµ Ihích vo I nhau;
khIen khônµ Ihe Iap nen môI he Ihônµ hoan chính Iu cac san
pha m cu a IBM duo c. ThI Iruo nµ ma y van pho nµ Iu dô nµ chính
Ia IhI Iruonµ cua Iuonµ IaI, va nµuoI Ia co quyen nµhI nµo kha
nanµ dan dau cua IBM do nhunµ Iy do ke Iren. Chính su ruI ro
Cu nµ Iho I µIan do , cônµ Iy HaIIorI cu nµ danµ sa n xua I ca c Ioa I
dô nµ hô deo Iay Iruye n Ihô nµ cho IhI Iruo nµ Nha I Ba n. Ho Iha y
co hô I Iren va IIe n ha nh chIe n Iuo c “ba I chuo c mô I ca ch sa nµ Ia o”,
phaI IrIen san pham dônµ hô deo Iay dIen Iu chay banµ Ihach
anh. Den khI nhunµ nha san xuaI dônµ hô Thuy Sï nhan ra duoc
saI Iam cua ho Ihi moI vIec da qua muôn: dônµ hô SeIko da Ia
IoaI ban chay nhaI Ihe µIoI!
GIô nµ nhu “Iô c chIe n Iô c Iha nµ”, “ba I chuo c mô I ca ch sa nµ Ia o”
cunµ Ia IoaI chIen Iuoc nham den vI Irí dan dau IhI Iruonµ hay
da n da u nµa nh. Tuy nhIen, mu c dô ru I ro cu a chIe n Iuo c na y Iha p
hon nhIeu. Vao Iuc ma “nµuoI baI chuoc môI cach sanµ Iao” baI
Iay vao vIec Ihuc hIen chIen Iuoc, IhI Iruonµ cho san pham da
hinh Iha nh, sa n pha m mo I da duo c cha p nha n. Tha I su ma no I,
nhu ca u ve sa n pha m mo I co n nhIe u hon kha nanµ da p u nµ cu a
nha sa nµ Ia o ban da u. Phan doa n IhI Iruo nµ cho sa n pha m mo I
da duo c xa c dInh, hoa c íI nha I Ia co Ihe xa c dInh. Tu do , nhu nµ
nµhIen cu u IhI Iruo nµ co Ihe xa c dInh ro kha ch ha nµ mua sa n
pham µi, banµ cach nao, dau Ia µIa IrI cua ho v.v...
TaI nhIen, neu nha sanµ Iao ban dau co nhunµ buoc dI chính
xa c, se khônµ co n co hô I cho nhu nµ “ba I chuo c mô I ca ch sa nµ
Ia o” nu a. HoIImann·LaRoche vo I sa n pha m vIIamIn, hay Du PonI
vo I sa n pha m nyIon Ia nhu nµ ví du mInh ho a dIe u na y. Tuy nhIen
Ihu c Ie cho Iha y con sô nhu nµ nha kInh doanh sa nµ Ia o ban da u
Iam duoc dIeu nay khônµ phaI Ia nhIeu.
Ro ranµ, nha kInh doanh sanµ Iao “khaI Ihac” va “Ian dunµ”
Iha nh cônµ cu a nµuo I kha c. “Ba I chuo c mô I ca ch sa nµ Ia o” khônµ
pha I Ia mô I su dô I mo I, sa nµ Ia o Ihônµ Ihuo nµ: o day nµuo I Ia
khônµ pha I mInh ra mô I sa n pha m, dIch vu mo I, ma chí dInh vI
va Ia m cho sa n pha m/dIch vu Iro nen hoa n ha o ma IhôI. O “hinh
216 217
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
TaI nhIen, day Ia môI ví du dIen hinh cua “su Iu chôI nhunµ
Iha nh cônµ ba I nµo khônµ dInh Iruo c”. Nµuo I My khônµ hoan
nµhenh sa n pha m ba n da n nµay Ia p Iu c vi no khônµ pha I Ia pha I
mInh cu a nhu nµ nha sa n xua I dIe n Iu ha nµ da u Iu c do nhu RCA
va GL. Ho qua Iu ha o vo I nhu nµ radIo hIe n co , coI chu nµ Ia dính
cao cu a su IInh xa o Ironµ che Ia o, Iu do coI Ihuo nµ mô I sa n pha m
mo I nhu ba n da n.
Nhunµ cau chuye n cu a Sony khônµ pha I Ia Ia I ca . La m sao
chunµ Ia co Ihe Iy µIaI IaI sao nµuoI NhaI IIen Iuc ap dunµ chIen
Iuoc do va IIen Iuc Ihanh cônµ, µay nµac nhIen Ion cho cac dônµ
nµhIep My7 NoI cach khac, nµuoI NhaI IIen Iuc Ihanh cônµ Ironµ
vIec ap dunµ “1udo khoI nµhIep” Iruoc cac dôI Ihu My.
NµoaI ra con raI nhIeu Iruonµ hop Iuonµ Iu. Co Ihe ke ra day
mô I sô ví du nhu sau: MCI va SprInI da su du nµ chính chính sa ch
µIa ca cu a he Ihô nµ dIe n Ihoa I BeII de chIe m cu a dô I Ihu na y mô I
pha n Io n doanh Ihu dIe n Ihoa I duo nµ da I. ROLM cu nµ du nµ chính
nhunµ chính sach cua BeII de chIem dI phan Ion IhI Iruonµ PBX
(prIvaIe branch exchanµe) cu a ho . Do cu nµ Ia Iruo nµ ho p CIIIbank
khI ho mo mô I nµan ha nµ da nh cho nµuo I IIeu du nµ o Du c
(IamIIIenbank) – nµan hanµ Ihônµ Iïnh IhI Iruonµ IaI chính Iu
nhan o Duc chí vaI nam sau do.
Ca c nµan ha nµ kha c o Du c de u bIe I ra nµ nhu nµ nµuo I IIeu du nµ
binh Ihuo nµ de u co mô I “su c mua” nha I dInh, va day Ia nhu nµ
kha ch ha nµ IIe m nanµ. Ho cu nµ IIe n ha nh mô I sô bIe n pha p µIo I
IhIeu dIch vu nµan hanµ den nhom khach hanµ nay, nhunµ Ihuc
Iam day khônµ pha I Ia dIe u ho monµ muô n. Tronµ quan nIe m
cu a ho , nµuo I IIeu du nµ khônµ da nµ duo c coI Ia kha ch ha nµ cu a
mô I nµan ha nµ Io n; ho chí Ia p Irunµ va o nhu nµ doanh nµhIe p,
nhu nµ nha da u Iu µIa u co ma IhôI! Ne u mô I nµuo I IIeu du nµ ca n
cua vIec “qua khôn nµoan” Ia môI ruI ro manµ Iính chaI IIem an
cua IoaI chIen Iuoc nay.
“BaI chuoc môI cach sanµ Iao” Io ra dac bIeI hIeu qua Ironµ
nhu nµ nµa nh cônµ nµhe cao do mô I Iy do don µIa n: ca c nha pha I
mInh, sa nµ Ia o Ironµ Iïnh vu c na y chu ye u huo nµ ve cônµ nµhe
va sa n pha m hon Ia ve IhI Iruo nµ. Do do , ho co xu huo nµ hIe u
khônµ da y du Iha nh cônµ cu a chính ho , khônµ khaI Iha c he I
nhunµ IIem nanµ IhI Iruonµ cua sanµ Iao, phaI mInh do.
|udo kho i nghie p
Nam 1947, pho nµ Ihí nµhIe m BeII pha I mInh ra ba n da n. Nµuo I
Ia mau cho nµ nha n ra ra nµ ba n da n se Ihay Ihe chan khônµ Ironµ
ca c sa n pha m dIe n Iu IIeu du nµ nhu radIo va IIvI. AI cu nµ bIe I,
nhunµ cha nµ aI Ia m µi ca ! Ca c nha sa n xua I ha nµ da u (Iu c do chu
ye u Ia ca c cônµ Iy My ) chí Iu Iu nµhIen cu u ve ba n da n va Ia p ke
hoa ch chuye n dô I sanµ su du nµ ba n da n va o khoa nµ nam 1970.
Co n Iruo c do Ihi ho cho Ia sa n pha m na y “chua sa n sa nµ”. Lu c do ,
Sony chí Ia mô I cônµ Iy vô danh, khônµ aI bIe I Io I o ben nµoa I nuo c
Nha I. Tuy nhIen, khI chu IIch AkIo MorIIa do c duo c IIn Iu c ve ba n
da n Ironµ mô I Io ba o, ônµ Ia be n sanµ My , de n pho nµ Ihí nµhIe m
BeII va bo ra 2S.000 dôIa de mua Ia I ba nµ pha I mInh ra sa n pha m
na y. Chí haI nam sau, Sony cho ra do I chIe c radIo xa ch Iay cha y
ba nµ ba n da n da u IIen, vo I Iro nµ Iuo nµ chí ba nµ mô I pha n nam
so vo I radIo cha y ba nµ ô nµ chan khônµ Iren IhI Iruo nµ, vo I µIa chí
chua de n mô I pha n ba Ioa I radIo kIa. Ba nam IIe p Iheo, Sony chIe m
Iïnh IhI Iruonµ radIo voI µIa re o My, va maI haI nam nua, nµuoI
NhaI da Ihônµ IrI IhI Iruonµ radIo Ioan Ihe µIoI.
218 219
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
Ironµ nµanh IIvI) IaI co Ihe canh Iranh ve µIa ca va chaI Iuonµ
mô I ca ch hIe u qua vo I ca c dô I Ihu Nha I, ba I cha p chI phí sa n xua I
cao Ia I My . Tronµ mô I Iruo nµ ho p kha c, ca c nµan ha nµ Du c dô nµ
Ioa I Iy µIa I Iha nh cônµ cu a IamIIIenbank ba nµ vIe c chI nha nh na y
cu a CIIIbank da IIe u Iïnh cha p nha n ru I ro kInh doanh Ironµ nhu nµ
Iïnh vu c ma ho khônµ muô n du nµ Io I. Tuy nhIen, Iren Ihu c Ie
IamIIIenbank va n a p du nµ quy che cho vay cha I che khônµ ke m
µi ca c nµan ha nµ Du c kha c, dô nµ Iho I Iy Ie no xa u vo I ca c mo n
cho vay IIeu du nµ Ia I Iha p hon nhIe u. Ta I nhIen Ihu c ra ca c nµan
hanµ Duc hIeu dIeu nay, sonµ ho cu Iim cach µIaI Ihích IhaI baI
(cu a ho ) va Iha nh cônµ (cu a IamInIIenbank) Iheo nhu nµ ca ch nhu
Iren. DIe u do µIa I Ihích Ia I sao chIe n Iuo c 1udo kho I nµhIe p Ia I co
Ihe Ihanh cônµ nhIeu Ian nhu Ihe.
No I chunµ, co nam Iho I quen kha phô bIe n cu a nhu nµ cônµ Iy
Iau do I Ironµ nµa nh, nhu nµ Iho I quen Ia o dIe u kIe n cho nhu nµ cônµ
Iy mo I Iha nh Ia p hoa c mo I Iham µIa IhI Iruo nµ co Ihe a p du nµ “judo
kho I nµhIe p” va “Irua I nµôI” ca c dô I Ihu cu a ho . Do Ia :
1. “NIH · NoI InvenIed here” (khônµ duoc phaI mInh o day).
Day Ia IhoI quen kIeu nµao cua môI cônµ Iy hay môI nµanh
kInh doanh, cho ranµ chí khI chính ho phaI mInh ra môI dIeu µi
do Ihi phaI mInh do moI co µIa IrI va huu ích. Ví du ve su “Ianh
nha I” dô I vo I pha I mInh ra ba n da n cu a ca c nha sa n xua I My cu nµ
co Ihe coI Ia dIen hinh cho IhoI quen nay.
2. Tho I quen “ho I va nµ” IhI Iruo nµ – Iu c Ia chí Iim kIe m Io I nhua n
cao IaI môI phan nhaI dInh cua IhI Iruonµ.
Do chính Ia dIeu ma cônµ Iy Xerox da Iam, do do, Xerox da de
danµ Iro Ihanh muc IIeu cua nhunµ “nµuoI baI chuoc” NhaI Ban
mo mô I Ia I khoa n, ho co Ihe mo Ia I quy IIe I kIe m buu dIe n cha nµ
ha n!
TaI ca nhunµ “nµuoI moI” noI Iren, Iu cac cônµ Iy NhaI, MCI,
ROLM hay CIIIbank – deu ap dunµ “1udo khoI nµhIep”. Tronµ sô
ca c chIe n Iuo c kho I nµhIe p, nha I Ia ca c chIe n Iuo c nha m Io I vI Irí
da n da u IhI Iruo nµ hay da n da u nµa nh, chIe n Iuo c 1udo na y íI
ruI ro va de Ihanh cônµ nhaI.
Canh saI Iuôn bIeI ranµ môI ke pham IôI nhIeu Ian Iuôn Ihuc
hIen IôI ac Iheo môI sô cach µIônµ nhau – du do Ia cay khoa keI
saI hay dôI nhap vao môI Ioa nha nao do. Chính vi vay, Ien IôI
pha m se de Ia I nhu nµ da u ve I rIenµ bIe I, co Ihe nha n ra, no I mô I
ca ch hinh a nh – nhu Ia de da u van Iay va y. Va ha n se khônµ Ihay
dô I duo c nhu nµ Iho I quen a y nµay ca khI chu nµ se Ia m cho ha n
som bI phaI hIen va bI baI.
TaI ca chunµ Ia deu co nhunµ IhoI quen nhu vay. Cac doanh
nµhIep va cac nµanh kInh doanh cunµ Ihe. Nhunµ IhoI quen raI
kho Iu bo nµay ca khI chu nµ dem Ia I nhu nµ Iha I ba I, va vIe c da nh
maI IhI phan vao Iay nµuoI khac. Cac nha san xuaI My cunµ vay,
ho cu khu khu ôm Iay nhunµ IhoI quen IaI haI, khIen IhI Iruonµ
cu IIen Iuc maI dan vao Iay nµuoI NhaI!
Neu môI Ien IôI pham bI baI, han se chanµ bao µIo Ihua nhan
ra nµ chính nhu nµ Iho I quen da pha n Ia I ha n va khIe n ha n bI ba I.
Nµuo c Ia I, ha n se cô Iim mo I Iy do de ba o chu a cho Iho I quen do
va sau nay IaI IIep Iuc hanh xu nhu Ihe. DIeu Iuonµ Iu cunµ xay
ra dôI voI cac doanh nµhIep. Ví du, da sô cac nha san xuaI hanµ
dIe n Iu o My Iuôn µIa I Ihích Iha nh cônµ cu a ca c dô I Ihu Nha I Ba n
ba nµ Iy do “chI phí nhan cônµ re ” o Nha I. Tuy nhIen, mô I sô íI
nha sa n xua I My da m Ihu a nha n Ihu c Ie (nhu RCA va Maµnavox
220 221
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
Iruonµ Ianµ Iruonµ va phaI IrIen, ho cô µanµ Ihoa man moI IoaI
kha ch ha nµ ba nµ mô I Ioa I sa n pha m/dIch vu duy nha I hIe n co .
Xerox Ia ví du dIen hinh cho IhoI quen nay.
KhI cac nha san xuaI may phoIocopy NhaI Ban Iham µIa vao
IhI Iruonµ va canh Iranh voI Xerox, ho quyeI dInh IhIeI ke san
pha m ma y phoIocopy cu a ho sao cho phu ho p vo I Iu nµ nho m
kha ch ha nµ cu Ihe , cha nµ ha n ca c van pho nµ co quy mô nho .
Ho khônµ cô chay Iheo nhunµ IIeu chuan ma dôI Ihu Xerox van
Iu hao khI daI duoc, nhu Iôc dô may, dô neI cua ban sao... TraI
Ia I, ho cunµ ca p cho nhu nµ van pho nµ nho ca I ma nho m kha ch
ha nµ na y ca n: mô I chIe c ma y phoIocopy don µIa n vo I chI phí Iha p.
Sau khI da Ihanh cônµ IaI phan doan IhI Iruonµ nay, ho IIep Iuc
qua nhunµ IhI Iruonµ khac, Iuôn Iuôn IhIeI ke san pham Iheo
huo nµ phu ho p nha I dô I vo I yeu ca u cu a Iu nµ nho m kha ch ha nµ
cu Ihe.
Tuonµ Iu, Sony Iruoc IIen cunµ Iap Irunµ vao phan doan IhI
Iruonµ radIo xach Iay, µIa re. Sau khI da Ihanh cônµ va khanµ
dInh duo c ví Irí Ia I day, Sony mo I IIe p Iu c IIe n sanµ ca c IhI Iruo nµ
kha c.
ChIe n Iuo c kho I nµhIe p Iheo kIe u judo Ia p Irunµ Iruo c he I va o
vIec chIem cho duoc môI vI Irí “dau cau” (Iheo nµôn nµu quan
su ) – do Ia vI Irí ma nhu nµ dô I Ihu danµ da n da u IhI Iruo nµ Io Ia ,
khônµ de y de n mô I ca ch da y du (ví du Iruo nµ ho p ca c nµan ha nµ
Duc da khônµ co nhunµ dônµ IhaI µi phan unµ IaI khI CIIIbank
Ihanh Iap IamIIIenbank). KhI “vI Irí dau cau” da duoc cunµ cô –
Iu c Ia cônµ Iy mo I da co mô I IhI pha n ô n dInh, ho se da n da n
Ia n cônµ sanµ ca c vI Irí kha c cho de n khI hoa n Ioa n Ihô nµ IrI IhI
Iruonµ. O môI µIaI doan ho deu Iap IaI chIen Iuoc noI Iren: IhIeI
ke san pham/dIch vu sao cho phu hop nhaI, IôI uu nhaI dôI voI
Ironµ Iïnh vu c sa n xua I ma y phoIocopy. Xerox chí chu Iro nµ de n
nhu nµ kha ch ha nµ Io n mua nhIe u sa n pha m vo I cha I Iuo nµ cao.
Cônµ Iy khônµ Iu chô I nhu nµ nho m kha ch ha nµ kha c, sonµ cu nµ
khônµ cha y Iheo va cô IIe p ca n ho . No I chunµ, ho khônµ Iha y da nµ
pha I cunµ ca p dIch vu cho nhu nµ kha ch ha nµ na y. Ke I qua Ia
nhunµ khach hanµ baI man ve chaI Iuonµ dIch vu cua Xerox da
chuyen sanµ mua hanµ cua cac dôI Ihu canh Iranh voI ho. ThoI
quen “hoI vanµ IhI Iruonµ” chac chan se phaI Ira µIa banµ vIec
maI IhI phan!
3. ThoI quen Ihu ba, IaI haI hon Ia nIem IIn vao chaI Iuonµ.
“ChaI Iuonµ” cua môI san pham/dIch vu khônµ phaI Ia caI ma
nha cunµ ca p hay nha sa n xua I “da I” va o, ma pha I Ia ca I ma kha ch
hanµ co Ihe “Iay ra” duoc va san Ionµ Ira IIen de co duoc no.
Khônµ µIô nµ nhu nhu nµ dIe u nha sa n xua I Ihuo nµ IIn Iuo nµ, mô I
sa n pha m khônµ pha I co “cha I Iuo nµ” bo I vi no kho sa n xua I hay
Iôn kem chI phí. Nµuoc IaI, khach hanµ chí san sanµ Ira IIen cho
nhunµ hanµ hoa co µIa IrI su dunµ voI ho, Iao ra µIa IrI cho ho
ma IhôI. NµoaI ra chanµ con µi khac Iao nen “chaI Iuonµ” ca.
4. Tho I quen Ihu Iu, ra I µa n µu I vo I haI Iho I quen Iren Ia su a o
Iuo nµ ve µIa ca o mu c cao. GIa cao Iuôn Ia ca ch “mo I µo I” ca c dô I
Ihu ca nh Iranh. Duy Iri mu c µIa qua cao co Ihe dem Ia I Io I nhua n
cao, µIa cô phIe u cao, Ianµ Ií Ie P/L Ironµ nµa n ha n, nhunµ Ironµ
da I ha n, dIe u na y ca n duo c xem nhu mô I mô I de do a va nµuy co
cho cônµ Iy. A o Iuo nµ ra nµ µIa ca o mu c cao dem Ia I Io I nhua n
cao hIe n va n co n danµ ra I phô bIe n, du chính a o Iuo nµ na y da
mo duo nµ cho chIe n Iuo c “judo kho I nµhIe p”.
S. ThoI quen Ihu nam raI íI phô bIen o cac doanh nµhIep Iam
co : ho cham chí va o vIe c “Iô I da ho a” Ihay vi “Iô I uu ho a”. KhI IhI
222 223
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
Iy Ihanh cônµ voI cac chIen Iuoc canh Iranh se Iro Ihanh nhunµ
cônµ Iy Io n va nô I IIe nµ. Nhu nµ cônµ Iy Iha nh cônµ vo I chIe n Iuo c
“Ö sInh Iha I” Ia I da I ke I qua Iô I ve Ia I chính Ironµ dIe u kIe n “khônµ
aI de y de n”. No I mô I ca ch hinh a nh, dIe u quan Iro nµ nha I Ironµ
chIen Iuoc “Ö sInh IhaI” Ia vIec cônµ Iy hoan Ioan khônµ co µi
nô I ba I, da nµ chu y , khônµ dô I Ihu na o muô n ca nh Iranh, du sa n
pham/dIch vu Ihuc su quan Ironµ Iren IhI Iruonµ.
Co ba Ioa I nho cu a chIe n Iuo c “Ö sInh Iha I”, mô I Ioa I co nhu nµ
yeu cau, han che va ruI ro rIenµ nhu sau:
h ChIen Iuoc “cônµ Ihu phí”
h ChIen Iuoc “ky nanµ chuyen bIeI”
h ChIen Iuoc “IhI Iruonµ chuyen bIeI”
Cônµ Iy AIcon che ra môI IoaI enzyme dunµ Ironµ qua Irinh
pha u Ihua I be nh du c Ihu y IInh Ihe do Ia o suy. KhI sa n pha m
enzyme na y duo c che Ia o Iha nh cônµ va duo c ca p ba nµ sa nµ che ,
cônµ Iy da o va o vI Irí mô I cônµ Iy co mô I “cô nµ Ihu phí”. Cu Ihe ,
do cac phau IhuaI maI deu can su dunµ IoaI enzyme noI Iren,
cônµ Iy co duoc dôc quyen dôI voI san pham nay. TaI nhIen chI
phí cho no Ia ra I nho so vo I Iô nµ chI phí mô I ca pha u Ihua I, íI aI
chu y cu Ihe de n no . ThI Iruo nµ cho sa n pha m na y cu nµ va y:
doanh sô Ioa n Ihe µIo I chí khoa nµ S0 IrIe u dôIa/nam – qua nho
nen khônµ aI nµhï de n vIe c pha I Ia o ra mô I sa n pha m ca nh Iranh
voI san pham nay ca. Nµuoc IaI, neu ban san pham enzyme nay
voI µIa re hon Ihi cunµ khônµ Ihe co Ihem nhIeu khach hanµ
(nhIeu ca phau IhuaI duc Ihuy IInh Ihe) hon duoc! Chính vi Ihe,
ca c dô I Ihu ca nh Iranh (ne u co ) cu nµ khônµ duo c huo nµ Io I µi
neu µIam µIa ban san pham nay!
VI Ihe “cô nµ Ihu phí”, do do , Ia vI Ihe da nµ ao uo c nha I dô I vo I
nhu ca u cu a mô I phan doa n IhI Iruo nµ na o do . Va Ironµ da sô
Iruo nµ ho p, nhu nµ dô I Ihu Iu nµ da n da u IhI Iruo nµ se khônµ kIp
co nhu nµ Ihay dô I phu ho p va so m muô n se ma I IhI pha n va o
Iay nhunµ ke moI den.
“1udo kho I nµhIe p” do I ho I mô I mu c dô sa nµ Ia o nha I dInh. Nha
kInh doanh moI Iham µIa vao IhI Iruonµ can dua ra môI dIeu µi
do khac bIeI Ironµ san pham/dIch vu, vi noI chunµ raI kho co
Ihe dua ra sa n pha m/dIch vu Iuonµ Iu vo I nhu nµ cônµ Iy danµ
dan dau IhI Iruonµ voI chI phí Ihap hon!
GIônµ nhu “Iôc chIen Iôc Ihanµ” va “baI chuoc môI cach sanµ
Iao”, chIen Iuoc “judo khoI nµhIep” cunµ nham IoI nhunµ vI Irí
da n da u va Ihô nµ IrI IhI Iruo nµ. Tuy nhIen, chIe n Iuo c na y khônµ
nha m ca nh Iranh Iru c IIe p vo I ca c dô I Ihu danµ da n da u IhI
Iruonµ, hoac íI nhaI Ia canh Iranh o nhunµ noI ma cac dôI Ihu
na y khônµ nµo Io I hay da co chua n bI dô I pho . No I mô I ca ch hinh
a nh, judo kho I nµhIe p Iu c Ia “da nh chô khônµ nµo Io I” va y!
Chie n luo c “Cô ng Ihu phí”
Cac chIen Iuoc khoI nµhIep Irinh bay o Iren deu nham IoI vIec
Iim kIe m va da I duo c vI Irí da n da u hay Ihô nµ IrI IhI Iruo nµ. ChIe n
Iuo c “Ö sInh Iha I” Ia I nha m Io I vIe c kIe m soa I. Ca c chIe n Iuo c Ironµ
nhunµ phan Iruoc nham IoI vIec dInh vI môI cônµ Iy Ironµ môI
IhI Iruo nµ, hay mô I nµa nh na o do ; Ironµ khI chIe n Iuo c “Ö sInh
Iha I” Ia I huo nµ Io I vIe c da I de n Iinh Ira nµ dô c quye n Iha I su Ironµ
mô I khu vu c cu Ihe . Ba chIe n Iuo c da u IIen Ia ca c chIe n Iuo c ca nh
Iranh, con chIen Iuoc sau nay Ia chIen Iuoc µIup ban IhoaI khoI
su canh Iranh, khônµ bI de doa Iu cac dôI Ihu nua. Nhunµ cônµ
224 225
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
nen Ia m du nµ vI Ihe dô c quye n cu a ho de ba I che I ca c kha ch ha nµ.
Ne u ho Ia m dIe u do , nhu nµ nµuo I su du nµ sa n pha m se chuye n
qua mô I nha cunµ ca p kha c, hoa c mô I sa n pha m Ihay Ihe kha c
ma ho co Ihe kIem soaI duoc.
Chie n luo c “kv nãng chuven bie I”
Chunµ Ia aI cunµ bIeI Ien cac hanµ xe hoI nôI IIenµ, sonµ íI aI
bIeI Ien nhunµ cônµ Iy che Iao he Ihônµ dIen va anh sanµ cho
ca c sa n pha m xe hoI. Su Iha I Ia co khônµ nhIe u ca c cônµ Iy nhu
vay, chanµ han co Ihe ke ra Iap doan DeIco (cua Iap doan GM o
My ), RoberI Bosch o Du c, Lucas o Anh v.v...
Nhu nµ cônµ Iy no I Iren mô I khI da da I duo c vI Ihe ô n dInh Ironµ
Iïnh vu c chuyen môn rIenµ cu a ho Ihi se duy Iri vu nµ cha c vI Ihe
do. Khac voI chIen Iuoc “cônµ Ihu phí”, IhI Iruonµ cua ho rônµ
Io n hon, nhunµ va n manµ Iính cha I da c bIe I, dô c nha I. ThI Iruo nµ
nay co duoc banµ vIec phaI IrIen cac ky nanµ xuaI sac nµay Iu
µIaI doa n da u IIen. Tho I µIan Ia ye u Iô ra I quan Iro nµ dô I vo I chIe n
Iuo c na y: no ca n duo c Ihu c hIe n Ironµ nhu nµ nµa y da u cu a mô I
nµa nh mo I, mô I IhI Iruo nµ mo I, hay mô I xu huo nµ mo I. KarI
Baedeker (nµuo I Du c) cho xua I ba n cuô n sa ch huo nµ da n du IIch
da u IIen nam 1828, nµay khI ma chIe c Ia u hoI nuo c da u IIen cha y
Iren sô nµ RhIne Iô chu c nhu nµ Iour du IIch cho Ia nµ Io p Irunµ
Iuu. Nha kInh doanh nay da Ihanh cônµ den muc sau nay nhunµ
cuô n sa ch huo nµ da n kha ch du IIch duo c µo I ba nµ ca I Ien Baedeker
cu a ônµ Ia!
De daI duoc môI vI Ihe nhu noI Iren doI hoI nha kInh doanh
phaI dua vao san pham cua minh caI µi do IhaI su moI me va
môI cônµ Iy. Tuy nhIen, vI Ihe nay doI hoI môI sô dIeu kIen kha
nµa I nµhe o. Sa n pha m pha I Ia mô I khau, mô I ye u Iô ra I quan Iro nµ
Ironµ mô I quy Irinh na o do . Ru I ro cu a vIe c khônµ su du nµ sa n
pha m (Ironµ ví du Iren, ru I ro do Ia vIe c... ho nµ mô I con ma I cu a
be nh nhan) pha I Io n hon ra I nhIe u so vo I chI phí mua sa n pha m.
TIe p Iheo, IhI Iruo nµ cho sa n pha m pha I nho he p khIe n aI chIe m
duoc IhI Iruonµ dau IIen se de danµ Ihônµ IrI no Iau daI. Co Ihe
coI IhI Iruo nµ Ironµ Iruo nµ ho p na y Ia mô I “ô sInh Iha I” ma mô I
IoaI chIem huu môI cach Iron ven, dônµ IhoI, ô sInh IhaI do IaI
qua nho be va rIenµ Iu khIen cac IoaI khac khônµ buôn de y va
Iim cach chIem doaI.
Nhu nµ vI Ihe “cô nµ Ihu phí” khônµ pha I de ma Iim duo c. Thônµ
Ihuo nµ, no chí xua I hIe n Ironµ mô I Iinh Ira nµ kha “phI Iy ” va “da c
bIeI” cua môI quy Irinh nao do. Tuy nhIen, vI Ihe nay cunµ co
nhunµ han che va ruI ro nµhIem Ironµ. Day Ia môI vI Ihe “Iïnh”,
khônµ co kha nanµ Ianµ Iruo nµ. Cônµ Iy chIe m Iïnh duo c vI Ihe
na y cu nµ khônµ Ihe Ia m µi de Ianµ Iruo nµ kInh doanh hay kIe m
soaI IhI Iruonµ ca. Du san pham co IôI hay re den dau dI nua,
nhu ca u ve sa n pha m va n phu Ihuô c hoa n Ioa n va o nhu ca u cu a
ca quy Irinh (noI ma sa n pha m do do nµ vaI Iro Ia mô I Iha nh pha n
khônµ Ihe Iach roI).
KhI chIen Iuoc “cônµ Ihu phí” da daI duoc nhunµ muc IIeu de
ra cua no, cônµ Iy Iam vao Iinh Iranµ “bao hoa”. Ho chí co Ihe
Ianµ Iruonµ Iheo muc Ianµ Iruonµ nhu cau cua nµuoI su dunµ
sau cunµ dôI voI san pham do. Nµuoc IaI, chIen Iuoc nay co Ihe
mau cho nµ Iha I ba I ne u aI do Iim ra mô I ca ch kha c de Iho a ma n
nhu ca u cu a nµuo I su du nµ sau cu nµ.
Ca c cônµ Iy Iheo duô I chIe n Iuo c “cô nµ Ihu phí” khônµ bao µIo
226 227
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
Iruoc khI quyeI dInh chính xac ve san pham sach huonµ dan du
IIch – san pham khIen ônµ Ia nôI IIenµ sau nay.
Vi vay, dIeu dau IIen can chu y Ia Ironµ µIaI doan dau, nhunµ
nµay dau cua môI nµanh hay môI IhI Iruonµ moI, Iuôn co co hôI
cho vIe c Iim kIe m va pha I IrIe n mô I ky nanµ chuyen bIe I na o do .
TIep Iheo, ky nanµ nay phaI Ia môI ky nanµ dôc nhaI, Iao duoc
su kha c bIe I. Nhu nµ nha sa n xua I xe hoI da u IIen co chuyen môn
cao ve ky Ihua I, dô nµ co, ma y mo c, Iuy nhIen ho Ia I khônµ hIe u
nhIeu ve Iïnh vuc dIen – môI Iïnh vuc doI hoI nhunµ kIen Ihuc
hoan Ioan rIenµ bIeI. Tuonµ Iu, cunµ IhoI voI Baedeker co nhIeu
nha xua I ba n kha c, sonµ mô I cuô n sa ch huo nµ da n du IIch vo I
da y du Ihônµ IIn ca n IhIe I hoa n Ioa n khônµ na m Ironµ “Ia m nµa m”
cua ho.
Nha kInh doanh Ia o Ia p duo c mô I vI Ihe dô c Ia p do co mô I ky
nanµ chuyen bIeI, do do, se khônµ bI “de doa” boI khach hanµ
hay nha cunµ cap cua anh Ia. Don µIan boI vi khônµ aI Ironµ sô
ho muôn Iham µIa vao môI Iïnh vuc voI nhunµ kIen Ihuc chuyen
môn rIenµ bIeI nhu vay.
Sau nu a, mô I doanh nµhIe p co duo c mô I ky nanµ chuyen bIe I
Iuôn ca n nô Iu c de pha I IrIe n ky nanµ do , IIen Iu c Ia m mo I ba n
Ihan ho . Ca c cônµ Iy xe hoI Iho I ky da u Iuôn Ihan phIe n ra nµ
DeIco o DayIon va Bosch o SIuIIµarI hay “Ihu c va o Iunµ” ho ba nµ
vIe c dua ra nhu nµ he Ihô nµ a nh sa nµ (Ironµ xe hoI) vuo I qua nhu
ca u cu a sa n pha m xe hoI Ihônµ Ihuo nµ, vuo I qua nhu nµ µi ma
ca c nha sa n xua I cho Ia kha ch ha nµ ca n, va hIe n da I qua mu c
ma ho co Ihe Ia p no duo c.
Ben ca nh do , chIe n Iuo c na y cu nµ co mô I sô ha n che nµhIem
Ironµ. Truoc heI, de duy Iri vI Irí cua minh, nhunµ cônµ Iy ap
dunµ chIen Iuoc nay Iuôn phaI Iap Irunµ vao môI Iïnh vuc han
sanµ Iao. Truoc Baedeker nµuoI Ia da Iunµ co nhunµ cuôn sach
huo nµ da n cho ca c du kha ch, nhunµ chu nµ chí ha n che o mu c
µIo I IhIe u nhu nµ dIe m du IIch van ho a · nha Iho , phonµ ca nh v.v...
Dô I vo I nhu nµ Ihônµ IIn kha c ve kha ch sa n, chI phí, IIe n boa v.v...
nµuo I Ia chu ye u pha I ho I nhu nµ huo nµ da n vIen du IIch. Tuy
nhIen, nhu nµ du kha ch Ihuô c Ia nµ Io p Irunµ Iuu dI du IIch ma
khônµ he co nhu nµ nµuo I huo nµ da n nhu va y, va do Ia co hô I
cua Baedeker. Va ônµ Ia da Ihanh cônµ khI bIeI duoc du khach
ca n Ihônµ IIn µi, cu nµ nhu ca ch nµuo I Ia cunµ ca p nhu nµ Ihônµ
IIn do cho ho (IhIeI ke cua cuôn sach ma ônµ Ia dua ra hIen van
co n duo c a p du nµ Ironµ nhIe u sa ch huo nµ da n du IIch nµa y nay).
Tronµ µIaI doan dau cua môI phaI mInh, sanµ Iao, chIen Iuoc
nay Iao ra cho ban nhunµ co hôI cuc ky Ion. Co raI nhIeu ví du
mInh hoa dIeu nay. Chanµ han, Ironµ nhIeu nam IIen IaI My chí
co haI cônµ Iy che Ia o sa n pha m ca nh qua I ma y bay, ca haI cônµ
Iy nay deu khoI nµhIep Iu Iruoc The chIen Ihu II.
“Ky nanµ chuyen bIe I” khônµ pha I do nµa u nhIen ma co , nµuo c
Ia I do Ia ke I qua cu a mô I qua Irinh Iim kIe m mô I ca ch co he Ihô nµ
ca c co hô I manµ Iính sa nµ Ia o. Nha kInh doanh Iim kIe m mô I IhI
Iruonµ, môI dIa dIem noI do ho co Ihe phaI IrIen môI ky nanµ
dac bIeI nao do, dem IaI cho cônµ Iy vI Irí kIem soaI IhI Iruonµ.
RoberI Bosch da Iu nµ ma I nhIe u nam nµhIen cu u nµa nh xe hoI
de sau do co Ihe dInh vI cho cônµ Iy mo I cu a ônµ Ia Ironµ mô I
Iïnh vu c rIenµ Ironµ nµa nh na y. Tuonµ Iu HamIIIon PropeIIer –
nhIeu nam IIen Ia nha san xuaI canh quaI may bay hanµ dau IaI
My, cunµ Ia keI qua cua cônµ vIec nµhIen cuu Iim hIeu môI cach
co he Ihô nµ cu a nhu nµ nµuo I sa nµ Ia p cônµ Iy nµay Iu nhu nµ
nµa y da u IIen cu a nµa nh ha nµ khônµ. Tuonµ Iu , Baedeker cu nµ
nô Iu c ra I nhIe u Ironµ vIe c cunµ ca p mô I sô dIch vu cho du kha ch
228 229
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
Iuo c “ky nanµ chuyen bIe I” dem Ia I co hô I Iô I uu cho nhu nµ cônµ
Iy a p du nµ mô I ca ch Iha nh cônµ.
Chie n luo c “Ihi Iruo ng chuven bie I”
ChIe n Iuo c na y nhin chunµ Ia Iuonµ Iu vo I chIe n Iuo c “ky nanµ
chuyen bIe I”, chí kha c o chô no duo c xay du nµ du a Iren nhu nµ
kIen Ihuc chuyen bIeI ve môI IhI Iruonµ nao do, Ironµ khI chIen
Iuo c “ky nanµ chuyen bIe I” duo c xay du nµ Iren mô I sa n pha m/
dIch vu ma IhôI.
HaI cônµ Iy co Irunµ binh o Anh va Dan Mach cunµ cap daI da
sô san pham Io nuonµ Iu dônµ Iren Ioan Ihe µIoI. Tronµ nhIeu
Iha p ky , haI cônµ Iy Thomas Cook o chau Âu va AmerIcan Lxpress
o My – haI cônµ Iy du IIch va o Ioa I Iau do I nha I – Ihu c su dô c
quyen ve IhI Iruonµ Sec du IIch Ioan cau.
NµuoI Ia noI voI IôI ranµ de san xuaI ra san pham Io nuonµ
khônµ co µi Ia kho khan ve ky Ihua I ca . Co nhIe u cônµ Iy kha c co
Ihe sa n xua I ra nhu nµ sa n pha m Iuonµ Iu chu khônµ chí co haI
cônµ Iy o Anh va Dan Ma ch no I Iren. Nhunµ haI cônµ Iy na y hIe u
IhI Iruo nµ ro nha I: ho bIe I ha u nhu mo I nha sa n xua I ba nh nuo nµ,
va nµuoc IaI, moI nha san xuaI banh nuonµ cunµ bIeI ho. ThI
Iruo nµ sa n xua I sa n pha m na y khônµ du Io n va ha p da n de ca c
dôI Ihu khac nhay vao canh Iranh voI haI cônµ Iy Iren, chunµ
na o ma ho va n co n Iho a ma n duo c ca c yeu ca u cu a kha ch ha nµ.
Tuonµ Iu, Sec du IIch vôn Ia môI dIch vu chí phaI IrIen manh Iu
sau The chIen Ihu II, khI nµuoI Ia baI dau dI du IIch nhIeu. Day
Ia Ioa I hinh kInh doanh ra I co Io I do nµuo I pha I ha nh Sec µIu duo c
môI Iuonµ IIen maI va co Ihe kIem duoc IaI suaI Iu sô IIen do Iu
he p nha I dInh. Nµoa I ra, vI Ihe dô c quye n cu a ho Iuôn phu Ihuô c
va o mô I cônµ Iy kha c – cônµ Iy µIu p dua sa n pha m/dIch vu cu a
ho ra IhI Iruo nµ. Ho chí Ia mô I “bô pha n” cu a mô I sa n pha m sau
cunµ. VIec nµuoI su dunµ san pham/dIch vu khônµ bIeI µi ve su
Iôn IaI cua ho (nhu Ironµ Iruonµ hop cac cônµ Iy san xuaI he
Ihônµ anh sanµ Ironµ xe hoI) vua Ia dIem manh vua Ia dIem yeu
cua ho.
Cuô I cu nµ, nµuy co Io n nha I dô I vo I nhu nµ cônµ Iy a p du nµ
chIen Iuoc nay Ia vIec ky nanµ chuyen bIeI, dôc nhaI cua ho Iro
Iha nh mô I ky nanµ phô bIe n, khônµ co n duy Iri duo c pha m cha I
dôc nhaI cua no nua.
Ro ranµ, ky nanµ chuyen bIeI, cunµ nhu “ô sInh IhaI” Ia dIeu
µi do han che ca ve quy mô va IhoI µIan. Theo nµôn nµu sInh
hoc, cac IoaI sInh vaI sônµ Ironµ cac ô sInh IhaI kIeu nay se µap
kho khan nhIe u Ironµ vIe c dIe u chính, Ihích nµhI vo I nhu nµ Ihay
dô I du Ia nho nha I Ironµ môI Iruo nµ ben nµoa I. Ca c doanh nµhIe p
cunµ µap van de Iuonµ Iu. BaI chap nhunµ han che, chIen Iuoc
na y va n dem Ia I nhu nµ Io I Ihe Io Io n, nha I Ia Ironµ nhu nµ nµa nh
cônµ nµhe mo I pha I IrIe n, hay mô I IhI Iruo nµ mo I. Nµa y nay, ha u
nhu con raI íI nhunµ nha san xuaI xe hoI Iu µIaI doan 1920 con
Iô n Ia I, Ironµ khI Ia I ca nhu nµ cônµ Iy sa n xua I he Ihô nµ dIe n va
a nh sa nµ cho xe hoI hIe n va n co n co ma I Iren IhI Iruo nµ. Ca c cônµ
Iy na y – nhu nµ cônµ Iy co duo c mô I “ky nanµ chuyen bIe I” –
khônµ pha I chIu a p Iu c ca nh Iranh. Cha nµ co nµuo I mua xe na o
IaI quan Iam den vIec aI che Iao ra bô phan den Iruoc hay bô
pha n Iha nµ xe cu a ho ca . Tuonµ Iu , khI ca I Ien Baedeker da dô nµ
nµhïa vo I “sa ch huo nµ da n du IIch”, ha u nhu khônµ co nµuy co
ca nh Iranh cho sa n pha m na y, íI ra Ia de n khI co nhu nµ Ihay dô I
Io Io n Iren IhI Iruo nµ. Tronµ mô I nµa nh hay IhI Iruo nµ mo I, chIe n
230 231
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
ky Ihua I (ky Ihua I sa n xua I sa n pha m na y nha sa n xua I na o cu nµ
co Ihe bIeI duoc) ma dua Iren nµhIen cuu IhI Iruonµ.
ChIe n Iuo c IhI Iruo nµ chuyen bIe I cu nµ co nhu nµ yeu ca u Iuonµ
Iu nhu ky nanµ chuyen bIe I: do Ia su phan Iích mô I ca ch co he
Ihô nµ nhu nµ xu huo nµ mo I, nµa nh kInh doanh mo I, IhI Iruo nµ
moI, cunµ voI nhunµ caI IIen nhaI dInh (nhu Ironµ Iruonµ hop
Sec du IIch); va nhu nµ nô Iu c IIen Iu c de nanµ cao cha I Iuo nµ sa n
pham, dIch vu nham duy Iri vI Irí dan dau da µIanh duoc.
Dô nµ Iho I, chIe n Iuo c na y cu nµ co nhu nµ ha n che Iuonµ Iu .
Nµuy co Io n nha I cho vI Ihe IhI Iruo nµ chuyen bIe I Ia su Iha nh
cônµ – khI ma IhI Iruo nµ na y Iro Iha nh mô I IhI Iruo nµ chunµ.
Sec du IIch nµa y nay da Iro Iha nh mô I ha nµ ho a ra I ca nh Iranh
vi nµanh du IIch da Iro Ihanh môI nµanh daI chunµ va phô bIen.
Tuonµ Iu Ia Iruo nµ ho p cu a sa n pha m nuo c hoa. CoIy – mô I cônµ
Iy Pha p – da khaI sInh ra nµa nh sa n xua I nuo c hoa. Cônµ Iy na y
nhan ra ranµ The chIen Ihu I da Ihay dôI IhaI dô cua con nµuoI
dôI voI my pham. Truoc chIen Iranh chí nhunµ phu nu bI coI Ia
Ia nµ Io mo I su du nµ, hay Ihu a nha n co su du nµ my pha m ma
IhôI. GIua Ihap ky 20, CoIy da co duoc vI Irí dôc quyen Ironµ
nµa nh my pha m o ca My va chau Âu. Cho de n nam 1929, IhI
Iruonµ nay van Ia môI IhI Iruonµ chuyen bIeI – môI IhI Iruonµ
danh rIenµ cho µIoI Irunµ va Ihuonµ Iuu. Tuy nhIen, Iu sau IhoI
ki daI suy IhoaI (1929·1933), IhI Iruonµ nay chuyen Ihanh môI
IhI Iruo nµ da I chu nµ, vo I haI phan doa n IhI Iruo nµ ra I ro re I: mô I
da nh cho nhu nµ my pha m co µIa cao, do nµ µo I va phan phô I Iheo
nhunµ cach rIenµ bIeI, va môI danh cho nhunµ my pham binh
dan, duo c ba y ba n kha p noI Ironµ ca c cu a hIe u, sIeu IhI. Chí Ironµ
vaI nam, IhI Iruonµ chuyen bIeI ma CoIy Iunµ Ihônµ IrI da bIen
maI. Tuy nhIen, cônµ Iy nay IaI khônµ Ihe quyeI dInh duoc vIec
Iuc nµuoI su dunµ mua Sec cho den khI anh Ia dôI Sec ra IIen
maI Iro IaI (khoanµ IhoI µIan nay co Ihe Ien IoI vaI Ihanµ). Tuy
nhIen, IhI Iruonµ dôI voI san pham nay khônµ du Ion de Ihu huI
Ihem nhu nµ dô I Ihu ca nh Iranh mo I. Nµoa I ra, kInh doanh Sec
du IIch do I ho I pha I co mô I ma nµ Iuo I dIch vu Ioa n ca u de phu c
vu kha ch ha nµ, dIe u ma nµoa I Thomas Cook va AmerIcan Lxpress
Ihi khônµ aI co Ihe xay du nµ duo c.
ThI Iruonµ chuyen bIeI duoc Iim Ihay banµ vIec xem xeI môI
huonµ phaI IrIen moI nao do va daI ra cau hoI: “Dau Ia co hôI
(Ironµ xu huonµ Iren) co Ihe dem IaI môI vI Ihe dôc quyen7 Can
Ia m µi de chIe m duo c vI Ihe do Iruo c nhu nµ nµuo I kha c7”. Sec du
IIch khônµ he Ia môI “phaI mInh” vï daI, don µIan no cunµ chí
Iuonµ Iu nhu môI IoaI Ihu Iín dunµ da Iôn IaI hanµ Iram nam
Iruo c do . Ca I mo I o day Ia vIe c cunµ ca p Sec du IIch Iheo mô I me nh
µIa chua n nha I dInh, Iruo c he I cho nhu nµ kha ch ha nµ cu a Cook
va AmerIcan Lxpress, sau do Ia cho da I chu nµ. Tu do , nhu nµ Sec
na y co Ihe dô I ra IIe n ma I o ba I cu noI dau ma haI nha pha I ha nh
Iren co van phonµ hay daI Iy. San pham nay dac bIeI hap dan
dôI voI nhunµ du khach khônµ muôn dem Iheo nhIeu IIen maI
khI dI du IIch, va cunµ khônµ co quan he IôI voI cac nµan hanµ
de duo c ho pha I ha nh Ihu Iín du nµ.
Tronµ Iruo nµ ho p haI nha sa n xua I Io nuo nµ Ihô nµ IrI IhI
Iruonµ, bí quyeI cua ho chanµ qua chí Ia vIec nhan ra ranµ: vIec
Iam banh, nuonµ banh da chuyen Iu nha rIenµ ra cac nha may,
co so sa n xua I ba nh. Sau do ho nµhIen cu u nhu ca u cu a nhu nµ
nµuo I Ia m ba nh, Iu do che Ia o ra ca c sa n pha m Io nuo nµ ba nh
sao cho ho co Ihe du nµ chu nµ de IIe p Iu c sa n xua I ra ca c sa n
pham banh co Ihe ban duoc cho cac cua hanµ va cac ba nôI Iro.
NoI cach khac, vIec san xuaI san pham Io nuonµ khônµ dua Iren
232 233
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
Iao dIeu kIen cho khach hanµ Ihuc hIen duoc nhunµ muc dích
cua ho. ChIen Iuoc nay daI ra cau hoI: “Dau Ihuc su Ia môI ‘dIch
vu’, môI ‘µIa IrI su dunµ’ cho khach hanµ7”
O My , ca c cô dau Iuôn Ihích nha n qua Ia nµ Ia mô I bô dô µô m
su . Tuy nhIen, mô I bô dô µô m su nhu va y µIa Ia I hoI cao, hon
nu a, nµuo I Ia nµ cu nµ kho bIe I nµuo I duo c Ia nµ Iha I su Ihích ma u
ma µi; chính vi va y, cuô I cu nµ Ihuo nµ Ia nµuo I Ia... mua Ia nµ mô I
mo n qua kha c. No I ca ch kha c, co nhu ca u o day, sonµ µIa IrI su
du nµ Ia I IhIe u. Lenox ChIna Company, mô I cônµ Iy sa n xua I du nµ
cu an uônµ co Irunµ, da nhin ra day Ia môI co hôI caI IIen danh
cho ho. Lenox de ra hinh Ihuc “danµ ky” danh cho cac maI hanµ
µô m su cu a ho . Cô µa I sa p Ien xe hoa se IIen he vo I mô I cu a ha nµ
cua Lenox va noI cho ho bIeI cô Ia can/Ihích maI hanµ µi. Dônµ
Iho I, dô I vo I ca c kha ch du da m cuo I co nhu ca u Ia nµ qua , cô dau
cu nµ µIo I IhIe u ho de n cu a ha nµ kIa. KhI nµuo I mua qua de n cu a
ha nµ, chu cu a ha nµ se ho I nhu nµ cau nhu: “Önµ dInh Ia nµ mo n
qua µIa IrI khoa nµ bao nhIeu IIe n7”, sau do µIa I Ihích “vo I sô IIe n
do ônµ co Ihe mua duo c Ia I day ca c ma I ha nµ sau day...”, hoa c
cu Ihe hon: “Cô dau moI da co du cac Iach ca phe rôI, caI ma cô
Ia can Ia dïa su dunµ dô Iranµ mIenµ”. KeI qua Ia cô dau vuI,
nµuoI Ianµ qua vuI, va cônµ Iy Lenox Ihi... vuI hon nua. Co Ie
chunµ Ia cunµ Ihay: IaI ca o day chí Ia su Iap Irunµ vao nhu cau
cua khach hanµ – dIeu da Iam cho cônµ Iy Lenox Iro Ihanh môI
Ironµ nhunµ cônµ Iy co Irunµ co Iôc dô phaI IrIen nhanh nhaI,
Ihanh cônµ nhaI.
minh se chon huonµ nao de canh Iranh Ironµ haI phan doan IhI
Iruo nµ ke Iren. Nµuo c Ia I, CoIy cô ba m víu va o mô I IhI Iruo nµ da
khônµ co n Iô n Ia I, va do do , suy Ihoa I mô I ca ch mau cho nµ.
Ta o ra gia Iri su du ng cho nguo i Iieu du ng
Tronµ sô cac chIen Iuoc khoI nµhIep da duoc Irinh bay Iu dau
chuonµ na y Io I µIo , mu c IIeu chunµ Ia dua ra duo c mô I su ca I
IIe n na o do . Co n Ironµ chIe n Iuo c sa p Irinh ba y o pha n na y, ba n
Ihan chIen Iuoc da Ia môI su caI IIen va sanµ Iao. Tronµ chIen
Iuoc nay, môI san pham/dIch vu vôn da co maI Iren IhI Iruonµ
se duoc caI IIen, Iam moI IaI, Iu do Iam Ihay dôI µIa IrI su dunµ,
µIa IrI va nhunµ dac Iính kInh Ie cua no. NoI môI cach khac, ve
ma I va I cha I cu a sa n pha m/dIch vu Ihi khônµ co µi mo I, sonµ ve
maI kInh Ie Ihi se co nhunµ neI moI me va khac bIeI dôI voI san
pha m/dIch vu do .
TaI ca nhunµ chIen Iuoc Irinh bay Ironµ phan nay deu co môI
dIem chunµ – do Ia “Iao ra” khach hanµ – muc dích IôI hau cua
doanh nµhIep ma cunµ Ia cua baI ky hoaI dônµ kInh Ie nao. Tuy
nhIen, de Ia m duo c dIe u do , co nhu nµ phuonµ ca ch kha c nhau
nhu sau:
h Tao ra µIa IrI su dunµ
h GIa ca
h Thích nµhI voI Ihuc Ie xa hôI va kInh Ie cua khach hanµ
h Cunµ cap nhunµ µIa IrI IhaI su cho khach hanµ
GIa ca ha u nhu íI co Ia c du nµ Ironµ chIe n Iuo c Ia o ra µIa IrI su
du nµ cho kha ch ha nµ. ChIe n Iuo c na y hoa I dô nµ duo c bo I vIe c
234 235
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
mô I cônµ Iy In co Ia m co na o. Mô I Ironµ nhu nµ Iy do Ia vIe c ca c
cônµ Iy In co Io n khônµ he Iha y kha nanµ na o cu a vIe c ba n sa n
pha m ma y phoIocopy ca . Theo Iính Ioa n cu a ho , µIa ba n cu a sa n
pha m na y íI nha I pha I Ia 4.000 dôIa, qua cao so vo I chI phí su
du nµ µIa y carbon hIe n Iho I. Nµoa I ra, de da u Iu 4.000 dôIa cho
mô I ma y van pho nµ nhu va y, ca n pha I co don xIn va su cha p
Ihua n cu a ban µIa m dô c ve hIe u qua su du nµ cu a mô I khoa n da u
Iu Iô n ke m. Cônµ Iy HaIoId (nay Ia cônµ Iy Xerox) da co nhu nµ
donµ µop Ion ve ky IhuaI Ironµ vIec IhIeI ke ra san pham may,
sonµ do nµ µo p Io n nha I cu a ho chính Ia vIe c dInh µIa . Cônµ Iy
na y khônµ ba n sa n pha m ma y phoIo, nhunµ ba n ca I ma nhu nµ
chIec may nay Iao ra: cac ban copy. VoI µIa S·10 cenI/môI ban
copy, ro ra nµ nµuo I mua khônµ ca n Ia m nhu nµ ba n xIn duye I
chI nµan sa ch phu c Ia p nhu khI pha I mua ma y nu a. Xa c dInh
µIa may Xerox Iheo kIeu nay (S cenI/môI ban copy) Ihuc su Ia
môI caI IIen Ihanh cônµ.
Hau heI cac nha cunµ cap, ke ca nhunµ nha cunµ cap dIch vu
cônµ, de u khônµ he nµhï de n chIe n Iuo c dInh µIa . Tuy nhIen, vIe c
dInh µIa Ia I cho phe p kha ch ha nµ Ihanh Ioa n cho ca I ma ho muô n
mua (ví du: vIec cao rau, môI ban copy IaI IIeu) hon Ia caI ma
nha san xuaI Iao ra. TaI nhIen, cuôI cunµ Ihi sô IIen Ihanh Ioan
van Ia nhu nhau. Tuy nhIen, cach Ihanh Ioan se duoc IhIeI ke
dua Iren cac nhu cau va Ihuc Ie cua khach hanµ, Iuy Ihuôc vao
ca I ma kha ch ha nµ Ihu c su mua. Hoa c no I ca ch kha c, nµuo I Ia
dInh µIa cho nhu nµ µi Ia o nen “µIa IrI” cho kha ch ha nµ, hon Ia
nhu nµ µi Ihe hIe n “chI phí” cu a nha cunµ ca p.
Ðinh gia
Tronµ nhIe u nam, µuonµ ma I My nô I IIe nµ nha I chính Ia µuonµ
maI... KInµ GIIIeIIe Iren nhunµ vo hôp dao cao rau GIIIeIIe nôI
IIenµ, ban khap Ihe µIoI. The ma KInµ GIIIeIIe khônµ he Ia nµuoI
pha I mInh ra sa n pha m na y. Sa n pha m cu a ônµ cu nµ khônµ Iô I
hon nhu nµ sa n pha m cu nµ Ioa I, chI phí sa n xua I Iha m chí co n
cao hon. Tuy nhIen GIIIeIIe khônµ he ba n Iuo I dao ca o, Ihu c Ie
cônµ Iy na y da µa n nhu cho khônµ sa n pha m na y o ca c mu c µIa
SS cenI (ba n Ie ) va 20 cenI (ba n sí), Iu c Ia khoa nµ mô I pha n nam
chI phí sa n xua I cu a no . Tuy nhIen, ônµ Ia IhIe I ke sa n pha m dao
ca o sao cho chí co Ihe su du nµ duo c vo I Iuo I dao cu a cônµ Iy sa n
xuaI ma IhôI. ChI phí san xuaI IuoI dao Ia chua IoI 1 cenI, sonµ
duoc ban voI µIa S cenI. Do môI IuoI dao cao co Ihe dunµ 6·7
Ian, chI phí cho môI Ian cao rau Ia chua IoI 1 cenI, Iuc Ia chí co
môI phan muoI chI phí ra hIeu caI Ioc ma IhôI.
DIeu ma GIIIeIIe Iam Ihuc chaI Ia vIec dInh µIa dôI voI caI ma
khach hanµ mua (vIec cao rau) chu khônµ phaI dInh µIa caI ma
ho san xuaI ra. Thuc ra, khach hanµ da phaI Ira nhIeu IIen hon
cho GIIIeIIe: ho co Ihe mua dao cao o cac nha san xuaI khac voI
µIa S dôIa, cunµ voI IuoI dao IrI µIa 1·2 cenI. TaI nhIen Ia khach
ha nµ Ihu a bIe I dIe u do . Tuy nhIen, vIe c dInh µIa cu a GIIIeIIe Ihu c
su co y nµhïa dô I vo I ho : kha ch ha nµ Ira IIe n cho mô I dIch vu (vIe c
ca o rau) chu khônµ pha I cho mô I mo n dô na o da y. Va vIe c ca o rau
ma ho co duo c khI su du nµ dao ca o va Iuo I dao cu a GIIIeIIe se de
chIu, Ihoa I ma I hon nhIe u so vo I vIe c dI ra hIe u ca I Io c na o do .
Ba nµ sa nµ che sa n pha m ma y phoIocopy cuô I cu nµ Ihuô c ve
mô I cônµ Iy nho Ien HaIoId o RochesIer, New York chu khônµ pha I
236 237
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
Iu ve quy Irinh va sa n pha m de phu ho p vo I Ihu c IIe n kha ch ha nµ
da da n Io I su ra do I cu a vIe c mua ha nµ Ira µo p. Cyrus McCormIck
Ia mô I Ironµ nhIe u nha sa n xua I ma y phu c vu Ihu hoa ch mu a
ma nµ o My – nhu ca u cho sa n pha m na y Ia kha cao. Cyrus va
cac nha phaI mInh ra cac IoaI may Iuonµ Iu deu nhan ra ranµ
nônµ dan khônµ du IIe n de mua nµay nhu nµ sa n pha m na y. Mo I
nµuo I bIe I ra nµ sau 2·3 nam, nhu nµ nµuo I nônµ dan se Ihu hoa ch
va co Ihe kIem duoc sô IIen du de Ihanh Ioan cho cac IoaI may
nônµ nµhIe p, sonµ khônµ co nµan ha nµ na o, va o Iho I dIe m do ,
dam cho ho vay IIen de mua may ca. McCormIck da de ra vIec
mua hanµ Ira µop va ônµ Ia da Ihanh cônµ.
Ca c nha sa n xua I co Iho I quen coI kha ch ha nµ Ia nhu nµ nµuo I
“khônµ co Iy Irí”, Iheo kIe u ma ca c nha kInh Ie va Iam Iy ho c hay
no I ve kha ch ha nµ va y. Thu c Ie khônµ co kha ch ha nµ na o Ia khônµ
bIe I suy xe I ca . Chí co nhu nµ nha sa n xua I Iuo I bIe nµ, khônµ chIu
quan Iam Iim hIe u de n ca c hoa n ca nh va va n de cu a ho ma IhôI.
Thu c Ie cu a kha ch ha nµ Iuôn kha c xa vo I Ihu c Ie cu a nha sa n xua I.
Cung cä p gia Iri cho kha ch ha ng
ChIe n Iuo c ca I IIe n cuô I cu nµ duo c Irinh ba y Ia chIe n Iuo c cunµ
cap “µIa IrI” cho khach hanµ Ihay vi cunµ cap “san pham” cua
nha san xuaI. Day chí Ia buoc IIep Iheo cua chIen Iuoc coI Ihuc
Ie cu a kha ch ha nµ nhu Ia mô I pha n cu a sa n pha m va mô I pha n
cua caI ma khach hanµ mua va Ira IIen.
Mô I cônµ Iy co Irunµ o mIe n Trunµ Tay nuo c My cunµ ca p hon
phan nua IhI Iruonµ san pham dau nhoI dunµ Ironµ cac xe uI
da I, xe Ia I v.v... o ca c cônµ Irinh xay du nµ. Cônµ Iy na y danµ ca nh
Thu c Ie cu a kha ch ha ng
Su Iha nh cônµ dô I vo I ca c sa n pha m Iua·bIn hoI nuo c cu a cônµ
Iy GL Ironµ nhunµ nam Iruoc The chIen Ihu I chu yeu dua Iren
vIe c cônµ Iy da hIe u ro Ihu c Ie cu a kha ch ha nµ. Kha c vo I ca c dô nµ
co hoI nuo c cha y ba nµ pIsIon, Iua·bIn hoI nuo c phu c Ia p va kho
che Ia o hon nhIe u. Mô I nha ma y dIe n don µIa n Ia khônµ Ihe cunµ
ca p sa n pha m na y, nµuo c Ia I, ho ca n mua mô I Iua·bIn hoI nuo c
cu mô I S·10 nam, khI ca n xay du nµ mô I Ira m pha I dIe n mo I. Tuy
nhIen, ky nanµ ve IhIeI ke va Iap daI Iua·bIn van can duoc duy
Iri IaI moI IhoI dIem. Do do, nha san xuaI can phaI Iam ca cônµ
vIec Iu van cho khach hanµ cua ho.
GL som nhan ra ranµ cac khach hanµ khônµ Ihe Ihanh Ioan
cho dIch vu Iu va n na y, do ho khônµ duo c ca c U y ban ve dIch vu
cônµ cô nµ cu a LIen banµ cho phe p. GL khônµ Ihe cô nµ chI phí Iu
va n va o µIa cu a sa n pha m Iua·bIn hoI nuo c – dIe u na y cu nµ khônµ
duoc cac Uy ban noI Iren dônµ y. Dac dIem cua san pham nay Ia
cu S·7 nam, IaI phaI Ihay môI bô canh Iua·bIn moI, do cunµ nha
san xuaI. Cônµ Iy GL Ia môI Iô chuc Iheo kIeu Iu van ky IhuaI
sonµ ho can Ihan, khônµ µoI do Ia Iu van, ma Ia “ban hanµ Iron
µoI”, va do do khônµ Iính Ihem phí cho dIch vu nay. San pham
Iua·bIn hoI nuoc cua GL khônµ daI hon san pham cua cac dôI
Ihu: chI phí Iu van va IoI nhuan duoc Iính vao µIa Ihay cac canh
Iua·bIn da no I o Iren. Tronµ vo nµ 10 nam, Ia I ca ca c nha sa n xua I
Iua·bIn hoI nuo c da kIp nha n ra dIe u na y va dIe u chính he Ihô nµ
dInh µIa cua ho µIônµ voI GL. Tuy nhIen, ho da cham chan va GL
da Ihônµ Iïnh IhI Iruonµ Ioan cau dôI voI san pham nay.
Truoc do kha Iau, Ironµ nhunµ nam 1840, môI IhIeI ke Iuonµ
238 239
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
he suy nµhï môI cach IhaI su. Cac chIen Iuoc do Ihanh cônµ vi
chu nµ qua hIe n nhIen (nhunµ khônµ aI nµhï ra, cha nµ ha n nhu
aI daI ra cau hoI “khach hanµ IhaI su mua caI µi7” se Ia nµuoI
chIen Ihanµ Ironµ canh Iranh). Thuc ra day khônµ phaI Ia môI
“cuô c dua” Iha I su , vi co dô I Ihu na o kha c cha y dua vo I ba n dau.
Co Ihe µIaI Ihích dIeu nay Ihe nao7
Mô I Iy do chính Ia ca c kInh Ie µIa va kha I nIe m “µIa IrI” cu a ho .
TaI ca cac sach vo ve kInh Ie hoc deu chí ra ranµ khach hanµ
khônµ mua mô I sa n pha m ma mua ca I ma sa n pha m do dem Ia I
cho ho . Sau do , nhu nµ sa ch vo na y Ia p Iu c chí quan Iam de n µIa
ca cua san pham ma IhôI (µIa ca, duoc dInh nµhïa nhu Ia sô IIen
ma khach hanµ Ihanh Ioan de co Ihe so huu san pham/dIch vu
do ). Va nhu Ihe , ca I ma sa n pha m manµ Ia I cho kha ch ha nµ...
khônµ bao µIo duoc de cap Iro IaI nua. ThaI khônµ may Ia cac
nha cunµ cap (ca san pham va dIch vu) IaI Iuôn nµhe Iheo IoI
khuyen cua cac nha kInh Ie hoc.
No I “sa n pha m A co chI phí Ia X dôIa” Ia co y nµhïa. No I “chu nµ
Ia can ban san pham voI muc µIa Ia Y dôIa de co Ihe bu dap chI
phí sa n xua I, chI phí vô n va Iu do kIe m duo c Io I nhua n ca n IhIe I”
cunµ raI dunµ. Tuy nhIen, Iu haI cau Iren ma dI den keI Iuan “...
va do do , kha ch ha nµ ca n Ira mô I khoa n IIe n Y dôIa cho mô I sa n
pha m A” Ihi Ia I... hoa n Ioa n vô nµhïa. Thu c ra, Ia p Iua n pha I nhu
sau: “Sô IIen ma khach hanµ Ira cho môI san pham A phaI Ihe
hIe n Ia Y dôIa cho chu nµ Ia. Tuy nhIen, ca ch Ihu c ma kha ch ha nµ
Ira IIen phaI Iuy Ihuôc vao cach nao co y nµhïa, hop Iy dôI voI
ho; phu Ihuôc vao caI ma san pham dem IaI cho ho, caI phu hop
voI Ihuc Ie cua ho; va caI ma ho coI Ia ‘µIa IrI’”.
Ban Ihan, µIa ca khônµ phaI Ia “dInh µIa”, cunµ khônµ phaI Ia
“µIa IrI”.
Iranh vo I mô I sô Ia p doa n da u nho I Io n. Ca ch ca nh Iranh cu a ho
khônµ phaI banµ vIec ban san pham dau nhoI, ma banµ vIec...
ban bao hIem. CaI µoI Ia “µIa IrI” dôI voI cac chu Ihau xay dunµ
khônµ phaI Ia dau nhoI ma Ia vIec van hanh IhIeI bI. Cu môI µIo
dô nµ hô mô I IhIe I bI ma y mo c na o do khônµ hoa I dô nµ se µay
IhIe I ha I cho ho hon Ia chI phí cho da u nho n Ironµ suô I ca mô I
nam. O Ia I ca mo I hoa I dô nµ, nha Iha u Iuôn co Ihe pha I chIu
nhu nµ khoa n IIe n pha I ra I Io n ne u khônµ hoa n Iha nh cônµ vIe c
du nµ Iho I ha n. Nha sa n xua I da u nho n co quy mô Irunµ binh
no I Iren cunµ ca p cho kha ch ha nµ cu a ho – ca c chu Iha u xay du nµ
– môI ban phan Iích nhu cau bao Iri IhIeI bI su dunµ Ironµ xay
dunµ; sau do Ia môI ke hoach chI IIeI ve bao Iri voI chI phí cô
dInh ha nµ nam. Dô nµ Iho I, ho da m ba o cho kha ch ha nµ ra nµ ca c
IhIe I bI, ma y mo c ha nµ na nµ cu a kha ch ha nµ se khônµ bI hu ho nµ
va nµunµ hoaI dônµ vuoI qua môI sô µIo nhaI dInh Ironµ môI
nam do ca c va n de IIen quan de n da u nho n. Duonµ nhIen, Ironµ
ke hoa ch na y da u nho n duo c chí dInh su du nµ Iuôn Ia sa n pha m
cu a chính cônµ Iy do . Va n de Ia kha ch ha nµ (ca c chu Iha u xay
du nµ) khônµ mua sa n pha m da u nho n, ma mua su va n ha nh ô n
dInh, khônµ Iruc Irac cua cac may moc, IhIeI bI – dIeu Ihuc su
quan Ironµ va co µIa IrI voI ho.
Cac van de Irinh bay o day duonµ nhu Ia qua ro ranµ va hIen
nhIen. PhaI chanµ, aI co chuI xíu Ihônµ mInh deu co Ihe nµhï ra
va a p du nµ Iha nh cônµ nhu nµ chIe n Iuo c Iuonµ Iu 7 Tuy nhIen,
hinh nhu cha de cua kInh Ie hoc he Ihônµ – DavId RIcardo da
Iunµ noI: “LoI nhuan khônµ duoc Iao ra boI su Ihônµ IhaI khac
Ihuo nµ, ma bo I su ... nµu dô I kha c Ihuo nµ”. Ca c chIe n Iuo c ke Iren
Ihanh cônµ khônµ he boI chunµ xuaI sac, nôI IrôI µi, ma boI vi
ca c doanh nµhIe p, ca c nha cunµ ca p ha nµ ho a va dIch vu khônµ
240 241
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CHiL N LUO C iHO i NGHiL l iiNH LOANH
!!.
C^ !I^!
GIa ca khônµ phaI Ia µi khac ma chính Ia... markeIInµ co ban.
Kho I da u ba nµ µIa IrI su du nµ cu a kha ch ha nµ, vo I dIe u ma kha ch
ha nµ mua, vo I Ihu c Ie cu a kha ch ha nµ, va vo I ca I ma kha ch ha nµ
coI Ia “µIa IrI” – do chính Ia markeIInµ! Nhunµ IaI sao sau bôn
Ihap ky rao µIanµ ve markeIInµ ma hau nhu van khônµ co nha
cunµ ca p na o chIu Ihu c ha nh markeIInµ Ihu c su Ihi... IôI khônµ
sao hIe u nô I. Su Iha I Ia cho de n nay, ba I cu aI su du nµ markeIInµ
Iam co so cho chIen Iuoc se co kha nanµ daI duoc vI Irí dan dau
Ironµ IhI Iruo nµ hay Ironµ nµa nh mô I ca ch nhanh cho nµ, va ha u
nhu khônµ co ruI ro µi danµ ke.
242 243
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i lHA i i8 N LUïL N LL 1iO NLN HiL U OUA
I3.
II^! RL! IIYL!
ÐL JRÒ !L! I!LI QI^
N
hIem vu cua nha quan Iy Ia phaI Iro nen hIeu qua. Du anh
Ia Ia m vIe c o mô I doanh nµhIe p, mô I be nh vIe n, mô I co quan
chính phu hay môI Iruonµ daI hoc, Ihi dIeu ky vonµ o nha quan
Iy van Ia thûå c hiïå n cöng viïå c àuá ng àùæ n. NµuoI Ia ky vonµ nha
quan Iy phaI Iuôn hIeu qua Ironµ cônµ vIec.
Tuy nhIen, Iính hIe u qua Ia I va nµ ma I Ironµ ra I nhIe u nha qua n
Iy . Su Ihônµ mInh, kha nanµ sa nµ Ia o hay kIe n Ihu c de u khônµ
phaI Ia hIem o nhunµ nµuoI nay; nhunµ co qua íI su IIen he µIua
chu nµ vo I Iính hIe u qua . Nhu nµ nµuo I Ihônµ mInh Ihuo nµ Ia I ke m
hIe u qua mô I ca ch da nµ nµa c nhIen, ho khônµ nha n ra ra nµ su
Ihau hIeu van de hoan Ioan chua phaI Ia môI Ihanh Iuu µi danµ
ke, ranµ su Ihau hIeu chí co Ihe Iro Ihanh Iính hIeu qua Ihônµ
qua mô I qua Irinh Iao dô nµ va I va va co he Ihô nµ. Nµuo c Ia I, Ironµ
Iô chu c co nhu nµ nµuo I ca n cu nhunµ ra I hIe u qua , Ihuo nµ vuo I
Ien Iren nhu nµ ke Ihônµ mInh sa nµ Ia nµ Iuôn ba n Iam suy nµhï
ve “oc sanµ Iao”, nhu chu Rua cham chap ve dích Iruoc chu Tho
Ironµ cau chuye n nµu nµôn xua.
244 245
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i lHA i i8 N LUïL N LL 1iO NLN HiL U OUA
mô I pha n ra I nho Ironµ sô Iao dô nµ, va chu nµ Ia da coI Iính hIe u
qua nhu Ia pha m cha I duonµ nhIen cu a ho . Chu nµ Ia Ihu c su da
du a va o nµuô n cunµ ca p Iu “Iu nhIen”: mô I sô ra I íI nµuo I, Ironµ
ba I ky Iïnh vu c na o, co kha nanµ bIe I nhu nµ dIe u ma Ia I ca nhu nµ
nµuoI khac phaI hoc Iap vaI va moI hIeu duoc!
Nµoa I ra, Iruo c day chí co mô I pha n Ironµ sô íI o I ca c Iao dô nµ
co kIen Ihuc Iam vIec ben Ironµ cac Iô chuc. Da sô ho Iam vIec
duo I Iu ca ch ca nhan hay chuyen µIa, vo I su µIu p do Ihuo nµ Ia
cu a mô I nµuo I phu Ia Ia cu nµ. Nhu Ihe , Iính hIe u qua hay vIe c
IhIe u Iính hIe u qua chí IIen quan va co a nh huo nµ de n chính ho
ma IhôI.
Nµay nay, cac Iô chuc dua Iren kIen Ihuc Ia Ihuc Ie hIen nhIen
va phô bIen. Xa hôI hIen daI Ia Iap hop cua cac Ihe che, Iô chuc
co quy mô Io n. Tronµ ca c Iô chu c do , nµuo I Iao dô nµ co chuyen
môn va kIen Ihuc canµ nµay canµ donµ vaI Iro Irunµ Iam, Ihen
chô I, do nµ µo p nhIe u hon cho Iô chu c cu a ho . Nµa y nay, Iính hIe u
qua khônµ co n duo c coI Ia duonµ nhIen, ma cu nµ khônµ Ihe bI
xem nhe , bo qua duo c nu a.
Cac he Ihônµ do Iuonµ va kIem Ira dôI voI cac cônµ vIec Iao
dô nµ chan Iay khônµ Ihe a p du nµ duo c dô I vo I Iao dô nµ IrI Ihu c.
Lam vIec môI cach dunµ dan chính Ia caI Iam cho cônµ vIec dua
Iren kIen Ihuc Iro nen hIeu qua. Khônµ co “Ihuoc do” nao cua
cac cônµ vIec chan Iay co Ihe dunµ cho cac cônµ vIec kIen Ihuc
ca .
Khônµ Ihe qua n Iy hay µIa m sa I cha I che dô I vo I nµuo I Iao dô nµ
co kIe n Ihu c, chí co Ihe hô Iro ho ma IhôI. Tuy nhIen, nhu nµ Iao
dô nµ na y pha I Iu huo nµ minh ve Iha nh Iích va do nµ µo p, Iu c Ia
huonµ ve Iính hIeu qua Ironµ cônµ vIec.
Tính Ihônµ mInh, kha nanµ Iuo nµ Iuo nµ va sa nµ Ia o, kIe n Ihu c
de u Ia nhu nµ nµuô n Iu c quan Iro nµ, sonµ chính Iính hIe u qua
moI co kha nanµ bIen chunµ Ihanh keI qua Ironµ cônµ vIec. Con
chí co nhu nµ nµuô n Iu c no I Iren (ma khônµ co Iính hIe u qua ) Ihi
chí Ia nhunµ han che cho keI qua co Ihe daI duoc ma IhôI.
Ta i sao chu ng Ia cä n Iính hie u qua Irong công vie c
TaI ca duonµ nhu deu ro ranµ. Nhunµ IaI sao nµay Ironµ IhoI
da I ma ha nµ nu I sa ch vo ba n ve nhu nµ khía ca nh kha c nhau Ironµ
cônµ vIec cua nha quan Iy, nµuoI Ia IaI hau nhu chanµ de y den
Iính hIeu qua cua anh Ia7
Mô I Iy do co Ihe neu ra Ia vIe c Iính hIe u qua chí Ia “cônµ nµhe ”
rIenµ bIeI cua nhunµ nµuoI Iao dônµ co kIen Ihuc Ironµ môI Iô
chu c; ma nhu nµ nµuo I nhu va y Ihi ma I de n µa n day va n chua co
nhIeu.
DôI voI nhunµ cônµ vIec phô Ihônµ (Iao dônµ chan Iay) chunµ
Ia chí ca n hIe u nanµ, Iu c Ia kha nanµ Ia m Iô I cônµ vIe c duo c µIao
hon Ia hIe u qua . Cônµ vIe c cu a mô I Iao dô nµ phô Ihônµ co Ihe duo c
da nh µIa ba nµ sô Iuo nµ va cha I Iuo nµ cu a mô I sa n pha m cuô I cu nµ
cu Ihe , ví du mô I dôI µIa y. Tronµ mô I Ihe ky µa n day, chu nµ Ia da
ho c duo c ca ch do Iuo nµ hIe u nanµ va ca ch xa c dInh cha I Iuo nµ
Ironµ ca c Iao dô nµ phô Ihônµ de n mu c chu nµ Ia co Ihe nanµ cao
“da u ra” cu a ca c cônµ nhan da nµ na y mô I ca ch da nµ ke .
Truo c day nhu nµ Iao dô nµ chan Iay – du Ia nhu nµ Iho ma y
hay nhu nµ chIe n sï noI IIe n Iuye n – de u chIe m da sô Ironµ mo I Iô
chuc. Can raI íI nµuoI co “Iính hIeu qua”: do chí Ia nhunµ nµuoI
Ia nh da o va ra me nh Ie nh cho nµuo I kha c Ia m Iheo. Ho chí chIe m
246 247
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i lHA i i8 N LUïL N LL 1iO NLN HiL U OUA
Ai la nha qua n lv ?
MoI Iao dônµ IrI Ihuc Ironµ Iô chuc hIen daI deu Ia môI nha
quan Iy neu, do vI Irí va kIen Ihuc cua minh, anh Ia chIu Irach
nhIem donµ µop vao kha nanµ hoaI dônµ va Iao ra keI qua cua
Iô chu c. Kha nanµ do co Ihe Ia dua ra mô I sa n pha m mo I hay
Ianµ IhI pha n dô I vo I doanh nµhIe p; cunµ ca p dIch vu cham so c
benh nhan moI cua môI benh vIen v.v... NµuoI Iao dônµ IrI Ihuc
phaI ra quyeI dInh chu khônµ chí Ihua hanh, anh Ia phaI chIu
Ira ch nhIe m dô I vo I ca c do nµ µo p cu a minh. Do co kIe n Ihu c, anh
Ia duo c ky vo nµ se dua ra nhu nµ quye I dInh Iô I hon. Anh Ia cu nµ
co Ihe bI sa IhaI hay cach chuc; sonµ môI khI co cônµ vIec Ihi
anh Ia co Ihe “nam µIu” cac muc IIeu, IIeu chuan, su donµ µop
cho Iô chuc Ironµ Iay minh!
DIeu nay duoc Ihe hIen Ironµ cuôc phonµ van môI daI uy bô
bInh My Iren chIen Iruonµ. KhI duoc phonµ vIen hoI, “Lam sao
anh co Ihe µIu duo c quye n chí huy Ironµ Iinh hinh phu c Ia p nhu
hIe n nay7”, anh Ia no I, “Xunµ quanh day chí co IôI Ia co Ira ch
nhIe m. Tuy nhIen, ne u bInh Iính duo I quye n µa p ke Ihu va khônµ
bIe I pha I xu Irí ra sao Ihi IôI cu nµ o qua xa ho va khônµ Ihe µIu p
do µi duo c. Ha nh dô nµ cu a ho hoa n Ioa n Iu y Ihuô c va o su da nh
µIa Iinh hinh cua chính ban Ihan ho. Trach nhIem Ihuôc ve IôI,
sonµ quyeI dInh IaI Ihuôc ve baI cu aI co maI Iren chIen Iruonµ
va o Iho I dIe m a y”. Duo nµ nhu Ironµ mô I cuô c chIe n Iranh du kích,
mo I quan nhan de u Iro Iha nh mô I “nha qua n Iy ”.
Cônµ vIec dua Iren kIen Ihuc khônµ Ihe duoc xac dInh qua sô
Iuo nµ, hay chI phí, ma pha I xa c dInh qua ke I qua . Ouy mô cu a
MôI Iranh vuI Iren bao The New Yorker µan day ve hinh môI
van phonµ, nµoaI cua Ireo bIen “CHAS. SMITH, GIA M DÖ C BA N HA NG,
CÖNG TY XA BÖNG A1AX”. Tuo nµ Ironµ pho nµ Irô nµ Iron, nµoa I do nµ
chu Io n THINK (suy nµhï). Nµuo I da n ônµ Ironµ pho nµ nµô I da I
chan Ien ba n va ... hu I Ihuô c, Ihô I kho I Ien Ira n nha ! Ben nµoa I co
haI nµuo I da n ônµ dI nµanµ, nµuo I no ho I nµuo I kIa: “La m sao
bIe I cha c Ia SmIIh co nµhï ve ... xa bônµ hay khônµ7”.
Nµuo I Ia co Ihe khônµ bao µIo bIe I cha c mô I nµuo I Iao dô nµ IrI
Ihu c nµhï µi Ironµ da u, do Ia cônµ vIe c cu Ihe cu a anh Ia, Ia “ha nh
dônµ” cua anh Ia.
Dônµ Iuc Iam vIec cua anh Ia Iuy Ihuôc vao Iính hIeu qua –
kha nanµ da I Iha nh Iích Ironµ cônµ vIe c. Ne u IhIe u Iính hIe u qua
Ihi Iính cam ke I va do nµ µo p cu a anh Ia se so m Iu I Ia n, anh Ia se
chí con Ia môI nµuoI dI Iam Iheo dunµ µIo µIac ma IhôI!
Nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c khônµ Ia o ra mô I sa n pha m cu Ihe , ma
Ia o ra kIe n Ihu c, Ihônµ IIn, y Iuo nµ. Tu Ihan nhu nµ “sa n pha m”
na y Ihi khônµ co y nµhïa. Mô I nµuo I kha c, cu nµ Ia mô I Iao dô nµ IrI
Ihu c, se IIe p nha n chu nµ nhu Ia “da u va o” va chuye n chu nµ Iha nh
nhu nµ sa n pha m o “da u ra”. Trí Ihônµ mInh vï da I nha I ma khônµ
a p du nµ va o ha nh dô nµ hay ha nh vI Ihi cu nµ vô du nµ. Vi Ihe , nµuo I
Iao dô nµ IrI Ihu c ca n Ia m mô I dIe u µi do ma nµuo I Iao dô nµ chan
Iay khônµ ca n Ia m. Anh Ia pha I cunµ ca p Iính hIe u qua , anh Ia
khônµ Ihe Irônµ cho va o µIa IrI su du nµ cu a “sa n pha m” nhu ca c
sa n pha m Ihônµ Ihuo nµ (ví du , mô I dôI µIa y) va n co .
Nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c nay Iro Iha nh mô I ye u Iô sa n xua I quan
Ironµ Ironµ cac nen kInh Ie phaI IrIen nhaI, co Iính canh Iranh
cao nha I.
248 249
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i lHA i i8 N LUïL N LL 1iO NLN HiL U OUA
cu a Iô chu c cu a ônµ Ia. Nha ho a ho c do co ma cu nµ co Ihe khônµ
co chu c danh qua n Iy na o Ironµ Iô chu c. Tuonµ Iu , quye I dInh
danh µIa môI “san pham” Ironµ sô sach ke Ioan cônµ Iy co Ihe
Ihuc hIen boI môI pho chu IIch cônµ Iy, ma cunµ co Ihe boI môI
nhan vIen Ire. Va dIeu nay danµ xay ra o moI Iïnh vuc Ironµ cac
Iô chu c Io n hIe n nay.
TôI µo I nhu nµ nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c Ia nhu nµ “execuIIve”. Ho
co Ihe Ia nha quan Iy hay nhunµ chuyen µIa, do vI Irí hay kIen
Ihuc cua ban Ihan, duoc ky vonµ ra cac quyeI dInh Ironµ qua
Irinh Ia m vIe c, nhu nµ quye I dInh co a nh huo nµ Ien hoa I dô nµ va
ke I qua cu a Ioa n bô Iô chu c. Ho khônµ he chIe m da sô Ironµ ca c
Iao dônµ IrI Ihuc, boI Ironµ bô phan nay van co nhunµ cônµ vIec
khônµ co ky nanµ, hay Ia p dI Ia p Ia I. Nhunµ sô Iuo nµ Ihu c su cu a
nhunµ nµuoI nay chac chan phaI nhIeu hon raI nhIeu so voI cac
con sô Ihe hIen Ironµ so dô Iô chuc cua cac cônµ Iy!
Day Ia dIeu dau IIen can nhan ra, khI chunµ IôI quan saI Ihay
ha nµ Ioa I cô µa nµ Ia p ra nhu nµ Ihanµ cônµ nha n va khen Ihuo nµ
nµanµ nhau da nh cho ca c nha qua n Iy va ca c chuyen µIa do nµ
µo p ca nhan cho Iô chu c. Tuy nhIen, dIe u íI aI nha n ra Ia co bao
nhIeu nµuo I Ironµ ca c Iô chu c nµa y nay ca n dua ra ca c quye I dInh
vo I Ia m a nh huo nµ Io n Iao, quan Iro nµ. KIe n Ihu c cu nµ co Iha m
quye n “ho p pha p” nhu vI Irí va y! Ca c quye I dInh nhu Ihe , vi va y,
cu nµ cu nµ Ioa I vo I ca c quye I dInh ma nha qua n Iy ca p cao dua ra.
Nµay ca môI cap quan Iy bac Ihap nhaI nµay nay cunµ phaI
Ia m nhu nµ cônµ vIe c Iuonµ Iu nhu mô I vIen chu IIch cônµ Iy hay
mô I nµuo I du nµ da u mô I co quan chính phu . Do Ia : Ia p ke hoa ch,
Iô chuc, IIen keI, dônµ vIen (Iao dônµ Iuc), va do Iuonµ keI qua.
Du quy mô hoa I dô nµ cu a anh Ia ha n che , sonµ nhu nµ vIe c anh
Ia Iam van Ihe hIen heI pham chaI cua môI nha quan Iy.
nho m va quy mô cu a cônµ vIe c qua n Iy khônµ he ba I buô c pha I
Iuonµ duonµ nhau.
Ví du, co nhIeu nhan vIen nµhIen cuu IhI Iruonµ co Ihe Iao ra
keI qua IôI hon dua Iren Iap hop cua su Ihau hIeu cônµ vIec va
Irí Iuonµ Iuonµ, µIup cônµ Iy co kha nanµ Ihanh cônµ. Neu duoc
nhu va y Ihi su da u Iu haI Iram nhan Iu c cu nµ Ia xu nµ da nµ. Tuy
nhIen, nha qua n Iy cu nµ co Ihe “bu da u bu cô ” bo I nhu nµ va n
de cua haI Iram nµuoI Iao dônµ duoI quyen; anh Ia se raI ban
rôn voI cônµ vIec quan Iy va khônµ con IhoI µIan cho cônµ vIec
nµhIen cuu IhI Iruonµ va nhunµ quyeI dInh quan Ironµ nua. Ban
rô n vo I ha nµ dô nµ nhu nµ con sô va µIa y Io sô sa ch, anh Ia cha nµ
con IhoI µIan daI ra nhunµ cau hoI nhu “KhI noI ‘IhI Iruonµ cua
chunµ Ia’, chunµ Ia ham y µi7”. KeI qua raI co Ihe Ia, sau môI
IhoI µIan khônµ chu y den nhunµ Ihay dôI Iren IhI Iruonµ, vIec
kInh doanh cu a cônµ Iy co Ihe dI xuô nµ.
Nha qua n Iy nµhIen cu u IhI Iruo nµ cu a mô I cônµ Iy kha c, khônµ
he co nhan vIen duo I quye n, cu nµ co Ihe co hoa c khônµ co hIe u
qua môI cach Iuonµ Iu. Anh Ia co Ihe Ia nµuôn kIen Ihuc, va voI
Ia m nhin xa Irônµ rô nµ, anh Ia se Ia m cho cônµ Iy cu a minh pha I
IrIe n. Hoa c anh Ia co Ihe su du nµ qua nhIe u Iho I µIan va o nhu nµ
chI IIeI vun vaI va Iro nen kem hIeu qua.
Tronµ ca c Iô chu c kIe n Ihu c, Iuôn co nhu nµ nµuo I khônµ co chu c
danh qua n Iy nhunµ va n do nµ µo p nhu mô I nha qua n Iy va o
Iha nh cônµ cu a Iô chu c. Ta I nhIen hIe m co nhu nµ Iruo nµ ho p nhu
o Iren chIen Iruonµ, khI ma baI ky Iuc nao môI Ihanh vIen cua
mô I nho m cu nµ co Ihe pha I ra mô I quye I dInh co a nh huo nµ sô nµ
co n de n ca nho m! Tuy nhIen, mô I nha ho a ho c Ia m vIe c Ironµ
pho nµ Ihí nµhIe m khI quye I dInh dI Iheo mô I huo nµ Ihí nµhIe m
na o do da Ihu c su ra mô I quye I dInh a nh huo nµ de n ca Iuonµ IaI
250 251
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i lHA i i8 N LUïL N LL 1iO NLN HiL U OUA
2. Nha quan Iy buôc phaI IIep Iuc “van hanh” Iru phI anh Ia
Ihuc hIen nhunµ hanh dônµ Iích cuc nham Ihay dôI Ihuc Ie Iam
vIec. Van de chính nam o Ihuc Ie xunµ quanh nha quan Iy. Tru
phI anh Ia chu dô nµ Ihay dô I no , ba nµ nhu nµ ha nh dô nµ cu Ihe ,
Ihi donµ chay IIen Iuc cua cac su kIen se quyeI dInh nhunµ dIeu
IIen quan de n anh Ia va nhu nµ vIe c anh Ia se Ia m. Phu Ihuô c va o
“donµ chay cac su kIen” noI Iren hoan Ioan phu hop voI hoan
canh Iam vIec cua môI bac sï. KhI hoI benh nhan “TaI sao ônµ dI
kham7”, bac sï ky vonµ benh nhan noI cho bIeI dIeu IIen quan
den cônµ vIec cua ônµ Ia. KhI benh nhan ke benh, ônµ Ia da noI
cho bac sï bIeI dau Ia “khu vuc uu IIen”, dua vao do bac sï quyeI
dInh can phaI Iam µi cho benh nhan.
Tuy nhIen, cac su kIen (chu chua noI Ia cac van de) chanµ he
no I dIe u µi cho nha qua n Iy ca . Nha qua n Iy Ironµ Iô chu c IIen
quan de n mô I môI Iruo nµ phu c Ia p hon nhIe u. Khônµ co µi chu nµ
Io cho ho bIeI su kIen nao Ia quan Ironµ va IIen quan, su kIen
na o Ia khônµ quan Iro nµ ca ! No I chunµ, khônµ co “manh mô I”
nao co ích nhu IoI ke benh cua benh nhan cho bac sï ca!
Ne u nha qua n Iy de ma c cho do nµ cha y ca c su kIe n quye I dInh
nhunµ vIec anh Ia Iam Ihi anh Ia se phunµ phí heI IhoI µIan cho
ca c hoa I dô nµ manµ Iính chu c nanµ, va n ha nh Ironµ Iô chu c. Anh
Ia co Ihe Iam vIec raI IôI, nhunµ ro ranµ anh Ia da Ianµ phí kIen
Ihu c, kha nanµ va ca chu I íI Iính hIe u qua ma minh co duo c. DIe u
nha qua n Iy ca n Ia ca c IIeu chua n µIu p anh Ia Ia p Irunµ va o nhu nµ
vIec IhaI su quan Ironµ, Iuc Ia su donµ µop va keI qua, nµay ca
khI nhunµ IIeu chuan nay khônµ Ihe Iim ra Ironµ donµ chay cac
su kIen.
3. DIeu kIen Ihuc Ie Ihu ba Iam han che Iính hIeu qua cua nha
Tuonµ Iu , mô I nµuo I ra quye I dInh cu nµ Ia m cu nµ mô I Ioa I cônµ
vIec voI chu IIch cônµ Iy hay µIam dôc. Anh Ia Ia nha quan Iy
nµay ca khI chu c nanµ hay ca I Ien cu a anh Ia khônµ he duo c µhI
Iren so dô Iô chuc hay danh ba dIen IhoaI nôI bô cua cônµ Iy!
Va du ban co Ia CLO hay môI nµuoI moI vao nµhe, ban cunµ
can phaI Iro nen hIeu qua.
Thu c Ie qua n lv
Thuc Ie cônµ vIec cua nha quan Iy vua doI hoI Iính hIeu qua,
vua Iam cho kho daI duoc Iính hIeu qua. ThaI su neu chunµ Ia
khônµ ho c Ia p va re n Iuye n de Iro nen hIe u qua , Ihi Ihu c Ie se xô
day chunµ Ia vao Iinh Iranµ IhaI baI ma IhôI.
Co bô n “dIe u kIe n Ihu c Ie ” chu ye u ma mô I nha qua n Iy khônµ
Ihe kIe m soa I duo c, mô I dIe u kIe n do de u µa n ke I vo I ba n Ihan Iô
chuc va cônµ vIec cua anh Ia, khIen anh Ia buôc Ionµ phaI chap
nhan “sônµ chunµ voI Iu”. Ca bôn dIeu kIen Ihuc Ie nay deu µay
suc ep Ien keI qua va hoaI dônµ.
1. Tho I µIan cu a nha qua n Iy co xu huo nµ Iu y Ihuô c va o nhu nµ
nµuoI khac. Neu Ihu dInh nµhïa anh Ia qua cônµ vIec, co Ihe noI
vuI ranµ day Ia môI Iu nhan cua Iô chuc. AI cunµ co Ihe xen vao
IhoI µIan cua anh Ia, va Ihuc Ie dIen ra dunµ nhu vay. Ma nha
qua n Iy dau co Ihe Ia m µi kha c duo c. Kha c vo I ba c sï, anh Ia cha nµ
Ihe Iho dau ra khoI cua va noI voI y Ia, “Tronµ nua µIo IoI IôI
khônµ IIep aI dau nhe!”. DIen IhoaI cua anh Ia co Ihe reo baI ky
Iu c na o: Iu kha ch ha nµ, Iu se p, hay Iu mô I aI do , va “nu a µIo dô nµ
hô” cua anh Ia IrôI qua nµay Iap Iuc!
252 253
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i lHA i i8 N LUïL N LL 1iO NLN HiL U OUA
dInh nhu Ia mô I nµuo I IIeu du nµ ha nµ ho a/dIch vu du a Iren cunµ
ca u IhI Iruo nµ. Tronµ ne n kInh Ie ke hoa ch, chính phu quye I dInh
cunµ cau. Tronµ ca haI Iruonµ hop, “nµuoI ra quyeI dInh” van
Iuôn o ben nµoaI doanh nµhIep.
DIeu xay ra ben Ironµ Iô chuc Ia chI phí va nô Iuc. Tronµ kInh
doanh, “Irunµ Iam Io I nhua n” chí Ia mô I ca ch no I cho de p ma IhôI,
Ihuc chaI do Ia cac “Irunµ Iam nô Iuc”. Tô chuc canµ íI phaI Iao
ra keI qua Ihi canµ Ihuc hIen IôI hon cônµ vIec cua minh. Tôn
100.000 Iao dô nµ de sa n xua I xe hoI hay sa I Ihe p phu c vu nhu
cau khach hanµ chí Ihe hIen su kem hoan hao ve ky IhuaI ma
IhôI. Ca nµ íI nµuo I, ca nµ íI hoa I dô nµ o ben Ironµ Ihi Iô chu c ca nµ
Iro nen hoan hao ve maI Iy do Iôn IaI cua no: phuc vu cho môI
Iruo nµ.
MôI Iô chuc Ia môI bô phan cua xa hôI, no hoan Ihanh vaI Iro
cu a minh ba nµ nhu nµ do nµ µo p cho môI Iruo nµ ben nµoa I no .
Tô chuc canµ Ion manh va Ihanh cônµ Ihi cac su kIen ben Ironµ
no ca nµ Ihu hu I su quan Iam va nanµ Iuo nµ cu nµ nhu nô Iu c
cua nha quan Iy, IoaI bo nhIem vu Ihuc su va Iính hIeu qua Ihuc
su cua anh Ia Ironµ môI Iruonµ ben nµoaI.
Nµa y nay, su Ien nµôI cu a ma y Iính va cônµ nµhe Ihônµ IIn da
Iam µIa Ianµ môI nµuy co: may vI Iính co Ihe xu Iy cac du kIen
dInh Iuonµ môI cach chính xac, voI Iôc dô cao. Tuy nhIen, nµuoI
Ia chí co Ihe dInh Iuo nµ nhu nµ µi xa y ra o ben Ironµ Iô chu c: chI
phí, san xuaI, bao cao, Ihônµ ke v.v... Cac su kIen ben nµoaI ro
ranµ khônµ co san duoI danµ mau bIeu (de may Iính xu Iy duoc)
cho den khI qua Ire khônµ Iam µi duoc nua.
Ly do cua Iinh Iranµ Iren khônµ phaI Ia do kha nanµ Ihu Ihap
Ihônµ IIn dô I vo I ca c su kIe n ben nµoa I ke m hon kha nanµ ky Ihua I
qua n Iy Ia vIe c anh Ia Ihuô c ve mô I töí chûá c. DIe u na y co nµhïa Ia
anh Ia chí Iro nen hIe u qua ne u nhu va khI ma nhu nµ nµuo I kha c
su du nµ nhu nµ µi anh Ia do nµ µo p. Tô chu c Ia phuonµ IIe n nhan
su c ma nh cu a ca nhan Ien! Tô chu c Ia y kIe n Ihu c cu a anh Ia, su
du nµ no nhu mô I nµuô n Iu c, mô I su dô nµ vIen, va cu nµ nhu Ia
Ia m nhin cu a nhu nµ Iao dô nµ IrI Ihu c kha c. Ca c Iao dô nµ IrI Ihu c
Ihuo nµ íI khI ho a ho p, an kho p vo I nhau, mô I nµuo I Ironµ sô ho
co ky nanµ va quan Iam rIenµ. Mô I nµuo I ca n su du nµ “sa n pha m”
cua nµuoI khac Iao ra.
Thônµ Ihuo nµ nµuo I quan Iro nµ nha I dô I vo I Iính hIe u qua cu a
môI nha quan Iy khônµ phaI Ia nhunµ nµuoI ma anh Ia Iruc IIep
dIeu hanh. Ho IaI Ia nhunµ nµuoI cap Iren, hoac o Ironµ nhunµ
Iïnh vuc khac. Neu nha quan Iy khônµ IIep can duoc voI nhunµ
nµuoI nay va Iam cho su donµ µop cua anh Ia Iro nen co ích cho
ho Ia n cônµ vIe c cu a ho , anh Ia se khônµ he co Iính hIe u qua Ironµ
cônµ vIec.
4. CuôI cunµ, nha quan Iy Ihuc su úã bïn trong mô I Iô chu c.
MoI nha quan Iy deu coI ben Ironµ Iô chuc Ia Ihuc Ie µan µuI,
sa I suo n nha I. Ca I nhin ra ben nµoa I Iô chu c cu a ho Ihuo nµ IhIen
Iech, nhIeu khI ho khônµ bIeI dIeu µi da xay ra o ben nµoaI nua!
Thônµ IIn ve vIec xay ra ben nµoaI Ihuonµ den voI nha quan Iy
qua mô I “ma nµ Io c” Ia ca c ba o ca o, Iu c mô I da nµ Ihônµ IIn duo c
xu Iy Iruoc Iheo cac IIeu chuan cua Iô chuc.
NµoaI ra, khônµ co keI qua Iôn IaI ben Ironµ Iô chuc. TaI ca
ca c ke I qua de u na m ben nµoa I Iô chu c. Ví du , ke I qua kInh doanh
duoc Iao ra boI khach hanµ: nµuoI chuyen chI phí Ian nô Iuc cua
doanh nµhIe p Iha nh doanh sô va Io I nhua n Ihônµ qua ha nh vI
mua ha nµ. Tronµ ne n kInh Ie IhI Iruo nµ, kha ch ha nµ ra ca c quye I
254 255
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i lHA i i8 N LUïL N LL 1iO NLN HiL U OUA
dunµ qua muc may Iính. Ma may Iính chí co Ihe xu Iy cac dIeu
kIen, Iinh huônµ da xay ra Iruoc do. Neu nha quan Iy khônµ y
Ihuc va nô Iuc huonµ ve de cam nhan nhunµ Ihay dôI Ironµ môI
Iruonµ ben nµoaI Iô chuc, Ihi phan ben Ironµ Iô chuc se nµan
can anh Ia IIep can voI Ihuc Ie môI cach hoan hao nhaI.
Tren day Ia bôn Ihuc Ie ma nha quan Iy khônµ Ihay dôI duoc.
Chunµ Ia nhunµ dIeu kIen can IhIeI cho su Iôn IaI cua anh Ia.
Tuy nhIen, nha quan Iy can hIeu ro ranµ anh Ia can co nhunµ nô
Iuc dac bIeI de Iro nen hIeu qua.
Lo i hu a cu a Iính hie u qua
Tanµ cuonµ Iính hIeu qua co Ihe Ia cach Ihuc duy nhaI ma
chu nµ Ia co Ihe hy vo nµ Ia m Ianµ mu c dô hoa n Iha nh cônµ vIe c
va Ihanh Iích cua nha quan Iy.
TaI nhIen chunµ Ia co Ihe su dunµ nhunµ nµuoI voI kha nanµ
va kIen Ihuc cao hon nhIeu, va IôI Ihua nhan ranµ khônµ Ihe ky
vo nµ nhIe u va o nhu nµ nô Iu c Ironµ haI Iïnh vu c na y. Nhunµ chu nµ
Ia khônµ Ihe sa n sInh ra mô I Ihe he “sIeu nhan” nhu va y, ma pha I
va n ha nh Iô chu c vo I nhu nµ con nµuo I ma chu nµ Ia danµ co .
Cac sach vo ve “phaI IrIen nha quan Iy” Iuôn dua ra hinh anh
ve nha quan IrI Ironµ Iuonµ IaI, voI hanµ IoaI ky nanµ xuaI sac,
Iu kha nanµ phan Iích, ra quyeI dInh, den ky nanµ Iam vIec voI
mo I nµuo I, o c sa nµ Ia o v.v... Duo nµ nhu dIe u nµuo I Ia monµ muô n
Ia mô I IhIen Ia I ve mo I ma I, ma IhIen Ia I Ihi... Iuôn hIe m hoI Iren
cuô c do I na y! Vi va y, chu nµ Ia da nh ba nµ Io nµ vo I nhu nµ con
nµuoI chí µIoI ve môI khía canh nao do, va IhIeu hau heI nhunµ
pham chaI can IhIeI khac.
cu a ma y Iính. Ne u do Ia Iy do Ihi chu nµ Ia chí ca n da y ma nh
nhu nµ nô Iu c ve Ihô nµ ke, va ba n Ihan ma y Iính cu nµ co Ihe µIu p
chunµ Ia raI nhIeu Ironµ han che manµ Iính ky IhuaI nay. Van
de na m o chô ca c su kIe n quan Iro nµ va IIen quan o ben nµoa I de u
manµ Iính dInh Iính, khônµ Ihe dInh Iuo nµ duo c. Chu nµ va n chua
Ia nhu nµ “du kIe n”, bo I mô I du kIe n Ia mô I su kIe n ma nµuo I Ia da
xa c dInh, phan Ioa I va Iren he I Ia Ia m cho no Iro nen IIen quan.
Nµuo I Ia ca n co mô I kha I nIe m Iruo c khI co Ihe dInh Iính. Truo c
he I ca n ru I Iía Iu ha nµ Ioa I hIe n Iuo nµ kha c nhau mô I khía ca nh
cu Ihe na o do ma nµuo I Ia co Ihe µo I Ien va sau do dInh Iuo nµ.
Nhunµ su kIen IhaI su quan Ironµ o ben nµoaI khônµ phaI Ia
nhu nµ xu huo nµ, ma Ia nhu nµ Ihay dô I Ironµ ca c xu huo nµ.
Chính chunµ quyeI dInh Ihanh baI Ironµ Iuonµ IaI cua Iô chuc
va ca c nô Iu c cu a no . Tuy nhIen nhu nµ Ihay dô I do ca n pha I duo c
“ca m nha n”, chu nµ khônµ Ihe can do donµ de m hay phan Ioa I
cu Ihe! May vI Iính Ia môI cô may IoµIc, do vua Ia dIem manh
vua Ia dIem yeu cua no. Cac su kIen quan Ironµ o ben nµoaI Iô
chu c khônµ Ihe xu Iy bo I ma y Iính hay ba I cu mô I cônµ cu IoµIc
na o. Tronµ khI do , ca m nha n cu a con nµuo I, vô n khônµ ma y IoµIc,
Ia I co Ihe Ia dIe m ma nh va ca n IhIe I Ironµ nhu nµ Iruo nµ ho p na y.
Nµuy co o day Ia khI nha qua n Iy coI Ihuo nµ ca c Ihônµ IIn
khônµ Ihe xu Iy Iheo IoµIc va nµôn nµu cu a ma y Iính, bo qua ca c
su kIen ma chí chu y den cac du kIen (co duoc sau khI môI su
kIe n da xa y ra). Khô I Iuo nµ Ihônµ IIn dô sô ma ma y Iính xu Iy co
Ihe can Iro su IIep can Ihuc Ie cua chunµ Ia!
Co Ie rô I day Ihi ma y Iính – cônµ cu qua n Iy hu u hIe u nha I hIe n
nay – se khIen nha quan Iy y Ihuc duoc vIec xa roI Ihuc Ie cua
ho, Iu do danh nhIeu IhoI µIan hon cho môI Iruonµ ben nµoaI Iô
chu c. Co n hIe n Ia I Ihi chu nµ Ia va n danµ bI “ha nh ha ” bo I su Ia m
256 257
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i lHA i i8 N LUïL N LL 1iO NLN HiL U OUA
Ro ra nµ nhu nµ Iïnh vu c Iren de u qua rô nµ Io n vo I ba I cu aI, ke
ca khI nµuoI do chí Iap Irunµ vao môI Iïnh vuc ma IhôI. Tham
chí ca c ho c µIa cu nµ chí nµhIen cu u mô I va I phan nha nh nho cu a
mô I nµa nh va khônµ Ihe bIe I he I nhu nµ kIe n Ihu c Ironµ pha n co n
Ia I cu a chính nµa nh ho c do .
Tuy nhIen, IôI khônµ co y noI ranµ chunµ Ia khônµ can bIeI
nhunµ kIen Ihuc co ban cua moI Iïnh vuc noI Iren!
Mô I Ironµ nhu nµ dIe m ye u cu a Ihanh nIen co ho c va n nµa y nay
Ia vIec ho banµ Ionµ Iu µIoI han hIeu bIeI cua minh vao môI Iïnh
vuc chuyen môn han hep nao do, khônµ muôn nµhIen cuu Ihem
nhunµ µi ben nµoaI Iïnh vuc do. TaI nhIen, môI ke Ioan khônµ
can bIeI chI IIeI ve Iïnh vuc “quan he con nµuoI”, va môI ky su
cu nµ khônµ ca n bIe I ca ch qua nµ ca o cho mô I Ihuonµ hIe u mo I.
Nhunµ môI nµuoI can phaI bIeI íI ra Ia nhunµ dIeu co ban nhaI
ve ca c Iïnh vu c khônµ pha I Ia chuyen môn cu a minh, vi nhu nµ
kIen Ihuc do van hô Iro cho cônµ vIec cua ban.
Do chính Ia dac dIem cua nhunµ chuyen µIa noI chunµ, nhunµ
nµuo I na y Iha I su cu nµ khônµ pha I Ia nhIe u. Thay va o do , chu nµ
Ia pha I su du nµ Iô I hon nhu nµ nµuo I chí µIo I ve mô I ma I chuyen
môn na o do . DIe u na y nµhïa Ia Ianµ Iính hIe u qua . No I ca ch kha c:
neu khônµ Ianµ duoc Iuonµ cunµ cua môI nµuôn IaI nµuyen nao
do Ihi phaI Iim cach Ianµ “san Iuonµ” cua nµuôn IaI nµuyen do.
Tính hIe u qua chính Ia mô I cônµ cu µIu p cho nµuô n Iu c kha nanµ
va kIen Ihuc Iao ra keI qua nhIeu hon, IôI hon.
Vi Ihe , Iính hIe u qua ca n pha I duo c uu IIen cao, do nhu nµ nhu
ca u cu a Iô chu c. La cônµ cu cu a nha qua n Iy nha m huo nµ Io I
Ihanh Iuu va keI qua hoaI dônµ, Iính hIeu qua can duoc chu y
va quan Iam hon moI Ihu khac.
Chunµ Ia se phaI hoc cach xay dunµ Iô chuc sao cho baI ky aI
co kha nanµ Ironµ mô I Iïnh vu c na o do de u co kha nanµ va n du nµ
kha nanµ cu a ho va o cônµ vIe c. Nhunµ khônµ Ihe ky vo nµ da I
duo c Iha nh Iích nhu monµ do I ba nµ ca ch nanµ ca c IIeu chua n
ve kha nanµ, chu chua no I de n vIe c Irônµ cho va o mô I “IhIen Ia I”
na o do nhu da no I Iren day. Ca n mo rô nµ pha m vI hoa I dô nµ
cho Ihanh vIen Iô chuc banµ cac cônµ cu Iam vIec cua ho, hon Ia
mô I buo c nha y vo I Ironµ kha nanµ.
DIeu Iuonµ Iu cunµ ap dunµ voI kIen Ihuc. Du nµuoI Ia co can
nhu nµ con nµuo I co kIe n Ihu c cao hon de n dau dI nu a Ihi nhu nµ
nô Iuc de co duoc dIeu do van Ion hon nhIeu so voI keI qua co
duo c.
Truoc day, khI cac nµhIen cuu ve hoaI dônµ cua Iô chuc Ian
dau xuaI hIen, môI sô nha Ihuc hanh Ire da cônµ bô cac IIeu
chua n cu a mô I nha nµhIen cu u hoa I dô nµ Iô chu c Ironµ Iuonµ
IaI, Iheo do ho mô Ia môI nµuoI bIeI va co Ihe Iam hau nhu moI
vIe c Ironµ ca c Iïnh vu c kIe n Ihu c cu a con nµuo I. Theo mô I nµhIen
cu u, nha nµhIen cu u hoa I dô nµ Iô chu c ca n co kIe n Ihu c nanµ
cao Ironµ khoa nµ 62 nµa nh khoa ho c Iu nhIen va nhan van! Theo
IôI, ne u chu nµ Ia co duo c mô I nµuo I nhu Ihe ma chí su du nµ de
nµhIen cu u ve mu c dô ha nµ Iuu kho hay Ia p chuonµ Irinh sa n
xuaI cho môI Iô chuc Ihi IhaI Ia môI su phí pham Io Ion!
MôI sô chuonµ Irinh phaI IrIen nha quan Iy íI Iham vonµ hon
cu nµ yeu ca u ho co kIe n Ihu c cao Ironµ mô I sô Iïnh vu c chu ye u
nhu ke Ioa n, nhan su , markeIInµ, µIa ca , phan Iích kInh Ie , ca c
khoa ho c ha nh vI nhu Iam Iy ho c, va mô I sô nµa nh khoa ho c Iu
nhIen! Nµoa I ra chu nµ Ia co n ca n nhu nµ nµuo I hIe u ve cônµ nµhe
hIen daI, Iính phuc Iap cua nen kInh Ie Ihe µIoI, va ca cac chính
phu nua!
258 259
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i lHA i i8 N LUïL N LL 1iO NLN HiL U OUA
co Ihe do nµ µo p va Ia o ra ke I qua hay khônµ, hay nha Iu va n chí
Iam Ianµ Ihem chI phí cua Iô chuc ma IhôI.
TôI som nhan ra ranµ khônµ co “Iính cach ca nhan hIeu qua”
nao ca. Nhunµ nha quan Iy hIeu qua ma IôI µap co kIen Ihuc,
Iính cach, quan Iam va phonµ cach Iam vIec raI khac nhau. NoI
chunµ, ho kha c nhau Iren ha u he I mo I phuonµ dIe n cu a con nµuo I.
DIe m chunµ duy nha I cu a ho Ia kha nanµ Ihu c hIe n nhu nµ cônµ
vIec môI cach dunµ dan.
Tronµ sô nhunµ nha quan Iy hIeu qua ma IôI da Iunµ µap va
Ia m vIe c, co mô I sô nµuo I manµ phonµ ca ch Ia nh da o, sonµ cu nµ
co nhu nµ nµuo I ra I “nha m cha n”, cha nµ µay duo c su chu y na o
Ironµ da m dônµ ca ! Tính ca ch cu a ho da da nµ: huo nµ nô I hay
huo nµ nµoa I, vuI ve , de chIu hay Io au, kho µa n, ích ky hay rô nµ
ra I... Co nµuo I quan Iam rô nµ de n nhIe u de Ia I, nhunµ cu nµ co
nhu nµ nµuo I chí quan Iam de n Iïnh vu c he p cu a ho ma IhôI. Co
nµuo I Ihích su du nµ phan Iích va IoµIc, nµuo c Ia I co nµuo I chu
ye u du a va o ca m nha n va Iru c µIa c. No I chunµ, nhu nhu nµ ba c
sï, µIao vIen hay nµhe sï, cac nha quan Iy hIeu qua cunµ raI khac
nhau ve nhIeu maI.
CaI ma IaI ca nhunµ nha quan Iy hIeu qua deu co Ia nhunµ
Ihu c ha nh Ia m cho chính ho va nhu nµ ca I ho co Iro nen hIe u qua .
Nhu nµ Ihu c ha nh do Ia µIô nµ nhau, du cho ho co Ia m vIe c Ironµ
Iô chu c na o dI nu a. Mô I nha qua n Iy khônµ Iuan Ihu nhu nµ Ihu c
ha nh do se cha c cha n IhIe u Iính hIe u qua , du anh Ia co kIe n Ihu c,
Ihônµ mInh, Irí Iuo nµ Iuo nµ, chuyen môn... cao de n dau dI nu a.
NoI cach khac, Iính hIeu qua Ia môI IhoI quen, môI Iap hop
ca c Ihu c ha nh. Ma ca c Ihu c ha nh Ihi Iuôn Iuôn co Ihe ho c duo c.
MoI Irônµ Ihi chunµ don µIan, môI dua Ire cunµ co Ihe hIeu môI
Lie u Iính hie u qua co Ihe ho c duo c không?
Ne u Iính hIe u qua cu nµ Ia mô I nanµ khIe u ba m sInh nhu nanµ
khIe u hô I ho a hay am nha c Ihi chu nµ Ia se ra c rô I Io, vi chu nµ Ia
bIeI ranµ chí môI sô raI íI nµuoI co duoc nhunµ nanµ khIeu do.
KhI do, chunµ Ia danh phaI danh IhoI µIan Iim ra nhunµ nµuoI
co “nanµ khIeu” do va dao Iao de ho phaI IrIen IôI da IaI nanµ
cua minh. Nhunµ se khônµ sao Iim du nhunµ nµuoI nhu vay cho
cac nhIem vu quan Iy Ironµ xa hôI nµay nay! ThaI su, neu Iính
hIeu qua Ia môI nanµ khIeu bam sInh nhu vay Ihi nen van mInh
cua chunµ Ia nµay nay se Iro nen de bI Iôn Ihuonµ hon bao µIo
heI, boI day Ia nen van mInh cua cac Iô chuc voI quy mô Ion,
ca n phu Ihuô c va o mô I Iuo nµ cunµ Io n ca c nha qua n Iy hIe u qua .
Nhunµ neu nhu Iính hIeu qua Ia caI µi do co Ihe hoc duoc Ihi
cac cau hoI can daI ra Ia: Iính hIeu qua µôm nhunµ µi7 Can hoc
nhunµ µi de Iro nen hIeu qua7 VIec hoc Iính hIeu qua Ihuôc IoaI
hoc nao7 Do co phaI Ia kIen Ihuc – môI danµ kIen Ihuc can phaI
hoc môI cach he Ihônµ va qua nhunµ khaI nIem7 Hay do Ia môI
ky nanµ, môI Ihuc hanh ma Ia co Ihe hoc duoc Ihônµ qua vIec
Iap dI Iap IaI môI sô hanh dônµ don µIan cu Ihe7
TôI da daI ra nhunµ cau hoI nay Ironµ nhIeu nam. La môI nha
Iu va n, IôI Iu nµ Ia m vIe c vo I nhIe u nha qua n Iy Ironµ ca c Iô chu c.
Tính hIeu qua quan Ironµ voI IôI Iren haI phuonµ dIen. MôI Ia,
môI nha Iu van phaI co hIeu qua, hoac anh Ia se chanµ Ia µi ca,
boI anh Ia chí co “vu khí” Ia kIen Ihuc ma IhôI. HaI Ia, nµay ca
nha Iu van hIeu qua nhaI cunµ phaI dua vao nhunµ nµuoI Ironµ
Iô chuc ma anh Ia danµ Iu van de hoan Ihanh baI cu cônµ vIec
µi. Tính hIeu qua do do se quyeI dInh IIeu cuôI cunµ nha Iu van
260 261
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1Al 1iUNG VAO :U LONG GOl
I4.
J^I JRI!G \^Ò SI ÐÒ!G GÒI
N
ha qua n Iy hIe u qua Iuôn Ia p Irunµ su quan Iam va o su do nµ
µop. Anh Ia huonµ suy nµhï ve cac muc dích de ra. Cau hoI
daI ra Ia, “TôI co Ihe donµ µop µi nham anh huonµ den Ihanh
Iích va keI qua cua Iô chuc ma IôI phuc vu7”. Suc ep dôI voI anh
Ia Ia Irach nhIem.
VIec Iap Irunµ vao su donµ µop chính Ia chia khoa cua Iính
hIeu qua Ironµ cônµ vIec (nôI dunµ, cap dô, IIeu chuan va anh
huo nµ cu a cônµ vIe c do ), Ironµ quan he cu a mô I nµuo I vo I nµuo I
khac (dônµ nµhIep, cap Iren, cap duoI), Ironµ vIec su dunµ cac
cônµ cu nhu hô I ho p, ba o ca o.
HIe n nay, da I da sô mo I nµuo I Ia I Ia p Irunµ va o mô I huo nµ kha c.
Ho quan Iam de n ca c nô Iu c hon Ia ke I qua . Ho Io Ia nµ ve nhu nµ
ca I ma Iô chu c va ca p Iren “no ” ho , ca n pha I Ia m cho ho . Ho quan
Iam qua nhIe u de n nhu nµ Iha m quye n ma ho ca n co . Ke I qua Ia
ho Iro nen kem hIeu qua.
Lanh dao môI cônµ Iy Iu van quan IrI Iuôn khoI dau môI du
an Iu van banµ vIec danh vaI nµay de Iham hoI va Iro chuyen
vo I Iu nµ nha qua n Iy ca p cao cu a cônµ Iy Ihan chu . Önµ Ia Ihuo nµ
Ihu c ha nh khônµ kho khan µi. Tuy nhIen de Ia m cho Iô I, cho
Ihanh Ihuc Ihi raI kho. Chanµ han, ban can hoc Ihuôc banµ cuu
chuonµ cho de n khI ca c ke I qua de n vo I ba n Iu c kha c, khônµ ca n
nµhï nµo I, bIe n chu nµ Iro Iha nh mô I Iho I quen an sau va o Irí o c.
DIe u na y chí co Ihe da I duo c ba nµ vIe c Iuye n Ia p IIen Iu c ma IhôI.
Hay Ihuc hanh banµ vIec ap dunµ dIeu ma Ironµ Iuc µIan, cô
µIao day pIano cho IôI khI IôI con be da noI: “Co Ihe khônµ bao
µIo em choI nha c MozarI duo c nhu ArIhur SchnabeI, nhunµ khônµ
co Iy do µi em IaI khônµ choI duoc cac µam nhu ônµ Ia ca”. DIeu
ma cô µIa o IôI quen khônµ Ihem va o – hay co Ie dIe u na y Ia duonµ
nhIen voI ba – Ia vIec chính nhunµ nµuoI choI duonµ cam µIoI
nha I cu nµ khônµ Ihe choI nha c MozarI Iheo du nµ ca ch ho da Iu nµ
choI, Iru phI ho Iuyen Iap µam hanµ nµay!
Do do, khônµ co Iy do µi ma môI nµuoI binh Ihuonµ IaI khônµ
Ihe Iuye n Ia p duo c mô I kha nanµ nha I dInh Ironµ mô I Ihu c ha nh
na o do . Tro nen Iha nh Iha o hay dIeu Iuye n co Ihe kho khan, do
dIeu nay doI hoI IaI nanµ dac bIeI. Sonµ de co Iính hIeu qua Ihi
caI chunµ Ia can chí Ia kha nanµ ma IhôI.
262 263
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1Al 1iUNG VAO :U LONG GOl
môn, chuc nanµ, phonµ ban cua minh voI Ioan Ihe Iô chuc va su
me nh cu a Iô chu c. Vo I Iy do Iuonµ Iu , anh Ia cu nµ se suy nµhï ve
kha ch ha nµ, Ihan chu , be nh nhan v.v..., vô n Ia nhu nµ Iy do Iô n
Ia I cu a Iô chu c. Ke I qua Ia ca I ma anh Ia Ia m va ca ch Ihu c anh Ia
Ia m se hoa n Ioa n kha c nhau.
Mô I co quan khoa ho c cu a chính phu My da nha n ro dIe u na y
vaI nam Iruoc day. VIen µIam dôc phu Irach xuaI ban ve huu.
Önµ na y Iu nµ co ma I Ia I co quan Iu nµa y da u Iha nh Ia p, Iuy nhIen
ônµ Ia khônµ Ia mô I nha khoa ho c ma cu nµ khônµ pha I Ia mô I
nµuo I vIe I ba o duo c da o Ia o. Ca c a n pha m cu a co quan do ônµ
Ia phu Ira ch Ihuo nµ bI phe pha n Ia IhIe u su sa c sa o ve ho c Ihua I.
Nµuo I Ihay Ihe ônµ Ia Ia mô I nha khoa ho c vô n co nhIe u cônµ
Irinh, ba I vIe I duo c cônµ nha n. Tu do , ca c a n pha m cu a co quan
Iro nen “chuyen nµhIe p” ha n. Tuy nhIen, cô nµ dô nµ khoa ho c (dô c
µIa chính ma a n pha m na y huo nµ Io I) Ia I khônµ co n cham chu
Iheo do I no nu a. Mô I dô c µIa Ia nha khoa ho c nô I IIe nµ cuô I cu nµ
da neu ra Iy do cua vIec nay: “NµuoI µIam dôc cu cua an pham
vIeI cho chunµ IôI, con nµuoI Ihay Ihe ônµ Ia vIeI... nham vao
chu nµ IôI”.
Nµuo I µIa m dô c cu da I cau ho I, “TôI co Ihe do nµ µo p µi va o ke I
qua cua co quan7”. Cau Ira IoI cua ônµ Ia Ia, “TôI co Ihe Ihu huI
cac nha khoa hoc Ire den Iam vIec voI chunµ Ia”. Vi vay, ônµ ay
nhan manh cac van de chính, cac quyeI dInh va ca nhunµ Iranh
ca I chính Ironµ co quan. DIe u na y dôI khI µay ra mau Ihua n µIu a
ônµ vo I nhu nµ nµuo I kha c, nhunµ ônµ va n ba o ve quan dIe m cu a
minh, “DIeu quan Ironµ voI cac an pham khônµ phaI Ia chunµ Ia
co Ihích chu nµ hay khônµ, ma Ia vIe c bao nhIeu nha khoa ho c
Ire , qua nhu nµ a n pha m na y se de n xIn Ia m vIe c cho co quan
cu a chu nµ Ia”.
daI ra nhunµ cau hoI kIeu nhu “Nhu vay, ônµ/ba da Iam µi de
xu nµ da nµ vo I mu c Iuonµ ma cônµ Iy Ira 7”. Da sô nµuo I duo c ho I
Ira IoI daI IoaI nhu “TôI phu Irach phonµ ke Ioan”, hay “TôI phu
Ira ch khô I ba n ha nµ”, hay “TôI co 8S0 nhan vIen duo I quye n
qua n Iy cu a minh”... Ra I íI nµuo I co ca c cau Ira Io I Iheo kIe u “Cônµ
vIec cua IôI Ia cunµ cap Ihônµ IIn cho cac nha quan Iy cap duoI
de ho ra ca c quye I dInh chính xa c”, “TôI chIu Ira ch nhIe m Iim ra
nhu nµ sa n pha m ma kha ch ha nµ co nhu ca u Ironµ Iuonµ IaI”,
hay “TôI phaI suy nµhï va chuan bI cho cac quyeI dInh ma vIen
chu IIch hôI dônµ quan IrI se xem xeI nµay maI”.
NµuoI nao Iap Irunµ vao nhunµ nô Iuc Ironµ cônµ vIec, quan
Iam den Iham quyen dôI voI cap duoI Ihi Ihuc chaI van chí Ia...
môI nhan vIen cap duoI, du Iren danh nµhïa chuc danh, vI Irí
cua nµuoI do co Io IaI den dau dI nua. Nµuoc IaI, nµuoI nao Iap
Irunµ va o cô nµ hIe n, do nµ µo p, chIu Ira ch nhIe m ve ke I qua cônµ
vIec Ihi du anh Ia chí Ia môI nhan vIen Ire, anh Ia van Ia môI
“qua n Iy ca p cao” Iha I su Iheo du nµ nµhïa den cu a cu m Iu na y.
Nhu nµ nµuo I nhu va y Iu ba I buô c ho chIu Ira ch nhIe m vo I Iha nh
Iích cua ca Iô chuc.
Cam ke I cu a ba n Ihän
Su Iap Irunµ, huonµ ve donµ µop, cônµ hIen khIen nha quan
Iy khônµ chí quan Iam de n chuyen môn, ky nanµ hay pho nµ ban
cu a anh Ia ma IhôI. Thay va o do , anh Ia quan Iam de n Iha nh
Iích, ke I qua cu a ca Iô chu c. Anh Ia huo nµ su quan Iam ra ben
nµoa I Iô chu c, noI ca c ke I qua hoa I dô nµ cu a Iô chu c hIe n hu u.
Anh Ia co xu huo nµ suy nµhï ve quan he µIu a ky nanµ, chuyen
264 265
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1Al 1iUNG VAO :U LONG GOl
ca n co mô I he µIa IrI, nhu nµ Iy do Iô n Ia I cu a no , ne u khônµ so m
muô n se suy Ihoa I, hô n Ioa n. Tronµ mô I doanh nµhIe p, cam ke I
µIa IrI co Ihe ve chaI Iuonµ, ky IhuaI, µIa ca dIch vu v.v... GIônµ
nhu keI qua Iruc IIep, cac cam keI nay cunµ khônµ phaI Iuc nao
cunµ ro ranµ.
Bô Nônµ nµhIep My Ironµ nhIeu nam bI µIanµ xe µIua haI cam
keI µIa IrI khônµ Iuonµ Ihích nhau – môI cam keI ve nanµ suaI
nônµ nµhIe p, mô I cam ke I ve “Iranµ Ira I µIa dinh” nhu Ia “xuonµ
sônµ cua quôc µIa”. Cam keI ve nanµ suaI Ironµ nônµ nµhIep
nha m huo nµ Io I mô I ne n nônµ nµhIe p duo c cônµ nµhIe p ho a vo I
ky Ihua I cao, nha I Ia vIe c kInh doanh buôn ba n sa n pha m nônµ
nµhIe p Iren quy mô Io n; cam ke I Ihu haI manµ na nµ IInh Iha n
hoa I cô , u nµ hô su pha I IrIe n cu a nônµ dan dIa phuonµ. Tuy
nhIen, maI den µan day cac chính sach cua Bô Nônµ nµhIep van
dao dônµ qua IaI µIua haI cam keI µIa IrI noI Iren, keI qua Ia bô
nay da IIeu Iôn môI sô Iuonµ IIen khônµ nho.
CuôI cunµ, Iô chuc Ia môI phuonµ IIen de vuoI qua cac han
che cua ca nhan. MôI Iô chuc khônµ co kha nanµ Iôn IaI Iau daI
Ia môI Iô chuc IhaI baI. Do do, môI Iô chuc nµay hôm nay can
Iao ra duoc nhunµ con nµuoI co Ihe dIeu hanh no Ironµ Iuonµ
IaI. Tô chuc can Iam moI nµuôn vôn con nµuoI cua no, IIen Iuc
phaI IrIen nµuôn Iuc nay. Cac Ihe he IIep Iheo, “dunµ Iren vaI
nhu nµ nµuo I IIe n nhIe m”, ca n Ihu a huo nµ nhu nµ Iha nh Iu u cu a
Ihe he Iao dô nµ Iruo c, IIe p Iu c pha I IrIe n chu nµ va da I ne n mo nµ
cho cac Ihe he IIep Iheo.
MôI Iô chuc cu khu khu µIu IaI nhunµ IIeu chuan ve Iam nhin,
Ihanh Iuu, su IuyeI hao cua hIen IaI se dan dan danh maI kha
nanµ dIe u chính va Ihích nµhI. Va bo I mo I Ihu Iuôn Iuôn Ihay dô I,
Iô chuc do se kho co kha nanµ Iôn IaI Iau daI.
DaI ra cau hoI “TôI co Ihe donµ µop, cônµ hIen µi7” Iuc Ia Iim
kIe m nhu nµ kha nanµ chua duo c su du nµ Ironµ cônµ vIe c. HIe n
nay, raI nhIeu Ihu duoc coI Ia Ihanh Iích IôI Ihuc ra chí Ia cac
bonµ mo cua Ioan bô IIem nanµ cônµ hIen.
NµuoI Iao dônµ IrI Ihuc nao khônµ daI ra cau hoI, “TôI co Ihe
do nµ µo p duo c µi7” co kha nanµ khônµ chí da I ra mu c IIeu Iha p,
ma co n co Ihe co nhu nµ mu c IIeu saI Ia m nu a. Hon nu a, ho co
Ihe dInh nµhïa “su cônµ hIen” Iheo môI cach qua han hep.
“Su donµ µop, cônµ hIen”, nhu haI ví du Iren mInh hoa, co Ihe
co nhu nµ y nµhïa kha c nhau. Tô chu c na o cu nµ ca n co Iha nh Iích
Ironµ ba khu vuc chính: keI qua Iruc IIep, xay dunµ va khanµ
dInh cac µIa IrI, va xay dunµ – phaI IrIen con nµuoI cua Iô chuc
cho Iuonµ IaI. Khônµ co keI qua o môI Ironµ ba khu vuc Iren se
Iam Iô chuc suy Ian. Do do, ca ba khu vuc nay deu can co Ironµ
su donµ µop cua môI Ihanh vIen, môI nha quan Iy. Tam quan
Iro nµ cu a mô I khu vu c se co su kha c bIe I Iu y Iheo Iính ca ch va vI
Irí cu a mô I nµuo I, cu nµ nhu nhu ca u cu a Iô chu c.
KeI qua Iruc IIep cua môI Iô chuc de nhan ra, dIeu nay Ia môI
quy IuaI. Tronµ doanh nµhIep, keI qua Iruc IIep Ia cac keI qua
kInh Ie : doanh sô va Io I nhua n. Tronµ mô I be nh vIe n, ke I qua Iru c
IIep Ia su cham soc benh nhan. Tuy nhIen, co khI keI qua nay
cunµ khônµ ro ranµ. KhI nµuoI Ia Iunµ Iunµ ve dIeu nay Ihi se
khônµ Ihe co keI qua IôI duoc.
Cac keI qua Iruc IIep Iuôn den Iruoc IIen, chunµ quan Ironµ
Ironµ vIec duy Iri môI Iô chuc nhu Iam quan Ironµ cua caIorIe
dô I vo I co Ihe cu a con nµuo I. Nhunµ ba I ky Iô chu c na o cu nµ ca n
cam keI huonµ ve cac µIa IrI va Ihuonµ xuyen IaI khanµ dInh
chu nµ, nhu co Ihe con nµuo I ca n vIIamIn va cha I khoa nµ. Tô chu c
266 267
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1Al 1iUNG VAO :U LONG GOl
Nµuyen nhan phô bIen nhaI cho IhaI baI cua môI nha quan Iy
Ia vIec anh Ia IhIeu kha nanµ hay khônµ san sanµ Ihay dôI cho
phu ho p vo I yeu ca u cu a vI Irí mo I. Nhu nµ nµuo I chí IIe p Iu c Ia m
nhunµ vIec ma voI chunµ anh Ia da Iunµ Ihanh cônµ se de µap
IhaI baI Ironµ nhunµ cônµ vIec moI. Khônµ chí co keI qua Ihay
dô I, ma Ia m quan Iro nµ Iuonµ dô I µIu a ba khu vu c ca n da I Iha nh
Iích cunµ Ihay dôI. AI cunµ hIeu nµuoI nay som muôn se µap saI
Iam Ironµ cac cônµ vIec moI.
Su do ng go p cu a Iri Ihu c
Dô I vo I nhu nµ nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c, vIe c Ia p Irunµ va huo nµ
ve su do nµ µo p Ia ra I quan Iro nµ. Nhu nµ nµuo I na y khônµ sa n
xua I ra mô I sa n pha m, ho Ia o ra y Iuo nµ, kha I nIe m, Ihônµ IIn
v.v... No I chunµ ho Ia nhu nµ chuyen µIa. Ho chí hIe u qua khI Ia m
Iô I mô I cônµ vIe c cu Ihe , Iu c Ia khI duo c chuyen môn ho a. Tuy
nhIen, keI qua Iao dônµ cua ho can duoc keI hop voI keI qua Iao
dônµ cua cac chuyen µIa khac, cac keI qua rIenµ Ie khônµ co µIa
IrI µi.
NhIe m vu cu a chu nµ Ia Ia Ia m sao cho ca c chuyen µIa va
chuyen môn cua ho deu Iro nen hIeu qua. DIeu nay co nµhïa Ia
nµuo I chuyen µIa ca n pha I suy nµhï cu Ihe : aI se su du nµ ke I qua
Iao dônµ cua ho, nµuoI do can bIeI va hIeu µi de co Ihe su dunµ
hIeu qua phan keI qua do.
MôI nµuoI co kIen Ihuc Iuôn duoc ky vonµ chIu Irach nhIem
Ia m cho nµuo I kha c hIe u minh. VIe c cho ra nµ nhu nµ nµuo I “nµoa I
da o” ca n nô Iu c de hIe u minh, hay chí Irinh ba y vo I mô I sô íI nhu nµ
nµuo I dô nµ su nµanµ ha nµ de u bI coI Ia nhu nµ Iha I dô Iu phu
Su Ia p Irunµ va o do nµ µo p, cô nµ hIe n cu a nha qua n Iy chính
Ia mô I cônµ cu ma nh Ironµ vIe c pha I IrIe n con nµuo I. Con nµuo I
Iuôn Iuôn dIeu chính Iuy Iheo muc dô nµuoI Ia yeu cau, ky vonµ
va o ho . Nµuo I na o huo nµ ve su do nµ µo p, cô nµ hIe n Ironµ cônµ
vIe c se Ia m Ianµ ca c IIeu chua n, Ia m nhin va hoa I ba o cu a nhu nµ
nµuo I cu nµ Ia m vIe c xunµ quanh ho .
MôI vIen quan Iy benh vIen, Ironµ cuôc hop dau IIen voI cac
nhan vIen, khI Iuo nµ ra nµ mô I va n de kha kho khan da duo c µIa I
quye I, Ihi mô I nµuo I Iham du cuô c ho p cho I da I ra cau ho I “LIe u
cach µIaI quyeI nay da Iam haI Ionµ ba y Ia Bryan chua7”. Nµay
Iap Iuc, moI nµuoI baI dau Iranh Iuan sôI nôI cho den khI Iim ra
môI µIaI phap moI IôI hon cho van de da neu ra.
Thuc ra cau chuyen dIen ra nhu sau: ba y Ia Bryan da Iunµ
phuc vu o benh vIen nay Iu raI Iau. Ba khônµ phaI Ia môI y Ia
xua I sa c, Iha m chí chua Iu nµ Ia m qua n Iy . Tuy nhIen, khI Ia m
vIe c, cham so c be nh nhan, ba Iuôn da I ra cau ho I, “LIe u chu nµ
Ia da Ia m he I nhu nµ µi co Ihe vi be nh nhan na y chua7”. Ca c be nh
nhan ma ba cham so c Iuôn binh phu c mau cho nµ. Oua Iho I µIan,
ca benh vIen da hoc Iheo cach Iam vIec cua ba, Iuôn daI ra cau
hoI, “Chunµ Ia da Ihuc su donµ µop heI suc minh cho benh vIen
hay chua7”.
Ke I qua Ia , du ba y Ia Bryan da ve huu ca chu c nam sonµ nhu nµ
IIeu chuan va phonµ cach Iam vIec cua ba van anh huonµ va daI
ra nhu nµ yeu ca u cao cho nhu nµ nµuo I danµ Ia m vIe c, ke ca
nhunµ nµuoI Ia cap Iren cua ba.
Cam ke I do nµ µo p chính Ia cam ke I dô I vo I Iính hIe u qua . Khônµ
co cam keI nay, môI nµuoI Iam vIec Ironµ Iô chuc se Iu Iua dôI
ba n Ihan va nhu nµ nµuo I cu nµ Ia m vIe c, cu nµ nhu Ia m suy ye u
chính Iô chu c do .
268 269
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1Al 1iUNG VAO :U LONG GOl
kIen Ihuc – môI can benh de Iay, Iam huy hoaI chính kIen Ihuc
cunµ nhu Iuoc doaI ve dep va Iính hIeu qua cua no.
Ouan he du ng dã n vo i nguo i kha c
Neu Iap Irunµ vao su donµ µop Ironµ cônµ vIec va vao quan
he voI nhunµ nµuoI khac, nha quan Iy se co quan he IôI Ironµ
cônµ vIec. Ouan he IôI voI nµuoI khac, Iheo dInh nµhïa, Ia quan
he Iao ra IoI ích cho cônµ vIec. Neu khônµ daI muc IIeu nay, Ihi
nhu nµ Io I Ie nµo I nµa o Ia m de p Io nµ nhau cu nµ Iro nen vô nµhïa.
Ma I kha c, dôI khI mô I va I cau no I Ihô Iô , IhIe u kIe m che cu nµ chua
chac da Iam honµ cac quan he IôI dep va hIeu qua µIua nµuoI
voI nµuoI Ironµ cônµ vIec.
VIec Iap Irunµ vao su donµ µop va cônµ hIen Iu Ihan no da
cunµ cap bôn dIeu kIen co ban cho cac quan he µIua nµuoI voI
nµuo I mô I ca ch hIe u qua , do Ia µIao IIe p, Ia m vIe c Iheo nho m, Iu
phaI IrIen ban Ihan va phaI IrIen nµuoI khac.
1. Ma y chu c nam qua, µIao IIe p Iuôn Ihu hu I su chu y cu a ca c
Iranh Iuan ve quan IrI. NµuoI Ia quan Iam den van de nay Ironµ
moI Ihe che va Iô chuc Ironµ xa hôI hIen daI. Tuy nhIen, keI qua
daI duoc khônµ nhIeu, µIao IIep nµay nay van con kem hIeu qua
y nhu va I chu c nam Iruo c day, khI nµuo I Ia ba I da u nha n ra nhu
ca u, Ia m quan Iro nµ va su ye u ke m cu a va n de na y Ironµ Iô chu c.
Tuy nhIen, chunµ Ia da baI dau hIeu ra Iy do IaI sao cac nô Iuc
Ion Iao Ironµ van de nay IaI khônµ manµ IaI keI qua.
Nµuo I Ia da xem xe I µIao IIe p Iheo quan dIe m “Iu Iren xuô nµ”,
Iuc Ia Iu dôI nµu quan Iy, Ianh dao xuônµ nhan vIen, Iu cap Iren
hom hïnh cua nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc. Nµay ca Ironµ Iruonµ daI
hoc hay cac phonµ nµhIen cuu, IhaI dô nay (raI phô bIen hIen
nay!!!) cunµ se bIen cac chuyen µIa Iro Ihanh vô dunµ, kIen Ihuc
cua ho Iro Ihanh su Ihônµ IhaI rom ma IhôI. Neu ban muôn Iro
Iha nh mô I nµuo I do nµ µo p cho Iô chu c mô I ca ch da y Ira ch nhIe m,
ba n pha I quan Iam de n Iính kha du nµ Ironµ “sa n pha m” cu a ba n
– do chính Ia kIen Ihuc.
Nhu nµ nha qua n Iy hIe u qua hIe u ra I ro dIe u na y. Ho Iuôn duo c
dInh huo nµ bo I nhu ca u Iim hIe u xem nhu nµ nµuo I kha c ca n µi,
Ihay µi, va hIeu µi. Nha quan Iy hIeu qua daI ra cau hoI voI cap
Iren, ca p duo I, va nha I Ia vo I dô nµ nµhIe p Ironµ ca c bô pha n kha c
cu a Iô chu c, “Anh yeu ca u IôI co do nµ µo p µi de da m ba o su do nµ
µo p cu a chính anh cho Iô chu c7 KhI na o va ba nµ ca ch na o anh
ca n su do nµ µo p cu a IôI7 Duo I da nµ na o7”.
DInh nµhïa du nµ cu a mô I “µeneraIIsI” (nµuo I co kIe n Ihu c Iô nµ
hop) Ia môI chuyen µIa (specIaIIsI) co kha nanµ IIen he Iïnh vuc
hIeu bIeI cua minh voI Ioan bô kIen Ihuc noI chunµ. Co Ie íI aI
hIe u bIe I Iren nhIe u Iïnh vu c, va mô I nµuo I hIe u bIe I va I Iïnh vu c
khac nhau cunµ chua han da Ia “µeneraIIsI”, anh Ia chí Ia môI
chuyen µIa Ironµ ma y Iïnh vu c do ma IhôI. Tuy nhIen, nhu nµ
nµuoI Iam vIec huonµ ve donµ µop va cônµ hIen se bIeI cach Iao
IIen he µIu a chuyen môn ha n he p cu a minh vo I ca I chunµ, ca I Ioa n
Ihe. Co Ihe anh Ia khônµ hIeu bIeI µi nhIeu ve nhunµ Iïnh vuc
chuyen môn kha c. Nhunµ anh Ia se so m nha n ra minh ca n pha I
bIe I ca c nhu ca u, dInh huo nµ, ha n che va ca m nha n cu a nhu nµ
nµuo I kha c, Iu do Ia m sao cho ho co Ihe su du nµ hIe u qua ke I
qua cônµ vIe c cu a anh Ia. DIe u na y ne u khônµ Ia m nµuo I Ia hIe u
va danh µIa cao Iính da danµ cua kIen Ihuc, Ihi cunµ µIup µIam
boI va IoaI Iru Iính kIeu canµ cua nhunµ nµuoI co chuyen môn,
270 271
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1Al 1iUNG VAO :U LONG GOl
2. VIe c Ia p Irunµ va o su do nµ µo p da n de n vIe c µIao IIe p Iheo
hanµ nµanµ, Iu do khIen hoaI dônµ Iam vIec Iheo nhom Iro nen
hIeu qua.
Cau ho I “AI se su du nµ ke I qua cônµ vIe c cu a IôI de cho no Iro
nen hIe u qua 7” Ihe hIe n ro Ia m quan Iro nµ cu a nhu nµ nµuo I kha c
dôI voI cônµ vIec cua nha quan Iy. No phan anh Ihuc Ie o môI Iô
chuc IrI Ihuc: môI cônµ vIec hIeu qua Ihuc su khI no duoc Iam
ben Ironµ va bo I mô I nho m nµuo I vo I nhu nµ kIe n Ihu c va ky nanµ
kha c nhau. Ho ca n cu nµ nhau Ia m vIe c mô I ca ch Iu nµuye n, Iheo
IoµIc cua Iinh hinh Ihuc Ie va doI hoI cua nhIem vu, hon Ia Iheo
mô I co ca u Iô chu c cu nµ nha c na o do .
Ví du, Ironµ môI benh vIen – duonµ nhu Ia IoaI Iô chuc kIen
Ihuc phuc Iap nhaI hIen nay, raI nhIeu nµuoI (Iu cac y Ia, bac sï,
hô Iy, den cac nhan vIen X quanµ, ky IhuaI v.v...) deu phaI Iam
vIec Iren cunµ môI benh nhan, Iheo cunµ môI ke hoach chunµ,
do Ia ca ch dIe u IrI cu Ihe do ba c sï chí dInh. Khônµ aI qua n Iy va
ra Ienh cho aI ca. Ve maI cau Iruc Iô chuc, môI nµuoI Ironµ sô
nhu nµ nhan vIen cham so c su c kho e chuyen nµhIe p no I Iren de u
ba o ca o cho Iruo nµ bô pha n cu a ho , mô I nµuo I de u hoa I dô nµ
Ironµ Iïnh vu c chuyen môn rIenµ cu a ho , mô I ca ch Iha I su
“chuyen nµhIe p”. Tuy nhIen, cu nµ chính Iu nµ nµuo I de u pha I da m
ba o Ihônµ IIn da y du cho nhu nµ nµuo I kha c ve dIe u kIe n cu Ihe ,
hay nhu nµ nhu ca u cu Ihe cu a benh nhan. Khônµ co su ke I ho p
do, cac nô Iuc rIenµ Ie nhIeu khI co IoI hon Ia co haI.
Tronµ môI benh vIen co IInh Ihan cônµ hIen cao o cac Ihanh
vIen (dIeu nay da Iro Ihanh môI nen nep, môI IhoI quen an sau
vao cac Ihanh vIen), se khônµ co kho khan µi Ironµ vIec hinh
Ihanh môI IInh Ihan Iam vIec Iheo nhom nhu Iren. Neu khônµ,
xuônµ cap duoI. Tuy nhIen neu dua Iren quan dIem nay Ihi µIao
IIe p Ia khônµ Ihe Ihu c hIe n duo c. Ca c nµhIen cu u ve Iy Ihuye I µIao
IIep va cam nhan da chí ra ranµ, môI khI cap Iren canµ dunµ
nhu nµ Io I Ie na nµ ne Ihi ca p duo I ca nµ co xu huo nµ... bo nµoa I
IaI. Nµuo I Ia de nµhe Iha y nhu nµ dIe u nµuo I Ia muô n nµhe hon
Ia dIeu danµ duoc nµuoI khac noI!
Ca c nha qua n Iy nô Iu c cô nµ hIe n cho Iô chu c, Iren nµuyen Ia c,
Iuôn yeu ca u ca p duo I cu a ho Ia m nhu va y, Iu c Ia cu nµ huo nµ
mo I nô Iu c ve su do nµ µo p. Ho Ihuo nµ da I ra cau ho I, “Tô chu c
nay va IôI – cap Iren cua anh/chI, co Ihe ky vonµ vao donµ µop
µi cua anh/chI7 Dau Ia cach su dunµ IôI nhaI kIen Ihuc va kha
nanµ cu a anh/chI7”. Va sau do su µIao IIe p Iro nen de da nµ, hIe u
qua .
KhI nhan vIen cap duoI da suy nµhï ky canµ ve su donµ µop
ma nµuoI Ia co Ihe ky vonµ o minh, IaI nhIen nha quan Iy cap
Iren co quye n va co Ira ch nhIe m da nh µIa “hIe u Iu c” cu a de nµhI
do .
MoI nha quan Iy ma chunµ IôI nµhIen cuu deu cho bIeI ranµ,
hau heI cac muc IIeu donµ µop ma cap duoI cua ho Iu de ra cho
minh deu... khônµ phaI Ia dIeu ma cap Iren ky vonµ. Ro ranµ Ia
cap duoI co caI nhin khac han. Ho canµ co kha nanµ va san sanµ
nhan Ianh Irach nhIem Ihi quan dIem cua ho ve Ihuc Ie, ve cac
co hô I va nhu ca u mu c IIeu ca nµ Iro nen kha c bIe I so vo I ca p Iren.
Tuy nhIen khI do ba I ky su kha c bIe I na o cu nµ co Iy do cu Ihe va
IhuyeI phuc.
KhI co kha c bIe I, aI du nµ aI saI khônµ pha I Ia dIe u quan Iro nµ.
DIe u quan Iro nµ Ia µIao IIe p hIe u qua Iheo du nµ nµhïa cu a Iu na y
da duoc IhIeI Iap o day.
272 273
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i liL 1 iO LiL M MA NH VA GiA 1ii CU A lA N
IS.
B!LJ RÒ Ð!LM M^!I
\^ G!^ JR! CI^ B^!
C
a nµ nµa y se co ca nµ nhIe u nµuo I Ironµ Iu c Iuo nµ Iao dô nµ –
dac bIeI Ia Iao dônµ IrI Ihuc – se phaI tûå quaã n lyá baã n thên
mònh. Ho se phaI bIeI Iu daI minh vao noI ma ho co Ihe donµ
µop duoc nhIeu nhaI. Ho phaI hoc cach Iu phaI IrIen ban Ihan.
Ho pha I bIe I Ia m Ihe na o µIu cho minh Iuôn Iuôn Ire Irunµ va mInh
ma n Ironµ suô I S0 nam Ia m vIe c cu a cuô c do I. Ho cu nµ pha I bIe I
Ihay dôI cônµ vIec ho danµ Iam, vao Iuc nao va banµ cach nao.
Nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c Ihuo nµ sô nµ Iau hon Iô chu c su du nµ
ho. Cho du nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc co Iri hoan vIec µIa nhap Iuc
Iuo nµ Iao dô nµ Iau de n dau dI nu a – cha nµ ha n nhu ho IIe p Iu c
o IaI Iruonµ daI hoc cho den xap xí 30 IuôI de Iay banµ IIen sï –
Ihi IuôI Iho Irunµ binh o cac nuoc phaI IrIen hIen nay Ia 80 IuôI
Ihi raI co Ihe Ia ho se IaI Iam vIec, du Ia ban IhoI µIan, cho den
khoa nµ 7S Iuô I hoa c Iau hon nu a. No I ca ch kha c, Iho I µIan Ia m
vIe c Irunµ binh Ironµ do I nµuo I, da c bIe I dô I vo I Iao dô nµ IrI Ihu c,
Ia khoa nµ S0 nam. Tronµ khI do , Iuô I Iho Irunµ binh cu a mô I
can co nhunµ nô Iuc raI Ion de xay dunµ dIeu nay Ihônµ qua cac
IoaI hinh µIao IIep nhu hôI hop, hôI Ihao, Iap san nôI bô, Ihônµ
ba o v.v...
3. Tu phaI IrIen ban Ihan cunµ phu Ihuôc raI nhIeu boI vIec
Ia p Irunµ va o su do nµ µo p.
KhI ban daI ra cau hoI “Dau Ia su donµ µop quan Ironµ nhaI
ma IôI co Ihe cô nµ hIe n cho Iô chu c7”, Iu c Ia ba n da ho I “TôI ca n
Iu phaI IrIen ban Ihan nhu Ihe nao7 TôI can co kIen Ihuc va ky
nanµ µi de co Ihe donµ µop duoc nhu vay7 TôI can dua dIem
manh nao cua minh vao cônµ vIec7 TôI can phaI xac Iap nhunµ
IIeu chuan nao cho ban Ihan7”.
4. Nha qua n Iy Ia p Irunµ va o su do nµ µo p cho Iô chu c cu nµ se
co kha nanµ Ihuc µIuc, dônµ vIen nhunµ nµuoI khac Ironµ vIec
phaI IrIen ban Ihan. Do Ia cac dônµ nµhIep, cap Iren, cap duoI
cu a ho . Nha qua n Iy khônµ da I ra nhu nµ IIeu chua n ca nhan,
ma dua Iren cac yeu cau cua nhIem vu cu Ihe. Ho Iuôn yeu cau
o nµuoI khac su cônµ hIen, cac muc IIeu Iham vonµ, chaI Iuonµ
cao Ironµ cônµ vIec.
Chu nµ IôI khônµ bIe I nhIe u ve Iïnh vu c Iu pha I IrIe n ba n Ihan.
Nhunµ chunµ IôI bIeI ro môI dIeu: con nµuoI noI chunµ, va cac
Iao dônµ IrI Ihuc noI rIenµ, deu phaI IrIen dua Iren nhunµ yeu
cau Iu daI ra cho ban Ihan. Ho phaI IrIen dua Iren nhunµ µi ho
coI Ia Iha nh Iu u Iha I su . Ho ca nµ yeu ca u cao o ba n Ihan Ihi ca nµ
da I hIe u qua cao hon, ma nô Iu c bo ra Ihi khônµ he nhIe u hon
nhu nµ nµuo I kha c.
274 275
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i liL 1 iO LiL M MA NH VA GiA 1ii CU A lA N
mô I quye I dInh quan Iro nµ, hoa c mô I ha nh dô nµ quan Iro nµ,
nµuo I Ia vIe I ra nhu nµ dIe u minh du kIe n se xa y ra. Sau do , Iu 9·
12 Ihanµ, nµuoI Ia se dôI chIeu keI qua daI duoc voI muc IIeu
monµ doI. Ban Ihan Iac µIa da Iunµ Iam nhu vay Ironµ suôI 1S·
20 nam nay. Va cu môI Ian Iam nhu ay, Iac µIa deu cam Ihay bI
baI nµo. AI da Iunµ Iam cunµ se cam Ihay Iuonµ Iu.
Banµ Ihu IhuaI don µIan nay, chí Ironµ môI IhoI µIan nµan,
khoa nµ haI de n ba nam, nµuo I Ia bIe I duo c dIe m ma nh cu a ho Ia
µi va do co Ie Ia mô I Ihônµ IIn quan Iro nµ nha I ca n bIe I ve chính
minh. Tu do , no se µIu p nµuo I Ia bIe I duo c vIe c na o nen Ia m, vIe c
nao nen Iranh de co Ihe phaI huy duoc IôI nhaI Ihe manh cua
minh. No cunµ cho nµuoI Ia bIeI ban Ihan ho IhIeu nanµ Iuc µi,
dIem yeu cua ho o dau, va vIec µi ho khônµ Ihe Iam duoc.
Tu su phan Iích Ihônµ IIn pha n hô I co Ihe ru I ra nhiïì u kïë t luêå n
cho haâ nh àöå ng.
KeI Iuan dau IIen va quan Ironµ nhaI: Haäy têåp trung vaâo àiïím
maå nh cuã a mònh. Hay daI minh vao chô nao ma co Ihe phaI huy
duoc IôI nhaI Ihe manh cua ban Ihan.
Thu haI: Tiïë p tuå c nêng cao khöng ngûâ ng thïë maå nh cuã a mònh.
Phan Iích Ihônµ IIn phan hôI se µIup nµuoI Ia nhanh chonµ bIeI
duo c ca n nanµ cao nanµ Iu c µi hoa c ca n Ihu Iha p kIe n Ihu c µi
mo I. No cu nµ cho bIe I nanµ Iu c va kIe n Ihu c na o khônµ co n phu
ho p nu a hoa c ca n pha I duo c ca p nha I. No cu nµ chí ra nhu nµ Iô
hônµ Ironµ kIen Ihuc cua môI nµuoI.
Va aI cunµ co Ihe Iranµ bI cho minh du ky nanµ hay kIen Ihuc
na o do co n IhIe u.
KeI Iuan Ihu ba dac bIeI quan Ironµ: Su phan Iích Ihônµ IIn
pha n hô I se so m xaá c àõnh àûúå c nhûä ng lônh vûå c maâ sûå ngaå o maå n
doanh nµhIe p Iha nh cônµ cu nµ chí ke o da I khoa nµ 30 nam – va
Ironµ Iho I ky co nhu nµ bIe n dô nµ Io n, nhu Iho I ky chu nµ Ia danµ
sô nµ Ihi khônµ cha c no co n duo c Iau nhu va y. Do do , nhu nµ nµuo I
Iao dô nµ, da c bIe I Ia Iao dô nµ IrI Ihu c, se nµa y ca nµ sô nµ Iau hon
baI ky môI Iô chuc nao su dunµ ho, vi vay, ho can phaI chuan bI
san sanµ cho nhIeu IoaI cônµ vIec, nhIeu IoaI nhIem vu va nhIeu
nµhe nµhIep khac nhau.
Ðie m ma nh cu a Iôi la gì?
AI cunµ Iuonµ ranµ Iu minh bIeI ro ban Ihan minh co dIem
ma nh µi. Nhunµ day Ia mô I saI Ia m. Thônµ Ihuo nµ Ihi nµuo I Ia
bIeI ro dIem yeu cua ban Ihan minh hon, nhunµ nµay ca Ironµ
Iruonµ hop nay, nµuoI Ia van mac saI Iam. The nhunµ nµuoI Ia
chí co Ihe Ihanh cônµ khI dua vao dIem manh, chu khônµ phaI
dIem yeu, dunµ noI chI den vIec ma nµuoI Ia khônµ he co kha
nanµ Ia m.
DôI voI nhIeu nµuoI, cach day chí môI vaI Ihap ky IhôI, vIec
bIeI duoc dIem manh cua minh cunµ chanµ co y nµhïa µi. BoI vi
vao IhoI ky do, khI sInh ra nµuoI Ia da co nµay môI nµhe nµhIep
va mô I chô Ia m vIe c cho sa n. Con nônµ dan rô I se Iro Iha nh nônµ
dan. Ne u nhu anh Ia Ia m nµhe nônµ ke m, anh Ia se Iha I ba I. Con
Iho Ihu cônµ se Iro Iha nh Iho Ihu cônµ, va cu Ihe . Nhunµ µIo day,
mo I chuye n da kha c, nµuo I Ia co nhIe u su Iu a cho n hon. Do va y,
nµuoI Ia can phaI bIeI ho co Ihe manh µi de co Ihe bIeI dau Ia
chô cu a ho .
Chí co môI cach duy nhaI de Iim ra dIem manh cua minh: ap
du nµ phuonµ pha p phên tñch thöng tin phaã n höì i. MôI khI dua ra
276 277
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i liL 1 iO LiL M MA NH VA GiA 1ii CU A lA N
cunµ chanµ co nanµ Iuc, va Iham chí raI íI co hôI de chunµ Ia
Iha nh da I du o mu c Ia m Ihuo nµ. Dô I vo I nhu nµ Iïnh vu c nhu va y
Ihi baI ke aI, va dac bIeI Ia Iao dônµ IrI Ihuc, cunµ nen Iranh,
khônµ nen nha n do Ia m cônµ vIe c, nhIe m vu hoa c nµhe nµhIe p
cu a minh.
KeI Iuan cuôI cunµ ruI ra Ia khöng nïn laä ng phñ sûá c lûå c cuã a
mònh trong viïå c tòm ra caá ch caã i thiïå n nhûä ng lônh vûå c maâ baã n
thên mònh keá m nùng lûå c. Can Iap Irunµ suc Iuc vao Iïnh vuc ma
ban Ihan minh co nanµ Iuc va Irinh dô IôI nhaI. BoI vi se Iôn raI
nhIeu IhoI µIan va cônµ suc de nanµ Irinh dô môI nµuoI Iu chô
khônµ bIe I µi Ien Irinh dô Iha p so vo I vIe c nanµ Irinh dô mô I nµuo I
Iu chô co nanµ Iuc Ien Irinh dô xuaI sac. Ây Ihe ma raI nhIeu
nµuoI – ke ca cac nha µIao, cac Iô chuc – van cô Iap Irunµ suc
va o vIe c Ia m cho mô I nµuo I khônµ co nanµ Iu c Iha nh nµuo I co
Irinh dô Iha p. Thay va o do , nen da nh su c Iu c, nµuô n Iu c va Iho I
µIan de Ia m cho nhu nµ nµuo I co nanµ Iu c Iro Iha nh xua I sa c Ihi
se Iô I hon.
Tôi la m vie c nhu Ihe na o?
DôI voI Iao dônµ IrI Ihuc, cau hoI, “TôI Iam vIec nhu Ihe nao7”
cunµ quan Ironµ khônµ kem cau hoI “TôI co Ihe manh µi7”.
No I du nµ ra, cau ho I na y co n quan Iro nµ hon cau ho I Iruo c.
Thu c da nµ nµa c nhIen khI chí co ra I íI nµuo I bIe I ho da Ia m cônµ
vIe c cu a ho Ihe na o. Da sô chu nµ Ia Iha m chí co n khônµ bIe I ra nµ
môI nµuoI co cach Iam va Ihuc hIen cônµ vIec raI khac nhau. Do
vay, se khônµ dem IaI keI qua khI nµuoI Ia phaI Iam cônµ vIec
khônµ Iheo ca ch cu a ho .
tri thûá c gêy ra sûå döë t naá t bêë t lûå c. Ra I nhIe u nµuo I, da c bIe I nhu nµ
nµuo I co kIe n Ihu c chuyen sau ve mô I Iïnh vu c, hay coI Ihuo nµ
kIen Ihuc Ihuôc cac Iïnh vuc khac, hoac IIn ranµ “Ihônµ mInh”
Ihi co Ihe Ihay Ihe cho hIeu bIeI. The nhunµ su phan Iích Ihônµ
IIn pha n hô I se so m cho Iha y nµuyen nhan chính Ia m cho ke m
hIe u nanµ Ia do su hIe u bIe I khônµ da y du hoa c do coI Ihuo nµ
ca c kIe n Ihu c khônµ Ihuô c Iïnh vu c chuyen môn cu a minh. Tu su
phan Iích Ihônµ IIn pha n hô I co Ihe ru I ra mô I ke I Iua n quan Iro nµ
cho ha nh dô nµ Ia ca n Ira nh su nµa o ma n Irí Iue va khônµ nµu nµ
Iranµ bI cho minh nhu nµ nanµ Iu c va kIe n Ihu c ca n IhIe I de pha I
huy Ihe manh cua minh môI cach co hIeu qua nhaI.
MôI keI Iuan cho hanh dônµ khônµ kem quan Ironµ khac Ia
khùæ c phuå c nhûä ng thoá i quen xêë u, do Ia nhu nµ ha nh vI Ia m µIa m
Iính hIeu qua va hIeu nanµ. Su phan Iích Ihônµ IIn phan hôI se
cho Ihay cac IhoI quen xau nay.
Phan Iích Ihônµ IIn pha n hô I co n cho Iha y co nµuo I khônµ da I
duo c ke I qua cônµ vIe c Ia do khônµ bIe I caá ch cû xûã . Nhu nµ nµuo I
Ia I µIo I, da c bIe I Ia Io p Ire , Ihuo nµ khônµ hIe u duo c ra nµ ca ch cu
xu chính Ia “dau bôI Iron” cua moI Iô chuc.
Ke I Iua n cho ha nh dô nµ IIe p Iheo ru I ra Iu su phan Iích Ihônµ
IIn phan hôI Ia xac dInh vIec µi khöng nïn laâ m.
Tu vIe c so sa nh ke I qua da I duo c va mu c IIeu de ra se cho Iha y
vIe c na o Ia khônµ nen Ia m. No cho Iha y do Ia Iïnh vu c ma nµuo I
Ihu c hIe n cônµ vIe c khônµ co nanµ Iu c ca n IhIe I Iô I IhIe u – nhu nµ
Iïnh vuc nhu vay Ihuonµ co raI nhIeu dôI voI baI ky aI. BaI ky
mô I Iïnh vu c chuyen môn na o de u co n ra I IhIe u nhu nµ nµuo I µIo I
co nanµ Iu c va co Irinh dô chuyen sau, nhunµ dô I vo I Ia I ca chu nµ
Ia Ihi vô sô nhu nµ Iïnh vu c ma chu nµ Ia khônµ co nanµ khIe u,
278 279
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i liL 1 iO LiL M MA NH VA GiA 1ii CU A lA N
ra nµ chí co mô I ca ch ho c du nµ da n nha I va day Ia ca ch ho c chunµ
cho moI nµuoI.
DuoI day Ia môI vaI Ihí du ve cach hoc khac nhau cua môI sô
nµuo I.
BeeIhoven de IaI raI nhIeu cuôn sô nhap. The nhunµ ônµ IaI
no I ra nµ ônµ khônµ bao µIo nhin va o cuô n sô nha p na y mô I khI
ônµ vIe I nha c ca . Tra Io I cau ho I, “The Ihi Ia I sao ônµ µIu ca c cuô n
sô nhap Iam µi7”, ônµ noI, “Neu IôI khônµ vIeI nµay ra µIay Ihi
IôI se quen nµay Iu c kha c. Ne u IôI µhI Ia I Ironµ cuô n sô nha p, IôI
se khônµ bao µIo quen no va IôI khônµ ca n pha I xem Ia I no nu a”.
Nhu va y co nhIe u ca ch ho c kha c nhau. Co nµuo I ho c ba nµ ca ch
µhI che p sô Iay nhu BeeIhoven da Ia m; nhunµ co nµuo I Ia I khônµ
bao µIo µhI che p Ironµ cuô c ho p nhu AIIred SIoan. Co nµuo I ho c
banµ cach Iu nµhe minh noI chuyen; IaI co nµuoI hoc banµ cach
vIe I ra; cu nµ co nµuo I ho c ba nµ ca ch Ihônµ qua vIe c Ia m. Mô I cuô c
dIeu Ira khônµ chính Ihuc do Iac µIa IIen hanh cho Ihay, môI sô
µIa o su Ia I ca c Iruo nµ da I ho c My co xua I ba n sa ch µIa o khoa ra I
Ihanh cônµ da nhac dI nhac IaI voI Iac µIa ranµ, “Ly do IôI µIanµ
day Ia de duoc nµhe chính minh noI chuyen, boI vi nhu Ihe IôI
mo I vIe I duo c.”
Thuc ra, Ironµ IaI ca nhunµ dIeu quan Ironµ can bIeI ve chính
minh, Ihi cach minh hoc Ihe nao Ia dIeu de bIeI nhaI. KhI Iac µIa
ho I: “Ba n ho c Iheo ca ch na o7”, mo I nµuo I de u co cau Ira Io I.
Nhunµ khI hoI: “The ban co dunµ kIen Ihuc nay khônµ7” Ihi íI
nµuo I Ira Io I duo c. The ma chia kho a cho su Iha nh cônµ Ironµ
cônµ vIec Ia bIeI su dunµ kIen Ihuc nay, con khônµ bIeI su dunµ
kIen Ihuc nay chí dI den IhaI baI.
Nhu vay, nhunµ cau hoI quan Ironµ dau IIen Iu daI cho minh
Cunµ µIônµ nhu dIem manh cua Iunµ nµuoI, cach Ihuc hIen
cônµ vIec cua môI nµuoI cunµ khac nhau, nµhïa Ia no cunµ co ca
Iính hay phu Ihuôc vao Iính cach cua môI nµuoI. BaI Iuan Iính
cach cua môI nµuoI Ia do “bam sInh” hay do “nuôI duonµ” Ihi
dIeu chac chan Ia no da duoc hinh Ihanh Iu Iau Iruoc khI nµuoI
do dI Iam vIec. Va cach Ihuc Iam vIec cua môI nµuoI, cunµ µIônµ
nhu nanµ khIe u hay su vu nµ ve o mô I con nµuo I, Ia mô I Ihu co
sa n Iu Iruo c. No co Ihe duo c bô sunµ dIe u chính, nhunµ khônµ
Ihe Ihay dô I duo c. Nhu va y, ne u nhu nµuo I Ia co duo c ke I qua
banµ cach Iam nhunµ cônµ vIec ma minh co Ihe manh, Ihi nµuoI
Ia cu nµ co Ihe Ihu duo c ke I qua ne u Ihu c hIe n cônµ vIe c Iheo ca ch
cua ho.
Su phan Iích Ihônµ IIn phan hôI cunµ co Ihe chí ra nhunµ saI
soI Ironµ cach Ihuc hIen cônµ vIec cua môI nµuoI. Nhunµ íI khI
no chí ra duo c nµuyen nhan. Tuy nhIen, Iim ra nµuyen nhan cu nµ
khônµ pha I qua kho khan. Chí ca n co kInh nµhIe m sau va I nam
Ia m vIe c, nµuo I Ia co Ihe Iim duo c cau Ira Io I ho da Ihu c hIe n cônµ
vIe c nhu Ihe na o. Bo I vi mô I va I ne I ca Iính binh Ihuo nµ va n quye I
dInh keI qua cônµ vIec cua môI nµuoI.
DIe u Iruo c IIen ca n bIe I ve ca ch Ia m vIe c cu a mô I nµuo I Ia xem
nµuo I do Ihích do c hay Ihích nµhe. Tuy va y, ra I íI nµuo I bIe I ra nµ
co haI IoaI nµuoI nhu vay, va ranµ sô nµuoI vua Ihích doc vua
Ihích nµhe Ia raI íI. Thuc Ie sô nµuoI bIeI duoc minh Ihuôc IoaI
nµuo I na o co n íI hon nu a.
DIem Ihu haI can bIeI ve cach Ihuc Iam vIec cua môI nµuoI Ia
xem ca ch ho c cu a anh Ia nhu Ihe na o. O day Iinh hinh co n Ie
hon Ironµ va n de phan bIe I nµuo I Ihích do c va nµuo I Ihích nµhe.
Bo I vi ca c Iruo nµ ho c Iren Ihe µIo I duo c Iô chu c du a Iren µIa dInh
280 281
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i liL 1 iO LiL M MA NH VA GiA 1ii CU A lA N
Bo I vi Ihu Iruo nµ do I ho I pha I Ia nµuo I ra quye I dInh. Nhu nµ nµuo I
Ihu Iruo nµ quye I doa n Ihuo nµ cho n nµuo I minh IIn Iuo nµ Ia m
pho de cô va n cho minh. Va o vI Irí cô va n nhu va y, nµuo I ca p
pho hoa n Iha nh cônµ vIe c xua I sa c, Ihe nhunµ khI duo c de ba I
Ien ca p Iruo nµ, anh Ia Ia I khônµ Iha nh cônµ. Anh Ia co Ihe bIe I
ca n pha I ra quye I dInh nhu Ihe na o nhunµ Ia I so Ira ch nhIe m khI
ra quyeI dInh.
KeI Iuan ruI ra cho hanh dônµ: Chúá nïn tòm caách thay àöíi baãn
thên mònh, dIe u do khônµ cha c dI de n Iha nh cônµ. Nhunµ ha y
Ia m vIe c va Ia m vIe c Iích cu c de ca I IhIe n ca ch Ia m vIe c cu a minh.
Va du nµ cô Ia m ba I cu cônµ vIe c µi Iheo ca ch khônµ phu ho p vo I
cach Iam vIec cua ban hoac co hIeu qua Ihap.
Ca i gì la gia Iri cu a Iôi?
De Iu quan Iy ban Ihan, ban can phaI bIeI “CaI µi Ia µIa IrI cua
IôI7”
MôI Iô chuc deu phaI co IIeu chuan µIa IrI cua minh. Va con
nµuoI cunµ vay. De Iam vIec co hIeu qua Ironµ môI Iô chuc, Ihi
IIeu chuan µIa IrI cua ca nhan phaI phu hop IIeu chuan µIa IrI
cua Iô chuc do. Khônµ nhaI IhIeI cac IIeu chuan µIa IrI nay phaI
µIô nµ nhau, nhunµ chu nµ pha I µa n nhau de n mu c co Ihe cu nµ
Iô n Ia I. Ne u khônµ Ihi ca nhan se bI u c che va khônµ Ihe Ia m vIe c
co keI qua Ironµ Iô chuc.
II co Iruonµ hop xay ra xunµ dôI µIua cac Ihe manh cua môI
nµuoI va cach Ihuc hIen cônµ vIec cua nµuoI do. Chunµ Ihuonµ
bô sunµ cho nhau. The nhunµ dôI khI xay ra xunµ dôI µIua cac
IIeu chuan µIa IrI cua môI nµuoI va cac Ihe manh cua nµuoI do.
Ia “La m Iheo ca ch na o7” va “Ho c Iheo ca ch na o7”. Nhunµ dau pha I
chí co Ihe. De Iu quan Iy minh, con phaI Iu daI ra cac cau hoI
khac nua nhu: “Thích Iam vIec voI nµuoI khac, hay Iam vIec môI
minh7” Ne u nhu de Ia m vIe c vo I nµuo I kha c, Ihi: “Mô I quan he de
IôI de Iam vIec voI nµuoI khac Ia µi7”
Mô I sô nµuo I Ia m vIe c Iô I nha I ne u Ia Iha nh vIen Ironµ mô I nho m
cônµ Ia c. Mô I sô nµuo I Ia m vIe c cu c ky Iô I Ironµ vaI Iro hua n Iuye n
vIen hay cô va n, Ironµ khI nµuo I kha c Ia I Ia m vIe c do ra I Iô I.
MôI dIeu quan Ironµ nua de bIeI cach Ihuc hIen cônµ vIec cua
môI nµuoI Ia xem IIeu nµuoI do Iam vIec IôI khI chõu aáp lûåc, hay
Ia de nµuoI do Iam IôI Ihi can co môI Iruonµ ôn dInh va co Iô
chuc. MôI dac Iính khac Ia nµuoI do Iam vIec IôI nhaI khI co vaI
Iro nho cua môI Iô chuc Ion hay khI co vaI Iro Ion Ironµ môI Iô
chuc nho. II aI co Ihe Iam IôI Ironµ ca haI Iruonµ hop nay. Co
nhIe u nµuo I Iu nµ Iha nh cônµ khI Ia m vIe c o mô I cônµ Iy Io n nhu
GeneraI LIecIrIc hay Nµan ha nµ CIIIbank da Iro nen Ioa nµ choa nµ
mô I ca ch Iha m ha I khI chuye n de n mô I cônµ Iy nho . Va co nhIe u
nµuoI Iam vIec xuaI sac Ironµ môI Iô chuc nho nhunµ IaI Ioanµ
choanµ Iham haI khI nhan vIec o môI Iô chuc Ion.
Mô I cau ho I quan Iro nµ kha c ca n neu ra: “Ba n Ia m vIe c Iô I hon
khI Ia nµuoI ra quyeI dInh hay khI Ia nµuoI cô van7” RaI nhIeu
nµuo I Ia m vIe c Iô I nha I khI Ia m cô va n, nhunµ khônµ chIu duo c
µa nh na nµ va a p Iu c cu a quye I dInh. Nµuo c Ia I, mô I sô nµuo I kha c
IaI can phaI co nµuoI cô van de Ihuc day minh phaI suy nµhï va
Iren co so do ho co Ihe ra quyeI dInh va Ihuc hIen quyeI dInh
môI cach nhanh chonµ, Iu IIn va quyeI doan.
Day Ia Iy do IaI sao môI sô nµuoI danµ o vI Irí cap pho Ironµ
môI Iô chuc IaI Ihuonµ IhaI baI khI duoc de baI Ien cap Iruonµ.
282 283
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i liL 1 iO LiL M MA NH VA GiA 1ii CU A lA N
nhIen, den IuôI do chunµ Ia nen bIeI dau Ia Ihe manh cua minh,
cach Iam vIec cua minh ra sao va caI µi Ia IIeu µIa IrI cua minh.
Rô I khI do , chu nµ Ia mo I xa c dInh dau Ia chô Ihích ho p vo I minh.
Hoa c no I du nµ hon, dau khônµ pha I Ia chô Ihích ho p vo I minh.
NµuoI nao da bIeI minh khônµ Ihích hop voI cônµ vIec IaI cônµ
Iy Ion Ihi can phaI bIeI noI “khônµ” khI duoc nµuoI Ia de nµhI
va o mô I vI Irí Ia I cônµ Iy Io n. Nµuo I na o da bIe I minh khônµ Ihích
ho p vo I cônµ vIe c pha I ra ca c quye I dInh Ihi pha I bIe I no I “khônµ”
khI duoc de nµhI vao vI Irí phaI ra quyeI dInh.
Tim duoc cau Ira IoI cho ba cau hoI Iren con µIup chunµ Ia xu
Irí du nµ Iruo c mô I co hô I, de nµhI hay mô I nhIe m vu mo I. KhI do
chunµ Ia se noI Ihe nay: “Vanµ, IôI se nhan nhIem vu nay. Va
day Ia cach Iam cua IôI. Day Ia cach Iô chuc cônµ vIec. Day Ia
môI quan he can co. Day Ia nhunµ keI qua ma quy vI co Ihe cho
do I IôI Ironµ khunµ Iho I µIan na y. Bo I vi töi laâ ngûúâ i nhû thïë àoá .”
NµuoI Ia khônµ Ihe “vach ke hoach san” cho su Ihanh cônµ
Ironµ nµhe nµhIe p. De co duo c su Iha nh cônµ Ironµ nµhe nµhIe p
nµuo I Ia pha I chua n bI sa n sa nµ khI co hô I de n, muô n va y, nµuo I
Ia phaI bIeI Ihe manh cua minh, cach Iam vIec cua minh va IIeu
chua n µIa IrI cu a minh. Bo I vi khI bIe I duo c dau Ia chô Ihích ho p
vo I minh, Ihi du Ia nµuo I binh Ihuo nµ, khônµ co µi xua I sa c nhunµ
Iam vIec cham chí Ihi nµuoI Ia van co Ihe Ihanh cônµ.
Co nhu nµ vIe c ma mô I nµuo I Ia m ra I Iô I va ra I Iha nh cônµ nhunµ
no khônµ Ihe phu hop voI IIeu chuan µIa IrI cua nµuoI do. Cônµ
vIec do dôI voI nµuoI do co Ihe khônµ phaI Ia môI su donµ µop
hay môI dIeu µi danµ de cônµ hIen cuôc doI, hay môI phan cuôc
doI minh.
Ve van de nay, Iac µIa cunµ xIn duoc neu ra môI kInh nµhIem
ba n Ihan: nhIe u nam Iruo c day, ba n Ihan Ia c µIa cu nµ pha I quye I
dInh Iu a cho n µIu a cônµ vIe c ma Ia c µIa Ia m ra I Iô I va Iha nh cônµ
voI cac IIeu chuan µIa IrI cua minh. Vao µIua nhunµ nam 1930,
Iuc do Iac µIa Ia môI nha nµan hanµ dau Iu Ire IuôI IaI London,
cônµ vIe c ro ra nµ Ia phu ho p vo I Ihe ma nh cu a Ia c µIa . The nhunµ,
Iac µIa khônµ Ihay minh co donµ µop µi voI Iu cach Ia môI µIam
dôc quan Iy IaI san. Luc do, Iac µIa nhan ra ranµ con nµuoI Ia
µIa IrI cu a minh, va Iha I vô nµhïa ne u Iro Iha nh µIa u co nha I nµhïa
dIa. Tronµ cuô c Da I Khu nµ hoa nµ, Ia c µIa cu nµ roI va o ca nh Iu nµ
IhIeu, khônµ vIec Iam va khônµ Ihay IrIen vonµ. Nhunµ Iac µIa
quyeI dInh roI bo nµan hanµ va do Ia quyeI dInh dunµ.
NoI cach khac, Ihuoc do cuôI cunµ chính Ia cac µIa IrI.
Ðäu la chô cu a Iôi?
De xac dInh dau Ia chô cua minh, ban can Iim cau Ira IoI cho
ba cau hoI: “TôI co Ihe manh µi7 TôI Iam vIec nhu Ihe nao7 TIeu
chuan µIa IrI cua IôI Ia µi7”
Day khônµ pha I Ia quye I dInh ma aI cu nµ co Ihe co va ca n pha I
co Iu c kho I da u su nµhIe p cu a minh. The nhunµ da sô chu nµ Ia,
nha I Ia nhu nµ nµuo I co Ia I, Ihuo nµ khônµ bIe I duo c dau Ia chô
Ihích ho p vo I minh cho de n khI vuo I qua Iuô I haI muoI Iam. Tuy
284 285
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N Lï 1HO i GiAN
ThoI µIan cunµ Ia môI nµuôn Iuc dac bIeI. Tronµ ba nµuôn Iuc
chu yeu, Ihuc ra IIen bac IaI khônµ phaI Ia Ihu hIem hoI. Le ra
chu nµ Ia ca n bIe I Iu Iau ra nµ, nhu ca u ve vô n (chu khônµ pha I Ia
Iuo nµ cunµ ve vô n) mo I Ia ca I quye I dInh µIo I ha n cu a Ianµ Iruo nµ
va ca c hoa I dô nµ kInh Ie . Con nµuo I – nµuô n Iu c Ihu ba – cu nµ
va y: chu nµ Ia co Ihe Ihue nhan cônµ, du íI khI co duo c du nhu nµ
nµuoI Iao dônµ µIoI. RIenµ voI IhoI µIan Ihi khac; nµuoI Ia khônµ
Ihe Ihue, mua hay kIem Ihem IhoI µIan banµ baI ky cach nao.
Luo nµ cunµ ve Iho I µIan Ia khônµ dô I, du nhu ca u co Ianµ cao
bao nhIeu dI nua. ThoI µIan Ia vô µIa, hon nua IhoI µIan se maI
dI ma khônµ Ihe Ia y Ia I duo c. Vi Ihe , chu nµ Ia Iuôn IhIe u Iho I µIan.
Tho I µIan cu nµ khônµ Ihe Ihay Ihe duo c. Tronµ nhu nµ µIo I ha n
nha I dInh, chu nµ Ia co Ihe Ihay nµuô n Iu c na y ba nµ nµuô n Iu c
kha c: du nµ dô nµ Ihay nhôm, du nµ vô n Ihay Iao dô nµ, su du nµ
nhIeu kIen Ihuc hoac nhIeu co bap hon Ironµ cônµ vIec. Nhunµ
se khônµ co µi Ihay Ihe duoc IhoI µIan.
MoI Ihu deu can co IhoI µIan, do Ia dIeu kIen chunµ nhaI. MoI
cônµ vIec deu dIen ra Ironµ bôI canh IhoI µIan va su dunµ quy
Iho I µIan. Tuy nhIen, da sô mo I nµuo I Ia I co xu huo nµ coI nµuô n
Iuc nay Ia caI µi do duonµ nhIen. CaI phan bIeI nha quan Iy hIeu
qua voI nhunµ nµuoI khac chính Ia su quan Iam sau sac cua ho
danh cho IhoI µIan.
Ma c du nhu mo I sInh va I kha c, con nµuo I co “dô nµ hô sInh
hoc”, anh Ia van IhIeu y Ihuc danµ IIn cay ve IhoI µIan; dIeu nay
da duo c ca c chuyen µIa Iam Iy chí ra. Nhu nµ nµuo I bI nhô I Ironµ
mô I µIan pho nµ do nµ kín, khônµ Iha y duo c sa nµ Iô I ben nµoa I
se mau chonµ maI dI khaI nIem ve IhoI µIan ben nµoaI. Nµay ca
Ironµ bo nµ Iô I hoa n Ioa n, con nµuo I va n µIu duo c y Ihu c ve khônµ
µIan. Nhunµ du cho van de den sanµ, Ihi chí sau vaI IIenµ dônµ
I6.
QI^! IY JIÒ! G!^!
H
au heI cac Iranh Iuan ve nhIem vu cua nha quan Iy baI dau
voI IoI khuyen ve vIec Iap ke hoach Ironµ cônµ vIec. DIeu
na y nµhe ra I ho p Iy . Va n de duy nha I Ia o chô , ke hoa ch Iuôn chí
du nµ Ia I Iren µIa y Io , y Iuo nµ, khônµ bao µIo Iro Iha nh hIe n Ihu c!
Ke hoach íI khI duoc bIen Ihanh nhunµ Ihanh Iuu cu Ihe.
Theo quan sa I cu a IôI, nhu nµ nha qua n Iy hIe u qua khônµ bao
µIo khoI dau voI nhIem vu cua ho ma ho khoI dau voI IhoI µIan.
Ho khônµ Ia p ke hoa ch ma Iruo c IIen xa c dInh xem Iho I µIan cu a
ho “dI ve dau”, Iu c Ia duo c su du nµ nhu Ihe na o. Sau do , ho cô
µa nµ qua n Iy Iho I µIan ho p Iy va ca I µIa m nhu nµ nhu ca u khônµ
ca n IhIe I, hay khônµ sInh Io I dô I vo I quy Iho I µIan. Cuô I cu nµ, ho
cunµ cô, hop nhaI quy IhoI µIan cua ho vao Ironµ cac “don vI”
IIen Iuc. Ouy Irinh ba buoc noI Iren Ia co so cua Iính hIeu qua
dôI voI nha quan Iy.
Nha qua n Iy bIe I ra nµ, Iho I µIan Ia mô I ye u Iô co ha n. Ha n che
dôI voI keI qua cua baI cu qua Irinh nao cunµ duoc xac dInh boI
nµuôn IaI nµuyen íI oI nhaI. DôI voI qua Irinh chunµ Ia µoI Ia
“Ihanh Iuu”, nµuôn IaI nµuyen íI oI do chính Ia IhoI µIan.
286 287
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N Lï 1HO i GiAN
Yeu cä u ve Iho i gian dô i vo i nha qua n lv
Nha quan Iy Iuôn chIu suc ep Iu vIec su dunµ IhoI µIan khônµ
hIe u qua , Ia nµ phí – Iu c nhu nµ khoa nµ Iho I µIan khônµ do nµ µo p
ích IoI µi ca. Canµ o vI Irí cao Ironµ Iô chuc Ihi Iô chuc canµ co
nhunµ yeu cau Ion hon ve IhoI µIan dôI voI anh Ia.
La nh da o mô I cônµ Iy Iu nµ no I vo I IôI ra nµ, Ironµ suô I haI nam
Iam CLO, ônµ Ia phaI dI an IôI ben nµoaI (voI khach hanµ, dônµ
su...) IaI ca cac nµay, Iru... GIanµ sInh va Nam moI! Nhunµ bua
an IôI do deu Iôn vaI µIo dônµ hô, môI su Ianµ phí IhoI µIan ma
ônµ Ia khônµ sao kha c phu c duo c. Le nµhI Ia mô I pha n Ironµ cônµ
vIec, va du nµuoI ban IôI khônµ he ao Iuonµ µi ve su donµ µop
cu a nhu nµ bu a an Iô I da y cho cônµ Iy hay cho chính ba n Ihan
ônµ Ia, ônµ Ia va n cu pha I co ma I Ironµ nhu nµ dIp do !
Nhunµ su Ianµ phí IhoI µIan Iuonµ Iu xay ra voI moI nha quan
Iy kha c. KhI mô I kha ch ha nµ quen Ihuô c cu a cônµ Iy µo I dIe n
IhoaI IoI, µIam dôc ban hanµ khônµ Ihe noI “TôI danµ ban”, du
cau chuyen sap ke cua vI khach quy do chanµ co µi quan Ironµ
ca. GIam dôc benh vIen phaI Iham µIa moI cuôc hop cua cac bô
pha n duo I quye n, ne u khônµ muô n ca c ba c sï, y Ia v.v... nµhï ra nµ
ho bI xem nhe. Va moI chuyen cu dIen ra ca nµay nhu Ihe. Ca
nhu nµ nµuo I khônµ co Ira ch nhIe m qua n Iy cu nµ khônµ Ihoa I kho I
nhu nµ va n de Iuonµ Iu , nhu nµ ca I chí Ia m Iô n Iho I µIan ma cha nµ
dem IaI µi cho hIeu qua cônµ vIec cua ho!
Nhu vay Ironµ cônµ vIec, môI phan kha Ion IhoI µIan bI Ianµ
phí vao nhunµ vIec ro ranµ Ia can Iam nhunµ IaI hau nhu khônµ
do nµ µo p, hay do nµ µo p ra I íI cho hIe u qua cônµ vIe c. Tuy nhIen,
da sô cônµ vIec cua nha quan Iy neu muôn daI muc hIeu qua IôI
hô Ironµ mô I can pho nµ kho a kín cu a, da sô chu nµ Ia khônµ Ihe
xac dInh chính xac duoc bao nhIeu IhoI µIan da IrôI qua. Vi Ihe,
neu chí dua vao ky uc, chunµ Ia se khônµ bIeI IhoI µIan da duoc
su du nµ nhu Ihe na o.
Co Ia n IôI Ihu ho I mô I sô nµuo I co Irí nho ra I Iô I Ihu doa n Iruo c
ca ch su du nµ Iho I µIan cu a chính minh nhu Ihe na o. Sau do , IôI
Iheo do I su chính xa c cu a nhu nµ du doa n do Ironµ va I Iua n hay
vaI Ihanµ, keI qua Ia khônµ bao µIo co su µIônµ nhau µIua Ihuc
Ie va cach Ihuc nhunµ nµuoI do da nµhï ve vIec ho su dunµ IhoI
µIan ca!
Chu IIch mô I cônµ Iy no IIn cha c ra nµ, ônµ Ia Iuôn chIa quy
Iho I µIan cu a minh Ia m ba pha n: mô I pha n da nh cho ca c Iro Iy
cao ca p, mô I pha n da nh cho nhu nµ kha ch ha nµ quan Iro nµ, va
pha n co n Ia I da nh cho ca c hoa I dô nµ cô nµ dô nµ. Tuy nhIen, ca c
Iheo do I ve hoa I dô nµ cu a ônµ Ironµ sa u Iua n Ie IIen Iu c cho Iha y...
ha u nhu ônµ Ia cha nµ he da nh ba I cu Iho I µIan na o cho nhu nµ
vIe c ke Iren. Do Ia nhu nµ nhIe m vu ma ônµ Ia bIe I minh ca n pha I
su dunµ IhoI µIan; va do do ky uc mach bao ônµ Ia ranµ Ihuc su
ônµ Ia da su dunµ IhoI µIan vao chunµ. Thuc Ie Iheo doI IaI cho
Ihay, ônµ Ia chu yeu dunµ IhoI µIan can IhIep vao cac don hanµ
cu a ca c kha ch ha nµ Ihan quen vo I ca nhan minh – mô I can IhIe p
chanµ dem IaI IoI Iôc µi ca, vi Ihuc ra nhunµ don hanµ do van
danµ duo c nha ma y xu Iy Iô I! KhI Ihu ky dua cho ônµ Ia ba nµ
Iheo do I vIe c su du nµ Iho I µIan Ihu c Ie , Ihoa I da u ônµ khônµ IIn.
Chí sau vaI Ian nhu vay ônµ moI hIeu ra ranµ, can phaI IIn vao
nhu nµ Iheo do I Ihu c Ie hon Ia ky u c Ironµ vIe c su du nµ Iho I µIan.
Vi vay, nha quan Iy hIeu qua hIeu ranµ de co Ihe quan Iy IhoI
µIan hIeu qua, Iruoc IIen can bIeI ro IhaI su minh da su dunµ
IhoI µIan nhu Ihe nao.
288 289
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N Lï 1HO i GiAN
ba n Iô n nhIe u Iho I µIan. Du ba I ky Iy do µi – ra o ca n Iha m quye n
Ironµ cônµ vIec chuyen môn, hay chí don µIan Ia nµuoI Iao dônµ
IrI Ihu c coI Iro nµ ba n Ihan minh hon – Ihi nhu nµ nµuo I na y cu nµ
Ia m ba n Iô n nhIe u Iho I µIan hon ha n so vo I nhu nµ nµuo I Iao dô nµ
chan Iay. Nµoa I ra, do ba n cha I cônµ vIe c cu a ho khônµ Ihe do
Iuo nµ Iheo nhu nµ Ihuo c do Ihônµ Ihuo nµ nhu Iao dô nµ chan Iay,
nha quan Iy khônµ Ihe chí noI vaI IoI nµan µon khI nhan xeI ve
mu c dô hoa n Iha nh cônµ vIe c cu a ho . Nµuo c Ia I, nha qua n Iy ca n
nµôI IaI voI nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc, cunµ suy nµhï, Ihao Iuan ve
cach Ihuc Iam vIec, Iy do IaI sao can Iam nhu vay, sau do moI co
Ihe danh µIa keI qua cônµ vIec cua ho duoc. Ro ranµ dIeu nay
Iôn nhIeu IhoI µIan hon!
BoI nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc Iu dIeu chính va dInh huonµ ban
Ihan Ironµ cônµ vIec, anh Ia can hIeu ro nµuoI Ia ky vonµ µi o
minh va IaI sao IaI nhu vay. Anh Ia cunµ can hIeu cônµ vIec cua
nhunµ nµuoI se su dunµ keI qua cônµ vIec cua anh Ia. De hIeu
duo c nhu nµ dIe u do , anh Ia ca n nhIe u Ihônµ IIn, Iha o Iua n, huo nµ
da n – Ia I ca de u ca n Iho I µIan. Nµuo c vo I suy nµhï Ihônµ Ihuo nµ,
yeu ca u Iho I µIan cu a anh Ia khônµ chí duo c da I Ien ca p Iren ma
con Ien ca cac dônµ nµhIep nua.
NµoaI ra, nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc con can danh IhoI µIan de
huo nµ Ia m nhin Iu cônµ vIe c sanµ ke I qua , Iu chuyen môn sanµ
ben nµoaI Iô chuc, vi anh Ia can Iap Irunµ vao keI qua va muc
IIeu cua Iô chuc neu muôn daI keI qua va Ihanh Iích cho ban
Ihan.
Cac nha quan Iy cap cao danh IhoI µIan dInh ky noI chuyen
voI nhunµ nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc, Iham chí ca nhunµ nhan vIen
moI, daI ra nhunµ cau hoI nhu: “La Ianh dao, chunµ IôI can bIeI
IhIeu Ihi deu can môI sô Iuonµ Ion IhoI µIan, va neu khônµ daI
muc IôI IhIeu ay Ihi chí... Ianµ phí IhoI µIan va phaI baI dau IaI
ca IaI Iu dau.
Ví du , de vIe I mô I ba o ca o ca n 6·8 µIo , íI nha I Ia cho ba n nha p.
Va ne u ba n da nh mô I nµa y haI Ia n, mô I Ia n 1S phu I Ironµ suô I
ba Iua n Ie , Iu c Ia Iô nµ cô nµ co 7 µIo dô nµ hô cho vIe c na y, Ihi ke I
qua daI duoc co Ie van chí Ia môI Io µIay Iranµ, cunµ Iam Ia vaI
do nµ nµue ch nµoa c ma IhôI. Nhunµ ne u ba n kho a cu a pho nµ,
caI dIen IhoaI va Ihuc su “danh vaI” voI ban bao cao do S·6 µIo
IIen Iuc Ihi co Ihe ban se Iam duoc íI ra Ia môI ban phac Ihao
hay ba n nha p na o do . Sau do , ba n co Ihe Iu Iu su a chu a ba n
pha c Iha o na y cho de n khI hoa n chính.
De Iro nen hIeu qua, nhunµ nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc, nhaI Ia
nhu nµ nha qua n Iy , ca n duo c su du nµ mô I quy Iho I µIan Io n va
IIen Iu c. Nhu nµ khoa nµ Iho I µIan bI ca I vu n bo I chuye n na y
chuyen no ruI cuôc chanµ dem IaI keI qua nao danµ ke.
DIeu nay dac bIeI dunµ dan Ironµ vIec su dunµ IhoI µIan voI
con nµuoI (µap µo nhan vIen chanµ han) – môI nhIem vu Irunµ
Iam cu a nha qua n Iy . Con nµuo I Ia nhu nµ nµuo I Ia m ba n Iô n Iho I
µIan nhIe u nha I. Chí va I phu I no I chuye n vo I mô I nµuo I se cha nµ
dem Ia I hIe u qua µi, ba n ca n mô I khoa nµ Iho I µIan nhIe u hon Ihe .
Nha quan Iy nao IIn ranµ co Ihe Ihao Iuan voI cap duoI ve môI
ke hoach, môI danh µIa Ihanh Iích nao do Ironµ vonµ 1S phuI
Ihi qua IhaI Ia... danµ Iu Iua dôI chính ban Ihan minh. ThoI µIan
IôI IhIeu ma ban can íI ra Ia môI µIo dônµ hô. Con Ironµ Iruonµ
hop µap µo de xay dunµ môI quan he Ihi ban con can nhIeu IhoI
µIan hon nu a.
Ouan he voI nhunµ nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc khac cunµ doI hoI
290 291
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N Lï 1HO i GiAN
nha quan Iy hIeu qua ma IôI bIeI deu nhan ra ranµ, ho can danh
nhIeu µIo suy nµhï IIen Iuc, khônµ µIan doan khI quyeI dInh ve
nhan su de co duoc nhunµ quyeI dInh chính xac nhaI.
Cac quyeI dInh nhan su Iôn IhoI µIan boI môI Iy do don µIan:
Chu a khônµ Ia o ra con nµuo I nhu Ia nhu nµ “nµuô n Iu c” cho Iô
chuc. Ho khônµ Iu nhIen Ihích hop, vua van IuyeI dôI voI cônµ
vIec hay nhIem vu, ho cunµ khônµ phaI Ia nhunµ cô may hay
nµuyen IIe u de chu nµ Ia co Ihe ca I µo I, dIe u chính duo c. Con nµuo I
chí “µa n nhu phu ho p” vo I cônµ vIe c ma IhôI, Ironµ kha nanµ Iô I
nha I! Vi Ihe , de cônµ vIe c hoa n Iha nh vo I nµuô n Iu c Ia con nµuo I,
doI hoI raI nhIeu IhoI µIan, suy nµhï va can nhac.
Co môI cau nµan nµu o Dônµ Âu: “CaI µi ma nµuoI Ia khônµ
co Ironµ dôI chan Ihi nµuoI Ia se co Ironµ caI dau”. Cau nay co
Ihe coI nhu mô I ca ch dIe n µIa I cu a dInh Iua I ba o Ioa n nanµ Iuo nµ,
hay “Iua I ba o Ioa n Iho I µIan”. Chu nµ Ia ca nµ µIa m nhIe u Iho I µIan
da nh cho “dôI chan” – ca c cônµ vIe c chan Iay, Ihi chu nµ Ia ca nµ
phaI danh nhIeu IhoI µIan cho “caI dau” – cônµ vIec IIen quan
de n kIe n Ihu c. Cônµ vIe c cu a nhu nµ Iao dô nµ phô Ihônµ ca nµ de
Ihi cônµ vIec cua nhunµ nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc canµ nanµ ne
hon. Ba n khônµ Ihe Ia y kIe n Ihu c ra kho I cônµ vIe c, kIe n Ihu c ca n
phaI duoc daI Iro IaI dau do, voI sô Iuonµ Ion hon.
Yeu cau ve IhoI µIan dôI voI nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc khônµ he
µIa m. Nµuo I Iao dô nµ phô Ihônµ nay chí co n Ia m 40µ/Iua n va
sap IoI co Ihe chí con 3Sµ/Iuan, voI doI sônµ nµay môI IôI hon.
Tuy nhIen de dôI IaI, IhoI µIan Iam vIec cua nµuoI Iao dônµ IrI
Ihu c se Ianµ Ien. Su khan hIe m Iho I µIan dô I vo I nhu nµ nµuo I na y
cunµ se Iro nen IôI Ie hon bao µIo heI.
Do nhu nµ Iy do Iren day (yeu ca u cu a Iô chu c, yeu ca u ve nhan
µi ve cônµ vIec cua anh/chI7 Anh/chI muôn noI µi voI chunµ IôI
ve Iô chu c na y7 Co co hô I na o ma anh/chI Iha y chu nµ IôI chua
khaI Iha c7 Ca c nµuy co7 Va no I chunµ, anh/chI ca n bIe I µi Ihem
ve Iô chuc Iu chunµ IôI7”.
Nhunµ Irao dôI nhu vay raI can IhIeI Ironµ moI IoaI Iô chuc.
Neu khônµ, nhunµ nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc se maI dI nhIeI Iinh,
hoa c ho se huo nµ nanµ Iu c chí va o chuyen môn, bo qua ca c co
hôI va nhu cau cua Iô chuc. Nhunµ qua Irinh Irao dôI Iren Iôn
IhoI µIan, no can duoc Ihuc hIen môI cach IhoaI maI, khônµ vôI
va, khônµ bI µIan doan.
KeI hop quan he ca nhan va quan he cônµ vIec doI hoI nhIeu
IhoI µIan. Neu vôI va, co Ihe nay sInh mau Ihuan. Tô chuc nao
cu nµ pha I du a Iren su ke I ho p cu a haI quan he na y. Ca nµ co nhIe u
nµuo I Ironµ Iô chu c Ihi Iho I µIan ho da nh cho ca c quan he , Iuonµ
Iac voI nhau IaI canµ Ianµ, dônµ IhoI IhoI µIan danh cho cônµ
vIec se íI dI.
Vi Ihe, cac Iô chuc co quy mô canµ Ion Ihi IhoI µIan ma nha
quan Iy co duoc IaI canµ íI dI. DIeu quan Ironµ voI nha quan Iy
bay µIo Ia bIeI ro IhoI µIan duoc su dunµ nhu Ihe nao va cach
quan Iy khoanµ IhoI µIan íI oI con IaI.
Ca nµ co nhIe u nµuo I Ironµ Iô chu c Ihi ca nµ co nhIe u quye I dInh
IIen quan den nhan su – IoaI quyeI dInh Iuôn doI hoI nhIeu IhoI
µIan. Tronµ cac nha quan Iy ma IôI co dIp µap µo va Iam vIec, co
nµuo I ra quye I dInh nhanh, co nµuo I ra quye I dInh cha m, sonµ
rIenµ voI cac quyeI dInh ve nhan su Ihi ho deu Iam raI cham raI,
va Ihuo nµ quye I dInh va I Ia n Iruo c khI Ihu c su cam ke I Ihu c hIe n.
Khônµ co nhIeu nha quan Iy ra quyeI dInh ve nhan su µIoI,
cha nµ ha n nhu SIoan cu a cônµ Iy GM. Tuy nhIen, Ia I ca nhu nµ
292 293
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N Lï 1HO i GiAN
cha I che , va o nµay Iu c ca c su kIe n dIe n ra, chu khônµ pha I Ia du a
vao Irí nho sau do.
NhIeu nha quan Iy Iheo doI banµ cac sô µhI chep, hanµ Ihanµ
ho deu xem IaI. Hoac IôI IhIeu Ia haI Ian môI nam, môI Ian ho
Iheo doI cach su dunµ IhoI µIan Ironµ 3·4 Iuan IIen Iuc, Iu do co
nhu nµ dIe u chính ho p Iy ne u ca n. Tuy nhIen, ha u he I mo I nµuo I
deu Ihay ranµ Iau Iau ho IaI sa da vao vIec Ianµ phí IhoI µIan. Ro
ranµ su dunµ IhoI µIan hIeu qua doI hoI su Iap Irunµ chu y IIen
Iu c.
Buoc IIep Iheo Ia quan Iy IhoI µIan môI cach co he Ihônµ. Can
xa c dInh ca c hoa I dô nµ Ia nµ phí Iho I µIan, khônµ sInh Io I, sau do
cô Ioa I bo chu nµ. De Ia m vIe c na y, ca n da I ra mô I sô cau ho I manµ
Iính chaI chan doan sau day.
1. Dau IIen, ban can xac dInh va IoaI bo nhunµ vIec khônµ can
Ia m, nhu nµ vIe c Ia nµ phí Iho I µIan va hoa n Ioa n khônµ Ia o ra ke I
qua µi ca . Ha y da I cau ho I sau vo I mo I hoa I dô nµ Ironµ ba nµ Iheo
do I cu a ba n: “DIe u µi se xa y ra ne u IôI khônµ Ia m vIe c na y7”. Ne u
cau Ira Io I Ia “Cha nµ co µi xa y ra ca ” Ihi duonµ nhIen ca n Ioa I bo
vIec do.
DIe u da nµ nµa c nhIen Ia dô I vo I nhIe u nµuo I ba n rô n, co nhu nµ
vIe c ma ho hoa n Ioa n khônµ Ihích Ia m hay khônµ Ia m Iô I, Ihe
ma ho va n pha I “chIu du nµ” Iu nam na y qua nam kha c: nhu nµ
baI dIen van IIen mIen, cac bua an IôI voI khach hanµ... TaI ca
nhunµ dIeu ban can Iam Ia phaI hoc cach noI “Khônµ” voI moI
hoa I dô nµ khônµ do nµ µo p µi cho Iô chu c hay ca nhan ba n.
NµuoI µIam dôc hay phaI dI an IôI voI khach hanµ, cap duoI
v.v... Ironµ ví du o phan Iren, khI nµôI IaI phan Iích Ií mí Iunµ
Iruonµ hop, nhan ra ranµ íI nhaI Ia môI phan ba sô bua an IôI
su , nhu ca u Iho I µIan da nh cho Ihay dô I va ca I IIe n) ma vIe c qua n
Iy IhoI µIan canµ Iro nen quan Ironµ dôI voI nha quan Iy. Tuy
nhIen, de qua n Iy Iho I µIan Ihi Iruo c he I ca n bIe I Iho I µIan “dI ve
dau”, Iuc IhoI µIan duoc su dunµ nhu Ihe nao!
Chä n doa n vie c su du ng Iho i gian
Chunµ Ia deu da nhan ra ranµ, de quan Iy IhoI µIan Ihi Iruoc
heI can Iheo doI vIec su dunµ IhoI µIan – Iuc Ia phaI bIeI ro Ihuc
su IhoI µIan cua ban dI ve dau. Cu Ihe dôI voI cac cônµ vIec Iao
dô nµ chan Iay (bao µô m ca Iao dô nµ co ky nanµ va khônµ ca n ky
nanµ), Iu dau Ihe ky XX nµuoI Ia da bIeI cach Iheo doI, µhI IaI
Iho I µIan ca n IhIe I de hoa n Iha nh mô I cônµ vIe c cu Ihe . Nµa y nay
co Ie khônµ co n quô c µIa na o Ia I khônµ a p du nµ nhu nµ phuonµ
phap Iuonµ Iu Ironµ vIec Iheo doI IhoI µIan môI cach he Ihônµ.
Tuy nhIen, chunµ Ia da ap dunµ su hIeu bIeI nay vao cac cônµ
vIe c ma Iho I µIan khônµ IhaI su quan Iro nµ. Tronµ Iao dô nµ chan
Iay, su kha c bIe I µIu a su du nµ hIe u qua va Ia nµ phí Iho I µIan chu
ye u Ia chI phí va hIe u nanµ. Tronµ khI do , ca c cônµ vIe c cu a nµuo I
Iao dô nµ IrI Ihu c va cu a nha qua n Iy mo I IIen he cha I che vo I Iho I
µIan: su khac bIeI µIua su dunµ hIeu qua va Ianµ phí IhoI µIan
chính Ia Iính hIeu qua va keI qua cônµ vIec.
Vi vay, buoc dau IIen Ironµ vIec hinh Ihanh Iính hIeu qua cua
nha quan Iy Ia phaI Iheo doI, µhI chep cach su dunµ IhoI µIan
Ihu c Ie .
Cach Ihuc Iheo doI va µhI chep vIec su dunµ IhoI µIan khônµ
quan Iro nµ. Mô I sô nha qua n Iy Iu Ia m dIe u na y, mô I sô kha c
nho Ihu ky Ia m hô . DIe u quan Iro nµ Ia pha I Iheo do I Iho I µIan
294 295
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N Lï 1HO i GiAN
duo c coI nhu mô I cônµ cu qua n IrI. Ta I nhIen ba n se pha I dI nhIe u,
sonµ du sao ba n co n Ire va nhu va y co n Iô I hon Ia nha n ca c cônµ
vIec Iu môI cap Iren meI moI!
Co nhu nµ cuô c ho p khônµ nha I IhIe I nha qua n Iy ca p cao pha I
de n du . Co nhu nµ µIo Iha o Iua n da I da nµ da c Iruo c khI ba n nha p
da u IIen cu a mô I nµhIen cu u duo c Ihônµ qua. Hay Ironµ ca c pho nµ
Ihí nµhIe m, nhIe u khI ca c nha va I Iy ha nµ da u pha I nµô I vIe I mô I
ba n Ihônµ ca o, Ironµ khI xunµ quanh ônµ Ia co n ra I nhIe u nµuo I
co Ihe vIe I ba nµ Ihu nµôn nµu de hIe u hon, ma ho cu nµ Ia nhu nµ
nµuo I co kIe n Ihu c ve va I Iy . To m Ia I, mô I pha n da nµ ke cônµ vIe c
cu a nha qua n Iy Ihu c ra co Ihe duo c Ia m de da nµ bo I nhu nµ nµuo I
kha c, va do do chu nµ nen duo c chuye n cho nhu nµ nµuo I kha c.
“U y nhIe m” Ia kha I nIe m Ihuo nµ bI hIe u Ia m. Tuy nhIen µa I bo
nhu nµ cônµ vIe c ma nµuo I kha c co Ihe Ia m duo c de Ia p Irunµ va o
nhunµ phan vIec Ihuc su quan Ironµ cua ban Ihan Ihi Ihuc su Ia
môI buoc IIen quan Ironµ den Iính hIeu qua Ironµ cônµ vIec.
3. MôI nµuyen nhan nua cua su Ianµ phí IhoI µIan Ia vIec nha
quan Iy... Iam Ianµ phí IhoI µIan cua nµuoI khac. DIeu nay hoan
Ioan nam Ironµ pham vI dIeu chính cua nha quan Iy va anh Ia
hoan Ioan co Ihe IoaI bo no.
Hinh Ihuc Ianµ phí nay khônµ co “IrIeu chunµ”, sonµ van co
nhIeu cach nhan ra no. MôI Ironµ sô do Ia hoI Ihanµ nµuoI khac:
“TôI co Iam µi Ianµ phí IhoI µIan cua ban khônµ7”. DaI cau hoI
do mô I ca ch nµhIem Iu c va Iha nµ Iha n chính Ia mô I da u hIe u cu a
Iính hIeu qua.
Ca n Iuu y ra nµ, ca ch Ihu c ma mô I nha qua n Iy Ihu c hIe n cônµ
vIec co Ihe Iam Ianµ phí IhoI µIan cu a nµuoI khac.
do se va n dIe n ra Iô I de p ne u ônµ Ia hay ca c nha qua n Iy cao ca p
cu a cônµ Iy khônµ de n du . Önµ Ia co n kha m pha ra ra nµ, nhIe u
khI su cha p nha n Io I mo I cu a minh cha nµ he duo c... chu nhan cu a
bu a IIe c monµ do I, bo I ho chí mo I cho pha I phe p ma IhôI!
2. Cau hoI IIep Iheo can daI ra Ia “HoaI dônµ nao co Ihe de
cho nµuoI khac Iam ma hIeu qua van Iuonµ Iu, neu khônµ muôn
noI Ia IôI hon7”.
Chu IIch môI cônµ Iy nhan Ihay ranµ, môI phan ba sô IoI moI
dI du IIec hay an IôI deu µhI Ien cônµ Iy, Iuc Ia aI Ironµ sô cac
cap quan Iy cap cao cunµ co Ihe dI du duoc.
Nµuo I Ia da no I nhIe u ve “u y nhIe m” Ironµ qua n IrI. Da sô nha
qua n Iy o ca c Iô chu c Io n de u hay duo c “Ihuye I µIa o” ve dIe u na y!
Tuy nhIen, nhu nµ Ihuye I µIa nµ do khônµ co ma y ke I qua , don
µIan Ia vi khaI nIem “uy nhIem” khônµ co y nµhïa ro ranµ. Neu
no nµhïa Ia aI do se pha I Ia m mô I pha n vIe c cu a IôI Ihi ro ra nµ Ia
saI, vi aI cunµ duoc Ira Iuonµ de hoan Ihanh phan vIec cua minh
ma IhôI. Co n ne u u y nhIe m ha m y nha qua n Iy Iuo I bIe nµ nha I Ia
nha quan Iy IôI nhaI, Ihi cunµ heI suc vô Iy.
Tuy nhIen, IôI Iuôn Ihay nhIeu nha quan Iy sau khI Iheo doI
vIe c su du nµ Iho I µIan IIe n mau cho nµ co Iho I quen da y vIe c cho
nµuoI khac. DIeu nay cunµ de hIeu: khI nhin vao banµ Iheo doI
su dunµ IhoI µIan noI Iren, nµuoI Ia de danµ co cam nhan ranµ
se khônµ Ihe nao co du IhoI µIan de môI nµuoI Iam nhunµ vIec
ma anh Ia cho Ia quan Iro nµ, muô n Ia m hay cam ke I se Ia m. Ca ch
duy nha I de µIa I quye I Iinh Ira nµ na y Ia ... da y vIe c cho nµuo I kha c.
Mô I ví du vuI do µIa o su C. NorIhcoIe ParkInson chí ra no I ra nµ,
ca ch Iô I nha I de Ihoa I kho I mô I ônµ se p kho ua Ia ba n kIe m ca ch
dI cônµ Ia c kha p Ihe µIo I IIen Iu c. Ma y bay Ironµ Iruo nµ ho p na y
296 297
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N Lï 1HO i GiAN
nhIeu vIec khac can Iam, va da sô nhunµ IoI moI noI Iren khônµ
µIup ích µi cho hIeu qua cônµ vIec cua ônµ Ia ca. Nµay Iap Iuc
ônµ Ia IoaI bo chunµ va Iro nen “xa roI quan chunµ”. Tuy nhIen,
vaI Iuan hoac vaI Ihanµ sau do, ônµ se duoc bao chí va Iruyen
Ihônµ khuye n ca o ve dIe u na y, va so m muô n Ihi vI Iô nµ Ihô nµ se
Iim IaI duoc su can banµ can IhIeI µIua Iính hIeu qua va Ian sô
xuaI hIen Iruoc cônµ chunµ.
Thu c ra, vIe c ca I µIa m ca c yeu ca u Iho I µIan nho no I Iren khônµ
ha m chu a ru I ro nhIe u Ia m. Thônµ Ihuo nµ, chu nµ Ia co xu huo nµ
danh µIa cao qua muc Iam quan Ironµ cua ban Ihan va de dI IoI
keI Iuan ranµ, co raI nhIeu vIec chí co ban Ihan moI co Ihe Iam
duo c! Tha m chí nhu nµ nha qua n Iy hIe u qua nha I va n danµ Ia m
nhIeu vIec hoan Ioan khônµ can IhIeI.
MôI Iruonµ hop dIen hinh chunµ mInh cho su can IhIeI phaI
caI bo nhunµ yeu cau khônµ co IoI ve IhoI µIan Ia vIec Iính hIeu
qua cao nhaI dôI khI IaI xuaI hIen o nhunµ nµuoI benh IaI hay
Ian IaI danµ Iam vIec. Cô van bí maI cua Tônµ Ihônµ RooseveII
Ironµ The chIen Ihu Ihu II, ônµ Harry HopkIns Ia môI nµuoI nhu
va y. BI be nh na nµ, ha u nhu khônµ dI chuye n duo c, ônµ Ia chí
Ia m vIe c duo c 1·2 µIo mô I nµa y, do do ônµ Ia chí co Ihe Ia p Irunµ
vao nhunµ van de côI yeu nhaI, bo ra nµoaI moI Ihu vun vaI,
khônµ can IhIeI. The ma ônµ Ia van daI hIeu qua cao Ironµ cônµ
vIe c va Ia nµuo I co Iha nh Iích cao nha I Ironµ Nô I ca c chIe n Iranh
cua Tônµ Ihônµ RooseveII.
Truonµ hop Iren IaI nhIen Ia môI nµoaI Ie. Sonµ no cho chunµ
Ia Ihay co Ihe quan Iy IhoI µIan cua ban Ihan nhu Ihe nao neu
Iha I su cô µa nµ, cu nµ nhu co Ihe Ioa I bo nhu nµ Ihu Iô n Iho I µIan
ma khônµ he a nh huo nµ de n hIe u qua do .
GIa m dô c Ia I chính cu a mô I Iô chu c Io n khônµ bIe I ro ra nµ, ca c
cuôc hop Ironµ van phonµ cua ônµ Ia raI Ianµ phí IhoI µIan: IaI
ca cac cap duoI deu phaI du hop du de IaI buôI hop Ia µi dI nua.
Oua nhIe u nµuo I de n du ho p, aI Ironµ sô ho cu nµ cô Io ra quan
Iam va da I mô I haI cau ho I; ke I qua Ia co ra I nhIe u cau ho I khônµ
he IIen quan µi ca . Nµuo I µIa m dô c Ia I chính chí bIe I day Ia su
Ia nµ phí Iho I µIan cho de n khI ônµ Ia ho I Iha nµ ca p duo I, va
nhu nµ nµuo I duo c ho I xa c nha n du nµ nhu va y. Truo c day, ônµ
Ia mo I he I mo I nµuo I vi nµa I ra nµ nµuo I khônµ duo c mo I ho p se
khônµ haI Ionµ vi bI cho ra ria. Nay de dIeu chính, Iruoc khI hop
ônµ Ia µu I Ihônµ ba o cho nhu nµ nµuo I co n Ia I nhu sau: “TôI se
ho p vo I ca c ônµ/ba ... va o Iu c... Ia I... Ne u ônµ/ba ca m Iha y ca n
Ihônµ IIn hay Iha o Iua n Ihi co Ihe cu nµ Iham µIa ho p. Tuy nhIen,
Ironµ ba I ky Iruo nµ ho p na o Ihi sau buô I ho p mo I nµuo I cu nµ
se nha n duo c bIen ba n Io m Ia I cuô c ho p, cu nµ Io I yeu ca u nha n
xe I cu a quy vI”.
The Ia Ihay vi IaI ca moI nµuoI deu phaI du hop suôI ca buôI
chIe u, chí ca n ba nµuo I ho p cô nµ vo I mô I Ihu ky Ironµ vo nµ
khoa nµ mô I µIo dô nµ hô . Mo I vIe c va n duo c µIa I quye I, va khônµ
aI cam Ihay bI cho ra ria ca.
Ra I nhIe u nµuo I hIe u ro ve nhu nµ yeu ca u Iho I µIan khônµ ca n
IhIeI va khônµ co IoI nhu Iren, sonµ ho khônµ dam caI bo boI
nhunµ yeu cau ay. Don µIan Ia vi ho so vô Iinh caI bo maI caI µi
do quan Iro nµ. Tuy nhIen, Ihu c Ie Ia ne u ba n co “ca I bo ” qua mu c
va pham saI Iam, Ihi saI Iam do cunµ duoc sua chua de danµ va
nhanh cho nµ.
Ví du , ca c Ian Iô nµ Ihô nµ o My Iu c mo I nha m chu c de u cha p
nha n ra I nhIe u Io I mo I. Sau do , ônµ Ia cho I Iha y ra nµ minh co n
298 299
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N Lï 1HO i GiAN
da I doanh Ihu Iha p va kho du doa n. Tuy nhIen va o µIu a nam
(keI Ihuc quy 2), ban Ianh dao Iuôn Iam môI bao cao va du doan
Ihu nha p cho ca nam. KhI buo c va o quy 4, ca cônµ Iy hô I ha ,
kha n Iruonµ Ia m sao cho kho p vo I nhu nµ du doa n cu a Ban Ia nh
dao noI Iren. MoI nµuoI deu raI Iunµ Iunµ. ThaI ra khônµ co µi
kho de µIaI quyeI “khunµ hoanµ” kIeu nay: Thay vi dua ra môI
con sô cu Ihe, cô dInh, Ban Ianh dao nen de ra môI du bao keI
qua ca nam IInh hoa I, Ironµ mô I mu c µIo I ha n na o do – dIe u na y
va n co Ihe Ia m ha I Io nµ ca Hô I dô nµ qua n IrI, cô dônµ va cô nµ dô nµ
Ia I chính. Va nhu Ihe , mô I “khu nµ hoa nµ” Ironµ quy 4 co Ihe duo c
µIa I quye I nhe nha nµ, Iha m chí ke I qua kInh doanh quy 4 co n Iô I
hon, do mo I nµuo I khônµ pha I ma I Iho I µIan va o vIe c Iính Ioa n sao
cho ke I qua phu ho p vo I du ba o cu nµ nha c Iruo c kIa.
Truo c khI ônµ McNamara Ia m Bô Iruo nµ Ouô c pho nµ, mô I cuô c
khu nµ hoa nµ Iuonµ Iu cu nµ xa y ra o Bô na y va o Iho I µIan da u
nam, Iruo c khI ke I Ihu c nam Ia I chính va o nµa y 30/6. Ta I ca ca c
nha qua n Iy , ca quan su va dan su o Bô Ouô c pho nµ de u Ia m
moI cach Ironµ haI Ihanµ S va 6 nham Iim ra cac khoan chI IIeu
sao cho he I sô IIe n ma NµhI vIe n da phe chua n cho nam Ia I chính.
Neu khônµ, ho so ranµ se phaI Ira IaI nµan sach da duoc duyeI
chI. Tuy nhIen, Bô Iruonµ McNamara da µIaI quyeI van de nay
nhanh cho nµ: ca c khoa n nµan sa ch duo c phe chua n nhunµ chua
su du nµ he I se duo c dua va o mô I Ia I khoa n Ireo Ia m Iho I, khônµ
can phaI Ira IaI.
NhIeu nam Iruoc day, khI IôI baI dau Iam Iu van, IôI phaI hoc
cach phan bIeI môI nha may duoc quan Iy IôI voI môI nha may
duoc quan Iy IôI nµay ca khI chua bIeI nµanh nµhe san xuaI cua
nha may do. TôI som nhan ra ranµ nha may quan Iy IôI Ia môI
noI yen Ianµ, nham chan, khônµ co µi “hap dan” xay ra vi moI
Cã I gia m nhu ng vie c la ng phí Iho i gian
Ba cau ho I manµ Iính cha n doa n no I Iren se IIen quan de n
nhunµ hoaI dônµ Ianµ phí IhoI µIan ma nha quan Iy co Ihe kIem
soa I duo c de n mô I mu c dô na o do . Ba I cu nha qua n Iy hay nµuo I
Iao dônµ IrI Ihuc nao cunµ phaI daI ra nhunµ cau hoI do. Cac
nha qua n Iy co n ca n quan Iam de n su Ia nµ phí Iho I µIan do qua n
IrI yeu kem Ironµ Iô chuc. Ouan IrI kem Iam Ianµ phí IhoI µIan
cua IaI ca moI nµuoI, nhaI Ia cua nha quan Iy.
1. NhIe m vu da u IIen Ia xa c dInh nhu nµ cônµ vIe c µay Ia nµ phí
Iho I µIan, xa y ra do IhIe u he Ihô nµ hay IhIe u su sa p xe p, du doa n.
Ca n Iim ra nhu nµ “khu nµ hoa nµ” Ia p dI Ia p Ia I ha nµ nam. Mô I
“khu nµ hoa nµ” xa y ra de n Ia n Ihu haI Ia mô I khu nµ hoa nµ khônµ
duoc phep xay ra Ihem môI Ian nao nua!
Ca c va n de ve Iuu kho ma doanh nµhIe p na o cu nµ µa p ha nµ nam
Ihuô c va o Ioa I “khu nµ hoa nµ” no I Iren. Nµay ca vo I cônµ nµhe Ihônµ
IIn va chI phí nhIe u hon, hIe n cu nµ khônµ co ma y IIe n IrIe n Ironµ
va n de na y. Ca c khu nµ hoa nµ Ia I dIe n nhIe u Ia n ca n duo c du doa n
Iruo c, Iu do co Ihe nµan nµu a hay chuye n Iha nh nhu nµ cônµ vIe c
Ihuo nµ nha I ma mô I nhan vIen binh Ihuo nµ co Ihe xu Iy duo c.
Mô I cônµ vIe c “Ihuo nµ nha I” Ia cônµ vIe c ma nµuo I Iao dô nµ khônµ
co ky nanµ cu nµ co Ihe Ia m duo c, bo I no Ihe hIe n duo I da nµ he
Ihô nµ, Iheo Irinh Iu ca c buo c nha I dInh, Ia ke I qua cu a vIe c ho c
Ia p Iu nhu nµ khu nµ hoanµ xay ra Iruoc do . Nhu nµ khu nµ hoa nµ
IaI dIen nhIeu Ian khônµ chí anh huonµ den môI bô phan nao
do, ma anh huonµ den IaI ca moI nµuoI Ironµ Iô chuc.
Ví du , ha nµ nam mô I cônµ Iy de u µa p mô I va n de Iuonµ Iu va o
da u Iha nµ 12. Cônµ Iy kInh doanh Iheo mu a vu , quy 4 Ihuo nµ
300 301
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N Lï 1HO i GiAN
Ly do cua su bô Irí qua nhIeu nhan Iuc Iuôn Ia cac quan dIem
daI IoaI nhu “chunµ Ia can co môI chuyen µIa (ve nhIeI dônµ Iuc
ho c, ba n quye n, kInh Ie ...) Ironµ dô I nµu cu a minh”. Nµuo I chuyen
µIa do co Ihe íI hoa c ha u nhu khônµ duo c su du nµ, sonµ anh Ia
Iuôn phaI co maI o do “khI chunµ Ia can”, va “anh Ia can duoc
Iam quen voI cac van de cua nhom, co maI va Ia Ihanh vIen cua
nho m Iu da u”. Thu c Ie Ihi nµuo I Ia chí ca n co Ironµ dô I nµu nhu nµ
kIen Ihuc va ky nanµ can IhIeI cho cônµ vIec hanµ nµay ma IhôI.
Cac chuyen µIa, chuyen vIen voI vaI Iro Iu van Ironµ môI sô dIp
nao do nen o ben nµoaI nhom/Iô chuc. Nhu Ihe se IIeI kIem chI
phí hon nhIeu so voI vIec sap xep ho Iro Ihanh môI Ihanh vIen
ben Ironµ Iô chuc.
3. MôI nµuôn Ianµ phí IhoI µIan nua Ia do Iô chuc kem. “TrIeu
chunµ” cua no Ia co qua nhIeu cuôc hop.
Ve ban chaI Ihi cac cuôc hop Ia môI cach µIaI quyeI van de o
ca c Iô chu c IhIe u hu I. Mô I nµuo I khônµ Ihe vu a ho p vu a Ia m vIe c.
Mô I Iô chu c Iy Iuo nµ se khônµ ca n ca c cuô c ho p, o do aI cu nµ
bIe I nhu nµ dIe u ca n IhIe I cho cônµ vIe c cu a minh de co Ihe hoa n
Iha nh Iô I cônµ vIe c. Nµuo I Ia hô I ho p vi nhu nµ nµuo I Ia m ca c vIe c
kha c nhau ca n pha I ho p Ia c de hoa n Iha nh mô I nhIe m vu chunµ.
Nµoa I ra kIe n Ihu c va kInh nµhIe m ca n IhIe I Ironµ mô I Iruo nµ ho p
cu Ihe cu nµ pha I duo c “huy dô nµ” Iu mô I sô nµuo I, do do ca n co
nhu nµ cuô c ho p.
Nµuo I Ia Iuôn co xu huo nµ ho p nhIe u hon mu c ca n IhIe I. Ca c
Iô chu c Iuôn do I ho I nµuo I Ia cu nµ Ia m vIe c vo I nhau, khIe n dôI
khI nhu nµ cô µa nµ cu a ca c nha khoa ho c ha nh vI keu µo I Ia o ra
nhu nµ “co hô I ho p Ia c” Iro nen du Ihu a. Tuy nhIen, ne u ca c Iha nh
“khu nµ hoa nµ” da duo c du ba o va chuye n dô I Iha nh nhu nµ cônµ
vIe c Ihuo nµ nha I cu a mo I nµuo I. Nhu nµ dIe u µay chu y o mô I nha
ma y duo c qua n Iy Iô I Ia ca c quye I dInh cho Iuonµ IaI, chu khônµ
phaI Ia nhunµ quyeI dInh µIaI quyeI cac van de Iôn donµ Ironµ
qua khu.
2. Su Ia nµ phí Iho I µIan Ihuo nµ ba I nµuô n Iu vIe c bô Irí du Ihu a
nhan Iu c.
Co môI baI Ioan cho hoc sInh cap I nhu sau: “Neu haI nµuoI
Iho da o Ironµ haI nµa y duo c mô I con muonµ Ihi bô n nµuo I Iho
se ma I ma y nµa y de da o con muonµ Iuonµ Iu 7”. Tronµ Iruo nµ
ho c, cau Ira Io I chính xa c se Ia “mô I nµa y”. Tuy nhIen dô I vo I cônµ
vIec Ihuc Ie Ihi cau Ira IoI dunµ phaI Ia “bôn nµay”, neu khônµ
muôn noI Ia “khônµ bao µIo xonµ”.
DôI khI su IhIe u nhan Iu c Ia m a nh huo nµ de n ke I qua cônµ vIe c.
Tuy nhIen, dIe u Ihuo nµ xa y ra hon Ia vIe c dô I nµu Iao dô nµ Io n
qua mu c ca n IhIe I, do do ho ca n da nh nhIe u Iho I µIan hon de
“Iuonµ Iac, Irao dôI” voI nhau, Ihay vi Iam vIec.
Lam Ihe nao de bIeI chunµ Ia danµ sap xep qua du Ihua nhan
Iu c7 Ne u nhu nµ nµuo I Ia nh da o, qua n Iy da nh mô I pha n da nµ
ke IhoI µIan (chanµ han hon môI phan muoI quy IhoI µIan cua
ho) vao cac van de IIen quan den quan he con nµuoI, cac Iranh
chap, baI dônµ ca nhan v.v... Ihi µan nhu chac chan Ia o day co
su du Ihu a nhan Iu c. No I mô I ca ch hinh a nh, mo I nµuo I danµ da m
chan Ien nhau. Nhan Iu c khI do khônµ co n Ia phuonµ IIe n, ma
Iro Iha nh mô I Iu c ca n cho cônµ vIe c. Tronµ mô I Iô chu c IInh µo n,
moI nµuoI co khônµ µIan can IhIeI de Iam vIec ma khônµ “va
cham” nhau, dônµ IhoI co Ihe Iam vIec ma khônµ phaI maI IhoI
µIan µIaI Ihích cônµ vIec cho nhunµ nµuoI IIen quan.
302 303
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N Lï 1HO i GiAN
qua quye I ra nµ hIe n khônµ co n µIuo nµ na o Irô nµ. Sonµ vIen qua n
Iy som muôn Ihe nao cunµ Iim ra duoc môI vaI µIuonµ Irônµ. Ly
do Ia bô pha n IIe p nha n khônµ duo c Ihônµ ba o nµay khI mô I be nh
nhan vua xuaI vIen, Ironµ khI nhunµ y Ia va bô phan Iính vIen
phí IaI bIeI ro dIeu nay. Bô phan IIep nhan benh nhan chí kIem
Ira sô µIuonµ benh con Irônµ vao S µIo sanµ hanµ nµay, Ironµ
khI Iho I dIe m ma ba c sï cho be nh nhan xua I vIe n Ia I Ia ... µIu a buô I
sanµ, sau khI bac sï kham benh. Van de ve Ihônµ IIn o day duoc
µIaI quyeI khônµ co µi kho khan: bô phan y Ia co Irach nhIem
dua mô I ba n sao danh sa ch be nh nhan xua I vIe n cho bô pha n
IIep nhan benh nhan.
Khônµ chí co Iruc Irac Ihônµ IIn, ma Ihônµ IIn o nhunµ danµ
saI Iech cunµ Iam Iôn IhoI µIan.
Cac cônµ Iy che Iao Ihuonµ µap van de voI nhunµ con sô ve
sa n xua I, nhu nµ con sô na y ca n pha I duo c “bIen dIch” cho ca c
nhan vIen o bô pha n van pho nµ su du nµ. Bô pha n sa n xua I
Ihuonµ chí dua Iren nhunµ con sô Irunµ binh – dIeu ma cac ke
Ioan vIen yeu cau. Cac nhan vIen van phonµ phan Iích san xuaI,
nµuoc IaI, can nhIeu hon Ihe: cac con sô IôI da va IôI IhIeu, ma
Ira n sa n xua I, su dao dô nµ cu a sa n xua I... De co duo c nhu nµ
Ihônµ IIn na y ho pha I Iô n ha nµ µIo dô nµ hô de dIe u chính hay
suy doa n.
VIec quan Iy IhoI µIan Ianµ phí chí ra nhunµ nµuyen nhan neu
Iren: du Ihua nhan Iuc, Iô chuc kem, Iruc Irac Ihônµ IIn. Nhunµ
va n de na y co Ihe duo c su a chu a nhanh hoa c cha m, nhunµ mô I
khI cac van de da duoc µIaI quyeI Ihi chunµ Ia se co duoc Ihem
raI nhIeu IhoI µIan de µIaI quyeI cônµ vIec.
vIen Iô chuc su dunµ môI Iy Ie danµ ke Ironµ quy IhoI µIan vao
vIec hôI hop Ihi do Ia dau hIeu cua môI Iô chuc kem.
Mô I cuô c ho p de u ke o Iheo ca c cuô c µa p µo , ho p nho m nho
sau do de IrIen khaI, Iheo doI cac van de da ban Ironµ cuôc hop
chính ban dau. TaI ca deu raI Iôn IhoI µIan. Do do chunµ can
pha I duo c dInh huo nµ. Mô I cuô c ho p khônµ co dInh huo nµ khônµ
nhunµ chí Iôn IhoI µIan ma con Ia môI dIeu nµuy haI. Tren IaI
ca , hô I ho p khônµ nen Iro Iha nh mô I quy Iua I ma pha I Ia mô I
“nµoa I Ie ”. Mô I Iô chu c ma ca c Iha nh vIen µa p µo , ho p ha nh qua
nhIe u Ia mô I Iô chu c Ia nµ phí Iho I µIan do ye u ke m Ironµ khau
Iô chuc.
Co nhu nµ nµoa I Ie : Mô I sô bô pha n Ironµ Iô chu c co nhIe m vu ...
ho p, nhu Hô I dô nµ qua n IrI cu a ca c cônµ Iy Du PonI va SIandard
OII oI New 1ersey: ho chí hop, nµhe cac yeu cau va ra cac quyeI
dInh ma IhôI. Nhunµ chính nhu nµ cônµ Iy na y cu nµ da Iu Iau
nha n ra ra nµ vo I mô I Iy do Iuonµ Iu , nhu nµ Iha nh vIen Hô I dô nµ
qua n IrI cu nµ se khônµ duo c phe p Ia m ba I cu dIe u µi nµoa I nhIe m
vu hop va ra quyeI dInh cua ho.
Nµuyen Iac Ia khônµ bao µIo de cho cac cuôc hop Iro Ihanh
nµuô n nhu ca u Iho I µIan chu ye u. Oua nhIe u cuô c ho p Iuôn co
nµhïa Ia môI cônµ vIec danµ ra nen Iam boI môI nµuoI/môI bô
pha n bI Ira I rô nµ ra Iren nhIe u nµuo I/nhIe u bô pha n. Tra ch nhIe m
bI phan Ian, Ihônµ IIn khônµ den dunµ nµuoI can no.
4. Ye u Iô cuô I cu nµ Ia m Ia nµ phí Iho I µIan Ia su Iru c Ira c Ironµ
Ihônµ IIn.
Ouan Iy môI benh vIen Ion IIen Iuc bI Iam phIen boI cac cuôc
dIe n Ihoa I Iu ca c ba c sï, yeu ca u Iim ra mô I µIuo nµ be nh cho mô I
benh nhan nao do can nhap vIen. Bô phan IIep nhan benh nhan
304 305
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N Lï 1HO i GiAN
Chu IIch mô I nµan ha nµ qua n Iy Iho I µIan cu a ônµ Ia Iheo ca ch
Iren. Va o Ihu HaI va Ihu Sa u, ônµ Ia co ca c cuô c ho p vo I ca c dô nµ
su , µIa I quye I ca c va n de hIe n Ia I, µa p ca c kha ch ha nµ quan Iro nµ
v.v... Cac buôI chIeu Ihu Ba, Ihu Tu va Ihu Nam de Irônµ khônµ
xe p IIch, da nh cho nhu nµ va n de ba I cho I na y sInh. RIenµ ba buô I
sa nµ Ihu Ba, Ihu Tu, Ihu Nam ônµ Ia da nh ha n de µIa I quye I
nhu nµ va n de quan Iro nµ, mô I va n de Ironµ mô I khoa nµ Iho I µIan
90 phu I.
MôI phuonµ phap nua Ia sap xep môI khoanµ IhoI µIan Iam
vIec IaI nha vao môI buôI sanµ.
MôI nha quan Iy danh han 90 phuI môI buôI sanµ Iruoc khI dI
Ia m va o cônµ vIe c, Ironµ mô I can pho nµ Ia I nha , khônµ nµhe dIe n
IhoaI Iu baI cu aI. Tuy phaI Iam vIec som hon, cach nay con IôI
hon Ia dem vIec ve nha va Iam Ironµ ca buôI IôI, sau khI an IôI
xonµ. Ro ra nµ nhu nµ nha qua n Iy o dô Iuô I Irunµ nIen hoa c hon
nen dI nµu som va Ihuc day som Iam vIec. Ly do chính cua vIec
dem cônµ vIec ve nha Iam buôI IôI Ia môI Iy do raI Ie: no µIup
ban Iranh ne, Iri hoan vIec xu Iy cônµ vIec va sap xep IhoI µIan
Ironµ nµay Iam vIec.
Ouan Ironµ hon nua Ia cach Ihuc Iap Irunµ IhoI µIan. Da sô
moI nµuoI Ihuc hIen dIeu nay banµ cach dôn nhunµ nhIem vu
khônµ quan Ironµ, nhunµ nhIem vu Ihu cap IaI voI nhau, banµ
ca ch do xo a bo dI nhu nµ “khoa nµ Irô nµ ve Iho I µIan” µIu a chu nµ.
Ca ch na y Io ra khônµ ma y hIe u qua . Nµuo I Ia va n uu IIen (ca Ironµ
suy nµhï va Ironµ ke hoach Iam vIec) cho nhunµ cônµ vIec kem
quan Iro nµ, nhu nµ vIe c pha I Ia m du do nµ µo p khônµ da nµ ke cho
hIeu qua cônµ vIec. KeI qua Ia, Iao ra môI suc ep ve IhoI µIan
nhu cach Iren se Iam anh huonµ den quy IhoI µIan con IaI (ma
Tä p Irung quv Iho i gian su du ng
Nha quan Iy Iheo doI va phan Iích vIec su dunµ IhoI µIan, sau
do nô Iu c qua n Iy Iho I µIan se co Ihe xa c dInh duo c quy Iho I µIan
anh Ia co duo c cho nhu nµ cônµ vIe c quan Iro nµ. No I ca ch kha c,
anh Ia bIe I duo c minh co n bao nhIeu Iho I µIan co Ihe Iu y nµhI su
du nµ cho nhu nµ cônµ vIe c quan Iro nµ do . Va du ba n co ca I µIa m
cônµ vIec Ianµ phí IhoI µIan den dau dI nua, Ihi quy IhoI µIan
nay cunµ khônµ phaI Ia nhIeu!
Nha quan Iy o cap canµ cao Ihi phan IhoI µIan anh Ia co Ihe
kIe m soa I va Iu y nµhI su du nµ ca nµ nho Ia I. Tô chu c ca nµ Io n Ihi
ca nµ Iô n Iho I µIan nhIe u cho ca c quan he ben Ironµ hon Ia cho
hoa I dô nµ va va n ha nh cu a no .
Vi vay, nha quan Iy hIeu qua can phaI nam chac, Iap Irunµ
khoanµ IhoI µIan íI oI ma anh Ia co Ioan quyen su dunµ. Anh Ia
hIeu ranµ minh can nhunµ khoanµ IhoI µIan IIen Iuc, du Iau de
Iam môI cônµ vIec nao do, con nhunµ khoanµ IhoI µIan nµan, bI
µIan doan se khônµ co ích IoI µi.
Buo c cuô I cu nµ Ironµ qua n Iy Iho I µIan, do do , se Ia vIe c Ia p Irunµ
ca c khoa nµ Iho I µIan ma su Iheo do I va phan Iích Iruo c do cho Iha y
chu nµ Ihuô c quye n su du nµ va kIe m soa I cu a nha qua n Iy .
Co nhIeu cach de Iam vIec nay. MôI sô nµuoI Iam vIec o nha
mô I nµa y Ironµ Iua n, do Ia ca ch Ia p Irunµ Iho I µIan phô bIe n dô I
voI nµuoI Iam cônµ Iac bIen Iap hay nµhIen cuu.
Mô I sô nµuo I kha c sa p xe p ca c cônµ vIe c manµ Iính cha I su vu
(hôI hop, µap µo khach hanµ...) vao haI nµay cu Ihe Ironµ Iuan,
va danh buôI sanµ nhunµ nµay con IaI cho nhunµ cônµ vIec doI
hoI Iap Irunµ IhoI µIan IIen Iuc, khônµ µIan doan.
306 307
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i OUA N Lï 1HO i GiAN
“BIeI ro ban Ihan minh” – cau nµan nµu cô nham µIup nµuoI
Ia da I de n su Ihônµ Iha I – Ia mô I nhIe m vu kho Ihu c hIe n dô I vo I
con nµuoI. Tuy nhIen, aI Ironµ chunµ Ia cunµ co Ihe Ihuc hIen
duoc vIec “bIeI ro IhoI µIan cua ban Ihan” neu chunµ Ia Ihuc su
muô n va quan Iam Ia m dIe u do . KhI do ba n se co nhu nµ buo c
vunµ chac Iren con duonµ dI IoI Iính hIeu qua Ironµ cônµ vIec.
nha quan Iy co Ihe Iuy y su dunµ) va ca cônµ vIec nua. Tronµ
vonµ vaI nµay hay vaI Iuan, quy IhoI µIan con IaI do se bI chIem
maI boI nhunµ vIec vun vaI moI, nhunµ van de moI v.v...
Nha quan Iy hIeu qua, Ihay vao do, can khoI dau banµ vIec
xa c dInh, uo c Iuo nµ Ihu c su ho co bao nhIeu Iho I µIan “cu a minh”,
sau do sa p xe p chu nµ Iha nh nhu nµ khoa nµ Iho I µIan IIen Iu c,
khônµ µIa n doa n. Sau do , ne u ho Iha y mô I sô va n de a nh huo nµ
den quy IhoI µIan du Iru nay, ho xem xeI IaI banµ Iheo doI su
dunµ IhoI µIan va IoaI bo môI sô yeu cau ve IhoI µIan cua nhunµ
hoa I dô nµ khônµ Ia o ra Io I ích. Nhu da no I o pha n Iren, ho hIe u
ranµ su caI µIam nay khônµ bao µIo Ia qua nhIeu.
Ta I ca mo I nµuo I pha I IIen Iu c qua n Iy Iho I µIan cu a minh.
Chunµ Ia khônµ chí dInh ky Iheo doI va phan Iích vIec su dunµ
IhoI µIan, ma con daI ra nhunµ han choI ve IhoI µIan cho cac
nhIem vu quan Ironµ, dua Iren danh µIa sap xep quy IhoI µIan
Iu y y su du nµ.
MôI nha quan Iy ma IôI bIeI co haI danh sach Iheo doI: MôI
danh sa ch nhu nµ nhIe m vu kha n ca p va mô I danh sa ch nhu nµ
vIec khônµ Ihu vI µi sonµ baI buôc phaI Iam; ca haI danh sach
deu co nhunµ han choI ve IhoI µIan cu Ihe. KhI nhunµ IhoI han
do bI vI pham, anh Ia bIeI ranµ IhoI µIan da khônµ duoc quan Iy
IôI va Iro nen Ianµ phí.
Tho I µIan Ia nµuô n Iu c khan hIe m nha I, va ne u no khônµ duo c
qua n Iy Ihi nhu nµ nµuô n Iu c kha c cu nµ se khônµ duo c qua n
Iy . Nµoa I ra vIe c phan Iích Iho I µIan va su du nµ Iho I µIan Ia mô I
phuonµ pha p co he Ihô nµ, de Ihu c hIe n Ironµ vIe c phan Iích cônµ
vIe c va xa c dInh dIe u µi Ia Ihu c su quan Iro nµ Ironµ cônµ vIe c
a y.
308 309
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C OUïL 1 LiNH HiL U OUA
dInh IôI dep ma IhôI. DIeu nay nµhïa Ia: Ironµ khI ban Ihan môI
quyeI dInh hIeu qua duoc dua Iren muc dô hIeu bIeI manµ Iính
khaI nIem cao nhaI, Ihi hanh dônµ Ihuc hIen quyeI dInh ay can
phaI canµ µan voI muc dô don µIan cua cônµ vIec chunµ nao IôI
chu nµ a y.
Nµuo I íI duo c bIe I Io I nha I Ironµ ca c nha kInh doanh vï da I cu a
My , ônµ Theodore VaII, co Ihe duo c coI Ia nµuo I ra nhu nµ quye I
dInh hIe u qua nha I Ironµ IIch su kInh doanh My . La chu IIch he
Ihônµ dIen IhoaI BeII (BeII TeIephone SysIem) Iu 1910 den µIua
Iha p nIen 1920, VaII da xay du nµ cônµ Iy na y Iha nh mô I cônµ
Iy Iu nhan Ia m co Ihe µIo I – mô I Ironµ nhu nµ cônµ Iy co Iô c dô
Ianµ Iruo nµ cao nha I.
Mô I ví du kha c Ihuô c ve AIIred P. SIoan. 1r. Önµ na y na m quye n
Ia nh da o o GeneraI MoIors va o nam 1922, khI su nµhIe p cu a VaII
sap den hôI keI Ihuc. SIoan Ia nµuoI co Iính cach khac han VaII,
hoa n ca nh cu a cônµ Iy GeneraI MoIors cu nµ kha c cônµ Iy BeII.
Tuy nhIen, quye I dInh khIe n SIoan duo c nho Io I nhIe u nha I – quye I
dInh phI Ia p Irunµ ho a co ca u Iô chu c cu a GeneraI MoIors Ihi Ia I
cu nµ mô I Ioa I so vo I nhu nµ quye I dInh ma VaII dua ra cho he
Ihônµ dIen IhoaI BeII Iruoc do.
Nhu chính SIoan nho Ia I Ironµ cuô n hô I ky Nhûä ng nùm thaá ng
vúá i General Motors cuã a töi (New York, DoubIeday, 1964), khI ônµ
Ia nham chuc nam 1922, cônµ Iy co co cau Iô chuc kha Ionµ Ieo.
NhIe u bô pha n Iruo c do khônµ Iau co n Ia nhu nµ cônµ Iy dô c Ia p,
mo I bI GM mua Ia I. La nh da o ca c bô pha n va n qua n Iy chu nµ
nhu Ihe do Ia cônµ Iy cu a rIenµ ho !
SIoan nha n ra ra nµ, day khônµ chí Ia mô I va n de nµa n ha n va
rIenµ Ie µay ra boI su sap nhap va mua IaI, ma Ia môI van de
manµ Iính phô qua I cho ca c doanh nµhIe p co quy mô Io n no I
I7.
C^C QIYLJ Ð!!I I!LI QI^
K
hônµ dua ra Iha I nhIe u quye I dInh, nha qua n Iy hIe u qua
chí Ia p Irunµ va o nhu nµ quye I dInh quan Iro nµ nha I ma IhôI.
Ho Iap Irunµ suy nµhï ve nhunµ van de chunµ nhaI, manµ Iính
chIen Iuoc, hon Ia vIec chay Iheo van de va µIaI quyeI chunµ. Ho
Iuôn cô dua ra cac quyeI dInh Iren co so hIeu bIeI cao nhaI, chu
khônµ vôI vanµ, chay Iheo IhoI µIan va Iôc dô. Luôn Iim kIem
nhu nµ “ha nµ sô ” Ironµ Iinh huô nµ, ho coI vIe c qua n Iy ha nµ Ioa I
“bIen sô” Ia dau hIeu cua su suy nµhï cau Iha va Iuôm Ihuôm.
Ho muô n bIe I ro a nh huo nµ cu a quye I dInh va ca Ihu c Ie ma quye I
dInh do pha I xu Iy .
Nha qua n Iy hIe u qua bIe I khI na o mô I quye I dInh ca n du a Iren
nµuyen Iac, va khI nao no can dua Iren Ihuc Ie cu Ihe. Ho bIeI
ra nµ mô I quye I dInh IInh Ie nha I Ia quye I dInh na m µIu a ca c Iho a
hIep dunµ dan va saI Iam, va ho co Ihe phan bIeI nhunµ Ihoa
hIep ay. Ho bIeI ranµ buoc Iôn IhoI µIan nhaI Ironµ ca môI quy
Irinh khônµ pha I Ia vIe c dua ra quye I dInh ma Ia vIe c Ia m cho no
Iro nen co hIe u qua , co Ia c du nµ. Mô I quye I dInh khônµ duo c du a
vao cônµ vIec se khônµ phaI Ia môI quyeI dInh ma chí Ia môI y
310 311
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C OUïL 1 LiNH HiL U OUA
S. Co co che phan hôI nham kIem Ira Iính hIeu qua, Iính dunµ
dan cua quyeI dInh dôI voI Iinh hinh Ihuc Ie.
Do chính Ia nhûä ng yïë u töë cu a mô I qua Irinh ra quye I dInh hIe u
qua .
Bô n loa i Iình huô ng co Ihe xa v ra
1. Cau ho I da u IIen pha I da I ra Ia : “Day Ia mô I Iinh huô nµ
phô qua I hay chí Ia mô I nµoa I Ie 7 Tinh huô nµ na y co Ihuo nµ
xuyen xa y ra khônµ, hay do chí Ia mô I Iinh huô nµ ca bIe I ca n
co su µIa I quye I da c bIe I7”. Bo I Ia mô I Iinh huô nµ phô qua I, mô I
va n de chunµ se duo c µIa I quye I qua mô I nµuyen Ia c, mô I quy
Ia c na o do .
Chunµ Ia can phan bIeI bôn IoaI Iinh huônµ khac nhau. LoaI
dau IIen Ihuc su manµ Iính chaI phô quaI, môI su kIen don Ie
chí Ia mô I “IrIe u chu nµ” ma IhôI. Da sô ca c va n de na y sInh Ironµ
cônµ vIec Ihuonµ nhaI cua chunµ Ia Ihuôc IoaI nay. Ví du, cac
quye I dInh ve Iuu kho ha nµ ho a, Ihu c ra khônµ pha I Ia mô I “quye I
dInh” Ihuc su, ma chí Ia môI su dIeu chính. MôI van de Ihuc su
pha I manµ Iính cha I bao qua I, phô bIe n; dIe u na y ca nµ du nµ hon
voI cac su kIen Ironµ qua Irinh san xuaI.
Tronµ qua n Iy sa n xua I, nµuo I Ia µa p ha nµ Iram va n de Ironµ
mô I Iha nµ. Tuy nhIen, sau khI phan Iích Ihi da sô chí Ia nhu nµ
IrIe u chu nµ cu a mô I sô Iinh huô nµ, hay va n de co ba n. Ca c ky
su sa n xua I hay qua n Iy mô I quy Irinh don Ie Ironµ mô I nha
ma y khônµ Ihe Iha y duo c dIe u na y. Mô I va n de chunµ chí Iô dIe n
khI phan Iích Ioa n bô khô I Iuo nµ cônµ vIe c Ironµ mô I Iho I µIan
chunµ. Theo ônµ, ca c Ia p doa n kInh doanh co quy mô Io n ca n su
Ihônµ nhaI Ironµ chí dao va su kIem soaI, quan Iy Iap Irunµ, voI
quye n Iu c Iha I su Ironµ Iay bô ma y qua n Iy ca p cao. Tuy nhIen,
ca c ca p qua n Iy ben duo I cu nµ ca n co su Iu do, Iha m quye n va
Ira ch nhIe m Ironµ ha nh dô nµ, cu nµ nhu ca n co quy mô cônµ vIe c
du Io n de Ihe hIe n, va sau cu nµ, ca n duo c cônµ nha n khI da I Iha nh
Iích va keI qua. DIeu nay canµ Iro nen quan Ironµ khI cônµ Iy
pha I IrIe n va mo rô nµ – ca nµ Iu c cônµ Iy ca nµ ca n du a va o nhu nµ
con nµuoI Iam vIec manh me va dôc Iap.
Ca c ve u Iô cu a qua Irình ra quve I dinh
Cac pham chaI quan Ironµ Ironµ cac quyeI dInh nhu cua VaII
va SIoan khônµ phaI Ia Iính cap IIen hay Iính µay Iranh caI cua
chu nµ, ma do Ia :
1. Su y Ihuc ro ranµ ve Iính chaI chunµ, phô quaI cua môI van
de : mô I va n de phô qua I chí co Ihe duo c µIa I quye I ba nµ mô I quye I
dInh Ironµ do dua ra môI nµuyen Iac cu Ihe.
2. Xa c dInh ro ca c yeu ca u ma cau Ira Io I cho va n de pha I Iho a
man, Iuc Ia cac dIeu kIen bao quaI.
3. Suy nµhï ky Iuo nµ ve nhu nµ µi Ia “du nµ da n”, Iu c Ia nhu nµ
µIaI phap cho cac yeu cau noI Iren Iruoc khI suy nµhï den cac
Iho a hIe p, dIe u chính, nhuo nµ bô ca n pha I Ia m de quye I dInh duo c
cha p nha n.
4. Xa c dInh mô I quye I dInh bao ha m vIe c dua ra ca c ha nh dô nµ
de Ihuc hIen va IrIen khaI cac quyeI dInh ay.
312 313
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C OUïL 1 LiNH HiL U OUA
nay, co xu huo nµ Iro Iha nh nhu nµ va n de phô qua I, Iru phI nhu nµ
µIa I pha p chunµ duo c dua ra.
NoI chunµ, Iru nhunµ su kIen nµoaI Ie, cac su kIen phô quaI
doI hoI nhunµ µIaI phap phô quaI – môI nµuyen Iac, môI chính
sach chunµ. MôI khI nµuyen Iac chunµ da co, Ihi moI bIeu hIen
kha c nhau cu a mô I Iinh huô nµ chunµ de u co Ihe duo c µIa I quye I
hIeu qua, banµ vIec dIeu chính nµuyen Iac do vao Iính chaI cu
Ihe cua Iinh hinh hIen IaI. NµoaI ra, nhunµ su kIen, Iinh huônµ
Ihuc su Ia nµoaI Ie se co nhunµ cach µIaI quyeI rIenµ. Ro ranµ
chu nµ Ia khônµ Ihe de ra nhu nµ nµuyen Ia c Ironµ nhu nµ Iinh
huônµ dac bIeI nay.
Nµuo I ra quye I dInh hIe u qua ca n da nh Iho I µIan xa c dInh xem
anh Ia danµ dôI maI voI IoaI Iinh huônµ nao Ironµ bôn IoaI Iren.
Neu xac dInh saI, quyeI dInh dua ra cunµ se saI Iam Iheo. NoI
chunµ, IôI Iam phô bIen nhaI hIen nay Ia vIec xu Iy nhunµ Iinh
huô nµ, va n de phô qua I nhu Ihe chu nµ chí Ia mô I Ioa I nhu nµ su
kIen rIenµ Ie, roI rac, dac bIeI, Iuc Ia IhIeu han su hIeu bIeI va
nµuyen Ia c chunµ ve va n de . Ta I nhIen, dIe u na y se da n de n nhu nµ
he qua xa u cu a no .
Ca c veu cä u cu Ihe cu a mô I quve I dinh
2. Yeu Iô quan Ironµ Ihu haI Ironµ quy Irinh ra quyeI dInh Ia
vIe c xa c dInh, Ihe hIe n ro dIe u ma mô I quye I dInh pha I da I duo c;
Iu c Ia mu c IIeu cu a quye I dInh. Ouye I dInh pha I da I mu c IIeu Iô I
IhIeu nao7 Dau Ia cac dIeu kIen ma no phaI Ihoa man – nhunµ
dIeu kIen ma Ironµ khoa hoc nµuoI Ia µoI Ia “dIeu kIen ve mIen
µIa IrI, dIeu kIen bao quaI”7 MôI quyeI dInh hIeu qua can Ihoa
da nµ ke, chanµ han vaI Ihanµ. Va chí khI xac dInh duoc van de
chunµ do Ihi vIec quan Iy quy Irinh san xuaI moI Iro nen hIeu
qua ma IhôI.
LoaI Iinh huônµ Ihu haI Ia nhunµ su kIen dac bIeI, dôc nhaI
dôI voI Iô chuc; sonµ ve ban chaI Ihi day Ihuc su Ia môI van de
phô quaI.
Ví du cho IoaI van de nay co Ihe Ia Iruonµ hop môI cônµ Iy
nha n duo c Io I de nµhI sa p nha p Iu mô I cônµ Iy kha c Io n hon. Ro
ra nµ, ne u cônµ Iy cha p nha n Ihi Iinh huô nµ Iren Ia duy nha I,
khônµ bao µIo Iap IaI nua. Tuy nhIen, ve ban chaI Ihi day IaI Ia
mô I Iinh huô nµ phô bIe n, Iuôn xa y ra. De suy nµhï va quye I dInh
Ira Io I “Co ” hay “Khônµ” cho de nµhI sa p nha p nhu Iren, ca n pha I
co mô I sô nµuyen Ia c chunµ. Nhu nµ nµuyen Ia c do ca n duo c mo I
nµuoI cunµ xay dunµ dua Iren kInh nµhIem ca nhan.
LoaI IIep Iheo Ia nhunµ su kIen nµoaI Ie, duy nhaI.
Ví du: Su cô maI dIen Ioan khu vuc Dônµ Bac cua Bac My Iu
SI. Lawrence de n WashInµIon hô I Iha nµ 11.196S Ia su kIe n Ihuô c
IoaI baI Ihuonµ nay. Hoac co Ihe ke ra day Iham hoa Iu vIec su
dunµ IhaIIdomIde Ironµ duoc pham dan den vIec hanµ IoaI Ire
so sInh bI dI IaI hôI dau Ihap nIen 60. Do IhaI su Ia nhunµ Iinh
huô nµ, nhu nµ su kIe n hIe m khI xa y ra. Tuy nhIen, khI chu nµ xa y
ra, Ia raI can daI cau hoI: “Do Ihuc su Ia môI nµoaI Ie hay Ia su
xuaI hIen Ian dau IIen cua môI IoaI van de moI7”.
Va chính do Ia IoaI su kIen, Iinh huônµ Ihu Iu ma cac quyeI
dInh phaI µIaI quyeI: su xuaI hIen Ian dau cua môI van de phô
quaI moI.
Theo haI ví du Iren, chunµ Ia co Ihe Ihay ro ca haI su cô maI
dIen va dI IaI Ire so sInh, Ironµ dIeu kIen ky IhuaI hIen daI hIen
314 315
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C OUïL 1 LiNH HiL U OUA
Tronµ Ihu c Ie , nhu nµ suy nµhï ve ca c dIe u kIe n bao qua I Ia ca n
IhIeI cho vIec xac dInh khI nao can Iu bo môI quyeI dInh. Sau
day Ia haI ví du – môI Iruonµ hop ma cac dIeu kIen ranh µIoI Iro
nen rac rôI, µay Iunµ Iunµ, va môI Iruonµ hop chunµ Iro nen ro
ra nµ de co Ihe Ihay quye I dInh cu ba nµ mô I chính sa ch mo I, phu
ho p hon.
Nhunµ suy nµhï, danh µIa ve cac dIeu kIen ranh µIoI cunµ can
IhIe I Ironµ vIe c dua ra nhu nµ quye I dInh Ihuô c Ioa I “nµuy hIe m”
nha I. Do Ia nhu nµ quye I dInh chí co Ihe Iha nh cônµ ne u mo I dIe u
kIe n IIen quan de u dIe n ra suôn se , khônµ co ba I ky Iru c Ira c na o.
Nhu nµ quye I dInh kIe u na y mo I nhin Ihi Iuôn co ve ho p Iy , sonµ
khI xem xeI nhunµ dIeu kIen ma no phaI Ihoa man, ban se Ihay
chu nµ hoa n Ioa n khônµ Iuonµ ho p vo I nhau. Do do , kha nanµ
Ihanh cônµ cua quyeI dInh Ia... khônµ Ihe. Con ve dIeu ky dIeu
de cho quye I dInh co Ihe Iha nh cônµ Ihi chu nµ Ia khônµ Ihe Irônµ
cho va o no duo c!
MôI ví du dIen hinh Ia quyeI dInh cua Tônµ Ihônµ Kennedy
Ironµ su cô VInh Con Lo n hô I nam 1961. Mô I mu c IIeu ro ra nµ Ia
Ia I dô CasIro, Iuy nhIen cu nµ Iu c do cu nµ pha I da I duo c mô I mu c
IIeu kha c Ia che µIa u su can IhIe p cu a ca c Iu c Iuo nµ quan dô I My
vao cônµ vIec nôI bô cua môI quôc µIa chau My khac. Muc IIeu
sau hoan Ioan khônµ kha IhI, vi chanµ co aI Iren Ihe µIoI nay co
Ihe IIn ranµ day khônµ phaI Ia môI vu can IhIep ma chí Ia môI
cuôc nôI day Iu ben Ironµ cua nµuoI Cuba. DôI voI nhunµ nµuoI
Iap chính sach cua My Iuc do, su khônµ can IhIep IaI duoc coI Ia
mô I dIe u kIe n ha nµ da u, vô cu nµ ca n IhIe I. HaI mu c IIeu no I Iren
chí co Ihe Iuonµ hop voI nhau khI xay ra môI cuôc nôI day Ihuc
su o Cuba, Iam Ie IIeI quan dôI cua dao quôc nay. Ma ro ranµ
dIe u do Ia hoa n Ioa n... khônµ Ihe o mô I da I nuo c nhu Cuba! Nhu
ma n nhu nµ dIe u kIe n ranh µIo I na y, ca n da I duo c nhu nµ mu c IIeu
de ra.
Cac dIeu kIen bao quaI noI Iren canµ duoc Ihe hIen ro ranµ va
cu Ihe bao nhIeu Ihi kha nanµ hIeu qua va daI duoc muc IIeu
cu a mô I quye I dInh ca nµ Io n ba y nhIeu. Nµuo c Ia I, nhu nµ IhIe u
soI Ironµ vIec xac dInh nhunµ dIeu kIen se Iam cho môI quyeI
dInh Iro nen ke m hIe u qua , du ban da u no co ve sa c sa o de n dau
dI nu a.
De xac dInh cac dIeu kIen bao quaI, cau hoI daI ra Ia: “Dau Ia
µIoI han IôI IhIeu can IhIeI de µIaI quyeI van de nay7”. KhI Ianh
da o GeneraI MoIors nam 1922, AIIred P. SIoan, da Iu ho I: “LIe u
cac nhu cau cua chunµ Ia co Ihe duoc Ihoa man banµ vIec IoaI
bo Iính dô c Ia p, Iu chu cu a ca c Iruo nµ bô pha n duo c khônµ7”.
Cau Ira IoI cua ônµ Ia Ia “Khônµ”. Cac dIeu kIen bao quaI cua
va n de na y do I ho I su c ma nh va Ira ch nhIe m Ironµ ca c vI Irí dIe u
ha nh, qua n Iy . Nhu nµ dIe u na y cu nµ ca n IhIe I khônµ ke m µi Iính
dônµ nhaI va su kIem soaI IaI môI Irunµ Iam. Chính nhunµ dIeu
kIen nay da yeu cau môI µIaI phap ve cau Iruc Iô chuc hon Ia
mô I su Iho a hIe p ve Iính ca ch ca nhan µIu a ca c Ia nh da o bô pha n
Ia I GeneraI MoIors!
Nha quan Iy hIeu qua hIeu ranµ môI quyeI dInh khônµ Ihoa
man duoc nhunµ dIeu kIen bao quaI cua no Ia môI quyeI dInh
khônµ hIe u qua , khônµ phu ho p. Tha m chí dIe u do co n Ie hon Ia
mô I quye I dInh Iho a ma n duo c nhu nµ dIe u kIe n bao qua I saI Ia m.
TaI nhIen ca haI Iruonµ hop nay deu Ia saI, sonµ nµuoI Ia van
co n co Ihe “cu u vo I” duo c Iruo nµ ho p sau – du sao do cu nµ Ia
mô I quye I dInh hIe u qua . Co n mô I quye I dInh khônµ Iho a ma n
duo c nhu nµ dIe u kIe n cu a no Ihi cha c cha n se khônµ dem Ia I cho
chunµ Ia dIeu µi nµoaI nhunµ rac rôI ma IhôI.
316 317
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C OUïL 1 LiNH HiL U OUA
NµuoI Ia da day cho IôI nhu vay khI IôI nhan môI nhIem vu Iu
van Ion dau IIen vao nam 1944. Do Ia môI nµhIen cuu ve cau
Iruc va chính sach quan IrI cua Iap doan GeneraI MoIors. AIIred
P. SIoan 1r., Iu c do Ia Chu IIch va Tô nµ µIa m dô c cu a GeneraI
MoIors, nµay Iu da u da mo I IôI de n van pho nµ cu a ônµ Ia va no I:
“TôI se khônµ no I cho anh bIe I pha I nµhIen cu u hay vIe I µi, cu nµ
nhu phaI dua ra keI Iuan µi. Do Ia nhIem vu cua anh. Huonµ dan
duy nhaI cua IôI voI anh Ia hay Irinh bay Ihanµ Ihan nhunµ dIeu
anh cho Ia du nµ nµay khI anh nha n ra chu nµ. Du nµ Io Ia nµ ve
phan unµ neu co cua ben cônµ Iy chunµ IôI, hay vIec IIeu chunµ
IôI co Ihích nhu nµ dIe u anh no I hay khônµ. Va hon he I, xIn anh
dunµ bao µIo Ihoa hIep de nhunµ nhan xeI, de nµhI Iro nen ‘IoI
IaI’, de cha p nha n. Khônµ co anh Ihi aI Ironµ chu nµ IôI cu nµ da
bIeI cach Ihoa hIep rôI. Tuy nhIen, khônµ aI o day co Ihe dua ra
nhunµ Ihoa hIep dunµ dan, cho den khI anh noI cho anh Ia bIeI
caI µi Ia dunµ. KhI do moI nha quan Iy o day, khI ra cac quyeI
dInh, se su du nµ y kIe n cu a anh nhu Ia mô I kIm chí nam huo nµ
dan vay!”
Co haI IoaI Ihoa hIep khac nhau. MôI IoaI duoc Ihe hIen Ironµ
cau Iha nh nµu : “Co nu a ô ba nh mi co n hon Ia khônµ co ba nh
an!”. Loa I Ihu haI duo c Ihe hIe n Ironµ cau chuye n ve su pha n xu
cua SoIomon, Iheo do nµuoI Ia nhan ra ranµ “môI nua dua Ire
Ihi con Ie hon Ia khônµ co dua Ire con nao ca”. Tronµ IoaI Ihoa
hIep dau IIen, cac dIeu kIen bao quaI van duoc Ihoa man. Muc
dích cu a ba nh mi Ia de an, do do co nu a ô va n an duo c. Co n Ironµ
ví du Ihu haI ve pha n xu cu a vua SoIomon, Iho a hIe p dua ra khônµ
Ihoa man duoc cac dIeu kIen bao quaI: môI nua dua be khônµ
Ihe Ia môI con nµuoI co Ihe sônµ va phaI IrIen duoc, ma chí Ia
môI caI xac!
va y, hoa c Ia y Iuo nµ na y pha I bo , hoa c Ia su hô Iro cu a My cho
mô I cuô c can IhIe p quan su pha I duo c da y Ien mu c Iô I da.
Tô nµ Ihô nµ Kennedy da du nµ khI no I ra nµ Iô I Ia m cu a ônµ Ia
khônµ pha I Ia da nµhe Iheo y kIe n cu a ca c chuyen µIa. Lô I Ia m o
day Ia vIec khônµ xem xeI, danh µIa day du IaI ca nhunµ dIeu
kIe n bao qua I ma quye I dInh IIen quan de n va n de na y pha I Iho a
ma n; cu nµ nhu vIe c khônµ cha p nha n mô I Ihu c Ie phu pha nµ ra nµ
mô I quye I dInh pha I da I haI mu c IIeu hoa n Ioa n khônµ Iuonµ ho p
nhu Iren se khônµ pha I Ia mô I quye I dInh, ma chí Ia mô I su cho
doI vao phep mau ma IhôI!
Tuy nhIen, xa c dInh ca c dIe u kIe n bao qua I cu a mô I quye I dInh
– nhunµ dIeu kIen ma quyeI dInh do phaI Ihoa man – khônµ Ihe
duo c Ihu c hIe n du a Iren nhu nµ du kIe n, ma du a Iren su dIe n µIa I
Iinh hinh. Do co Ihe coI Ia môI su danh µIa day ruI ro IIem an!
AI cu nµ co Ihe dôI khI ra nhu nµ quye I dInh saI Ia m. Tuy nhIen
ban khônµ duoc phep ra nhunµ quyeI dInh ma nµay ca Iren be
maI cua no da Ihe hIen vIec khônµ Ihoa man cac dIeu kIen bao
qua I.
Ca i gì la du ng?
3. Chunµ Ia can khoI dau banµ vIec suy nµhï ve vIec “caI µi Ia
dunµ” hon Ia “caI µi co Ihe chap nhan duoc” (chu chua noI IoI
vIec suy nµhï “aI dunµ”), boI Iuôn Iuôn nµuoI Ia can co su Ihoa
hIep sau nay. Neu khônµ xac dInh ro caI µi Ia dunµ de Ihoa man
nhunµ yeu cau va nhunµ dIeu kIen bao quaI, ban se khônµ phan
bIeI duoc môI Ihoa hIep dunµ va môI Ihoa hIep saI Iam – va dan
den vIec Ihuc hIen môI Ihoa hIep saI.
318 319
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C OUïL 1 LiNH HiL U OUA
Chuyen môI quyeI dInh Ihanh cac hanh dônµ doI hoI ban Ira
Io I mô I sô cau ho I sau day: AI ca n bIe I (duo c Ihônµ ba o) ve quye I
dInh7 Ha nh dô nµ na o ca n Ihu c hIe n7 AI se Ihu c hIe n chu nµ7 Ha nh
dô nµ do ca n nhu Ihe na o de nµuo I Ia co Ihe Ia m duo c7 Cau ho I
dau IIen va cau hoI cuôI cunµ Ironµ sô cac cau hoI Iren Ihuonµ
bI nµuoI Ia xem nhe, dua IoI keI qua xau.
Co môI cau chuyen kha phô bIen Ironµ µIoI nµhIen cuu, mInh
hoa cho Iam quan Ironµ cua cau hoI: “AI can phaI bIeI ve môI
quyeI dInh7”. VaI nam Iruoc day, môI nha san xuaI IhIeI bI cônµ
nµhIe p quye I dInh du nµ sa n xua I mô I ma u sa n pha m. Day Ia mô I
IhIe I bI chua n Ironµ day chuye n sa n xua I da nhIe u nam, hIe n va n
co n duo c su du nµ. Tuy nhIen, Iuo nµ da I ha nµ cho IhIe I bI na y
da µIa m su I nhIe u Ironµ nhu nµ nam µa n day. Nha sa n xua I quye I
dInh chí ba n sa n pha m cho nhu nµ kha ch ha nµ danµ su du nµ no
Ironµ Iruo nµ ho p ca n Ihay Ihe hay hu ho nµ, va 3 nam sau se
nµunµ han vIec san xuaI va ban hanµ dôI voI IhIeI bI nay. Sonµ
hoan Ioan baI nµo, vao Iuc ma IhIeI bI noI Iren khônµ con duoc
san xuaI Ihi nha san xuaI IaI... nhan duoc don daI hanµ Iu môI
khach hanµ cu. Ro ranµ Ia nµuoI Ia da khônµ chu y den cau hoI:
“Can Ihônµ bao cho aI ve quyeI dInh7”. NµoaI ra, nµuoI Ia cunµ
da khônµ Ihônµ ba o cho pho nµ mua ha nµ – nhu nµ nµuo I chIu
Irach nhIem mua vaI IIeu de san xuaI ra chính IhIeI bI noI Iren.
Phonµ mua hanµ Iruoc nay van mua cac vaI IIeu Iheo môI Iy Ie
Iuonµ u nµ vo I doanh sô ba n ra cu a sa n pha m, va khônµ aI Ihônµ
bao cho ho ve Ihay dôI ca. Do do, den IhoI µIan nµunµ san xuaI
IhIeI bI nay, Ironµ kho cua cônµ Iy con du nµuyen vaI IIeu san
xua I cho... 8·10 nam, nhu nµ nµuyen va I IIe u na y ba I buô c pha I
IoaI bo, voI phí Iôn raI Ion.
Neu ban Io Ianµ, quan Iam den nhunµ caI “co Ihe chap nhan
duoc” (chu khônµ phaI Ia nhunµ caI dunµ dan), ban se chí Ianµ
phí IhoI µIan ma IhôI. Nhunµ dIeu ban Io Ianµ, de phonµ co Ihe
chanµ bao µIo xay ra, Ironµ khI nhunµ kho khan, nhunµ vaI can
khac IaI co Ihe baI nµo den voI ban. DaI ra cau hoI ban dau “CaI
µi co Ihe cha p nha n duo c7”, ba n se khônµ da I duo c µi he I. KhI cô
Ira Io I cau ho I do , nµuo I Ia se quen ma I nhu nµ dIe u Ihu c su quan
Iro nµ, va da nh ma I co hô I co duo c cau Ira Io I du nµ da n, hIe u qua .
Chuve n quve I dinh Iha nh ha nh dô ng cu Ihe
4. Chuye n mô I quye I dInh Iha nh ha nh dô nµ cu Ihe Ia pha n
quan Ironµ IIep Iheo cua môI qua Irinh ra quyeI dInh. Neu xac
dInh cac dIeu kIen bao quaI Ia buoc kho nhaI Ihi vIec chuyen
quye I dInh Iha nh ha nh dô nµ Ia I Ia buo c Iô n Iho I µIan nha I Ironµ
qua Irinh na y. Tuy nhIen, chí khI ca c cam ke I ha nh dô nµ duo c
dua va o Ironµ mô I quye I dInh nµay Iu da u Ihi quye I dInh do mo I
Iro nen hIeu qua duoc.
Thu c cha I ma no I, ne u mô I quye I dInh khônµ duo c chuye n
Iha nh nhu nµ cônµ vIe c va Ira ch nhIe m cu a mô I sô nµuo I na o do ,
Ihi no van chua phaI Ia môI quyeI dInh dunµ nµhïa, ma chí Ia
môI du dInh IôI dep ma IhôI.
Day chính Ia va n de cu a nhIe u Iuyen bô ve chính sa ch, nha I Ia
Ironµ Iïnh vu c kInh doanh: chu nµ khônµ co ca c cam ke I ha nh dô nµ
cu Ihe . Khônµ aI co Ira ch nhIe m Ihu c hIe n nhu nµ Iuyen bô do ca .
Do do , cu nµ khônµ co µi da nµ nµa c nhIen khI ca c Iha nh vIen cu a
mô I cônµ Iy co xu huo nµ nµhI nµo Iính chan Ihu c cu a chu nµ. Ho
don µIa n coI do Ia nhu nµ Io I Ie ba hoa, sa o rô nµ cu a ban µIa m dô c!
320 321
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C OUïL 1 LiNH HiL U OUA
Vo I su xua I hIe n cu a IIn ho c, dIe u na y ca nµ Iro nen quan Iro nµ,
voI nµuoI ra quyeI dInh canµ nµay canµ co xu huonµ bI day ra
xa “hIe n Iruo nµ Ihu c Ie ”. Ne u anh Ia khônµ cha p nha n ra nµ minh
ca n pha I de n Ia n noI nhu nµ quye I dInh cu a minh duo c Ihu c hIe n,
canµ nµay anh Ia canµ xa roI Ihuc Ie, vôn vô cunµ quan Ironµ
dôI voI anh Ia: TaI ca nhunµ µi may vI Iính co Ihe xu Iy Ia nhunµ
sô IIeu Iruu Iuonµ – nhunµ Ihu nay chí co Ihe danµ IIn cay neu
Ihuonµ xuyen duoc kIem Ira, dôI chIeu voI Ihuc Ie, neu khônµ
chu nµ se da n con nµuo I dI Ia m duo nµ, Ia c Iô I...
Tu minh dI va Iha y khônµ chí Ia ca ch Iô I nha I, ma co n Ia ca ch
IôI nhaI de kIem Ira xem caI µIa dInh hinh Ihanh nen môI quyeI
dInh nao do co con hIeu Iuc va phu hop hay Ia chunµ da Iro nen
IôI IhoI, can danh µIa IaI. Va noI chunµ chunµ Ia nen hIeu ranµ
so m muô n µi ca c µIa dInh cu nµ Iro nen Iô I Iho I, bo I Ihu c Ie khônµ
bao µIo dunµ yen Ironµ môI IhoI µIan daI.
VIec khônµ danh µIa IaI Ihuonµ xuyen Iính phu hop, co hIeu
Iuc cua môI quyeI dInh Ia Iy do chính cho su IhaI baI cua quyeI
dInh. DIeu nay dunµ voI ca cac quyeI dInh kInh doanh va cac
chính sa ch cu a chính phu . KhI Ihu Iha p pha n hô I, chu nµ Ia ca n
ca c Ihônµ IIn co Iô chu c – ca c ba o ca o va con sô Ihô nµ ke. Sonµ
ne u khônµ xa c dInh ca c pha n hô I du a Iren Ihu c Ie , vo I phonµ ca ch
“Iu minh dI va Ihay”, ban se de danµ roI vao IhoI µIao dIeu, vo
doan va Iu do Iro nen khônµ co hIeu qua Ironµ cônµ vIec.
Pha n hô i
S. Cuô I cu nµ, Ironµ mô I quye I dInh, ca n xay du nµ mô I che dô
pha n hô I nha m cunµ ca p mô I co che kIe m Ira IIen Iu c (Iruo c nhu nµ
su kIen Ihuc Ie danµ xay ra) ve cac ky vonµ dôI voI quyeI dInh
do .
Con nµuoI dua ra cac quyeI dInh, ma con nµuoI Ihi vôn khônµ
hoa n ha o. Nµay ca mô I quye I dInh Iô I nha I cu nµ co Ihe saI Ia m.
Nµay ca mô I quye I dInh hIe u qua nha I rô I cu nµ co Iu c Iro nen Iô I
Iho I, khônµ co n phu ho p nu a.
KhI Iuo nµ LIsenhower da c cu Tô nµ Ihô nµ, nµuo I IIe n nhIe m cu a
ônµ Ia Harry S. Truman da no I, “Tô I nµhIe p Ike (Ien µo I Ihan ma I
cu a LIsenhower)! KhI co n Ia mô I vI Iuo nµ, anh Ia ra Ie nh va me nh
Ie nh duo c IhI ha nh. Nµay khI anh Ia sa p su a va o nµô I o van pho nµ
Tônµ Ihônµ, sap sua ra Ienh va... se chanµ co µi xay ra sau do
nu a!”
Ly do IaI sao “se chanµ co chuyen µi xay ra” khônµ phaI boI
mô I vIen Iuo nµ co nhIe u quye n Iu c hon Tô nµ Ihô nµ! Ca c Iô chu c
quan su Iu Iau da hIe u ra nµ da sô me nh Ie nh de u khônµ duo c
Ihu c hIe n da y du , Iu do Iô chu c ra co che kIe m Ira vIe c Ihu c hIe n
moI menh Ienh. Ho cunµ hIeu ranµ Iu minh dI kIem Ira... Ia cach
phan hôI IôI nhaI, danµ IIn nhaI. Con cac bao cao (caI duy nhaI
ma ca c Tô nµ Ihô nµ co Ihe co duo c) cha nµ co ma y Ia c du nµ o day
ca. Cac sï quan quan dôI hoac Ia Iu minh dI kIem Ira, hoac Ia cu
môI nµuoI phu Ia Iam vIec do – ho chanµ bao µIo IIn vao IoI cap
duo I – nhu nµ nµuo I duo c ho µIao nhIe m vu ban da u. Khônµ pha I
ho khônµ IIn cap duoI – caI ma ho khônµ IIn Iuonµ duoc Ia vIec
Ihônµ IIn, bao cao.
322 323
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C OUïL 1 LiNH HiL U OUA
co san Ironµ dau, va dIeu nay chanµ co µi Ia kho Ihuc hIen ca.
Nha Ihônµ ke µIoI bIeI ro dIeu nay va khônµ IIn Iuonµ vao cac
con sô , anh Ia Iuôn Iuôn nµhI nµo . Phuonµ pha p du nµ da n duy
nha I cho phe p chu nµ Ia kIe m Ira mô I y kIe n Iheo IIeu chua n Ihu c
Ie Ia phuonµ phap dua Iren su nhan Ihuc ro ranµ y kIen Iuôn co
Iruoc. KhI do aI cunµ co Ihe Ihay ranµ chunµ Ia khoI dau banµ
nhunµ µIa dInh chua duoc kIem Ira – do Ia dIem khoI dau duy
nha I. Sau do chu nµ Ia bIe I minh pha I kIe m Ira, Ihay vi Iranh Iua n
ve nhu nµ µIa dInh a y. Sau khI kIe m Ira se xa c dInh duo c µIa dInh
na o du nµ vu nµ, va do do , da nµ xem xe I IIe p, µIa dInh na o bI Ihu c
Ie IoaI bo.
Nha qua n Iy hIe u qua Iuôn khuye n khích nhu nµ y kIe n kha c
bIe I. Tuy nhIen, nhu nµ nµuo I dua ra y kIe n ca n Iuu y ve dô chính
xac cua chunµ, Iuc Ia vIec y kIen do da duoc kIem nµhIem qua
Ihuc Ie chua. Cau hoI ma nha quan Iy daI ra se Ia “Chunµ Ia can
bIe I nhu nµ µi de co Ihe kIe m Ira Iính chính xa c cu a µIa dInh na y7”,
hay “Ca c du kIe n ca n nhu Ihe na o de y kIe n na y co Ihe du nµ vu nµ
duo c7”. Nha qua n Iy pha I Ia m sao de chính ba n Ihan va ca c dô nµ
nµhIep co IhoI quen suy nµhï va neu Ien y kIen ve nhunµ µi can
xem xeI, nµhIen cuu va kIem Ira. Nha quan Iy yeu cau nhunµ
nµuoI dua ra y kIen cunµ phaI co Irach nhIem xac dInh ro ranµ
cac keI qua Ihuc Ie co Ihe ky vonµ va Iim kIem.
Co Ie va n de cô I Io I o day Ia , “TIeu chua n de xa c dInh Iính IIen
quan Ia µi7”. Cau hoI nay IIen quan den cac IIeu chuan va Ihuoc
do Ihích hop dôI voI van de danµ duoc Ihao Iuan, va dôI voI ca
quye I dInh se dua ra sau do . KhI phan Iích ca ch Ihu c dua ra mô I
quye I dInh Ihu c su hIe u qua , chu nµ Ia co Ihe Iha y nµuo I Ia da nh
môI IhoI µIan danµ ke de Iim ra nhunµ Ihuoc do Ihích hop noI
Iren.
Y kie n, chu không pha i la ca c du kie n
MôI quyeI dInh Ia môI su xeI doan, danh µIa, Ia môI Iua chon
µIu a nhIe u µIa I pha p Ihay Ihe . II khI no Ia mô I cho n Iu a don µIa n
µIua caI dunµ va caI saI, ma Ia su Iua chon µIua “caI µan dunµ”
va caI co Ihe saI. Thônµ Ihuonµ do Ia môI su Iua chon µIua haI
huo nµ ha nh dô nµ, khônµ huo nµ na o Io ra Iha I su du nµ hon
huo nµ kIa.
Hau heI cac sach vo ve de IaI “ra quyeI dInh” deu noI voI dôc
µIa ranµ “Truoc heI, hay Ihu Ihap cac du kIen”. Tuy nhIen, nha
quan Iy hIeu qua hIeu ranµ chunµ Ia khônµ khoI dau voI cac du
kIen ma voI cac y kIen. Do Ia nhunµ µIa dInh chua duoc kIem
chu nµ va se chí co µIa IrI ne u duo c kIe m Ira dô I chIe u vo I Ihu c Ie .
VIe c xa c dInh dau Ia mô I du kIe n do I ho I Iruo c he I ba n pha I quye I
dInh ve IIeu chua n IIen quan, nha I Ia dô I vo I nhu nµ Ihuo c do Ihích
hop de xac dInh IIeu chuan do. Day chính Ia “ban Ie” cua môI
quyeI dInh hIeu qua, cunµ Ia khía canh µay Iranh caI nhaI.
CuôI cunµ, IraI voI cac sach vo Ihônµ Ihuonµ, môI quyeI dInh
hIeu qua khônµ xuaI phaI Iu môI su dônµ Ihuan ve cac du kIen,
ma xuaI phaI Iu xunµ dôI µIua cac y kIen khac nhau; va su xem
xeI ky Iuonµ moI µIaI phap Ihay Ihe.
Thu Iha p ca c du kIe n nµay Iu da u Ia dIe u khônµ Ihe . Se khônµ
co du kIen nao cho den khI chunµ Ia xac dInh duoc IIeu chuan
IIen quan – Iuc Ia xac dInh su kIen nao IIen quan va duoc coI Ia
du kIen.
BaI ky nµuoI nao cunµ khoI dau banµ môI y kIen, do do yeu
cau ho Iim kIem nhunµ du kIen cunµ Ia saI Iam. BoI khI do chac
cha n nµuo I Ia se chí dI Iim nhu nµ du kIe n... phu ho p vo I ke I Iua n
324 325
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C OUïL 1 LiNH HiL U OUA
Ba I cu khI na o ca n da nh µIa va pha n xe I, chu nµ Ia ca n co nhu nµ
Iua chon, nhunµ µIaI phap Ihay Ihe. MôI danh µIa ma Ia chí co
Ihe no I “Co ” hay “Khônµ” vo I no khônµ pha I Ia mô I da nh µIa Iha I
su . Nha qua n Iy hIe u qua Iuôn yeu ca u pha I co ca c Ihuo c do Ihay
Ihe kha c nhau, Iu do ho mo I co Ihe cho n ra mô I Ihuo c do Ihích
hop nhaI.
Pha I Irie n su bä I dô ng
Neu khônµ xem xeI cac µIaI phap Ihay Ihe, quyeI dInh dua ra
se khônµ hIeu qua. DIeu nay µIaI Ihích IaI sao nhunµ nµuoI ra
quye I dInh Ia I hay Iuan Iheo nhu nµ dIe u phô bIe n Ironµ ca c sa ch
vo hIen nay: ho Iim kIem su baI dônµ, Iranh caI Ihay vi su dônµ
Ihuan IuyeI dôI khI ra quyeI dInh. Nµuyen Iac dau IIen khI ra
quyeI dInh Ia: khônµ dua ra quyeI dInh neu co Iranh caI, baI
dô nµ. Ouye I dInh hIe u qua khônµ duo c hinh Iha nh Iu nhu nµ IIe nµ
vô Iay, ma hinh Ihanh Iu su xunµ dôI µIua cac quan dIem IraI
nµuoc, dôI IhoaI, Iranh caI, chon Iua µIua cac y kIen khac nhau.
AIIred P. SIoan Iunµ noI nhu sau Ironµ môI cuôc hop cac uy
ban cao cap cua cônµ Iy, “Thua cac nµaI, IôI hIeu ranµ IaI ca
chu nµ Ia o day de u dô nµ y vo I quye I dInh na y”. Mo I nµuo I co ma I
deu µaI dau Io y dônµ Iinh. SIoan noI IIep, “Vay Ihi IôI de nµhI
hoan cuôc hop ve van de nay IoI Ian sau de IaI ca chunµ Ia co
IhoI µIan hIeu hon ve quyeI dInh, dônµ IhoI dua ra nhunµ Iranh
caI, baI dônµ ve no!”.
SIoan Ia nµuoI ra quyeI dInh Iheo Iruc µIac. Önµ Ia Iuôn nhan
manh su can IhIeI phaI kIem Ira cac y kIen so voI Ihuc Ie, cunµ
nhu su can IhIeI dam bao ranµ: khônµ khoI dau banµ môI keI
NµuoI ra quyeI dInh hIeu qua Iuôn coI cac Ihuoc do Iruyen
Ihô nµ Ia khônµ phu ho p. Ne u chu nµ phu ho p Ihi co Ie nµuo I Ia
khônµ ca n pha I dua ra mô I quye I dInh mo I, ma chí Ia mô I su dIe u
chính ma IhôI. Ca c Ihuo c do Iruye n Ihô nµ pha n a nh quye I dInh
cu a qua khu . Nhu ca u Iim ra mô I Ihuo c do mo I cu nµ chí ra ra nµ
Ihuo c do cu nay da khônµ co n phu ho p nu a.
Ca ch Iô I nha I de xa c dInh nhu nµ IIeu chua n, Ihuo c do phu ho p
Ia vIec Iim kIem cac phan hôI nhu da Irinh bay o phan Iruoc, chí
Iuu y: day Ia nhunµ phan hôI Iruoc khI ra quyeI dInh.
Ví du, Ironµ hau heI cac van de nhan su, cac su kIen duoc do
Iuo nµ Iheo ca ch “Irunµ binh”, nhu: Iy Ie IaI na n Iao dô nµ Irunµ
binh, Iy Ie va nµ ma I Irunµ binh cu a Ioa n bô nhan vIen, Iy Ie nµuo I
benh Irunµ binh Ironµ sô môI Iram nhan vIen v.v... Tuy nhIen,
nha quan Iy hIeu qua co Ihe nhan ra ranµ anh Ia can môI Ihuoc
do khac. Nhunµ con sô Irunµ binh, Iy Ie Irunµ binh co Ihe phu
ho p vo I mô I cônµ Iy ba o hIe m, sonµ chu nµ hoa n Ioa n khônµ co
may y nµhïa Ironµ cac quyeI dInh ve µIa IrI nhan su.
Da sô cac Iruonµ hop vanµ maI deu xay ra o môI phonµ ban
cu Ihe na o do . Da sô IaI na n Iao dô nµ xa y ra Ia I mô I, haI dIe m cu
Ihe Ironµ day chuyen san xuaI cua nha may. Nµay ca vIec nhan
vIen bI be nh va xIn nµhí phe p cu nµ chí Ia p Irunµ da sô o ca c nhan
vIen nu, Ire, chua Iap µIa dinh. Do do cac quyeI dInh, cac hanh
dô nµ IIen quan de n nhan su du a Iren nhu nµ con sô Ihô nµ ke Irunµ
binh (ví du: môI chIen dIch an Ioan Iao dônµ) se khônµ dem IaI
nhu nµ ke I qua monµ muô n.
Tim ra cac Ihuoc do Ihích hop, do do, khônµ phaI Ia môI baI
Ioan Ihônµ Ihuonµ, ma Ia môI nhan xeI, môI danh µIa ham chua
ruI ro.
326 327
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C OUïL 1 LiNH HiL U OUA
duo c kích Ihích, Ia c dô nµ Ihuo nµ xuyen. Tranh Iua n, ba I dô nµ,
nha I Ia khI bI ba I buô c pha I suy nµhï, Iy Iua n, chính Ia su Ia c
dô nµ Iô I nha I Ien o c Iuo nµ Iuo nµ cu a chu nµ Ia.
Do do, nµuoI ra quyeI dInh hIeu qua phaI chu dônµ “Iô chuc”
duo c nhu nµ ba I dô nµ, Iranh Iua n. DIe u na y µIu p anh Ia co duo c
nhu nµ quye I dInh du nµ da n, nhu nµ µIa I pha p Ihay Ihe kha c nhau
khI ra mô I quye I dInh. Dô nµ Iho I, Iranh Iua n nhu nµ ba I dô nµ cu nµ
Ia m Ianµ cuo nµ kha nanµ sa nµ Ia o, o c Iuo nµ Iuo nµ cu a chính
nµuoI ra quyeI dInh va cac cônµ su cua anh Ia. Cac baI dônµ va
Iranh caI nhunµ caI “hop Iy” Ihanh nhunµ caI “dunµ dan”, va Iu
nhunµ caI “dunµ dan” Iro Ihanh môI quyeI dInh hIeu qua.
NµuoI ra quyeI dInh hIeu qua khônµ khoI dau banµ µIa dInh
cho ra nµ huo nµ ha nh dô nµ na y Ia du nµ, huo nµ ha nh dô nµ kIa
Ia saI. Anh Ia cu nµ khônµ cho ra nµ “TôI du nµ, nµuo I kIa saI!”.
Nµuoc IaI, khoI dau phaI Ia su cam keI Iim ra Iy do IaI sao moI
nµuoI IaI baI dônµ.
Nha qua n Iy hIe u qua hIe u ra nµ Iuôn co nhu nµ ke nµô c va
nhunµ nµuoI µay rac rôI Iham µIa vao qua Irinh Iranh Iuan. Tuy
nhIen, nha qua n Iy hIe u qua khônµ ma c nhIen ba c bo nhu nµ y
kIen IraI nµuoc voI nhunµ dIeu ban Ihan anh Ia da Ihay Ia qua
ro ra nµ, hIe n nhIen. Nµuo c Ia I, nµuo I co y kIe n ba I dô nµ pha I duo c
coI Ia nµuo I Ihônµ mInh, co Iy Irí, ho dI de n ke I Iua n saI bo I vi ho
nhin Ihay môI Ihuc Ie khac, quan Iam den môI van de khac. Do
do, nha quan Iy hIeu qua phaI daI ra cau hoI, “Neu quan dIem
cua nµuoI nay (nµuoI baI dônµ) Ia Ihônµ mInh, hop Iy Ihi anh Ia
da Ihay dIeu µi7”. DIeu ma nha quan Iy hIeu qua quan Iam Iruoc
IIen Ia su Iha u hIe u. Chí sau do anh Ia mo I nµhï de n vIe c aI du nµ,
aI saI.
Iuan, sau do dI Iim cac su kIen... chunµ mInh va hô Iro cho keI
Iuan ay. Tuy nhIen, ônµ Ia cunµ hIeu ranµ môI quyeI dInh dunµ
dan doI hoI phaI co nhunµ Iranh Iuan, baI dônµ Ihích hop.
Co ba Iy do chính cho su can IhIeI cua nhunµ baI dônµ, Iranh
ca I khI ra quye I dInh. Mô I Ia , nhu nµ ba I dô nµ Ia ca I duy nha I µIu p
nµuo I ra quye I dInh khônµ Iro Iha nh “Iu nhan” cu a Iô chu c. Mô I
nµuo I chu nµ Ia de u monµ muô n co duo c dIe u µi do Iu nµuo I ra
quye I dInh, du nµuo I do Ia Iô nµ Ihô nµ hay chí Ia mô I Iha nh vIen
quan Iy cap Ihap Ironµ môI Iô chuc. MoI nµuoI deu IIn Iuonµ va
monµ muô n co duo c nhu nµ quye I dInh ma ho u nµ hô va nµhï
ranµ Ia dunµ. Cach duy nhaI de IhoaI ra khoI nhunµ IhIen kIen
co san Ia phaI cho phep co su Iranh Iuan ky canµ môI khI co baI
dônµ y kIen.
HaI Ia , nhu nµ ba I dô nµ cunµ ca p nhu nµ µIa I pha p Ihay Ihe kha c
nhau – dIeu vô cunµ can IhIeI Ironµ môI quyeI dInh. MôI quyeI
dInh raI co Ihe se saI Iam, chanµ han co Ihe do hoan canh ben
nµoaI Ihay dôI. KhI do neu da co san nhunµ µIaI phap Ihay Ihe
duo c ba n Io I Iu Iruo c, chu nµ Ia se pha n na o µIa m IhIe u duo c Ia c
haI co Ihe xay ra!
Hon heI, nhunµ baI dônµ, Iranh caI Ia can IhIeI de Ihuc day
kha nanµ Iuo nµ Iuo nµ cu a chu nµ Ia. De Iim ra Io I µIa I cho mô I va n
de Ioa n ho c, nµuo I Ia khônµ ca n de n o c Iuo nµ Iuo nµ. Tuy nhIen,
xe I de n Iính cha I “khônµ cha c cha n” cu a ra I nhIe u va n de ma nha
qua n Iy pha I dô I dIe n, anh Ia se ca n nhu nµ µIa I pha p “sa nµ Ia o”
Ironµ vIe c Ia o ra nhu nµ Iinh huô nµ mo I. Nµhïa Ia ca n kha nanµ
Iuo nµ Iuo nµ – mô I ca ch hIe u va ca m nha n mo I me , kha c bIe I.
Kha nanµ Iuonµ Iuonµ khônµ phaI Ia co nhIeu Ironµ chunµ Ia,
sonµ cu nµ khônµ pha I Ia mô I dIe u µi qua hIe m hoI, ne u nhu no
328 329
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C OUïL 1 LiNH HiL U OUA
Nµuo c Ia I, co nhu nµ dIe u kIe n ma chu nµ Ia co Ihe Ia c quan, hy
vonµ ranµ chunµ se Iu Iu ôn Ihoa nµay ca khI chunµ Ia khônµ
Ia m µi ca . Ne u cau ho I: “Tinh hinh se ra sao ne u chu nµ Ia khônµ
Ia m µi ca 7”, co cau Ira Io I Ia : “Khônµ sao, mo I chuye n se Iu ô n
Ihoa”, Ihi IôI hon heI Ia khônµ nen can IhIep µi ca. Nµay ca khI
Iinh hinh du xa u nhunµ khônµ quan Iro nµ va µay a nh huo nµ
danµ ke Ihi cunµ khônµ nen can IhIep.
Co Ie íI co nha quan Iy nao hIeu duoc dIeu nay. Tronµ Iinh
huô nµ kho khan ve Ia I chính, mô I nha kIe m soa I yeu ca u ca I µIa m
chI phí. Önµ Ia bIeI ranµ, nhunµ chI phí khônµ kIem soaI nôI da
pha n na m o ca c khau ba n ha nµ va phan phô I, Iu do nô Iu c ca I
µIa m chI phí o nhu nµ khau na y. Tuy nhIen, cu nµ Iu c do ônµ Ia
cunµ cô µanµ sa IhaI haI, ba nhan vIen Ion IuôI o môI bô phan
kha c, danµ hoa I dô nµ binh Ihuo nµ. Ro ra nµ cô µa nµ na y khônµ
dem IaI Ihay dôI nao danµ ke ve chI phí. KhI moI chuyen qua dI,
nµuoI Ia se som quen ranµ vIec caI µIam chI phí cua nµuoI kIem
soa I na y da cu u cônµ Iy, ma chí nho de n vIe c ônµ Ia da qua “na nµ
Iay” vo I nhu nµ nhan vIen Iô I nµhIe p kIa. “Ouan Io a khônµ xe I xu
nhunµ vu caI va nho nhaI” – cau noI Ironµ IuaI La Ma cach day
µa n 2.000 nam va n co n he I su c du nµ da n. Va co Ie ra I nhIe u nµuo I
ra quyeI dInh Ironµ chunµ Ia van can phaI hoc IaI dIeu nay.
DaI da sô cac quyeI dInh deu nam µIua haI IhaI cuc noI Iren
cu a va n de : va n de khônµ Iu no se ô n Iho a, sonµ no cu nµ khônµ
dI vao Iinh Iranµ IôI Ie nhaI. Co hôI Ia co, sonµ chí Ia co hôI caI
IhIen Iinh hinh hon Ia co hôI Ihay dôI, Iam moI IhaI su. NoI cach
kha c, cho du khônµ ha nh dô nµ Ihi chu nµ Ia (va Iô chu c) va n cu
Iô n Ia I, sonµ ne u ha nh dô nµ Ihi... mo I chuye n se Iô I hon.
Nhu va y, mô I nµuo I ra quye I dInh hIe u qua so sa nh ca c nô Iu c
va ru I ro cu a vIe c ha nh dô nµ va khônµ ha nh dô nµ. Khônµ co mô I
TaI môI van phonµ IuaI, môI IuaI su moI vao nµhe Iruoc IIen
duoc µIao cho vIec chuan bI bao chua cho... khach hanµ cua IuaI
su dôI Ihu cua minh Ironµ vu an. Day Ia môI cach dao Iao raI
hIeu qua cho cac IuaI su Ire, µIup ho khônµ khoI dau banµ vIec
Iuyen bô , “TôI bIe I Ia I sao Io I ba o chu a cu a IôI Ia du nµ”, ma pha I
banµ vIec suy nµhï ve ben dôI phuonµ, nhunµ Iy Ie, Iap Iuan cua
ho. Banµ cach nay, nµuoI IuaI su co Ihe Ihay nhunµ IoI bao chua
nhu Ia nhunµ µIaI phap Ihay Ihe nhau, Iu do hIeu ro hon ve vu
a n va co Ihe µIa nh Iha nµ Io I khI Iranh Iu nµ Iruo c Io a (Iu c Ia “ca I”
Iruoc Ioa Iam sao de “µIaI phap Ihay Ihe” cua minh duoc nhIeu
nµuo I dô nµ Iinh hon!).
Mô I quve I dinh co Ihä I su cä n Ihie I không?
MôI cau hoI quan Ironµ nua ma nµuoI ra quyeI dInh can hoI
Ia: “OuyeI dInh nay co IhaI su can IhIeI khônµ7”. NoI cach khac,
Ironµ cac µIaI phap Ihay Ihe cua môI quyeI dInh, se Iuôn co môI
µIaI phap Ia “khônµ Iam µi ca”.
Mô I quye I dInh cu nµ µIô nµ nhu mô I cuô c pha u Ihua I, mô I su
can IhIep vao he Ihônµ, va do do, dI kem voI ruI ro he Ihônµ se
bI “sôc”. Vi Ihe, phaI IoaI Iru cac quyeI dInh khônµ IhaI su can
IhIeI, cunµ nhu phaI han che IôI da nhunµ cuôc µIaI phau khônµ
can IhIeI dôI voI benh nhan vay. Can ra môI quyeI dInh khI Iinh
hinh cha c cha n se xa u dI ne u chu nµ Ia khônµ Ia m µi ca . DIe u Iuonµ
Iu cu nµ xa y ra vo I ca c co hô I: ne u mô I co hô I Ia quan Iro nµ va co
nµuy co bIe n ma I ne u ba n khônµ ha nh dô nµ, Ihi ba n ca n ha nh
dô nµ va Ihay dô I mô I ca ch nhanh cho nµ.
330 331
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C OUïL 1 LiNH HiL U OUA
Tuy nhIen, nha quan Iy cunµ khônµ Ihe quyeI dInh vôI va Iru
phI da IhaI su hIeu ro ve quyeI dInh. Nhu baI ky môI con nµuoI
co Iy Irí na o, anh Ia pha I ho c ca ch quan Iam de n ca I ma SocraIes
Iu nµ µo I Ia “vI Iha n sa nµ Ia o” cu a ônµ. Do Ia IIe nµ no I Iu nô I Iam
con nµuoI, keu µoI chunµ Ia “Hay can Ihan”. DôI khI, chunµ Ia
dunµ IaI khônµ Iam dIeu µi do khônµ phaI vi dIeu ay kho khan
hay µay baI dônµ, ma chí vi Iu chunµ Ia cam Ihay co dIeu µi do
khônµ ôn ma khônµ bIeI IaI sao. “TôI Iuôn dunµ IaI môI khI moI
chuyen co ve vuoI qua su Iap Irunµ” Ia phuonµ cham cua môI
nµuo I ra quye I dInh hIe u qua ma IôI co dIp quen bIe I. Tuy nhIen,
mô I nµuo I ra quye I dInh hIe u qua khônµ bao µIo cho do I qua Iau,
cu nµ Ia m Ia va I nµa y hoa c va I Iua n ma IhôI. Ne u khI do va n khônµ
co µi ro ranµ Ihi anh Ia se hanh dônµ, du ban Ihan co cam Ihay
IhoaI maI hay khônµ.
Nhu chu nµ Ia de u bIe I, nµuo I Ira Iuonµ cho nha qua n Iy khônµ
phaI de anh Ia Iam dIeu µi anh Ia Ihích, ma de Ihuc hIen nhunµ
nhIem vu duoc µIao môI cach dunµ dan, da sô Ia banµ vIec dua
ra cac quyeI dInh hIeu qua.
KeI qua Ia vIec ra quyeI dInh khônµ con duoc han che Ironµ
sô íI ca c nha qua n Iy ca p cao nu a. Theo ca ch na y hoa c ca ch kha c,
Ia I ca nhu nµ nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c Ironµ Iô chu c de u co Ihe Iro
Iha nh nhu nµ nµuo I ra quye I dInh, hoa c Iham µIa Iích cu c, vo I vaI
Iro dôc Iap vao qua Irinh ra quyeI dInh. Nµay nay, ra quyeI dInh
da Iro Iha nh mô I cônµ vIe c binh Ihuo nµ, mô I cônµ vIe c ha nµ nµa y
cu a mô I bô pha n Ironµ ca c Iô chu c co quy mô Io n. Kha nanµ dua
ra cac quyeI dInh hIeu qua canµ Iuc canµ Iro nen quyeI dInh dôI
voI kha nanµ Iam vIec hIeu qua cua nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc, íI ra
Ia dôI voI nµuoI o nhunµ vI Irí co Irach nhIem.
cônµ Ihu c ba I bIe n cho mô I quye I dInh du nµ da n o day. Tuy nhIen
co nhu nµ “huo nµ da n” nhu sau:
h Ba n pha I ha nh dô nµ ne u nhin chunµ ca c Io I ích vuo I hon ca c
chI phí va ruI ro.
h Ba n co Ihe ha nh dô nµ hay khônµ ha nh dô nµ, sonµ khônµ
duo c Iho a hIe p, hay co nhu nµ ha nh dô nµ nu a vo I.
Bay µIo Ihi chu nµ Ia da co Ihe sa n sa nµ ra quye I dInh. Ca c yeu
cau cu Ihe cua quyeI dInh, cac µIaI phap Ihay Ihe, ruI ro va IoI
ích deu da duoc xem xeI Ihau dao. MoI Ihu deu ro ranµ, ke ca
huo nµ da n ha nh dô nµ sa p Io I. Mô I quye I dInh duo nµ nhu da xua I
hIen Iruoc maI chunµ Ia. Nhunµ nµay vao IhoI dIem nay, da sô
quye I dInh Ia I “bIe n ma I”: bô nµ nhIen nµuo I Ia Iha y nµuy co quye I
dInh se khônµ de da nµ va duo c mo I nµuo I cha p nha n. Ro ra nµ,
de co mô I quye I dInh, khônµ chí ca n su pha n xe I, da nh µIa ma
co n ca n ca Io nµ can da m. Cau nµa n nµu “Ihuô c da nµ da Ia I” co
Ihe duo c a p du nµ o day: pha n Io n ca c quye I dInh hIe u qua de u
khônµ duo c Io nµ da sô mo I nµuo I, chu nµ de u co ve kho khan khI
Ihuc hIen.
Va o Iu c na y, nha qua n Iy hIe u qua khônµ duo c da u ha nµ ba nµ
vIec noI, “Vay Ihi chunµ Ia hay nµhIen cuu IaI môI Ian nua” – do
Ia ca ch cu a nhu nµ ke he n nha I. Truo c nhu nµ yeu ca u “nµhIen
cu u, dIe u Ira” Ia I Iinh hinh, nha qua n Iy da I cau ho I: “Dau Ia Iy
do de IIn ranµ môI cuôc nµhIen cuu moI se cho keI qua µi moI
me hon7 Va neu keI qua Iim Ihay Ia moI me Ihi IIeu no co IIen
quan µi de n va n de cu a chu nµ Ia hay khônµ7” Cau Ira Io I se
Ihuo nµ Ia “Khônµ”, va duonµ nhIen nha qua n Iy se khônµ cho
phep dIeu Ira, nµhIen cuu Ihem µi ca – dIeu do chí Iam Ianµ phí
IhoI µIan ma IhôI.
332 333
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i GiAO 1iL l HiL U OUA
Giao Iie p la nhä n Ihu c, kv vo ng va veu cä u
Nµay xua co môI cau dô: neu Ironµ runµ co môI caI cay dô
xuônµ va khônµ co aI o quanh do nµhe Ihay Ihi IIeu co Iôn IaI
môI am Ihanh Ironµ runµ khônµ7 Chunµ Ia nay deu bIeI cau Ira
Io I Ia khônµ. Co nhu nµ so nµ am, sonµ vi khônµ co aI ca m nha n
chu nµ nen khônµ he co am Ihanh. Âm Ihanh duo c Ia o ra Iu nha n
Ihuc. O day, am Ihanh chính Ia µIao IIep.
Cau dô nay co ve da nham, sonµ suc am chí cua no IaI raI Ion.
Truoc IIen, dIeu nay co nµhïa Ia chính nµuoI nhan moI Ia nµuoI
dô I Ihoa I, µIao IIe p. Nµuo I kho I su µIao IIe p Ihu c ra khônµ Ihe µIao
IIep neu khônµ co aI Ianµ nµhe anh Ia. KhI ay IoI noI cua anh Ia
chí con Ia môI IIenµ ôn ma IhôI.
Tronµ Iac pham Phaedo cu a PIaIo – chuyen Iua n so m nha I ve
Ihua I hu nµ bIe n – SocraIes da chí ra ra nµ khI no I chuye n vo I nµuo I
kha c, ca n su du nµ nhu nµ Iu nµu quen Ihuô c vo I kInh nµhIe m cu a
ho , cha nµ ha n no I chuye n vo I nµuo I Iho mô c Ihi pha I du nµ nhu nµ
Iu nµu ... cu a nµa nh mô c. No I ca ch kha c, µIao IIe p chí co Ihe Iha nh
cônµ khI su du nµ nµôn nµu cu a nµuo I nha n ma IhôI. Tu nµu khI
µIao IIe p pha I du a Iren kInh nµhIe m cu a nµuo I nµhe; vIe c µIa I Ihích
cac Iu nµu va khaI nIem moI Ihuonµ íI khI Ihanh cônµ. Don µIan
Ia boI vi dIeu nay vuoI qua kha nanµ nhan Ihuc cua ho. Du voI
ba I cu phuonµ IIe n µIao IIe p na o, cau ho I da u IIen da I ra pha I Ia :
IIe u vIe c µIao IIe p na y co na m Ironµ pha m vI nha n Ihu c cu a nµuo I
nhan µIao IIep hay khônµ7
Con nµuo I hIe m khI nha n ra nhu nµ “chIe u kích” kha c nhau cu a
môI su vaI, hIen Iuonµ. Do do, môI dIeu co Ihe hoan Ioan sanµ
Io va de hIe u dô I vo I chu nµ Ia co Ihe Ia o ra nhu nµ nha n Ihu c hoa n
I8.
G!^Ò J!LI I!LI QI^
V
ao IhoI ky The chIen Ihu I, nµuoI Ia con phaI ban Iam voI
va n de µIao IIe p Ironµ ca c Iô chu c. Nhu nµ con nµuo I Iho I do
chac khônµ sao Iuonµ Iuonµ ra duoc Iinh Iranµ Ihua IhaI cac
phuonµ IIen Iruyen Ihônµ daI chunµ ma chunµ Ia danµ co hIen
nay. Nµa y nay chu nµ Ia da co ra I nhIe u nô Iu c IIen quan de n vIe c
caI IhIen va phaI IrIen µIao IIep – môI van de Irunµ Iam dôI voI
ca nhu nµ nµuo I dI ho c va dI Ia m Ironµ Ia I ca ca c Iïnh vu c: Iu kInh
doanh, quan su , de n ha nh chính cônµ, be nh vIe n, Iruo nµ da I ho c,
nµhIen cu u... Cha nµ co Iïnh vu c na o ma nµuo I Ia Ia I co Ihe nô Iu c
va quyeI Iam hon vIec phaI IrIen µIao IIep Ironµ cac Iô chuc Ion
hIe n da I. Tuy nhIen duo nµ nhu µIao IIe p Ihu c su Ihi va n cu IhIe u!
Chu yeu qua nhunµ saI Iam ma chunµ Ia da bIeI bôn nen Ianµ
cua µIao IIep nhu sau:
h GIao IIep Ia nhan Ihuc
h GIao IIep Ia ky vonµ
h GIao IIep Iao ra yeu cau
h GIao IIep va Ihônµ IIn khac bIeI, IraI nµuoc nhau, Iuy nhIen
IaI phu Ihuôc Ian nhau
334 335
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i GiAO 1iL l HiL U OUA
Nhunµ nµuoI bIen Iap bao chí deu de nhan Ihay ranµ nµuoI
do c ra I hay chu y de n nhu nµ ma u IIn Iu c nµa n, Ihuo nµ khônµ
may IIen quan, dunµ de Iap day cac chô Irônµ Ironµ môI Iranµ
ba o na o do . Co Ie chu nµ chí duo c do c va nho de n íI hon nhu nµ
Iua baI bao ve cac Iham hoa ma IhôI! Ly do chính Ia nhunµ mau
Ihônµ IIn vô Ihuo nµ vô pha I na y khônµ de ra ba I cu yeu ca u na o
dô I vo I nµuo I do c ca . DIe u do Ia I Ia m cho chu nµ de duo c nho de n
nha I!
No I ca ch kha c, µIao IIe p Ia o ra nhu nµ yeu ca u. No Iuôn do I ho I
nµuoI nhan phaI Iro Ihanh môI aI do, Iam hoac IIn vao môI dIeu
µi do. GIao IIep Iao ra dônµ Iuc. Neu µIao IIep phu hop voI khaI
vo nµ, µIa IrI hay mu c IIeu cu a nµuo I nha n Ihi µIao IIe p do Iro nen
co su c ma nh Io Io n. Nµuo c Ia I, µIao IIe p se bI “Iu chô I” Iha nµ Ihu nµ.
TaI nhIen, khI daI suc manh IôI da, µIao IIep se dem IaI su
“chuyen dôI” ve Iính cach, µIa IrI, nIem IIn, khaI vonµ v.v... Tuy
nhIen, dIeu nay hIem khI xay ra, va no doI hoI su “hy sInh” nhaI
dInh. Tronµ Tan Uo c, Chu a da pha I Ia m cho SauI bI mu Iruo c khI
khIen ônµ nay Iro Ihanh Ihanh PauI.
Giao Iie p va Ihông Iin
GIao IIe p Ia nha n Ihu c, co n Ihônµ IIn Ia IoµIc. Thônµ IIn khônµ
manµ y nµhïa µi, no manµ Iính kha ch quan, Ia nh Iu nµ vô ca m.
Thônµ IIn ca nµ duo c µIa I pho nµ kho I nhu nµ ye u Iô manµ Iính chu
quan nhu Iinh cam, µIa IrI, ky vonµ va nhan Ihuc Ihi canµ Iro
nen da nµ IIn ca y.
Thônµ IIn Iuôn bao ha m µIao IIe p. Thônµ IIn Iuôn duo c “ma
ho a”, do do de Ihônµ IIn co Ihe duo c IIe p nha n va su du nµ, nµuo I
Ioa n kha c dô I vo I nµuo I kha c. Ha y nho Ia I cau chuye n nµu nµôn
ve “Ihay boI xem voI” – môI an du ve µIao IIep: se khônµ co µIao
IIep Ihuc su Ihanh cônµ chunµ nao ma chunµ Ia chua Ihe hIeu
duoc nµuoI nhan µIao IIep Ihuc su Ihay/hIeu µi, va IaI sao.
Mô I nµuyen Ia c Ia chu nµ Ia se chí nha n Ihu c, nµhe va nhin Iha y
duo c nhu nµ µi chu nµ Ia monµ muô n ma IhôI. Thu c ra vIe c chu nµ
Ia “khuo c Iu ” nhu nµ µi khônµ duo c ky vo nµ khônµ he Ia dIe u
quan Ironµ nhaI nhu cac sach vo ve µIao IIep Ironµ kInh doanh
Ihuo nµ no I. DIe u Ihu c su quan Iro nµ o day Ia vIe c nhu nµ µi khônµ
duo c ky vo nµ Ihi se khônµ bao µIo duo c µhI nha n Ironµ µIao IIe p.
TraI IaI, chunµ hoan Ioan bI phoI Io; hoac bI hIeu nham (nµhe
nha m, Iha y nha m) nhu Ia nhu nµ dIe u danµ duo c ky vo nµ.
Tu duy con nµuo I Iuôn cô µa nµ ke I ho p nhu nµ a n Iuo nµ va
dô nµ Iu c va o Ironµ mô I “khunµ ky vo nµ”. Tu duy con nµuo I Iuôn
co xu huonµ chônµ IaI nhunµ µi Iam Ihay dôI no; cu Ihe Ia vIec
nha n Ihu c duo c nhu nµ µi khônµ duo c ky vo nµ va khônµ nha n
Ihuc nhunµ µi da duoc ky vonµ. TaI nhIen chunµ Ia co Ihe dua
ra IoI canh bao dôI voI Iu duy con nµuoI, ranµ caI ma ho nhan
Ihuc duoc Ia IraI nµuoc voI caI ma ho ky vonµ. Tuy nhIen, dIeu
na y do I ho I Iruo c he I Ia vIe c chu nµ Ia pha I hIe u duo c dIe u ky vo nµ
nha n Ihu c Ia µi; sau do Ia mô I da u hIe u khônµ Ihe Ia m Ia n cho
bIeI “do Ia su khac bIeI” – môI cu sôc Iam pha vo Iính IIen Iuc.
Do do Iruo c khI µIao IIe p chu nµ Ia pha I bIe I dIe u ma nµuo I nha n
µIao IIe p ky vo nµ se duo c nµhe, duo c Iha y. Nho do , chu nµ Ia mo I
co Ihe bIe I duo c IIe u µIao IIe p co phu ho p vo I ky vo nµ hay khônµ,
hoa c khI na o ca n co mô I “da u hIe u kha c bIe I” de “da nh Ihu c” nµuo I
nha n, µIu p anh Ia hIe u duo c ra nµ dIe u khônµ duo c ky vo nµ da
xuaI hIen (Ironµ µIao IIep).
336 337
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i GiAO 1iL l HiL U OUA
Nhunµ chí nµhe khônµ cu nµ se khônµ hIe u qua . Truo nµ Ouan
he nhan su o LIIon Mayo, 40 nam Iruo c day, da nha n ra su Iha I
ba I cu a phuonµ pha p µIao IIe p Iruye n Ihô nµ, va do do ho de nµhI
mô I µIa I pha p Ihay Ihe Ia “Ia nµ nµhe” Ironµ µIao IIe p. Cu Ihe , Ihay
vi ba I da u ba nµ nhu nµ dIe u ma nha qua n Iy monµ muô n da I
duo c, nha qua n Iy ca n Iim hIe u xem ca p duo I muô n bIe I µi, quan
Iam de n ca I µi... De n nµa y nay, cônµ Ihu c na y va n duo c cha p nha n,
du khônµ pha I Iu c na o cu nµ duo c Ihu c ha nh nµhIem Iu c, Ironµ
quan he nhan su .
Ta I nhIen, Ia nµ nµhe Ia mô I dIe u kIe n IIen quye I Ironµ µIao IIe p.
Tuy nhIen, chí Ia nµ nµhe IhôI Ia chua du . La nµ nµhe bao ha m
µIa dInh ranµ cap Iren hIeu duoc nhunµ µi cap duoI noI voI ônµ
Ia, Iuc Ia nhan vIen cap duoI cunµ co Ihe µIao IIep. Tuy nhIen,
kho co Ihe Iha y Iy do Ia I sao nhan vIen ca p duo I Ia I pha I Ia m dIe u
ma ca p Iren cu a ho khônµ Ihe Ia m. Tha I su ma no I, khônµ co Iy
do nao de µIa dInh dIeu nay ca.
Tha I ba I cu a phonµ ca ch µIao IIe p Iheo kIe u Iu Iren xuô nµ khônµ
he Ia m µIa m Ia m quan Iro nµ cu a nhu nµ nô Iu c vIe I va no I ro ra nµ,
cu Ihe , hay cu a vIe c du nµ nµôn nµu cu a nµuo I nµhe Ihay vi nµuo I
noI Ironµ khI µIao IIep. GIao IIep can phaI “Iu duoI Ien”, Iuc Ia
ba I da u Iu nµuo I nha n µIao IIe p chu khônµ pha I Ia nµuo I pha I ra
µIao IIep. Tuy nhIen, “Ianµ nµhe” chí Ia xuaI phaI dIem ma IhôI.
NhIeu Ihônµ IIn hon, Ihônµ IIn chính xac hon cunµ khônµ µIaI
quyeI duoc Iron ven cac van de nay sInh Ironµ µIao IIep, khônµ
Ia p da y duo c khoa nµ Irô nµ Ironµ µIao IIe p. Nµuo c Ia I, ca nµ nhIe u
Ihônµ IIn Ihi khoa nµ Irô nµ na y Ia I ca nµ Io n, do do nhu ca u ve
µIao IIep hIeu qua cunµ Ianµ Iheo.
nhan Ihônµ IIn phaI bIeI va hIeu cac quy Iac “ma hoa” noI Iren.
DIeu nay doI hoI môI su Ihoa Ihuan nao do Iu Iruoc, Iuc Ia µIao
IIe p.
NoI cach khac, µIao IIep khônµ phu Ihuôc vao Ihônµ IIn. GIao
IIe p Iha nh cônµ nha I Ia nhu nµ “kInh nµhIe m duo c chIa se ”, khônµ
he ca n co IoµIc Ironµ qua Irinh na y. Nha n Ihu c co Ia m quan Iro nµ
cao hon Ihônµ IIn.
“Tu Iren xuô ng” hav “Iu duo i len”
Nhu vay, IIeu kIen Ihuc va kInh nµhIem co Ihe µIup chunµ Ia
ve µIao IIe p Ironµ Iô chu c duo c khônµ7 Cu Ihe hon, IIe u chu nµ co
Ihe µIup chunµ Ia Ihay duoc nhunµ Iy do IhaI baI cua µIao IIep,
dô nµ Iho I hIe u duo c nhu nµ dIe u kIe n ca n IhIe I cho µIao IIe p Iha nh
cônµ hay khônµ7
Tronµ nhIeu Ihe ky, nµuoI Ia Iuôn cô µanµ µIao IIep Iheo kIeu
“Iu Iren xuônµ duoI”. Tuy nhIen, cach µIao IIep nay khônµ hIeu
qua du ban co cô µanµ den dau dI nua; don µIan boI vi no Iap
Irunµ va o dIe u chu nµ Ia muô n no I – Iu c Ia vo I µIa dInh ra nµ nµuo I
noI Ia nµuoI Ihuc hIen µIao IIep.
DIe u na y khônµ he co nµhïa Ia ca c nha qua n Iy khônµ ca n
chu y de n Iính chính xa c, ro ra nµ cu a nhu nµ dIe u ho sa p no I
hay vIe I ra. Hoa n Ioa n khônµ pha I nhu va y. DIe u na y chí co
nµhïa Ia ca ch no I chí co Ihe hinh Iha nh sau khI chu nµ Ia da bIe I
duo c dIe u chu nµ Ia muô n no I. Ca ch no I phu ho p khônµ Ihe duo c
Iim Iha y qua vIe c “no I vo I” – Iu c Ia vIe c µIao IIe p Iheo kIe u Iu
Iren xuô nµ duo I.
338 339
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i GiAO 1iL l HiL U OUA
Se khônµ co µIao IIe p ne u nµuo I Ia coI no Ia ca I µi do dI chuye n
Iu “IôI” sanµ “anh”. GIao IIep chí hIeu qua µIua moI nµuoI Ironµ
“chu nµ Ia”. Tronµ mô I Iô chu c, µIao IIe p khônµ pha I Ia mô I
phuonµ IIen ma Ia môI phuonµ Ihuc. Day co Ihe coI Ia baI hoc
cua nhunµ IhaI baI Ironµ µIao IIep, Ia Ihuoc do cua nhu cau µIao
IIe p.
Oua n Iri Iheo mu c Iieu
Ouan IrI Iheo muc IIeu Ia môI dIeu kIen IIen quyeI de co duoc
µIao IIep hIeu qua. DIeu nay doI hoI cap duoI phaI suy nµhï Ihau
da o va Irinh Ien ca p Iren mô I ke I Iua n ve vIe c anh Ia co Ihe do nµ
µop µi cho Iô chuc/bô phan, co Ihe hoan Ihanh va chIu Irach
nhIem ve cônµ vIec µi.
DIe u ma nhan vIen ca p duo I neu Ien no I Iren Ihuo nµ íI khI µIô nµ
voI yeu cau va ky vonµ cua cap Iren. Muc IIeu cua baI Iap nay Ia
Iap Irunµ vao va neu baI ra nhunµ khac bIeI ve nhan Ihuc µIua
cap Iren va cap duoI. Nhan ra duoc ranµ nµuoI Ia co Ihe nhin
mô I Ihu c Ie hoa n Ioa n Iheo nhu nµ ca ch kha c nhau Ia µi ne u khônµ
phaI Ia µIao IIep.
Ouan IrI Iheo muc IIeu cunµ cap cho nµuoI nhan µIao IIep (o
day Ia nµuo I nhan vIen ca p duo I) co hô I IIe p ca n nhu nµ kInh
nµhIem µIup nµuoI nay hIeu ro van de. Cu Ihe, anh Ia Ihay duoc
Ihuc Ie cua qua Irinh ra quyeI dInh, cac van de uu IIen, su Iua
chon µIua dIeu aI do muôn Iam va caI ma Iinh hinh doI hoI, va
Iren he I, Ia Ira ch nhIe m cu a mô I quye I dInh. Ra I íI khI anh Ia nhin
van de µIônµ nhu cap Iren, Iuy nhIen qua µIao IIep anh Ia co Ihe
Iha y duo c Iính cha I phu c Ia p cu a Iinh hinh, va Iha y ro Iính phu c
Iap nay khônµ he do cap Iren Iao ra ma Ia do Ihuc Ie doI hoI.
Cac ví du neu ra Ironµ chuonµ nay deu nham mInh hoa môI
keI Iuan cua chunµ IôI: µIao IIep doI hoI kInh nµhIem duoc chIa
se . Ke I Iua n na y co duo c Iu nhu nµ kInh nµhIe m (da sô Ia Iha I ba I)
Ironµ µIao IIe p cu a chu nµ IôI, cu nµ nhu Iu nhu nµ nµhIen cu u,
hô I Iuo nµ, nha n Ihu c v.v...
340 341
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1HUA1 LANH LAO
dao co suc huI vô cunµ Ion (HIIIer chanµ han) sonµ ho IaI µay ra
nhIeu dau khô va Iac haI cho moI nµuoI.
Kha nanµ Ia nh da o hIe u qua khônµ phu Ihuô c va o su c ha p da n,
Ihu hu I, IôI cuô n. Nhu nµ nha Ia nh da o ma khônµ aI co Ihe phu
nha n Ia khônµ Iha nh cônµ nhu Tô nµ Ihô nµ LIsenhower, Thô nµ
che MarshaII, hay Tô nµ Ihô nµ Truman chua bao µIo Ia nhu nµ con
nµuoI Iao ra suc huI ca nhan dôI voI nµuoI khac. Thuc ra, chính
pha m cha I Ihu hu I, IôI cuô n nµuo I kha c dôI khI Ia I... Ia m ho nµ
nha Ia nh da o, Ia m cho anh Ia ke m IInh hoa I, qua IIn Iuo nµ va o
Iính “khônµ Ihe saI” cua minh, khuoc Iu moI Ihay dôI va dIeu
chính. Cac nha dôc IaI xua nay Ironµ IIch su Ihe µIoI chính Ia
nhunµ ví du dIen hinh cho kha nanµ nay. Cac nµhIen cuu IIch
su, chanµ han, da chí ra ranµ chí co caI cheI som cua AIexander
DaI de moI cuu ônµ Ia IhoaI khoI nhunµ IhaI baI chac chan sau
do ma IhôI!
Thu c su , “Iính ca ch IôI cuô n, ha p da n nµuo I kha c” khônµ Ia mô I
da m ba o cho hIe u qua cu a nha Ia nh da o. Va cu nµ khônµ co nhu nµ
caI µoI Ia “cac pham chaI cua nha Ianh dao” hay “Iính cach Ianh
dao”. Thuc Ie da cho Ia raI nhIeu ví du chunµ mInh ve nhunµ
dIe u na y.
Công vie c, Ira ch nhie m va su Iín nhie m da I duo c
Va y kha nanµ Ia nh da o Ia µi7 Da u IIen, do chính Ia Iao dô nµ,
Ia Ia m vIe c – dIe u da duo c chính nhu nµ nha Ia nh da o ra I co su c
Ihu hu I, IôI cuô n nha c dI nha c Ia I: Iu Ceasar de n Iuo nµ MacArIhur
hay Iuo nµ MonIµomery; hoa c nha qua n IrI AIIred SIoan cu a cônµ
Iy GM.
Iº.
JII^J I^!I Ð^Ò
T
huaI Ianh dao hIen nay danµ Ia dIeu µi do raI IhoI Ihuonµ.
“Chu nµ IôI de nµhI ca c ônµ Iô chu c mô I semInar ve ca ch re n
Iuye n de Iro nen mô I nha Ia nh da o cuô n hu I, Iha nh cônµ” – pho
chu IIch phu Ira ch nhan su cu a mô I nµan ha nµ Io n no I he I su c
nµhIem Iuc voI IôI qua dIen IhoaI!
Da co qua nhIeu sach vo, hôI Ihao noI ve cac pham chaI can
co cua môI nha Ianh dao. Duonµ nhu moI CLO deu can phaI Iam
sao de Iro Iha nh mô I vIen Iuo nµ hay mô I nµhe sï kIe u LIvIs PresIey
Ihuc Ihu.
Ta I nhIen, Ia nh da o Ia quan Iro nµ. Sonµ Ia nh da o khônµ he Ia
nhu nµ ca I ma hIe n nay nhIe u nµuo I danµ rao µIa nµ, khônµ he
IIen quan de n nhu nµ Ihu nhu “ca c pha m cha I Ia nh da o” hay “su c
Ihu hu I, IôI cuô n”. Nµuo c Ia I day Ia cônµ vIe c nha I nhe o, Ia nh Iu nµ,
buôn chan, voI ban chaI Ia vIec hoan Ihanh cônµ vIec, Ia Ihanh
Iích.
Truo c he I, Ia nh da o khônµ pha I Ia ca I µi do ma con nµuo I monµ
da I de n. La nh da o chí Ia phuonµ IIe n, va do do , Ia nh da o huo nµ
Io I mu c IIeu µi chính Ia mô I va n de cô I Io I. Co ra I nhIe u nha Ia nh
342 343
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1HUA1 LANH LAO
nanµ Iu c cu a ca p duo I. Nha Ia nh da o hIe u qua monµ muô n co
duoc nhunµ cônµ su IaI ba, anh Ia Iim kIem, dônµ vIen, khuyen
khích va Ihu c su Iu ha o ve ho . ChIu Ira ch nhIe m sau cu nµ ve mo I
Iô I Ia m cu a ca p duo I, nha Ia nh da o coI Iha nh cônµ cu a ho Ia Iha nh
cônµ cu a chính anh Ia, chu khônµ pha I Ia mô I nµuy co, de do a
dô I vo I vI Irí Ia nh da o. Nha Ia nh da o co Ihe kIeu canµ nhu
MacArIhur, hay khIem Iô n nhu ca c Tô nµ Ihô nµ LIncoIn va
Truman, sonµ ca ba nµuo I na y de u monµ mo I co duo c nhu nµ cô nµ
su dô c Ia p, co kha nanµ xunµ quanh ho .
Nha Ianh dao hIeu qua hIeu va nhin Ihay ruI ro sau: nhunµ
nµuo I co kha nanµ Ihuo nµ co ca ... Iham vo nµ. Tuy nhIen, ru I ro
na y Ia qua nho so vo I ru I ro... co ca c cô nµ su nµu dô I, Ia m Ihuo nµ.
Su Ien an Ion nhaI danh cho nha Ianh dao Ia khI ho khIen cho Iô
chuc sup dô va IhaI baI nµay sau khI ho ra dI hay qua doI. Nha
Ianh dao hIeu qua bIeI ranµ nhIem vu Ion nhaI cua Ianh dao Ia
Iao ra nanµ Iuc va Iam nhin cho moI nµuoI.
Yeu cau cuôI cunµ cua kha nanµ Ianh dao Ia vIec µIanh duoc
Io nµ IIn. Khônµ co Iín nhIe m Ihi khônµ co nhu nµ nµuo I dI Iheo;
ma dInh nµhïa duy nha I cu a nha Ia nh da o Ia “mô I nµuo I co nhu nµ
nµuo I dI Iheo”. TIn Iuo nµ va o mô I nha Ia nh da o khônµ co nµhïa
Ia yeu me n, hay dô nµ y vo I anh Ia. TIn Iuo nµ co nµhïa Ia IIn ra nµ
nha Ia nh da o Ihu c su no I nhu nµ dIe u anh Ia nµhï – su chính Iru c
cu a nµuo I do . Ha nh dô nµ va nIe m IIn cu a nha Ia nh da o pha I nha I
qua n, hay íI ra Ia Iuonµ ho p nhau. Kha nanµ Ia nh da o hIe u qua
khônµ he du a Iren pha m cha I Ihônµ mInh, ma du a Iren Iính nha I
qua n.
Sau khI IôI no I he I Ia I ca nhu nµ dIe u Iren qua dIe n Ihoa I vo I vI
pho chu IIch phu Ira ch nhan su no I Iren, co mô I khoa nµ Im Ia nµ
Nen monµ cua kha nanµ Ianh dao hIeu qua Ia vIec suy nµhï va
xay du nµ su me nh cho Iô chu c. Nha Ia nh da o da I ra ca c mu c IIeu,
ca c Ihu Iu uu IIen, Ia p ra va duy Iri ca c IIeu chua n. Ta I nhIen dôI
khI ônµ Ia cunµ can Ihoa hIep, voI y Ihuc ranµ nµuoI Ia khônµ
Ihe khô nµ che va dIe u khIe n Ia I Iha y mo I Ihu Iren do I (chí co ca c
nha dôc IaI Ia mac phaI ao Iuonµ nay ma IhôI). Tuy nhIen Iruoc
môI Ihoa hIep, nha Ianh dao cunµ can suy nµhï ve vIec caI µi Ia
du nµ da n va duo c monµ do I. No I mô I ca ch hinh a nh, nha Ia nh
dao phaI Ia nµuoI dan duonµ, nµuoI IhôI Ien hIeu ken xunµ Iran
cho Iô chu c.
CaI phan bIeI nha Ianh dao dunµ dan va nha Ianh dao saI Iam
chính Ia muc IIeu cua ho. VIec cac Ihoa hIep voI nhunµ han che
Ihuc Ie (ve chính IrI, kInh Ie v.v...) co Iuonµ hop hay khônµ voI
ca c mu c IIeu de ra se quye I dInh Iính hIe u qua cu a nha Ia nh da o.
Tuonµ Iu, vIec nha Ianh dao co Irunµ Ihanh voI cac IIeu chuan
côI IoI hay khônµ (Ihe hIen Ironµ cach cu xu cua ônµ Ia chanµ
han), hay de danµ roI bo chunµ; se quyeI dInh vIec ônµ Ia co
nhunµ nhan vIen Ihuc su Irunµ Ihanh va nhIeI huyeI hay khônµ!
HaI Ia , nha Ia nh da o pha I coI Ia nh da o Ia Ira ch nhIe m, chu khônµ
phaI chuc Iuoc hay Ihu bac Iren duoI, dac quyen dac IoI. KhI co
van de xay ra (chuyen duonµ nhIen), ho khônµ Iim cach quy IôI
cho nµuo I kha c. Ne u WInsIon ChurchIII Ia mô I ví du dIe n hinh ve
Ihua I Ia nh da o Ihônµ qua vIe c xay du nµ ca c su me nh va mu c IIeu
ro ra nµ Ihi Ihô nµ che MarshaII, Tô nµ Iham muu Iruo nµ quan dô I
My Ironµ The chIe n Ihu II, Ia I Ia dIe n hinh cho kha nanµ Ia nh da o
Ihônµ qua Irach nhIem.
Cunµ chính boI vi nha Ianh dao hIeu ranµ anh Ia chIu Irach
nhIe m sau cu nµ va cao nha I, anh Ia khônµ e de , Io nµa I Iruo c
344 345
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C NGUïLN 1A C CA i 1iL N
20.
C^C !GIYL! J^C C^! J!L!
T
a I ca ca c ba c sï de u da Iu nµ co dIp chu nµ kIe n nhu nµ su hô I
phu c mô I ca ch ky dIe u cu a be nh nhan. Do chính Ia nhu nµ
con be nh Iha p Iu nha I sInh, bô nµ nhIen hô I phu c mô I ca ch hoa n
Ioa n ba I nµo , hoa c do mô I IIe u pha p Iam Iy , hoa c do mô I che dô
an uô nµ hay nµhí nµoI na o do ... Khônµ aI chô I ca I su Iô n Ia I cu a
nhu nµ “phe p ma u” na y, hay coI chu nµ Ia phI khoa ho c ca . Nhunµ
cu nµ khônµ aI dua nhu nµ Iruo nµ ho p na y va o ca c sa ch vo y khoa
de da y cho sInh vIen! Don µIa n chu nµ Ia nhu nµ Iruo nµ ho p nµoa I
Ie , kho co kha nanµ Ia p Ia I, khônµ Ihe da y va ho c nhu nhu nµ ca
be nh Iy Ihônµ Ihuo nµ duo c. Da I da sô ca c Iruo nµ ho p be nh hIe m
nµheo Ihi van deu co keI cuc µIônµ nhau (benh nhan Iu vonµ)
ma IhôI.
Ca i Iie n nhu la mô I Ihu c ha nh
Tuonµ Iu, day do van co nhunµ caI IIen, nhunµ phaI mInh Ia
keI qua cua môI khoanh khac “Ioe sanµ cua IhIen IaI” – nhunµ
ke o da I. Sau cu nµ ônµ Ia Ihô I Ien “Nhunµ do chính Ia nhu nµ dIe u
ma chu nµ IôI Iu Iau da bIe I Ia nhu nµ yeu ca u da nh cho mô I...
nha quan Iy hIeu qua!”.
Thi su Ihuc dunµ Ia nhu vay!
346 347
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C NGUïLN 1A C CA i 1iL N
h Su baI hop Iy, nhaI Ia baI hop Iy Ironµ quy Irinh san xuaI
hay phan phôI, hoac nhunµ baI hop Iy Ironµ hanh vI khach
ha nµ
h Nhu ca u cu a quy Irinh
h Nhunµ Ihay dôI Ironµ cau Iruc nµanh va cau Iruc IhI Iruonµ
h Thay dôI ve dan cu
h Thay dôI ve y nµhïa va nhan Ihuc
h KIe n Ihu c mo I
TaI ca cac nµuôn Iren deu can duoc phan Iích va nµhIen cuu
môI cach co he Ihônµ. Chí co y Ihuc ve chunµ IhôI Ihi chua du.
VIe c Iim kIe m chu nµ pha I duo c Ihu c hIe n de u da n, Ihuo nµ xuyen
va co he Ihônµ.
2. Ca I IIe n vu a manµ Iính kha I nIe m vu a manµ Iính nha n Ihu c.
VIec can Iam Ihu haI cua caI IIen, do do, Ia vIec ra nµoaI va quan
sa I, ho I va Ia nµ nµhe. Ta I nhIen vIe c na y khônµ nen chIu mô I su c
ep Ihuonµ xuyen. Cac nha caI IIen Ihanh cônµ su dunµ ca haI
ban cau nao IraI va phaI cua ho Ironµ khI Iu duy. Ho quan saI
con nµuoI va moI vaI; ho phan Iích xem caI IIen can phaI nhu
Ihe nao de Iro Ihanh môI co hôI IhaI su. Sau do ho IaI IIep Iuc
quan sa I kha ch ha nµ/nµuo I su du nµ, de Iim hIe u ve ca c ky vo nµ,
µIa IrI va nhu cau cua nhom nµuoI nay.
Cunµ nhu µIa IrI, su don nhan cua khach hanµ Ia Ihu co Ihe
nha n Ihu c duo c. Nµuo I Ia co Ihe nha n Ihu c duo c IIe u mô I phuonµ
phap co phu hop voI ky vonµ cua nµuoI su dunµ hay khônµ. Sau
do Ia co Ihe ho I: Ca I IIe n na y ca n Ihe hIe n duo c dIe u µi de nµuo I
su du nµ se muô n du nµ no , va Iha y duo c co hô I cu a ho Ironµ do 7
Neu khônµ, nha caI IIen se µap ruI ro cua vIec co caI IIen dunµ
dan nhunµ hinh Ihuc IaI saI Iam.
caI IIen do khônµ Ihe Iap IaI duoc. Khônµ aI bIeI cach day môI
nµuoI nao do Iro Ihanh IhIen IaI!
Tuy nhIen, nµuoc voI nIem IIn cua sô dônµ ve phaI mInh va
ca I IIe n, nhu nµ khoa nh kha c IhIen Ia I no I Iren Ia Iha I su hIe m hoI.
Hon nua (dIeu nay moI quan Ironµ), IôI chua Iunµ Ihay môI “y
Iuonµ IhIen IaI” nao co Ihe Ihuc su bIen Ihanh môI caI IIen hIeu
qua Ihu c su . Ma I ma I chu nµ chí Ia nhu nµ y Iuo nµ Ihônµ mInh
ma IhôI.
MôI caI IIen co muc dích, keI qua cua phan Iích, he Ihônµ va
Iao dô nµ mo I Ia ca I co Ihe duo c Irinh ba y nhu mô I Ihu c ha nh.
Ma su Ihu c dIe u na y Ia ca n IhIe I, bo I nhu nµ ca I IIe n nhu va y chIe m
hon 90º sô nhu nµ ca I IIe n hIe u qua . Nhu nµ nha ca I IIe n xua I sa c
Ironµ ba I cu Iïnh vu c na o chí co Ihe Iro nen hIe u qua ne u nhu ho
nam vunµ va Ihau IrIeI “môn hoc” nay ma IhôI.
Vay dau Ia nhunµ nµuyen Iac Ihe hIen ban chaI côI IoI cua caI
IIe n7 Chu nµ µô m co nhu nµ dIe u ca n Ia m, nhu nµ dIe u khônµ duo c
Iam va ca môI sô caI ma IôI µoI Ia “cac dIeu kIen” nua.
Nhu ng vie c cä n la m
1. CaI IIen co he Ihônµ va muc dích baI dau banµ vIec phan
Iích ca c co hô I, cu Ihe Ia vIe c suy nµhï Iha u da o ve ca I ma IôI µo I
Ia “ba y nµuô n co hô I ca I IIe n”. Ta m quan Iro nµ hon ke m cu a Iu nµ
nµuô n se kha c nhau Iu y Iheo Iu nµ Iïnh vu c kha c nhau, Iu nµ Iho I
dIem khac nhau.
h Nhu nµ Iha nh cônµ va Iha I ba I ba I nµo cu a Iô chu c, cu nµ nhu
cua cac dôI Ihu canh Iranh
348 349
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C NGUïLN 1A C CA i 1iL N
nhIeu IoaI chIen Iuoc, Iu IoaI nham den vIec Ihônµ IrI IhI Iruonµ
hay mô I nµa nh na o do , de n Ioa I huo nµ ve vIe c Iim ra va µIu vu nµ
duoc môI “ô sInh IhaI” Ironµ môI quy Irinh hay môI IhI Iruonµ
nhaI dInh. Tuy nhIen, IaI ca cac chIen Iuoc khoI nµhIep – nhunµ
chIen Iuoc khaI Ihac môI caI IIen nao do – deu phaI nham den vI
Irí dan dau IhI Iruonµ Ironµ môI môI Iruonµ cu Ihe. Neu khônµ
Ia m duo c dIe u na y, chu nµ chí Ia o ra Ihem co hô I cho ca c dô I Ihu
canh Iranh ma IhôI.
Nhu ng vie c không duo c la m
1. Da u IIen Ia khônµ nen cô µa nµ Io ra... qua Ihônµ mInh Ironµ
ca I IIe n. Mô I ca I IIe n ca n duo c Ihu c hIe n bo I nhu nµ con nµuo I binh
Ihuo nµ, bo I su IhIe u nanµ Iu c Ia ca I Iuôn Iuôn du Ihu a o nµuo I
Iao dônµ! Do do baI cu Ihu µi qua phuc Iap Ironµ IhIeI ke hay
Ihuc hIen deu de IhaI baI.
2. Du nµ da da nµ ho a, du nµ “che vIe c”, du nµ cô µa nµ Ihu c hIe n
qua nhIeu vIec Ironµ cunµ môI Iuc. Day co Ihe coI Ia he qua cua
yeu ca u “Ia p Irunµ Ironµ ca I IIe n” da no I o pha n Iren. Ca c ca I IIe n
xa ro I ca I cô I Io I se co xu huo nµ Iha I ba I, chính xa c hon Ia chu nµ
chí ma I Ia nhu nµ y Iuo nµ hay ho ma IhôI. O day, ca I cô I Io I khônµ
nhaI IhIeI phaI Ia môI yeu Iô ky IhuaI hay kIen Ihuc. Van de Ia
can co môI caI Iap Irunµ nhunµ nô Iuc caI IIen, keI dính nhunµ
con nµuo I Iham µIa va o qua Irinh ca I IIe n. Ro ra nµ dIe u na y khônµ
Ihe co duoc neu chunµ Ia phan Ian cônµ vIec.
3. Cuô I cu nµ, du nµ nen cô µa nµ ca I IIe n cho Iuonµ IaI, ma ha y
caI IIen cho hIen Ihuc. MôI caI IIen co Ihe co nhunµ anh huonµ
3. Mô I ca I IIe n hIe u qua pha I don µIa n va Ia p Irunµ. Ba I cu ca I
µi moI me deu de µap van de, do do neu chunµ qua phuc Iap Ihi
se kho su a chu a, dIe u chính. Mo I ca I IIe n Iha nh cônµ de u... don
µIa n de n khônµ nµo . Lo I khen Io n nha I ma mô I ca I IIe n nha n duo c
se Ia “DIeu nay ro ranµ Ia... hIen nhIen. Vay ma IaI sao Iruoc µIo
minh khônµ nha n ra nhí7”.
Nµay ca nhunµ caI IIen Iao ra cac cach su dunµ moI hay IhI
Iruonµ moI cunµ can nham IoI môI unµ dunµ cu Ihe va ro ranµ.
Ca I IIe n ca n Ia p Irunµ va o mô I nhu ca u cu Ihe (ma no Iho a ma n),
môI keI qua sau cunµ cu Ihe (ma no Iao ra).
4. Cac caI IIen hIeu qua Ihuonµ baI dau voI quy mô nho be.
Khônµ he quy mô, dô sô, môI caI IIen cô µIaI quyeI môI vIec cu
Ihe ma IhôI. Nhu nµ ke hoa ch qua Io Ia I, muô n Ihu c hIe n nhu nµ
cuô c ca ch ma nµ Ironµ mô I nµa nh na o do Ihuo nµ kho Iha nh cônµ.
TôI hon, caI IIen nen baI dau o quy mô nho be, doI hoI nhan
Iu c va Ia I chính vu a pha I, cu nµ nhu nha m Io I mô I IhI Iruo nµ ha n
che. TaI sao7 BoI vi co nhu vay Ihi nµuoI Ia moI co Ihe de danµ
Ihuc hIen cac dIeu chính can IhIeI Ironµ µIaI doan dau – dIeu
Ihuonµ xay ra do cac caI IIen ban dau chua phaI Ia chính xac
hoan Ioan, ma chí Ia “µan dunµ” ma IhôI.
S. Tuy nhIen, yeu cau cuôI cunµ, vIec can Iam sau cunµ cua
môI caI IIen IaI Ia: môI caI IIen Ihanh cônµ phaI nham den caI
dích Ia ... Ihô nµ IrI IhI Iruo nµ. Khônµ ca n IhIe I pha I nha m de n mô I
quy mô kInh doanh Io n; Iha I su kho aI doa n Iruo c duo c mô I ca I
IIen se dem IaI môI vIec kInh doanh quy mô Ion hay chí Ia môI
Iha nh Iu u khIem Iô n. Nhunµ ca I IIe n ca n pha I nha m Io I vI Irí da n
dau IhI Iruonµ, boI neu khônµ daI ra muc IIeu nay Ihi chính no
se khônµ du moI va hIeu qua de xac Iap vI Irí cho minh. Co raI
350 351
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C NGUïLN 1A C CA i 1iL N
Ba die u kie n cu a mô I ca i Iie n Iha nh công
Co ba dIe u kIe n, vô n ra I hIe n nhIen, sonµ Ihuo nµ bI Ia nµ quen,
cho môI caI IIen Ihanh cônµ.
1. Caã i tiïë n laâ möå t cöng viïå c, doI hoI kIen Ihuc va ca IaI nanµ.
Ro ra nµ co mô I sô nµuo I co kha nanµ ve ca I IIe n Iô I hon ha n nhIe u
nµuoI khac. Thuonµ Ihi nha caI IIen Iap Irunµ vao môI Iïnh vuc
nhaI dInh (LdIson Ia môI ví du). TaI nhIen Ironµ caI IIen co IaI
nanµ IhIen ba m, sonµ mô I khI da hinh Iha nh, no Iro Iha nh mô I
cônµ vIec vaI va, doI hoI kIen nhan, Iính cam keI, su can cu noI
nµuoI Ihuc hIen. Neu nhunµ yeu Iô sau khônµ co, Ihi IaI nanµ va
kIen Ihuc cunµ khônµ co µIa IrI µi.
2. Àïí thaâ nh cöng, nhaâ caã i tiïë n phaã i dûå a vaâ o àiïí m maå nh cuã a
hoå . Nha ca I IIe n nhin ca c co hô I Iren mô I quy mô rô nµ, nhunµ
sau do ho da I ra cau ho I “Co hô I na o Ironµ sô na y phu ho p vo I
IôI va Iô chu c cu a IôI7 Co hô I na o µIu p Ihe hIe n duo c dIe m ma nh
cua IôI7”. Ve khía canh nay, caI IIen cunµ µIônµ nhu baI cu môI
cônµ vIec binh Ihuonµ nao khac, Iuy nhIen vIec van dunµ dIem
ma nh khI ca I IIe n co pha n quan Iro nµ hon do vIe c ca I IIe n se Ia m
Ianµ ham Iuonµ kIen Ihuc va kha nanµ hoan Ihanh cônµ vIec.
NµoaI ra, µIônµ nhu Ironµ baI cu môI du an kInh doanh moI me
na o, mô I ca I IIe n cu nµ do I ho I mô I su phu ho p nha I dInh ve Iính
ca ch – nµuo I Ia khônµ Ihe Iha nh cônµ Ironµ Iïnh vu c ma ho khônµ
IhaI su Iôn Ironµ va yeu Ihích. Co hôI caI IIen phaI phu hop voI
nha caI IIen, neu khônµ ho se khônµ Ihe dan Ihan vao môI cônµ
vIec vaI va va meI moI nhu vay.
Ironµ daI han, nhIeu khI haI muoI nam sau no moI Ihuc su phaI
huy heI Iac dunµ.
Tuy nhIen se Ia khônµ du neu chí noI, “HaI muoI nam sau se
co ra I nhIe u nµuo I µIa ca n du nµ sa n pha m/dIch vu na y”. Ca n pha I
noI, “HIen nay da co nhIeu nµuoI µIa va chunµ Ia can cunµ cap
mô I ca I IIe n Ironµ sa n pha m/dIch vu na y cho ho . Ta I nhIen, Iho I
µIan se u nµ hô chu nµ Ia, vi haI muoI nam sau... se co n co nhIe u
nµuo I µIa – kha ch ha nµ hon”. Ne u khônµ co nhu nµ u nµ du nµ Iu c
Iho I Ironµ hIe n Ia I, mô I ca I IIe n se µIô nµ nhu ca c bu c ky ho a Ironµ
sô Iay cua danh hoa Leonardo da VIncI ma IhôI – chí Ia cac y
Iuonµ! Ma co Ie chanµ aI Ironµ chunµ Ia co duoc Iam voc IhIen
IaI nhu Leonardo, môI Iam voc khIen cac cuôn sô Iay voI cac ky
hoa so saI cunµ Iro nen baI Iu.
Nha caI IIen dau IIen hIeu duoc dIeu nay Ia Thomas LdIson.
NhIeu nha phaI mInh ve dIen baI dau nµhIen cuu Ironµ khoanµ
Iho I µIan 1860·186S de Iim ra ca I sau na y Ia bo nµ de n dIe n.
LdIson cho doI suôI 10 nam cho den khI kIen Ihuc ve dIeu nay
da Iro nen phô bIen; con Ironµ IhoI µIan 10 nam do, cac nµhIen
cuu ve bonµ den dIen ro ranµ Ia “Ihuôc ve Iuonµ IaI”. Tuy nhIen,
khI no da Iro Iha nh “hIe n Ia I” (kIe n Ihu c Iro nen phô bIe n), LdIson
Iap Irunµ Ioan bô nô Iuc voI cac cônµ su Ironµ vonµ chí vaI nam
de hinh Ihanh va Ian dunµ co hôI caI IIen nay.
Cac co hôI caI IIen dôI khI can môI IhoI µIan kha daI. Chanµ
han, cac nµhIen cuu ve duoc pham co Ihe keo daI ca chuc nam.
Tuy nhIen, khônµ co cônµ Iy duo c na o Ia I khônµ monµ mo I ca c
ke I qua nµhIen cu u mô I khI da Iha nh cônµ se co u nµ du nµ nµay
Iap Iuc vao vIec cham soc suc khoe cua con nµuoI.
352 353
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CA C NGUïLN 1A C CA i 1iL N
chap nhan ruI ro” ca. TraI voI suy nµhï “Ianµ man” cua nhIeu
nµuo I, Iren Ihu c Ie ca c nha ca I IIe n, pha I mInh de u Ia nhu nµ nµuo I
khônµ he Ia nµ ma n, Ira I Ia I khô khan, nhu nµ nµuo I Ia m vIe c nhIe u
IIe nµ dô nµ hô Iren mô I du a n ve do nµ IIe n ma I Ihay vi dI ra nµoa I
va Iim kIem ruI ro...
TaI nhIen caI IIen ham chua ruI ro. MoI hoaI dônµ kInh Ie deu
nhu vay, dI kem voI muc dô ruI ro cao. Khônµ caI IIen, cham
cham ba o ve nhu nµ µi Ihuô c ve qua khu Ihi co n ru I ro hon nhIe u
so voI vIec xay dunµ Iuonµ IaI Ihônµ qua caI IIen! Cac nha caI
IIen ma IôI bIeI Ihanh cônµ vi ho xac dInh va han che duoc ruI
ro, phan Iích mô I ca ch he Ihô nµ ca c co hô I, sau do cho n ra co
hô I Ihích ho p va khaI Iha c. Co hô I do co Ihe co quy mô Io n hay
nho , sonµ ru I ro Ihi Iuôn pha I duo c xa c dInh ro .
Cac nha caI IIen Ihanh cônµ Ihuonµ bao Ihu. Ho can phaI nhu
vay. NoI cach khac, ho khônµ Iap Irunµ vao cac ruI ro ma Iap
Irunµ vao cac co hôI.
3. CuôI cunµ, möå t caã i tiïë n laâ möå t aã nh hûúã ng lïn xaä höå i vaâ nïì n
kinh tïë , môI Ihay dôI Ironµ hanh vI cua khach hanµ, nµuoI su
du nµ – cu a con nµuo I no I chunµ. Hoa c do co Ihe Ia Ihay dô I Ironµ
môI quy Irinh – cach Ihuc con nµuoI Iam vIec hay che Iao ra san
pha m na o do . Do do ca I IIe n Iuôn ca n µa n IIe n vo I IhI Iruo nµ, Ia p
Irunµ vao IhI Iruonµ, dan daI boI IhI Iruonµ.
Nha ca i Iie n ba o Ihu
VaI nam Iruoc day IôI co du môI hôI Ihao do môI daI hoc Iô
chu c, vo I chu de ve nµhe kInh doanh. Mô I sô nha Iam Iy Iham
µIa hô I Iha o na y va Irinh ba y ca c Iham Iua n; Iuy cu nµ co mô I sô
khac bIeI ve y kIen sonµ da sô ho deu noI ve “Iính cach doanh
nhan”, cu Ihe Ia “IhIen huonµ san sanµ chap nhan ruI ro” cua
cac doanh nhan.
Sau do , mô I doanh nhan, dô nµ Iho I Ia mô I nha ca I IIe n ra I Iha nh
cônµ Iren Ihuonµ Iruonµ duoc moI phaI bIeu. Önµ Ia noI, “Cac
Iham Iuan cua quy vI Iam IôI heI suc bôI rôI. TôI bIeI kha nhIeu
doanh nhan va nha caI IIen, sonµ IôI chua Iunµ hinh dunµ ra caI
µo I Ia ‘Iính ca ch doanh nhan’ nhu quy vI Irinh ba y. Nhu nµ doanh
nhan IôI bIe I chí co mô I dIe m chunµ: ho khônµ he Ia nhu nµ nµuo I
IIeu Iïnh chap nhan ruI ro. Ho Iuôn cô µanµ xac dInh cac ruI ro
co Ihe µap phaI va Iim cach µIam IhIeu chunµ. Neu khônµ chac
cha n ho se khônµ Iha nh cônµ. RIenµ ba n Ihan IôI, ne u muô n IIe u
Iïnh chap nhan ruI ro, IôI da dI kInh doanh dIa ôc hay Iro Ihanh
môI hoa sï chuyen nµhIep nhu me IôI monµ uoc rôI!”.
TôI cu nµ chIa se quan nIe m vo I dIe n µIa no I Iren. Du nµ Ia khônµ
aI Ironµ sô doanh nhan va nha ca I IIe n co “IhIen huo nµ sa n sa nµ
354 355
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NUA LOi CON LAi
90 va ônµ Ia nµuo I sa nµ Ia o ra mô I phonµ ca ch mo I khI da 70
Iuô I. Nµhe sï da n Xen·Iô nµuo I Tay Ban Nha PabIo CasaIs (1876·
1973), nhac cônµ vï daI nhaI Ihe ky qua da co ke hoach dI bIeu
dIen môI ban nhac moI va da dIen Iap vao dunµ nµay ônµ maI
nam 97 IuôI. Nhunµ day Ia nhunµ Iruonµ hop ca bIeI raI hIem
hoI, nµay ca dôI voI nhunµ nµuoI Ihanh daI Ion. Ca Max PIanck
(18S8·1947) Ian AIberI LInsIeIn (1879·19SS), haI vï nhan khoa
hoc ve vaI Iy hIen daI, deu khônµ co cônµ Irinh khoa hoc quan
Iro nµ na o sau Iuô I 40. PIanck da co Ihem haI nµhe kha c. Sau nam
1918, Iu c do 60 Iuô I, ônµ da Iô chu c Ia I nµa nh khoa ho c cu a Du c.
Sau khI bI Du c Ouô c xa buô c pha I nµhí huu va o nam 1933, de n
nam 194S, Iu c do da µa n 90 Iuô I, mô I Ia n nu a ônµ ba I da u xay
du nµ Ia I nµa nh khoa ho c Du c sau khI HIIIer bI Ia I dô . The nhunµ
LInsIeIn da nµhí huu va o Iuô I 40 Iro Iha nh “mô I nµuo I nô I IIe nµ”.
Nµay nay, nµuoI Ia noI nhIeu ve “cuôc khunµ hoanµ µIua cuôc
doI” cua cac nha quan Iy. Chu yeu Ia su buôn chan. Vao IuôI 4S,
hau heI cac can bô quan Iy da daI den dính cao Ironµ su nµhIep
kInh doanh cua minh va ho bIeI dIeu do. Sau 20 nam hau nhu
chí Ia m cu nµ mô I Ioa I cônµ vIe c, ho Iro nen Iha nh Iha o Ironµ cônµ
vIec cua minh. The nhunµ chí co íI nµuoI Ia con hoc Ihem caI µi
do, chí co íI nµuoI Ia con donµ µop duoc dIeu µi do, va chí co íI
nµuoI monµ doI cônµ vIec IaI Iro Ihanh môI Ihach Ihuc moI va
môI su Ihoa man.
Nhu nµ cônµ nhan Iao dô nµ chan Iay da Ia m vIe c suô I 40 nam
– cha nµ ha n cônµ nhan Ironµ xuo nµ Ihe p hay cônµ nhan Ia I xe
ho a – se Iro nen ra I me I mo I ca ve Ihe cha I Ia n IInh Iha n ra I so m
Iruoc khI ho den IuôI Iho Irunµ binh, nµhïa Ia Iruoc khI ho den
Iuô I nµhí huu kha Iau. Lu c do , ho coI nhu da “cha m du I”. Ne u
nhu ho sô nµ Iau – va Iuô I Iho cu a ho cu nµ Ianµ Ien va o khoa nµ
2I.
!I^ ÐÒ! CÒ! I^!
L
an dau IIen Ironµ IIch su IoaI nµuoI, cac ca nhan co Ihe sônµ
Iau hon cac Iô chuc noI ho Iam vIec. DIeu nay dan den môI
Ihach Ihuc hoan Ioan moI me: Baå n seä laâ m gò trong nûã a cuöå c àúâ i
coâ n laå i cuã a mònh?
Ba n khônµ co n co Ihe monµ do I ra nµ Iô chu c ma minh Ia m vIe c
Iuc 30 IuôI van se con Iôn IaI nhu Ihe khI ban den 60 IuôI. The
nhunµ 40 hoa c S0 nam Ia m cu nµ mô I Ioa I cônµ vIe c Ia qua Iau
dôI voI hau heI moI nµuoI. KhI do nµuoI Ia se cam Ihay suy kIeI,
nham chan, maI hunµ Ihu Iam vIec, “nµhí huu khI van Iam vIec”
va Iro Iha nh µa nh na nµ cho ba n Ihan va nhu nµ nµuo I xunµ
quanh.
DIe u na y khônµ nha I IhIe I du nµ dô I vo I nhu nµ nµuo I Iha nh da I
o mu c ra I cao, cha nµ ha n nhu ca c nµhe sï Io n. CIaude MoneI
(1840·1926), hoa sï Iruonµ phaI an Iuonµ vï daI, nµuoI ma o IuôI
80 van sanµ Iac nhunµ buc Iranh kIeI Iac, hanµ nµay ônµ Iam
vIe c 12 IIe nµ, ma c du Iu c do , ma I ônµ ha u nhu khônµ co n nhin
Ihay µi. PabIo PIcasso (1881·1973), co Ihe Ia hoa sï vï daI nhaI
cu a Iruo nµ pha I ha u a n Iuo nµ, ônµ ve cho Io I khI ônµ che I o Iuô I
356 357
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NUA LOi CON LAi
TaI My co môI sô Iuonµ kha Ion phu nu Irunµ nIen sau khI da
Iam vIec 20 nam Ironµ doanh nµhIep hoac co quan nha nuoc IaI
dIa phuonµ, Iunµ dam nhan cac chuc vu quan Iy o cap Irunµ va
µIo day vo I Iuô I khoa nµ 4S, con ca I da Iruo nµ Iha nh, ho Iheo ho c
Iruo nµ Iua I. Khoa nµ ba hoa c bô n nam sau do , ho se Iro Iha nh
ca c Iua I su phu Ia I cô nµ dô nµ noI ho sInh sô nµ.
Chunµ Ia se Ihay nµay canµ co nhIeu nµuoI da Iunµ Ihanh daI
Ironµ nµhe Ihu nha I nay co Ihem nµhe Ihu haI. Nhu nµ nµuo I na y
co kha nanµ va Irinh dô, chanµ han nhu nµuoI kIem Ioan vIen
cu a mô I cônµ Iy Io n nay chuye n sanµ mô I be nh vIe n Ia I dIa
phuonµ. Ho bIeI cach Iam vIec. Ho can co môI Iruonµ hoaI dônµ
Ironµ cônµ dônµ, boI vi nha cua Iro nen Irônµ vanµ khI con caI
da Io n. Ta I nhIen, ho cu nµ ca n Ihem Ihu nha p. Nhunµ Iren he I,
ho ca n su Iha ch Ihu c.
Phuonµ an Ihu haI dôI voI cau hoI can Iam µi Ironµ nua cuôc
doI con IaI cua minh Ia phaI IrIen môI nµhe nµhIep song haâ nh.
Mô I sô Iuo nµ Io n va nµa y ca nµ Ianµ nhu nµ nµuo I, da c bIe I
nhu nµ nµuo I da Iu nµ ra I Iha nh cônµ Ironµ nµhe nµhIe p Ihu nha I
cua minh, IIep Iuc Iam cônµ vIec ma ho da Iunµ Iam 20·2S nam
qua. NhIeu nµuoI IIep Iuc Iam vIec 40 hoac S0 µIo môI Iuan voI
nµhe chính co Ihu nha p cu a minh. Mô I sô nµuo I chuye n Iu Ia m
vIec Iron nµay sanµ Iam vIec môI sô µIo Ironµ nµay hoac Iam Iu
va n. The nhunµ ho dô nµ Iho I µay du nµ cho minh mô I cônµ vIe c
sonµ ha nh, Ihuo nµ Ia Ironµ mô I Iô chu c phI Io I nhua n, va cônµ
vIec nay chIem cua ho khoanµ 10 µIo Ironµ môI Iuan.
Va cuôI cunµ, phuonµ an Ihu ba do Ia cac “nha kInh doanh xa
hô I”. Day Ihuo nµ Ia nhu nµ nµuo I ra I Iha nh da I Ironµ nµhe nµhIe p
Ihu nha I cu a minh, cha nµ ha n ca c nha doanh nµhIe p, ca c ba c sï,
7S Iuô I µi do – ho se ra I ha nh phu c da nh 10·1S nam co n Ia I cha nµ
pha I Ia m µi, chí de choI µoII, cau ca , Iham du ca c hoa I dô nµ IIeu
khIen Iheo so Ihích v.v... The nhunµ voI nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc
Ihi chua “cha m du I”. Ho hoa n Ioa n co kha nanµ IIe p Iu c Ia m vIe c
mac du co dau ôm vun vaI. Cho du nhunµ cônµ vIec dau IIen
da y Iha ch Ihu c khI ca c Iao dô nµ IrI Ihu c 30 Iuô I se Iro nen nha m
cha n khI ho de n Iuô I S0 Ihi ho va n cu pha I Ia m vIe c 1S nam, ne u
khônµ no I Ia 20 nam nu a.
Do do , de qua n Iy ba n Ihan minh, nµa y ca nµ do I ho I mô I nµuo I
phaI co su chuan bI cho khoanµ IhoI µIan nua cuôc doI con IaI
cu a minh.
Ba cäu Ira lo i cho nu a phä n co n la i cu a cuô c do i
Ve va n de na y, co ba phuonµ a n:
Thu nhaI Ia Ihuc su baI dau môI nµhe Ihu haI, hoan Ioan moI
(nhu Max PIanck da Ia m). Thônµ Ihuo nµ dIe u na y chí Ia vIe c
chuye n Iu mô I Iô chu c na y sanµ mô I Iô chu c Ihuô c Iïnh vu c kha c.
DIen hinh Ia Iruonµ hop hanµ IoaI cac can bô quan Iy doanh
nµhIep co Irunµ binh o My da chuyen Iu kInh doanh sanµ benh
vIen, Iruonµ daI hoc hay môI sô Iô chuc phI IoI nhuan khI den
Iuô I 4S hoa c 48, khI con ca I ho da Iruo nµ Iha nh va quy Iuonµ
huu da duo c ba o da m. NhIe u Iruo nµ ho p Ia ho IIe p Iu c Ioa I cônµ
vIec Iuonµ Iu. Chanµ han, môI kIem Ioan vIen IaI môI benh vIen
ha nµ Irunµ binh. Nhunµ nµa y ca nµ co nhIe u nµuo I chuye n sanµ
cônµ vIec hoan Ioan moI.
358 359
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NUA LOi CON LAi
nµhIe p Ihu nha I. VI Iua I su no I o pha n Iruo c da ba I da u Ia m cônµ
vIec phap Iy Iinh nµuyen cho cac Iruonµ hoc IaI banµ cua minh
khI ônµ Ia moI 3S IuôI. Önµ Ia duoc bau vao hôI dônµ cua nha
Iruonµ khI moI 40 IuôI. KhI den S0 IuôI va da Iích Iuy duoc ca
µIa IaI, ônµ Ia baI dau su nµhIep moI Ia xay dunµ va dIeu hanh
cac Iruonµ kIeu mau. Tuy nhIen, ônµ Ia Iam vIec µan nhu Ioan
IhoI µIan voI vaI Iro Ia cô van hanµ dau cho môI cônµ Iy raI Ion
ma khI con Ia IuaI su Ire ônµ Ia da µIup suc xay dunµ nen.
Con Iy do khac khIen cho vIec quan Iy ban Ihan nµay canµ co
y nµhïa Ia nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c Ia o ra duo c mô I mô I quan Iam
Ion Ihu haI va phaI IrIen no Iu som.
Khônµ aI co Ihe monµ do I duo c sô nµ ra I Iau ma khônµ Ira I qua
môI su IhaI baI nao Ironµ cuôc sônµ cunµ nhu Ironµ cônµ vIec
cu a minh.
Co mô I ky su co nanµ Iu c khI 42 Iuô I da bI bo qua khônµ duo c
xem xeI, de baI Ironµ môI cônµ Iy. LaI co môI µIao su co nanµ
Iuc Iuc 42 IuôI nhan ra ranµ ba Ia se o IaI maI o môI Iruonµ cao
danµ nho noI ba Ia da duoc bô nhIem Ian dau IIen va se khônµ
bao µIo duo c nha n chu c µIa o su Ia I mô I Iruo nµ da I ho c Io n, ma c
du ba Ia co Ihe du IIeu chua n. Truo nµ ho p kha c, Ia I co nhu nµ
nµuo I µa p bI kIch Ironµ cuô c sô nµ µIa dinh nhu Ia hôn nhan Ian
vo, con caI cheI...
Va Iuc ay, môI môI quan Iam Ion Ihu haI – va khônµ phaI chí
Ia môI so Ihích – co Ihe Iam Ihay dôI IaI ca. Anh ky su co nanµ
Iuc da bI bo qua khônµ duoc de baI µIo day hIeu ranµ anh Ia
khônµ duo c Iha nh cônµ Ia m Ironµ cônµ vIe c cu a minh. The nhunµ
dô I vo I hoa I dô nµ ben nµoa I, cha nµ ha n nhu Ia m Ihu quy Ia I nha
Iho dIa phuonµ, anh Ia IaI raI Ihanh cônµ va con IIep Iuc Ihanh
cac nha Iu van, cac µIao su daI hoc. Ho yeu cônµ vIec cua minh,
nhunµ nay no khônµ co n Ia Iha ch Ihu c dô I vo I ho . Tronµ nhIe u
Iruonµ hop, ho van IIep Iuc Iam cônµ vIec ma ho da Iunµ Iam Iu
Iruo c de n nay, Ihe nhunµ ho nµa y ca nµ da nh íI Iho I µIan cho vIe c
do. Ho baI dau môI cônµ vIec khac, va Ihuonµ Ia môI hoaI dônµ
phI Io I nhua n.
Nhunµ nha quan Iy “hIep haI” cua cuôc doI minh co Ihe Iuôn
chí Ia IhIeu sô. Con da sô co Ihe se IIep Iuc Iam dIeu ho danµ
Ia m, nµhïa Ia nµhí huu khI va n Ia m vIe c, ca m µIa c nha m cha n, IIe p
Iu c cônµ vIe c su vu ha nµ nµa y va nµô I de m nam Iha nµ cho de n
khI nµhí huu. The nhunµ chính IhIe u sô na y, nhu nµ nµuo I nhin
Iha y Iuô I Iho Irunµ binh duo c ke o da I Ia co hô I cho ca ho Ia n cho
xa hô I, co Ihe se nµa y ca nµ Iro Iha nh nhu nµ nµuo I da n da I va Ia m
µuonµ de nµuo I kha c noI Iheo. Ho se nµa y ca nµ Iha nh cônµ.
Co môI yeu cau dôI voI vIec quan Iy nua cuôc doI con IaI cua
minh: phaI baI dau Iao ra no Iu Iau Iruoc khI buoc vao quanµ
doI do.
Cach day 30 nam, khI baI dau Ihay ro Ia IhoI µIan Iam vIec
Irunµ binh Ironµ doI nµuoI se keo daI raI nhanh, vIec nhIeu nha
quan saI (ke ca Iac µIa) deu IIn ranµ nhunµ nµuoI nµhí huu se
nµa y ca nµ Iro Iha nh nhu nµ nµuo I Iinh nµuye n cho Iha y ca c Iô
chuc phI IoI nhuan cua My. DIeu nay da khônµ xay ra. BoI vi neu
nµuoI nao khônµ baI dau Iinh nµuyen Iruoc khI nµuoI do vao
khoanµ IuôI 40, Ihi nµuoI do se khônµ Iinh nµuyen nua khI IuôI
qua 60.
Tuonµ Iu nhu vay, cac nha doanh nµhIep Iam cônµ Iac xa hôI
ma Iac µIa bIeI deu baI dau Iam cônµ vIec cua nµhe nµhIep Ihu
haI da duoc Iua chon Iu Iau Iruoc khI daI den dính cao cua nµhe
360 361
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NUA LOi CON LAi
Tuy nhIen, qua n Iy ba n Ihan Ia mô I cuô c caá ch maå ng ve con
nµuo I. No do I ho I nhIe u dIe u mo I va chua Iu nµ co Iu phía ca nhan,
dac bIeI Ia Iu Iao dônµ IrI Ihuc. BoI Ie Ihuc ra, noI doI hoI môI
nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc suy nghô va hanh xu nhu Ia möåt giaám
àöë c àiïì u haâ nh. No cu nµ do I ho I su Ihay dô I µa n nhu 180 dô Ironµ
cach suy nµhï va hanh dônµ cua nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc dôI voI
nhunµ cach suy nµhï va hanh dônµ ma hau heI chunµ Ia – Iham
chí ca Ihe he Ire – va n cho Ia dIe u duonµ nhIen. Lao dô nµ IrI Ihu c,
xeI cho cunµ Ihi da xuaI hIen Ian dau IIen voI sô Iuonµ Ion danµ
ke o Ihe he Iruoc. (Tac µIa daI ra IhuaI nµu “Iao dônµ IrI Ihuc”
chí mo I ca ch day 30 nam Ironµ cuô n sa ch xua I ba n nam 1969 ·
The Age of Discontinuity.)
Su chuye n dô I Iu cônµ nhan Iao dô nµ chan Iay, nhu nµ nµuo I
Iam vIec khI duoc ra Ienh hoac do cônµ vIec hoac boI ônµ chu
sanµ Iao dônµ IrI Ihuc, nhunµ nµuoI phaI Iu quan Iy minh danµ
Ihach Ihuc sau sac cau Iruc xa hôI. DôI voI moI xa hôI danµ Iôn
Ia I, ke ca xa hô I co Iính “ca nhan” nha I, Iheo IIe m Ihu c Ihi co haI
dIeu Ia duonµ nhIen: cac Iô chuc sônµ Iau hon nµuoI Iam vIec va
ha u he I mo I nµuo I nµô I yen mô I chô . Su qua n Iy ba n Ihan duo c
du a Iren co so nhu nµ thûå c tiïî n nµuo c Ia I: nhu nµ nµuo I Iao dô nµ
co kha nanµ sô nµ Iau hon ca c Iô chu c noI ho Ia m vIe c va nµuo I
Iao dô nµ IrI Ihu c co Iính co dô nµ.
Ta I nuo c My sûå cú àöå ng duo c cha p nha n. Nhunµ nµay o nuo c
My , nµuo I Iao dô nµ sô nµ Iau hon ca c Iô chu c – va do do ke o Iheo
su ca n IhIe I pha I chua n bI cho nûã a sau rêë t khaá c biïå t cuã a cuöå c àúâ i
mònh – Ia mô I cuô c ca ch ma nµ ma chua co aI chua n bI. Cu nµ nhu
khônµ co dInh che na o danµ Iô n Ia I, cha nµ ha n he Ihô nµ huu Irí,
chua n bI cho dIe u na y. Tuy nhIen, Ia I ca c nuo c pha I IrIe n kha c, Ihi
sûå bêë t àöå ng va n duo c monµ do I va cha p nha n. Do Ia “su ô n dInh”.
cônµ. Nµuo I na o do co cuô c sô nµ µIa dinh bI Ian vo , nhunµ khI
Iham µIa hoaI dônµ xa hôI ben nµoaI Ihi van con co môI cônµ
dô nµ.
DIe u na y se nµa y ca nµ Iro nen quan Iro nµ Ironµ mô I xa hô coI
Iro nµ su Iha nh cônµ.
XeI ve maI IIch su Ihi khônµ co dIeu do. Da sô con nµuoI Ia
khônµ monµ do I µi hon nµoa I vIe c IIe p Iu c o Ia I Ia I mô I “noI chô n
Ihích ho p” vo I minh nhu Io I ca u nµuye n cô cu a nµuo I Anh. O do ,
chí co mô I su chuye n dô nµ Ia chuye n dô nµ dI xuô nµ. Su Iha nh
cônµ Ia dIeu khônµ duoc bIeI den.
Tronµ môI xa hôI IrI Ihuc chunµ Ia monµ doI aI cunµ “Ihanh
cônµ”. The nhunµ day Ia dIe u khônµ Ihe . Dô I vo I ha u he I mo I nµuo I
dIe u Iô I nha I co Ihe Ia du nµ co Iha I ba I. Bo I vi o dau co su Iha nh
cônµ Ihi o do phaI co IhaI baI. Va do do co môI dIeu raI quan
Ironµ dôI voI môI ca nhan, va cunµ nhu dôI voI µIa dinh cua môI
ca nhan, Ia Iuôn co mô I Iïnh vu c de mô I ca nhan do nµ µo p, Ia o
ra su khac bIeI, va Iro Ihanh môI nhan vaI. DIeu do co nµhïa Ia
co duoc Iïnh vuc Ihu haI, baI ke Ia nµhe nµhIep Ihu haI, nµhe
nµhIe p sonµ ha nh, mô I cônµ vIe c xa hô I, mô I mô I quan Iam
nµhIem Iu c nµoa I xa hô I... Ia I ca dIe u na y Ia o ra co hô I de Iro Iha nh
nµuoI dan dau, de duoc kính Ironµ va de Ihanh cônµ.
Cuô c ca ch ma ng dô i vo i mô i ca nhän
Su Ihay dôI va Ihach Ihuc dôI voI vIec quan Iy ban Ihan xem
ra qua ro ranµ, neu khônµ noI Ia so danµ. Va cac cau Ira IoI xem
ra cunµ hIen nhIen den muc au Irï.
362 363
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NUA LOi CON LAi
cua NhaI Ban va su haI hoa µIua cac cônµ dan. GIaI phap cua
NhaI Ban se Ia môI hinh mau dôI voI cac nuoc boI o moI nuoc,
su van hanh cua xa hôI deu doI hoI su µan keI cua cônµ dônµ.
Tuy va y, mô I nuo c Nha I Ba n Iha nh cônµ se Ia mô I nuo c Nha I Ba n
raI khac bay µIo.
Dô I vo I ca c nuo c pha I IrIe n kha c cu nµ se nhu va y. Su xua I hIe n
nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc, nµuoI coá thïí va cêì n phaã i quan Iy ban
Ihan minh, danµ Iam chuyen dôI moI xa hôI.
Chanµ han, IaI Duc, cho den IhoI µIan raI µan day Ihi su co
dônµ cham duI khI ca nhan daI den muoI IuôI hay cham nhaI
16 IuôI. Neu môI dua Ire khônµ vao hoc Iruonµ chuyen Iuc 10
Iuô I, Ihi se ma I mo I co hô I va o Iruo nµ da I ho c. Co n nhu nµ nµuo I
da ho c vIe c, ma da sô khônµ de n Iruo nµ chuyen Ihi Iro Iha nh Iho
co khí, Ihu ky nµan ha nµ, da u be p v.v... va o Iu c 1S hay 16 Iuô I
se pha I co quye I dInh khônµ Ihay dô I duo c va khônµ da o nµuo c
ve cônµ vIe c ho se Ia m suô I cuô c do I minh. VIe c Ihay dô I Iu nµhe
na y sanµ nµhe kha c dô I vo I nµuo I ho c vIe c Ihuo nµ Ia khônµ dIe n
ra mac du khônµ phaI Ia dIeu cam.
Thav dô i mo i xa hô i
Xa hôI phaI IrIen danµ duonµ dau voI Ihach Ihuc Ion nhaI va
se phaI Ihuc hIen su Ihay dôI kho khan nhaI Ia xa hôI da Iunµ
da I duo c Iha nh Iu u Io n nha I Ironµ suô I S0 nam qua, do Ia Nha I
Ban. Thanh cônµ cua NhaI Ban, va do Ia Ihanh cônµ chua co IIen
Ie Ironµ IIch su, phan Ion dua Iren co so sûå bêët àöång coá töí chûác,
do Ia su baI dônµ cua che dô “Iuyen dunµ suôI doI”. DôI voI che
dô Iuye n du nµ suô I do I, Iô chu c se qua n Iy ca nhan. Ta I nhIen
dIeu do duoc IIen hanh dua Iren µIa dInh cho ranµ môI ca nhan
nµuo I Iao dô nµ khônµ co su Iu a cho n na o kha c. Mô I ca nhan pha I
duoc quan Iy.
Tac µIa hy vonµ NhaI Ban se Iim ra duoc môI µIaI phap vua
duy Iri duoc su ôn dInh xa hôI, cônµ dônµ va su haI hoa Ironµ
xa hô I da co duo c nho che dô Iuye n du nµ suô I do I vu a dô nµ Iho I
Ia o ra su co dô nµ ma cônµ vIe c IrI Ihu c va nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c
can phaI co. Co nhIeu dIeu danµ de doa hon ca ban Ihan xa hôI
364 365
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CON NGUO i CO GiA O LU C
DIeu nay se Iam Ihay dôI y nµhïa cua cum Iu “nµuoI co µIao
duc”. DInh nµhïa ve môI con nµuoI nhu vay Iro Ihanh môI van
de quan Ironµ. KhI IrI Ihuc Iro Ihanh nµuôn Iuc Irunµ Iam, con
nµuo I co µIa o du c se pha I dô I ma I vo I nhu nµ yeu ca u, Iha ch Ihu c
va Irach nhIem moI.
Tronµ khoa nµ 10·1S nam Iro Ia I day da co nhu nµ cuô c Iranh
Iua n na y Iu a Ironµ µIo I ho c Ihua I My ve con nµuo I co µIa o du c.
Ca c cau ho I da I ra nhu sau: LIe u co Ihe co mô I con nµuo I nhu
va y khônµ7 Co nen co con nµuo I co µIa o du c khônµ7 Va nµoa I
ra, caI µi co Ihe duoc coI Ia “µIao duc”7
Mô I sô nµuo I Iheo chu nµhïa hu vô, chu nµhïa “hu y Ia o” cho
ra nµ khônµ Iô n Ia I con nµuo I co µIa o du c. Mô I sô nµuo I kha c Ia I
cho ra nµ chí Iô n Ia I con nµuo I na y Ironµ mô I µIo I Iính cu Ihe , mô I
nho m chu nµ Iô c cu Ihe ; ca c nho m na y do I ho I nhu nµ con nµuo I
co µIao duc voI nhunµ van hoa rIenµ, cunµ nhu nhunµ dac dIem
rIenµ bIeI – con nµuoI co µIao duc bI cach Iy. Day chanµ qua Ia
nhunµ IoI Iap IaI nhunµ Iuan dIeu dôc IaI kIeu HIIIer ve “chunµ
Iô c Ihuo nµ da nµ Aryan” Ihuo na o. Mu c IIeu da pha cu a ho , Iuy
nhIen, Ia I Ia µIô nµ nhau: do Ia vIe c de cao Iính phô qua I cu a “con
nµuo I co µIa o du c”, du Ien µo I co Ihe kha c nhau (educated person
o phuonµ Tay, va bunjin o Trunµ Ouôc hay NhaI Ban).
Mô I pha I kha c – nhu nµ nµuo I Iheo chu nµhïa nhan van – cu nµ
Ien an, de bíu he Ihônµ hIen IaI. Ho Iam dIeu nay vi ho khônµ
xay du nµ duo c IIeu chua n chunµ, phô bIe n cho mô I con nµuo I
co µIa o du c. Nhu nµ nµuo I na y keu µo I Iro Ia I Ihe ky XIX, vo I nhu nµ
hinh Ihu c nµhe Ihua I Iu do va cô dIe n. Cho de n nay, ho chua de n
mu c Ia p Ia I Io I cu a RoberI HuIchIns va MorIImer AdIer Ihuô c Da I
hoc ChIcaµo S0 nam Iruoc day, noI ranµ Ioan bô IrI Ihuc nam
Ironµ khoa nµ mô I Iram cuô n sa ch vï da I cu a nhan Ioa I. Tuy nhIen,
22.
CÒ! !GIÒ! CÒ G!^Ò ÐIC
K
Ien Ihuc khônµ Ianh Iunµ vô cam nhu IIen bac. KIen Ihuc
cu nµ khônµ chí Ia nhu nµ Ihônµ IIn na m Ironµ sa ch vo , pha n
me m v.v... KIe n Ihu c Iuôn na m Ironµ mô I con nµuo I cu Ihe ; kIe n
Ihu c duo c da y, ho c, su du nµ (du nµ da n hay saI Ia m)... bo I con
nµuo I. Do do , vIe c chuye n sanµ mô I xa hô I IrI Ihu c da I con nµuo I
vao vI Irí Irunµ Iam. Oua Irinh nay Iao ra nhunµ Ihach Ihuc, van
de va cau hoI chua Iunµ co Iruoc day ve nµuoI daI dIen cua xa
hôI IrI Ihuc – con nµuoI co µIao duc.
Tronµ cac xa hôI Iruoc day, con nµuoI co µIao duc chí Ia môI
vaI Iranµ Irí ma IhôI. Nhunµ Ironµ xa hôI IrI Ihuc, nµuoI co µIao
du c Iro Iha nh mô I bIe u Iuo nµ va IIeu chua n cu a xa hô I, hoa c mô I
“hinh ma u”, Iheo ca ch no I cu a nhu nµ nha xa hô I ho c. Con nµuo I
nay Ihe hIen kha nanµ van hanh cua xa hôI; dônµ IhoI Ia bIeu
Iuonµ cua cac µIa IrI, nIem IIn, cam keI cua xa hôI. Neu nhu nha
hIe p sï phonµ kIe n Ia bIe u Iuo nµ cu a xa hô I Iho I ky Trunµ cô , nha
Iu sa n Ia bIe u Iuo nµ cu a Iho I da I Iu ba n chu nµhïa, Ihi con nµuo I
co µIao duc se Ia daI dIen cho xa hôI Ironµ Ihe µIoI hau Iu ban
chu nµhïa, môI Ihe µIoI Ironµ do IrI Ihuc Ia nµuôn Iuc Irunµ Iam
va chính yeu nhaI.
366 367
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CON NGUO i CO GiA O LU C
Tronµ cuô n IIe u Ihuye I vIe I nam 1943 (nhan de Das
Glasperlenspiel· Tro choI chuô I ha I Ihu y IInh), Hermann Hesse da
IIen doan ve Ihe µIoI ma cac nha nhan van monµ uoc, cunµ nhu
su Iha I ba I cu a no . Cuô n IIe u Ihuye I mô Ia mô I nho m ca c Irí Ihu c,
nµhe sï, nha nhan van... sônµ Iach bIeI, huonµ ve Iruyen Ihônµ
cu vo I Irí Iue va ve de p cu a no . Nhunµ cuô I cu nµ chính nµuo I Ia nh
dao nhom nay da quyeI dInh quay Iro IaI voI cuôc sônµ Ihuc Ie
khac nµhIeI, hôn dôn va ban Ihíu; boI nhunµ µIa IrI cua anh Ia
cha nµ co nµhïa Iy µi ne u chu nµ khônµ co mô I IIen quan vo I Ihe
µIoI nay.
DIeu ma S0 nam Iruoc Hesse IIen doan nay da Iro Ihanh su
Iha I. “GIa o du c phô Ihônµ” nµa y nay danµ khu nµ hoa nµ; da Iro
Iha nh mô I “Iro choI chuô I ha I Ihu y IInh”, ca I ma nhu nµ nµuo I Ia I
nanµ nha I danµ ro I bo de Iim kIe m Ihu c Ie Ira n Iru I nµoa I xa hô I.
Nhunµ sInh vIen µIoI nhaI danh µIa cao nµhe IhuaI phô Ihônµ,
cu nµ nhu ca c Ihe he Iruo c The chIe n Ihu I. Dô I vo I ca c Ihe he na y,
nµhe Ihua I va µIa o du c phô Ihônµ co y nµhïa suô I cuô c do I ho ,
quye I dInh Iính ca ch ho . Chu nµ va n IIe p Iu c co y nµhïa quan Iro nµ
vo I nhIe u nµuo I Ihuô c Ihe he cu a IôI – Ihe he Iruo c The chIe n Ihu
II; mac du su IhaI Ia nhIeu nµuoI da nµay Iap Iuc quen heI IIenµ
La·IIn va Hy Lap sau khI roI µhe nha Iruonµ. Con nµay nay, chí
vaI nam sau khI IôI nµhIep, cac sInh vIen cua nhunµ Ihe he moI
da ba I da u pha n na n, “Ca I ma IôI cham chu ho c Ia p ho a ra cha nµ
co chuI y nµhïa µi, chanµ IIen quan µi den nhunµ dIeu IôI quan
Iam hay muôn Iam ca!”. DIeu danµ noI Ia ho van muôn con caI
minh ho c ve ca c môn nµhe Ihua I phô Ihônµ; sonµ Ia I ca chí Ia de
co duoc dIa vI xa hôI va kIem duoc vIec Iam IôI. Con Ironµ doI
sô nµ Ihu c Ie , ho khuo c Iu nhu nµ µIa IrI a y cu nµ nhu hinh ma u
con nµuo I co µIa o du c ma nhu nµ nha nhan van mo uo c. No I ca ch
ho chIu a nh huo nµ Iru c IIe p Iu HuIchIns·AdIer Ironµ vIe c keu µo I
quay Iro IaI IhoI ky Iruoc IhoI hIen daI.
Ca haI phaI noI Iren, deu saI.
Cô I lo i cu a xa hô i Iri Ihu c
CaI côI IoI cua xa hôI IrI Ihuc, o nµay vI Irí Irunµ Iam cua no
phaãi Ia khaI nIem ve con nµuoI co µIao duc. Do phaI Ia môI khaI
nIem phô quaI, boI xa hôI IrI Ihuc manµ Iính Ioan cau – ve IaI
chính, cônµ nµhe , ve ha nµ Ioa I va n de kha c, nha I Ia ve Ihônµ IIn.
Xa hô I ha u Iu ba n chu nµhïa do I ho I nhu nµ Iu c Iuo nµ Ihô nµ nha I,
yeu ca u co mô I nho m Ia nh da o co kha nanµ Ia p Irunµ ca c Iruye n
Ihônµ dIa phuonµ va rIenµ Ie Ihanh môI cam keI chunµ ve µIa
IrI, môI khaI nIem chunµ ve su IuyeI hao va Iôn Ironµ Ian nhau.
Do do, xa hôI IrI Ihuc can co chính caI ma cac nha huy Iao,
cac nha nu quyen cap IIen hay nhunµ nµuoI chônµ IaI cac µIa IrI
phuonµ Tay do I ho I: mô I con nµuo I co µIa o du c manµ Iính phô
qua I, Ioa n ca u.
Tuy nhIen, xa hô I IrI Ihu c cu nµ ca n mô I Ioa I nµuo I co µIa o du c
kha c vo I nhu nµ Iy Iuo nµ ma ca c nha nhan van danµ Iheo duô I.
Nhu nµ nµuo I na y da du nµ khI phe pha n su cu Iuye I vo I Iruye n
Ihônµ va cac dI san ve Irí Iue va Iham my cua IoaI nµuoI. Nhunµ
dIeu ma cac nha nhan van de nµhI – môI cay cau nôI voI qua
khu – Ia khônµ du . Con nµuo I co µIa o du c ca n co kha nanµ dem
kIe n Ihu c cu a ho phu c vu hIe n Ia I, chu chua no I de n vIe c µo p pha n
dInh hinh Iuonµ IaI. Khônµ co kha nanµ na y, qua khu va Iruye n
Ihônµ chí Ia nhunµ mon dô cô day buI bam ma IhôI.
368 369
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CON NGUO i CO GiA O LU C
nuc cuoI Ia chính phonµ Irao nay cunµ duy Iri su Iôn IaI banµ
nµuôn IaI chính co duoc Iu vIec Irônµ cay coca cho nhunµ nµuoI
nµhIen ma Iuy o New York va Los AnµeIes. Vu khí cua ho cunµ
chanµ he Ia nhunµ vu khí Ihô so cua nµuoI da do, ma Ia cac IoaI
bom.
Tronµ Iuonµ IaI, con nµuo I co µIa o du c pha I chua n bI cho cuô c
sô nµ cu a minh Ironµ mô I Ihe µIo I Ioa n ca u ho a. Do co Ihe Ia mô I
Ihe µIoI bI Tay phuonµ hoa, sonµ do cunµ Ia Ihe µIoI manµ ban
sa c vu nµ mIe n va dan Iô c ro ne I. Con nµuo I pha I Iro Iha nh “cônµ
dan Ioan cau” ve maI hoaI bao, Iam nhin, Ihônµ IIn. Dônµ IhoI,
con nµuoI do cunµ can nuôI duonµ va su dunµ nhunµ Ihanh qua
Iu nµuô n µô c dIa phuonµ cu a chính minh, Iu do IIe p Iu c Ia m µIa u
Ihem van ho a dIa phuonµ do .
Xa hô i Iri Ihu c va xa hô i Iô chu c
Xa hôI hau Iu ban chu nµhïa vua Ia môI xa hôI IrI Ihuc, vua Ia
mô I xa hô I cu a ca c Iô chu c, haI dIe u na y phu Ihuô c Ia n nhau,
sonµ IaI co nhunµ khaI nIem, cach nhin va µIa IrI raI khac nhau.
Da sô , ne u khônµ muô n no I Ia Ia I ca nhu nµ nµuo I co µIa o du c
deu Ihuc hanh kIen Ihuc cua ho Ironµ cac Iô chuc, nhu Ia nhunµ
Ihanh vIen cua Iô chuc. Do do, nhunµ nµuoI nay phaI chuan bI
de sônµ va Iam vIec cunµ Iuc Ironµ haI van hoa – van hoa cua
nµuoI Irí Ihuc, Iap Irunµ vao nµôn Iu va y Iuonµ; va van hoa cua
nha quan Iy, nµuoI Iap Irunµ vao con nµuoI va cônµ vIec.
Nha Irí Ihuc coI Iô chuc Ia cônµ cu Iao dIeu kIen cho ho Ihuc
hanh nhunµ kIen Ihuc chuyen môn (Iechne) cua ho. Nha quan Iy
coI kIen Ihuc Ia phuonµ IIen de daI Ihanh qua sau cunµ cua Iô
kha c, µIa o du c phô Ihônµ khônµ µIu p ho hIe u duo c Ihu c Ie , chu
chua noI den vIec Iam chu Ihuc Ie do.
Ca haI phaI Ironµ cuôc Iranh Iuan nay deu khônµ chính xac.
Xa hôI hau Iu ban chu nµhïa can con nµuoI co µIao duc hon baI
ky xa hôI nao Iruoc day; va cac dI san qua khu se Iro Ihanh môI
nhan Iô chu chô I. Tuy nhIen, dI sa n na y ca n bao µô m nhIe u hon
nhu nµ µi ma ca c nha nhan van de nµhI (chu ye u Ia nhu nµ Iruye n
Ihô nµ cu a Tay phuonµ). Con nµuo I co µIa o du c nµa y nay ca n bIe I
va Iôn Iro nµ nhu nµ ne n van ho a va Iruye n Ihô nµ kha c nhau,
chanµ han nhunµ dI san cua Trunµ Hoa va NhaI Ban, cac buc
Iranh va µô m su TrIe u TIen, ca c IrIe I µIa va Iôn µIa o Dônµ phuonµ,
Iôn µIao va van hoa HôI µIao... NµoaI ra, con nµuoI co µIao duc
nµay nay khônµ nen chí bIeI den sach vo Ihuan Iuy; ma con can
co nhunµ nhan Ihuc va phan Iích, IaI ca do dao Iao ma Ihanh.
Tuy nhIen, ca c Iruye n Ihô nµ Tay phuonµ va n chIe m vI Irí Irunµ
Iam de Iao dIeu kIen cho con nµuoI co µIao duc µIaI quyeI cac
va n de hIe n Ia I, chu chua no I Io I Iuonµ IaI. Tuonµ IaI co Ihe manµ
Iính “ha u Tay phuonµ”hay “pha n Tay phuonµ”, nhunµ khônµ Ihe
“phI Tay phuonµ”. Nen van mInh vaI chaI va IrI Ihuc cua Iuonµ
IaI pha I du a Iren ca c ne n mo nµ cu a Tay phuonµ: khoa ho c va cônµ
nµhe , sa n xua I, kInh Ie ho c, Ia I chính va nµan ha nµ kIe u Tay
phuonµ. Ta I ca nhu nµ Ihu Iren de u khônµ Ihe duo c va n ha nh ma
khônµ co su hIe u bIe I va Ihu a nha n ca c y Iuo nµ va Ioa n bô Iruye n
Ihô nµ Tay phuonµ.
Phonµ Ira o “pha n Tay phuonµ” ma nh me nha I hIe n nay khônµ
pha I Ia Hô I µIa o chính Ihô nµ, ma Ia phonµ Ira o “Con duo nµ sa nµ”
o Peru, Ironµ do ha u due cu a nhu nµ Ihô dan Inca nô Iu c Ia I dô
su Ihô nµ IrI cu a Tay Ban Nha va nµuo I chau Âu, nha m µIa nh Ia I
nhu nµ vuonµ quô c cô xua Ouechua va Aymara. Tuy nhIen, dIe u
370 371
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CON NGUO i CO GiA O LU C
cônµ. Nhu nµ dIe u duo c ho c Ironµ Iruo nµ da I ho c khônµ Ihuô c ve
nhu nµ kIe n Ihu c phô Ihônµ, va do do chu nµ khônµ Ia mô I pha n
nam Ironµ kIen Ihuc.
Cac banµ cap daI hoc ve chuyen môn da co Iu Iau – o chau
Âu, cac banµ cap ve IuaI khoa va y khoa co Iu Ihe ky XIII. TaI
chau Âu Iuc dIa va My, banµ cap ky su (Ian dau duoc Irao IaI
Phap vao IhoI NapoIeon, cuôI Ihe ky XVIII) mau chonµ duoc xa
hô I cha p nha n. Nhu nµ nµuo I duo c coI Ia “co µIa o du c” de u co Ihe
kIem sônµ banµ chuyen môn rIenµ cua ho – cac bac sï, IuaI su,
ky su (chí o Anh nµuoI Ia moI kính Ironµ cac “quy ônµ” khônµ
nµhe nµhIe p ma IhôI). Nµhe nµhIe p cu a ho duo c coI Ia mô I phuonµ
IIe n kIe m sô nµ, chu chua pha I Ia “cuô c sô nµ”. Ra kho I van pho nµ,
nhu nµ nµuo I na y khônµ bao µIo no I ve cônµ vIe c hay nhu nµ kIe n
Ihu c chuyen nµa nh. Nhu nµ cau chuye n do bI µo I mô I ca ch coI
Ihuo nµ Ia “shop IaIk” (nhu nµ cau chuye n o so Ia m) o Du c, co n o
Phap Ihi Iham chí chuyen nay bI coI Ia Iô manµ nua Ia khac.
Nµa y nay kIe n Ihu c chuyen môn da duo c coI Ia mô I pha n cu a
kIe n Ihu c phô Ihônµ cu a nµuo I co µIa o du c, chu nµ ca n duo c ke I
nô I va o kIe n Ihu c chunµ. VIe c ca c môn nµhe Ihua I phô Ihônµ (ma
sInh vIen yeu Ihích Ironµ nhu nµ nam da I ho c) khônµ Ia m duo c
dIe u na y chính Ia Iy do Ia I sao chu nµ bI chính sInh vIen “quay
Iunµ” IaI chí vaI nam sau do. Ho cam Ihay IhaI vonµ, Iham chí Ia
bI phan bôI, va ho co Iy do de nµhï nhu vay. Nµhe IhuaI va µIao
du c phô Ihônµ ma khônµ hô I nha p kIe n Ihu c va o mô I “vu Iru kIe n
Ihuc” rônµ Ion Ihi se maI dI Iính chaI phô Ihônµ cua no. Nhunµ
kIe n Ihu c nhu va y se Iha I ba I Ironµ nhIe m vu da u IIen cu a chu nµ:
Iao ra su hIeu bIeI Ian nhau, Iao ra môI “vu Iru phan Iích” Iam
ne n mo nµ cho ne n van mInh. Thay vi Ia m Ihô nµ nha I va µa n ke I
moI nµuoI, kIen Ihuc kIeu nay chí Iam Ian ra ma IhôI.
chu c. Ca haI de u chính xa c. Chu nµ dô I Ia p, nhunµ Ia I IIen quan
de n nhau, ca n co nhau: nha nµhIen cu u ca n nha qua n Iy nµhIen
cu u va nµuo c Ia I. Ne u khônµ co su can ba nµ µIu a haI ben, se
khônµ co Iha nh Iích ma chí co su Iu nµ Iu nµ ma IhôI. Ne u khônµ
duoc can banµ boI nha quan Iy, Ihe µIoI cua nha Irí Ihuc se Iro
Ihanh môI noI ma moI nµuoI deu Iu y Iam phan vIec cua minh
nhunµ khônµ aI da I duo c ca I µi ca – su quan IIeu IaI ha I cu a “con
nµuo I Iô chu c”. Co n ne u haI nµuo I na y co su can ba nµ khI Ia m
vIec, chunµ Ia se co Iính sanµ Iao, IraI Iu va hoan Ihanh cônµ
vIe c.
NhIe u nµuo I Ironµ xa hô I hIe n da I se sô nµ va Ia m vIe c cu nµ Iu c
Ironµ haI van hoa noI Iren. NhIeu nµuoI khac cunµ se co co hôI
Ira I nµhIe m ca haI van ho a Ihônµ qua vIe c Iuan chuye n cônµ vIe c
Ironµ Iho I ky da u Ironµ su nµhIe p cu a ho – cha nµ ha n chuye n Iu
cônµ vIe c chuyen môn sanµ mô I cônµ vIe c qua n Iy . Nµoa I ra,
nhu nµ cônµ vIe c Iinh nµuye n Ironµ mô I co quan xa hô I cu nµ µIu p
ca nhan co duo c ca I nhin va su Iôn Iro nµ dô I vo I ca haI “Ihe µIo I”
– Ihe µIoI cua nha Irí Ihuc va Ihe µIoI cua nha quan Iy.
MoI nµuoI co µIao duc Ironµ xa hôI hau Iu ban chu nµhïa deu
can chuan bI de co Ihe hiïíu ca haI nen van hoa ke Iren.
Kie n Ihu c chuven môn
va con nguoi co giao duc
VoI nµuoI co µIao duc Ironµ Ihe ky XIX, kiïë n thûá c chuyïn mön
khônµ pha I Ia kIe n Ihu c, ma Ia nhu nµ môn ho duo c da y Ironµ
ca c Iruo nµ da I ho c. Nµuo I Ihu c ha nh nhu nµ dIe u do pha I Ia nhu nµ
nµuo I “chuyen nµhIe p”, hon Ia nhu nµ Ihuonµ nhan hay Iho Ihu
372 373
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CON NGUO i CO GiA O LU C
kIe n Ihu c, dIe u na y do I ho I nhu nµ chuyen µIa ha nµ da u Ironµ Iu nµ
Iïnh vuc phaI nhan Ianh Irach nhIem “dInh nµhïa cônµ vIec cua
minh”.
Tronµ xa hô I IrI Ihu c, mo I kIe n Ihu c de u co µIa IrI nµanµ nhau.
Theo cach noI cua IrIeI µIa IhoI Trunµ cô SaInI BonavenIura Ihi
moI kIen Ihuc deu dan Ia IoI su IhaI. Nhunµ de bIen kIen Ihuc
Iha nh nhu nµ con duo nµ de n su Iha I Ia Ira ch nhIe m cu a nhu nµ
nµuo I danµ na m µIu nhu nµ kIe n Ihu c do .
Chu nµhïa Iu ban da chIem uu Ihe va Iro Ihanh môI IraI Iu xa
hôI Ironµ hon môI Ihe ky khI Marx vIeI Iap dau IIen cua bô Tû
baã n luêå n nam 1867. Tu “chu nµhïa Iu ba n” chí duo c da I ra 30
nam sau do , kha Iau sau khI Marx qua do I. Do do , vIe c vIe I mô I
cuô n sa ch manµ Iu a de Tri thûá c luêå n nµa y hôm nay khônµ chí
Ia môI vIec Iam qua Iu IIn, ma con Ia qua vôI va, vo doan. TaI ca
ca I chu nµ Ia co Ihe nô Iu c Ia vIe c mIeu Ia xa hô I va chính Ihe khI
chunµ Ia baI dau qua Irinh chuyen dôI Iu IhoI daI Iu ban chu
nµhïa ma IhôI.
Tuy nhIen, chunµ Ia van hy vonµ ranµ môI Ihe ky sau Ihi môI
cuôn sach kIeu nhu Tri thûá c luêå n co Ihe duoc vIeI ra. KhI do co
nµhïa Ia con nµuo I da vuo I qua mô I ca ch Iha nh cônµ qua Irinh
chuye n dô I ma hIe n nay mo I danµ ba I da u. Du doa n Iuonµ IaI
cu a xa hô I IrI Ihu c Ia mô I vIe c Ia m khônµ Iuo nµ. Tuy nhIen, dIe u
ma chunµ Ia co Ihe IIen doan nµay Iu bay µIo Ia: su Ihay dôI Ion
nhaI se Ia su Ihay dôI Ironµ kIen Ihuc – cu Ihe Ia Ironµ nôI dunµ
va hinh Ihuc, Ironµ y nµhïa, Ironµ Irach nhIem; va Ironµ dInh
nµhïa ve con nµuoI co µIao duc.
Chu nµ Ia khônµ ca n nhu nµ IhIen Ia I IInh Ihônµ Iren nhIe u Iïnh
vu c, su Ihu c Ia con nµuo I ca nµ Iu c ca nµ chuyen môn ho a. Ca I ma
chu nµ Ia ca n – cu nµ Ia ca I µIu p dInh nµhïa con nµuo I co µIa o du c
Ironµ mô I xa hô I IrI Ihu c – chính Ia kha nanµ hIe u duo c nhIe u IrI
Ihuc khac nhau. MôI IoaI kIen Ihuc do Ia noI ve dIeu µi, muc IIeu
cu a chu nµ Ia µi7 Dau Ia nhu nµ va n de va Iy Ihuye I Irunµ Iam cu a
chunµ7 Nhunµ Ihanh Iuu moI nhaI cua Iunµ Iïnh vuc Ia µi7 Cac
va n de va ca c Iha ch Ihu c danµ Iô n Ia I Ironµ Iu nµ Iïnh vu c IrI Ihu c7
Bie n Iri Ihu c Iha nh con duo ng di Io i Iri Ihu c
Khônµ co nhunµ hIeu bIeI nhu Iren, IrI Ihuc se Iro nen kIeu
nµa o, khônµ co Ia c du nµ, nhu nµ ca I Ia m ma I dI y nµhïa chính
xac cua chính Iu “IrI Ihuc”. Nhunµ IIen bô moI nhaI Ironµ moI
Iïnh vuc IrI Ihuc deu nay sInh Iu môI Iïnh vuc khac. Ca kInh Ie
ho c va khí Iuo nµ ho c hIe n de u danµ duo c Ihay dô I bo I nhu nµ Ihua I
Ioa n mo I ve Iính hô n dô n. DIa cha I ho c bI Ihay dô I bo I nhu nµ ky
IhuyeI moI ve vaI Iy, khao cô hoc chIu anh huonµ cua dI Iruyen
ho c v.v... 1ames M. Buchanan (nµuo I My ) nha n µIa I NobeI KInh Ie
nam 1986 cho vIe c a p du nµ nhu nµ ho c Ihuye I kInh Ie mo I nha I
va o chính IrI, qua do kha nµ dInh nhu nµ µIa dInh va ho c Ihuye I
ma ca c nha khoa ho c chính IrI da du nµ de Ia m ne n Ia nµ cho ca c
cônµ Irinh cua ho suôI Ihe ky vua qua.
Ca c chuyen µIa co Ira ch nhIe m Ia m sao de mo I nµuo I hIe u duo c
ba n Ihan ho cu nµ nhu chuyen môn cu a ho . Ca c phuonµ IIe n Ihônµ
IIn daI chunµ donµ vaI Iro quan Ironµ Ironµ vIec nay, sonµ Iu
chunµ khônµ Ihe Iam heI moI vIec. Cac hinh Ihuc phô bIen kIen
Ihu c kha c cu nµ va y. Nµuo I Ia ca n hIe u du nµ ve ca c chuyen nµa nh
374 375
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i CON NGUO i CO GiA O LU C
!!!.
X^ IÒ!
376 377
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MO 1 1HL iï liL N LO i XA HO i
nhu khônµ µay ra mô I su bIe n dô nµ na o. Chu nµ dIe n ra vo I nhu nµ
rôI Ioan, xunµ dôI nho nhaI, va nhan duoc su quan Iam... íI nhaI
Iu cac hoc µIa, cac chính IrI µIa, bao chí va cônµ Iuan.
TaI nhIen aI cunµ co Ihe noI Ihe ky XX Ia Ihe ky bao Ian nhaI
voI haI cuôc chIen Iranh Ihe µIoI, voI hanµ IoaI cuôc nôI chIen,
Iham saI, dIeI chunµ va xunµ dôI sac Iôc. Nhunµ IaI ca nhunµ
su µIeI choc nay deu Ia vô nµhïa: nhunµ nha dôc IaI khaI mau
nhaI chí Ian pha ma khônµ Iao ra duoc baI cu dIeu µi.
Tha I su ma no I, ne u Ihe ky XX co chu nµ Io duo c dIe u µi, Ihi
do chính Ia su vô nµhïa cu a chính IrI. Nµay ca nhu nµ nµuo I
cuô nµ Iín nha I va o quye I dInh Iua n IIch su cu nµ se µa p kho khan
khI µIa I Ihích ra nµ ca c bIe n dô I xa hô I cu a Ihe ky duo c µay ra
bo I ca c su kIe n chính IrI, hoa c nµuo c Ia I. Nhunµ chính nhu nµ
bIe n dô I xa hô I, nhu nhu nµ do I so nµ nµa m duo I be ma I da I
duonµ, mo I Ia ca I de Ia I a nh huo nµ Iau da I nha I. Khônµ pha I
nhu nµ su kIe n chính IrI de Iha y, ma chính nhu nµ bIe n dô I xa
hô I mo I Ia m Ihay dô I Ioa n bô xa hô I va ne n kInh Ie , cô nµ dô nµ
va chính Ihe ma chu nµ Ia danµ sô nµ.
Nông dän va dä v Io
Truo c The chIe n Ihu I, nho m dan cu dônµ nha I o mo I quô c µIa
Ia nônµ dan.
Nµay Iruo c cuô c chIe n Iranh do , dIe u duo c coI Ia duonµ nhIen
Ia : ca c nuo c pha I IrIe n (Iru Ba c My ) ca nµ Iu c ca nµ khônµ Ihe da m
ba o nhu ca u Iuonµ Ihu c cu a chính ho , va ca nµ Iu c ca nµ phu
Ihuô c va o Iuonµ Ihu c nha p kha u Iu ca c nuo c phI cônµ nµhIe p,
ke m pha I IrIe n.
23.
MÒJ JIL IY B!L! ÐÒ! X^ IÒ!
SI XI^J I!L! CI^
X^ IÒ! JR! JIIC
K
hônµ co Ihe ky nao Ironµ IIch su IaI chunµ kIen nhIeu bIen
chuye n ve ma I xa hô I mô I ca ch sau sa c nhu Ihe ky XX. Nhu nµ
bIe n chuye n do , Iheo IôI, Ia nhu nµ su kIe n quan Iro nµ nha I, nhu nµ
dI san Iau ben nhaI cua Ihe ky nay. TaI cac quôc µIa phaI IrIen,
co nen kInh Ie IhI Iruonµ Iu do (nhunµ nuoc nay chí chIem môI
phan nam dan sô Ihe µIoI nhunµ chunµ Ia hinh mau ve kInh Ie
cho pha n co n Ia I cu a Ihe µIo I), Iao dô nµ va Iu c Iuo nµ Iao dô nµ, xa
hôI va chính Ihe vao nhunµ nam cuôI Ihe ky XX deu khac bIeI ca
ve lûúång va chêët so voI nhunµ µi dIen ra vao dau Ihe ky, cunµ
nhu so voI baI ky IhoI µIan nao Iruoc day Ironµ IIch su. Su khac
bIeI nay Ihe hIen Ironµ quy Irinh, cau Iruc va ca nhunµ van de
cua nhunµ de IaI noI Iren.
Nhu nµ Ihay dô I xa hô I cha m cha p hon nhIe u, nho be hon nhIe u
Ironµ nhu nµ µIaI doa n IIch su Iruo c do da µay ra nhu nµ khu nµ
hoa nµ ve IInh Iha n va Irí Iue , ca c cuô c nô I Ioa n va nô I chIe n. The
ma nhunµ bIen dôI xa hôI sau sac nhaI Ironµ Ihe ky XX IaI hau
378 379
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MO 1 1HL iï liL N LO i XA HO i
che Ia o (“µIaI ca p vô sa n” cu a Marx) da Iro nen phô bIe n va chIe m
da sô Ironµ xa hôI. Xa hôI dau Ihe ky XX nhu bI am anh, bo bua
me bo I nhu nµ cônµ nhan cô xanh na y. Nhu nµ nµuo I na y Iro Iha nh
“van de xa hôI” Iuc do boI ho Ia µIaI cap Ihap dau IIen Ironµ IIch
su co Ihe duoc Iô chuc va µIu vunµ Iính Iô chuc cua ho.
Co Ie khônµ co µIaI cap nao Ironµ IIch su Ien va xuônµ nhanh
nhu nhu nµ nµuo I cônµ nhan cô xanh. Nam 1883, khI Marx qua
do I, “nhu nµ nµuo I vô sa n” co n chIe m IhIe u sô Ironµ ca c cônµ nhan
cônµ nµhIe p. Da sô cônµ nhan Iu c do Ia nhu nµ nµuo I Iho co Iay
nµhe cao, Ia m vIe c Ironµ ca c cu a ha nµ Ihu cônµ vo I quy mô 20·
30 nhan cônµ.
Dau Ihe ky XX, “cônµ nhan cônµ nµhIep” dônµ nµhïa voI Iho
van hanh may moc Ironµ cac nha may, noI co hanµ Iram, Iham
chí ha nµ nµa n cônµ nhan Ia m vIe c. Day chính Ia nhu nµ nµuo I vô
san Iheo quan nIem cua Marx – khônµ co dIa vI xa hôI, quyen
Iuc chính IrI va suc manh kInh Ie.
Nhu nµ cônµ nhan cu a nam 1900, va Iha m chí Ia cu a nam 1913,
khônµ he duo c huo nµ nhu nµ phu c Io I nhu Iuonµ huu, nµhí phe p,
IIe n Iuonµ Ihem khI Ia m vIe c nµoa I µIo , ba o hIe m y Ie (Iru o Du c),
Iro ca p Iha I nµhIe p, an nInh Ironµ cônµ vIe c v.v... Mô I Ironµ nhu nµ
dao IuaI han che µIo Iam vIec cua cônµ nhan som nhaI ra doI o
A o nam 1884, Iheo do quy dInh µIo Ia m vIe c Ia ... 11 µIo /nµa y,
va 6 nµay/Iuan. Vao nam 1913, cac cônµ nhan cônµ nµhIep phaI
Ia m vIe c íI nha I 3.000 µIo /nam. Cônµ doa n co n bI ca m o nhIe u
noI, hoa c chí Iô n Ia I cho co . Nhunµ cônµ nhan da cho Iha y kha
nanµ Iô chuc cua ho: ho co Ihe Iro Ihanh môI µIaI cap.
De n Iha p nIen S0, nhu nµ nµuo I cônµ nhan cô xanh da Iro Iha nh
nhom nµuoI dônµ nhaI IaI cac nuoc phaI IrIen, ke ca cac nuoc
XHCN, du o day ho chí Ihu c su chIe m da sô Ironµ Iho I chIe n Iranh.
Nµay nay, Ironµ cac nuoc phaI IrIen, chí con NhaI Ban Ia con
nha p kha u Iuonµ Ihu c (nuo c na y Ia mô I nuo c sa n xua I Iuonµ Ihu c
ye u ke m, do mô I chính sa ch Iô I Iho I ve Iro ca p cho nônµ nµhIe p).
NµoaI ra, cac nuoc phaI IrIen deu du Ihua Iuonµ Ihuc, baI chap
xu huonµ phaI IrIen mau chonµ cua dan cu Ihanh IhI IaI day.
Ta I ca c nuo c do , sa n Iuo nµ Iuonµ Ihu c nµa y nay da hon ra I nhIe u
so voI Iruoc kIa – chanµ han o My, con sô nay Ianµ 8·10 Ian. Tuy
nhIen, dIeu danµ Iuu y hon Ia vIec IaI cac nuoc phaI IrIen (ke ca
Nha I Ba n), sô nônµ dan da µIa m dI khoa nµ 10 Ia n so vo I Iruo c
day, Iu c Ia chí co n chIe m khoa nµ Sº dan sô va Iu c Iuo nµ Iao dô nµ.
Nho m dan cu va Iu c Iuo nµ Iao dô nµ dônµ Ihu nhi Ia I ca c nuo c
pha I IrIe n hô I da u Ihe ky XX Ia nhu nµ nµuo I da y Io Ironµ ca c µIa
dinh. Nhu nônµ dan, Iha nh pha n na y duo c coI Ia mô I Ia I ye u
Ironµ xa hô I Iho I do . Cuô c dIe u Ira dan sô o Anh nam 1910 dInh
nµhïa “Irunµ Iuu ba c duo I” (Iower mIddIe cIass) Ia nhu nµ µIa dinh
co íI hon ba da y Io . Tuy nhIen, Ironµ khI sô nônµ dan IIen Iu c
µIam Iu Ihe ky XIX, sô day Io IaI IIep Iuc Ianµ cho den The chIen
Ihu I. Nµa y nay, ha u nhu khônµ co n Ia nµ Io p nµuo I na y o ca c
nuoc danµ phaI IrIen!
Nônµ dan va da y Io khônµ chí Ia nho m cu dan xa hô I dônµ
nha I, ma co n Ia nho m Iau do I nha I. Ho chính Ia ne n mo nµ cu a
nen kInh Ie va xa hôI, cunµ nhu cua nen van mInh.
Su len ngôi va di xuô ng cu a công nhän cô xanh
MôI Iy do, co Ie Ia Iy do chính, µIaI Ihích vIec IaI sao su bIen
dôI Iren IaI íI µay ra bIen dônµ nhu vay Ia vi den dau Ihe ky XX,
mô I µIaI ca p mo I – nhu nµ cônµ nhan cô xanh Ironµ ca c nµa nh
380 381
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MO 1 1HL iï liL N LO i XA HO i
Ihuc cua ho (ví du: cac chuyen vIen may Iính, bac sï, ky IhuaI
vIen Ironµ benh vIen v.v... – nhunµ nhom phaI IrIen nhanh nhaI
o My Iu nhu nµ nam 1980).
Con cac cônµ nhan cô xanh7 Thay vi Ia môI “µIaI cap” (Iuc Ia
môI nhom nµuoI vunµ chac, co Ihe nhan dIen, co y Ihuc rIenµ),
ho co Ie se chí Iro Iha nh mô I “nho m µay su c e p” nhu nhu nµ nho m
khac ma IhôI.
TraI nµuoc voI IIen doan cua nhunµ nµuoI MarxIsI va nhunµ
nµuo I Iheo chu nµhïa cônµ doa n, su pha I IrIe n cu a Ia nµ Io p cônµ
nhan cônµ nµhIe p khônµ Ia m cho xa hô I Iro nen ba I ô n. Nµuo c
Ia I, su pha I IrIe n cu a ho Ia sûå phaá t triïí n xaä höå i mang tñnh öí n àõnh
nha I Ironµ Ihe ky na y. DIe u do µIa I Ihích Ia I sao su bIe n ma I cu a
nônµ dan va da y Io khônµ he Ia o ra mô I khu nµ hoa nµ xa hô I na o.
Dô I vo I nhu nµ nµuo I nônµ dan va da y Io , cônµ vIe c Ironµ nµa nh
cônµ nµhIe p Ia mô I co hô I. Co Ihe day Ia Ia n da u IIen Ironµ IIch
su xa hô I, con nµuo I co co hô I ca I IhIe n va nanµ cao mu c sô nµ
cu a ba n Ihan ma khônµ pha I dI cu Iu vu nµ na y sanµ vu nµ kha c
de kIe m Iim co hô I dô I do I. Tronµ ca c quô c µIa pha I IrIe n Iheo
kInh Ie IhI Iruo nµ Iu do, Ironµ vo nµ mô I Iram de n mô I Iram nam
muoI nam Iro Ia I day, mô I Ihe he de u co co hô I µIa u co , no du
hon Ihe he cha ônµ cu a ho . Ly do chính Ia vIe c nônµ dan va
da y Io co Ihe Iro Iha nh, va Ihu c Ie da Iro Iha nh cônµ nhan cônµ
nµhIe p.
Do duo c Ia p Irunµ Iha nh ca c nho m, Ia m vIe c Ironµ ca c nha
ma y Io n, ca c cônµ nhan cônµ nµhIe p co Ihe Ia m Ianµ nùng suêë t
lao àöå ng. Tu nam 1881 (haI nam Iruo c khI Marx qua do I), vIe c
nµhIen cu u mô I ca ch he Ihô nµ ve ca cônµ cu va nhIe m vu Ironµ
cônµ vIe c Iao dô nµ chan Iay da µIu p Ianµ nanµ sua I ha nµ nam
TaI cac nuoc phaI IrIen Iheo duonµ IôI kInh Ie IhI Iruonµ Iu do,
nhunµ nµuoI nay da phaI IrIen Ihanh “Ianµ Iop Irunµ Iuu”, voI
ha nµ Ioa I Io I ích duo c huo nµ nhu Iuonµ huu, Iro ca p Iha I nµhIe p,
cac ky nµhí phep daI nµay duoc Ira Iuonµ, hay che dô “Iam vIec
Iro n do I”. Hon nu a, ho co n da I duo c quye n Iu c ve chính IrI. Khônµ
chí o Anh ma co n o nhIe u nuo c kha c, cônµ doa n da duo c xem Ia
môI “chính phu” IhaI su, voI quyen Iuc nhIeu khI Ion hon ca Ihu
Iuonµ va quôc hôI.
Tuy nhIen de n nhu nµ nam 1990, Ia nµ Io p cônµ nhan cô xanh
va cônµ doan IaI chunµ kIen môI su “IhoaI IuI” khônµ Ihe dao
nµuo c. Ne u nhu va o nam 19S0, cônµ nhan cô xanh chIe m 2/S
Iu c Iuo nµ Iao dô nµ My Ihi va o nam 1990 Iy Ie na y chí co n chua
den môI phan nam, Iuc Ia banµ voI Iy Ie vao IhoI µIan Iu nam
1900! TaI cac nuoc phaI IrIen khac, Iuc dau su suy µIam nay con
cha m, nhunµ Iu sau 1980 Ihi Ianµ ra I nhanh. Co Ie de n da u
Ihe ky XXI, Ia I ca c nuo c pha I IrIe n Iheo kInh Ie IhI Iruo nµ, ca c
cônµ nhan cô xanh chí chIe m chu nµ mô I pha n muo I hay cao
Ia m Ia 1/8 Iu c Iuo nµ Iao dô nµ ma IhôI. Ouye n Iu c va a nh huo nµ
cu a cônµ doa n cu nµ µIa m Iheo Iuonµ u nµ. Va o Iha p nIen 19S0·
1960, cônµ doa n quô c µIa cu a nhu nµ nµuo I Iho mo o Anh co Ihe
de danµ “de bep” Ihu Iuonµ khI co mau Ihuan. Den nhunµ nam
1980, Ihu Iuonµ MarµareI ThaIcher IIen IIep Ihanµ cu banµ vIec
cônµ khaI Ihach Ihuc va caI µIam dan cac dac quyen va quyen
Iu c cu a ca c Iô chu c cônµ doa n. Co Ihe no I mô I ca ch hinh a nh:
cônµ nhan cô xanh Ironµ ca c nµa nh cônµ nµhIe p che Ia o va ca c
Iô chu c cônµ doa n cu a ho danµ dI va o Iô I mo n cu a nhu nµ nµuo I
nônµ dan Iruoc kIa.
VI Irí cu a cônµ nhan cô xanh nµa y nay duo c Ihay Ihe bo I nhu nµ
“nha cônµ nµhe” – nhunµ nµuoI Iam vIec voI ca dôI Iay va kIen
382 383
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MO 1 1HL iï liL N LO i XA HO i
duo c. Chu nµ do I ho I su da o Ia o chuyen môn nµhIem Iu c, cu nµ nhu
kha nanµ bIe I va a p du nµ nhu nµ kIe n Ihu c manµ Iính phan Iích
va Iy Ihuye I. Cônµ vIe c mo I do I ho I phuonµ pha p Ia m vIe c va khunµ
ma u Iu duy hoa n Ioa n mo I. Tren Ia I ca , no do I ho I nµuo I Iao dô nµ
mô I Iho I quen mo I – Iho I quen ho c Ia p va re n Iuye n IIen Iu c.
Do do , nhu nµ nµuo I cônµ nhan cônµ nµhIe p bI chIe m chô nµa y
nay khônµ Ihe de da nµ chuye n qua ca c cônµ vIe c Iao dô nµ IrI Ihu c
Iheo caI cach ma nônµ dan va day Io buoc vao Iïnh vuc cônµ
nµhIep Iruoc kIa.
TaI My, Iinh hinh da dIen ra nhu sau. Nµay ca Ironµ nhunµ
cô nµ dô nµ hoa n Ioa n phu Ihuô c va o mô I, haI nha ma y Io n nay
da pha san va sa IhaI den 2/3 nhan vIen (ví du, cac Ihanh phô
Ihe p o vu nµ Tay PennsyIvanIa hay Dônµ OhIo, hay ca c Iha nh phô
chuyen sa n xua I xe hoI nhu IIInI, MIchIµan), Iy Ie Iha I nµhIe p cu nµ
µIa m nhanh sau va I nam, xuô nµ mu c chí cao hon mô I chu I so
voI Iy Ie IhaI nµhIep Irunµ binh Ioan quôc IaI My. Ma Ihuc ra,
hoan Ioan khônµ he co môI su cô µanµ “cap IIen hoa” dôI nµu
nhu nµ cônµ nhan cô xanh Ia I My !
Lo I µIa I Ihích duy nha I o day Ia : Ironµ cô nµ dô nµ cônµ nhan
cô xanh (Iru nµuoI da den), qua Irinh phaI IrIen nay, du khônµ
duo c hoan nµhenh, du dem Ia I nhu nµ Iha ch Ihu c cho do I sô nµ
ca nhan va µIa dinh cônµ nhan, nhunµ do khônµ he Ia mô I dIe u
nµac nhIen voI ho. Ve maI Iam Iy, hon Ia ve Iinh cam, cônµ nhan
cô xanh o My cha c ha n da chua n bI cho vIe c chuye n Iu cônµ vIe c
Iao dô nµ chan Iay sanµ cônµ vIe c Iao dô nµ IrI Ihu c, vo I nhu nµ
yeu cau va dac dIem hoan Ioan khac bIeI.
Mô I ye u Iô Ia c dô nµ Ironµ qua Irinh chua n bI na y co Ihe Ia da o
Iua I GI BIII oI RIµhIs sau The chIe n Ihu II Ia I My , Iheo do mo I cu u
Iu 3·4º, cuô I cu nµ Ia m Ianµ nanµ sua I cu a mô I cônµ nhan Ien
IoI S0 Ian sau môI Ihe ky. Do chính Ia Ihanh qua kInh Ie va xa
hôI cua Ihe ky vua qua. TraI nµuoc voI nhunµ dIeu ma “aI cunµ
bIe I” Ironµ Ihe ky XIX (khônµ chí Marx ma co n Ia I ca nhu nµ nµuo I
bao Ihu, Iu 1. P. Morµan, BIsmarck den DIsraeII), Ihuc ra hau heI
nhu nµ su µIa Ianµ va Io I ích do de u dô dô n va o Iay nhu nµ cônµ
nhan cô xanh. Cu Ihe, phan nua IoI ích µIa Ianµ nam o vIec µIam
Iho I µIan Ia m vIe c (su ca I µIa m µIo Ia m va o khoa nµ Iu 40º nhu o
Nha I, de n S0º o Du c), phan nu a co n Ia I Ihe hIe n o vIe c Ianµ Iuonµ
Ihu c Ie cho cônµ nhan cô xanh de n 2S Ia n Ironµ Iho I µIan na y.
Do chính Ia Iy do IaI sao su phaI IrIen cua Ianµ Iop cônµ nhan
cô xanh dIe n ra mô I ca ch ho a binh, em Iha m, khônµ he manµ
da u a n ba o Iu c hay ca ch ma nµ na o ca . Nhunµ, dau Ia Iy do µIa I
Ihích cho vIe c dI xuô nµ cu a Ia nµ Io p na y cu nµ dIe n ra ra I em Iha m,
hoan Ioan khônµ µay ra nhunµ baI ôn xa hôI, íI nhaI Ia IaI My7
Su len ngôi cu a lao dô ng Iri Ihu c
Su Ien nµôI cu a Iao dô nµ IrI Ihu c, µIaI ca p ke vI cônµ nhan cônµ
nµhIe p (cônµ nhan cô xanh) khônµ he Ia mô I co hô I, ma Ia mô I
Iha ch Ihu c vo I ho . HIe n nay o My sô nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c chIe m
hon mô I pha n ba Iu c Iuo nµ Iao dô nµ, Iu c Ia khônµ he ke m hon Iy
Ie cônµ nhan cô xanh, Iru Ironµ IhoI µIan chIen Iranh. Da sô Iao
dô nµ IrI Ihu c duo c Ira Iuonµ ba nµ hoa c hon cônµ nhan cô xanh;
dônµ IhoI cac cônµ vIec moI cunµ dem IaI cho ca nhan nhIeu co
hô I hon.
Tuy nhIen, ca c cônµ vIe c mo I na y do I ho I nhu nµ pha m cha I va
nanµ Iu c ma cônµ nhan cô xanh khônµ co , ma cu nµ khônµ Ihe da I
384 385
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MO 1 1HL iï liL N LO i XA HO i
Ihu c, mo I Ia o ra µIa IrI va cu a ca I! LIe u chau Âu co pha n u nµ IIeu
cu c nhu... nhu nµ nµuo I da den o My hay khônµ7 Day chính Ia
môI van de Ironµ Iam, se quyeI dInh phan Ion Iuonµ IaI kInh Ie
va xa hôI cua cac quôc µIa dI Iheo nen kInh Ie IhI Iruonµ Iu do o
chau Iu c na y. Va cau Ira Io I cha c cha n se duo c dua ra Ironµ khoa nµ
môI Ihap ky IoI ma IhôI.
Su len ngôi cu a xa hô i Iri Ihu c
Nhu nµ nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c khônµ chIe m da sô Ironµ xa hô I
IrI Ihuc, sonµ IaI nhIeu quôc µIa (Ironµ do co Ie Ia hau heI cac
quô c µIa pha I IrIe n), ho se Ia nho m dônµ nha I Ironµ dan cu cu nµ
nhu Ironµ Iu c Iuo nµ Iao dô nµ. Tha m chí ne u sô Iuo nµ khônµ dônµ
ba nµ mô I sô nho m nµuo I kha c, Ihi Iao dô nµ IrI Ihu c va n Ia nho m
dem Ia I cho xa hô I IrI Ihu c nhu nµ Iính ca ch chính, su Ia nh da o,
cu nµ nhu ca c da c dIe m xa hô I quan Iro nµ nha I cu a no . Day khônµ
phaI Ia µIaI cap thöë ng trõ, nhunµ hIen da Ia µIaI cap dêî n dùæ t xa
hôI. MôI dIeu danµ chu y Ia: ve Iính cach, dIa vI xa hôI, µIa IrI va
ky vonµ; nhunµ nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc hoan Ioan khac bIeI voI
baI ky nhom nµuoI nao da Iunµ chIem nhunµ vI Irí dan dau va
uu Ihanµ Ironµ cac xa hôI Iruoc day.
Truo c he I, nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c da I duo c cônµ vIe c va dIa vI
xa hôI cua ho do keI qua cua µIao duc chính quy.
DIeu nay cunµ co nµhïa Ia µIao duc se chIem vI Irí Irunµ Iam
Ironµ xa hôI IrI Ihuc, Iruonµ hoc se Ia Ihe che Ironµ Iam. KIen
Ihu c µi ca n IhIe I cho Ia I ca mo I nµuo I7 Dau Ia cha I Iuo nµ cu a vIe c
da y va ho c7 Do chính Ia nhu nµ va n de quan Iam ha nµ da u cu a
mô I xa hô I IrI Ihu c, dô nµ Iho I cu nµ Ia nhu nµ va n de chính IrI Irunµ
bInh My deu co co hôI duoc dao Iao o bac cao danµ, Iu do Iao ra
mô I “chua n” mo I Ironµ xa hô I. Nµoa I ra, My co n dua ra Ironµ The
chIe n Ihu II va duy Iri Ironµ suô I 3S nam mô I da o Iua I kha c, Iheo
do da I da sô nam µIo I sInh Ironµ khoa nµ 1920·19S0 (Iu c Ia nhu nµ
nµuoI Iruonµ Ihanh IaI My nµay nay) phuc vu Ironµ quan dôI Ihi
deu baI buôc phaI hoan IaI chuonµ Irinh phô Ihônµ Irunµ hoc
neu Iruoc do ho chua hoc xonµ. NoI µi Ihi noI, IaI My, su chuyen
dôI Iu Iao dônµ chan Iay sanµ Iao dônµ IrI Ihuc, nµoaI Iru Ironµ
cac cônµ dônµ da den, Ihi duoc chap nhan rônµ raI nhu Ia môI
qua Irinh hop Iy, hay íI ra Ia khônµ Ihe Iranh khoI.
Den khoanµ nam 1990, qua Irinh chuyen dôI nay ve co ban
da duoc hoan Ihanh IaI My. TaI cac nuoc phaI IrIen khac o Tay
va Ba c Âu, hay Nha I Ba n, qua Irinh do chí ba I da u Iu nhu nµ nam
1990. Tuy nhIen, co dIe u cha c cha n Ia Ia I ca c nuo c na y qua Irinh
chuye n dô I Iha m chí se dIe n ra nhanh hon o chính nuo c My . Cau
hoI daI ra Ia, IIeu su chuyen dôI co dIen ra môI cach hoa binh,
voI raI íI baI ôn va rôI Ioan ve xa hôI nhu o My hay khônµ7 Hay
su phaI IrIen noI Iren o My IaI IIep Iuc Ia môI nµoaI Ie, nhu raI
nhIeu Iruonµ hop Ironµ IIch su xa hôI cua My, nhaI Ia Ironµ IIch
su Iao dônµ7 O NhaI, µIao duc va nµuoI co µIao duc duoc chap
nhan va de cao môI cach rônµ raI, do do co Ihe hy vonµ su dI
xuô nµ cu a cônµ nhan cônµ nµhIe p (nhu nµ nµuo I na y hIe n chí Ia
mô I µIaI ca p non Ire o Nha I, chí dônµ hon nônµ dan va da y Io Iu
sau The chIen Ihu II) cunµ se duoc chap Ihuan va coI Ia hop Iy
(nhu o My ). Nhunµ co n Ia I ca c nuo c cônµ nµhIe p chau Âu nhu
Anh, Duc, Phap, Bí v.v... Ihi sao7 NoI day, hon môI Ihe ky qua da
co mô I ne n “van ho a cônµ nhan”, mô I µIaI ca p cônµ nhan co y
Ihu c va Iu Iro nµ, dô nµ Iho I va n co n Iô n Ia I nIe m IIn phô bIe n cho
ra nµ chính Iao dô nµ cu a cônµ nhan cô xanh, chu khônµ pha I IrI
386 387
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MO 1 1HL iï liL N LO i XA HO i
Tu Ihan kIen Ihuc chuyen môn khônµ Iao ra Ihanh Iích Ironµ
cônµ vIec. Chanµ han, bac sï phau IhuaI se khônµ Ihe Iro nen
hIe u qua ne u khônµ co su cha n doa n du nµ da n Iruo c do ; su cha n
doa n na y khônµ Ihuô c nhIe m vu cu a ba c sï pha u Ihua I, ma cu nµ
na m nµoa I kha nanµ chuyen môn cu a anh Ia. Hay mô I ví du kha c:
nhan vIen nµhIen cuu IhI Iruonµ chí Ihu Ihap va dua ra nhunµ
du IIeu. De chuyen chunµ Ihanh Ihônµ IIn (chu chua noI IoI vIec
chuye n Iha nh ha nh dô nµ), ca n co ca c nhan vIen markeIInµ, nhan
vIen san xuaI, nhan vIen dIch vu v.v... MôI ví du khac nua: chí
nµhIen cuu va vIeI Iach Ihi môI nha su hoc co Ihe Iu minh Iro
nen hIeu qua. Nhunµ de dao Iao môI sInh vIen Ihi can su hop
suc cua nhIeu chuyen µIa khac nhau Iren nhIeu Iïnh vuc. TaI ca
nhu nµ dIe u na y do I ho I ca c chuyen µIa pha I Iham µIa va o mô I Iô
chu c na o do .
Nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c co Ihe Iham µIa va o Iô chu c nhu Ia mô I
nha Iu va n hay mô I nµuo I cunµ ca p mô I dIch vu chuyen môn na o
do. Tuy nhIen, da sô ho Iham µIa voI Iu cach Ia nhan vIen (Ioan
IhoI µIan hay ban IhoI µIan) Ironµ nhIeu IoaI Iô chuc khac nhau:
co quan chính phu , be nh vIe n, Iruo nµ ho c, cônµ Iy v.v... Tronµ
xa hô I IrI Ihu c, ca nhan chí Ia mô I Irunµ Iam chI phí, co n Iô chu c
moI Ia Irunµ Iam hoaI dônµ.
Xa hô i nhän vien
Xa hôI IrI Ihuc Ia môI xaä höå i nhên viïn. Xa hôI Iruyen Ihônµ
(xa hôI vao IhoI µIan Iruoc su phaI IrIen cua cac cônµ Iy che Iao
va ca c cônµ nhan cô xanh) khônµ he Ia mô I xa hô I cu a nhu nµ ca
nhan dô c Ia p. Xa hô I ma Thomas 1eIIerson monµ uo c – mô I xa
Iam cua xa hôI do. Co Ihe manh dan du doan ranµ vIec Ihu Ihap
va phan phô I kIe n Ihu c se chIe m vI Irí Irunµ Iam Ironµ ne n chính
IrI cua xa hôI IrI Ihuc, cunµ nhu haI, ba Ihe ky vua qua, vIec Ihu
Ihap va phan phôI IaI san – Ihu nhap da chIem vI Irí Irunµ Iam
Ironµ nen chính IrI cua IhoI Iu ban chu nµhïa.
Chunµ Ia cunµ co Ihe du doan ranµ se can phaI IaI dInh nµhïa
IaI ve “con nµuoI co µIao duc”.
Xa hôI IrI Ihuc se Ia xa hôI manµ Iính caå nh tranh cao nhêë t Iu
Iruoc den nay, do môI Iy do don µIan: khI IrI Ihuc Iro Ihanh IaI
sa n chunµ, aI aI cu nµ co Ihe IIe p ca n duo c, Ia I ca de u pha I nô Iu c
da I nanµ sua I va Iha nh Iích cao Ironµ Iao dô nµ. Se khônµ co n
ca c nuo c nµhe o ma chí co n ca c nuo c “nµu dô I”. DIe u Iuonµ Iu
cu nµ xa y ra vo I ca c cônµ Iy, ca c nµa nh kInh doanh sa n xua I, ca c
Iô chu c Ihuô c ba I ky Ioa I hinh na o, va ca vo I ca c ca nhan nu a.
Thuc su, cac xa hôI phaI IrIen nµay nay Iro nen vô cunµ canh
Iranh dôI voI cac ca nhan, Iính canh Iranh nay cao hon nhIeu so
vo I ca c xa hô I Iruo c day. Va o Ihe ky XVIII hay XIX, con nµuo I khônµ
he co co hôI vuoI ra khoI “µIaI cap” cua minh, da sô moI nµuoI
de u dI Iheo nµhe nµhIe p cu a ônµ cha ho . Nhunµ nµa y nay, nµuo I
Iao dô nµ IrI Ihu c, Iheo dInh nµhïa, Ia nhu nµ nµuo I chuyen môn
hoa, du IrI Ihuc ma ho co duoc Ia IrI Ihuc can ban hay nanµ cao,
du khô I Iuo nµ IrI Ihu c cu a mô I nµuo I nhIe u hay íI. Tronµ a p du nµ,
IrI Ihuc chí Iro nen hIeu qua khI duoc chuyen môn hoa, va canµ
chuyen môn ho a Ihi ca nµ hIe u qua .
Khônµ kem phan quan Ironµ Ia vIec nhan ra ranµ nµuoI Iao
dô nµ IrI Ihu c ca n Ia nhu nµ chuyen µIa Ia m vIe c Ironµ ca c Iô chu c.
Chí co Iô chuc moI Iao dIeu kIen cho ho Iro nen hIeu qua. Cunµ
chí co Iô chu c mo I co kha nanµ chuye n ca c kIe n Ihu c chuyen bIe I
cua Iao dônµ IrI Ihuc Ihanh Ihanh Iích va nanµ suaI ma IhôI.
388 389
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MO 1 1HL iï liL N LO i XA HO i
hoa c nhu Ia mô I nµuo I cunµ ca p ca c dIch vu cho Iô chu c: mô I
Iua I su cha nµ ha n. Thu c Ie Ia nµa y nay nµay chính ca c dIch vu
hô Iro cho Iô chu c Iruo c kIa cu nµ ca nµ Iu c ca nµ duo c chuye n
Iha nh ca c Iô chu c. Hon mô I Ihe ky Iruo c, ha nµ Iua I da u IIen ra
do I Ia I My ; co n Iruo c do Ihi ca c Iua I su va n ha nh nµhe nhu ca c
ca nhan dô c Ia p. O chau Âu, ma I sau The chIe n Ihu II, ca c ha nµ
IuaI moI xuaI hIen. Xa hôI IrI Ihuc Ia xa hôI cua cac Iô chuc, noI
do moI hoaI dônµ xa hôI deu duoc Ihuc hIen ben Ironµ va Ihônµ
qua ca c Iô chu c.
Da sô nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc deu Ia nhan vIen Ironµ hau heI,
ne u khônµ muô n no I Ia Ia I ca Iho I µIan cuô c do I Ia m vIe c cu a ho .
Tuy nhIen, y nµhïa cua Iu “nhan vIen” da Ihay dôI kha nhIeu so
voI nµuyen µôc cua no – dIeu nay khônµ chí xay ra o Anh ma
con o Duc, Tay Ban Nha va NhaI Ban.
Ve ca nhan ma no I, nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c phu Ihuô c va o cônµ
vIec, ho Iam vIec va Ianh Iuonµ. Ho duoc Ihue vao Iam vIec va co
kha nanµ bI sa IhaI. Ho chí Ia nhunµ “nhan vIen”. Nhunµ ve Iônµ
Ihe Ihi chính ho Ia I Ia nhu nµ nha Iu ba n duy nha I, Ihônµ qua ca c
quy Iuonµ huu va ca c nµuô n IIe I kIe m kha c nhu quy hô Iuonµ o
My , nhu nµ nµuo I na y Ia m chu phuonµ IIe n sa n xua I. Tronµ kInh
Ie ho c Iruye n Ihô nµ, nµuo I Ia phan bIe I ro ra nµ quy Iuonµ – Ia I ca
sô IIe n na y dI va o IIeu du nµ; vo I quy Iu ba n. Ha u he I ca c ho c Ihuye I
xa hô I cu a xa hô I cônµ nµhIe p de u du a Iren quan he µIu a haI ye u
Iô Iren, du quan dIe m chu nµ mau Ihua n hay can ba nµ va ho p Ia c
vo I nhau. Nhunµ Ironµ xa hô I IrI Ihu c, haI ye u Iô na y ho p nha I
Ia m mô I. Ouy Iuonµ huu co Ihe coI Ia mô I hinh Ihu c “Iuonµ Ira
cha m”, va do do cu nµ Ia mô I quy Iuonµ. Dô nµ Iho I cu nµ chính quy
Iuonµ huu na y ca nµ Iu c ca nµ Iro Iha nh mô I nµuô n vô n chu Iu c,
ne u khônµ muô n no I Ia nµuô n vô n duy nha I cho xa hô I IrI Ihu c.
hô I cu a ca c chu Iranµ Ira I nho , nhu nµ nµuo I dô c Ia p canh Ia c
Iranµ IraI cua minh ma khônµ can su µIup do cua aI khac nµoaI
µIa dinh – chí Ia dIeu µi do vIen vônµ ma IhôI. Tronµ qua khu,
mo I nµuo I de u phu Ihuô c, sonµ ho khônµ Ia m vIe c cho mô I Iô chu c
na o ma Ia m vIe c cho mô I “ônµ chu ” na o do . Nµay ca khI cônµ
nhan cô xanh xuaI hIen Ironµ cac nha may Ion, ho van Iam vIec
cho mô I ônµ chu ma IhôI.
Tronµ cuô n IIe u Ihuye I Hard Times vIe I nam 18S4 cu a DIckens,
chu nµ Ia Iha y cônµ nhan co n Ia m vIe c cho mô I ônµ chu , chu
khônµ pha I cho nha ma y. Ma I de n nhu nµ nam cuô I Ihe ky XIX,
nha ma y mo I Iro Iha nh nµuo I Iuye n du nµ, Ihay vi mô I ônµ chu
na o do . Va Ironµ Ihe ky XX Ihi ca c Ia p doa n Ihay Ihe nha ma y
Ironµ vaI Iro nha Iuyen dunµ. Cunµ chí Ironµ Ihe ky nay Ihi ônµ
chu moI duoc Ihay Ihe banµ sep – Ihuc ra cunµ chí Ia môI nµuoI
dI Iam Ihue, va cunµ co... môI sep cap Iren.
Nhu vay, nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc bao µôm ca nhunµ nhan vIen
co se p Ia nh da o, va ca c se p co nhan vIen duo I quye n qua n Iy cu a
ho !
Con ve cac Iô chuc Ihi sao7 Day Ia môI khaI nIem moI Ia voI
khoa hoc xa hôI Iruoc day, va Iham chí Ia ca hIen nay nua.
Tô chu c Iheo nµhïa hIe n da I da u IIen chính Ia ca c cônµ Iy kInh
doanh nô I Ien sau 1870 – day chính Ia Iy do Ia I sao hIe n nay ra I
nhIeu nµuoI van cho “quan IrI” chí Ia “quan IrI kInh doanh” ma
IhôI.
Vo I su ra do I cu a xa hô I IrI Ihu c, xa hô I chu nµ Ia Iro Iha nh mô I
xa hô I cu a ca c Iô chu c. Da sô chu nµ Ia Ia m vIe c Ironµ ca c Iô chu c,
Iính hIeu qua va cuôc sônµ cua chunµ Ia phu Ihuôc vao su keI
nôI voI cac Iô chuc do, hoac nhu Ia môI Ihanh vIen cua Iô chuc,
390 391
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MO 1 1HL iï liL N LO i XA HO i
cho chunµ Ia Ihay ranµ quan IrI Ia chuc nanµ dac Irunµ cua moI
IoaI Iô chuc. MoI Iô chuc deu can quan IrI, du chunµ co su dunµ
chính xa c Iu nµu na y hay khônµ. Mo I nha qua n Iy de u Ia m nhu nµ
vIe c Iuonµ Iu nhau, de u pha I ke I nô I nhu nµ nµuo I co ky nanµ kha c
nhau de da I mu c IIeu chunµ, de u pha I Ia m sao de pha I huy dIe m
manh va IrIeI IIeu dIem yeu cua moI nµuoI. Ho phaI suy nµhï ve
keI qua va xac dInh muc IIeu cho Iô chuc, chIu Irach nhIem ve
chIen Iuoc, cac µIa IrI cua Iô chuc, he Ihônµ Ihuonµ phaI nhan
vIen, IInh Ihan va van hoa Iô chuc v.v... NoI chunµ, nha quan Iy
can co kIen Ihuc ve quan IrI nhu Ia môI chuyen môn, môI nµhe
nµhIep cu Ihe; dônµ IhoI ho cunµ can hIeu bIeI ro ve muc IIeu,
µIa IrI, ca c kha nanµ cô I Io I, môI Iruo nµ va IhI Iruo nµ cu a Iô chu c
ma ho danµ Iam vIec.
Ouan IrI nhu Ia môI thûå c haâ nh da Iôn IaI Iu raI Iau rôI. Co Ie
nhunµ nµuoI Ihuc hanh quan IrI xa xua nhaI Ia nhunµ nµuoI AI
Ca p. Khoa nµ µa n S000 nam Iruo c day, chua he co mô I IIe n Ie
nao, ho da suy nµhï, IhIeI ke va dunµ nen nhunµ KIm Iu Ihap
Ironµ môI khoanµ IhoI µIan co Ihe noI Ia ky Iuc. Nhunµ neu Ia
mô I môn ho c, mô I chuyen nµa nh Ihu c su Ihi qua n IrI mo I chí Iô n
IaI cach nay nua Ihe ky ma IhôI. Ouan IrI hoc moI duoc Io mo
ca m nha n hô I The chIe n Ihu I, va ma I de n Iho I µIan sau The chIe n
Ihu II no moI baI dau xuaI hIen, Iruoc IIen IaI My. Tu do Iro dI,
quan IrI Iro Ihanh chuc nanµ kInh doanh phaI IrIen nhanh nhaI,
vIe c nµhIen cu u qua n IrI cu nµ Iro Iha nh môn ho c Ihua I pha I IrIe n
nhanh nhaI. Khônµ co chuc nanµ nao Ironµ IIch su IaI phaI IrIen
nhanh cho nµ Ironµ mô I Iho I µIan nµa n nhu va y.
Tronµ cac Iruonµ kInh doanh, nµuoI Ia van day quan IrI nhu
Ia mô I Ia p ho p ca c ky Ihua I, cha nµ ha n ky Ihua I Ia p va xay du nµ
nµan sa ch. Ta I nhIen, nhu mo I cônµ vIe c kha c, qua n IrI co nhu nµ
Khônµ ke m pha n quan Iro nµ Ia vIe c Ironµ xa hô I IrI Ihu c, nhu nµ
nµuo I Ia m Ihue – cu nµ chính Ia nhu nµ Iao dô nµ IrI Ihu c – mô I
Ia n nu a Ia nhu nµ nµuo I Ia m chu phuonµ IIe n sa n xua I. Truo c day,
Iheo Marx, cônµ nhan khônµ Ia m chu va khônµ Ihe Ia m chu
phuonµ IIe n sa n xua I: khI chuye n Iu nha ma y na y sanµ nha ma y
kha c ho khônµ Ihe dem Iheo, ví du , chIe c ma y dô nµ co hoI nuo c
duoc. Nha Iu ban phaI so huu va kIem soaI cônµ cu san xuaI.
Tuy nhIen, Ironµ xa hôI IrI Ihuc, nhunµ su dau Iu IhaI su khônµ
pha I Ia va o ma y mo c va cônµ cu , ma Ia da u Iu va o nµuo I Iao dô nµ
IrI Ihuc. Khônµ co nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc Ihi may moc du hIen
daI den may cunµ Iro Ihanh vô dunµ.
Cônµ nhan cônµ nµhIep can nha Iu ban nhIeu hon so voI vIec
nha Iu ba n ca n cônµ nhan. Day chính Ia co so cho Marx kha nµ
dInh ra nµ Iuôn co mô I Iuo nµ cônµ nhan du Ihu a, va do do , Iuonµ
Ira cho cônµ nhan Iuôn duo c µIu o mu c vu a du sô nµ ma IhôI (day
co Ie Ia saI Iam nµhIem Ironµ nhaI cua Marx). Tronµ xa hôI IrI
Ihuc, µIa dInh ro ranµ nhaI chính Ia vIec cac Iô chuc can nµuoI
Iao dô nµ IrI Ihu c nhIe u hon Ia nhu nµ nµuo I na y ca n de n ho . Ca c
Iô chu c ca n “IIe p IhI” ca c cônµ vIe c Iao dô nµ IrI Ihu c cu a minh de
Ihu hu I nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c vo I sô Iuo nµ va cha I Iuo nµ ma ho
monµ muôn. Ouan he µIua haI ben Iro Ihanh quan he phu Ihuôc
Ia n nhau: nµuo I Iao dô nµ ca n hIe u nhu ca u cu a Iô chu c, va nµuo c
IaI Iô chuc cunµ can hIeu nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc can µi, ky vonµ
µi o ho .
MôI keI Iuan nua: do xa hôI IrI Ihuc Ia xa hôI cua cac Iô chuc,
bô phan Irunµ Iam cua no phaI Ia quaã n trõ.
KhI chunµ Ia baI dau noI ve quan IrI, cum Iu nay co nµhïa Ia
“qua n IrI kInh doanh” – bo I ca c doanh nµhIe p co quy mô Io n Ia
nhu nµ Iô chu c kIe u mo I da u IIen. Nhunµ nu a Ihe ky µa n day da
392 393
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MO 1 1HL iï liL N LO i XA HO i
nhau. Theo ca ch no I cu a Ihe ky XIX Ihi µIa dinh Ia noI do n nha n
ba n, va cô nµ dô nµ dô nµ nµhïa vo I sô pha n cu a mô I nµuo I. Ro I bo
cô nµ dô nµ, ba n se Iro Iha nh mô I ke Ia c Ioa I, co Ihe Iro Iha nh nµuo I
sô nµ nµoa I vo nµ pha p Iua I nu a. Nµuo c Ia I, ba n cha I cu a xa hô I IrI
Ihu c Ia Iính dI dô nµ ve noI o , ve cônµ vIe c, ve su ke I nô I...
DIeu nay khIen cho cac Ihach Ihuc va nhIem vu xa hôI Ironµ
xa hô I IrI Ihu c Iro nen nhIe u hon ra I nhIe u. Con nµuo I µIo day bI
“maI µôc”, khônµ bI dính chaI vao nhunµ cônµ dônµ nho be nhu
Iruo c day nu a. Theo dInh nµhïa, xa hô I IrI Ihu c Ia mô I xa hô I ca nh
Iranh cao, aI aI cunµ co Ihe IIep can duoc IrI Ihuc, aI aI cunµ co
quye n kha I vo nµ va pha I IrIe n ba n Ihan. Day se Ia xa hô I co nhIe u
nµuo I Iha nh cônµ nha I va nhIe u nµuo I Iha I ba I nha I Iu Iruo c de n
nay. VIec ap dunµ IrI Ihuc vao cônµ vIec Iam cho cac xa hôI phaI
IrIe n va µIa u co hon bao µIo he I, sonµ cu nµ chính vi Ihe ma nhu nµ
IhaI baI (nµheo doI, nan nµhIen ruou, IôI pham vI Ihanh nIen...)
cunµ duoc coI Ia IhaI baI cua xa hôI. Tronµ xa hôI Iruyen Ihônµ,
nhu nµ Ie na n na y duo c coI Ia nhu nµ Iô n Ia I Ia I ye u. Nhunµ Ironµ
xa hôI IrI Ihuc, chunµ se Iro Ihanh nhunµ “caI IaI” vao kha nanµ
cua xa hôI cunµ nhu su Iu Ironµ cua no.
Nhu Ihe, Ironµ xa hôI IrI Ihuc, aI se dunµ ra chIu Irach nhIem
ve nhunµ nhIem vu xa hôI nay7 Ro ranµ Ia khônµ Ihe bo qua
nhunµ nhIem vu xa hôI, nhunµ cac cônµ dônµ Iruyen Ihônµ IaI
khônµ du kha nanµ µIaI quyeI chunµ môI cach IrIeI de.
Co haI cau Ira IoI da xuaI hIen Ironµ Ihe ky XX – môI cau Ira
Io I Ihuô c ve da sô , va mô I y kIe n pha n dô I. Tuy nhIen, ca haI de u
Io ra saI Iam!
Cau Ira IoI Ihuôc ve da sô xuaI hIen Iu nhunµ nam 1880, khI
nuo c Du c cu a BIsmarck cha p chu nµ buo c va o nha nuo c phu c Io I.
Nµuo I Ia cho ra nµ ca c va n de xa hô I co Ihe va pha I duo c µIa I quye I
cônµ cu va ky IhuaI cua no. Tuy nhIen, chunµ khônµ phaI Ia ban
chaI cua quan IrI. Ban chaI cua quan IrI Ia Iam cho IrI Ihuc Iro
nen co hIeu qua. NoI cach khac, quan IrI Ia môI chuc nanµ xa
hô I. Co n Ironµ ca c Ihu c ha nh, qua n IrI Ihu c su Ia mô I môn “nµhe
IhuaI phô Ihônµ”.
Khu vu c xa hô i
Tronµ xa hôI IrI Ihuc, cac cônµ dônµ cu nhu µIa dinh, Ianµ xa,
µIao phan... deu bIen maI. Chunµ bI Ihay Ihe boI cac Iô chuc –
don vI moI cua su keI nôI xa hôI. Su Iham µIa vao cac Iô chuc,
Iuy nhIen, IaI Ia hoan Ioan Iu nµuyen (khac voI Iính chaI “dInh
me nh” cu a ca c cô nµ dô nµ Iruo c kIa). Tô chu c nµa y nay chí Ia mô I
phuonµ IIe n, cônµ cu cho mu c dích cuô I cu nµ cu a con nµuo I ma
IhôI. Tronµ suô I haI Ihe ky da nô ra mô I cuô c Iranh Iua n, nha I Ia
o phuonµ Tay: ca c cô nµ dô nµ Ia nhu nµ Iô chu c co he Ihô nµ hay
chí Ia su “nô I da I” cu a con nµuo I7 Khônµ aI co Ihe cam doan ra nµ
Iô chu c mo I Ia “hu u co” ca ; nµuo c Ia I do Ihu c su Ia Ihu do con
nµuoI Iao ra.
Nhunµ khI do aI se Ihu c IhI ca c nhIe m vu xa hô I7 HaI Iram nam
ve Iruo c, ca c nhIe m vu xa hô I duo c Ihu c hIe n bo I ca c cô nµ dô nµ
dIa phuonµ, chu ye u bo I ca c µIa dinh. Nµa y nay mo I chuye n ha u
nhu da Ihay dô I: ca c cô nµ dô nµ cu khônµ Ia m va khônµ Ihe Ia m
ca c nhIe m vu do duo c nu a. Con nµuo I khônµ co n Iuôn o Ia I du nµ
chô ho sInh ra, ca ve ma I dIa Iy cu nµ nhu ma I dIa vI xa hô I. Xa hô I
IrI Ihu c Ia mô I xa hô I Iuôn “dI chuye n”. Tronµ khI do , mo I chu c
nanµ xa hô I cu a ca c cô nµ dô nµ cu , du Ihu c hIe n Iô I hay khônµ Iô I,
de u dI ke m vo I µIa dInh ra nµ con nµuo I vo I µIa dinh µa n ke I vo I
394 395
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MO 1 1HL iï liL N LO i XA HO i
Thu c ra co mô I nhu ca u (nha I Ia o phuonµ Tay) dua nhan vIen
va o Ironµ su kIe m soa I cu a cô nµ dô nµ noI Ia m vIe c. Ca I µo I Ia “Irao
quye n” cho nhan vIen nµa y nay hoa n Ioa n µIô nµ nhu nµ dIe u IôI
vIeI ra S0 nam Iruoc day. Tuy nhIen, dIeu nay van khônµ Iao ra
mô I cô nµ dô nµ, khônµ Ia o ra mô I co che , ca u Iru c qua do co Ihe
µIaI quyeI duoc cac nhIem vu xa hôI cua xa hôI IrI Ihuc. TaI sao7
Ly do chính Ia boI vi hau heI cac nhIem vu do (ví du: cunµ cap
dIch vu µIao duc va y Ie, µIaI quyeI cac can benh cua môI xa hôI
µIa u co va pha I IrIe n nhu Ie nµhIe n ruo u va su du nµ ma Iu y v.v...)
deu nam ben nµoaI cac Iô chuc co Ihue nhan vIen hIen nay.
Cac Ihe che co Ihue nhan vIen van Iuôn chí Ia cac Iô chuc ma
IhôI. Ouan he µIua chunµ va nhan vIen khônµ manµ Iính “Ihanh
vIen” Ironµ môI “cônµ dônµ”, Iuc Ia khônµ manµ Iính ben vunµ
va ranµ buôc Ian nhau.
De Iro Iha nh cô nµ dô nµ Iha I su , ca n co su IInh hoa I Ironµ quan
he voI nhan vIen. Tuy nhIen, canµ nµay nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc
(nhaI Ia nhunµ nµuoI co Irinh dô chuyen môn cao cap) canµ co
xu huo nµ chí coI Iô chu c nhu Ia cônµ cu , phuonµ IIe n de ho da I
duo c nhu nµ Iha nh Iu u va mu c IIeu ca nhan. Do do , nhu nµ nµuo I
na y Iuôn chô nµ Ia I mo I nô Iu c “hu I” ho ve phía Iô chu c nhu Ia
mô I cô nµ dô nµ: nô Iu c kIe m soa I Iu phía Iô chu c, yeu ca u phu c
vu Iro n do I cho Iô chu c, hay vIe c do I ho I ho hy sInh ca c kha I vo nµ
ca nhan vi mu c IIeu chunµ cu a Iô chu c v.v... Khuynh huo nµ na y
Ia duonµ nhIen bo I Ie khI da so hu u IrI Ihu c, nhu nµ nµuo I na y co
“cônµ cu san xuaI” cua rIenµ ho, co quyen Iu do den baI cu noI
na o ma co hô I da nh cho ho Ia Io n nha I.
Do vay, Ira IoI dunµ dan cho cau hoI “AI se chIu Irach nhIem
µanh vac nhunµ Ihach Ihuc ve maI xa hôI Ironµ môI xa hôI IrI
Ihuc7” se khônµ phaI Ia chính phu hay cac Iô chuc co Ihue nhan
boI chính phu. Nµay nay cau Ira IoI nay van duoc nhIeu nµuoI o
cac quôc µIa phaI IrIen Tay phuonµ chap nhan, du khônµ con
nhIeu nµuoI hoan Ioan IIn Iuonµ Ihuc su vao no. Cau Ira IoI nay
da duoc chunµ mInh Ia hoan Ioan saI Iam. Cac chính phu hIen
daI, nhaI Ia Iu sau The chIen Ihu II, da Iro nen quan IIeu va IhaI
baI nanµ ne. O cac nuoc phaI IrIen, µanh nanµ nµan sach chu
yeu dunµ de Ira cho nhunµ dIch vu xa hôI. The ma, o chính IaI
nhu nµ nuo c na y, ca c va n de xa hô I va n khônµ nµu nµ µIa Ianµ.
Chính phu co vaI Iro Io Ion Ironµ cac nhIem vu xa hôI – vaI Iro
cua nµuoI Iap chính sach, daI ra cac IIeu chuan, va Ihanh Ioan
cac chI phí. Tuy nhIen, voI vaI Iro Ia co quan Ihuc hIen cac dIch
vu xa hô I, ro ra nµ ca c chính phu khônµ du kha nanµ, va chu nµ
Ia nay da bIeI Iy do IaI sao!
Y kIe n Ihu haI – mô I y kIe n pha n dô I, Ia do IôI de ra Ironµ cuô n
sach xuaI ban nam 1942 co Ien Tûúng lai cuãa con ngûúâi cöng
nghiïå p. Tronµ do, IôI neu quan dIem ranµ cac Iô chuc moI (vao
Iu c do co nµhïa Ia ca c Iô chu c kInh doanh quy mô Io n) pha I Iro
Iha nh ca c cô nµ dô nµ noI do ca nhan Iim Iha y chu c nanµ va dIa
vI ba n Ihan; va cu nµ chính ca c cô nµ dô nµ (Ironµ) nha ma y na y
se Ia noI Iô chuc va Ihuc hIen cac nhIem vu xa hôI. O NhaI Ban,
ca c nha Iuye n du nµ quy mô Io n – ca c co quan chính phu va
doanh nµhIep – da Iuôn Ihuc su nô Iuc de Iro Ihanh nhunµ cônµ
dô nµ cho nhan vIen. Phonµ ca ch “La m vIe c Iro n do I” chính Ia mô I
bIe u hIe n cu a nô Iu c do . Nµoa I ra, nhu nµ hinh Ihu c kha c nhu cham
so c su c kho e, Iô chu c ca c ky nµhí cho nhan vIen, Iro µIu p ve chô
o v.v... de u nha n ma nh cho nhan vIen Iha y ra nµ ca c nha Iuye n
dunµ, cac Iap doan Ion chính Ia cônµ dônµ moI, ke IIep vaI Iro
cu a cô nµ dô nµ Ia nµ xa va µIa dinh Iruo c kIa. Tuy nhIen Iren Ihu c
Ie dIeu nay cunµ chua hoan Ioan xay ra môI cach Iron ven.
396 397
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MO 1 1HL iï liL N LO i XA HO i
ke Iu Ihe ky XIV. KeI qua cua qua Irinh nay Ia Ihe ky XVIII va
XIX, khI ma Iru nuo c My , o mo I noI kha c ca c Ihe che nhu da I ho c
hay nha Iho Iuy va n Iô n Ia I sonµ chí co n Ia mô I bô pha n cu a Nha
nuo c, vo I chu c nanµ Ia phu c vu chính sa ch cônµ! Pha I de n µIu a
Ihe ky XIX Iinh hinh mo I Ihay dô I. NhIe u Irunµ Iam mo I xua I hIe n,
Ironµ do doanh nµhIep hIen daI Ia Irunµ Iam dau IIen, xuaI hIen
hô I nhu nµ nam 1870. Va Iu do ca c Iô chu c mo I cu nô I IIe p nhau
xuaI hIen!
Tronµ ca c Iho I ky “da nµuyen” Iruo c day nhu Iho I Trunµ cô o
chau Âu hay Iho I Ldo o Nha I Ironµ Ihe ky XVII va XVIII, mo I Iô
chu c da nµuyen (nhu mô I ba Iuo c na o do o chau Âu hay mô I Ia nh
chu a Nha I) de u cô µa nµ kIe m soa I mo I Ihu danµ xa y ra Ironµ cô nµ
dô nµ cu a minh. II ra Ia ho cô nµan ca n khônµ cho aI kha c kIe m
soa I Io I ba I cu va n de hay Ihe che na o ben Ironµ Ia nh dIa cu a ho !
Co n Ironµ xa hô I IrI Ihu c hIe n da I, mo I Ihe che mo I de u chí quan
Iam den su menh va muc IIeu cua rIenµ no ma IhôI, nµoaI ra
khônµ doI hoI quyen Iuc dôI voI baI ky Ihu µi khac ca. Nhunµ
chu nµ cu nµ khônµ chIu Ira ch nhIe m cho ba I ky dIe u µi kha c (nµoa I
su menh cua chunµ). Nhu Ihe môI cau hoI phaI duoc daI ra: vay
Ihi ai seä chõu traá ch nhiïå m vïì ñch lúå i, phuá c lúå i chung (cua Ioan xa
hô I)7
Day Iuôn Ia van de Ironµ Iam cua chu nµhïa da nµuyen, vôn
chua Iunµ duoc µIaI quyeI IrIeI de, nay IaI hIen Ien voI môI danµ
ve moI. Cho den nay, vIec cam cac Ihe che Iam nhunµ vIec xam
pha m de n Iïnh vu c va chính sa ch cônµ khI Iheo duô I su me nh
cu a ho va n duo c xem Ia ha n che Io n nha I dô I vo I ca c Ihe che na y.
Ca c da o Iua I chô nµ phan bIe I dô I xu (ve chu nµ Iô c, µIo I Iính v.v...)
o My Ironµ suô I 40 nam qua nha m ca m doa n ca c ha nh vI ma xa
hô I khônµ monµ do I. Ma I kha c nµuo I Ia Ia I nanµ cao Ia m quan
cônµ Iao dônµ. Do phaI Ia môI khu vuc moI va rIenµ bIeI cua xa
hô I, manµ Ien “khu vûå c xaä höå i”.
Cac Iô chuc Ironµ khu vuc moI me nay canµ Iuc canµ phuc vu
môI muc IIeu vô cunµ quan Ironµ: chuá ng taå o ra àõa võ cöng dên.
Chính Ihe va xa hôI hIen daI hIen nay qua Ion va phuc Iap den
mu c dIa vI cônµ dan (Iu c Ia su Iham µIa mô I ca ch co Ira ch nhIe m
vao xa hôI cua cônµ dan) nµay canµ khônµ Ihe Iôn IaI duoc. TaI
ca moI vIec cônµ dan co Ihe Iam hIen nay Ia may nam dI bau cu
mô I Ia n va ... do nµ Ihue !
KhI Iham µIa nhu mô I nµuo I Iinh nµuye n va o ca c Iô chu c Ihuô c
khu vu c xa hô I, ca nhan mô I cônµ dan co Ihe Ia o nen mô I su kha c
bIeI nhaI dInh. Nhu Ihe, khaI nIem ve “con nµuoI Iô chuc” Iunµ
duoc chap nhan rônµ raI bôn Ihap ky Iruoc day nay da bI bac
bo hoan Ioan. Thuc ra, cônµ vIec Iao dônµ IrI Ihuc canµ Iam haI
Ionµ nµuoI Iao dônµ IrI Ihuc bao nhIeu, Ihi anh Ia IaI canµ can
cac hoaI dônµ cônµ dônµ nhIeu bay nhIeu.
Chu nghïa da nguven mo i
Su Ien nµôI cua xa hôI µôm cac Iô chuc da daI ra cac Ihach
Ihu c cho hoa I dô nµ cu a chính phu . GIo day ca c nhIe m vu xa hô I
ca nµ Iu c ca nµ duo c Ihu c hIe n bo I ca c Iô chu c, mô I Iô chu c hinh
Ihanh chí de Ihuc hIen môI nhIem vu xa hôI ma IhôI. Xa hôI vi
Ihe Iro nen manµ Iính cha I da nµuyen. The ma ca c ho c Ihuye I xa
hô I va chính IrI hIe n co va n IIe p Iu c µIa dInh ra nµ chí co mô I Irunµ
Iam quye n Iu c – do Ia chính phu ma IhôI. Loa I bo hay vô hIe u
ho a mo I Irunµ Iam quye n Iu c kha c Ironµ xa hô I chính Ia Iro nµ
Iam cu a IIch su va chính IrI ho c Tay phuonµ suô I nam Ihe ky qua,
398 399
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i MO 1 1HL iï liL N LO i XA HO i
phan bIeI dôI xu. TaI ca nhunµ van de nay deu khônµ manµ Iính
kInh Ie, ma chí Ia nhunµ van de Ihuôc ve Iuan Iy va dao duc.
Cac IoI ích kInh Ie deu co Ihe Ihoa hIep duoc, day chính Ia Ihe
ma nh cu a vIe c chính IrI du a Iren ca c Io I ích kInh Ie . “Nu a ô ba nh
mi van Ia banh mi” Ia môI cau noI nhIeu y nµhïa. Nhunµ Iheo
cau chuye n ve su pha n xu cu a vua SoIomon Ironµ KInh Iha nh,
môI nua dua be Ihi khônµ phaI Ia dua be nua rôI, ma chí Ia môI
caI xac! Khônµ co chuyen Ihoa hIep o day. DôI voI cac nha môI
Iruonµ, môI IoaI sInh vaI bI “de doa môI nua” chính Ia môI IoaI
co nµuy co Iuye I chu nµ.
DIeu nay Iam Ianµ Iính khunµ hoanµ cua chính phu hIen daI.
Bao chí va Iruyen Ihônµ van co xu huonµ dunµ nhunµ Iu nµu va
IIeu chuan kInh Ie khI noI ve nhunµ µi xay ra o London, Bonn
hay Tokyo. Nhunµ ca nµ Iu c ca c nha va n dô nµ ha nh Ianµ – nhu nµ
nµuoI µop phan quyeI dInh cac IuaI Ie va hanh dônµ cua chính
phu – canµ khônµ con van dônµ chI cac IoI ích kInh Ie nhu Iruoc
nu a. Nµuo c Ia I, ho va nhu nµ nµuo I Ira Iuonµ cho ho va n dô nµ
ha nh Ianµ chô nµ Ia I nhu nµ µi ma ho coI Ia van ho a, IInh Iha n,
da o Iy v.v... Va mô I su quan Iam manµ Iính da o Iy mo I na y (da I
dIen boI môI Iô chuc nao do), deu Ihe hIen môI µIa IrI IuyeI dôI.
ChIa dôI “ô banh mi” cua ho khônµ con Ia su Ihoa hIep ma Ia su
phan bôI!
Do do Ironµ xa hô I cu a ca c Iô chu c, khônµ co mô I Iu c Iuo nµ
na o co Ihe ke I ho p ca c Iô chu c Iha nh mô I IIen mInh vu nµ cha c
duo c. Ca c chính da nµ Iruye n Ihô nµ – vô n Ia nhu nµ sa nµ Ia o chính
IrI Ihanh cônµ nhaI cua Ihe ky XIX – khônµ con kha nanµ hôI Iu
va Ia p ho p nhu nµ quan dIe m, nhu nµ nho m kha c nhau de Iheo
duô I mô I mu c IIeu chunµ µIa nh quye n Iu c nu a. Nµa y nay, ca c
chính da nµ na y Iro Iha nh noI ca c nho m no I Iren ca nh Iranh nhau,
Ironµ cua van de “Irach nhIem xa hôI” IaI nhunµ Ihe che do: Iuc
Ia nhu nµ Ihe che na y ca n Ia m µi ben ca nh vIe c Ihu c hIe n ca c chu c
nanµ cua ho de co Ihe µop phan vao IoI ích chunµ cua xa hôI7
Tuy íI aI nhan ra, sonµ dIeu nay da daI ra nhu cau can quay IaI
chu nµhïa da nµuyen cu cu a che dô phonµ kIe n. No I hinh a nh,
do chính Ia yeu ca u “ca c ca nh Iay cu a ca nhan nha n Ia nh quye n
Iuc cônµ”.
Ví du ve cac Iruonµ o My da Ihe hIen raI ro vIec dIeu nay de
doa nhu Ihe nao den vIec van hanh cua cac Iô chuc moI.
Chu nµhïa da nµuyen moI van µap phaI nhunµ van de xua cu
– aI se chIu Irach nhIem ve caI chunµ khI cac Ihe che hanµ dau
cu a xa hô I chí cha y Iheo mu c IIeu rIenµ Ie cu a ho 7 Nµoa I ra cu nµ
co môI van de moI: Iam sao de vua duy Iri duoc hIeu suaI cua
ca c Ihe che mo I vu a da m ba o duo c su ke I dính cu a xa hô I. Ta I ca
nhunµ dIeu nay canµ Iam Ianµ phan quan Ironµ va can IhIeI cua
khu vuc xa hôI. Do cunµ Ia Iy do IaI sao canµ Iuc khu vuc xa hôI
canµ Iro nen quan Ironµ dôI voI hIeu suaI, chu khônµ phaI chí
dôI voI Iính keI dính, cua môI xa hôI IrI Ihuc.
KhI IrI Ihuc Iro Ihanh nµuôn Iuc kInh Ie chu chôI, su µan keI
Io I ích, va cu nµ no Ia su hô I nha p cu a chu nµhïa da nµuyen Ironµ
chính Ihe hIen daI – se baI dau Ian ra. Canµ Iuc, cac IoI ích phI
kInh Ie se Iro Ihanh caI µoI Ia “chu nµhïa da nµuyen moI”, voI
cac IoI ích dac bIeI va cac Iô chuc chí Iheo duôI môI muc dích
duy nhaI v.v... RôI day chính IrI se khônµ con Ia vIec “aI µIanh
duoc caI µi, banµ cach nao va vao Iuc nao”, ma chính IrI se Ia ve
cac µIa IrI, môI µIa IrI deu IuyeI dôI. Chính IrI, chanµ han se noI
ve quyen duoc sônµ cua cac bao IhaI dôI nµhIch voI quyen duoc
pha IhaI cu a phu nu . Chính IrI cu nµ co Ihe no I ve môI Iruo nµ, ve
su cônµ banµ µIua nhunµ nhom nµuoI Iruoc day bI dan ap va
400 401
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i :U iA LO i CU A XA HO i LOANH NGHiL l
24.
SI R^ ÐÒ! CI^
X^ IÒ! ÐÒ^!I !GI!LI
M
ô I Ihe he ca n co mô I cuô c ca ch ma nµ mo I” – do Ia ke I Iua n
cu a Thomas 1eIIerson va o Iu c cuô I do I. ThI ha o Du c
GoeIhe, du Ia nµuoI vô cunµ bao Ihu, cunµ phaI IhôI Ien khI ve
µIa, “Ly Irí khônµ co nµhïa µi ca, Iham chí con Iro nen co haI”.
Ca 1eIIerson va GoeIhe de u ba y Io su Iha I vo nµ cu a Ihe he cu a
chính ho dôI voI dI san cua IhoI ky KhaI sanµ va cuôc DaI Cach
ma nµ Pha p. 1S0 nam sau, duo nµ nhu dIe u Iuonµ Iu cu nµ xa y ra
voI nhunµ dI san IhoI hIen daI cua môI nha nuoc phuc IoI, vôn
ra doI IaI de quôc Duc cho nµuoI nµheo va nµuoI Ian IaI, nay da
Iro Iha nh quye n Io I duonµ nhIen cho Ia I ca mo I nµuo I nhunµ cu nµ
Ia µanh nanµ cho nhunµ nµuoI Iham µIa san xuaI ra cua caI vaI
chaI. NµuoI Ia Ihay ranµ cac Ihe che, chính sach, he Ihônµ, san
pha m, dIch vu hay quy Irinh du hoa n Iha nh hay khônµ hoa n
Ihanh muc IIeu de ra Ihi van Iuôn Iôn IaI Iau hon chính chunµ
Iruoc day. “Bô may” co Ihe van chay IôI, sonµ cac µIa dInh hinh
Iha nh nen bô ma y do da Iro nen khônµ co n phu ho p nu a. Ví du ,
ca c µIa dInh ve dan sô de Ia p ra ca c ke hoa ch cham so c su c kho e
môI nhom deu chí banµ Ionµ voI vIec µIanh Ihanµ IoI IuyeI dôI
ma IhôI.
Chính dIeu nay daI ra cau hoI: chính phu phaI Iam sao de co
Ihe va n ha nh nhu Iruo c day7 O ca c nuo c co Iruye n Ihô nµ quan
IIeu nhu Nha I, Du c va Pha p, nµuo I Ia va n cô µa nµ Ia p Irunµ quye n
Iu c va o chính phu . Nhunµ nµay ca Ia I nhu nµ nuo c na y, su ke I
dính cua chính phu cunµ nµay canµ µIam suI vi nhunµ IoI ích
dac bIeI, nhaI Ia nhunµ IoI ích phI kInh Ie va IoI ích manµ Iính
da o du c.
Ga n S00 nam Iruo c day, Iu Iho I MachIaveIII, khoa ho c chính
IrI chu ye u quan Iam de n va n de quye n Iu c. Ba n Ihan MachIaveIII
va nhu nµ chính IrI µIa, nhu nµ nha khoa ho c chính IrI Iu do Iuôn
IIn ra nµ chính phu chí co Ihe hoa I dô nµ khI Ironµ Iay co quye n
Iu c ma IhôI. Nµa y nay cau ho I duo c da I ra pha I Ia : Dau Ia nhu nµ
chuc nanµ ma chí chính phu moI co Ihe µIaI quyeI, va phaI µIaI
quye I7 Them nu a, chính phu pha I duo c Iô chu c nhu Ihe na o de
co kha nanµ Ihu c hIe n nhu nµ chu c nanµ no I Iren Ironµ mô I xa
hôI cac Iô chuc7
II ra Ia Ironµ nhunµ Ihap ky dau IIen cua Ihe ky XXI, Ihe µIoI
nay van IIep Iuc µap nhunµ Ihach Ihuc Iu nhunµ baI ôn va hôn
Ioan ve xa hôI, kInh Ie va chính IrI. ThoI ky cua nhunµ Ihay dôI
xa hô I va n chua cha m du I, nhu nµ Iha ch Ihu c Io Io n hon va n danµ
cho do I chu nµ Ia. Tuy nhIen, chu nµ Ia khônµ co co hô I µIa I quye I
nhu nµ va n de Iha ch Ihu c cu a nµa y maI ne u nhu khônµ dô I ma I
hIe u qua vo I nhu nµ Iha ch Ihu c do su pha I IrIe n cu a nµa y hôm
nay. Neu Ihe ky XX Ia Ihe ky cua nhunµ bIen dôI xa hôI, Ihe ky
XXI can phaI Ia Ihe ky cua nhunµ dôI moI ve chính IrI va xa hôI.

402 403
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i :U iA LO i CU A XA HO i LOANH NGHiL l
xa hôI khônµ kem µi cho nen kInh Ie, can IhIeI cho cac co quan
dIch vu cônµ cu nµ khônµ ke m cho ca c doanh nµhIe p. Sa nµ Ia o va
kInh doanh chí Ia mô I buo c Ihu c hIe n (mô I sa n pha m, hay mô I dIch
vu cu Ihe ), huo nµ ve ca c co hô I. Chu nµ manµ Iính cha I Ia m Iho I va
se bIe n ma I ne u chu nµ khônµ dem Ia I nhu nµ ke I qua monµ muô n.
Chu nµ manµ Iính Ihu c du nµ Ihay vi µIa o dIe u, co quy mô khIem
Iô n, nho Ie , µIu p xa hô I, ne n kInh Ie hay mô I doanh nµhIe p Iro nen
IInh hoa I va co kha nanµ Iu Ia m mo I ba n Ihan. Chính chu nµ se
dem Ia I ca I ma 1eIIerson Iu nµ hy vo nµ ca c cuô c ca ch ma nµ o mô I
Ihe he se manµ Ia I, nhunµ dIe u kha c bIe I Ia ca I µIa pha I Ira se khônµ
pha I Ia dô ma u, nô I chIe n, Ira I Ia p Irunµ hay khu nµ hoa nµ kInh Ie .
VIe c Ihu c hIe n sa nµ Ia o va kInh doanh se dIe n ra mô I ca ch co mu c
dích, duo I su kIe m soa I va dIe u chính ro ra nµ.
Dau Ia dIe u chu nµ Ia ca n7 Do Ia mô I xa hô I doanh nµhIe p, Ironµ
do sanµ Iao va IInh Ihan kInh doanh Ia binh Ihuonµ, phô bIen,
IIen Iuc va ôn dInh. Neu quan IrI hIen Ia môI bô phan dac bIeI
cu a ca c Ihe che , dô nµ Iho I Ia ca I ke I nô I Ironµ xa hô I ca c Iô chu c;
Ihi sanµ Iao va IInh Ihan kInh doanh phaI Iro Ihanh môI hoaI
dônµ nôI IaI, Iau ben cua moI Iô chuc, cua nen kInh Ie va cua
Ioan xa hôI.
DIeu nay doI hoI cac nha quan Iy Ironµ cac Ihe che phaI Iam
sao de IInh Iha n dô I mo I, sa nµ Ia o Iro Iha nh mô I hoa I dô nµ ha nµ
nµay, deu dan, môI Ihuc hanh Ironµ cônµ vIec cua Iô chuc.
Lä p ke hoa ch không co hie u qua
KhI no I ve ca c chính sa ch cônµ va ca c bIe n pha p cu a chính phu
can IhIeI cho môI xa hôI doanh nµhIep, Iruoc IIen can xac dInh
va che dô nµhí huu o cac nuoc phaI IrIen ro ranµ da khônµ con
phu hop, vi chunµ duoc Iap ra ca môI Ihe ky rôI. Chính o day,
“Iy Irí” Iro Ihanh vô nµhïa va co haI!
Tuy nhIen, chunµ Ia cunµ hoc duoc Iu IhoI 1eIIerson ranµ cac
cuôc cach manµ cunµ khônµ he Ia nhunµ phuonµ Ihuôc Ihan ky.
Chu nµ Ia nhu nµ Ihu khônµ Ihe du doa n, kIe m soa I hay dIe u khIe n
duo c. Te hon, nhIe u khI ca ch ma nµ dem quye n Iu c Irao va o Iay
nhu nµ ke khônµ phu ho p, nen ke I qua sau cu nµ Ia I dI nµuo c vo I
nhu nµ hu a he n ban da u. Chí va I nam sau khI 1eIIerson qua do I
(1826), AIexIs de TocquevIIIe – chính kha ch va nha phan Iích
chính IrI daI IaI – da chí ra ranµ cac cuôc cah manµ khônµ µIam
boI sô nha Iu cua che dô cu ma con Iam Ianµ va mo rônµ chunµ
hon. DI sa n ke o da I nha I cu a ca ch ma nµ Pha p, TocquevIIIe chu nµ
mInh, chính Ia vIec IhaI chaI hon cac xIenµ xích cua IhoI Iruoc
cach manµ: cu Ihe Ia vIec daI nuoc Phap duoI môI che dô quan
IIeu khônµ he bI kIem soaI ma cunµ khônµ Ihe kIem soaI duoc,
vIe c Ia p Irunµ o ParIs mo I hoa I dô nµ chính cu a do I sô nµ kInh Ie ,
chính IrI va nµhe IhuaI. Nhunµ dIeu xau xa Iuonµ Iu cunµ dIen
ra voI cuôc Cach manµ van hoa kheI IIenµ cua Mao.
ThaI su ma noI nµay nay nµuoI Ia nhan ra cach manµ chanµ
qua chí Ia ao Iuonµ phô bIen cua Ihe ky XIX, nµay nay da maI dI
Iính huyen IhoaI cua no. Do chanµ phaI Ia nhunµ Ihanh Iuu hay
chan IroI moI, ma chí Ia keI qua cua su suy IhoaI, su pha san
cua y Iuonµ va Ihe che, su IhaI baI cua nhunµ nô Iuc Iu Iam moI
ma IhôI.
Tuy nhIen chunµ Ia cunµ bIeI ranµ cac hoc IhuyeI, µIa IrI, IaI
ca nhunµ µi do khôI oc va ban Iay con nµuoI Iao ra se co Iuc Iro
nen Iô I Iho I, Iro Iha nh nhu nµ “µa nh na nµ”. Do do , su sa nµ Ia o
va dô I mo I, cu nµ nhu IInh Iha n kInh doanh cu nµ ca n IhIe I cho
404 405
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i :U iA LO i CU A XA HO i LOANH NGHiL l
va n chua Ihu c su hoa I dô nµ Iô I. O My µa n day co mô I Ia n so nµ
ca c “da o Iua I hoa nµ hôn”, Iheo do quy dInh ca c co quan chính
phu hay cac IuaI se maI hIeu Iuc sau môI IhoI µIan nhaI dInh,
Iru phI chu nµ duo c Ia I kha nµ dInh hIe u Iu c Iro Ia I Iheo mô I Irinh
Iu na o do . Tuy nhIen nhu nµ da o Iua I na y va n chua Ihu c su hIe u
qua , mô I pha n vi Ihu c ra chua co IIeu chua n kha ch quan na o
µIu p xa c dInh mô I co quan Nha nuo c hay mô I Iua I na o do hoa I
dônµ kem hIeu qua. Hon nua, Iy do chính Ia vIec nµuoI Ia van
chua nµhï ra duo c ca c ca ch Ihu c Ihay Ihe na o kha c nha m da I duo c
nhu nµ µi ma nhu nµ da o Iua I, nhu nµ co quan no I Iren chua da I
duo c nhu monµ muô n. Nhu Ihe , xay du nµ ca c nµuyen Ia c va quy
Irinh µIu p cho nhu nµ “da o Iua I hoa nµ hôn” na y Iro nen hIe u qua
se Ia mô I Ironµ nhu nµ sa nµ Ia o manµ Iính xa hô I quan Iro nµ nha I
Iruo c ma I chu nµ Ia, mô I do I ho I pha I so m duo c Ihu c hIe n. Xa hô I
hIen nay da san sanµ cho dIeu do.
Tha ch Ihu c cho ca nhän
Tronµ xa hô I doanh nµhIe p, ca nhan dô I ma I vo I mô I Iha ch Ihu c
Ion (ma ho can coI do nhu Ia môI co hôI de khaI Ihac), do Ia nhu
cau hoc Iap IIen Iuc.
Tronµ xa hôI Iruyen Ihônµ nµuoI Ia Iunµ cho ranµ vIec hoc se
keI Ihuc o Iua IuôI vI Ihanh nIen, hay khI Ihanh nIen. Nhunµ µi
ma de n nam 21 Iuô I nµuo I Ia chua ho c Ihi se khônµ bao µIo ho c
duo c! Dô nµ Iho I nhu nµ µi nµuo I Ia da ho c Iruo c do se duo c a p
du nµ va khônµ Ihay dô I Ironµ... suô I qua nµ do I co n Ia I! Chính
µIa dInh na y Ia m ne n mo nµ cho nµhe nµhIe p, Iruo nµ ho c, µIa o
du c va da o Ia o Iheo Iruye n Ihô nµ Iruo c day, cu nµ nhu hIe n nay.
nhu nµ µi khônµ hoa I dô nµ hIe u qua – nha I Ia nhu nµ chính sa ch
khônµ hIeu qua vôn raI phô bIen hIen nay.
“La p ke hoa ch”, Iheo nhu nhu nµ µi chu nµ Ia hIe u hIe n nay, Iha I
su khônµ Iuonµ Ihích voI xa hôI va nen kInh Ie doanh nµhIep.
Nhu nµ dô I mo I ca n pha I co mu c dích, kInh doanh ca n duo c qua n
IrI. Tuy nhIen, dô I mo I va sa nµ Ia o Ia I ca n duo c phI Ia p Irunµ ho a,
can manµ Iính Iu chu cao o Iam vI mô – chunµ can khoI dau voI
quy mô nho Ie va IInh hoa I. Thu c su ma no I co hô I chí co Ihe duo c
Iim Iha y nhu Ia ca c su kIe n, Iu nhu nµ ma I xích ye u Ironµ ca mô I
quy Irinh, Iu nhunµ µi “Iech huonµ” so voI ke hoach ban dau ma
IhôI. KhI nhunµ su Iech Iac do Iro nen nhIeu va ro ranµ, de nhan
Ihay Ihi co hôI da dI qua, noI cach khac da qua Ire cho nha ke
hoa ch. Mô I ca ch hinh a nh, co hô I dô I mo I va sa nµ Ia o khônµ de n
nhu nhu nµ con µIo Io n, ma pha I nhu nhu nµ nµo n µIo Ihoa nµ qua
IaI chunµ Ia!
Su Iu bo mô I ca ch co he Ihô ng
MôI Ihay dôI Ironµ yeu Ironµ cach nhin va cam nhan ve Ihe
µIo I Ironµ haI Iha p ky Iro Ia I day Ia vIe c nha n ra ra nµ: chính sa ch
va ca c co quan chính phu cu nµ manµ ba n cha I con nµuo I chu
khônµ Iha n Iha nh µi, do do so m muô n chu nµ se Iro nen Iô I Iho I.
Tuy nhIen chính IrI van dua Iren môI µIa dInh xua cu ranµ moI
vIe c chính phu Ia m de u ba I re Iren ba n cha I cu a xa hô I nhan van,
do do se Ia Iô n Ia I vïnh vIe n. Ke I qua Ia cho de n nay khônµ co co
che chính IrI nao co kha nanµ ru bo nhunµ µi khônµ hIeu qua,
xua cu o ca c chính phu nu a!
Hoac co Ihe noI khac dI, nhunµ µi chunµ Ia danµ co Ironµ Iay
406 407
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i :U iA LO i CU A XA HO i LOANH NGHiL l
ban Ihan ho phaI chIu Irach nhIem hoc Iap va dInh huonµ ban
Ihan. Co nhu nµ Ihu nhu Iruye n Ihô nµ, Ia p qua n, chính sa ch cu a
doanh nµhIep duonµ nhu chí Ia nhunµ vaI can ma IhôI.
DIe u na y cu nµ co nµhïa Ia xa hô I doanh nµhIe p danµ Iha ch Ihu c
cac IhoI quen va µIa dInh cua vIec hoc va vIec dao Iao. He Ihônµ
µIao duc Iren Ihe µIoI hIen nay chu yeu Ia su phaI IrIen cua he
Ihônµ µIao duc chau Âu vôn xay dunµ Iu Ihe ky XVII, Iuy da co
nhunµ Ihay dôI va bô sunµ quan Ironµ. Nµay nay nµuoI Ia IhaI
su can co môI sô suy nµhï va phuonµ phap IIep can moI, Iham
chí nhunµ suy nµhï va phuonµ phap co Ihe Ia kha cap IIen Iren
moI cap dô.
Nhu nµ Ihanh nIen danµ chua n bI va o nµhe – Iu c Ia 4/S sô sInh
vIen hIen nay – raI can môI nen µIao duc phô Ihônµ. Nhunµ caI
µoI Ia µIao duc phô Ihônµ nay han Ia phaI khac xa voI µIao duc
phô Ihônµ o Ihe ky XIX, vôn duoc xay dunµ Iren nen Ianµ cua
Ihe ky XVII. Neu khônµ y Ihuc duoc Ihach Ihuc nay, chunµ Ia se
co nµuy co ma I dI kha I nIe m can ba n ve “µIa o du c phô Ihônµ” va
de danµ roI vao IôI day nµhe, Ihuan Iuy chuyen môn – caI se de
do a ne n Ia nµ µIa o du c cu a cô nµ dô nµ va de do a chính cô nµ dô nµ
nu a. Ca c nha µIa o du c cu nµ ca n cha p nha n ra nµ Iruo nµ ho c khônµ
chí Ia noI danh rIenµ cho µIoI Ire. Thach Ihuc va co hôI Ion nhaI
cho nha Iruo nµ se Ia vIe c ho c Ia p va Ia I da o Ia o cu a nhu nµ nµuo I
Iruo nµ Iha nh. Va y ma cho de n nay chu nµ Ia va n chua co mô I
hoc IhuyeI µIao duc nao cho nhunµ nhIem vu noI Iren.
Cho de n nay chu nµ Ia va n chua co nhu nµ nµuo i nhu 1ohann
ComenIus – nha ca I ca ch µIa o du c nµuo I Czech, hay nhu nµ nha
Iruye n da o do nµ 1esuII, nhu nµ nµuo I da Ia p ra Iruo nµ ho c va da I
hoc hIen daI nµay nay.
Ta I nhIen day do cu nµ co nhu nµ nµoa I Ie ve vIe c ho c Ia p IIen Iu c
va IaI dao Iao, nhu o cac nµhe sï vï daI, cac hoc µIa va Iu sï môI
sô donµ Iu ThIen chua µIao, sonµ chunµ IhaI su íI oI!
Tronµ xa hôI doanh nµhIep, nhunµ µi µoI Ia nµoaI Ie nhu Iren
pha I duo c xem Ia nhu nµ Ia m µuonµ. GIa dInh du nµ da n µIo day
phaI Ia: ca nhan phaI IIep Iuc hoc Ihem nhunµ IrI Ihuc moI nµay
ca khI ho da Iruo nµ Iha nh, va vIe c na y khônµ chí dIe n ra mô I Ia n
ma IhôI. Nhunµ µi ban hoc Iruoc nam 21 IuôI co Ihe Iro nen IôI
IhoI va khônµ phu hop S·10 nam sau do, can phaI Ihay Ihe hoac
íI ra Ia “Ian Iranµ” IaI cho phu hop banµ nhunµ IrI Ihuc va ky
nanµ mo I.
Tu day co Ihe suy Ihem ra ranµ nµay nay ca nhan phaI chIu
Irach nhIem ve vIec hoc Iap, Iu phaI IrIen ban Ihan, va ca ve su
nµhIe p cu a ho nu a. Nhu nµ µi ho c duo c khI co n nho chí Ia mô I be
pho nµ cho Iuonµ IaI, chu khônµ pha I Ia mô I noI yen a m de Iru
nµu ca do I! KhI ba I da u su nµhIe p, ca nhan cu nµ khônµ Ihe cu dI
Iheo nhu nµ con duo nµ da va ch sa n de n mô I ca I dích cu Ihe Iheo
kIeu “sônµ Iau Ien Iao Ianµ” duoc. GIa dInh moI phaI Ia: Iu Ihan
mô I ca nhan pha I xa c dInh, Iim ra va pha I IrIe n mô I sô “su nµhIe p”
Ironµ cuôc doI Iam vIec cua minh.
Ca nhan ca nµ ho c cao, co chuyen môn cao Ihi su nµhIe p cu a
ho ca nµ cao, Iha ch Ihu c Ien vIe c Iu ho c cu a ho ca nµ Io n. Mô I Iho
môc co Ihe vunµ IIn ranµ nhunµ ky nanµ nµhe nµhIep ma anh Ia
ho c duo c se hu u du nµ Ironµ íI ra Ia 40 nam Io I. Nhunµ mô I ba c
sï, ky su, Iua I su, ke Ioa n, hay mô I nha qua n Iy Ia I ca n nµhï ra nµ
ca c ky nanµ, kIe n Ihu c va cônµ cu cu a ho se co Ihe Ihay dô I Ironµ
vonµ 1S nam IoI ma IhôI! Cu Ihe, ho can µIa dInh ranµ Ironµ 1S
nam IoI ho se phaI Iam nhunµ cônµ vIec hoan Ioan khac bIeI va
moI me, voI muc IIeu va “su nµhIep” khac han hIen nay. Chính
408 409
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i LiA Vi CONG LAN OUA iHU VU C XA HO i
2S.
Ð!^ \! CÒ!G Ð^!
QI^ III \IC X^ IÒ!
C
ac nhu cau xa hôI se phaI IrIen Ihanh haI khu vuc. Khu vuc
Ihu nhaI Ia caI ma chunµ Ia Ihuonµ coI Ia tûâ thiïå n: µIup do
nµuo I nµhe o, Ia n Ia I, na n nhan v.v... Khu vu c Ihu haI, khu vu c
pha I IrIe n nhanh hon, Ia ca c dIch vu huo nµ Io I vIe c thay àöí i cöå ng
àöìng va thay àöí i con ngûúâ i.
Tronµ mô I µIaI doa n chuye n dô I, qua dô , Iuôn ca n co nhIe u
nµuoI de µIaI quyeI cac nhu cau nay. Tren Ioan Ihe µIoI, hIen co
co man nhu nµ nµuo I II na n, nhu nµ na n nhan chIe n Iranh va ba I
ô n xa hô I, na n nhan cu a ca c xunµ dô I sa c Iô c, chính IrI, Iôn µIa o,
chính phu v.v... Nµay ca Ironµ nhu nµ xa hô I ô n dInh nha I, con
nµuoI van bI bo IaI phía sau Ironµ qua Irinh chuyen sanµ xa hôI
IrI Ihu c, vo I nhu nµ cônµ vIe c IrI Ihu c co nhu nµ do I ho I mo I me va
khac bIeI. PhaI sau môI vaI Ihe he Ihi xa hôI va con nµuoI Ironµ
xa hôI moI Iheo kIp nhunµ Ihay dôI cap IIen Ironµ Iuc Iuonµ Iao
dônµ va Ironµ nhunµ yeu cau ve IrI Ihuc va ky nanµ dôI voI Iuc
Iuo nµ Iao dô nµ a y. Theo kInh nµhIe m IIch su , Ihuo nµ pha I ma I
Tuy nhIen, íI ra Ia o My , Ihu c ha nh cu nµ dI Iruo c duo c mô I
buo c so vo I Iy Ihuye I. Theo IôI, su pha I IrIe n manµ Iính Iích cu c
nha I Ironµ haI muoI nam qua Ia ca c Ihu nµhIe m µIa o du c o My ,
nhu nµ Ihu nµhIe m na m nµoa I chuonµ Irinh cu a Bô µIa o du c
nha m da p Ia I nhu ca u ho c Ia p cu a nµuo I Iruo nµ Iha nh. Khônµ
he co mô I ke hoa ch chunµ, mô I IrIe I Iy µIa o du c cu nµ nhu su
hô Iro Iu ca c co quan µIa o du c, µIa o du c da o Ia o chuyen nµhIe p
va nanµ cao da nh cho nµuo I Iruo nµ Iha nh vô n da co ca c ba nµ
ca p Ironµ Iho I µIan haI Iha p ky µa n day danµ Ihu c su Ia mô I
nµa nh pha I IrIe n cao o My .
Su ra doI cua xa hôI doanh nµhIep co Ihe Ia môI buoc chuyen
quan Iro nµ Ironµ IIch su .
Mô I Ihe ky Iruo c day, cuô c khu hoa nµ nam 1873 da cha m du I
IhoI ky kInh Ie Iu do kInh doanh, vôn khoI dau voI su ra doI cua
Ia c pha m Sûå giaâ u coá cuã a caá c quöë c gia nam 1776 cu a Adam SmIIh.
Tronµ con hô n Ioa n nam 1873, nha nuo c phu c Io I hIe n da I ra do I.
SuôI môI Ihe ky sau do, nha nuoc da Ihuc hIen IôI vaI Iro Iren,
ba I cha p su µIa dI cu a dan sô va Iy Ie sInh de µIa m dI. Tuy nhIen,
Ironµ Iuonµ IaI dIe u na y chí co Ihe IIe p Iu c ne u ne n kInh Ie doanh
nµhIe p Iha nh cônµ Ironµ vIe c nanµ cao nanµ sua I Iao dô nµ.
Chu nµ Ia va n co n co Ihe bô sunµ dôI chu I va o nha nuo c phu c
Io I, Ianµ Ihem mô I sô Io I ích o noI na y hay noI kha c, sonµ nha
nuo c na y Ihuô c ve qua khu hon Ia Iuonµ IaI – dIe u ma nµay ca
nhu nµ nµuo I Iheo pha I Tu do cu cu nµ nha n ra.
Va nhu Ihe, IIeu nµuoI ke nhIem nha nuoc phuc IoI co phaI Ia
xa hôI doanh nµhIep7
410 411
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i LiA Vi CONG LAN OUA iHU VU C XA HO i
DeIroII, ChIcaµo... de u dI xuô nµ, Ironµ khI ca c Iruo nµ ho c do nha
Iho Cônµ µIao Iô chuc IaI co keI qua IôI – ay Ia khI so sanh cac
Iruonµ Iren Ironµ cunµ môI khu vuc, voI hoc sInh va Ire em Iu
ca c µIa dinh Ian vo , cu nµ mô I nho m chu nµ Iô c. Tuonµ Iu , Ironµ
cuô c da u Iranh chô nµ Ie uô nµ ruo u va ma Iu y, Iha nh cônµ cu nµ
Ihuô c ve ca c Iô chu c Iu nhan dô c Ia p nhu AIcohoIIcs Anonymous,
SaIvaIIon Army hay SamarIIans. HIep hôI TIm mach Hoa Ky va
HIep hôI Suc khoe TInh Ihan Hoa Ky cunµ IaI Iro cho cac nµhIen
cuu can IhIeI, dI dau Ironµ vIec µIao duc ca cônµ dônµ y Ie va
cônµ chunµ ve vIec phonµ nµua, chua IrI cac benh nay.
Vi vay, vIec µIup do, khích Ie cac Iô chuc cônµ dônµ dôc Iap
nhu Iren Ironµ khu vu c xa hô I Ia mô I buo c quan Iro nµ Ironµ vIe c
caI Iô vaI Iro cua chính phu, µIup chính phu hoaI dônµ hIeu qua
Iro Ia I.
Tuy nhIen, do nµ µo p Io n nha I cu a ca c Iô chu c cô nµ dô nµ na y
Ia vIec chunµ Iro Ihanh môI trung têm múá i cuã a àõa võ cöng dên
coá yá nghôa hoaân chónh. Cac quôc µIa rônµ Ion da Iam haI den dIa
vI cônµ dan, va de phuc hôI dIa vI nay, xa hôI hau Tu ban chu
nµhïa can môI “khu vuc Ihu ba”, sau haI khu vuc da duoc chap
nhan va Iôn IaI: “khu vuc Iu nhan” (cua doanh nµhIep) va “khu
vu c cônµ” (cu a chính phu ). Khu vu c Ihu ba do chính Ia khu vûåc
xaä höåi.
Tronµ mô I quô c µIa rô nµ Io n, cônµ dan khônµ Ihe Ihu c IhI
quye n Io I chính IrI cu a ho . Nµay ca Ironµ mô I nuo c nho , ca c cônµ
vIec cua chính phu duonµ nhu van qua xa voI, khIen ca nhan
kho co Ihe Iham µIa va µay a nh huo nµ duo c. Ca c ca nhan khônµ
co dIeu kIen nhan Ianh Irach nhIem, khônµ Ihe co nhunµ hanh
dô nµ Ia o ra kha c bIe I na o. Nhu va y, khônµ co dIa vI cônµ dan Ihi
chính Ihe Ia caI µi do hoan Ioan Irônµ rônµ. Chu nµhïa aI quôc
µa n mô I Ihe he , Ihi nanµ sua I cu a nµuo I Iao dô nµ dIch vu mo I co
Ihe duo c nanµ cao Io I mu c du da m ba o cho cuô c sô nµ cu a ho
daI muc “Irunµ Iuu”.
Nhu cau con phaI IrIen nhanh hon o khu vuc Ihu haI cua cac
dIch vu xa hôI – cac dIch vu co muc IIeu Iam Ihay dôI cônµ dônµ
va con nµuo I. Ne u Iu IhIe n da xua I hIe n Iu Iau Ihi nhu nµ dIch vu
na y co n kha mo I me , mo I chí pha I IrIe n ra m rô Ironµ mô I Ihe ky
Iro IaI day, nhaI Ia o My.
Nµuo I Ia se co n ca n nhu nµ dIch vu na y nhIe u hon Ironµ nhu nµ
Ihap ky IoI. MôI Iy do Ia vIec µIa Ianµ sô nµuoI µIa o cac nuoc
phaI IrIen, da sô sônµ môI minh va muôn sônµ môI minh. Ly do
Ihu haI Ia su phaI IrIen nµay môI cao cua dIch vu y Ie va cham
soc suc khoe doI hoI nhunµ nµhIen cuu va dao Iao moI ve Iïnh
vuc nay, cunµ nhu doI hoI co Ihem nhIeu benh vIen va co so y Ie
nu a. Nµoa I ra co n co nhu ca u cu a vIe c IIe p Iu c ho c Ia p cu a nµuo I
Io n, ca c nhu ca u Iu ca c µIa dinh, chí co cha hoa c me va con ca I.
Khu vu c dIch vu cô nµ dô nµ co Ie Ia mô I Ironµ nhu nµ khu vu c
Ianµ Iruonµ manh nhaI o cac nen kInh Ie phaI IrIen, Iheo do Ia
co Ihe hy vo nµ ra nµ nhu ca u cho cônµ vIe c Iu IhIe n cuô I cu nµ se
µIam dI den muc IôI IhIeu.
Khu vu c Ihu 3
Tronµ bôn Ihap nIen Iro IaI day, khônµ co môI chuonµ Irinh
nao do Chính phu My Iô chuc va Ihuc hIen nham µIaI quyeI cac
va n de xa hô I dem Ia I ke I qua da nµ ke . Tronµ khI do , ca c Iô chu c
phI IoI nhuan va dôc Iap IaI co duoc nhunµ keI qua raI ôn dInh.
Ca c Iruo nµ cônµ o nô I Iha nh ca c Iha nh phô nhu New York,
412 413
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i LiA Vi CONG LAN OUA iHU VU C XA HO i
hoanµ – cô µaI baI hanh kIa chí co môI Ironµ haI chon Iua: Iu Iu
hoac Iam µaI dIem ma IhôI.
Nµay nay, µIa dinh canµ Iuc canµ quan Ironµ hon dôI voI da
sô chu nµ Ia. Tuy nhIen, µIa dinh nµa y nay quan Iro nµ nhu Ia mô I
so I day ra nµ buô c Iinh ca m, Iôn Iro nµ Ia n nhau, chu khônµ co n
Ia mô I nhu ca u nu a. Nµa y nay, khI da Iruo nµ Iha nh, Ihanh nIen
deu cam Ihay nhu cau µan bo, µan µuI hon voI cha me va anh
em ho . Nhunµ µIa dinh khônµ co n Ia mô I cô nµ dô nµ nhu nµa y
xua nua. The ma con nµuoI hIen daI IaI raI can môI cônµ dônµ.
Ho khônµ Ihe Irônµ cho vao µIa dinh va cac Ihanh vIen cua µIa
dinh, vi nµay nay su co dônµ ve dIa Iy va nµhe nµhIep khIen con
nµuoI khônµ con chí co môI dIa dIem hay Ihuôc ve môI van hoa
cunµ voI cha me, anh chI em duoc. Tronµ xa hôI hau Tu ban chu
nµhïa, cô nµ dô nµ ma mo I nµuo I (nha I Ia nhu nµ nµuo I cu nµ Iao
dônµ IrI Ihuc) can co phaI duoc xay dunµ Iren cam kïët vaâ caãm
thöng, chu khônµ phaI dua Iren su µan µuI va chIa cach.
Bô n muoI nam Iruo c day, IôI Iu nµ nµhï ra nµ mô I cô nµ dô nµ
nhu va y se hinh Iha nh Ia I noI Ia m vIe c. Tronµ ca c Ia c pha m Tûúng
lai cuã a con ngûúâ i cöng nghiïå p (1942), Xaä höå i múá i (1949) va Thûåc
haâ nh quaã n trõ (19S4), IôI Irinh bay ve cônµ dônµ Ironµ cac nha
ma y, nhu Ia noI co Ihe cunµ ca p cho ca c ca nhan mô I “dIa vI” va
chu c nanµ, cu nµ nhu Ira ch nhIe m Iu qua n Iy ba n Ihan. Nhunµ
dIe u na y da khônµ xa y ra o nµay ca Nha I Ba n. Ca nµ Iu c ca nµ
Iha y ro ra nµ cô nµ dô nµ Ironµ ca c nha ma y o Nha I duo nµ nhu
duo c xay du nµ Iren su so ha I va e p buô c hon Ia Iren y Ihu c Irunµ
Iha nh. Ne u mô I cônµ nhan Ironµ mô I cônµ Iy Io n o Nha I ma I vIe c
sau Iuô I 30, anh Ia se khônµ Ihe kIe m duo c vIe c Ia m Ironµ pha n
co n Ia I cu a cuô c do I.
co Ihe bI Ihoa I ho a Iha nh chu nµhïa sô·vanh. Khônµ co dIa vI cônµ
dan Ihi cunµ IhIeu dI nhunµ cam keI manµ Iính Irach nhIem Iao
ra mô I cônµ dan. Ouô c µIa khI do chí duo c ke I nô I va duy Iri ba nµ
quyen Iuc. Tronµ môI Ihe µIoI danµ Ihay dôI voI day ray nhunµ
nµuy co, chính Ihe hau Tu ban chu nµhïa buôc phaI IaI Iao IaI
quyen va dIa vI cônµ dan Ironµ xa hôI.
Nhu cä u pha i co cô ng dô ng
Khônµ ke m pha n quan Iro nµ, ca n khôI phu c Ia I cô nµ dô nµ Ironµ
xa hô I. Ca c cô nµ dô nµ Iruye n Ihô nµ khônµ co n duy Iri duo c su c
ma nh ke I nô I nhu Iruo c, chu nµ khônµ Ihe Iô n Ia I Iruo c kha nanµ
“dI dô nµ” ma kIe n Ihu c dem Ia I cho con nµuo I. Nµa y nay chu nµ
Ia da hIe u duo c ra nµ ca c cô nµ dô nµ Iruo c kIa duo c hinh Iha nh
va duy Iri khônµ du a Iren nhu nµ dIe m chunµ cu a ca c Iha nh vIen,
ma chu ye u Ia do ho ca n nhau, ne u khônµ pha I Ia do cuo nµ che
va so haI.
Ví du , µIa dinh Iruye n Ihô nµ Ia mô I nhu ca u. Do c ca c IIe u Ihuye I
cu a Ihe ky XIX, Ia co Ihe Iha y ca c µIa dinh hô I do de u Ia ca c “µIa
dinh Ian vo” Iheo IôI noI nµay nay. The ma nhunµ µIa dinh do
van IIep Iuc Iôn IaI, cac Ihanh vIen van phaI sônµ voI nhau du
ho co µIa n ho n, so ha I hay Ihu µhe I nhau de n dau dI nu a. Ly do
Ia vi Iu do Iro ve Iruoc, µIa dinh Ia noI cunµ cap cho con nµuoI
moI dIch vu xa hôI co Ihe co.
Vao IhoI µIan do, bam Iay µIa dinh Ia môI nhu cau, nµuoc IaI,
bI µIa dinh khuoc Iu Ia môI Iham hoa. Cau chuyen Ihuonµ Ihay
Ironµ cac vo kIch va phIm My cho den nhunµ nam 1920 van Ia
chuyen môI nµuoI cha dôc ac duôI ra duonµ dua con µaI chua
414 415
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i LiA Vi CONG LAN OUA iHU VU C XA HO i
kIem duoc Iu nhunµ dIch vu ma ho cunµ cap (ví du: hoc phí Iu
cac Iruonµ daI hoc Iu, IIen Ihu duoc Iu cac cua hanµ nµhe IhuaI
hIen co Ironµ IaI ca cac vIen bao Ianµ o My).
Chính ca c Iô chu c phI Io I nhua n Ia nha Iuye n du nµ Io n nha I o
My . Phan nu a sô nµuo I Iruo nµ Iha nh Ia I My (Iu c Ia 90 IrIe u nµuo I),
Iam vIec íI nhaI 3 µIo/Iuan nhu Ia cac Iinh nµuyen vIen cho cac
Iô chu c phI Io I nhua n. Do co Ihe Ia ca c nha Iho , be nh vIe n, Irunµ
Iam y Ie , hay ca c dIch vu cô nµ dô nµ nhu Hô I Chu Iha p do , Huo nµ
da o sInh v.v... Tronµ khoa nµ Iho I µIan Iu 2000 de n 2010, sô Iinh
nµuye n vIen Ia m vIe c khônµ Iuonµ no I Iren se Ianµ de n mu c 120
IrIeu nµuoI, voI sô µIo Iam vIec Irunµ binh Ia S µIo/Iuan.
Nhu nµ Iinh nµuye n vIen no I Iren khônµ chí Ia nhu nµ nµuo I µIu p
do nhu Iruoc, µIo day ho da Iro Ihanh cac cônµ Iac vIen. Cac Iô
chu c phI Io I nhua n o My cu nµ co mô I sô nhan vIen duo c Ira Iuonµ,
nhunµ pha n co n Ia I cu a dô I nµu qua n Iy Ia nhu nµ nµuo I Iinh
nµuye n – nhu nµ nµuo I na y ca nµ Iu c ca nµ Ihu c su dIe u ha nh ca c
Iô chu c do .
Su Ihay dôI Ion nhaI xay ra o Ironµ cac nha Iho Cônµ µIao My.
Tronµ mô I µIa o pha n, mô I sô phu nu , khônµ pha I Ia Cha xu , dIe u
ha nh ha u he I mo I vIe c cu a xu da o. Cha xu chí Ia m Ie MIsa va ban
phuo c; co n Ia I mo I hoa I dô nµ xa hô I va cô nµ dô nµ cu a xu da o
duo c Ihu c hIe n bo I nhu nµ nµuo I Iinh nµuye n khônµ Iuonµ, da n
daI boI môI nµuoI quan Iy.
Ly do chính cua vIec Ianµ sô nµuoI Iinh nµuyen o My khônµ
pha I do Iuo nµ ca u Ianµ; ma Ia do nhu ca u cu a nhu nµ nµuo I Iinh
nµuye n, ho muô n do nµ µo p nhIe u hon. Da sô nhu nµ Iinh nµuye n
vIen khônµ pha I Ia nhu nµ nµuo I nµhí huu ma Ia nhu nµ cônµ dan
binh Ihuonµ Ironµ dô IuôI 30·40, ho co µIa dinh va ban rôn voI
O phuonµ Tay, mô I cô nµ dô nµ Ia I noI Ia m vIe c chua Iu nµ duo c
an sau ben re. TôI van Iuôn nhan manh su can IhIeI phaI Irao
cho nhan vIen Irach nhIem va Iu chu IôI da khI Iam vIec – nen
Ia nµ cho mô I cô nµ dô nµ Ironµ cônµ vIe c. Ca c Iô chu c du a Iren IrI
Ihuc phaI Iam sao de Iro Ihanh Iô chuc dua Iren Irach nhIem.
Tuy nhIen, ca nhan, nha I Ia nhu nµ nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c, ca n
mô I do I sô nµ xa hô I kha c nu a, vo I nhu nµ quan he ca nhan, nhu nµ
donµ µop ben nµoaI va vuoI Ien Iren cônµ vIec, Iô chuc, va ca
chuyen môn cu a ho .
Nhu ng nguo i Iình nguve n
Khu vuc ma nhu cau noI Iren co Ihe duoc Ihoa man chính Ia
khu vu c xa hô I. NoI do , ca nhan co Ihe do nµ µo p, cô nµ hIe n, ho
co Irach nhIem, ho co Ihe Iao ra su khac bIeI. O khu vuc nay, ca
nhan Ia nhu nµ “nµuo I Iinh nµuye n”. DIe u na y da xa y ra o nuo c
My .
Chính su da da nµ Ironµ phan ca p ca c nha Iho o My , su nha n
ma nh de n quye n Iu chu dIa phuonµ cu a ca c IIe u banµ, qua n,
Iha nh phô , cu nµ nhu Iruye n Ihô nµ Iy khaI Ia ch bIe I cu a ca c cô nµ
dô nµ dan cu Iu xa xua de u µo p pha n Ia m cha m dI qua Irinh chính
IrI hoa va Iap Irunµ hoa cac hoaI dônµ xa hôI o My. KeI qua Ia
da I nuo c na y nµa y nay co µa n 1 IrIe u Iô chu c phI Io I nhua n Ironµ
khu vu c xa hô I. Nhu nµ Iô chu c na y Ia o ra mô I pha n muo I Iô nµ
sa n pha m quô c nô I (GNP) – Ironµ do mô I pha n Iu sô IIe n ma ho
quyen duo c Ia Iu do nµ µo p cu a cônµ chu nµ, mô I pha n Iu do chính
phu chI Ira cho hoaI dônµ nhaI dInh (ví du: quan Iy, dIeu hanh
cac chuonµ Irinh phuc hôI suc khoe cônµ dônµ); phan con IaI ho
416 417
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i LiA Vi CONG LAN OUA iHU VU C XA HO i
vIec cua no: quan Iy IIen Ie va Ihue khoa, dIeu hanh quan dôI va
Ioa an, quan he dôI nµoaI... Tronµ IhoI µIan do, se chí Ia cac Iô
chuc phI IoI nhuan voI cac Iinh nµuyen vIen Ironµ khu vuc xa
hôI moI co Ihe cunµ cap duoc ca cac dIch vu xa hôI (ma xa hôI
danµ can) va su phaI IrIen Ianh dao (ma chính Ihe danµ can) ma
IhôI.
Ca u Iru c cu a khu vu c xa hô I se kha c nhau Iu y Iheo mô I xa hô I,
mô I quô c µIa. Nhunµ mo I quô c µIa pha I IrIe n ca n co mô I khu vu c
xa hô I µô m ca c Iô chu c cô nµ dô nµ Iu chu , Iu qua n; vu a de cunµ
ca p ca c dIch vu cô nµ dô nµ, nhunµ quan Iro nµ hon Ia de duy Iri,
phuc hôI va phaI huy cac IIen keI cônµ dônµ va y Ihuc Iích cuc
ve quyen va dIa vI cônµ dan. Truoc kIa, cônµ dônµ Ia dIeu µi do
nhu Ia dInh menh. Tronµ chính Ihe va xa hôI hau Tu ban chu
nµhïa, Iuy nhIen, cônµ dônµ Iro Ihanh su cam keI!
cônµ vIec. Ho cam Ihay can IhIeI phaI Iam dIeu µi do de “Iao ra
su khac bIeI” – co Ihe Ia day KInh Ihanh Ironµ nha Iho, day Ire
em Ian IaI, Iham nµuoI µIa Ironµ benh vIen va µIup ho phuc hôI
chu c nanµ v.v...
Nµoa I ra, dIe u ma ca c Iô chu c phI Io I nhua n o My Ia m cho nhu nµ
Iinh nµuye n vIen cu a ho cu nµ khônµ ke m pha n quan Iro nµ so
vo I dIe u ma nhu nµ Iô chu c na y Ia o ra cho cô nµ dô nµ, cho nhu nµ
nµuo I nha n dIch vu cu a ho . Tô chu c Nu Huo nµ da o sInh Ia mô I
Ironµ nhu nµ Iô chu c da u IIen ho a ho p duo c va n de chu nµ Iô c:
ca c cô µa I o day cu nµ Ia m vIe c va vuI choI Iheo nho m ba I ke nµuô n
µôc xuaI xu va mau da cua môI em. Donµ µop Ion nhaI cua Iô
chu c na y Ia va o nhu nµ nam 1970, khI ho Iuye n du nµ ha nµ Ioa I
ca c ba me nµuo I da den, nµuo I µô c chau A , µô c Tay Ban Nha va
Bô Dao Nha... vao cac vI Irí Iinh nµuyen vIen cho cac cônµ vIec
IIen ke I cô nµ dô nµ.
Thu c hIe n quye n cônµ dan ben Ironµ va Ihônµ qua khu vu c xa
hôI khônµ phaI Ia IIeu Ihuôc IIen cho moI “can benh” cua xa hôI
va chính Ihe IhoI hau Tu ban chu nµhïa, sonµ day co Ihe duoc
coI Ia dIeu kIen IIen quyeI de µIaI quyeI IrIeI de nhunµ can benh
do . Phuonµ pha p na y phu c hô I Ia I Ira ch nhIe m dan su – da u hIe u
cu a quye n cônµ dan; va nIe m Iu ha o dan su – da u hIe u cu a cô nµ
dô nµ.
Nhu ca u na y se Ia Io n nha I khI cô nµ dô nµ, ca c Iô chu c cô nµ
dô nµ va quye n cônµ dan da bI pha hu y na nµ ne – cha nµ ha n o
ca c xa hô I ha u Cô nµ sa n. Chính phu o ca c nuo c na y khônµ chí
maI Iín nhIem ma con Iro nen hoan Ioan baI Iuc. Co Ie phaI maI
nhIe u nam ca c chính phu ke nhIe m o nhu nµ nuo c nhu TIe p Kha c,
Nµa, Ba Ian, UkraIne moI co Ihe Ihuc IhI hIeu qua nhunµ cônµ
418 419
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1U lHAN 1iCH LL N NHA N 1HU C
Co Ie co raI íI su kIen co anh huonµ den nen van mInh nhIeu
nhu su Ihay dôI nµuyen Iac co ban Ironµ vIec Iô chuc cônµ vIec.
Cho den Ihe ky IX, Ihe ky X, Trunµ Ouôc van vuoI qua cac quôc
µIa Âu chau ve ca cônµ nµhe, khoa hoc, van hoa va van mInh
no I chunµ. Rô I Ihi ca c Iu sï o Ba c Âu da Iim ra nµuô n nanµ Iuo nµ
mo I. Truo c do , nµuô n nanµ Iuo nµ duy nha I cu a ho va n Ia ... con
nµuo I. Chính nhu nµ nµuo I phu nu nônµ dan pha I ke o ca y Iren
ruônµ. NµuoI chau Âu baI dau bIeI cach Ian dunµ suc cua cac
con va I nuôI; sau do ca c Iu sï no I Iren che Ia o ra nhu nµ ma y mo c
dau IIen chí sau chua day haI Ihe ky, su uu Ihanµ ve cônµ nµhe
chuye n Iu Trunµ Ouô c sanµ ca c nuo c phuonµ Tay. 700 nam sau,
dô nµ co hoI nuo c cu a PapIn Ia o ra mô I cônµ nµhe mo I, mô I ca ch
nhin moI ve Ihe µIoI – Ihe µIoI co khí.
Nam 1946, voI su xuaI hIen cua may Iính, Ihônµ IIn µIo day
Iro Ihanh nµuyen Iac Iô chuc san xuaI. MôI nen van mInh moI
da ra doI.
A nh huo ng xa hô i cu a Ihông Iin
NµuoI Ia noI va vIeI kha nhIeu ve anh huonµ cua cônµ nµhe
Ihônµ IIn Ien ne n van mInh, Ien ha nµ ho a, dIch vu va kInh doanh.
Tuy nhIen, nhu nµ a nh huo nµ ve ma I xa hô I cu a Ihônµ IIn cu nµ
ra I quan Iro nµ, duo nµ nhu co n quan Iro nµ hon. Mô I a nh huo nµ
Ironµ sô do ra I duo c chu y : su bu nµ nô cu a vIe c kho I nµhIe p kInh
doanh. Thu c su ma no I, Ia n so nµ kInh doanh ba I da u o My Iu
cuô I Iha p nIen 70 (va Ironµ khoa nµ 10 nam sau do Ian Ira n kha p
cac quôc µIa Iu ban phaI IrIen) Ia Ian sonµ Ihu Iu Ironµ vonµ ba
Ihe ky ke Iu Iho I DenIs PapIn. Ha y Ia n Iuo I nhin Ia I: Ia n so nµ da u
26.
JI II^! J!CI ÐL! !I^! JIIC –
QI^! Ð!LM MÒ! \L JIL G!Ò!
K
hoanµ 1680, môI nha vaI Iy nµuoI Phap Ien Ia DenIs PapIn
(do Iheo dao TIn Ianh nen khI do ônµ Ia buôc phaI roI bo
que huonµ sanµ Iam vIec o Duc) da phaI mInh ra dônµ co hoI
nuo c! Chu nµ Ia khônµ bIe I ônµ Ia co che Ia o ra chIe c dô nµ co na o
hay khônµ, sonµ Ihuc su Ia ônµ da IhIeI ke va Iap chIec van an
Ioa n da u IIen va o dô nµ co na y. De n 1712, Thomas Newcomen
su du nµ dô nµ co hoI nuo c Ia n da u IIen Ironµ mô I mo Ihan o Anh
– va Ihe Ia ky nµuyen dô nµ co hoI nuo c ba I da u. Suô I 2S0 nam
sau con nµuo I su du nµ hinh ma u cônµ nµhe co khí, vo I ca c Ioa I
nhIen IIe u Iro Iha nh nµuô n nanµ Iuo nµ chính. Nµuô n dô nµ Iu c
Io n nha I Iu c do Ia nanµ Iuo nµ ma I Iro I. Tuy nhIen, de n 194S, su
phan ha ch nµuyen Iu va nhu nµ hô n ho p ha I nhan da Ia o ra duo c
nµuô n nanµ Iuo nµ Iuonµ Iu ; da nh da u cha m he I cho Iho I da I co
khí. Chí mô I nam sau (1946), LNIAC – chIe c ma y Iính da u IIen ra
doI. Do Ia su khoI dau cua môI IhoI daI moI – IhoI daI ma Ihônµ
IIn Ia nµuyen Ia c Iô chu c cônµ vIe c. Tuy nhIen, Ihônµ IIn Ia nµuyen
Iac co ban cua cac quy Irinh sInh hoc hon Ia co khí.
420 421
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1U lHAN 1iCH LL N NHA N 1HU C
XXI, vo I ha nµ Ioa I phuonµ IIe n Iruye n ba Ihônµ IIn, ca c chính phu
kho co Ihe qua n Iy Ia I ca Ihônµ IIn nhu Iruo c day. Thu c su , Ihônµ
IIn manµ Iính “xuyen quôc µIa”, µIônµ nhu IIen bac, Ihônµ IIn Ia
Ihu “vô Iô quôc”.
Do Ihônµ IIn khônµ he bI anh huonµ boI cac duonµ bIen µIoI
µIu a ca c quô c µIa, Ihônµ IIn se Ia m hinh Iha nh nhu nµ cô nµ dô nµ
con nµuo I Iu nhIe u nuo c kha c nhau, nhu nµ nµuo I chua he µa p
nhunµ do µIao IIe p ma cu nµ du nµ chunµ Ironµ mô I cô nµ dô nµ.
Nen kInh Ie Ihe µIoI, nhaI Ia “nen kInh Ie manµ Iính bIeu Iuonµ”
cua IIen bac va Iín dunµ, chính Ia môI Ironµ nhunµ cônµ dônµ
xuyen quôc µIa do.
Ca c a nh huo nµ xa hô I kha c cu nµ khônµ ke m pha n quan Iro nµ
sonµ íI khI duo c nha n Iha y va Iha o Iua n, phan Iích. Mô I Ironµ sô
do Ia su bIen dôI cua cac Ihanh phô Ironµ Ihe ky XX. Cac Ihanh
phô cua Ihe ky XX duoc Iao ra Iu nhunµ buoc IIen vï daI cua Ihe
ky XIX: kha nanµ dIch chuyen con nµuoI IoI chô Iam vIec banµ
nhu nµ phuonµ IIe n nhu xe da p, xe hoI, Ia u Iu a. Ca c Iha nh phô
se duoc bIen dôI hoan Ioan banµ môI buoc IIen cua Ihe ky XX:
kha nanµ dem cônµ vIe c de n cho con nµuo I ba nµ vIe c dIch chuye n
ca c y Iuo nµ va Ihônµ IIn. Thu c Ie , Ia I ca c Iha nh phô Io n nhu Irunµ
Iam Tokyo, London, ParIs, New York hay Los AnµeIes, nµuo I Ia
da khônµ con co Ihe dIch chuyen con nµuoI vao va ra (do da co
qua dônµ nµuo I o noI do ). Nµuo c Ia I, nµuo I Ia ba I da u dem Ihônµ
IIn den chô con nµuoI Iam vIec – Iuc Ia ben nµoaI nhunµ Ihanh
phô Io n. Ca nµ nµa y, nµuo I Iao dô nµ se ca nµ co xu huo nµ Ia m vIe c
IaI µIa hoac IaI nhunµ van phonµ “ve IInh” nam nµoaI nhunµ dô
IhI cha I chô I. Ca c phuonµ IIe n Ihônµ IIn nhu dIe n Ihoa I, ma y Iax,
IeIex v.v... se dan dan dunµ ra IIep quan cônµ vIec cua xe hoI, xe
Iu a, ma y bay Ironµ nhu nµ Ihe ky Iruo c. Su bu nµ nô cu a dIa ô c
IIen xay ra Iu µIua Ihe ky XVII den dau Ihe ky XVIII, baI nµuôn
Iu cuô c ca ch ma nµ Ihuonµ ma I – vIe c mo rônµ Ihuonµ ma I do vIe c
che Iao Ihanh cônµ Iau bIen vuoI daI duonµ, co Ihe cho nhunµ
khô I Iuo nµ ha nµ ho a Io n vuo I qua nhu nµ cha nµ duo nµ ra I xa.
Lan sonµ kInh doanh Ihu haI Iu µIua Ihe ky XVIII den µIua Ihe
ky XIX, voI Ien µoI “cach manµ cônµ nµhIep”. Den khoanµ 1870,
Ia n so nµ kInh doanh Ihu ba hinh Iha nh bo I nhu nµ nµa nh cônµ
nµhIep moI, voI nhunµ san pham moI, do Ia nµanh dIen, dIen
IhoaI, dIen Iu, Ihep, hoa chaI, duoc pham, xe hoI, may bay.
Chunµ Ia hIen danµ o Ian sonµ Ihu Iu, duoc hinh Ihanh boI
cônµ nµhe Ihônµ IIn va sInh ho c. La n so nµ kInh doanh na y khônµ
chí ha n che Ironµ nhu nµ nµa nh cônµ nµhe cao, ma co n co ca nhu nµ
nµa nh cônµ nµhe Iha p, hoa c khônµ co cônµ nµhe . No cu nµ khônµ
chí du nµ Ia I o nhu nµ doanh nµhIe p mo I, doanh nµhIe p nho , ma
co n xa y ra o ca nhu nµ doanh nµhIe p Io n va Iau do I – Ihuo nµ Ihi
chính o day mo I Iha y duo c hIe u qua va a nh huo nµ Io n nha I...
La n so nµ kInh doanh cu nµ khônµ don Ihua n manµ Iính cônµ nµhe
(cac phaI mInh), cac caI IIen ve maI xa hôI cunµ khônµ he kem
pha n quan Iro nµ. Mô I sô ca I IIe n xa hô I cu a Iho I ca ch ma nµ cônµ
nµhIe p nhu quan dô I hIe n da I, dIch vu cônµ, buu dIe n, nµan ha nµ
Ihuonµ ma I v.v... ro ra nµ Ia co nhu nµ a nh huo nµ Ien chu nµ Ia
khônµ ke m µi a nh huo nµ cu a xe Iu a hay Ia u Ihu y cha y ba nµ hoI
nuo c. Tuonµ Iu , Iho I da I kInh doanh hIe n nay cu nµ dem Ia I nhu nµ
ca I IIe n ve ma I xa hô I (da c bIe I cho chính IrI, chính phu , µIa o du c,
kInh Ie ho c) khônµ ke m pha n quan Iro nµ so vo I nhu nµ sa n pha m
hay cônµ nµhe moI.
Mô I a nh huo nµ xa hô I quan Iro nµ nu a cu a Ihônµ IIn danµ duo c
ban Iuan rônµ raI nua Ia anh huonµ cua Ihônµ IIn Ien Iinh Iranµ
quôc µIa, nhaI Ia Ironµ cac che dô Ioan IrI, dôc IaI. Tronµ Ihe ky
422 423
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1U lHAN 1iCH LL N NHA N 1HU C
Hay nhin vao Ihe µIoI dônµ vaI: ro ranµ neu IoaI voI nho be va
IoaI µIan Io Ion Ihi deu khônµ IôI cho chunµ. Cac nha sInh vaI
hoc Ihuonµ noI: môI con chuôI bIeI moI dIeu can IhIeI cho no.
“Chuô I va nµuo I aI Ihônµ mInh hon7” Ia mô I cau ho I nµu nµô c,
Ironµ nhu nµ va n de rIenµ cu a Ioa I chuô I, mô I con chuô I Iuôn
Ihônµ mInh hon IaI ca moI IoaI khac, ke ca con nµuoI. Tuonµ Iu,
Ironµ mô I xa hô I du a Iren Ihônµ IIn, quy mô, dô Io n Iro Iha nh
mô I “chu c nanµ” va Ia mô I bIe n sô phu Ihuô c, chu khônµ dô c Ia p.
Thuc chaI, nhunµ dac dIem cua Ihônµ IIn ham y noI ranµ kích
Ihuoc hIeu qua nho nhaI Ia IôI nhaI. Cau noI “canµ co quy mô
Io n ca nµ Iô I” chí du nµ khI mô I nhIe m vu khônµ Ihe duo c Ia m Iheo
cach nao khac hon ma IhôI.
De µIao IIep hIeu qua, can co ca Ihônµ IIn va y nµhïa. Y nµhïa
do I ho I pha I co su dô nµ ca m. Ne u khônµ hIe u nµôn nµu cu a aI
do qua dIe n Ihoa I, Ihi du duo nµ day dIe n Ihoa I co Iô I va nµhe ro
de n dau dI nu a Ihi cu nµ vô ích ma IhôI. KhI do , se khônµ co “y
nµhïa” nao Ironµ µIao IIep heI. Su dônµ cam se íI co co hôI phaI
IrIen o nhunµ nhom nµuoI qua dônµ. Dônµ cam doI hoI su IaI
kha nµ dInh IIen Iu c cu nµ nhu kha nanµ dIe n µIa I cho nµuo I kha c,
Iuc Ia doI hoI môI cônµ dônµ IhaI su. “TôI bIeI Ihônµ dIep nay
nµhïa Ia µi boI vi IôI bIeI nhunµ nµuoI (Ironµ nhom cua IôI) o
Tokyo, London, Ba c KInh nµhï nhu Ihe na o”. Tronµ cau na y, “IôI
bIeI” Ia chaI xuc Iac da chuyen “Ihônµ IIn” Ihanh “µIao IIep”.
Tronµ nam Iha p ky (Iu cuô I Da I Khu nµ hoa nµ kInh Ie de n nhu nµ
nam 1970), xu huo nµ chunµ Ia Ia p Irunµ ho a va da I quy mô. Truo c
1929, ca c ba c sï chí cho be nh nhan nha p vIe n khI ca n pha u Ihua I.
Da sô Ire so sInh Iruoc Ihap nIen 20 duoc sInh ra IaI nha, chu
khônµ phaI IaI benh vIen. Cho maI den cuôI Ihap nIen 30, Irunµ
Iam cua µIao duc bac cao IaI My van Ia cac Iruonµ cao danµ quy
Ia o Iha nh nhu nµ Iha nh phô Io n Ironµ nhu nµ Iha p nIen 70 va 80,
su xua I hIe n cu a nhu nµ Io a nha cho c Iro I... khônµ he Ia da u hIe u
Iô I Ia nh cho ca c Iha nh phô ma chí Ia dIe m ba o hIe u su ca o chunµ
ma IhôI. Su suy µIa m na y co Ihe dIe n ra cha m cha p, sonµ cha c
cha n Ia con nµuo I se khônµ co n ca n de n nhu nµ Iha nh phô Io n
nua, íI nhaI Ia Ironµ danµ Ihuc hIen IaI cua chunµ.
Cac Ihanh phô se Iro Ihanh môI Irunµ Iam Ihônµ IIn hon Ia
mô I Irunµ Iam Iao dô nµ. Tha nh phô se Ia noI ma Iu do Ihônµ IIn
pha I ra. Co Ihe so sa nh no vo I hinh a nh ca c µIa o duo nµ Iho I Trunµ
cô, noI ma 1·2 Ian Ironµ môI nam, nônµ dan Iu cac vunµ Ian can
Iap Irunµ IaI Ironµ nhunµ nµay Ie Ihanh – nhunµ nµay con IaI
Ironµ nam, noI na y hoa n Ioa n yen a nµ, chí co ca c µIa o sï ma IhôI.
Theo suy Iua n na y, pha I chanµ Ironµ Iuonµ IaI, ca c Iruo nµ da I
ho c cu nµ chí Ia mô I “Irunµ Iam IrI Ihu c”, nha n va chuye n Ihônµ
IIn, Ihay vi Ia môI noI de sInh vIen Iap Irunµ hoc7
NoI ma cônµ vIec duoc Ihuc hIen se quyeI dInh phan Ion cach
Ihu c cônµ vIe c duo c Ihu c hIe n, dô nµ Iho I a nh huo nµ Io n de n vIe c
cônµ vIe c na o duo c Ihu c hIe n. Chu nµ Ia IIn cha c ra nµ se co nhu nµ
Ihay dôI Ion – nhunµ, Ihay dôI nhu Ihe nao va bao µIo Ihi den
nay chu nµ Ia va n chua doa n Iruo c duo c.
Hình da ng va chu c nãng
Cau hoI ve kích Ihuoc dunµ dan cua môI cônµ vIec, nhIem vu,
hay mô I Iô chu c, se Iro Iha nh mô I Iha ch Ihu c chu ye u. Tronµ mô I
he Ihô nµ co khí, quy mô va nanµ Iuo nµ ca nµ cao Ihi xua I pha m
canµ Ion. DIeu nay, Iuy nhIen, khônµ dunµ voI cac he Ihônµ sInh
ho c – o day kích Ihuo c, quy mô phu Ihuô c va o chu c nanµ.
424 425
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1U lHAN 1iCH LL N NHA N 1HU C
Tu phän Iích de n nhä n Ihu c
Cônµ nµhe khônµ phaI Ia Iu nhIen, ma Ia dIeu µi do phuc vu
cho con nµuo I. Cônµ nµhe khônµ pha I Ia ca c cônµ cu , ma Ia ca ch
Ihu c con nµuo I Ia m vIe c, cu nµ nhu ca ch ho sô nµ va suy nµhï. Nµuo I
dô nµ Ia c µIa cu a Ihuye I IIe n ho a cu nµ CharIes DarwIn, ônµ AIIred
RusseI WaIIace, da no I, “Con nµuo I Ia dô nµ va I duy nha I co kha
nanµ IIe n ho a mô I ca ch co mu c dích, con nµuo I Ia o ra ca c cônµ
cu ”. Nhunµ chính vi va y ma cônµ nµhe va nhu nµ Ihay dô I co ba n
ve cônµ nµhe vua Ihe hIen quan dIem cua con nµuoI ve Ihe µIoI,
vua Ihay dôI quan dIem do.
Ma y Iính nµa y nay chính Ia su Ihe hIe n cao nha I cu a ca ch nhin
Ihe µIo I manµ Iính phan Iích va kha I nIe m, mô I ca ch nhin da xua I
hIen Iu IhoI DenIs PapIn vao cuôI Ihe ky XVII. Cônµ nµhe may
Iính dua Iren môI phaI mInh cua môI nµuoI cunµ IhoI voI PapIn
– nha Ioan hoc, IrIeI µIa GoIIIrIed LeIbnIz. PhaI mInh do Ia: moI
con sô de u co Ihe duo c Ihe hIe n “mô I ca ch sô ho a” vo I nhu nµ con
sô 1 va 0. Su phaI IrIen, mo rônµ phan Iích noI Iren Iu cac con
sô sanµ IoµIc duo c BerIrand RusseII va AIIred N. WhIIehead Irinh
bay Ironµ Iac pham Principia Mathematica (xuaI ban Iu 1910·
1913), Ironµ do neu ro : mo I kha I nIe m ne u duo c chuye n Iha nh
“du kIen” deu co Ihe duoc bIeu dIen banµ cac sô 1 va 0.
Tuy Ia ke I qua cu a khunµ ma u phan Iích va kha I nIe m cu (mô I
khunµ ma u do chính nµuo I Ihan cu a PapIn · Rene DescarIes hinh
Iha nh), nhunµ chính ma y Iính cu nµ buô c chu nµ Ia pha I vuo I Ien
Iren khunµ ma u do . Tu Ihan Ihônµ IIn cu nµ manµ Iính phan Iích
va kha I nIe m. Nhunµ Ihônµ IIn co n Ia nµuyen Ia c Iô chu c cu a mo I
quy Irinh sInh hoc. Chanµ han, cac µIao vIen sInh vaI van noI
mô nho va vu a, da y ca c môn nµhe Ihua I phô Ihônµ. Sau The
chIe n Ihu II, Irunµ Iam cu a ne n µIa o du c My mau cho nµ chuye n
de n nhu nµ da I ho c, vIe n nµhIen cu u co quy mô Io n. DIe u Iuonµ
Iu cu nµ xa y ra Ironµ chính phu . Tronµ kInh doanh, quy mô Iha m
chí co n Ia mô I nô I a m a nh, mô I kha I vo nµ khôn nµuôI: mo I cônµ
Iy deu phan dau Iro Ihanh “doanh nµhIep Ií dô!”
De n nhu nµ nam 1970 Ihi Iinh hinh Ihay dô I. Ouy mô khônµ
con Ia yeu Iô xac dInh Iính uu vIeI cua môI bô may chính phu.
Tronµ y Ie, nµuoI Ia baI dau khônµ µIaI quyeI moI Iruonµ hop
ben Ironµ cac benh vIen nua, ma chí ra ben nµoaI nhunµ µi co
Ihe duoc. Ví du, Iruoc day moI benh nhan Iam Ihan deu bI baI
buô c nha p vIe n, co n nµa y nay, nhu nµ nµuo I be nh o da nµ nhe
khônµ µay nµuy hIe m de n cô nµ dô nµ co Ihe duo c xem xe I dIe u
IrI nµoaI Iru. Ro ranµ chunµ Ia da chIa Iay voI nhunµ su Iôn Iho
quy mô Iruo c do , nha I Ia Iho I µIan nµay sau The chIe n Ihu II. Ta I
My , ca c nhIe m vu cu a ca c co quan chính phu duo c Iu Iu chuye n
Iu IIen banµ ve cac chính quyen dIa phuonµ – môI qua Irinh Iu
nhan hoa va su dunµ nµoaI Iuc Ironµ cac cônµ vIec nay.
Do do, van de “quy mô, kích co hop Iy” cho môI cônµ vIec se
ca nµ Iu c ca nµ Iro Iha nh va n de Irunµ Iam. LIe u quy mô Ihích ho p
Ia mô I con onµ, con chuô I, con nha I hay... mô I con voI7 Ro ra nµ
IaI ca cac quy mô Iren deu can IhIeI, sonµ môI quy mô se phu
ho p vo I mô I nhIe m vu , mô I môI Iruo nµ sInh Iha I kha c nhau. Ouy
mô du nµ Ia quy mô µIu p xu Iy hIe u qua nha I ca c Ihônµ IIn ca n
IhIe I cho nhIe m vu va chu c nanµ IIen quan. Tronµ khI ca c Iô chu c
Iruye n Ihô nµ duo c µa n ke I vo I nhau ba nµ me nh Ie nh va kIe m soa I,
“bô xuonµ” cua Iô chuc dua Iren Ihônµ IIn se Ia he Ihônµ Ihônµ
IIn IôI uu nhaI.
426 427
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i 1U lHAN 1iCH LL N NHA N 1HU C
nµhIe m – su nha n Ihu c co duo c Iu su hIe u bIe I Ioa n bô cônµ vIe c
hoac van de IIen quan.
Thuc ra con nµuoI da chuyen huonµ ve phía nhan Ihuc raI Iau
Iruo c ma y Iính. Tu nhu nµ nam 1890, Iam Iy ho c hinh Ihe da Ia n
da u IIen nha n ra ra nµ chu nµ Ia nµhe Iu “caI” chu khônµ pha I “c”,
“a”, “I” rIenµ Ie . La n da u IIen nµuo I Ia nha n ra ra nµ chu nµ Ia nha n
Ihuc. Ke Iu do hau heI cac nha Iam Iy hoc (du Ihuôc nhIeu phaI
kha c nhau) de u chuye n huo nµ Iu phan Iích sanµ nha n Ihu c. Nµay
ca ca c nha “phan Iích Iam Iy ” Iho I ha u Ireud cu nµ Iro Iha nh nhu nµ
nµuo I “nha n Ihu c Iam Iy ”, nô Iu c Iim hIe u con nµuo I va nhu nµ
dô nµ co cu a ho hon Ia co che ben Ironµ ho . Tronµ vIe c Ia p ke hoa ch
kInh doanh hay Ia p ke hoa ch Ironµ ca c chính phu , chu nµ Ia ca nµ
Iuc canµ quan Iam den “bôI canh”, Ironµ do nhan Ihuc Ia khoI
dIe m. Va Ia I nhIen, ba I cu he sInh Iha I na o cu nµ Ia mô I nha n Ihu c
hon Ia môI phan Iích. Tronµ môI he sInh IhaI, can nhin Ihay va
hIe u ro ca I Ioa n Ihe , co n ca c bô pha n chí Iô n Ia I khI xem xe I, suy
nµam ve caI Ioan Ihe ma IhôI.
Nam muoI nam Iruo c day, khI BennInµIon CoIIeµe o VermonI
Ia n da u IIen dua ca c môn nµhe Ihua I (hô I ho a, dIe u kha c, µô m
su ...) va o Ironµ chuonµ Irinh µIa o du c nµhe Ihua I phô Ihônµ, do
Ia mô I ca ch Ian vô cu nµ du nµ ca m, Iha ch Ihu c mo I quan dIe m
chính Ihô nµ ve ho c Ihua I. Nµa y nay, mo I Iruo nµ da I ho c va cao
da nµ o My de u Ia m Iheo nhu va y. Tuonµ Iu , chí khoa nµ bô n Iha p
ky ve Iruo c, cônµ chu nµ co n he I su c quay Iunµ Ia I vo I phonµ ca ch
hôI hoa hIen daI manµ Iính phI khach quan. Nµay nay, IaI ca cac
bao Ianµ va phonµ Iranh deu Irunµ bay cac Iac pham cua cac
ho a sï hIe n da I, vo I µIa ra I cao. Cha I “hIe n da I” Ironµ hô I ho a chính
Ia vIec cô µanµ Ihe hIen caI ma hoa sï Ihay hon Ia caI ma nµuoI
voI chunµ Ia ranµ su sônµ duoc Ihe hIen qua “ma dI Iruyen” –
Iuc Ia môI Ihônµ IIn duoc “Iap Irinh” san. Thuc su ma noI, dInh
nµhïa chính xac ve su sônµ – môI dInh nµhïa khônµ vIen dan IoI
nhunµ Iuc Iuonµ sIeu nhIen – se Ia: su sônµ Ia caI duoc Iô chuc
boI Ihônµ IIn! Ouy Irinh sInh hoc khônµ manµ Iính phan Iích.
Tronµ mô I hIe n Iuo nµ co ho c, ca I Ioa n Ihe Iuonµ duonµ vo I Iô nµ
sô cua cac bô phan, do do co Ihe duoc hIeu ro banµ vIec phan
Iích, ca c hIe n Iuo nµ sInh ho c Ia ca I Ioa n Ihe , kha c vo I Iô nµ sô cu a
ca c bô pha n ben Ironµ cu a no . Thônµ IIn, vi Ie do , manµ Iính kha I
nIe m; co n y nµhïa manµ Iính nha n Ihu c.
Theo quan dIem cua cac IrIeI µIa va cac nha Ioan hoc (nhunµ
quan dIe m do DenIs PapIn va nhu nµ nµuo I cu nµ Iho I hinh Iha nh
nen), nhan Ihuc chí Ia dIeu µi do manµ Iính Iruc µIac, do do, no
khônµ chính xac, bí an, de saI Iam. Khoa hoc khônµ Iu chôI Ihua
nhan su Iôn IaI cua no, sonµ phu nhan µIa IrI cua nhan Ihuc.
Theo ca c nha phan Iích, nµuo I Ia khônµ Ihe da y hay da o Ia o kha
nanµ Iru c µIa c cu a con nµuo I. Ouan dIe m chunµ Iu c do Ia : nha n
Ihu c khônµ pha I Ia mô I ye u Iô quan Iro nµ Ironµ cuô c sô nµ cu a
con nµuo I. Nµuo I Ia da y nµhe Ihua I Ironµ nha Iruo nµ nhu Ia mô I
môn ho c manµ Iính cha I Iho a ma n nIe m vuI, chu khônµ pha I Ia
mô I môn ho c ba I buô c cho ca c nµhe sï Iuonµ IaI.
Tuy nhIen, Ironµ Ihe µIoI sInh hoc, nhan Ihuc IaI o vI Irí Irunµ
Iam, do do, no co Ihe, va phaI duoc day va phaI IrIen. Chunµ Ia
nµhe Iu “caI” (con me o), chu khônµ nµhe rIenµ Ie “c”, “a” va “I” –
nhu nµ “bII” Ihônµ IIn Iheo ca ch no I hIe n nay. Ma y Iính khônµ Ihe
xu Iy ba I cu dIe u µi do I ho I y nµhïa ne u no khônµ “vuo I qua” duo c
ca c “bII” Ihônµ IIn na y. Va do chính Ia ca ch Ihu c cu a ca c “he Ihô nµ
ma y Iính chuyen µIa” hIe n nay – nµuo I Ia da cô dua va o IoµIc cu a
may Iính, dua vao qua Irinh phan Iích su nhan Ihuc cua kInh
428 429
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NHU NG 1HA CH 1HU C lHiA 1iUO C
JI^Y IÒ! ILJ.
!II!G JI^CI JIIC II!^ JRIÒC
H
ôm nay chu nµ Ia chua Ihe no I Iruo c mô I ca ch cha c cha n ve
xa hôI va nen kInh Ie Ironµ Iuonµ IaI, boI chunµ Ia van con
danµ o Ironµ mô I Iho I ky chuye n IIe p. Nµuo c vo I nIe m IIn cu a ra I
nhIeu nµuoI, IhoI ky qua dô nay co nhIeu dIem Iuonµ dônµ voI
haI IhoI ky qua dô Iruoc do dIen ra Ironµ Ihe ky XIX. Do Ia IhoI
ky 1830·1840 (sau su ra doI va phaI IrIen cua duonµ saI, buu
dIe n, dIe n Iín, nhIe p a nh, ca c cônµ Iy Ira ch nhIe m hu u ha n, nµan
hanµ dau Iu); va IhoI ky 1870·1880 (sau su xuaI hIen cua cac
nµa nh sa n xua I Ihe p, dIe n Iu c, ho a cha I hu u co Iô nµ ho p, Ia u dIe n
nµa m, cu nµ nhu vIe c xay du nµ ca c can hô va ca c Io a nha cho c
Iro I, su ra do I cu a ca c van pho nµ hIe n da I, ca c cônµ Iy kInh doanh
va ca c nµan ha nµ Ihuonµ ma I...) Ca haI µIaI doa n na y de u co chunµ
da c dIe m: su pha I IrIe n kInh Ie nhanh cho nµ dI ke m vo I su phan
ho a µIa u nµhe o, ba I binh da nµ ve Ihu nha p cu nµ nhanh cho nµ
khônµ kem. NµhIch Iy nay van IIep Iuc Iôn IaI Ironµ µIaI doan
hIe n nay. Do do , du chua bIe I dích xa c hinh da nµ cu Ihe cu a Iuonµ
IaI, nµuo I Ia va n co Ihe nha n bIe I nhu nµ da c Iính chunµ va nhu nµ
Ihach Ihuc quan Ironµ nhaI cua no.
DIeu dau IIen co Ihe khanµ dInh – cunµ IraI voI nIem IIn cua
raI nhIeu nµuoI – Ia: Ironµ Iuonµ IaI, IhI Iruonµ Iu do cho vIec
xem Ihay. NoI cach khac, do Ia y nµhïa chu khônµ chí Ia su mIeu
Ia don Ihuan.
Ba Iram nam Iruoc day, DescarIes Iunµ noI, “TôI nghô, vay Ihi
IôI Iôn IaI”. Nµay nay chunµ Ia phaI noI, “TôI thêë y, vay Ihi IôI
Iô n Ia I”. Tu sau DecarIes, ca I chIe m vI Irí Irunµ Iam Ia kha I nIe m.
Nµa y nay, chu nµ Ia pha I nô Iu c can ba nµ µIu a kha I nIe m va nha n
Ihuc. Thuc chaI, hIen Ihuc moI Ia môI cêë u hònh, do do, no doI
hoI ca nhan Ihuc va phan Iích: su maI can banµ cua IhuyeI da
nµuyen moI, nen kInh Ie va he sInh IhaI xuyen quôc µIa, khuôn
mau moI cua “con nµuoI co µIao duc”... HIen Ihuc moI nay Iuôn
nô Iuc khIen chunµ Ia khônµ chí suy nghô ma co n pha I quan saá t.
Hon mô I Ihe ky sau khI DescarIes va GaIIIeo da I ne n mo nµ cho
khoa ho c, ImmanueI KanI de ra sIeu hinh ho c, Ia m co so cho quan
dIe m mo I ve Ihe µIo I. Ta c pha m Phï phaá n lyá tñnh thuêì n tuá y (1781)
cua ônµ da bao Irum Ien IrIeI hoc phuonµ Tay suôI hon môI Ihe
ky sau do , da I ra nhu nµ cau ho I manµ nhIe u y nµhïa nµay ca cho
nhunµ dôI Ihu cua KanI nhu IrIedrIch NIeIzsche. Thuc ra KanI
co n dInh nµhïa ve “IrI Ihu c” cho ca LudwIµ WIIIµensIeIn Ironµ nu a
da u Ihe ky XX. Tuy nhIen, ca c IrIe I µIa duonµ Iho I khônµ ma y chu
y den nhunµ de IaI va quan Iam cua KanI. Ho chí quan Iam den
nhan Ihuc, ho µIaI quyeI nhunµ van de nhu ky hIeu, bIeu Iuonµ,
khuôn ma u, nµôn nµu , huye n Ihoa I... Do do vIe c chuye n Iu mô I
vu Iru co khí sanµ môI vu Iru sInh hoc rôI cuôc se doI hoI môI
qua Irinh Iônµ hop IrIeI hoc moI. KanI, neu con sônµ, co Ihe daI
Ien cho no Ia phe phan nhan Ihuc Ihuan Iuy.
430 431
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NHU NG 1HA CH 1HU C lHiA 1iUO C
nam 2000, ca c sa n pha m che Ia o chí co n mô I pha n nam su c mua
Iuonµ dôI so voI cac san pham IrI Ihuc, so voI 40 nam Iruoc do.
DIeu chac chan quan Ironµ nhaI Ia: xa hôI va nen kInh Ie moI
se co môI cuc dIen hoan Ioan khac bIeI. Do se Ia môI xa hôI IrI
Ihu c vo I nhIe u nµuo I Iao dô nµ IrI Ihu c – nho m dônµ nha I va “da I
µIa” nhaI Ironµ Iuc Iuonµ Iao dônµ. Thuc Ie nay da xay ra o moI
quôc µIa co nen kInh Ie phaI IrIen hIen nay.
Sau choI, chunµ Ia cunµ co Ihe du bao nhunµ Ihach Ihuc ma
nen kInh Ie Iuonµ IaI phaI dôI maI: do Ia nhunµ Ihach Ihuc ve
quan IrI ma cac ca nhan phaI µIaI quyeI. Chính phu co Ihe µIup
do hoa c ca n Iro ca c nhan Ironµ qua Irinh na y, sonµ do (qua n IrI)
han phaI Ia nhIem vu cua ca nhan ma IhôI. Ouan IrI chí co Ihe
Ihu c hIe n bo I ca nhan, Ihônµ qua ca c Iô chu c cu a ho – ca Iô chu c
kInh doanh va cac Iô chuc phI IoI nhuan. TaI nhIen, khônµ phaI
vi Ihe ma cac chính phu maI dI quyen Iuc, Iam anh huonµ, hay
íI Iô n chI phí hon. Nµuo c Ia I, hIe u qua cu a chính phu Ironµ Iuonµ
IaI se phu Ihuô c va o hoa I dô nµ cu a ca c nha qua n Iy va nhu nµ
nµuo I Ia m vIe c chuyen nµhIe p Ironµ ca c Iô chu c o khu vu c Iu nhan,
vo I cuô c sô nµ ca c nhan cu a ho .
TôI monµ ranµ Iuyen Iap nay se µIup cac nha quan IrI, cac
chuyen µIa, nhu nµ nµuo I Ia m vIe c chuyen nµhIe p Ironµ Iuonµ IaI
co hIeu bIeI sau sac hon ve ca xa hôI va nen kInh Ie ma ho duoc
Ihu a huo nµ; dô nµ Iho I cunµ ca p cho ho nhu nµ cônµ cu de Ihu c
hIe n nhu nµ su me nh va nhIe m vu ma ne n kInh Ie va xa hô I Iuonµ
IaI Irao cho ho .
Peter F. Drucker
CIaremonI, CaIIIornIa
Mu a Xuan 2001
Irao dôI hanµ hoa va dIch vu se khônµ mo rônµ. Nµuoc IaI, se
Ihu hep. Tronµ xa hôI Iuonµ IaI, cac khu vuc phaI IrIen nhaI se
Ia haI khu vuc IrI Ihuc – y Ie va µIao duc – ca haI khu vuc nay
deu chua bao µIo va se khônµ bao µIo Ia môI IhI Iruonµ Iu do
IhaI su ca. “ThI Iruonµ Iu do” Ironµ Iuonµ IaI manµ y nµhïa môI
donµ chay Ihônµ IIn hon Ia hanµ hoa – dIch vu. Theo khía canh
nay, Iuonµ IaI ca Ihe µIoI se Ia môI IhI Iruonµ Iu do. DIeu nay se
a nh huo nµ Io n de n mo I Ihe che va Iô chu c, chu khônµ chí Ia ca c
Iô chu c kInh Ie ma IhôI. Cha nµ ha n, dIe u do co nµhïa Ia mo I Iô
chuc deu phaI Io ra canh Iranh o muc Ioan cau.
DIe u do cu nµ co nµhïa Ia Irunµ Iam cu a “quye n Iu c” se roI va o
Iay kha ch ha nµ, nµuo I IIeu du nµ. Tronµ vo nµ ba Iha p ky µa n day,
Iro nµ Iam quye n Iu c da chuye n Iu nha cunµ ca p, nha sa n xua I
sanµ nha phan phô I. 30 nam Io I day, cha c cha n Iro nµ Iam do se
chuye n sanµ kha ch ha nµ, do mô I Iy do don µIa n Ia kha ch ha nµ
co duoc su IIep can day du voI Ihônµ IIn Iren Ioan Ihe µIoI.
Chu nµ Ia cu nµ co Ihe du doa n kha cha c cha n ra nµ su su I µIa m
ve su c mua dô I vo I sa n pha m che Ia o se co n IIe p Iu c dIe n ra nhanh
hon. BaI dau Iu sau The chIen Ihu I, (neu khônµ phaI Ia Iu cuôI
Ihe ky XIX), su c mua cu a ca c sa n pha m nhu sa n pha m nônµ nµhIe p,
da baI dau µIam manh so voI suc mua cua cac san pham che
Ia o. Tronµ Ihe ky XX, mu c µIa m na y Ia 1º ha nµ nam, va de n nam
2000, ca c sa n pha m nônµ nµhIe p se chí mua duo c mô I pha n ba
sô ha nµ ho a che Ia o so vo I sô ma ca c sa n pha m mua duo c nam
1900. Tuonµ Iu , Iu nhu nµ nam 1960, ca c sa n pha m che Ia o ba I
da u chIu su suy µIa m ve su c mua Iuonµ dô I, so vo I ca c sa n pha m
hanµ hoa IrI Ihuc. Tronµ IhoI µIan 1960·2000, µIa cua cac san
pham che Iao, sau khI da dIeu chính Iam phaI, da µIam IoI 60º.
Cunµ IhoI µIan do, µIa cua haI san pham IrI Ihuc chính – µIao
duc va y Ie – Ianµ µap ba Ian, Iuc Ia nhanh nhu Iam phaI. Den
432 433
1iNH HOA OUA N 1ii CU A LiUCi8i NHU NG 1HA CH 1HU C lHiA 1iUO C
TINH HOA QUAÃN TRÕ CUÃA DRUCKER
PETER F. DRUCKER
Nguyïîn Dûúng Hiïëu, MBA dõch
Chlu traeh nhiem suat ban.
Ts. 0uaeh Thu Nauvet
ßien taj.
Tha nh Nam
ßla.
Nauven Huu ßae
Sua ban in.
Thanh ßlnh
hv thuat vi tlnh.
Thanh Ha
^MA X\A T BA^ TRI
IeIß Lv Chlnh Tha na · 0ua n ² · Tha nh jhe He Chl Hinh
DT. 1²IeJS1 · 1²IeJII · S1e²²1² · S1e²²1e · 1²²|17²
Fas. S1.S.S1²71²| · F·mail. nsbtre@ hem.vnn.vn
Yebsite. httj.||www.nsbtre.eem.vn
CMI ^MA^M ^MA X\A T BA^ TRI TAI MA ^OI
J| nae 1I, Nauven Chl Thanh, 0uan Dena Da · Ha Nei
DT k Fas. ||1) 77²1²11
F·mail. vanjhenansbtre@ hn.vnn.vn
:eter :. Þrucler .inh nau )·c· tai :ienna, hoc tai ÷o va ÷nh.
onq nhan banq tien .î ve luat quoc te va conq vhav lhi con la
uo t vho nq vie n o :ranlfurt, 1u c, .au do tro tha nh uo t nha linh
te hoc cho uot nqan hanq quoc te o London. +anq .v nau )·s/,
hai nau .au onq ×uat ban cuon .ach dau tien +u le t thu c cu a +u le t thu c cu a +u le t thu c cu a +u le t thu c cu a +u le t thu c cu a
con nquo i linh te con nquo i linh te con nquo i linh te con nquo i linh te con nquo i linh te :(he end of econouic uan`. rac tac vha`u
ve quan tri, cac vhan tích ve linh te hoc va ×a hoi cua Þrucler
duoc doc va hoan nqhenh ronq rai lhav the qioi, voi cac an ban
thuoc tren hai uuoi nqon nqu lhac nhau. onq cunq la tac qia
cua uot tu truven rat .inh donq, hai tie`u thuvet, va hanq loat
bai viet lhac. ronq tac thuonq ×uven voi nhieu bao va tav chí,
onq la bien tav vien cho tav chí :all +treet Journal :all +treet Journal :all +treet Journal :all +treet Journal :all +treet Journal tu )·/s
den )··s.
Þrucler co uot .u nqhiev ruc ro tronq qianq dav, dau tien la
qiao .u chính tri va triet hoc tai senninqton rolleqe, .au do onq
la qiao .u quan tri hoc tronq hon hai uuoi nau tai :han lhoa
kinh doanh ta i 1a i ho c New )orl. (u )·/) de n lhi qua do i nqa v
)).)).zccs, onq la qiao .u lhoa hoc Xa hoi tai truonq 1ai hoc
rlareuont, ralifornia.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->